> Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag

Colleges van Burgemeester en Wethouders
I.a.a.
Directeuren/Hoofden Sociale Zaken
Gemeenteraadsleden p/a Griffier
Hoofdkantoor UWV
UWV/Werkbedrijf/Werkpleinen
SVB
IWI
Sw-bedrijven
Datum 24 november 2010
Betreft Verzamelbrief november 2010

Gemeenteloket
Postbus 90801
2509 LV Den Haag
Anna van Hannoverstraat 4
T 070 333 44 44
F 070 333 40 33
www.szw.nl
Contact
gemeenteloket@minszw.nl
Onze referentie
RUA/RB/2010/20886

Dit is de eerste Verzamelbrief die u van mij, Paul de Krom, ontvangt in mijn
functie als staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Mijn
takenpakket omvat veel aspecten van het terrein van werk en inkomen waarin
gemeenten een belangrijke rol spelen, zoals bijstandsbeleid, Wajong/Wsw, reintegratie, handhaving, armoede en schuldhulpverlening. Ook het overleg met de
VNG hoort hier bij. Ik hoop op een goede samenwerking met u allen!
De Verzamelbrief bevat deze keer informatie over de volgende onderwerpen:
1. Verdeling middelen jeugdwerkloosheid
2. BES-eilanden en WWB
3. Categoriale bijzondere bijstandsverlening
4. Evaluatie WIJ
5. Bijeenkomst: (On)Mogelijk? – het bereiken van niet-melders WIJ
6. SVB, gemeenten en AIO – re-integratie jongere partner
7. SVB, gemeenten en AIO – verrekening van terugvorderingen
8. Integrale Rapportage Handhaving 2009
9. Kernkaart Werk en Bijstand vernieuwd
10. Project schuldpreventiewijzer
11. IPW – Rotterdam: armoedebestrijding onder zelfstandigen
12. IPW – Deventer: vraaggericht activeren

Pagina 1 van 13

1.

Verdeling middelen jeugdwerkloosheid

Het Actieplan Jeugdwerkloosheid kent een looptijd over de jaren 2009, 2010 en
2011. Voor 2011 is er voor de regio’s nog € 23 miljoen beschikbaar. De verdeling
van de middelen (2 e tranche 2010) is gebaseerd op de resultaten van twee
tertalen (3 e tertaal 2009 en 1 e tertaal 2010). Deze werkwijze wordt voortgezet.
De verdeling van de middelen voor 2011 wordt eveneens gebaseerd op de
resultaten van twee tertalen: het 2 e tertaal 2010 en 3 e tertaal 2010. Over het
derde tertaal 2010 wordt gerapporteerd medio februari 2011. De verdeling van de
€ 23 miljoen kan dan medio maart 2011 worden bepaald en daarna via het
ministerie van BZK (decentralisatie uitkering) worden verdeeld over de regio’s.

2.

Onze referentie
RUA/RB/2010/20886

BES-eilanden e n WWB

Per transitiedatum 10-10-10 zijn de Nederlandse Antillen opgeheven en maken de
eilanden Bonaire, Saba & Sint Eustatius als openbare lichamen deel uit van het
Nederlandse staatsbestel.
Het uitbreiden van het toepassingsbereik van de Europees Nederlandse sociale
zekerheid naar de BES-eilanden past niet binnen de huidige sociaal-economische
omstandigheden van deze Caribische regio. Ook de Wet werk en bijstand
(WWB) is niet van toepassing op de BES-eilanden. Op de BES-eilanden bestaat
een voorziening voor onderstand van overheidswege die voortkomt uit de
bestaande praktijk (Stb. 2010, 372). De toegang tot die voorziening staat primair
open voor ingezetenen van de BES-eilanden. Voor nadere informatie over de
verlening van onderstand op de BES-eilanden wordt verwezen naar de informatie
van de Rijksdienst Caribisch Nederland op de volgende
website: www.rijksdienstcn.com.
De BES-eilanden blijven ook voor de toepassing van de WWB (of voor de
toepassing van elke andere sociale zekerheidsregeling in het Europese deel van
Nederland) gewoon buitenla nd. Verblijven of werken op de BES-eilanden is voor
de toepassing van de Nederlandse sociale zekerheidswetten gelijk aan verblijven
of werken in het buitenland. Uit artikel 4 van de Invoeringswet openbare lichamen
Bonaire, Sint Eustatius en Saba volgt dat in een regeling die uitsluitend in het
Europese deel van Nederland geldt, zoals de WWB, de aanduiding “Nederland”
wordt gebruikt ter aanduiding van het Europese deel van het grondgebied van
Nederland.

Pagina 2 van 13

3.

Categoriale bijzondere bijstandsverlening (zie bijlage 3)

In diverse verzamelbrieven van SZW is uitgebreid aandacht besteed aan het
wettelijke kader dat de WWB stelt bij het verlenen van categoriale bijzondere
bijstand. Verlening van categoriale bijzondere bijstand vormt een uitzondering op
de algemene regel dat het recht op bijzondere bijstand van geval tot geval moet
worden beoordeeld (individueel maatwerk) en is alleen in een expliciet in de WWB
genoemd aantal situaties toegestaan. Deze uitzonderingssituaties zijn:
a. bijstandsverlening aan personen van 65 jaar en ouder;
b. bijstandsverlening in de kosten van chronische ziekte en handicap;
c. bijstandsverlening in de kosten van maatschappelijke participatie van een ten
laste komend kind;
d. bijstandsverlening in de kosten van collectieve aanvullende
ziektekostenverzekering.

Onze referentie
RUA/RB/2010/20886

In de afgelopen jaren hebben de bewindspersonen van SZW in het kader van de
ministeriële aanwijzingsbevoegdheid van artikel 76, derde lid, WWB, diverse
gemeenten erop gewezen dat zij een met de WWB strijdig categoriaal bijzondere
bijstandsbeleid voeren. Met name gaat het hier om gemeenten die aan bepaalde
groepen burgers categoriale eindejaarsuitkeringen of daarmee vergelijkbare
uitkeringen verstrekken, zonder dat deze verstrekkingen onder de in de WWB
genoemde uitzonderingssituaties kunnen worden gerangschikt.
Het anders dan in genoemde uitzonderingssituaties verstrekken van categoriale
bijzondere bijstand, waarbij de omstandigheden van de individuele
belanghebbenden niet in de beoordeling van het recht op bijzondere bijstand
worden betrokken, is zodanig in strijd met de wet dat sprake is van een ernstige
tekortkoming als bedoeld in artikel 76 van de WWB. Het maakt daarbij niet uit op
welke wijze de gemeente haar uitgaven bekostigt. Bij de keuze om gemeentelijk
inkomensondersteuningsbeleid te voeren op grond van de WWB of van
artikel 108, eerste lid, Gemeentewet, geldt dat de gemeente verplicht is invulling
te geven aan de WWB en bevoegd is gebruik te maken van de Gemeentewet.
Indien de gemeente voor haar burgers financiële middelen inzet te r vergoeding
van bijzondere bestaanskosten, dient dat te geschieden met toepassing van de
WWB. Waar het gemeentelijke beleid past binnen de WWB dient dat dan ook op
die wet gebaseerd te zijn. Voor zover het beleid niet past binnen de WWB, staat
de weg via de Gemeentewet alleen dan open als dit niet in strijd komt met het
beleid van de rijksoverheid. Het in strijd met de wet verstrekken van categoriale
bijzondere bijstand leidt tot een ongerichte inkomensuppletie door gemeenten en
daarmee tot een ongewenste doorkruising van het rijksinkomensbeleid.
Om te voorkomen dat het gemeentelijke beleid op dit punt moet worden
aangemerkt als een ernstige tekortkoming ex artikel 76 WWB, verzoek ik de
gemeenten om bij de vaststelling van het bijzondere bijstandsbeleid strikt
rekening te houden met de bovengenoemde uitzonderingspositie van de
categoriale bijzondere bijstand in de WWB. Ik heb de Inspectie Werk en Inkomen
verzocht om dit najaar nauwlettend toe te zien op en mij te rapporteren over
mogelijk onterechte vormen van categoriale bijzondere bijstandsverlening,
waaronder de verschillende vormen van eindejaarsuitkeringen.
Tot slot wijs ik u op de mogelijkheden die zijn aangegeven in de verzamelbrief
9 november 2006 (zie bijlage 3). Daar is uiteengezet onder welke voorwaarden er
sprake kan zijn van individuele bijzondere bijstand met gebruikmaking van
groepskenmerken. In de situaties zoals daar omschreven wordt de verstrekte
bijzondere bijstand niet aangemerkt als categoriale bijzondere bijstand.
Pagina 3 van 13

4.

Evaluatie WIJ

Graag wil ik uw medewerking vragen voor een onderzoek onder jongeren in het
kader van de Evaluatie van de Wet investeren in jongeren (WIJ). De WIJ is op 1
oktober 2009 in werking getreden en toen is bij amendement bepaald dat de WIJ
binnen twee jaar na inwerkingtreding moet zijn geëvalueerd. Dit betekent dat ik
vóór 1 oktober 2011 een evaluatie naar de Kamer zal sturen over de werking van
de WIJ.
Ten behoeve van de evaluatie is een onderzoek in gang gezet dat bestaat uit drie
onderdelen:
1) Een onderzoek naar de uitvoeringspraktijk van de WIJ bij gemeenten.
2) De monitor WIJ, waarbij 19 gemeenten WIJ-gegevens registreren.
3) Een onderzoek naar de ervaringen van jongeren met de WIJ.
De Inspectie Werk en Inkomen (IWI) voert onderdeel 1 uit en onderzoeksbureau
CentERdata onderdeel 2 en 3.

Onze referentie
RUA/RB/2010/20886

De ervaringen van jongeren zelf met de WIJ (onderdeel 3) zijn natuurlijk van
groot belang bij de evaluatie en daarom wil ik graag zo veel mogelijk jongeren in
het onderzoek betrekken.
Het gaat om jongeren die vanaf 1 oktober 2009 in de WIJ zijn ingestroomd. We
zijn geïnteresseerd in alle jongeren die zich hebben gemeld: ook afhakers, met of
zonder inkomensvoorziening en met of zonder gestart traject.
Het onderzoek loopt tot mei 2011 en de privacy van de jongeren is uiteraard
gewaarborgd.
Om de jongeren te bevragen zal gebruik worden gemaakt van telefonische
enquêtes en van online enquêtes (via het internet).
Mijn verzoek aan u als gemeenten is om contact op te nemen met het
onderzoeksbureau en hen telefoonnummers en/of emailadressen van jongeren
door te geven.
Ook a ls u nog andere suggesties heeft om jongeren bij het onderzoek te
betrekken wordt u verzocht contact op te nemen met CentERdata .
Medewerking van gemeenten en jongeren maakt het mogelijk de werking van de
WIJ te onderzoeken en eventuele onvoorziene effecten vroegtijdig te signaleren.
Alvast hartelijk dank voor uw bijdrage!
Contactpersonen voor het onderzoek:
•
mw. J. Leenheer van CentERdata: j.leenheer@uvt.nl, 013 4663597
•
mw. C. Berg van het ministerie van SZW cberg@minszw.nl, 070 333 4194.

5.

Bijeenkomst: (On)Mogelijk? - het bereiken van niet- melders WIJ

Afgelopen voorjaar heeft onderzoeksbureau Meccano, in opdracht van het
ministerie van SZW, onderzocht wat gemeenten ondernemen om jongeren te
bereiken die niet werken of leren en geen gebruik maken van de WIJ. Gemeenten
bleken allerlei initiatieven te hebben genomen, niet per se geïnspireerd door de
WIJ, maar wel met de bedoeling jongeren zonder werk of scholing te bereiken en
te activeren. Opvallend was dat wat volgens de ene gemeente onmogelijk was, in
andere gemeenten gerealiseerd bleek. Het onderzoek heeft geresulteerd in een
publicatie waarin acht good practices op inspirerende wijze beschre ven worden.
Deze brochure is meegezonden met de verzamelbrief van 28 september j.l.
Zoals toen al aangekondigd wil het ministerie van SZW alle gemeenten de
gelegenheid geven om met de projectleiders van de beschreven good practices in
Pagina 4 van 13

gesprek te gaan. In januari en februari 2011 zullen dan ook bijeenkomsten
georganiseerd worden waar op informele wijze, in kleine groepen, de gelegenheid
is om te leren van de beschreven projecten en benaderingen, uw vragen te stellen
en samen te zoeken naar antwoorden en oplossingen. U wordt van harte
uitgenodigd om u in te schrijven voor één van de bijeenkomsten. Informatie over
inschrijving, programma, data en locaties vindt u op de website van het
Gemeenteloket. Uiterste inschrijfdatum is 3 december 2010.

6.

Onze referentie
RUA/RB/2010/20886

SVB, gemeenten en AIO – re-integratie jongere partner

De uitvoering van de Aanvullende Inkomensvoorziening Ouderen (AIO) is
overgeheveld van de gemeenten naar de SVB. De arbeids- of reintegratieverplichting van de jongere partner van een AOW -gerechtigde met AIOaanvulling blijft echter gewoon gelden. Deze verplichting wordt altijd opgelegd bij
de toekenning van de AIO-aanvulling. Gemeente en SVB hebben ieder hun
verantwoordelijkheid bij de re-integratie van de jongere partner van een AIO
gerechtigde. Gemeenten blijven verantwoordelijk voor het ondersteunen van de
jongere partner bij arbeidsinschakeling en de kosten daarvan. Ook het bepalen en
het wel of niet aanbieden van voorzieningen gericht op arbeidsinschakeling is een
verantwoordelijkheid van de gemeente . Omdat de gemeente niet langer de
uitkering verstrekt, zal de SVB, wanneer de gemeente constateert dat de jongere
partner niet voldoet aan de arbeids- of re-integratieverplichting, op advies van de
gemeente een maatregel opleggen door de uitkering te verlagen. De SVB hanteert
daarbij het eigen maatregelenbeleid, zoals te vinden op svb.nl. Wanneer de
gemeente constateert dat de individuele omstandigheden van de jongere partner
een ontheffing van de arbeids- of re-integratieverplichting rechtvaardigen, zal de
SVB de jongere partner op advies van de gemeente een ontheffing verlenen.
De SVB neemt contact op met een gemeente over jongere partners. Bij de
indiening van een AIO-aanvraag, maar ook bij lopende uitkeringen. In de praktijk
ontvangt de SVB dan niet altijd een advies van de gemeente. Een reactie van de
gemeente is echter wel nodig voor een goede vaststelling van rechten en plichten
door de SVB.
Op svb.nl/gemeente vindt u onder het kopje veelgestelde vragen nog meer
informatie over de taakverdeling SVB-gemeente.

7.

SVB, gemeenten en AIO – verrekening van terugvorderingen

De SVB en de VNG hebben afspraken gemaakt over de verrekening van gelden
die de SVB int op grond van een terugvordering die betrekking heeft op de
periode voor de overheveling van de uitvoering van de WWB voor 65 plussers van
de gemeenten naar de SVB. Deze afspraken luiden als volgt:
•

Als er een vordering ontstaat waarbij een deel betrekking heeft op de periode
vóór 1 januari 2010, dan vergoedt de SVB één bedrag van 85% van het te
innen bedrag dat betrekking heeft op de periode voor 1 januari 2010 aan de
gemeente. De ervaring van de SVB met de uitvoering van de WWB tot heden
is dat circa 15% van de vorderingen uiteindelijk niet wordt geïnd. Daarom
wordt niet het hele bedrag aan de gemeente vergoed, maar rekening
gehouden met een risico van 15% van niet-inning.

Pagina 5 van 13

•

Bovenstaande afspraak geldt alleen als het gaat om een vordering over die
periode van meer dan € 125 in totaal. Dit bedrag is gebaseerd op een
compromis tussen enerzijds de wens om burgers gelijk te behandelen en
anderzijds de wens om geen onevenredige inspanning te doen voor een
minimale opbrengst. Dit bedrag sluit verder aan bij het bestaande SVB beleid
om af te zien van dwingende invorderingsmaatregelen bij schulden met een
bedrag van maximaal € 125.

Onze referentie
RUA/RB/2010/20886

Uitgangspunten bij het maken van deze afspraken zijn geweest:
•
De burger mag niet worden belast met de gevolgen van de overgang van
gemeenten naar SVB;
•
De administratieve lasten voor gemeenten, SVB en Ministerie van SZW dienen
zo gering mogelijk te zijn;
•
De SVB maakt wat financiële afwikkeling betreft waar mogelijk direct vanaf de
wetswijziging per 1 januari 2010 ‘schoon schip’ met de gemeenten;
•
Voorkomen moet worden dat bij iedere individuele vordering apart overlegd
moet worden met een individueel college van B&W.

8.

Integrale Rapportage Handhaving 2009 (zie bijlage 8)

Op 2 september 2010 is de Integrale Rapportage Handhaving 2009 aan de
Tweede Kamer aangeboden. De Rapportage wordt in het najaar in gedrukte vorm
aangeboden aan alle gemeenten.
De Integrale Rapportage Handhaving 2009 geeft weer welke handhavingsactiviteiten in het afgelopen jaar op de beleidsterreinen van het ministerie van
SZW zijn ontplooid. De Rapportage betreft het derde jaar van uitvoering van het
Handhavingsprogramma 2007-2010 en de presentatie van de informatie komt
met de structuur van dat programma overeen. Per beleidsterrein wordt ook
verslag gedaan van de activiteiten die niet rechtstreeks voortvloeien uit het
programma. Alles overziend kan worden geconstateerd dat de uitvoering van de
maatregelen uit het programma naar wens verloopt.
In bijlage 1 van de Rapportage is net zoals in voorgaande jaren de tabel
opgenomen die een overzicht geeft van de geconstateerde uitkeringsfraude. Die
blijkt te zijn toegenomen tot € 132 miljoen. De stijging heeft zich met name
voorgedaan bij het Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen. Deze toename
wordt vooral veroorzaakt door het toegenomen aantal WW-klanten als gevolg van
de economische crisis. De cijfers laten ook zien dat de verhoging van de
aangiftegrens door het Openbaar Ministerie zoals werd verwacht heeft geleid tot
een daling van het aantal aangiften. Daartegenover staat een meer dan
evenredige toename van het bedrag aan uitkeringsfraude dat bestuursrechtelijk is
afgedaan.
Hoofdstuk 2 van de Integrale Rapportage is gewijd aan de voortgang met het
ontwikkelen van nalevingsindicatoren. De thans ontwikkelde indicatoren laten
over het algemeen een hoog niveau van naleving zien bij de kernverplichtingen
van de SZW -wetgeving. De toenmalige staatssecretaris heeft tijdens het
Algemeen Overleg Handhaving van 19 november 2009 toegezegd de resultaten
van twee onderzoeken naar de oorzaken en motieven voor niet-naleving van de
SZW-regelgeving aan de Tweede Kamer te zullen aanbieden. Het betreft de
onderzoeken ‘Wat beweegt de fraudeur’ en ‘Plichtsbesef of boeteangst’. In bijlage
8 vindt u de belangrijkste bevindingen van beide onderzoeken.

Pagina 6 van 13

In deze onderzoeken wordt een kwalitatief beeld gepresenteerd over de oorzaken
en motieven van niet-naleving. Een haalbaarheidsstudie zal moeten uitwijzen of
een nadere kwantificering van oorzaken en motieven mogelijk is met het oog op
een gerichte inzet van beleids- en handhavingsinstrumenten. Nadere uitwerking
zal geschieden aan de hand van het Handhavingprogramma 2011-2014.

Onze referentie
RUA/RB/2010/20886

De Integrale Rapportage Handhaving 2009 en de genoemde onderzoeken zijn te
vinden op http://www.gemeenteloket.szw.nl bij de officiële publicaties.

9.

Kernkaart Werk en Bijstand vernieuwd

De Kernkaart is een jaarlijks overzicht per gemeente van de belangrijkste
resultaten in de uitvoering van de WWB. De kaart bevat informatie over de
volgende thema’s: bijstandsuitkeringen WWB, budget en uitgaven, fraude,
deelname aan arbeidsre-integratie, bijzondere bijstand, langdurigheidstoeslag en
terugval. De Kernkaart vorm een nuttige informatiebron voor
gemeenteraadsleden, het College van B&W, gemeenteambtenaren en
(vertegenwoordigers van) cliënten van de Sociale Dienst. De kaart biedt niet
alleen inzicht in de gemeentelijke resultaten van het afgelopen jaar, maar maakt
het ook mogelijk vergelijkingen te maken met andere gemeenten en met
resultaten van voorgaande jaren.
De huidige informatie over 2009 wordt binnenkort verder geactualiseerd.
De Kernkaart Werk en Bijstand is recent vernieuwd en is nu ook rechtstreeks te
benaderen via www.kernkaart.nl. Op deze website, die conform de eisen van het
rijksweb is gebouwd, vindt u alle informatie over de mogelijkheden van de
Kernkaart. De Kernkaart wordt sinds 2005 gepubliceerd door het ministerie van
SZW en blijft ook te vinden op het Gemeenteloket. Met vragen of opmerkingen
over de Kernkaart kunt u terecht bij gemeenteloket@minszw.nl.
Het technische en functionele beheer van de Kernkaart is per 1 oktober 2010
ondergebracht bij Bureau Keteninformatisering Werk en Inkomen (BKWI). Het
BKWI is een onafhankelijk gepositioneerd onderdeel van het UWV dat op basis
van het Besluit SUWI de taak heeft om Suwinet te beheren, de
gemeenschappelijke elektronische voorziening voor gegevensuitwisseling binnen
het SUWI-domein. In het kader van Suwinet hebben ketenpartijen zoals UWV en
gemeenten inzage in elkaars bestanden. BKWI heeft ook een belangrijke functie
in de ontwikkeling en het beheer van het Digitaal Klantdossier. BKWI ondersteunt
de ketenpartijen bij de gegevensuitwisseling, de gemeenschappelijke
infrastructuur en de gemeenschappelijke werkprocessen.

10.

Project schuldpreventiewijzer

Preventie van schulden kan een bijdrage leveren aan het verbeteren van de
effectiviteit van de gemeentelijke schuldhulpverlening en vormt tevens een
expliciet onderdeel van het wetsvoorstel gemeentelijke schuldhulpverlening dat
ter behandeling in de Tweede Kamer ligt. Het ministerie van SZW zal gemeenten
ondersteunen bij het verbeteren van de effectiviteit van de gemeentelijke
schuldhulpverlening. Over dit bredere ondersteuningsprogramma bent u in de
vorige Verzamelbrief (september 2010) geïnformeerd.

Pagina 7 van 13

Het project schuldpreventiewijzer is bedoeld om gemeenten en andere
organisaties de mogelijkheid te bieden om schuldpreventiebeleid vorm te geven
en instrumenten te ontwikkelen. Het ministerie van SZW en het Platform CentiQ,
Wijzer in geldzaken hebben bureau Social Force opdracht gegeven dit project uit
te voeren.

Onze referentie
RUA/RB/2010/20886

Het project schuldpreventiewijzer bestaat uit verschillende onderdelen:
1) Een (strategisch) beleidsstuk, waarin het belang van preventie wordt
toegelicht.
2) Een stappenplan dat dient als wegwijzer voor gemeenten die vorm willen
geven aan preventiebeleid.
3) Een database met preventieactiviteiten.
Voor de vulling van de database wordt uw medewerking gevraagd. De database
zal een ove rzicht van voorbeeldpreventieprojecten en activiteiten op het terrein
van financiën en schulden bevatten. Deze database wordt via internet voor
iedereen toegankelijk.
Indien u een mooi preventieproject kent dat een plek verdient in de database of u
wenst meer informatie over dit project, dan kunt u contact opnemen met Hettie
Graafland van Social Force. Haar telefoonnummers zijn: 020 7890 280 en 06
49998138. U kunt haar ook mailen: Hettie.Graafland@socialforce.nl.
Divosa en de VNG zijn vertegenwoordigd in de klankbordgroep en leveren ook
input voor dit project. Gemeenten kunnen zich met hun voorbeelden ook tot deze
organisaties wenden.

11/12

Innovatie Programma Werk en bijstand

Het Innovatie Programma Werk en bijstand (IPW) is met de invoering van de
WWB in 2004 gestart om te zoeken naar nieuwe wegen om meer mensen aan het
werk te krijgen en/of te laten participeren. Hieronder (11 en 12) worden de
opbrengsten van twee projecten beschreven. Het IPW programma is na 2010
afgelopen. Op dit moment wordt verkend of een omslag van het IPW gemaakt kan
worden naar een andere aanpak om noodzakelijke innovaties te stimuleren.

11.

IPW – Rotterdam: armoedebestrijding onder zelfstandigen

De gemeente Rotterdam heeft in het kader van het IPW het project
‘Samenwerken aan Meedoen’ uitgevoerd. Belangrijk onderdeel van dit IPW project
is een onderzoek naar praktische mogelijkheden om het gebruik van
minimaregelingen door kleine zelfstandigen te stimuleren. Het onderzoek is
samen met Stimulansz uitgevoerd. In de handreiking ‘Bestrijding van armoede
onder zelfstandigen’ zijn de belangrijkste inzichten en praktische ideeën op een
rijtje gezet. In de handreiking wordt onderscheid gemaakt tussen voorzieningen
die specifiek gericht zijn op de ‘ondernemer’ en voorzie ningen die gericht zijn op
het ‘huishouden/gezin’ van de ondernemer. Ook wordt een aantal voorbeelden uit
verschillende gemeenten beschreven. Een exemplaar van deze handreiking is als
losse bijlage bij deze Verzamelbrief gevoegd.
U kunt de handreiking downloaden op de website van de VNG, onderdeel ‘Erop af:
Doen en delen!’, nieuwsbrief juni 2010.

Pagina 8 van 13

12.

IPW – Deventer: vraaggericht activeren

De gemeente Deventer heeft in het kader van IPW het project Rechtop!
uitgevoerd. Dit project is een goed voorbeeld van vraaggericht werken en heeft
een positief effect op de gemeente en haar inwoners. Zo is de participatie van
mensen in de gemeente toegenomen en is een grotere kans op uitstroom uit de
uitkering ontstaan. Andere gemeenten, zoals Almelo en Emmeloord, ontwikkelen
naar dit voorbeeld soortgelijke projecten.
Op 16 december organiseert Deventer een slotbijeenkomst waar theorie en
praktijk samenkomen en waar u bruikbare ideeën kunt opdoen. Voor meer
informatie over deze bijeenkomst en de wijze van aanmelden en (gratis)
deelnemen kunt u terecht op de site van het project ‘Erop af: Doen en Delen!’ op
de website van de VNG of via 0570-606629.

Onze referentie
RUA/RB/2010/20886

~~~~~~~~~~~~~~

Wilt u de Verzamelbrief in het vervolg digitaal ontvangen, stuur dan een e -mail
met uw naam, gemeente, functie en e-mailadres naar Verzamelbrief@minszw.nl.
Voor vragen met betrekking tot de inhoud van de Verzamelbrief kunt u een e -mail
sturen naar gemeenteloket@minszw.nl.
De reeds verschenen Verzamelbrieven zijn ook te vinden op het Gemeenteloket,
http://www.gemeenteloket.szw.nl

Hoogachtend,
de Staatssecretaris van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid,

P. de Krom

Pagina 9 van 13

Bijlagen

Onze referentie
RUA/RB/2010/20886

Verzamelbrief november 2010

Het nummer van de bijlage verwijst naar het bijbehorende item in de
Verzamelbrief.
Bijlage 3

Categoriale bijzondere bijstandsverlening

Bijlage 8

Integrale Rapportage Handhaving 2009

Pagina 10 van 13

Bijlage 3

Categoriale bijzondere bijstandsverlening

Tekst uit Verzamelbrief 9 november 2006
(Intercom/2006/86435; item 2 en bijlage 2)

Onze referentie
RUA/RB/2010/20886

Maatwerkondersteuning via groepskenmerken in de individuele
bijzondere bijstand
Op 6 oktober jl. heb ik een brief verzonden aan de Tweede Kamer met daarin een
uitwerking van de motie van de kamerleden Verburg en Noorman-den Uyl. In de
motie wordt de regering verzocht tot 31 december 2007 de mogelijkheid te
bieden om via de individuele bijzondere bijstand, gebruik makend van
groepskenmerken, maatwerkondersteuning te bieden aan gezinnen met kinderen
die dit nodig hebben (Kamerstukken II, 2005/2006, 30 300 XV, nr 110). In mijn
brief van 6 oktober jl. heb ik vastgesteld dat het goed mogelijk is om
maatwerkondersteuning, waarbij gebruik wordt gemaakt van groepskenmerken,
vorm te geven binnen de huidige juridische kaders die de WWB stelt aan de
verlening van individuele bijzondere bijstand én daarbij tevens de
uitvoeringskosten voor gemeenten beperkt te houden.
In bijlage 2 ga ik hier nader op in.
Bijlage
Bij de verlening van bijzondere bijstand maken gemeenten gebruik van
beleidsregels. In beleidsregels legt een gemeente vast welke uit bijzondere
omstandigheden voortvloeiende kosten tot welk bedrag voor bijzondere
bijstandsverlening in aanmerking komen. Vaak zullen beleidsregels betrekking
hebben op kosten die niet specifiek zijn voor een bepaalde groep, zoals
woonkosten, aanschafkosten van duurzame gebruiksartikelen, medische kosten
en dergelijke. De uit bijzondere omstandigheden voortvloeiende noodzakelijke
kosten vloeien in veel gevallen echter ook rechtstreeks voort uit het feit dat de
belanghebbende tot een bepaalde - op een minimuminkomen aangewezen specifieke groep personen of huishoudens behoort. In dit verband kan
bijvoorbeeld de groep o uders met minderjarige kinderen binnen de verlening van
de bijzondere bijstand als specifieke groep aangemerkt worden. Een voorbeeld
van kosten waar deze groep mee te maken krijgt, is cumulatie van allerlei kosten
die direct of indirect met schoolverplichtingen van de kinderen te maken hebben.
Te denken valt aan bijvoorbeeld de kosten van een rekenmachine, gymkleding,
een ‘luizencape’, de huur van een schoolkluisje, vervoer etc. Door rekening te
houden met het feit dat bij verschillende leeftijdscategorieën en verschillende
schooltypen ook verschillende kosten behoren, kan de gemeente meer en beter
maatwerk leveren. Naarmate ook de doelgroep verder wordt gespecificeerd, kan
een gemeente dié groep bedienen die ondersteuning het meest nodig heeft,
bijvoorbeeld ouders van schoolgaande kinderen met een inkomen tot 110% van
het wettelijk minimumloon of een daarmee wat betreft hoogte vergelijkbare
inkomen. Als de gemeente in haar beleid de specifieke doelgroep én de in
aanmerking te nemen kosten van deze doelgroep op deze manier in haar
beleidsregels beschrijft, kan de gemeente die doelgroep met behulp van gegevens
uit het uitkeringsbestand, dan wel bestandskoppeling actief benaderen, en hen op
de hoogte stellen van de mogelijkheid om gebruik te maken van de individuele
bijzondere bijstand voor bepaalde gemaakte of te maken noodzakelijke kosten.
De kwaliteit van beleidsregels bepaalt aldus in belangrijke mate de kwaliteit van
de bijzondere bijstandsverlening. Goede beleidsregels zorgen ervoor dat het geld
terecht komt bij de mensen die dat nodig hebben. Omdat voor zowel ouders als
uitvoerders duidelijk is waar recht op bestaat, hoeft niet voor iedere aanvraag het
Pagina 11 van 13

wiel van ‘wat wel en wat niet kan’ opnieuw te worden uitgevonden. Ook de
voorlichting wint aan kracht, omdat gemeenten aan de hand van concrete
voorbeelden duidelijk kan maken waar recht op bestaat. De beleidsregel draagt zo
bij aan vermindering van de uitvoeringskosten, het terugdringen van niet-gebruik
en verhoging van de afwikkelingssnelheid van een aanvraag.

Onze referentie
RUA/RB/2010/20886

Er is in de hierboven omschreven situatie dus sprake van individuele bijzondere
bijstand op basis van groepskenmerken. Behoort men tot een specifieke groep
dan staat vast dat ook bepaalde kosten gemaakt worden. Dit is het voordeel van
individuele bijzondere bijstand op basis van groepskenmerken boven categoriale
bijzondere bijstand: ieder individueel lid van de groep krijgt de eigen
daadwerkelijke kosten vergoed en niet het gemiddelde van alle kosten van de
hele groep.
Om tot rechtmatige verstrekking van individuele bijzondere bijstand te kunnen
overgaan, moet de gemeente wel vaststellen dat de kosten daadwerkelijk zijn
gemaakt. Hier ligt precies het verschil met de categoriale bijzondere
bijstandsverlening, waarbij slechts wordt aangenomen dat iemand die tot een
bepaalde groep behoort kosten maakt, en er géén controle plaatsvindt of en zo ja
in hoeverre de kosten daadwerkelijk gemaakt zijn.
De WWB schrijft niet voor hóe de gemeenten in geval van individuele bijzondere
bijstandsverlening moeten vaststellen in hoeverre de kosten daadwerkelijk
gemaakt zijn. De gemeente n zijn vrij om hier op een eigen (niet-bureaucratische)
wijze invulling aan te geven. De gemeente kan bijvoorbeeld kiezen voor
steekproefsgewijze controle, controle boven een bepaald bedrag, en/of controle
op basis van risicoprofielen. Ook kan de gemeente ervoor kiezen om de controle
niet afzonderlijk uit te voeren, maar die te laten samenvallen met een ander
contact met de belanghebbende, bijvoorbeeld bij een heronderzoek.
Het grote bezwaar tegen categoriale bijzondere bijstand, namelijk dat gemeenten
door ongerichte inkomenssuppleties in het aan de Rijksoverheid voorbehouden
generieke inkomensbeleid treden, wordt met de verlening van individuele
bijzondere bijstand op basis van groepskenmerken voorkomen.
Het is dus goed mogelijk om, gebruik makend van groepskenmerken,
maatwerkondersteuning te bieden in de vorm van individuele bijzondere bijstand
aan gezinnen met kinderen die dit nodig hebben, zonder te maken te krijgen met
de genoemde o ngewenste effecten voor het generieke inkomensbeleid van het
rijk, maar wel tegelijkertijd de uitvoeringskosten beperkt te houden.

Pagina 12 van 13

Bijlage 8

Integrale Rapportage Handhaving 2009

Onderzoek ‘Wat beweegt de fraudeur’
Dit onderzoek over sociale zekerheidsfraude is gebaseerd op 186 fraudedossiers
uit 2009. Het laat zien dat de belangrijkste reden om te frauderen geldelijk gewin
is. Daarnaast spelen administratieve onbekwaamheid en nalatigheid een rol.
Bijkomende motieven zijn de inschatting dat het risico om te worden gepakt
gering is en de wens om financieel onafhankelijk te zijn van een (nieuwe) partner.
Bij de geanalyseerde zwarte fraudes valt op dat het in de meeste gevallen gaat
om arbeid als zelfstandige. Alleen twee bijstandsdossiers gaan over zwart werk bij
een werkgever. Het algemene beeld is dat het dossiers zijn van mensen die in een
uitkering terecht komen en niet ‘achter de geraniums willen zitten’, maar graag
iets om handen hebben. Het begint met kleine klusjes voor anderen en het
ontwikkelt zich soms tot het hebben van een eigen (zwart) bedrijfje. Het
onderzoek bevat slechts een beperkt aantal witte fraudezaken omdat deze in de
meeste gevallen administratief worden afgedaan zonder dat er een
onderzoeksdossier wordt opgesteld.

Onze referentie
RUA/RB/2010/20886

Onderzoek ‘Plichtsbesef of boeteangst’
Het onderzoek naar de niet-naleving van de arbeidswetten laat zien dat
ondernemers in de regel te goeder trouw zijn. Overtredende ondernemers menen
goed op de hoogte te zijn maar kennen in de praktijk de regels niet altijd en
maken onbedoeld fouten. Daarbij geven zij aan dat het de nodige moeite kost om
goed op de hoogte te blijven van complexe regelgeving. Het onderzoek heeft een
verkennend karakter, mede omdat het, zeker in het geval van de Wet arbeid
vreemdelingen, lastig bleek medewerking te krijgen bij het onderzoek.

Pagina 13 van 13