BIJLAGE 2: Bruto-nettotrajecten
Aan de heer Groot is toegezegd om informatie te verstrekken over verschillen tussen het brutonettotraject van ondernemers en werknemers.1
Aannames
Een vergelijking van de belasting- en premiedruk tussen ondernemers en werknemers is lastig,
omdat ondernemers en werknemers niet zonder meer vergelijkbaar zijn, gelet op onder meer de
verschillende functies van hun inkomen, het verschil in risicoprofiel en in (collectieve)
verzekeringspositie. Om tot een zo zuiver mogelijke vergelijking te komen, zullen dus aannames
gemaakt moeten worden. Hieronder wordt eerst uitgelegd welke aannames zijn gehanteerd.
Vervolgens wordt de cijfermatige uitwerking gegeven van bruto-nettotrajecten bij een aantal
inkomensniveaus. Ter illustratie worden deze tevens in grafiekvorm weergegeven.
Loonkosten
Bij de vergelijking zijn de (loon)kosten van de werkgever als vertrekpunt genomen. De loonkosten
zijn hoger dan het brutoloon dat de werknemer ontvangt. Een werkgever betaalt voor een
werknemer naast een brutoloon immers ook socialewerkgeverslasten, waaronder pensioenpremies
en premies werknemersverzekeringen. Deze werkgeverslasten maken deel uit van de loonruimte
en worden opgeteld bij het brutoloon om tot een vergelijkbaar winstniveau te komen.
Voorzieningen …
Bij de vergelijking van het netto-inkomen van de werknemer met de ondernemer of dga, moet
worden meegewogen dat de socialezekerheidspositie – met uitzondering van de zorgbijdrage - en
opbouw van de oudedagsvoorziening van de ondernemer een vrije keuze is. Dit leidt er toe dat
ondernemers in het algemeen minder opzij leggen voor pensioen, werkloosheid en
arbeidsongeschiktheid dan werknemers. Ze houden daardoor netto meer over van hun brutoinkomen dan een werknemer. Een dergelijke vergelijking van bruto-nettotrajecten gaat echter
mank: de werknemer heeft weliswaar een lager netto-inkomen, maar kan meer aanspraak maken
op voorzieningen die betaald zijn vanuit de sociale lasten.
… voor oude dag en arbeidsongeschiktheid …
Om die reden is in de vergelijking van het bruto-nettotraject van een ondernemer voorondersteld
dat deze evenveel premie betaalt in verband met pensioen (oudedagslijfrente2) en
arbeidsongeschiktheid als een werknemer.
… en werkloosheid.
Een ondernemer kan zich niet verzekeren voor werkloosheid aangezien het hier bij uitstek om een
ondernemersrisico gaat. Desalniettemin zijn hiervoor aannames gedaan zodat de brutonettotrajecten beter vergelijkbaar zijn. In de vergelijking is rekening gehouden met een fictieve
premie die is gelijkgesteld aan de nettopremie in verband met werkloosheid die voor de werknemer
wordt betaald. De ondernemer reserveert, zo wordt aangenomen, deze fictieve premie uit zijn
netto-inkomen. Hierbij moet wel bedacht worden dat in feite de zelfstandigenaftrek mede dient
voor deze reservering. Voorts geldt dat dit bedrag niet daadwerkelijk in mindering komt op het
netto-inkomen van de ondernemer; het bedrag blijft ter vrije beschikking van de ondernemer
staan. Omdat de premie in verband met ziektekosten (IAB Zvw) verplicht is, hoeft hier geen
vooronderstelling te worden gehanteerd.
Door aldus rekening te houden met de premies voor sociale verzekeringen is het verschil in
reserveringsfunctie tussen het looninkomen en het winstinkomen zo goed mogelijk geëlimineerd.
De bruto-nettotrajecten van een werknemer en een ondernemer zijn hiermee echter nog niet
helemaal vergelijkbaar. Ook bij een gelijke inleg van premies zullen de aanspraken in de
particuliere sfeer (ondernemer) namelijk niet gelijk zijn aan de aanspraken in de collectieve sfeer
(werknemer). Kort gezegd, is het onmogelijk om een geheel sluitende vergelijking te krijgen,
omdat geen sprake is van gelijke gevallen.

1
2

Handelingen II 2011/12, nr. 24, item 9, p. 104-105, en Kamerstukken II 2011/12, 32 740, nr. 12, p. 39.
Van de mogelijkheid tot het vormen van een fiscale oudedagsreserve door de IB-ondernemer wordt in de voorbeelden geabstraheerd.

1

Toeslagen
Voor de toeslagen is alleen gekeken naar de zorgtoeslag. Er is dus geen rekening gehouden met
huurtoeslag, kindgebonden budget en kinderopvangtoeslag. Het recht op deze toeslagen is
afhankelijk van de situatie binnen het huishouden van de ondernemer. Als ook recht bestaat op
deze toeslagen worden de verschillen tussen de bruto-nettotrajecten groter.
Investeringen
In onderstaande vergelijking is geen rekening gehouden met het feit dat een ondernemer (en dga)
een deel van de winst moet aanwenden voor investeringen (bijvoorbeeld vanwege het vervangen
of uitbreiden van de aanwezige bedrijfsmiddelen).
De investeringen zijn wel via afschrijvingen aftrekbaar, maar dat levert geen 100% bijdrage van de
fiscus op. Dus het netto gedeelte van de investering moet de ondernemer uit zijn netto inkomen
betalen. Als hiermee in de inkomensvergelijking met de werknemer rekening gehouden zou
worden, dan zou een ondernemer (dga) die investeringen doet een lager netto inkomen
overhouden. De inkomensverschillen tussen werknemers en ondernemer (dga) nemen dan af.
De bruto-nettotrajecten worden weergegeven voor een (gewone) werknemer, een directeurgrootaandeelhouder (dga) en voor een ondernemer in het huidige stelsel, na invoering van de
winstbox. Voor de winstbox is uitgegaan van een tarief van 22,3% tot winsten van € 59.427 en van
42% voor winsten daarboven.
Voorbeeld 1 Brutoloon € 19.875 (minimumloon)
Voorbeeld 1 geeft de bruto-nettotrajecten weer uitgaande van een minimumloonniveau van
€ 19.875 in 2015. De totale loonkosten zijn dan € 24.369. Dit is tevens de vergelijkbare winst.
Voor de dga bestaat in dit geval het volledige inkomen uit gebruikelijk loon. Een dga wordt geacht
loon te ontvangen, waarover de door hem verschuldigde loonbelasting en premies
volksverzekeringen worden berekend. Dat loon is – kort gezegd – gelijk aan het loon dat
gebruikelijk is voor het niveau en de duur van de arbeid. Er wordt aangenomen dat de dga geen
dividend krijgt uitgekeerd (box 2) en er blijft geen winst achter in de bv. In de meest rechtse
kolom onderaan is de mutatie in netto-inkomen die de winstbox veroorzaakt ten opzichte van het
huidige stelsel uitgesplitst naar oorzaak. Te zien is dat het grootste effect van de winstbox in dit
geval wordt veroorzaakt doordat de belasting en de zorgbijdrage toenemen. Daarnaast is er een
effect op het netto-inkomen vanwege een lagere zorgtoeslag.
Tabel 1 Minimumloon
werkn. (loon)

Arbeidskosten

dga

Werkgeverslasten
pensioen / VUT

24.369
0

24.369

24.369

24.369

24.369

24.369

24.369

4.494
916

Zvw

1.560

werkloosheid

1.026

arbeidsongeschiktheid

% van netto
inkomen

winstbox

24.369

Winst
Totaal

ondern. (winst)

991

Bruto-inkomen voor aftrek
werknemerslasten

19.875

24.369

24.369

24.369

Sociale lasten werknemer /
ondernemer

252

2.159

2.159

2.159

252

1.168

1.168

1.168

0

991

991

991

pensioen / VUT
arbeidsongeschiktheid

Zelfstandigenaftrek

7.280

MKB-winstvrijstelling

2.392

Belastbaar inkomen box 1 /
winstbox

19.623

22.210

12.537

22.210

2

Heffing box 1 / winstbox

7.163

8.212

4.576

4.953

Heffingskorting (-/-)

-2.241

-2.212

-2.241

-2.212

Arbeidskorting (-/-)

-2.215

-2.215

-2.215

-2.215

Belasting

2.707

3.784

120

525

1.299

733

1.277

858

1.080

858

17.984

22.436

21.265

-627

-627

-627

17.357

21.809

20.638

IAB Zvw
Zorgtoeslag

1.080

Vpb-heffing

0

Ab-heffing (box 2)

0

Netto beschikbaar inkomen
Reservering i.v.m.
werkloosheid (-/-)
Gecorrigeerd nettoinkomen
Mutatie a.g.v. winstbox

17.997

17.997

-1.171

-5,2%

effect zorgtoeslag

-222

-1,0%

effect tariefstructuur, IAB

-949

-4,2%

Te zien is dat de ondernemer in het voorbeeld met een winstbox juist minder zorgtoeslag krijgt
(€ 858) dan de werknemer in het voorbeeld (€ 1.080). Dit verschil in toeslag wordt veroorzaakt
doordat in de gekozen methode van de bruto-nettovergelijking het brutoloon van de werknemer
wordt verhoogd met de sociale werkgeverslasten, waaronder de IAB Zvw en de
werkloosheidspremie, om tot een vergelijkbaar winstniveau te komen. Voor een ondernemer is de
IAB Zvw een netto bijdrage. Ook een reservering voor werkloosheid geschiedt uit het nettoinkomen. Door de bijtelling van deze werkgeverslasten bij de vergelijkbare winst heeft een
ondernemer in een winstbox een hoger verzamelinkomen dan een vergelijkbare werknemer. In het
voorbeeld leidt dat tot een lagere zorgtoeslag. Ook in de bruto-nettovergelijking volgens het
huidige systeem (kolom 4 in de tabel) wordt het verzamelinkomen van de ondernemer verhoogd
door de genoemde bijtelling, echter nu wordt het verzamelinkomen van ondernemers per saldo
toch lager omdat de ondernemersfaciliteiten een stuk hoger zijn dan het verschil in
verzamelinkomen dat ontstaat ten gevolge van de bijtelling van de IAB Zvw en de
werkloosheidspremie. Het voorgaande geldt ook voor de overige voorbeelden.
In grafiek 1 zijn de bruto-nettotrajecten uit voorbeeld 1 weergegeven in grafiekvorm. De negatieve
druk bij de ondernemer en de winstbox wordt veroorzaakt doordat de zorgtoeslag hoger is dan de
belasting.
Grafiek 1 Loon € 19.875, sociale lasten ondernemer zijn inclusief particuliere premie AOV
(arbeidsongeschiktheidsverzekering), pensioen en reservering voor werkloosheid

3

Voorbeeld 2 Brutoloon € 30.000 (modaal)
Voorbeeld 2 geeft de bruto-nettotrajecten weer uitgaande van een looninkomen van € 30.000. De
totale loonkosten zijn dan € 38.049 in 2015. Dit is tevens de vergelijkbare winst. Voor de dga
bestaat ook in dit geval het volledige inkomen uit gebruikelijk loon. Er wordt dus geen dividend
uitgekeerd (box 2) en er blijft geen winst achter in de bv. In de meest rechtse kolom onderaan is
te zien dat het grootste effect van de winstbox op het netto inkomen in dit geval wordt veroorzaakt
door een lagere zorgtoeslag.
Tabel 2 Brutolooninkomen € 30.000
werkn.
(loon)

Arbeidskosten

dga

Werkgeverslasten

% van
netto
inkomen

winstbox

38.049

38.049
0

38.049

38.049

38.049

38.049

38.049

38.049

Winst
Totaal

ondern.
(winst)

8.049

pensioen / VUT

2.715

Zvw

2.326

werkloosheid

1.530

arbeidsongeschiktheid

1.477

Bruto-inkomen voor aftrek
werknemerslasten

30.000

38.049

38.049

38.049

Sociale lasten werknemer /
ondernemer

744

4.937

4.937

4.937

744

3.459

3.459

3.459

0

1.477

1.477

1.477

pensioen / VUT
arbeidsongeschiktheid

Zelfstandigenaftrek

7.280

MKB-winstvrijstelling

4.308

Belastbaar inkomen box 1 / winstbox

29.256

33.112

Heffing box 1 / winstbox

11.171

12.791

7.924

7.384

Heffingskorting (-/-)

-2.107

-2.049

-2.223

-2.049

Arbeidskorting (-/-)

-2.215

-2.215

-2.215

-2.215

Belasting

6.850

8.527

3.486

3.120

1.937

1.259

1.904

0

923

0

22.648

29.290

28.088

-865

-865

-865

21.784

28.425

27.224

IAB Zvw
Zorgtoeslag

187

Vpb-heffing

0

Ab-heffing (box 2)

0

Netto beschikbaar inkomen

22.594

Reservering i.v.m. werkloosheid (-/-)
Gecorrigeerd netto-inkomen
Mutatie a.g.v. winstbox

22.594

21.525

33.112

-1.202

-4,1%

effect zorgtoeslag

-923

-3,2%

effect tariefstructuur, IAB

-279

-1,0%

In grafiek 2 zijn de bruto-nettotrajecten uit voorbeeld 2 weergegeven in grafiekvorm.

4

Grafiek 2 Loon € 30.000, sociale lasten ondernemer zijn inclusief particuliere premie AOV en
pensioen en reservering voor werkloosheid

5

Voorbeeld 3 Brutoloon € 50.000 met € 10.000 hypotheekrenteaftrek
Voorbeeld 3 geeft de bruto-nettotrajecten weer uitgaande van een bruto-looninkomen van
€ 50.000 in 2015. De totale loonkosten – tevens vergelijkbare winst - zijn dan € 65.072. In dit
voorbeeld is rekening gehouden met een bedrag van € 10.000 aan negatieve belastbare inkomsten
uit eigen woning, ofwel – kort gezegd - hypotheekrenteaftrek. In de rechterkolom is te zien dat de
ondernemer in de winstbox minder voordeel heeft van de hypotheekrenteaftrek. De
hypotheekrenteaftrek wordt in de winstbox immers vergolden tegen het lagere marginale
winstboxtarief.
Voor de dga is een gebruikelijk loon van € 52.968 in aanmerking genomen. Dit betekent dat een
deel van de winst wordt belast met vennootschapsbelasting. Over de als dividend uitgedeelde winst
is vervolgens box 2-heffing van 25% verschuldigd. Echter, de dga kan deze belastingheffing in box
2 uitstellen door de winst in de bv te laten zitten. Met de mogelijkheid van dit belastinguitstel is
rekening gehouden door een effectief box 2-tarief te hanteren van 20% (het feitelijke percentage
kan nog veel lager liggen als de betreffende dga langdurig in de bv oppot en zodoende maximaal
profiteert van het belastinguitstel).
Tabel 3 Brutolooninkomen € 50.000, hypotheekrenteaftrek € 10.000
werkn.
(loon)
Arbeidskosten

dga

65.072

Winst
Totaal

65.072

Werkgeverslasten

15.072

pensioen / VUT

6.269

Zvw

3.839

werkloosheid

ondern.
(winst)

% van
netto
inkomen

winstbox

52.968
12.104

65.072

65.072

65.072

65.072

65.072

2.525

arbeidsongeschiktheid

2.438

Bruto-inkomen voor aftrek
werknemerslasten

50.000

52.968

65.072

65.072

Sociale lasten werknemer /
ondernemer

1.716

7.966

10.424

10.424

1.716

5.958

7.985

7.985

0

2.008

2.438

2.438

pensioen / VUT
arbeidsongeschiktheid
Zelfstandigenaftrek

7.280

MKB-winstvrijstelling

8.091

Hypotheekrenteaftrek

10.000

10.000

10.000

10.000

Belastbaar inkomen box 1 / winstbox

38.284

35.002

29.277

44.648

Heffing box 1 / winstbox

14.963

13.584

11.180

9.957

Heffingskorting (-/-)

-1.971

-2.020

-2.106

-1.876

Arbeidskorting (-/-)

-1.896

-1.778

-1.293

-1.293

0

0

0

0

11.095

9.786

7.780

6.787

2.633

2.298

3.052

0

185

0

30.330

34.755

34.809

-1.326

-1.326

-1.326

29.004

33.429

33.483

Bijtelling i.v.m. maatregel hypo-aftrek
Belasting

IAB Zvw
Zorgtoeslag

0

Vpb-heffing

2.421

Ab-heffing (box 2)

1.937

Netto beschikbaar inkomen

27.189

Reservering i.v.m. werkloosheid (-/-)
Gecorrigeerd netto inkomen

27.189

6

Mutatie a.g.v. winstbox

54

0,2%

-185

-0,5%

effect hypotheekrenteaftrek

-1.970

-5,7%

effect tariefstructuur, IAB

2.209

6,4%

effect zorgtoeslag

In grafiek 3 zijn de bruto-nettotrajecten uit voorbeeld 3 weergegeven in grafiekvorm.
Grafiek 3 Loon € 50.000, sociale lasten ondernemer zijn inclusief particuliere premie AOV en
pensioen en reservering voor werkloosheid

7

Voorbeeld 4 Brutoloon € 100.000 met € 10.000 hypotheekrenteaftrek
Voorbeeld 4 geeft de bruto-nettotrajecten weer uitgaande van een brutolooninkomen van
€ 100.000 in 2015. De totale loonkosten – tevens vergelijkbare winst - zijn dan € 124.830. Ook is
in dit voorbeeld rekening gehouden met een bedrag van € 10.000 aan negatieve belastbare
inkomsten uit eigen woning, ofwel – kort gezegd – hypotheekrenteaftrek, waarbij in 2015 wordt
uitgegaan van een effectieve aftrek van 51% en in de winstbox het tabeltarief het aftrektarief is. In
de rechterkolom is te zien dat de ondernemer in de winstbox minder voordeel heeft van de
hypotheekrenteaftrek, maar bij dit hoge inkomen resteert per saldo een voordeel van de winstbox
ten gevolge van het lagere tarief in de winstbox.
Voor de dga is een gebruikelijk loon van € 74.125 in aanmerking genomen. Een deel van de winst
wordt dus belast met vennootschapsbelasting. Over de als dividend uitgedeelde winst is vervolgens
box 2-heffing van 25% verschuldigd. In verband met de mogelijkheid tot uitstel van box 2-heffing
is gerekend met een effectief box 2-tarief van 20% (het feitelijke percentage kan nog veel lager
liggen als de betreffende dga langdurig in de bv oppot en zodoende maximaal profiteert van het
belastinguitstel).
Tabel 4 Brutolooninkomen € 100.000, hypotheekrenteaftrek € 10.000
werkn.
(loon)

Arbeidskosten

dga

124.830

Winst
Totaal

ondern.
(winst)

124.830

% van
netto
inkomen

winstbox

74.125
50.705

124.830

124.830

124.830

124.830

124.830

Werkgeverslasten

24.830

pensioen / VUT

15.154

Zvw

4.219

werkloosheid

2.776

arbeidsongeschiktheid

2.680

Bruto-inkomen voor aftrek
werknemerslasten

100.000

74.125

124.830

124.830

4.146

12.237

21.981

21.981

4.146
0

9.557
2.680

19.300
2.680

19.300
2.680

Sociale lasten werknemer /
ondernemer
pensioen / VUT
arbeidsongeschiktheid

Zelfstandigenaftrek

7.280

MKB-winstvrijstelling

16.457

Hypotheekrenteaftrek

10.000

10.000

10.000

10.000

Belastbaar inkomen box 1 / winstbox

85.854

51.888

69.113

92.850

Heffing box 1 / winstbox

37.585

20.676

28.879

27.290

Heffingskorting (-/-)

-1.654

-1.767

-1.654

-1.654

Arbeidskorting (-/-)

-275

-931

-275

-275

Bijtelling i.v.m. maatregel hypo-aftrek

100

25

100

0

35.756

18.002

27.050

25.361

3.105

3.105

3.052

0

0

0

63.232

62.694

64.437

-1.332

-1.332

-1.332

61.899

61.362

63.105

Belasting
IAB Zvw
Zorgtoeslag

0

Vpb-heffing

10.141

Ab-heffing (box 2)

8.113

Netto beschikbaar inkomen

50.098

Reservering i.v.m. werkloosheid (-/-)
Gecorrigeerd netto inkomen

50.098

8

Mutatie a.g.v. winstbox
effect zorgtoeslag

1.743

2,8%

0

0,0%

effect hypotheekrenteaftrek

-900

-1,4%

effect tariefstructuur, IAB

2.643

4,2%

In grafiek 4 zijn de bruto-nettotrajecten uit voorbeeld 4 weergegeven in grafiekvorm.
Grafiek 4 Loon € 100.000, sociale lasten ondernemer zijn inclusief particuliere premie AOV,
pensioen en reservering voor werkloosheid

9

Vergelijking totale lastendruk
Indien de grafiek met de gemiddelde belastingdruk uit bijlage 1: ‘Contouren van een winstbox’
(figuur 3) wordt uitgebreid met de sociale lasten volgens de aannames zoals hierboven gehanteerd
en met de zorgtoeslag, resulteert onderstaande grafiek. Deze grafiek geeft dus de gemiddelde
integrale lastendruk weer, ervan uitgaande dat ondernemers zich voor dezelfde bedragen als
werknemers verzekeren voor pensioen en arbeidsongeschiktheid en tevens reserveren voor
werkloosheid. Daarom schuift de lijn voor ondernemers op de horizontale as op naar links. Bedacht
moet worden dat het hier in de praktijk voor de ondernemer om vrijwillige premies (pensioen,
arbeidsongeschiktheid) of zelfs fictieve premies (werkloosheid) gaat.
De grootste verschillen in integrale lastendruk tussen ondernemers en werknemers doen zich in de
huidige situatie voor in het inkomenstraject van circa € 8.000 tot circa € 35.000. Het verschil in
integrale lastendruk tussen ondernemers en werknemers is tussen € 8.000 en € 35.000 minstens
13%-punt. Een winstbox zou het verschil daar kleiner maken.
Grafiek 5 Gemiddelde druk werknemer, ondernemer, dga3 (inclusief sociale lasten en zorgtoeslag),
2015

In de grafiek is rekening gehouden met de zelfstandigenaftrek en de MKB-winstvrijstelling. Ook is
rekening gehouden met sociale lasten, namelijk met de IAB Zvw, de pensioenpremie, de
arbeidsongeschiktheidspremie en de werkloosheidspremie. Voor de ondernemer en de dga gelden
dezelfde pensioen-, arbeidsongeschiktheids- en (netto)werkloosheidspremies als voor de
werknemer (zie uitleg bovenaan bijlage 2). Voorts is rekening gehouden met het effect van de
zorgtoeslag. Het totaal van belastingen en sociale lasten, verminderd met de zorgtoeslag, is
uitgedrukt als percentage van de totale arbeidskosten c.q. winst. De bedragen op de horizontale as
betreffen dan ook de arbeidskosten voor de werknemer. Voor de ondernemer betreft dit de winst
en voor de dga betreft dit de som van gebruikelijk loon en winst. Een negatieve gemiddelde druk
(als gevolg van de zorgtoeslag) bij lage inkomens is in de grafiek niet meegenomen.

3

In deze figuur wordt voor de dga gerekend met het reguliere box 2-tarief van 25%. In 2014 bedraagt dat tarief voor de eerste
€ 250.000 echter 22%. Daarnaast kan het effectieve box 2-tarief veel lager liggen omdat een dga de mogelijkheid heeft om de heffing in
box 2 uit te stellen. Naarmate dat uitstel langer is, zal het effectieve tarief lager zijn. De gemiddelde belastingdruk van de dga zal
daardoor in de praktijk, bij hogere inkomens, lager kunnen liggen dan weergegeven in de figuur.

10