Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

34 761

Wijziging van het Wetboek van Burgerlijke
Rechtsvordering en de Wet griffierechten
burgerlijke zaken in verband met het mogelijk
maken van Engelstalige rechtspraak bij de
internationale handelskamers van de rechtbank
Amsterdam en het gerechtshof Amsterdam

Nr. 6

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 29 november 2017
1. Inleiding
Na de indiening van het wetsvoorstel op 17 juli 2017 is door uw Kamer op
10 oktober 2017 een verslag vastgesteld. Met genoegen heb ik ervan
kennis genomen dat de leden van VVD-fractie, de CDA-fractie en de
D’66-fractie zich in positieve zin uitlaten over het wetsvoorstel en ik
waardeer het dat zij tezamen met de leden van de SP-fractie de nodige
vragen hebben gesteld over het wetsvoorstel. De introductie van de
Netherlands Commercial Court (en Netherlands Commercial Court of
Appeal, hierna NCC(A)) past in het regeringsbeleid om een concurrerend
vestigingsklimaat te handhaven. Het kabinet wil dat Nederland in een
steeds verder globaliserende wereld een land blijft waar het voor
ondernemingen aantrekkelijk is om zich te vestigen en van waaruit
Nederlandse bedrijven handel kunnen drijven over de hele wereld. Daar
profiteert Nederland als geheel van, want deze bedrijven zorgen voor
werkgelegenheid en innovatie en versterken zo onze economie. De
mogelijkheid voor partijen om – indien zij dit wensen – internationale
handelsgeschillen aan de Nederlandse overheidsrechter in de Engelse taal
voor te leggen en een in de Engelse taal gestelde uitspraak te krijgen, sluit
hierbij aan.
Het regeerakkoord zet er tegelijkertijd op in de rechter dichter bij de
burger te brengen door experimenten met buurt- en schuldenrechters
mogelijk te maken. Zo streeft het kabinet naar ruimte voor maatwerk in de
juridische infrastructuur: zo simpel mogelijk waar dit kan en nodig is om
toegankelijk te blijven voor het oplossen van veelvoorkomende juridische
geschillen van burgers, naast de mogelijkheid van een procedure in de
Engelse taal voor complexe internationale handelsgeschillen.
Ik maak van de gelegenheid gebruik om voorafgaand aan de beantwoording van de vragen uit het verslag enkele mogelijke misverstanden
over de NCC weg te nemen.

kst-34761-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 761, nr. 6

1

Ten eerste, met de komst van de NCC en de NCCA worden geen nieuwe
gerechten in het leven geroepen: de NCC en de NCCA zijn kamers van de
rechtbank, respectievelijk het gerechtshof Amsterdam. Procederen bij de
NCC over een internationaal handelsgeschil kan alleen als de rechtbank,
respectievelijk het gerechtshof Amsterdam internationaal bevoegd is. Die
internationale bevoegdheid kan berusten op een forumkeuze van partijen
voor de rechtbank of het gerechtshof Amsterdam of bijvoorbeeld op het
feit dat de verweerder in Amsterdam is gevestigd of omdat de contractuele verbintenis in Amsterdam moet worden uitgevoerd. Een exclusieve
forumkeuze levert voor de betrokken partijen op voorhand duidelijkheid
op waar geschillen zullen worden behandeld.
Ten tweede, naast een eventuele forumkeuze dienen partijen steeds
expliciet overeen te komen dat zij in het Engels wensen te procederen
voor de NCC. Als zij daarvoor kiezen, volgt daaruit dat zij zich conformeren aan de regels voor de NCC(A)-procedure bij de rechtbank of het
gerechtshof Amsterdam. De verwachting is, dat de forumkeuze voor de
rechtbank Amsterdam in de praktijk veelal gecombineerd zal worden met
deze procedureafspraak.
Ten derde, op procedures bij de NCC en de NCCA is altijd het Nederlandse
burgerlijk procesrecht van toepassing; dat wil zeggen de Nederlandse
regels voor procedures bij de rechter op grond van het Wetboek van
Burgerlijke Rechtsvordering. Dat geldt voor alle procedures die aanhangig
zijn bij Nederlandse gerechtelijke instanties en dus ook voor de procedures bij de NCC en de NCCA, zijnde kamers van de rechtbank respectievelijk het gerechtshof Amsterdam. Dat laat onverlet dat partijen op hun
onderlinge rechtsverhouding, bijvoorbeeld als zij een koopovereenkomst
sluiten, een bepaald buitenlands materieel recht (dus niet het procesrecht)
van toepassing kunnen verklaren (de rechtskeuze). Het materiële recht
bepaalt onder meer wat de rechten en plichten van partijen ten opzichte
van elkaar zijn. Indien de rechtskeuze rechtsgeldig is, moet de Nederlandse rechter dit gekozen recht toepassen op het geschil. In de praktijk
wordt een forumkeuze regelmatig gecombineerd met een rechtskeuze
voor het materiële recht van het land van de gekozen rechter. Dat heeft als
voordeel dat de door partijen gekozen rechter het materiële recht toepast
waarmee hij het meest vertrouwd is. Indien partijen bij de Nederlandse
overheidsrechter een beslissing in de Engelse taal kunnen krijgen, zal dat
ertoe kunnen leiden dat partijen in internationale handelsgeschillen
waarbij een van de partijen in Nederland gevestigd is, vaker kiezen voor
de Nederlandse rechter en toepassing van het Nederlands burgerlijk recht
op hun overeenkomst.
Hieronder worden de door de fracties gestelde vragen beantwoord, in
beginsel in de volgorde waarin ze zijn gesteld in het verslag.
2. Hoofdlijnen van het voorstel
De leden van de D’66-fractie vragen of kennis van de Engelse juridische
taal voldoende aanwezig is onder Nederlandse rechters.
Bij de selectie van rechters, raadsheren, stafjuristen en griffiemedewerkers voor de NCC wordt veel waarde gehecht aan een uitstekende
beheersing van de Engelse taal. Binnen de rechtspraak werken voldoende
personen die het Engels zeer goed beheersen: (near) native speakers,
ervaren arbiters in internationale arbitrages, rechters die als solicitor in
Londen werkzaam zijn geweest, alsook rechters die werkzaam zijn
geweest bij Angelsaksische advocatenkantoren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 761, nr. 6

2

De leden van de D’66-fractie vragen of kennis van verschillende Engelstalige rechtsculturen en van bepaalde juridische concepten die in de
diverse Engelstalige gebiedsdelen een verschillende betekenis kunnen
hebben aanwezig is en of er, waar nodig, ingezet zal worden op scholing.
Bij de vertaling van juridische begrippen uit het Nederlands (proces)recht
naar de Engelse taal moet rekening worden gehouden met de omstandigheid dat in de voornaamste Engelstalige jurisdicties (het Verenigd
Koninkrijk en de Verenigde Staten) – anders dan in Nederland – het
common law rechtstelsel geldt. De Raad voor de rechtspraak is zich
daarvan bewust. Om de praktijk zoveel mogelijk te voorzien van een
eenduidig begrippenkader is door een werkgroep van de Raad voor de
rechtspraak (waarin naast vertegenwoordigers uit de rechterlijke macht
ook een vertaler en een editor zitting hadden), een tweetalige juridische
woordenlijst opgesteld als bijlage bij het NCC-procesreglement. Ook het
NCC-procesreglement zelf is zowel in het Nederlands als het Engels
beschikbaar. Uit de ervaringen met Nederlandse arbitrageprocedures
gevoerd in de Engelse taal volgt overigens dat de toepassing van in het
Engels vertaalde civil law begrippen niet tot noemenswaardige problemen
heeft geleid. Indien nodig, zullen de rechters die bij de NCC worden
ingezet, worden bijgeschoold in Engels juridisch taalgebruik.
De leden van de SP-fractie vragen of concurrentie tussen rechtsstelsels
kan leiden tot een onwenselijke verlaging van sociale en juridische
standaarden op termijn en een zogenaamde «race to the bottom», om
zoveel mogelijk partijen naar het eigen rechtssysteem te lokken. Zij vragen
hoe na inwerkingtreding van deze wet wordt gewaarborgd dat sociale en
juridische standaarden niet worden verzwakt.
De mogelijkheid om in het Engels te procederen, al dan niet eindigend in
een beslissing in de Engelse taal, wordt momenteel in meerdere lidstaten
van de Europese Unie overwogen (zie het antwoord op de vraag over de
(voornemens voor) commercial courts in diverse landen onder punt 3). Dit
onderstreept dat ondernemingen in de internationale juridische handelspraktijk kennelijk de behoefte hebben om in het Engels te kunnen
procederen. De geschillen waar de NCC zich op richt, zijn bij uitstek
complexe handelsgeschillen tussen – samengevat – gelijkwaardige
partijen. Voor dit soort partijen is in hun onderlinge verhouding vooral
van belang of het door hen aangewezen materiële recht voldoende
rechtszekerheid voor hun onderlinge afspraken biedt en of zij kunnen
vertrouwen op een effectieve en efficiënte beslechting van geschillen. Dat
Nederland een modern Burgerlijk Wetboek heeft, een efficiënt procesrecht
en een uitstekende juridische infrastructuur kent, zijn factoren die kunnen
pleiten in het voordeel van een keuze voor Nederlands recht en
beslechting van geschillen door de Nederlandse rechter. Voor de
duidelijkheid zij hier herhaald dat het wetsvoorstel – afgezien van de
hoogte van het griffierecht en de taal van de uitspraak – geen wijzigingen
doorvoert in het Nederlands procesrecht, noch in het Nederlandse
materiële privaatrecht. Ook het internationaal privaatrechtelijke kader aan
de hand waarvan de geldigheid van een eventuele rechtskeuze en/of
forumkeuze wordt beoordeeld, wordt niet geraakt door dit wetsvoorstel.
De NCC zal verder bij de geschilbeslechting Nederlands burgerlijk
procesrecht toepassen. Het enkele feit dat bij de NCC de procedure in
beginsel in de Engelse taal wordt gevoerd, zegt niets over het materiële
recht dat de NCC zal toepassen. Welk recht materieel gesproken op het
internationale geschil van toepassing is, wordt bepaald door de regels van
het bestaande internationaal privaatrecht inzake toepasselijk recht zoals

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 761, nr. 6

3

dit is neergelegd in de Rome I en Rome II verordening1 of een verdrag.
Indien noch een EU-verordening, noch een verdrag van toepassing is,
wordt het toepasselijk recht bepaald aan de hand van de internationaal
privaatrechtelijke regels in Boek 10 van het Burgerlijk Wetboek. Een door
partijen gemaakte rechtskeuze is slechts mogelijk voor zover deze
regelingen een rechtskeuze toelaten. Ook thans is de Nederlandse rechter
regelmatig gehouden buitenlands recht toe te passen. Dit is het geval als
partijen een geldige rechtskeuze hebben gemaakt voor een bepaald
buitenlands recht of als de regels van internationaal privaatrecht een
buitenlands recht als toepasselijk recht aanwijzen.
Een wijziging in de sociale en juridische standaarden is niet aan de orde.
Eventuele toekomstige wijzigingen van het nationale procesrecht of het
nationale materiële recht zullen steeds op hun eigen merites moeten
worden beoordeeld door regering en het parlement. Het laatste woord is
daarbij aan het parlement door wetsvoorstellen – al dan niet in geamendeerde vorm – aan te nemen of te verwerpen.
De leden van de SP-fractie vragen of in ieder geval één van de partijen die
betrokken is bij een geschil dat aan het NCC/NCCA kan worden
voorgelegd in Nederland gevestigd moet zijn of dat er ook geschillen
aanhangig kunnen worden gemaakt bij het NCC/NCCA tussen louter
buitenlandse partijen. Zij vragen, wanneer dit laatste het geval is, waarom
hiervoor is gekozen en of daarmee niet feitelijk het Nederlandse recht aan
buitenlandse bedrijven wordt verkocht, en of dat wenselijk is.
Het wetsvoorstel brengt geen wijziging in de mogelijkheden voor
buitenlandse partijen om bij de Nederlandse rechter te kunnen procederen. Of dit kan, wordt veelal bepaald door de bevoegdheidsbepalingen
van de Brussel I bis verordening2 of van specifieke verdragen, zoals het
Haags Forumkeuzeverdrag. Hoofdregel in het internationaal privaatrecht
is dat de rechter van de woonplaats van verweerder bevoegd is.
Daarnaast kunnen er alternatieve bevoegdheidsgronden zijn, zoals de
rechter van de plaats waar het contract ten uitvoer moet worden gelegd of
waar de schade zich voordoet. Of er kunnen exclusieve bevoegdheidsgronden bestaan, zoals bij geschillen over onroerende zaken, waarbij de
rechter van het land waar de onroerende zaak is gelegen bevoegd is, of bij
octrooigeschillen, de rechter van het land waar het octrooi is verkregen.
Voor de internationale handelspraktijk is de mogelijkheid van een
forumkeuze belangrijk. Door het doen van een exclusieve forumkeuze
verkrijgen partijen rechtszekerheid over waar eventuele geschillen zullen
worden beslecht en kunnen zij hiermee bij hun bedrijfsvoering rekening
houden. Daarbij kunnen ook heel praktische overwegingen een rol spelen,
zoals de reisafstand tot het gerecht en het prijsniveau van de plaatselijke
juridische dienstverleners.
Op grond van artikel 25 van de Brussel I bis verordening kunnen partijen,
ongeacht hun woonplaats, een gerecht of de gerechten van een lidstaat
aanwijzen voor de kennisneming van geschillen in de zin van de Brussel I
bis verordening die naar aanleiding van een bepaalde rechtsbetrekking
zijn ontstaan of zullen ontstaan. Het door de forumkeuze aangewezen
gerecht is dan bevoegd om het geschil te beslechten. Een forumkeuze kan

1

Verordening (EG) Nr. 593/2008 van het Europees parlement en de Raad van 17 juni 2008
betreffende het recht dat van toepassing is op verbintenissen uit overeenkomst (Rome I) en
Verordening (EG) nr. 864/2007 van het Europees parlement en de Raad van 11 juli 2007
betreffende het recht dat van toepassing is op niet-contractuele verbintenissen (Rome II).
2
Verordening (EU) nr. 1215/2012 van het Europees parlement en de Raad van 12 december 2012
betreffende de rechterlijke bevoegdheid, de erkenning en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 761, nr. 6

4

nooit exclusieve bevoegdheidsgronden doorkruisen. Ook toetst de rechter
of de forumkeuze rechtsgeldig is gemaakt. Een forumkeuze kan ongeldig
zijn bijvoorbeeld omdat zij is overeengekomen in strijd met de regels van
aanbod en aanvaarding, wegens wilsgebreken of vanwege nietigheden
zoals strijd met de openbare orde of goede zeden.
De forumkeuzeregeling van artikel 25 van de Brussel I bis verordening is
van toepassing ongeacht de woonplaats van partijen. Indien het een
geschil betreft dat onder het toepassingsgebied van de Brussel I bis
verordening valt, kunnen partijen desgewenst dus – ook in het geval zij
beiden buiten Nederland gevestigd zijn – beroep doen op de Nederlandse
rechter. Dit vloeit rechtstreeks voort uit de Brussel I bis verordening.
Nederland kan hier niet op grond van een nationale wet van afwijken.
Voor partijen die van oudsher zijn aangemerkt als zwakkere partij (kort
gezegd, verzekeringsnemers, werknemers en consumenten) gelden
beschermende bepalingen op grond van de Brussel I verordening. Zo kan
bijvoorbeeld een forumkeuze met zo’n zwakkere partij alleen rechtsgeldig
worden overeengekomen nadat het geschil al is ontstaan; dat vermindert
de kans dat hij ondoordacht instemt met beslechting door een buitenlandse rechter.
De regeling van de forumkeuze in de Brussel I bis verordening sluit aan op
de bepalingen van het Haags Forumkeuzeverdrag dat tot stand gekomen
is in het kader van de Haagse Conferentie en waartoe de Europese Unie in
2015 is toegetreden.3
De leden van de SP-fractie vragen of kan worden aangegeven in hoeverre
de doorstroming van reguliere zaken met de invoering van het NCC/NCCA
wordt bevorderd.
De Raad voor de rechtspraak is ervan overtuigd dat de instelling van de
NCC geen negatieve gevolgen heeft voor de doorlooptijd van de niet
NCC-zaken. Die overtuiging is gebaseerd op de verwachting dat – zeker in
de beginperiode – zaken aan de NCC worden voorgelegd die, als er geen
NCC was geweest, zouden zijn voorgelegd aan de reguliere Nederlandse
rechter. Per saldo wordt er dan geen extra beroep op de rechter gedaan.
Bovendien ontstaat er doordat deze complexe zaken aan de NCC worden
voorgelegd, bij de rechtbanken en hoven waar deze zaken anders in
behandeling zouden zijn genomen, ruimte voor de afdoening van niet
NCC-zaken. Na verloop van tijd zullen er ook zaken aan de NCC worden
voorgelegd waarbij partijen, als er geen NCC was geweest, mogelijk voor
een buitenlands gerecht of arbitrage zouden hebben gekozen. De Raad
gaat ervan uit dat tegen die tijd uit de griffieopbrengsten van de NCC zo
nodig extra rechters kunnen worden aangesteld. De exacte effecten op de
doorlooptijden zullen moeten worden afgewacht. Vanzelfsprekend zullen
die gevolgen goed in de gaten worden gehouden.
3. Wat wordt niet gewijzigd door dit wetsvoorstel?
De leden van de VVD-fractie hebben begrip voor de keuze dat een
eventuele cassatie bij de Hoge Raad niet in het Engels, maar in het
Nederlands zal worden afgehandeld. Zij vragen hoe vaak er verwacht
wordt dat partijen in cassatie gaan.

3

Besluit van de Raad van 4 december 2014 betreffende de goedkeuring namens de Europese
Unie van het Haags Verdrag van 30 juni 2005 inzake bedingen van forumkeuze (2014/887/EU),
PB L353/4 van 10 december 2014. Momenteel zijn naast de Europese Unie, Mexico en
Singapore partij bij dit verdrag. De Verenigde Staten en China hebben het verdrag ondertekend
maar nog niet geratificeerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 761, nr. 6

5

Uitgaand van cijfers in de periode 2014–2016 wordt volgens de Raad voor
de rechtspraak gemiddeld in ongeveer 6% van de handelszaken cassatie
ingesteld. Nu de NCC-zaken veelal betrekking zullen hebben op complexe
zaken met een groot financieel belang, wordt er rekening mee gehouden
dat het percentage zaken waarin cassatie wordt ingesteld bij NCC-zaken
iets hoger zal zijn dan het hiervoor genoemde gemiddelde. Hoe vaak er in
de toekomst cassatie wordt ingesteld, moet worden afgewacht.
De leden van de VVD-fractie vragen daarnaast of het internationale
partijen zal afschrikken om te kiezen voor de NCC(A) omdat zij in cassatie
niet in het Engels mogen procederen. Zij verwijzen naar de Hoge Raad
die, in een voorkomend geval, op eenparig verzoek van partijen kan
toestaan dat de (incidentele) cassatiemiddelen of verweerschriften in de
Engelse taal worden ingediend en vragen op grond waarvan dit mogelijk
is. Zij vrezen dat daarbij afstand wordt genomen van het standpunt dat de
rechtspraak van de Hoge Raad met het oog op rechtseenheid en rechtsontwikkeling voor iedereen in Nederland toegankelijk en begrijpelijk dient
te zijn en vragen of het gevaar bestaat dat op termijn bij vrijwel alle zaken
die voortkomen uit een zaak voor de NCC(A) bij de Hoge Raad in het
Engels zal worden geprocedeerd. Ook de leden van de D66-fractie vragen
of het mogelijk is dat de Hoge Raad cassatiemiddelen of verweerschriften
in het Engels zal toestaan indien een zaak afkomstig is van de NCC(A).
Voorop staat dat de rechtspraak van de Hoge Raad met het oog op de
rechtseenheid en de rechtsontwikkeling toegankelijk moet zijn voor
burgers en bedrijven in de Nederlandse rechtspraktijk. De invoering van
de NCC-procedure bij de rechtbank en het gerechtshof Amsterdam wijzigt
dit niet. Het arrest van de Hoge Raad zal dus in het Nederlands worden
opgesteld, ook als de Hoge Raad gebruik heeft gemaakt van zijn
bevoegdheid om partijen toe te staan in de Engelse taal opgestelde
cassatiemiddelen of verweerschriften in te dienen. Partijen zijn hier van
meet af aan mee bekend en worden hier dus niet door overvallen.
De mogelijkheid voor gerechten om in een andere dan de Nederlandse
taal opgestelde processtukken toe te staan, dan wel partijen toe te staan
tijdens zittingen in een andere taal dan de Nederlandse taal het woord te
voeren, vloeit voort uit de ruimte die het Nederlands civiel procesrecht
laat aan de gerechten. Het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering en de
eisen van een goede procesorde zijn daarbij steeds leidend. Over in de
procedure gebrachte producties heeft de Hoge Raad in zijn arrest van
15 januari 2016 expliciet beslist dat de rechter acht moet slaan op
behoorlijk in het geding gebrachte producties in de Engelse, Franse of
Duitse taal waarop door een partij een beroep is gedaan. De rechter kan
een vertaling eisen als hij dat nodig vindt voor de behandeling van de
zaak, mede gelet op de belangen van de wederpartij.4
Ten overvloede merk ik op dat de door de partijen ingediende processtukken niet vrij toegankelijk zijn voor anderen dan de procespartijen. Dat
geldt voor alle gerechten inclusief de Hoge Raad en ook na de invoering
van het digitale procesdossier op grond van de KEI-wetgeving voor
digitaal procederen. Een en ander vloeit voort uit de vereiste bescherming
van de privacy van partijen.
De leden van de CDA-fractie vragen in verband met de mogelijkheid van
forumkeuze of rekening is gehouden met overeenkomsten tussen een
grote onderneming en een kleine(re) onderneming waarbij een grote
onderneming kan onderhandelen vanuit een positie van macht en
daarmee kan afdwingen dat enig geschil zal worden behandeld door de
4

HR 15 januari 2016, ECLI:NL:HR:2016:65.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 761, nr. 6

6

NCC en de NCCA. Zij vragen of het vaak voor komt dat zwakkere rechtsdeelnemers worden beschermd (bijvoorbeeld op basis van artikelen 101
jo 108 Rv en artikel 23 Brussel I bis-verordening) door de rechter waar het
gaat om forumkeuze.
Het wetsvoorstel brengt geen wijzigingen aan in de regeling van de
internationale rechtsmacht van de Nederlandse rechter. Ten aanzien van
de forumkeuze zijn in de Brussel I verordening voor bepaalde groepen
rechtsdeelnemers beschermende bepalingen opgenomen. Het gaat
daarbij om verzekeringnemers (dan wel verzekerden of begunstigden),
consumenten en werknemers, zie respectievelijk de artikelen 15, 19 en 23
van de Brussel I bis verordening. De geldigheid van het forumkeuzebeding wordt door de rechter beoordeeld aan de hand van het materiële
recht dat op de overeenkomst van toepassing is. Indien Nederlands recht
van toepassing is zal een forumkeuzebeding – evenals ieder ander
contractueel beding – vernietigd kunnen worden indien aan de totstandkoming een wilsgebrek kleeft, zoals bedrog, dwaling of misbruik van
omstandigheden. Een partij die meent dat de procedure niet in het Engels
voor de NCC gevoerd dient te worden, kan dit verweer in het Nederlands
voeren en tegen het reguliere griffierecht (zie artikel 30r, vierde lid, tweede
volzin Rv jo. artikel 9a, eerste lid, eerste volzin Wgbz). Een kleine onderneming die meent dat de forumkeuze niet rechtsgeldig tot stand is
gekomen of die niet uitdrukkelijk heeft ingestemd met in het Engels
procederen bij de NCC, kan dit verweer dus tegen het reguliere griffierecht
en in de Nederlandse taal voeren.
Overigens is gekeken of grotere ondernemingen op dit moment Engelstalige arbitrage via de algemene voorwaarden in overeenkomsten
opleggen aan kleine partijen. Wij hebben geen signalen dat dit gebeurt of
dat dit tot problemen leidt. Er is geen reden om aan te nemen dat dit bij
de NCC anders zal zijn. Voor de volledigheid merk ik op partijen uitdrukkelijk moeten overeenkomen dat ze willen procederen bij de NCC in de
Engelse taal; anders dan bij arbitrage is het enkel opnemen van een
bepaling in de algemene voorwaarden van een van de partijen daarvoor
onvoldoende.
4. Financiële gevolgen
De leden van de VVD-fractie lezen dat er is gekozen voor griffierechten
van maximaal 15.000 euro in eerste aanleg en maximaal 20.000 euro voor
beroepszaken. Voorts is de verwachting dat het aantal zaken per jaar op
termijn op 100 in eerste aanleg en 25 in hoger beroep zal uitkomen. Deze
leden vragen of het klopt dat de opbrengst uit griffierechten dan
maximaal 2 miljoen euro zal zijn (100 keer 15.000 plus 25 keer 20.000
euro). Is twee miljoen euro wel voldoende om alles budgetneutraal aan te
bieden, aldus deze leden.
Bij zaken voor de rechtbank en het gerechtshof zijn door zowel de eiser als
de verweerder griffierechten verschuldigd. Dit betekent dat bij 100 zaken
in eerste aanleg en 25 zaken in hoger beroep en ervan uitgaande dat beide
partijen het griffierecht voldoen, het totaalbedrag aan opbrengsten uit
griffierechten NCC en NCCA per jaar 4 miljoen euro zou zijn. Zoals
hieronder nader uiteen wordt gezet, verwacht de Raad voor de rechtspraak dat een dergelijk gemiddelde instroom (met de bijbehorende
griffierechtenopbrengsten) voldoende is om na de opstartfase de
procedure budgetneutraal te kunnen aanbieden.
De Raad voor de rechtspraak houdt rekening met een opstartfase van tien
jaar omdat niet kan worden verwacht dat onmiddellijk in de eerste jaren al
het verwachte aantal zaken zal worden voorgelegd aan de NCC (en dus

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 761, nr. 6

7

zullen gedurende de opstartfase ook de inkomsten uit de griffierechten
navenant lager zijn).
De leden van de VVD fractie begrijpen dat gebruik zal worden gemaakt
van de bestaande voorzieningen van het gebouw van het Gerechtshof
Amsterdam. Zij vragen om een nadere financiële onderbouwing waaruit
blijkt dat de griffierechtenopbrengsten volstaan voor de opleiding van de
rechters, de extra ondersteuning voor het hof en de eventuele vertaling
van stukken die naar de Hoge Raad gaan, rekening houdend met
ingewikkelde zaken die veel tijd van de rechters vragen. Ook de leden van
de CDA-fractie achten het van belang dat hogere kosten ten gevolge van
procederen in de Engelse taal niet ten laste komen van het budget van de
rechtspraak, zoals het wetsvoorstel ook beoogd en achten de verhoging
van de griffierechten voor dergelijke zaken een probaat middel. Zij vragen
hoe deze extra kosten zijn opgebouwd en waar bij de extra inspanningen
van de rechtspraak aan moet worden gedacht. Ook de leden van de fractie
van D66 hebben vragen gesteld over de (aanloop)kosten en het
verhoogde griffierecht.
.De Raad voor de rechtspraak heeft in november 2015 een Plan tot
oprichting van de Netherlands Commercial Court gepubliceerd, inclusief
een kosten-batenanalyse.5 Deze kosten-batenanalyse is gebaseerd op
aannames die voortvloeien uit een verkenning die in opdracht van de
Raad voor de rechtspraak in 2015 door de Boston Consulting Group (BCG)
is uitgevoerd. Hierbij stond het inschatten van de behoefte aan een
procedure zoals thans wordt voorgesteld, centraal. In het Plan tot
oprichting worden de eenmalige aanloopkosten (bestaande uit de kosten
die gemaakt worden voor de ingebruikname van de NCC en de kosten die
in de eerste tien jaar na de ingebruikname worden gemaakt) voor het
inrichten van de NCC en de NCCA op 3,8 miljoen euro geraamd. De
geraamde aanloopkosten bestaan voor € 800.000 uit de kosten voor de
bouw van een Engelstalig ICT systeem, € 1.100.000 aan kosten voor het
positioneren van de NCC en € 1.900.000 aan organisatorische kosten. De
Raad voor de rechtspraak verwacht dat deze eenmalige aanloopkosten
gedurende de eerste tien jaar kunnen worden terugverdiend uit de
griffierechtenopbrengsten.
Zodra er 125 zaken per jaar worden aangebracht, gaat de Raad voor de
rechtspraak thans van de verwachtinguit van een vast deel aan organisatorische kosten (€ 800.000 per jaar) en variabele zaaksgerelateerde kosten
(gemiddeld € 19.000 per zaak in eerste aanleg en € 28.000 per zaak in
hoger beroep).
De Raad voor de rechtspraak geeft aan dat voor de organisatorische
kosten niet alleen gedacht moet worden aan (additionele opleidings)kosten van rechters maar ook aan kosten van «overig personeel
zoals managementassistenten. Daarnaast gaat het om kosten voor
vaktechnisch overleg en kantoorvoorzieningen (huur van werkplekken en
computers), de kosten voor het opleiden van (ondersteunend) personeel
inzake het gebruik van de Engelse taal en overige additionele opleidingskosten.
Bij de Hoge Raad is het uitgangspunt dat er in het Nederlands wordt
geprocedeerd. De kosten voor de eventuele vertaling van stukken die naar
de Hoge Raad gaan, komen voor rekening van de procespartij die de
stukken inbrengt.
5

https://www.rechtspraak.nl/SiteCollectionDocuments/plan-netherlands-commercial-court.pdf.
De inschattingen in het Plan tot oprichting dateren uit 2015 en zijn sindsdien door de Raad voor
de rechtspraak enigszins bijgesteld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 761, nr. 6

8

De leden van de CDA-fractie vragen waar de verwachting van 100 zaken in
eerste aanleg en 25 zaken in hoger beroep op is gebaseerd.
Zoals hiervoor vermeld zijn de aannames gebaseerd op een verkenning
die in opdracht van de Raad voor de rechtspraak in 2015 door BCG is
uitgevoerd.6 Op basis van een enquête en interviews met advocaten en
bedrijfsjuristen die in Nederland werkzaam zijn in de internationale
juridische handelspraktijk, komt de BCG tot een aanname van op termijn
gemiddeld 50 tot 100 zaken die in eerste aanleg bij de NCC zullen worden
aangebracht (waaronder ook kort gedingen worden begrepen). Op basis
daarvan en op basis van de inschatting van bedrijfsjuristen en advocaten
wordt door de Raad voor de rechtspraak thans uitgegaan van op termijn
100 zaken in eerste aanleg. Niet alle aangebrachte zaken eindigen met
(eind)vonnis. Aangenomen wordt dat 25% zal worden geschikt nadat de
procesinleiding is uitgegaan en dat nog eens 25% zal worden geschikt
nadat er een regiezitting heeft plaatsgevonden. Van het totaal aantal zaken
dat eindigt met een eindvonnis – de helft van het aantal aangebrachte
zaken – zal de helft naar verwachting beroep instellen. Dit komt neer op 25
zaken in hoger beroep.
Ook de leden van de D66-fractie hebben enkele vragen over het
verhoogde griffierecht dat geldt voor partijen die willen procederen bij de
NCC en de NCCA. Deze leden lezen dat op deze manier de NCC-procedure
niet ten laste komt van het budget voor de reguliere rechtspraak en zij
vinden dit een goed uitgangspunt. Wel roept het bij hen de vraag op of er
kleinere partijen zijn die graag zouden willen procederen bij de NCC, maar
het verhoogd griffierecht niet zullen kunnen dragen.
Er is op dit moment geen reden om aan te nemen dat ondernemingen
(klein of groot) die in het Engels zouden willen procederen, dat niet doen
omdat zij het verhoogde griffierecht als een drempel ervaren. Een
onderneming die in een internationaal geschil in het Nederlands
procedeert, maakt vaak kosten om bijvoorbeeld de door de advocaat in
het Nederlands opgestelde processtukken in het Engels te laten vertalen.
Een dergelijke vertaling kan nodig zijn als de stukken moeten worden
afgestemd met bijvoorbeeld een hoofdkantoor in het buitenland.
Afhankelijk van de omvang van het procesdossier, kan dit ook een forse
kostenpost opleveren. Het is aan de onderneming om een keuze te maken
of procederen in het Engels of in het Nederlands voordeliger is. Bedrijven
die grensoverschrijdend ondernemen – of ze nu groot of klein zijn –
gebruiken in hun handelsverkeer veelal het Engels als voertaal: contracten
en correspondentie (over het geschil) zijn in het Engels gesteld. Het ligt
voor de hand dat deze bedrijven er dan ook belang bij hebben om ook de
geschilbeslechting in het Engels te laten plaatsvinden.
De leden van de D66-fractie vragen in welke uitzonderingsgevallen de
rechter het griffierecht met het oog op artikel 6 Europees Verdrag voor de
Rechten van de Mens en de fundamentele vrijheden (EVRM) zal kunnen
matigen en of hieromtrent bepalingen worden opgenomen in het
procesreglement.
Uit artikel 127a Rv volgt dat de rechter de gedaagde ontslaat van instantie
indien de eiser het griffierecht niet tijdig heeft voldaan, met veroordeling
van de eiser in de kosten van de procedure. Ontslag van instantie is een
eindvonnis waardoor de procedure definitief afgesloten wordt. In eerste
aanleg heeft dit geen fatale gevolgen omdat de eiser (afgezien van
eventuele verval- of verjaringstermijnen) de vordering opnieuw kan
6

De resultaten van dit verkennend onderzoek zijn meegenomen in de Plan tot oprichting van de
Netherlands Commercial Court van de Raad voor de rechtspraak uit november 2015.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 761, nr. 6

9

instellen. De rechter kan afzien van ontslag van instantie als hij van
oordeel is dat de toepassing van de bepaling gelet op het belang van een
of meer partijen bij de toegang tot de rechter, zal leiden tot een onbillijkheid van overwegende aard. Dit is de zogeheten hardheidsclausule.
Deze hardheidsclausule van artikel 127a, derde lid Rv, is bedoeld voor
uitzonderlijke situaties, bijvoorbeeld wanneer de betaling door eiser wel
tijdig is verricht, maar door fouten bij de administratieve verwerking van
de betaling of een computerstoring bij de rechtbank of bankinstelling te
laat op de juiste plek is aangekomen.7 Het niet tijdig betalen van het
griffierecht door de eiser leidt in de praktijk dan ook bijna altijd tot verval
van instantie. Het procesreglement zal een bepaling van gelijke strekking
bevatten. Ook in NCC-zaken zal de rechter slechts in uitzonderlijke
gevallen tot matiging van het griffierecht over kunnen gaan. Dit zou
bijvoorbeeld kunnen spelen indien een derde wil tussenkomen of in
vrijwaring wordt opgeroepen in een procedure tussen twee andere
partijen die hebben gekozen voor de NCC, terwijl deze derde niet voor in
het Engels procederen bij de NCC heeft gekozen en het bijbehorende
griffierecht onmogelijk kan betalen. De mogelijkheid van tussenkomst
bestaat in ons procesrecht als een geschil tussen anderen de belangen
van een derde rechtstreeks raakt. Alleen door zelf partij te worden in de
procedure tussen de andere partijen, kan deze derde zijn belangen dan
veilig stellen. Artikel 127a, derde en vierde lid, Rv is van overeenkomstige
toepassing op niet tijdig voldoen van het griffierecht door de verweerder
(zie artikel 128, zevende lid, Rv) en de partij die tussenkomt (zie
artikel 219a Rv).
De leden van de D66-fractie vragen wanneer door middel van de hogere
griffierechten de extra investeringen zullen worden teruggewonnen.
Ik verwijs naar het hiervoor gegeven antwoord op de vragen van leden
van de VVD- en CDA-fractie over de geschatte kosten in de aanloopfase
(voor ingebruikname) en de opstartfase (kosten in de eerste 10 jaar na
ingebruikname). Deze kosten worden geschat op in totaal 3,8 miljoen
euro. Op welk moment deze aanloopinvesteringen daadwerkelijk zullen
zijn terugverdiend, is afhankelijk van het daadwerkelijk aantal aangebrachte zaken.
De leden van de D’66-fractie vragen tevens naar de hoogte van de
verhoogde griffierechten en hoe deze zich procentueel verhouden tot de
reguliere griffierechten. Ook vragen zij waaruit de eerste investeringen,
zoals het ontwikkelen van een nieuw Engelstalig ICT systeem, zullen
worden bekostigd.
De griffierechten voor een procedure in eerste aanleg zullen € 15.000
bedragen, voor een procedure in hoger beroep € 20.000. Bij de gewone
handelskamer is het griffierecht afhankelijk van de hoogte van de
vordering. Voor rechtspersonen bedraagt het griffierecht voor een
procedure inzake een vordering met een beloop van meer dan € 100.000
momenteel € 3.894 in eerste aanleg en € 5.200 in hoger beroep. Bij de
NCC zal het griffierecht dus grofweg vier keer zoveel bedragen.
De kosten voor het ICT-systeem worden door de Raad voor de rechtspraak
voorgefinancierd door het Bureau van de Raad. De investering gaat niet
ten laste van het budget voor de gerechten.
De leden van de SP-fractie vragen of de capaciteit voor de nieuw op te
richten NCC en NCCA zal moeten komen uit de al bestaande capaciteit in
de rechtspraak en hoeveel extra rechters er zullen worden aangesteld als
7

MvT Wet griffierechten burgerlijke zaken, Kamerstukken II 2008/09, 31 758, nr. 3, p. 18.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 761, nr. 6

10

gevolg van dit voorstel. Zij vragen of een toename van het aantal
NCC-zaken leidt tot een tekort aan rechters op andere gebieden. Voorts
vragen zij of er een maximum aan het aantal zaken is dat het NCC/NCCA
jaarlijks zal behandelen.
De capaciteit voor de nieuw op te richten NCC en NCCA zal vooralsnog
komen uit de bestaande capaciteit in de rechtspraak. De Raad voor de
rechtspraak verwacht dat dit zonder gevolgen kan blijven voor de
afhandeling van reguliere zaken. Naar verwachting gaat het – zeker in de
eerste jaren – voornamelijk om zaken die toch al bij de Nederlandse
overheidsrechter zouden zijn aangebracht. De NCC neemt deze complexe
handelsgeschillen (vaak tijdrovende «zand-in-de-machine»-zaken) dan in
behandeling in plaats van de reguliere handelskamers. Per saldo betekent
dit dan geen extra belasting voor de rechtspraak omdat deze zaken anders
door handelsrechters in de reguliere gerechten zouden zijn afgedaan.
Indien na de beginperiode ook zaken aan de NCC(A) worden voorgelegd
die zonder NCC aan een buitenlandse rechter of arbiters zouden zijn
voorgelegd, zouden de extra griffierechteninkomsten zo nodig kunnen
worden gebruikt voor het aantrekken van rechters voor reguliere zaken.
Overigens gaat de Raad voor de rechtspraak er vanuit dat voor de op
termijn verwachte 100 zaken in eerste aanleg en 25 zaken in hoger beroep
minder dan 4% van de totale capaciteit aan handelsrechters zou moeten
worden ingezet (uitgaande van het huidige aantal FTE aan rechterlijke
capaciteit). Logischerwijs gaat het in de aanloopfase om minder zaken en
dus een lager percentage.
Evenals bij reguliere zaken die bij de rechter worden aangebracht, is er
geen maximum aan het aantal zaken dat de NCC/NCCA jaarlijks in
behandeling kan nemen. En evenals bij reguliere zaken zal moeten
worden bezien hoe te handelen als er onverwacht meer zaken binnenkomen dan voorzien. Kortom, er wordt daarbij geen onderscheid gemaakt
tussen NCC-zaken en reguliere zaken.
De leden van de SP-fractie vragen waarom er niet voor is gekozen
eventuele problemen met de huidige griffierechten binnen het bestaande
systeem op te lossen. Voorts vragen deze leden waarom het wetsvoorstel
NCC is ingediend terwijl er nog geen voorstellen zijn voor de «gewone»
Nederlandse burger.
Het recht dient burgers en bedrijven in staat te stellen om hun geschillen
zoveel mogelijk in onderling overleg op te lossen met waar nodig gerichte
tussenkomst van de rechter. In de afgelopen periode is veel aandacht
besteed aan het vereenvoudigen en digitaliseren van de procesvoering in
burgerlijke geschillen via de KEI-wetgeving. De implementatie van deze
wetgeving krijgt momenteel gefaseerd zijn beslag. Het waarborgen van
een efficiënte wijze van geschiloplossing is een voortdurend onderwerp
van aandacht voor het Ministerie van Justitie en Veiligheid. Dat blijkt ook
uit de in het regeerakkoord opgenomen onderwerpen op dit terrein. Zo
zullen ter uitvoering van het regeerakkoord, in het kader van het
programma Maatschappelijke Effectieve Rechtspraak, experimenten
mogelijk worden gemaakt ten behoeve van het opzetten van zogenoemde
buurtrechters of schuldenrechters. In het regeerakkoord is vermeld dat
deze buurtrechters regelmatig zitting zullen hebben in de buurt, een klein
bedrag aan griffiekosten vergen en zich richten op juridisch eenvoudige
zaken. De buurtrechters zullen bestaan uit (kanton)rechters die ook in de
gewone rechtspraak werkzaam zijn of waren. Het regeerakkoord bepaalt
voorts dat een schuldenrechter op basis van de experimenteerbepaling
meerdere zaken van de schuldenaar geconcentreerd kan behandelen.
Kortom, er wordt zowel aandacht geschonken aan de beslechting van
complexe internationale handelsgeschillen van ondernemingen als aan de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 761, nr. 6

11

juridische geschillen waar veel burgers mee in aanraking komen. Ook
internationaal opererende bedrijven maken deel uit van de Nederlandse
rechtspraktijk zodat ook een verbetering in de afwikkeling van complexe
internationale handelsgeschillen door de Nederlandse overheidsrechter
aandacht behoeft.
Indien met de huidige griffierechten dergelijke voorzieningen zouden
worden aangeboden, komt dit ten laste van het reguliere budget. Met de
verhoogde griffierechten wordt juist beoogd te voorkomen dat de
inrichting van de NCC ten laste komt van het budget dat beschikbaar is
voor de afhandeling van reguliere zaken. Het hanteren van een vast
bedrag aan griffierechten voor een specifieke procedure sluit overigens
goed aan bij het bestaande systeem van de Wet griffierechten burgerlijke
zaken dat immers ook een vast bedrag aan griffierechten per procedure
hanteert.
Tot slot merk ik op dat de Nederlandse maatschappij als internationale
handelsnatie als geheel profiteert van een voorziening waarbij geschilbeslechting in de Engelse taal bij de Nederlandse overheidsrechter mogelijk
wordt.
5. Advies en opinie
De leden van de D66-fractie vragen naar aanleiding van opmerkingen van
de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak (NVvR) of het ontstaan van
een tekort aan rechters een ongewenst effect is van de oprichting van de
NCC en NCCA en zo ja, op welke wijze door de regering dit probleem
wordt opgelost.
Met betrekking tot de uitspraak van de NVvR verwijs ik naar het persbericht dat is uitgegaan door de Raad voor de rechtspraak naar aanleiding
van soortgelijke opmerkingen van de NVvR in het dagblad Trouw. De Raad
geeft hierin aan dat er geen sprake is van een tekort aan rechters maar dat
deze cijfers betrekking hebben op de aanstelling van extra rechters die
bovenop de reguliere sterkte worden aangetrokken.8 Overigens ziet de
aanstelling van extra rechters op alle rechtsgebieden (civiel, bestuurs- en
strafrecht) en ziet dus niet specifiek op het aantrekken van handelsrechters, laat staan op het ontstaan van een tekort daaraan.
Ten aanzien van de belasting van de rechterlijke capaciteit gaat de Raad
voor de rechtspraak ervan uit dat in het eerste jaar na ingebruikname van
de NCC 2,5 FTE aan rechters in eerste aanleg (op een totaal van 331 FTE
aan handelsrechters) en 0,5 FTE in hoger beroep (op een totaal van 105
FTE aan raadsheren met vakgebied handelsrecht) ingezet wordt. Dit zal
naar verwachting in het tiende jaar oplopen naar een inzet van 10 FTE aan
rechters bij de NCC en 4 FTE aan raadsheren bij de NCCA. Op het totale
aantal van rechters dat zich bezig houdt met de beslechting van handelsgeschillen gaat het in de beginjaren om minder dan 1 procent en op
termijn (op basis van het huidige aantal FTE aan rechterlijke capaciteit)
minder dan 4 procent van het totale aantal rechters. Zoals hiervoor
opgemerkt zal het daarbij zeker in de eerste jaren gaan om zaken die bij
gebreke van een NCC toch aan de Nederlandse rechter zouden zijn
voorgelegd, zodat de inzet in dat geval niet neerkomt op een extra beslag
op de rechterlijke capaciteit. Mocht na verloop van enige jaren extra zaken
in behandeling worden genomen dan zouden met de inkomsten die met
de verhoogde griffierechten ontstaan extra rechters kunnen worden
aangesteld.
8

https://www.rechtspraak.nl/Organisatie-en-contact/Organisatie/Raad-voor-de-rechtspraak/
Nieuws/Paginas/Frits-Bakker-Geen-sprake-van-tekort-aan-rechters-wel-van-uitbreiding.aspx.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 761, nr. 6

12

Rechters die NCC-zaken behandelen blijven verbonden aan reguliere
gerechten: ze worden slechts parttime ingezet bij de NCC. Zij blijven dus
ook zaken behandelen bij de gerechten waarbij zij zijn aangesteld. Indien
er geen of minder procedures dan verwacht, bij de NCC worden aangebracht zijn deze rechters inzetbaar voor de afhandeling van reguliere
zaken. Indien er meer procedures dan verwacht binnenkomen dan zal de
Raad voor de rechtspraak hiermee omgaan op dezelfde wijze als dat er
omgegaan wordt met een groter aantal zaken dan verwacht bij de
reguliere procedures. Hierbij zal dus geen onderscheid gemaakt worden
tussen NCC-zaken en reguliere zaken.
De leden van de SP-fractie vragen naar aanleiding van het opiniestuk van
de heren Pietro Otolani en Bas van Zelst in het Financieel Dagblad van
3 oktober 2017 of de Nederlandse rechtsorde door de oprichting van het
NCC/NCCA te maken krijgt met tweeklassenrechtspraak.
De NCC en de NCCA maken net als iedere andere Nederlandse rechterlijke
instantie die civielrechtelijke geschillen beoordeelt, voor de beslechting
van de aan hen voorgelegde geschillen gebruik van het Nederlands civiel
procesrecht zoals neergelegd in het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering. De overheid heeft tot taak om burgers en bedrijven in staat te
stellen hun geschillen te beslechten, waarbij zij indien nodig gebruik
kunnen maken van tussenkomst van een Nederlandse overheidsrechter.
Dat is niet beperkt tot burgers maar geldt ook voor bedrijven die zich
gesteld zien voor complexe internationale handelsgeschillen. De invoering
van de NCC-procedure maakt dat de taal van de procedure én uitspraak
voor deze bedrijven geen beletsel meer is in de keuze voor de Nederlandse overheidsrechter. Hiermee kunnen zij dus naast arbitrage of een
procedure bij een Engelstalig buitenlands gerecht nu ook kiezen voor de
Nederlandse overheidsrechter. Het feit dat de toegang tot de overheidsrechter voor een bepaalde groep bedrijven wordt verbeterd, betekent niet
dat dit ten koste gaat van de toegang tot de rechter voor andere burgers
en bedrijven. Temeer nu de meerkosten die gepaard gaan met de
invoering van deze voorziening gedragen worden door de partijen die
profijt hebben van de voorziening. Kortheidshalve wijs ik u op de reactie
in het artikel in Het Financieele Dagblad van 11 oktober 2017 van Eddy
Bauw, hoogleraar privaatrecht en rechtspleging aan de universiteiten van
Utrecht en Amsterdam en Xandra Kramer, hoogleraar internationaal
privaatrecht en Europees civiel procesrecht aan de universiteiten van
Utrecht en Rotterdam, waar ik mij in kan vinden.9 Ik verwijs daarnaast
naar het antwoord op de vraag van de leden van de SP-fractie over de
kostendekkende griffierechten. Daarin ik heb genoemd welke maatregelen
in het regeerakkoord staan om de rechter dichter bij de burger te brengen,
zoals de experimenten met de buurt- en schuldenrechter. Het kabinet wil
dat het mogelijk is om rechtspraak op maat te leveren waarin iedere
burger en bedrijf het soort voorziening van de overheidsrechter kan
krijgen die hem het beste helpt zijn juridische geschillen op te lossen.
6. Overig
De leden van de VVD-fractie vragen naar de ervaring in andere steden in
het buitenland (onder andere Londen, Dubai en Singapore) met
commercial courts. Daarnaast vragen zij of andere commercial courts ook
hogere griffierechten hanteren zodat de procedure budgetneutraal kan
worden aangeboden. De leden willen graag weten of het de bedoeling is
dat de NCC concurreert met deze andere commercial courts.

9

https://fd.nl/opinie/1221646/commercial-court-is-uitkomst-voor-complexe-internationalehandelszaken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 761, nr. 6

13

Logischerwijs is van oudsher zowel in Ierland (Commercial Court te
Dublin) als in het Verenigd Koninkrijk (London Commercial Court)
Engelstalige geschilbeslechting mogelijk. Met name het Commercial Court
te Londen (hierna: LCC) beslist regelmatig in internationale handelszaken.
In de periode van 2016–2017 was bijna 72% van de procespartijen bij de
LCC afkomstig van buiten het Verenigd Koninkrijk waarbij 15% uit andere
EU-lidstaten. Nederland staat daarbij in de top 10 (op plek 8) van
LCC-procespartijen gerangschikt op basis van het land van herkomst.10
Ter illustratie, de bijdrage van deze sector aan de Britse economie is
gegroeid van 10,6 miljard pond in 2001 naar 22,6 miljard pond in 2013.11
Daarnaast is mij bekend dat in Duitsland en Frankrijk nagedacht wordt
over het inrichten van een Engelstalige procedure, terwijl sinds kort in
België een «Brussels International Business Court» («BIBC») in voorbereiding is.12
Buiten de Europese Unie zijn er ook meerdere initiatieven. Zo kent Qatar
sinds 2009 een International Court and Dispute Resolution Centre 13 en is
het vanaf oktober 2011 mogelijk om in civiele of handelszaken geschillen
op basis van een forumkeuze aan de Dubai International Financial Centre
Courts (DIFC Courts) in de Engelse taal te laten beslechten.14 In Singapore
is het Singapore International Commercial Court (SICC) op 5 januari 2015
van start gegaan. Naar verluidt heeft het SICC nog geen zaak behandeld
op basis van een expliciete forumkeuze van partijen.15 Mij is niet bekend
of voor de hiervoor genoemde procedures een bijzonder griffierechttarief
wordt geheven. Het is bijzonder lastig om vergelijkingen te maken omdat
de bekostiging van de rechtspraak (en daarmee de hoogte van eventuele
griffierechten) van land tot land verschilt.
Zoals eerder gemeld is door het universele toepassingsbereik van de
forumkeuzeregeling in de Brussel I bis verordening in combinatie met het
Haags Forumkeuzeverdrag het, ongeacht hun vestigingsplaats, mogelijk
dat ondernemingen bij overeenkomst een Nederlandse overheidsrechter
aanwijzen voor de beslechting van hun geschil. In de praktijk kiezen
partijen echter vaak voor een rechter waarmee een of beide partijen reeds
bekend zijn.
De leden van de VVD-fractie vragen welke gevolgen de aanstaande Brexit
heeft voor de Commercial Court in Londen.
Het is nog te vroeg om te zeggen welke gevolgen de Brexit zal hebben
voor de LCC. Veel zal afhangen van de vraag of, en zo ja welke regeling er
getroffen gaat worden met betrekking tot de erkenning en tenuitvoerlegging van civiele gerechtelijke beslissingen van het Verenigd Koninkrijk
(en dus van de LCC) in de lidstaten van de Europese Unie en omgekeerd.
Uit het Position Paper inzake de Brexit16 blijkt dat het Verenigd Koninkrijk
de wens heeft om nadat het de Europese Unie heeft verlaten, toe te treden
tot het verdrag van Lugano17 opdat de judiciële civiele samenwerking in
de post-Brexit periode zo soepel mogelijk zal verlopen. Hierbij dient te
10

https://portland-communications.com/pdf/Who-Uses-The-Commercial-Court-2017.pdf.
https://www.thecityuk.com/research/uk-legal-services-2015-legal-excellence-internationallyrenowned.
12
https://www.koengeens.be/news/2017/10/27/oprichting-brussels-international-business-court.
13
http://www.qicdrc.com.qa/.
14
https://www.difc.ae/files/8414/5510/4278/Dubai_Law_No.16_of_2011_English.pdf.
15
https://www.economist.com/news/finance-and-economics/21727916-they-face-uphill-battleforeign-jurisdictions-try-lure-legal-business.
16
https://www.gov.uk/government/publications/providing-a-cross-border-civil-judicialcooperation-framework-a-future-partnership-paper.
17
Convention on jurisdiction and the recognition and enforcement of judgments in civil and
commercial matters Pb EU van 21 december 2007 L339/3.
11

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 761, nr. 6

14

worden opgemerkt dat op dit moment uitsluitend staten partij zijn bij het
verdrag van Lugano die ook meedoen met het vrij verkeer van personen.
De leden van de VVD-fractie vragen om een reactie op de Britse
campagne om het rechtsstelsel van Engeland en Wales zoveel mogelijk de
«go to legal destination» te maken voor internationale deals, en dan in het
bijzonder op de rol van de European Bank for Reconstruction and
Development (EBRD) hierin.18 Zij vragen of de EBRD hetzelfde zou willen
doen voor het Nederlandse rechtsstelsel, zeker gelet op de NCC.
Ik heb geen oordeel over de campagne van een buitenlandse juristenvereniging (i.c. de Law Society van Engeland en Wales) om het eigen recht
onder de aandacht te brengen. Het is mij onduidelijk waarom (de Legal
Counsel van) de EBRD heeft meegewerkt aan een video ter promotie van
het Engelse recht. Overigens heeft de Raad voor de rechtspraak begrepen
dat zij voor het bekendheid geven aan de mogelijkheid om in het Engels
bij de NCC(A) te procederen, gebruik kan maken van de voorzieningen van
de gemeente Amsterdam en van de landelijke voorzieningen ter bevordering van de internationale handel.
De leden van de SP-fractie vragen of uitspraken van het NCC/NCCA ook in
andere (Europese) landen geaccepteerd zullen worden en of het Europese
Hof van Justitie hiervoor bepaalde criteria aan rechtbanken stelt.
De erkenning en tenuitvoerlegging van rechterlijke beslissingen in civiele
zaken afkomstig van de ene lidstaat van de Europese Unie in een andere
lidstaat is geregeld in de Brussel I bis verordening. Uitgangspunt daarbij
is dat dergelijke beslissingen worden erkend en ten uitvoer gelegd zonder
dat daarvoor nadere formaliteiten hoeven te worden vervuld. Een
belanghebbende partij die meent dat de beslissing niet erkend of ten
uitvoer gelegd kan worden dient dit in een procedure in het land van
erkenning of tenuitvoerlegging voor te leggen aan de rechter. De Brussel I
bis verordening somt in artikel 45 limitatief de gronden op voor
niet-erkenning en weigering van de tenuitvoerlegging op. Voor zover de
vraag betrekking heeft op de kwalificatie van de NCC als gerecht geldt dat
de NCC een kamer is van de rechtbank Amsterdam: uitspraken van de
NCC zijn derhalve uitspraken van de rechtbank Amsterdam. Dat de
rechtbank of het gerechtshof Amsterdam binnen de Europese Unie zal
worden aanvaard als een gerecht in de zin van de Brussel I bis verordening staat buiten twijfel.
Ten slotte vragen de leden van de SP-fractie of en wanneer het NCC/NCCA
geëvalueerd wordt en of de Kamer van deze evaluatie op de hoogte wordt
gebracht.
Ik kan u zonder meer toezeggen dat de wet zal worden geëvalueerd en dat
het parlement over de uitkomst van deze evaluatie zal worden geïnformeerd. De Raad voor de rechtspraak gaat voor de NCC(A) uit van een
aanlooptermijn van tien jaar. Ik stel voor dat een eerste evaluatie
plaatsvindt na bijvoorbeeld vijf jaar zodat halverwege de aanlooptermijn
een voorlopige balans kan worden opgemaakt.
De Minister voor Rechtsbescherming,
S. Dekker

18

Zie het artikel «Global Legal Centre campaign stepped up as Brexit looms» in The Law Society
Gazette van 28 september 2017, https://www.lawgazette.co.uk/law/global-legal-centrecampaign-stepped-up-as-brexit-looms/5062982.article#.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 761, nr. 6

15