Van der Hoeven
keuze die wij gemaakt hebben. Die keuze betekent dat de
luchtvaartsector op een aantal punten voordelen heeft. Ik
ben dat met hem eens. Op een aantal andere punten
wordt betaald en dat is de vliegtaks. Zo simpel is het.
Verder wil ik niet gaan.

bestemd voor de algemene middelen, ter financiering
van de staatsuitgaven. Zij past daarnaast in vergroening
van het belastingstelsel, vooral vanuit de filosofie dat
belastingheffing verschuift van inkomsten uit arbeid en
winst naar milieuvervuilende activiteiten.

De heer De Rouwe (CDA): In België is geen coalitieakkoord. In Nederland is dat er wel en daar staan wij
voor. Dat neemt niet weg dat de minister-president
tijdens het Schipholdiner duidelijke woorden heeft
gesproken over onnodige stapeling. Ik wil van de
minister van VROM weten of zij die woorden onderschrijft. Misschien kan zij ook aangeven wat zij onder
onnodige stapeling verstaat.
Ik vraag de minister van Economische Zaken om
inzichtelijk te maken wat de totale kosten zijn voor de
Nederlandse consument op de regionale vliegvelden in
Nederland ten opzichte van de regionale vliegvelden in
het buitenland. Wij praten nu namelijk over een taks,
maar het gaat ook om parkeerkosten, reiskosten et
cetera.
Aan de minister van VROM vraag ik bovendien
inzichtelijk te maken wat de effecten van deze regeling
zijn voor het milieu.

Mevrouw Verdonk (Verdonk): Voorzitter. De minister van
Economische Zaken noemt de vliegtaks een groene
belasting, maar in mijn ogen is het gewoon een rode
belasting, want die is er bij de coalitieonderhandelingen
door de PvdA doorgedrukt. Hier staat dan een CDAminister zonder enige overtuiging de vliegtaks te
verdedigen, terwijl zij heel goed weet: wie eenmaal weg
is, zal niet zo snel meer terugkomen en misschien wel
helemaal niet meer terugkomen. Is de minister van
Economische Zaken het met mij eens dat wij met deze
vliegtaks in Europa wederom het braafste jongetje van
de klas willen zijn?

De voorzitter: De minister van Economische Zaken
antwoordt eerst, gevolgd door de minister van VROM.
Minister Van der Hoeven: De heer De Rouwe stelt een
heleboel vragen. Ik heb aangegeven dat ik de woorden
die de minister-president namens de regering heeft
gesproken, uiteraard ondersteun. Het gaat daarbij om de
relatie tussen enerzijds de invoering van een emissiehandelssysteem in Europa en anderzijds de kosten. Het
kan niet zo zijn dat wij te maken krijgen met onnodige
stapeling van kosten, dat wil niemand. Er wordt op dat
punt overleg gevoerd met de luchtvaartsector en met
anderen.
Wat betreft bedrijfseconomische afwegingen kan ik het
volgende antwoorden. Wij treden niet in de afwegingen
van een bedrijf, of dat nu Ryanair is of Air Berlin of welk
bedrijf dan ook, dat besluit te gaan vliegen vanaf een
bepaald vliegveld. De heer De Rouwe kan ook niet
verwachten dat wij treden in de beslissing van burgers
om te kiezen voor Charleroi, Le Bourget of Luik. Dat is
een afweging die consumenten zelf maken. Het is niet
aan de regering om die keuzevrijheid te gaan beknotten.
©
Minister Cramer: Voorzitter. De heer De Rouwe vroeg
naar ETS en de samenhang met onnodige stapeling van
kosten. Ik kan daar heel kort over zijn. Het kabinet heeft
gesteld dat bij de introductie van het emissiehandelssysteem voor de luchtvaart in 2012 de samenhang met
de vliegbelasting bezien wordt, dat onnodige stapeling
van kosten bij de invoering van ETS niet de bedoeling
kan zijn en dat de invoering van ETS per saldo niet mag
leiden tot een stapeling van kosten en nationale
belastingen die niet in verhouding staan tot de belastingen in de ons omringende landen. Dit is het kabinetsstandpunt. Ik sta daar, vanzelfsprekend, helemaal achter.
U kunt ervan uitgaan dat wij nader zullen bezien wat nu
precies onnodige stapeling is.
De heer De Rouwe vroeg ook naar de milieueffecten.
De vliegbelasting is in de eerste plaats een rijksbelasting,

Tweede Kamer

Vragenuur

Minister Van der Hoeven: Nee, dat ben ik niet met u
eens.
Mevrouw Verdonk (Verdonk): Voorzitter. Een korte
toelichting zou op haar plaats zijn.
Minister Van der Hoeven: U vroeg of ik het met u eens
was. Ik ben het niet met u eens. Ik meen dat wij gedaan
hebben wat wij moesten doen en wat ook in het
coalitieakkoord stond. Dat u het daar niet mee eens bent,
weet ik, maar daar kan ik niets aan doen. Wij hebben
aangegeven dat in 2011 de evaluatie moet worden
uitgevoerd. Dan gaan wij na hoe de maatregel uitpakt.
Uw collega van D66 had liever gezien dat wij eerder actie
namen, maar dat is door deze Kamer afgewezen. De
datum van 2011 is geaccepteerd. Uiteraard gaan wij in
de tussentijd na hoe al die belastingen en al die kosten
die het vliegverkeer moet dragen, zich ontwikkelen.
Daarbij denk ik aan de relatie met het emissiehandelssysteem en aan hetgeen in de ons omringende landen
gebeurt. Meer kan ik niet aan mijn vorige antwoord
toevoegen.
De voorzitter: Ik dank de minister van Economische
Zaken.
Vragen van het lid Neppérus aan de minister van
Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer
over het bericht ″Wel verpakkingstaks, maar geen
inzameling plastic afval″.
©
Mevrouw Neppérus (VVD): Voorzitter. De aparte
inzameling van plastic, het gescheiden inzamelen komt
niet van de grond: aldus de Volkskrant van afgelopen
zaterdag. De gemeenten dralen nog en vragen zich af
wat zij moeten doen. Sommige doen het; een aantal is
nog bezig met het proces van besluitvorming, maar de
doelen worden niet gehaald. Daarom heeft volgens
dezelfde krant de minister van VROM besloten om haar
doelen bij te stellen. Dat is wel opvallend als je in
aanmerking neemt dat de verpakkingsbelasting
inmiddels allang is ingevoerd. Elke dag, elke week en
elke maand wordt belasting afgedragen. Meer dan 365

25 november 2008
TK 28

28-2396

Neppérus
mln. en 115 mln. hebben heel specifiek betrekking op dit
afval.
De VVD heeft regelmatig vraagtekens gezet bij de
verpakkingsbelasting, zowel bij de belasting zelf als bij
de uitvoerbaarheid. Wij kregen geen respons. Ook het
mkb heeft vragen gesteld. Ook die vragen worden nog
steeds niet tot tevredenheid beantwoord en ook de
gemeenten mopperen. Dat brengt mij tot het stellen van
de volgende vragen.
1. Klopt het dat de gescheiden inzameling nog niet
echt van de grond komt en dat de doelstellingen worden
bijgesteld? Wat vindt de minister van dat alles?
2. Waar blijft het geld dat is geïnd onder de noemer
verpakkingsbelasting en dat dus niet voor het beoogde
doel wordt gebruikt? Wanneer wordt de belastingheffing
opgeschort zolang alles niet is geregeld?
©

bedrijfsleven ervoor gezorgd dat de raamovereenkomst
zo spoedig mogelijk werd bijgesteld, zodat ook nascheiding erin kon worden opgenomen. Dat is nu geregeld.
Aangezien er nu duidelijkheid is over de mogelijkheid
van voor- en nascheiding van kunststof, zullen de
gemeenten vóór 1 januari hun keuze maken. Bovendien
hebben Nedvang en VNG aangegeven dat de resultaten
van een kostenonderzoek bij de proefprojecten voor
kunststofinzameling deze week worden afgerond. Op
basis daarvan kunnen nu afspraken worden gemaakt
over de definitieve vergoedingen, waar nog enige
onduidelijkheid over bestond in verband met het
opnemen van nascheiding.
Mevrouw Neppérus (VVD): Voorzitter. Er blijft veel
onduidelijkheid. Welke zekerheid is er dat gemeenten
straks wél een besluit nemen? Minder dan de helft heeft
het gedaan.
Mijn tweede vraag is nog niet beantwoord. De doelen
zijn bijgesteld. In welke mate zal straks verpakkingsbelasting worden teruggegeven? Er is ten onrechte meer
betaald.

Minister Cramer: Voorzitter. Allereerst wil ik duidelijk
maken dat de afspraken over de kunststofrecycling en
met name over het te halen percentage recycling is
vastgelegd met het verpakkingenconvenant. Oorspronkelijk was de afspraak met de raamovereenkomst tussen de
gemeenten en het bedrijfsleven dat de kunststof vooraf
door de consument gescheiden zou worden aangeboden,
evenals dat nu met glas gebeurt. Op verzoek van de
Tweede Kamer is rond de zomer deze oorspronkelijke
raamovereenkomst opengebroken om ook nascheiding
mogelijk te maken. Het ministerie is meteen in gesprek
gegaan met de VNG en het bedrijfsleven om het gedane
verzoek ingewilligd te krijgen. Beide, VNG en het
bedrijfsleven, hebben gezocht naar oplossingen om
daarmee tegemoet te kunnen komen aan de vraag van
de geachte afgevaardigde. Daarbij werd geconstateerd
dat er onzekerheid is en dat niet duidelijk is welke
bijdrage via nascheiding geleverd kan worden aan de
doelstelling die geldt voor materiaalhergebruik. Ook is
enige tijd nodig om objectief te kunnen vaststellen welke
kwaliteitseisen en certificeringen voor nascheidingsinstallaties ontwikkeld moeten worden. Natuurlijk is het ook
van belang om die onzekerheid te betrekken bij het
vaststellen van de percentages voor de te halen
recyclingsdoelstellingen die wij ons oorspronkelijk
hadden gesteld en die als wij alleen op voorscheiding
zouden zijn doorgegaan, gehaald hadden. De doelstellingen zijn dus bijgesteld, maar dat heeft met name te
maken met het initiatief om ook nascheiding mee te
nemen. De integrale doelstelling voor kunststof was
oorspronkelijk 38% materiaalhergebruik in 2009. Deze
doelstelling wordt verschoven naar 2010. In 2009 zal een
integrale doelstelling voor kunststof van 32% in plaats
van 38% materiaalhergebruik gelden.
Door de discussie over het mogelijk maken van
nascheiding hebben gemeenten hun keuze voor de wijze
van inzameling van kunststof even uitgesteld. Rond de
zomer speelde de discussie over wat er zou gaan
gebeuren. Inmiddels zijn 65 gemeenten aan de inzameling begonnen. Dat is niet zo veel als wij oorspronkelijk
hadden aangenomen, maar het is wel het dubbele van
het aantal pilotgemeenten waarmee Nedvang is
begonnen. Wij maken dus wel degelijk grote voortgang.
Daar wordt de verpakkingsbelasting mede door
gefinancierd.
Toen de Tweede Kamer rond de zomer aandrong op
het opnemen van nascheiding hebben VNG en het

De heer Poppe (SP): Voorzitter. Het is een beetje
chaotische situatie aan het worden. Eigenlijk was het
vanaf het begin verwarrend: verpakkingenbesluit,
convenant, raamovereenkomst, gemeenten. Het geld dat
met de verpakkingsbelasting binnenkomt, wordt
doorberekend aan de burger. Het komt in een fonds:
Nedvang. Ik heb eerder gezegd: dat wordt ″geldvang″ in
plaats van Nedvang. En dat blijkt nu zo te zijn. De
belastingbetaler gaat zijn eigen belastinginning regelen.
Hoeveel geld zit er nu in het fonds? Is de verpakkingsbelasting voor de burger een soort ″pakbelasting″
geworden? Wordt het werkelijk gebruikt voor het
verminderen van afval, andere soorten verpakkingsmate-

Tweede Kamer

25 november 2008
TK 28

Vragenuur

Minister Cramer: Voorzitter. De oorspronkelijke
doelstellingen zijn inderdaad iets bijgesteld. Nu wij
weten hoe wij kunststof via voor- of nascheiding gaan
inzamelen, gaan alle gemeenten vóór 1 januari hun keuze
maken. De verpakkingsbelasting wordt ingezet volgens
planning en zal zeker het doel dienen dat wij voor ogen
hebben.
De heer Madlener (PVV): Voorzitter. Ik denk dat heel
weinig mensen thuis dit antwoord hebben begrepen;
eerlijk gezegd begrijp ik het ook niet helemaal. Wat ik wel
begrijp, is dat deze minister constant belastingen invoert
die een milieudoel zouden hebben, maar die daar
uiteindelijk niet voor gebruikt worden. Ik heb daarnet de
vliegtaks al genoemd, maar ik kan ook wijzen op de
verwijderingsbijdrage. Voor ieder strijkijzer, voor iedere
wasmachine die je koopt, wordt een heffing opgelegd. In
de kassen van de stichtingen blijven vervolgens
honderden miljoenen staan. Wanneer gaat de minister
dat eens aanpakken? Wil zij ervoor zorgen dat al het geld
teruggaat naar de burger die het verdient?
Minister Cramer: Voorzitter. De zorg van de heer
Madlener is heel begrijpelijk. Wij zullen ervoor zorgen
dat Nedvang en de andere marktpartijen zeer transparant
zullen rapporteren over wat zij doen met het geld dat via
de verpakkingsbelasting wordt geïnd en dat slechts ten
dele wordt gebruikt voor het systeem van kunststofrecycling. Wij zullen de Kamer daarover informeren.

28-2397

Cramer
riaal en een goede verwerking ervan? De cijfers uit de
Volkskrant bewijzen dat het niet zo is. Het blijkt niet te
werken. De minister schuift op van 2009 naar 2010 en
ondertussen betaalt iedereen al bij zijn inkopen mee aan
die heffing. Dat kan helemaal niet. Doe iets, kom uit de
blokken!
Minister Cramer: Ik geef hetzelfde antwoord als op de
vraag van de heer Madlener. Wij zullen zorgen dat
Nedvang en andere marktpartijen ...
De heer Poppe (SP): Ik wil een ander antwoord!
Minister Cramer: ... transparant rapporteren zodat men
weet wat er met de belasting wordt gedaan. U zegt dat
wij traag zijn. Ik heb in mijn antwoord gezegd dat de
reden dat er nu vertraging is in het halen van de
doelstellingen, te maken heeft met uw eigen verzoek om
de raamovereenkomst open te breken om nascheiding
ook mee te nemen.
De heer Poppe (SP): Dat is afschuiven!
De voorzitter: Nee, mijnheer Poppe, toe nou toch.
Mevrouw Verdonk (Verdonk): Dit kabinet heeft heel veel
kritiek gekregen van de Raad van State en van de
Nationale Ombudsman omdat het op een zeer slechte
manier omgaat met de burger. De overheid is niet
betrouwbaar. Is de minister het met mij eens dat daar in
dit geval ook sprake van is? Zij legt een belasting op met
ingang van 1 mei 2008 en voor die belasting wordt nog
helemaal niets gepresteerd. Er komt belasting binnen,
dat geld belandt gewoon in de overheidspot en burgers
hebben het nakijken. Vindt de minister dat een voorbeeld
van een betrouwbare overheid?
Minister Cramer: Wij zijn een betrouwbare overheid.
Natuurlijk duurt het even één à twee jaar voor een heel
systeem van kunststofrecycling is opgezet. Wij lopen op
dat gebied achter in Europa en er is mij alles aan
gelegen om ervoor te zorgen dat dit systeem met een
voor- en een nascheidingsmogelijkheid zo snel mogelijk
is opgezet.
De heer Aptroot (VVD): Dat de minister zegt dat wij
achterlopen, geloof ik wel, maar wij lopen voor met het
heffen. Elk Nederlands gezin betaalt nu per jaar € 40 à
€ 50. Dat gaat voor een groot deel in de zakken van de
stichting Nedvang. Er wordt belasting geheven en de
voor- en nascheiding werken van geen kant. Wat gebeurt
er met dat geld? Wanneer krijgt de burger dat gewoon
terug?
Minister Cramer: Ik kan alleen maar herhalen wat ik al
gezegd heb. Het systeem werkt wel. Wij hebben de
afspraak om in 2009 alle gemeenten in Nederland actief
te betrekken bij kunststofrecycling. De vraag van de heer
Aptroot gaat over de verpakkingsbelasting. Hij weet dat
een deel van de verpakkingsbelasting naar de algemene
middelen gaat en een ander deel naar dit systeem. Ik heb
de heren Madlener en Poppe gezegd dat wij via Nedvang
transparant zullen rapporteren over wat de kosten zijn en
waar het aan besteed wordt. De burger kan erop
vertrouwen dat het systeem in 2009 zo spoedig mogelijk
in gang wordt gezet.

Tweede Kamer

Vragenuur

De heer Van Heugten (CDA): De producenten hebben
veel gemopperd op de invoering van de verpakkingsbelasting, maar wordt het niet tijd dat de minister ook
eens gaat mopperen op de producenten nu het aankomt
op het leveren van daden bij de inzameling? De minister
zegt dat het te maken heeft met de vraag van de Kamer
om de mogelijkheid tot nascheiding. Is het niet juist zo
dat die extra mogelijkheid tot nascheiding de zaak zou
kunnen verbreden en versnellen? Is er niet juist meer
keuze in de inzameling? Dat zou de zaak alleen maar
hebben moeten verbeteren. Ik zie niet in waarom de
minister dat als vertragingsfactor ziet. Ik lees in hetzelfde
artikel in de Volkskrant dat gemeenten als Amsterdam en
Rotterdam helemaal niet van plan zijn om 1 januari al
een keuze te maken. Hoe plaatst de minister die uitlating
dan?
Minister Cramer: Er is inderdaad sprake van vertragingsfactoren door de nascheiding. Wij hadden namelijk
oorspronkelijk gewoon met de VNG afgesproken dat alle
gemeenten mee zouden doen aan een systeem van
scheiden aan de bron. Net als bij glasrecycling doet de
burger dan kunststofresten in een bak. Dat was de
afspraak. Toen kwam er een ander systeem bij. Gemeenten vroegen zich af of zij voor voor- of nascheiding
moesten kiezen. Zij hebben daardoor gewoon een
halfjaar in dubio gezeten over wat te doen en hebben
daarom, heel begrijpelijk, gewacht. Nu is de afspraak dat
iedereen voor 1 januari moet kiezen. Als men niet kiest,
dan valt men gewoon in het systeem van bronscheiding,
zoals oorspronkelijk is afgesproken.
De heer Boelhouwer (PvdA): Het is een beetje gemakkelijk om de Kamer overal de schuld van te geven. Dat is in
dit geval niet helemaal juist. Ik roep u er toe op om de
vragen van mevrouw Neppérus aan te grijpen om in de
richting van de VNG uitdrukkelijk te zeggen dat die
vertraging wat de Kamer en hopelijk ook wat u betreft
verleden tijd is en dat die gemeenten echt zeer voortvarend de inzameling voor hun rekening gaan nemen. Ik
hoop dat u dat wilt doen.
Minister Cramer: Het is absoluut niet mijn bedoeling om
de bal te leggen bij de Tweede Kamer, maar ik moet
uitleggen wat er in de tussentijd gebeurd is en waarom
de gemeenten een afwachtende houding aannamen. Ik
ben het met u eens en ik wil ook toezeggen dat ik naar
aanleiding van de vragen van mevrouw Neppérus de
VNG en het bedrijfsleven er nogmaals op zal wijzen en
zelfs op het hart zal drukken om zo spoedig mogelijk
alles rond te hebben. Dat heb ik ook gedaan. De
raamovereenkomst is bijgesteld en nu zijn beide
systemen mogelijk. Het is dus echt heel snel gegaan,
maar het kon niet sneller, omdat alles toch even anders
moest worden opgezet.
©
De voorzitter: Aan de orde is de herdenking van onze
geliefde oud-collega en fractievoorzitter de heer
Schmelzer. Ik ben blij dat de zoon en de dochter bij deze
herdenking aanwezig zijn. Ik heet hen van harte welkom.
Ik verzoek de leden en de mensen op de publieke tribune
om te gaan staan, voor zover zij daartoe in staat zijn.
Waarde medeleden. Vandaag herdenken wij drs.
W.K.N., Norbert, Schmelzer. Hij was van 7 december

25 november 2008
TK 28

28-2398

Voorzitter
1963 tot 28 april 1971 fractievoorzitter van de KVP, de
Katholieke Volkspartij, een van de rechtsvoorgangers van
het CDA, het Christen Democratisch Appèl. Norbert
Schmelzer overleed op 14 november jongstleden op
87-jarige leeftijd.
Schmelzer begon na een studie economie in Tilburg
zijn loopbaan in 1947 bij Unilever N.V. om in 1950 al snel
over te stappen naar het ministerie van Economische
Zaken. Een ambtelijke loopbaan lag in het verschiet.
Maar mede dankzij zijn grote leermeester en beschermheer, KVP-voorman Romme, werd hij in 1956 staatssecretaris van Binnenlandse Zaken, Bezitsvorming en
Publiekrechtelijke Bedrijfsorganisatie. Deze functie
bekleedde hij van 26 oktober 1956 tot 19 mei 1959. Hij
was toen 35 jaar. Dat deed Drees opmerken bij de
kennismaking: Hé, ik ben tweemaal zo oud.
Van 20 maart 1959 tot 19 mei 1959 en van 2 juli 1963
tot 11 mei 1971 was Schmelzer lid van de Tweede Kamer.
In de tussenliggende periode was hij staatssecretaris van
Algemene Zaken. In december 1963 werd Schmelzer tot
fractievoorzitter gekozen als opvolger van De Kort. Naast
het gebruikelijke voorzitterschap van de vaste commissie
voor de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten, van juni
1965 tot mei 1971, was hij ook lange tijd voorzitter van
de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken, van
februari 1967 tot mei 1971. Maar Schmelzer is vooral
bekend geworden door de naar hem genoemde nacht.
In de vroege ochtend van 14 oktober 1966, om precies
te zijn om 4.30 uur, diende Schmelzer namens zijn fractie
een motie in die zich richtte tegen het financiële beleid
van het kabinet-Cals. Het kabinet van minister-president
Cals, nota bene een partijgenoot van Schmelzer. Een uur
nadat deze motie door de Kamer was aangenomen, viel
het kabinet. Aanvankelijk heerste er een euforische sfeer,
maar al snel kwam de kritiek. Schmelzer werd de
gebeten hond. Dit inspireerde zelfs een cabaretier als
Wim Kan bij zijn oudejaarsconference. Dat bracht
Schmelzer er weer toe om zich toe te leggen op het
verzamelen van beeldjes van teckels.
Jaren later, in 1991, zei Schmelzer over deze nacht: ″Je
bent als politicus op tegenslagen voorbereid, maar zoiets
als die nacht had ik nooit eerder beleefd. Een dramatische gebeurtenis zoals in de geschiedenis toch maar
weinig is voorgekomen. Een kabinet waarin je eigen
geestverwanten zetelen, je eigen partijgenoten. Zo’n
kabinet meent dan te moeten aftreden. Dat is pijnlijk, ja.″
De antistemming na de val van het kabinet bedroefde
Schmelzer wel. ″Ik heb naar eer en geweten gehandeld.
Ik had mijn makkers, mijn bondgenoten in de partij, die
mij overeind hielden.″ In zijn ogen waren dit de
belangrijkste aspecten binnen de politiek. Nee, spijt had
hij toen en later niet.
Wat Schmelzer wel raakte was dat in 1968 vier
dissidenten, die zich in 1966 tegen de val van het
kabinet-Cals hadden gekeerd, uit de fractie stapten en de
PPR, de Politieke Partij Radicalen, oprichtten. Schmelzer
vond dat hij tekort was geschoten. In 1971, in het
kabinet-Biesheuvel, kon hij zich als minister van
Buitenlandse Zaken revancheren. Hij vond het een
verrukkelijke tijd, die maar kort duurde. Na zijn terugtreden uit de landelijke politiek bleef Norbert Schmelzer zich
tot op hoge leeftijd inzetten voor en bemoeien met de
gang van zaken binnen de Nederlandse politiek, eerst de
KVP en later het CDA in het bijzonder. Een headhunter in
de politiek, zo werd hij genoemd. Hij is vooral ook een
hartstochtelijk pleitbezorger van dat ene Europa, of zoals

Tweede Kamer

Vragenuur

Schmelzer zei: ″Mijn politieke leven aan de frontlinie
hield op in 1973, maar buiten dienst betekende niet op
non-actief. Alleen de manier waarop ik mij bij het
optreden van het kabinet-Biesheuvel in samenwerking
met geestverwanten en collega’s uit andere politieke
stromingen ben gaan inzetten voor het algemeen belang,
voor de christendemocratische inbreng en voor het
Europese eenwordingsproces, werd een totaal andere.″
Het leven van Norbert Schmelzer stond niet alleen in
het teken van de politiek. Hij was behalve een boeiend
verteller ook zeer muzikaal. Hij speelde niet onverdienstelijk piano en was componist en dichter. Op staatsbezoeken regelde koningin Juliana zelfs dat haar minister
piano speelde. Bekend is ook zijn eigen Tweede Kamer
rumba: ″soms wordt het nachtwerk en dan geen
prachtwerk, de Tweede Kamer is onvergetelijk en
onverbeterlijk″. Niets nieuws onder de zon!
Schmelzer vond dat hij een bevoorrecht mens was,
bevoorrecht ook vanwege degenen die hem dierbaar
waren. Schmelzer was ook een buitengewoon dankbaar
mens. Hij heeft altijd de overtuiging gehad dat het
mogelijk is om iets goeds voor de samenleving te doen,
ook als je oud maar nog gezond bent. Verdrietige
gebeurtenissen in zijn persoonlijk leven hebben hem,
zoals hij zelf zei, nooit van de weg gedrukt.
Onze gedachten gaan uit naar degenen die hem
dierbaar waren, zijn vrouw, kinderen, familieleden en
vrienden.
Ik verzoek u allen, een ogenblik stilte in acht te nemen.
(De aanwezigen nemen enkele ogenblikken stilte in acht.)
De voorzitter: Nadat ik de familie heb gecondoleerd,
escorteer ik hen naar het restaurant. U kunt de familie
daar zelf eventueel condoleren.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.
De voorzitter: Ik verzoek u allen om terug te keren naar
uw plaatsen. Ik begrijp dat ook de minister-president nog
het woord wenst te voeren. Dat was mij niet bekend. Het
spijt mij dat het zo ongelukkig loopt. Ik verzoek u allen
om te gaan staan en geef het woord aan de ministerpresident.
Minister Balkenende: Vorige week bereikte ons het
droeve bericht van het overlijden van Norbert Schmelzer.
Een markant politicus en een gedreven mens is niet
meer. De leegte die hij achterlaat, is groot in de kring van
zijn gezin en familie, maar ook in de Nederlandse
politiek.
Schmelzers naam zal altijd verbonden blijven met die
ene, naar hem genoemde nacht van 13 op 14 oktober
1966, maar zijn betekenis stijgt daar ver bovenuit.
Norbert Schmelzer leefde voor de publieke zaak en heeft
die ook ten volle gediend, als Kamerlid, als fractievoorzitter van de Katholieke Volkspartij, als staatssecretaris van
Binnenlandse Zaken en van Algemene Zaken en als
minister van Buitenlandse Zaken. Op de vraag wat hem
als politicus dreef, zei Schmelzer ooit: ″een bijdrage
leveren aan de opbouw van een humane en vreedzame
samenleving″. Iedereen die hem kende en met hem heeft
gewerkt, zal Schmelzer in deze woorden herkennen.
Ik geloof dat dit streven nergens meer zichtbaar is dan
in zijn internationale werk. Norbert Schmelzer was een
hartstochtelijk Europeaan en overtuigd wereldburger. Tot

25 november 2008
TK 28

28-2399

Voorzitter
op hoge leeftijd was zijn inzet voor de Europese zaak
enorm en als minister van Buitenlandse Zaken maakte hij
zich al heel vroeg sterk voor de doorbreking van het
internationale isolement van China. Dat deed hij vanuit
de overtuiging dat internationale samenwerking en
stabiliteit de beste garantie vormden voor duurzame
vrede, een overtuiging die direct terugslaat op de
oorlogsjaren, waarin Schmelzer uitgroeide tot een van de
leiders van het studentenverzet.
Deze moedige man, die werd gedreven door idealen,
had ook een vrolijke en relativerende kant. Hoe kan het
anders met iemand die in zijn jonge jaren getwijfeld
heeft tussen een carrière in de politiek, de muziek en het
cabaret. Nederland mag zich gelukkig prijzen dat het de
politiek is geworden, want de liefde voor de bühne is
nooit helemaal verdwenen, zoals hij op menig CDAcongres met een zelfgeschreven lied heeft bewezen. Die
lichte toets heeft hij altijd behouden, en juist dat maakte
hem tot zo’n prettig gezelschap.
Norbert Schmelzer genoot van het politieke spel, maar
hij ging voor de knikkers. Ook in een aantal krantenartikelen bij zijn overlijden klonk dat weer door. Invloed
hebben was voor Norbert Schmelzer een middel en geen
doel. Politiek moest ergens toe leiden, resultaat hebben.
Wat wel waar is, is dat Schmelzer niet voor die invloed
en die verantwoordelijkheid wegliep. Zoals hij zelf ooit
met een knipoog zei: ″als er dan toch macht moet zijn,
dan heb ik die liever zelf″.
Met het overlijden van Norbert Schmelzer verliest de
Nederlandse politiek een beeldbepalend figuur uit de
jaren vijftig, zestig en zeventig van de vorige eeuw, maar
ook iemand die de publieke zaak tot in de 21ste eeuw
bleef dienen. Onze gedachten gaan vandaag uit naar zijn
vrouw Daphne en zijn kinderen. Hun man en vader zei
twaalf jaar geleden bij zijn 75ste verjaardag: ″er is een
beginsel dat niet wordt aangetast door de tijd en door de
dood: ons aardse bestaan krijgt een vervolg dat zijn
wortels heeft in dit leven″. Dat zij nu troost mogen putten
uit deze woorden.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.
De voorzitter: Ik deel aan de Kamer mee dat de
volgende leden zich hebben afgemeld:
Gerkens en Van Miltenburg;
Jonker en Vietsch, de gehele week.

reeds hedenmiddag te stemmen over de door hen
ingediende moties bij het debat over de JSF.
Daartoe wordt besloten.
De voorzitter: Het woord aan de heer Zijlstra.
De heer Zijlstra (VVD): Voorzitter. De VVD-fractie vraagt
een spoeddebat aan over het rookverbod. De horeca
staat in vuur en vlam door dit rookverbod. Wij willen
graag met de minister van gedachten wisselen over de
stand van zaken en over wat hij eraan gaat doen om de
kleine horecaondernemers uit de brand te helpen.
Mevrouw Agema (PVV): Voorzitter. Het is inderdaad te
gek voor woorden dat de Kamer niet over dit onderwerp
wenst te spreken. Wij willen dit liever nog gisteren dan
vandaag doen. Wij steunen dit voorstel.
Mevrouw Joldersma (CDA): Voorzitter. Wij hebben
vorige week over dit onderwerp een brief ontvangen. Het
verbaast mij een beetje dat vorige week niet is gevraagd
om een spoeddebat, als het een zo spoedeisend karakter
heeft. Er komt in december nog een brief over knelpunten in de rookvrije horeca. Wij vinden dat wij er dan over
door moeten praten.
De heer Van der Ham (D66): Voorzitter. Dat laatste vind
ik ook een zeer belangrijk argument. Wij hebben hierover
een debat gevoerd, een spoeddebat zelfs. Er is een brief
toegezegd om de knelpunten in kaart te brengen. Laten
wij daarop wachten, vervolgens kunnen wij een goed
debat voeren. Zo veel nieuws is er niet, behalve dat
mensen erover klagen en zich zorgen maken, maar
daarover komt een brief.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Voorzitter. De enige
spoed die wij op dit moment zien, is goede controle of
het rookverbod niet overtreden wordt. Laten wij daarop
onze energie richten. Wij hebben geen behoefte aan een
spoeddebat.
De voorzitter: Mijnheer Zijlstra. Er zijn dertig leden die
uw verzoek steunen. Toch doe ik een dringend beroep op
u om het debat in de vorm van een algemeen overleg op
korte termijn te houden, in verband met de agenda van
de Kamer. Daarbij meld ik dat de minister op dit moment
ziek is. Ik weet niet hoe lang dat duurt. Ik hoop voor hem
niet lang.

Deze mededeling wordt voor kennisgeving aangenomen.
De voorzitter: Op de tafel van de griffier ligt een lijst
van ingekomen stukken. Op die lijst staan voorstellen
voor de behandeling van deze stukken. Als voor het
einde van de vergadering daartegen geen bezwaar is
gemaakt, neem ik aan dat daarmee wordt ingestemd.
Regeling van werkzaamheden
De voorzitter: Ik stel voor, hedenmiddag ook te
stemmen over de aangehouden moties-Ouwehand
(31700-XVI, nrs. 63, 64 en 65) en over de aangehouden
motie-Agema (29248, nr. 60).
Op verzoek van de leden Van Velzen, Pechtold en
Brinkman stel ik voor om in plaats van volgende week

Tweede Kamer

Regeling van werkzaamheden

De heer Zijlstra (VVD): Ik heb een reactie op uw verzoek
en een opmerking over de brief. In de beantwoording
van de schriftelijke vraag van mevrouw Agema op
4 november jongstleden heeft de minister de opmerking
gemaakt dat hij daarmee aan de toezegging heeft
voldaan van de knelpuntennotitie. Wat ons betreft is er
nu dus dringend behoefte aan een overleg. Wij vinden
het bespreekbaar om dat overleg te houden in de vorm
van een spoed-AO, gezien de plenaire agenda. Wij
kennen die ook. Dit overleg moet wel plaatsvinden direct
nadat de minister terug is van zijn ziekbed. Het belangrijkste is dat hierover van gedachten wordt gewisseld
door de Kamer.
De voorzitter: Ik stel voor, dienovereenkomstig te
besluiten.

25 november 2008
TK 28

28-2400