Zorgverleners en burgers over het openbaar maken van door de
tuchtrechter opgelegde berispingen en geldboetes

Roland Friele
Michelle Hendriks
Berber Laarman
Renée Bouwman
Anke de Veer

ISBN 978‐94‐6122‐443‐9
http://www.nivel.nl
nivel@nivel.nl
Telefoon 030 2 729 700
Fax 030 2 729 729
©2017 NIVEL, Postbus 1568, 3500 BN UTRECHT
Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie,
microfilm of op welke andere wijze dan ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van het NIVEL te Utrecht. Het
gebruik van cijfers en/of tekst als toelichting of ondersteuning in artikelen, boeken en scripties is toegestaan, mits de bron
duidelijk wordt vermeld.

Inhoud

1 Samenvatting

5

2 Inleiding
2.1 Aanleiding voor dit onderzoek
2.2 Het medisch tuchtrecht in een notendop
2.2.1 Procedure van het tuchtrecht
2.3 Openbaarmaking tuchtrechtelijke maatregelen
2.4 Bedoelde en onbedoelde gevolgen van openbaarmaking
2.5 Het onderzoek in grote lijnen
2.5.1 Doel en onderzoeksvragen
2.5.2 Het onderzoek onder zorgverleners
2.5.3 Het onderzoek onder burgers

7
7
7
8
8
9
9
9
10
13

3 De beleving van een tuchtrechtprocedure
3.1 Belangrijkste resultaten en een korte beschouwing
3.2 Ervaren gevoelens tijdens een tuchtrechtprocedure
3.3 Ervaren steun en begeleiding tijdens een tuchtrechtprocedure

15
15
15
17

4 De gevolgen van een tuchtrechtprocedure
4.1 De belangrijkste resultaten en een korte beschouwing
4.2 De persoonlijke gevolgen van een tuchtrechtprocedure
4.3 De gevolgen voor de privé‐omgeving van zorgverleners
4.4 Gevolgen voor de beroepsuitoefening
4.5 Zakelijke gevolgen

21
21
22
24
26
29

5 Belasting van de openbaarmaking van berisping of geldboete
5.1 De belangrijkste resultaten in dit hoofdstuk
5.2 Mening over belasting van de openbaarmaking

33
33
33

6 Het belang dat burgers hechten aan de openbaarmaking van tuchtrechtelijke maatregelen 35
6.1 De belangrijkste resultaten in dit hoofdstuk
35
6.2 Zoeken naar informatie over zorgverleners
35
7 Samenvatting en beschouwing
7.1 Achtergrond en opzet van dit onderzoek
7.2 Opzet van het onderzoek
7.3 Ervaringen van zorgverleners met de tuchtrechtprocedure
7.4 De ervaringen van zorgverleners met en zonder naamsvermelding met elkaar
vergeleken
7.5 De gegevensverzameling onder zorgverleners
7.6 Burgers over het belang van openbaarmaking

Tuchtrecht: de impact van openbaar making, NIVEL 2017

39
39
39
40
41
41
42

3

7.7
7.8
7.9

De gegevensverzameling onder burgers
Transparantie: een politieke afweging
Tuchtrecht als instrument voor kwaliteitsverbetering

42
42
43

Literatuur

45

Bijlage 1: Onderzoeksverantwoording

47

Bijlage 2: Vragenlijst voor zorgverleners

51

Bijlage3: Vragen voor burgers

69

4

Tuchtrecht: de impact van openbaar making, NIVEL 2017

1

Samenvatting

Zorgverleners die van een tuchtrechter een berisping of geldboete hebben gekregen, waarbij die
berisping of geldboete openbaar wordt gemaakt in regionale dag‐ of weekbladen en in het BIG‐
register, ervaren die combinatie van tuchtprocedure, berisping en openbaarmaking vaak als zeer
belastend, vaker dan zorgverleners die ook betrokken waren in een tuchtprocedure en een
waarschuwing kregen, zonder openbaarmaking. Openbaarmaking leidt tot een hoge belasting van
partner of het gezin en heeft ook zakelijke gevolgen.
Bijna driekwart van de ondervraagde burgers vindt het belangrijk dat informatie over berispingen
openbaar is.
Doel van het onderzoek
Met dit onderzoek geven we inzicht in de gevolgen van openbaarmaking van door de tuchtrechter
opgelegde berispingen en geldboetes voor zorgverleners op persoonlijk, professioneel en zakelijk
vlak. We vergelijken deze met de gevolgen voor zorgverleners die een waarschuwing kregen die
niet openbaar werd gemaakt. Ook geven we, inzicht in het belang dat burgers hechten aan deze
informatie. De aanleiding voor dit onderzoek is de toezegging van minister Schippers ten tijde van
de wetswijziging BIG1 om onderzoek te laten doen naar de gevolgen van het openbaar maken van
berispingen en geldboetes.
De gevolgen van een tuchtrechtprocedure en naamsvermelding.
Dit onderzoek laat zien dat zorgverleners met een gegrond verklaarde klacht, de
tuchtrechtprocedure als erg belastend ervaren. De meest genoemde emoties zijn: ik voelde me
‘aangevallen’, ‘machteloos’, ‘boos’ en ‘gecriminaliseerd’.
Voor zorgverleners waarvan de uitspraak openbaar is gemaakt is de impact groter dan voor
zorgverleners waarbij dit niet is gebeurd. Zij melden vaker dat ze direct na de tuchtrechtprocedure
een slechte gezondheid ervaren en voor zorgverleners met een naamsvermelding is dit effect twee
jaar na het afronden van de tuchtrechtprocedure nog zichtbaar. Daarnaast vertellen ze dat de
tuchtrechtprocedure invloed heeft gehad op de manier waarop zij hun werk doen; nauwkeuriger,
maar ook angstiger.
Ruim de helft van de zorgverleners met een berisping of geldboete heeft overwogen te stoppen
met werken, tegen ruim een derde van de zorgverleners met een waarschuwing. Uiteindelijk geeft
12% van de zorgverleners aan met een berisping of geldboete gestopt te zijn met werken, als
gevolg van de tuchtrechtprocedure inclusief openbaarmaking, ook hier vooral zorgverleners ouder
dan 60 jaar. Van de zorgverleners onder de 60 jaar met een berisping of geldboete zegt 4% gestopt
te zijn met werken als gevolg van de tuchtrechtprocedure.
Openbaarmaking leidt tot belasting voor de partner of gezin die door zorgverleners als extreem

1

https://www.rijksoverheid.nl/binaries/rijksoverheid/documenten/kamerstukken/2012/03/01/beantwoording‐kamervragen‐

over‐het‐tuchtrecht‐voor‐beroepsbeoefenaren‐in‐de‐individuele‐gezondheidszorg/beantwoording‐kamervragen‐over‐het‐
tuchtrecht‐voor‐beroepsbeoefenaren‐in‐de‐individuele‐gezondheidszorg.pdf

Tuchtrecht: de impact van openbaar making, NIVEL 2017

5

hoog wordt ervaren. Openbaarmaking heeft ook zakelijke gevolgen: kwijt raken van patiënten,
minder nieuwe patiënten krijgen en beperkingen in de carrièremogelijkheden.
Dit onderzoek laat ook zien dat een meerderheid van de onderzochte burgers, desgevraagd, belang
hecht aan informatie over berispingen en geldboetes en dat één op de zes patiënten bij een nieuwe
zorgverlener op zoek zegt te zijn gegaan naar informatie op internet. Als het de eigen huisarts
betreft dan zegt één op de tien naar een andere huisarts op zoek te gaan, als blijkt dat deze een
berisping heeft gekregen.
Het antwoord op de vraag of het belang van openbaarmaking de berisping of geldboete opweegt
tegen de ervaren belasting is afhankelijk van het gewicht dat aan beide elementen wordt
toegekend. Het toekennen van deze gewichten is, ten principale, een politieke zaak.
Het woord ‘tucht’ roept associaties op met het begrip straffen. Betrokken zorgverleners ervaren
het bestraffende karakter van het tuchtrecht. Dit bestraffende karakter kan gezien worden als een
negatieve bijwerking van het streven naar het primaire doel van het tuchtrecht: bijdragen aan de
kwaliteit van de beroepsuitoefening door normstelling en corrigeren van individuele professional.
Zoals voor elke negatieve bijwerking geldt, verdient het aanbeveling om te blijven zoeken naar
strategieën die wel bijdragen aan de doelen van het tuchtrecht, maar dan zonder of in ieder geval
met minder negatieve bijwerkingen.
Methode van onderzoek
Het onderzoek onder zorgverleners is in tweede helft van 2016. Het onderzoek is uitgevoerd onder
294 met een in de periode van juli 2012 – medio augustus 2016 afgeronde tucht
tuchtrechtprocedure. Het onderzoek heeft zich beperkt tot die zorgverleners met een gegrond
verklaarde klacht en een opgelegde berisping, geldboete of waarschuwing (respons 43%). Van de
respondenten hadden 81 (28%) zorgverleners een berisping/geldboete gekregen van de
tuchtrechter en 213 (73%) zorgverleners een waarschuwing. Het merendeel van de respondenten
was ouder dan 50 jaar, man en arts. In de vragenlijst is gevraagd naar de ervaren gevolgen van de
tuchtrechtprocedure en eventuele openbaarmaking. Daarbij zijn de zorgverleners met een
waarschuwing, zonder openbaarmaking, vergeleken met de zorgverleners met een berisping met
openbaarmaking. Naast meer algemene vragen is met name ingegaan op vier terreinen:
a. De gevolgen voor de gezondheid van de zorgverlener;
b. De gevolgen voor de privé‐omgeving;
c. De gevolgen voor de manier waarop de zorgverlener zijn of haar beroep uitoefent; en
d. Zakelijke gevolgen
Het onderzoek onder burgers is uitgevoerd onder leden van het Consumenten Panel
Gezondheidszorg van het NIVEL. De vragenlijst is ingevuld door 926 leden (respons 46%). Burgers is
gevraagd of zij het laatste jaar voor het eerst contact hebben gehad met een zorgverlener en of zij
toen informatie hebben gezocht over deze zorgverlener. Daarnaast is in algemene zin gevraagd
naar het belang dat burgers hechte aan openbare informatie over een berisping of geldboete.
Tenslotte is hen de hypothetische vraag voorgelegd welke invloed informatie over hun huisarts zou
hebben gehad op hun gedrag.

6

Tuchtrecht: de impact van openbaar making, NIVEL 2017

2

Inleiding

2.1

Aanleiding voor dit onderzoek

Over de werking van het medisch tuchtrecht en het openbaar maken van tuchtrechtelijke
maatregelen bestaat veel discussie. Het meemaken van een tuchtrechtprocedure is voor
zorgverleners een ingrijpende ervaring (IQ Healthcare, 2016; Verhoef ea. 2015). Het openbaar
maken van opgelegde maatregelen kan dit effect versterken. De motivatie om opgelegde
maatregelen openbaar te maken komt voort uit het idee dat burgers de informatie over
maatregelen kunnen gebruiken bij het kiezen van een zorgverlener. Daarom zijn sinds 1 juli 2012
niet alleen de bevoegdheidsbeperkende maatregelen (tijdelijke schorsing, gedeeltelijke ontzegging
van de bevoegdheid, doorhaling) openbaar, maar ook door het medisch tuchtcollege opgelegde
berispingen en geldboetes. Alleen waarschuwingen worden niet openbaar gemaakt.
Bij de beslissing tot openbaarmaking van berispingen en geldboetes speelde de vraag of het belang
van transparantie opweegt tegen de gevolgen van openbaarmaking, zoals stigmatisering van de
betrokken zorgverlener. Daarom heeft minister Schippers ten tijde van de wetswijziging van de wet
BIG toegezegd onderzoek te laten doen naar de gevolgen van het openbaar maken van berispingen
en geldboetes2. Dit rapport doet verslag van onderzoek naar de gevolgen voor de betreffende
zorgverleners en naar het belang dat burgers hechten aan de openbare beschikbaarheid van deze
informatie in opdracht van het Ministerie van VWS.

2.2

Het medisch tuchtrecht in een notendop

Alle BIG‐geregistreerde zorgverleners3 zijn onderworpen aan het medisch tuchtrecht zoals
geregeld in de wet BIG. Het tuchtrecht richt zich primair op het bewaken en bevorderen van de
kwaliteit van zorgverlening. Het tuchtrecht heeft niet het doel om zorgverleners te bestraffen.
Evenmin is het tuchtrecht gericht op het bieden van genoegdoening aan burgers die slachtoffer zijn
geworden van medisch handelen. In art. 47 lid 2 Wet BIG zijn twee tuchtnormen geformuleerd
waar zorgverleners zich aan horen te houden. De eerste tuchtnorm gaat over tekortschietende
zorgverlening aan een patiënt, zoals het verkeerd informeren van de patiënt, een onjuiste diagnose
stellen, of een behandeling niet goed uitvoeren. De tweede tuchtnorm heeft betrekking op het
algemeen belang dat gelegen is in een goede uitoefening van het beroep. Denk hierbij onder
andere aan administratieve handelingen, omgang met collega’s of optreden in de media. De
tuchtnormen zijn ruim geformuleerd. Ook verplichtingen uit andere wetten, gedragsregels en
richtlijnen van een wetenschappelijke vereniging en dergelijke vallen eronder. Door het handelen
van zorgverleners aan deze normen te toetsen wordt beoogd het handelen van zorgverleners te
corrigeren, om zodoende van het incident te kunnen leren en de zorg te verbeteren (Minister
Schippers, 2012).
2

https://www.rijksoverheid.nl/binaries/rijksoverheid/documenten/kamerstukken/2012/03/01/beantwoording‐kamervragen‐

over‐het‐tuchtrecht‐voor‐beroepsbeoefenaren‐in‐de‐individuele‐gezondheidszorg/beantwoording‐kamervragen‐over‐het‐
tuchtrecht‐voor‐beroepsbeoefenaren‐in‐de‐individuele‐gezondheidszorg.pdf
3

Art. 3 BIG noemt de beroepen arts, tandarts, apotheker, gezondheidszorgpsycholoog, psychotherapeut, fysiotherapeut,

verloskundige en verpleegkundige.

Tuchtrecht: de impact van openbaar making, NIVEL 2017

7

2.2.1 Procedure van het tuchtrecht
Bij een vermeend schenden van één van de tuchtnormen kan een rechtstreeks belanghebbende
een klacht indienen bij het Regionaal Tuchtcollege (RTG) (artikel 65 Wet BIG). Rechtstreeks
belanghebbende is bijvoorbeeld de patiënt, diens familie en/of nabestaanden en de Inspectie voor
de Gezondheidszorg (IGZ), maar kan ook een collega‐zorgverlener zijn. Een Regionaal Tuchtcollege
bestaat uit een voorzitter (die tevens jurist is), drie leden‐beroepsgenoten van de beklaagde, en
een tweede rechtsgeleerd lid (artikel 55 Wet BIG). De beklaagde ontvangt een schriftelijke kopie
van het klaagschrift en wordt gevraagd om een schriftelijke reactie, het verweerschrift, naar het
tuchtcollege te sturen.
Het college onderzoekt in vooronderzoek of de klager ontvankelijk is. De klacht is niet ontvankelijk
als het klaagschrift niet aan de daaraan gestelde eisen voldoet, de klacht verjaard is, als wordt
geklaagd over iemand die niet in het BIG register staat of als de klager niet klachtgerechtigd is. In
die gevallen wordt de klacht in de raadkamer behandeld. Alle andere klachten worden behandeld
op een in beginsel openbare zitting. Klager en beklaagde hebben het recht (maar zijn niet verplicht)
ter zitting te verschijnen om toelichting te geven. Een tuchtcollege kan besluiten tot één van zes
mogelijke tuchtrechtelijke maatregelen: een waarschuwing, een berisping, een geldboete, een
schorsing, een gedeeltelijke ontzegging van bevoegdheid en een doorhaling van inschrijving in het
BIG register (artikel 48 Wet BIG). Deze beslissing wordt binnen twee maanden na de zitting in het
openbaar gegeven. De dag na de uitspraak staan de beslissingen (geanonimiseerd) op
tuchtrecht.nl4.
Tegen de beslissing van het Regionaal Tuchtcollege kan beroep aangetekend worden, waarna de
zaak door het Centraal Tuchtcollege (CTG) wordt behandeld. Het Centraal Tuchtcollege telt drie
rechtsgeleerde leden (waarvan één voorzitter), en twee leden‐beroepsgenoten van de
beroepscategorie van de beklaagde (artikel 56 Wet BIG). Een procedure bij een Regionaal
Tuchtcollege duurde in 2015 gemiddeld acht maanden. Als de zaak werd behandeld door het
Centraal Tuchtcollege, dan verlengde dit de procedure in 2015 met gemiddeld tien maanden
(Tuchtcolleges voor de gezondheidszorg en College van Medisch Toezicht, 2016).

2.3

Openbaarmaking tuchtrechtelijke maatregelen

In 2012 is de Wet BIG aangepast om meer openheid en transparantie in het tuchtrecht te
bewerkstelligen en de effectiviteit van de Wet BIG te vergroten (Minister Schippers, 2012).
Aanleiding voor de wetswijziging vormden incidenten in de gezondheidszorg die onder andere
betrekking hadden op (ernstig) disfunctionerende artsen. Eerst werden alleen
bevoegdheidsbeperkende maatregelen (schorsing, gedeeltelijke ontzegging van bevoegdheid of
doorhaling in het BIG‐register) gepubliceerd. Sinds 1 juli 2012 zijn alle tuchtrechtelijke maatregelen
openbaar en voor iedereen in te zien, behoudens waarschuwingen. Als een zorgverlener nu van de
tuchtrechter een geldboete of een berisping krijgt, komt daarover een aantekening in het (online)
4

N.B.: Dit betreft de geanonimiseerde publicatie van de uitspraak van het college. Deze worden in alle gevallen (dus ook als de

klacht ongegrond is of er een waarschuwing is gegeven) gepubliceerd, zodanig dat de uitspraak niet tot de betrokken zorgverlener
te herleiden is. Dit betreft dus iets wezenlijks anders dan de openbaarmaking van tuchtrechtelijke maatregelen waar in dit rapport
onderzoek naar wordt gedaan.

8

Tuchtrecht: de impact van openbaar making, NIVEL 2017

BIG‐register (artikel 9 Wet BIG). Ook wordt de maatregel met naam, achternaam, beroep en
woonplaats van de zorgverlener (online) gepubliceerd in een lokale krant en/of vakblad van de
woonplaats of beroepsvereniging van de beklaagde (artikel 11 Wet BIG). Daarbij staat ook de reden
voor de maatregel in een korte tekst. De opgelegde berisping of geldboete blijft voor vijf jaar in het
BIG‐register zichtbaar [https://www.bigregister.nl/overbigregister/ maatregelen/].

2.4

Bedoelde en onbedoelde gevolgen van openbaarmaking

Het doel van het medisch tuchtrecht is de burger te beschermen tegen ondeskundig en
onzorgvuldig handelen. Het openbaar maken van tuchtmaatregelen zou ertoe moeten leiden dat
burgers, collega’s en werkgevers in de zorg beter zicht krijgen op foute praktijken en het
functioneren van zorgverleners. Hierdoor zouden burgers beter dan voorheen in staat moeten zijn
om keuzes te maken en wordt ze inzicht verschaft in het functioneren van instanties die waken
over de kwaliteit van de gezondheidszorg. Door ook de reden voor de maatregel te publiceren
moet het voor de burgers mogelijk zijn om zelf te beslissen of zij in de maatregel aanleiding zien
actie te ondernemen. Zo kan iemand besluiten om vanwege de maatregel naar een andere
zorgverlener te gaan. Hoe burgers aankijken tegen de openbaarmaking van tuchtrechtelijke
maatregelen en of ze deze informatie daadwerkelijk gebruiken is tot nu toe onbekend.
Ondermeer de KNMG heeft ernstig bezwaar gemaakt tegen deze openbaarmaking en aangegeven
dat aangegeven dat dit voor de burger geen zinvolle keuze‐informatie biedt5. De openbaarmaking
van een berisping of geldboete zou onevenredig zware gevolgen hebben voor de zorgverlener en
diens privé‐omgeving. Het is bekend dat een medisch incident ook voor zorgverleners een
ingrijpende ervaring kan zijn (IQ Healthcare, 2016). De gevolgen van een medisch incident kunnen
voor een zorgverlener dusdanig ernstig zijn, dat deze in de wetenschappelijke literatuur zelfs als
second victim van een medisch incident wordt gezien (Wu, 2000). Het meemaken van een
tuchtrechtprocedure kan voor veel zorgverleners dan ook een belastende ervaring zijn. De vraag is
of de openbaarmaking van de maatregel deze ervaring extra belastend maakt en wat gevolgen zijn
voor de zorgverlener.

2.5

Het onderzoek in grote lijnen

In de brief van 1 maart 2012 heeft de Minister van VWS aangegeven dat mogelijke effecten, zoals
stigma, van de openbaarmaking van tuchtrechtelijke maatregelen zonder
bevoegdheidsbeperkingen, zoals berispingen en geldboetes, na drie jaar onderzocht zullen worden
(Minister Schippers, 2012). Dit onderzoek voorziet in een evaluatie van deze openbaarmaking.

2.5.1 Doel en onderzoeksvragen
Het doel van het onderzoek was informatie te verzamelen over de gevolgen van openbaarmaking
van berispingen en geldboetes. We richtten ons hierbij op de belasting van het openbaar maken
van een berisping of geldboete voor de zorgverlener die komt bovenop de belasting die een
tuchtrechtprocedure als zodanig al oplevert en op het belang van deze informatie voor burgers.
5

https://www.knmg.nl/actualiteit‐opinie/nieuws/nieuwsbericht/waarschuwing‐niet‐openbaar‐berisping‐en‐boete‐wel.htm

Tuchtrecht: de impact van openbaar making, NIVEL 2017

9

Zorgverleners
De gevolgen van de openbaarmaking van berispingen en geldboetes zijn onlosmakelijk verbonden
met hoe de zorgverlener de voorafgaande tuchtrechtprocedure en de oplegging van een maatregel
heeft ervaren. Gevolgen van de openbaarmaking van de berisping of geldboete zijn dus niet op
zichzelf meetbaar. Om hier zicht op te krijgen hebben we de meningen en ervaringen van
zorgverleners met een berisping of geldboete vergeleken met die van zorgverleners met een
waarschuwing. Beide groepen hebben een tuchtrechtprocedure doorlopen en een maatregel
gekregen, maar waarschuwingen worden niet openbaar gepubliceerd. Wel moet in ogenschouw
genomen worden dat de grondslag voor een waarschuwing anders is dan bij de zwaardere
maatregel van een berisping of geldboete. Hiervoor is de mate van verwijtbaarheid van het
handelen het onderscheidend criterium. Als het handelen van de zorgverlener ‘laakbaar’ is, is een
berisping of geldboete op zijn plaats (Rowel‐van der Linde, 2016). Met deze beperking achten wij
de zorgverleners met een waarschuwing de best mogelijke vergelijkingsgroep om inzicht te krijgen
in de toegevoegde gevolgen van de openbaarmaking van een berisping of geldboete.
De volgende onderzoeksvragen worden in het rapport beantwoord:
1. Wat zijn de ervaringen van zorgverleners met een berisping/geldboete en zorgverleners
met een waarschuwing met de tuchtrechtprocedure en de opgelegde maatregel?
2. Wat zijn de verschillen in gevolgen van de tuchtrechtprocedure voor zorgverleners met
een berisping/geldboete en zorgverleners met een waarschuwing? We onderscheiden vier
terreinen waarop de gevolgen zich kunnen voordoen:
a. Wat zijn de gevolgen voor de gezondheid van de zorgverlener?
b. Wat zijn de gevolgen voor de privé‐omgeving?
c. Wat zijn de gevolgen voor de manier waarop de zorgverlener zijn of haar beroep
uitoefent?
d. Wat zijn de zakelijke gevolgen?
3. Hoe kijken zorgverleners met een berisping/geldboete en zorgverleners met een
waarschuwing aan tegen het openbaar maken van een berisping of geldboete?
Burgers
Bij het onderzoek onder burgers richtten we ons op het belang van transparantie over door de
tuchtrechter opgelegde maatregelen.
4. Welk belang hechten burgers aan de openbaarheid van berispingen en geldboetes?

2.5.2 Het onderzoek onder zorgverleners
Zorgverleners die een waarschuwing, berisping of geldboete hebben gekregen in de periode van
juli 2012 – medio augustus 2016 vulden online een vragenlijst in. De vragenlijst is opgesteld mede
op grond van feed back vanuit de voor dit onderzoek ingestelde adviescommissie, bestaande uit
vertegenwoordigers van de betrokken beroepsgroepen, de tuchtcolleges, de patiëntenfederatie en
de IGZ (zie bijlage B1).
In verband met privacyoverwegingen zijn de zorgverleners aangeschreven via de Tuchtcolleges.
Hieronder beschrijven we enkele kenmerken van de respondenten en van de situatie en
tuchtrechtprocedure. Meer informatie over de methode is te vinden in de bijlage.

10

Tuchtrecht: de impact van openbaar making, NIVEL 2017

Kenmerken van de zorgverleners
In totaal vulden 294 zorgverleners met een berisping, geldboete of waarschuwing de vragenlijst in
(respons 43%).
In de responsgroep is der verdeling tussen de beroepsgroepen vrijwel gelijk aan die van de
uitgangspopulaties (Tabel 1)
Tabel 1

Verdeling beroepsgroepen in populatie en responsgroep populatie responsgroep
Populatie

Respondenten

Arts

70%

71%

Tandarts

9%

7%

Verloskundige

2%

3%

Fysiotherapeuten

3%

3%

Apothekers

1%

1%

Gz psychologen

6%

7%

Verpleegkundigen

8%

7%

Psychotherapeuten

2%

3%

Beroepsgroep

Van de respondenten hadden 81 (28%) zorgverleners een berisping/geldboete6 gekregen van de
tuchtrechter en 213 (73%) zorgverleners een waarschuwing. Het merendeel van de respondenten
was ouder dan 50 jaar, man en arts (zie tabel 2).
Tabel 2

Kenmerken van de zorgverleners voor zorgverleners met een berisping (n=81) en
zorgverleners met een waarschuwing (n=213)#
Berisping

Waarschuwing

Totaal

Leeftijd
30‐39 jaar

1,2%

8,0%

6,1%

40‐49 jaar

14,8%

20,7%

19,1%

50‐59 jaar

40,7%

36,2%

37,4%

60 jaar of ouder

43,2%

35,2%

37,4%

Man

70,9%

72,5%

72,0%

Vrouw

29,1%

27,5%

28,0%

Arts

55,6%

77,5%

71,4%

Tandarts

8,6%

6,6%

7,1%

Geslacht

BIG‐registratie**

Verpleegkundige

11,1%

4,7%

6,5%

GZ‐psycholoog

11,1%

4,2%

6,1%

Psychotherapeut

4,9%

1,9%

2,7%

Fysiotherapeut

3,7%

2,4%

2,7%

Verloskundige

4,9%

1,4%

2,4%

Apotheker

0,0%

1,4%

1,0%
‐ tabel 2 wordt vervolgd –

6

Gezien het feit dat slechts incidenteel een geldboete wordt opgelegd, wordt deze groep samengenomen met de groep die een

berisping heeft gekregen. In de rest van het rapport spreken we over de zorgverleners met berisping.

Tuchtrecht: de impact van openbaar making, NIVEL 2017

11

‐ vervolg tabel 2 ‐

Type arts
Huisarts
Medisch specialist
Arts in opleiding
Basisarts
Anders

Berisping

Waarschuwing

Totaal

28,9%
66,7%
2,2%
0,0%
2,2%

38,4%
48,2%
0,6%
6,1%
6,7%

36,4%
52,2%
1,0%
4,8%
5,7%

* p < 0,05; ** p < 0,01; *** p < 0,001, verschillen tussen berisping en waarschuwing getoetst met Chi‐square
# niet alle vragen zijn door alle respondenten ingevuld

Kenmerken van de situatie
De tuchtklacht was in de meeste gevallen ingediend door de patiënt of de familie/naasten van de
patiënt en ging over een behandelaar van de patiënt (zie tabel 2). De klachten betroffen vooral
voorvallen in een eerstelijnspraktijk (34%) of ziekenhuis (26%). Ongeveer twee derde van de
zorgverleners werkte als zelfstandige.
In ongeveer de helft van de gevallen duurde de tuchtrechtprocedure minstens een jaar en bij ruim
een derde is de klacht behandeld door het Centraal Tuchtcollege. Het varieerde hoe lang geleden
de procedure was afgerond, bij ongeveer 50% was dit langer dan anderhalf jaar geleden. De helft
van de zorgverleners kreeg te maken met andere aan de klacht gerelateerde procedures. De meest
voorkomende andere procedures waren het indienen van de klacht bij een klachtencommissie en
een claim voor schadevergoeding.
Tabel 3

Kenmerken van de tuchtrechtprocedure voor zorgverleners met een berisping (n = 79‐81)
en zorgverleners met een waarschuwing (n = 207‐213)#

Indienende partij
Patiënt
Familie/naasten van de patiënt
IGZ
Bestuurder/directie/management
Collega(‘s) buiten de instelling
Collega(’s) binnen de instelling
Andere partij
Behandelrelatie tot patiënt (% ja)
Werksetting toen gebeurtenissen zich voordeden
Eerstelijns praktijk
Algemeen ziekenhuis
(tweedelijns) GGZ‐instelling
Gezondheidscentrum
Particuliere kliniek
Ouderenzorg
UMC
Regionale Ambulante Voorzieningen
GGD
Gehandicaptenzorg
Anders

Berisping

Waarschuwing

Totaal

42,0%
39,5%
12,4%
2,5%
0,0%
0,0%
3,7%
76,5%

53,5%
36,6%
3,3%
0,9%
1,4%
0,5%
3,8%
76,1%

50,3%
37,4%
5,8%
1,4%
1,0%
0,3%
3,7%
76,2%

30,9%
23,5%
9,9%
2,5%
2,5%
1,2%
1,2%
2,5%
0,0%
0,0%
25,9%

35,2%
26,8%
10,8%
4,2%
4,2%
1,9%
1,4%
0,0%
0,5%
0,0%
15,0%

34,0%
25,9%
10,5%
3,7%
3,7%
1,7%
1,4%
0,7%
0,3%
0,0%
18,0%
‐ tabel 3 wordt vervolgd –

12

Tuchtrecht: de impact van openbaar making, NIVEL 2017

‐ vervolg tabel 3 ‐

Aard dienstverband
Zelfstandige
Loondienst
Deels loondienst, deels zelfstandig
Duur procedure
Minder dan een half jaar
Een half tot een jaar
Een tot anderhalf jaar
Anderhalf tot twee jaar
Meer dan twee jaar
Klacht behandeld door Centraal Tuchtcollege (% ja)
Tijd sinds definitief oordeel
Minder dan een half jaar
Een half tot een jaar
Een tot anderhalf jaar
Anderhalf tot twee jaar
Meer dan twee jaar
Andere proceduresa
Geen andere procedure*
Ingediend bij klachtencommissie
Claim voor schadevergoeding
Klachtbemiddeling door klachtfunctionaris
Andere procedure
Civielrechtelijke procedure
Strafrechtelijke procedure**

Berisping

Waarschuwing

Totaal

74,7%
19,0%
6,3%

65,2%
31,4%
3,3%

67,8%
28,0%
4,2%

7,4%
39,5%
18,5%
17,3%
17,3%
42,0%

12,7%
37,1%
24,4%
16,0%
9,9%
34,8%

11,2%
37,8%
22,8%
16,3%
11,9%
36,8%

11,3%
22,5%
15,0%
17,5%
33,8%

8,5%
17,9%
15,6%
22,2%
35,9%

9,3%
19,2%
15,4%
20,9%
35,3%

38,3%
27,2%
21,0%
8,6%
14,8%
2,5%
6,2%

52,1%
21,6%
23,0%
15,5%
11,7%
6,1%
0,9%

48,3%
23,1%
22,5%
13,6%
12,6%
5,1%
2,4%

* p < 0,05; ** p < 0,01; *** p < 0,001, verschillen getoetst met Chi‐square
aRespondenten konden meerdere opties aankruisen. Percentages tellen daardoor niet op tot 100%
#Voor deze, en alle volgende tabellen, geldt dat niet alle vragen door alle respondenten zijn ingevuld. Daarom geven we in de kop
van deze tabellen de range van de respons.

Weinig verschillen tussen zorgverleners met een berisping en zorgverleners met een
waarschuwing
Er waren weinig verschillen in de achtergrondskenmerken van zorgverleners met een berisping en
met een waarschuwing (tabel 2 en 3) beschreven kenmerken. Het aandeel artsen was kleiner in de
groep met een berisping (56%) dan in de groep met een waarschuwing (78%). Bij een berisping was
er significant vaker sprake van nog een andere aan de klacht gerelateerde procedure (62%) dan bij
een waarschuwing (48%). Het betrof dan vooral significant vaker sprake van een strafrechtelijke
procedure (6% versus 1%).

2.5.3 Het onderzoek onder burgers
Het onderzoek naar het belang van transparantie voor burgers is uitgevoerd onder leden van het
ConsumentenPanel Gezondheidszorg van het NIVEL. De vragenlijst is ingevuld door 926 leden
(respons percentage 48%). Door weging op leeftijd en geslacht zijn de resultaten representatief
gemaakt voor Nederlandse volwassenen (zie de bijlage voor meer informatie).

Tuchtrecht: de impact van openbaar making, NIVEL 2017

13

14

Tuchtrecht: de impact van openbaar making, NIVEL 2017

3

De beleving van een tuchtrechtprocedure

3.1

Belangrijkste resultaten en een korte beschouwing

Beide groepen zorgverleners vonden de tuchtrechtprocedure erg tot extreem belastend.
Zorgverleners met een berisping vonden de tuchtrechtprocedure zwaarder dan zorgverleners met
een waarschuwing. De zorgverleners met een berisping voelden zich tijdens de
tuchtrechtprocedure vooral aangevallen, machteloos, gecriminaliseerd en boos. Deze gevoelens
waren ook aanwezig bij de groep met een waarschuwing, maar in mindere mate. De duur van de
procedure en dat het oordeel openbaar wordt gemaakt werden als stressfactoren benoemd.
Deze resultaten komen overeen met recente onderzoeken waarin zorgverleners de
tuchtrechtprocedure beschrijven als een zeer negatieve ervaring. Zij hebben het gevoel dat ze
moeten boeten voor hun vergissing, en maken de vergelijking met een strafrechtelijke vervolging
(Alhafaji et al., 2009; IQ Healthcare, 2016; Verhoef et al., 2015). Sommige zorgverleners voelen zich
gedurende de procedure ‘schuldig tot het tegendeel bewezen’ is (Verhoef et al., 2015). De lange
tijdsduur van de procedure zorgt ervoor dat beklaagden lange tijd in onzekerheid leven (Alhafaji et
al., 2009). Dergelijke ervaringen en gevoelens werden ook geuit door de zorgverleners in dit
onderzoek.
Eerder onderzoek heeft laten zien dat zorgverleners behoefte hebben aan steun en/of begeleiding
gedurende en na afloop van een tuchtrechtprocedure (Linthorst 2014; Verhoef et al., 2015). De
zorgverleners in dit onderzoek gaven aan de meeste steun te hebben gehad van de partner,
vrienden en jurist/advocaat/belangenbehartiger. De leidinggevende(n), beroepsvereniging en
patiënten gaven volgens de zorgverleners de meeste tegenwerking naar aanleiding van de
procedure. Zorgverleners met een berisping ervoeren significant minder steun van hun
beroepsvereniging en jurist/advocaat/belangenbehartiger dan zorgverleners met een
waarschuwing. 80% van de zorgverleners met een berisping had graag meer steun willen hebben.
Dit percentage was significant lager onder de zorgverleners met een waarschuwing: 63%.
Zorgverleners hadden vooral meer steun willen krijgen van een
jurist/advocaat/belangenbehartiger, collega’s en de beroepsvereniging. Zorgverleners met een
berisping noemden significant vaker de beroepsvereniging.

3.2

Ervaren gevoelens tijdens een tuchtrechtprocedure

Een tuchtrechtprocedure is erg belastend
Twee derde van de zorgverleners gaf aan de tuchtrechtprocedure als erg tot extreem belastend te
ervaren (zie tabel 4). Zorgverleners met een berisping vonden de tuchtrechtprocedure significant
meer belastend dan de zorgverleners met een waarschuwing. Bijna de helft vond dat de
tuchtrechter niet juist had geoordeeld. Ook dit percentage was significant hoger voor de
zorgverleners met een berisping.

Tuchtrecht: de impact van openbaar making, NIVEL 2017

15

Tabel 4 Ervaren belasting van de tuchtrechtprocedure en juistheid oordeel voor zorgverleners met
een berisping (n=81‐82) en zorgverleners met een waarschuwing (n=208‐212)
Berisping

Waarschuwing

Totaal

Ervaren belasting**
Helemaal niet belastend

2,5%

5,3%

4,5%

Enigszins belastend

16,1%

30,8%

26,6%

Erg belastend

45,7%

43,8%

44,3%

Extreem belastend

35,8%

20,2%

24,6%

Ja

6,2%

21,2%

17,1%

Tuchtrechter heeft juist geoordeeld*
Deels

35,8%

32,6%

33,5%

Nee

55,6%

44,8%

47,8%

Weet ik niet

2,5%

1,4%

1,7%

* p < 0,05; ** p < 0,01; *** p < 0,001, verschillen getoetst met Chi‐square

De citaten in box 1 laten zien wat de procedure en/of uitspraak belastend maakte voor de
zorgverleners. Meerdere zorgverleners gaven aan dat de procedure vaak lang duurde. De
procedure kostte tijd en energie en ging gepaard met negatieve emoties. Een deel van de
zorgverleners voelde zich aan de schandpaal genageld en onvoldoende gehoord door de leden van
het tuchtcollege.
Box 1

Citaten over ervaren belasting van zorgverleners met een berisping en zorgverleners met
een waarschuwing

Zorgverleners met een berisping
Een dergelijke procedure duurt lang en zet je hele wereld op zijn kop.
Het kostte veel tijd en energie in de voorbereidingsfase. De zitting zelf was vernederend.
Ik voelde me niet gehoord en begrepen. M.i. vooringenomen jury op de hand van patiënt.
Openbaar maken voelt als te schande gezet worden.
Mensen zien dit en hebben geen enkel idee waar het over gaat, maar trekken wel conclusies.
Heeft mijn carrière geruïneerd.
Je naam komt in de krant, …, je privacy wordt erdoor aangetast. Een crimineel ontvangt meer privacy.
Zorgverleners met een waarschuwing
Niet belastend vanwege waarschuwing, geen openbaarmaking
Het duurde meer dan een jaar voordat de uitspraak er was en dat is veel te lang.
Het was een frustrerende zitting bij het centraal tuchtcollege, ik voelde me niet gehoord.
Een procedure kost veel tijd en ergernis.
In de vorm van onrecht en niet kunnen vertrouwen op het tuchtrecht.
Je wordt behandeld als een crimineel
Waarschuwingen worden niet openbaar gemaakt door het tuchtcollege, maar de klager zorgt er wel voor
dat ze overal te lezen zijn.
Mijn zaak werd wel gepubliceerd om andere hulpverleners een voorbeeld te stellen.
Ik heb blijvend verlies van werkplezier en blijvend verlies van geloof in het systeem van het tuchtrecht.

Zorgverleners die een berisping kregen, maakten veel opmerkingen over de openbaarmaking
daarvan. Deze vonden zij onvoldoende informatief, omdat details niet gegeven worden. Ze voelden
zich in hun privacy aangetast en gecriminaliseerd.

16

Tuchtrecht: de impact van openbaar making, NIVEL 2017

Meerdere zorgverleners met een waarschuwing gaven aan dat het feit dat die niet openbaar wordt
gemaakt veel uitmaakte. Anders zouden ze de procedure meer belastend hebben gevonden. Ook
als een waarschuwing geanonimiseerd was gepubliceerd vond de zorgverlener dit vervelend en
ervoer dat als een vorm van openbaarmaking. Opvallend was dat sommige zorgverleners aangaven
dat de omgeving, ondanks de niet openbare waarschuwing, toch op de hoogte was van de
waarschuwing, bijvoorbeeld via de klager of de pers die bij de zitting aanwezig was. Daardoor is het
verschil tussen wel of geen officiële openbaarmaking in de praktijk kleiner dan in theorie.
Zorgverleners voelen zich aangevallen en machteloos
Zorgverleners gaven op een schaal van 0 (niet) tot 10 (heel erg) aan welke gevoelens zij hadden
tijdens de tuchtrechtprocedure (zie tabel 5). De zorgverleners met een berisping voelden zich
aangevallen, machteloos, gecriminaliseerd en boos. Deze gevoelens waren ook aanwezig bij de
groep met een waarschuwing, maar in significant minder sterke mate. De verschillen tussen de
zorgverleners met een berisping en zorgverleners met een waarschuwing waren het grootst voor
de ervaren machteloosheid en het gevoel gecriminaliseerd te worden.
Tabel 5

Ervaren gevoelens tijdens tuchtrechtprocedures, gemiddelde (standaarddeviatie) op een
schaal van 0 tot en met 10 voor zorgverleners met een berisping (n = 67‐75) en
zorgverleners met een waarschuwing (n = 198‐210)
Berisping

Waarschuwing

Totaal

Aangevallen**

8,1 (1,8)

7,0 (2,9)

7,3 (2,7)

Machteloos***

7,8 (2,4)

6,2 (3,2)

6,6 (3,1)

Boos

7,1 (2,5)

6,4 (2,9)

6,5 (2,9)

Gecriminaliseerd***

7,7 (2,7)

4,8 (3,7)

5,6 (3,7)

Onzeker

5,8 (3,0)

5,0 (3,4)

5,2 (3,3)

Verdrietig**

5,7 (3,1)

4,5 (3,5)

4,8 (3,4)

Eenzaam**

5,7 (3,3)

4,2 (3,5)

4,6 (3,5)

Bang*

4,8 (3,3)

3,7 (3,3)

4,0 (3,4)

Beschaamd*

4,6 (3,3)

3,5 (3,5)

3,7 (3,5)

Tekortschieten als zorgverlener

2,8 (3,0)

2,4 (2,9)

2,5 (2,9)

Schuldig

2,6 (2,6)

2,4 (2,8)

2,4 (2,7)

Opgelucht

0,6 (1,6)

0,9 (1,9)

0,8 (1,8)

* p < 0,05; ** p < 0,01; *** p < 0,001, verschillen getoetst met Anova‐analyse

3.3

Ervaren steun en begeleiding tijdens een tuchtrechtprocedure

Partner wordt vrijwel altijd meteen geïnformeerd over de tuchtrechtprocedure
Hoe zorgverleners een tuchtrechtprocedure ervaren kan beïnvloed worden door de manier waarop
zij steun of begeleiding ervaren tijdens die procedure. Tabel 6 laat zien welke personen
zorgverleners op welk moment hadden ingelicht over de tuchtrechtprocedure. Het blijkt dat de
partner in vrijwel alle gevallen direct na het indienen van de klacht werd geïnformeerd. Ook lichtte
de meerderheid collega´s, (indien van toepassing) de leidinggevende en een
jurist/advocaat/belangenbehartiger in direct na het indienen van de klacht of tijdens de procedure.
Patiënten, de beroepsvereniging of vertrouwenspersoon werden het minst ingelicht. Kijken we
naar verschillen tussen de zorgverleners met een berisping en met een waarschuwing, dan blijkt

Tuchtrecht: de impact van openbaar making, NIVEL 2017

17

dat de zorgverleners met een berisping significant vaker vrienden en patiënten inlichtten.
Tabel 6

Percentage zorgverleners dat bepaalde personen inlichtte over hun betrokkenheid bij
een tuchtrechtprocedure, voor zorgverleners met een berisping (n = 59‐80) en
zorgverleners met een waarschuwing (n = 181‐210)

Berisping
Mijn partner
Mijn kind(eren) jonger dan 12
Mijn kind(eren) ouder dan 12
Eén of meerdere familieleden
Eén of meerdere vrienden*
Eén of meerdere collega’s
Mijn leidinggevende(n)
Eén of meerdere patiënten*
Een jurist/advocaat/
Belangenbehartiger
Een klachtenfunctionaris
Een vertrouwenspersoon
Mijn beroepsvereniging
Waarschuwing
Mijn partner
Mijn kind(eren) jonger dan 12
Mijn kind(eren) ouder dan 12
Eén of meerdere familieleden
Eén of meerdere vrienden
Eén of meerdere collega’s
Mijn leidinggevende(n)
Eén of meerdere patiënten
Een jurist/advocaat/
Belangenbehartiger
Een klachtenfunctionaris
Een vertrouwenspersoon
Mijn beroepsvereniging
Totaal
Mijn partner
Mijn kind(eren) jonger dan 12
Mijn kind(eren) ouder dan 12
Eén of meerdere familieleden
Eén of meerdere vrienden
Eén of meerdere collega’s
Mijn leidinggevende(n)
Eén of meerdere patiënten
Een jurist/advocaat/ belangenbehartiger
Een klachtenfunctionaris
Een vertrouwenspersoon
Mijn beroepsvereniging

Ingelicht
direct na
de klacht

Ingelicht
tijdens de
procedure

Ingelicht na
afloop van
procedure

Niet
ingelicht

N.v.t.

93,8%
3,4%
37,8%
39,2%
53,4%
72,0%
40,0%
11,8%
74,4%

0,0%
10,2%
23,0%
28,4%
31,5%
14,7%
4,6%
4,4%
14,1%

0,0%
6,8%
6,8%
9,5%
5,5%
4,0%
3,1%
8,8%
1,3%

0,0%
20,3%
14,9%
18,9%
5,5%
4,0%
1,5%
55,9%
9,0%

6,3%
59,3%
17,6%
4,1%
4,1%
5,3%
50,8%
19,1%
1,3%

23,9%
4,5%
13,2%

4,5%
6,0%
4,4%

1,5%
1,5%
0,0%

35,8%
50,8%
67,7%

34,3%
37,3%
14,7%

91,4%
4,3%
31,6%
39,2%
46,1%
71,0%
40,4%
3,2%
80,3%

1,9%
8,1%
21,4%
25,1%
32,8%
21,4%
4,6%
3,7%
12,3%

1,0%
1,1%
3,1%
4,0%
4,4%
4,3%
0,5%
3,7%
0,0%

0,5%
28,1%
16,3%
27,1%
16,2%
2,4%
4,0%
73,2%
4,4%

5,2%
58,4%
27,6%
4,5%
0,5%
1,0%
50,5%
16,3%
3,0%

28,9%
7,3%
9,7%

2,6%
1,6%
3,6%

0,5%
1,0%
2,1%

38,1%
58,6%
69,2%

29,9%
31,6%
15,4%

92,1%
4,1%
33,3%
39,2%
48,0%
71,2%
40,3%
5,4%
78,7%
27,6%
6,5%
10,7%

1,4%
8,6%
21,9%
26,0%
32,5%
19,7%
4,6%
3,9%
12,8%
3,1%
2,7%
3,8%

0,7%
2,5%
4,1%
5,5%
4,7%
4,2%
1,1%
5,0%
0,4%
0,8%
1,2%
1,5%

0,3%
26,2%
15,9%
24,9%
13,4%
2,8%
3,4%
68,6%
5,7%
37,6%
56,5%
68,8%

5,5%
58,6%
24,8%
4,4%
1,4%
2,1%
50,6%
17,1%
2,5%
31,0%
33,1%
15,2%

* p < 0,05; ** p < 0,01; *** p < 0,001, verschillen getoetst met Chi‐square

18

Tuchtrecht: de impact van openbaar making, NIVEL 2017

Zorgverleners krijgen steun vanuit de privé‐omgeving
Zorgverleners gaven aan dat de meeste mensen in hun privé‐omgeving (indien van toepassing) hen
steunden tijdens en/of na de tuchtrechtprocedure (zie tabel 7). De partner, vrienden en
jurist/advocaat/belangenbehartiger gaven de meeste steun. Van de leidinggevende(n),
beroepsvereniging en patiënten kregen de zorgverleners naar eigen zeggen de meeste
tegenwerking. Zorgverleners die een berisping kregen ervoeren significant minder steun van hun
beroepsvereniging en jurist/advocaat/ belangenbehartiger dan zorgverleners met een
waarschuwing.
Tabel 7

Ervaren steun (indien van toepassing) tijdens en/of na de tuchtrechtprocedure voor
zorgverleners met een berisping (n=9‐73) en zorgverleners met een waarschuwing
(n=27‐ 197)a

Berisping
Mijn partner
Mijn kind(eren) jonger dan 12
Mijn kind(eren) ouder dan 12
Eén of meerdere familieleden
Eén of meerdere vrienden
Eén of meerdere collega’s
Mijn leidinggevende(n)
Eén of meerdere patiënten
Een jurist/advocaat/
Belangenbehartiger**
Een klachtenfunctionaris
Een vertrouwenspersoon
Mijn beroepsvereniging*
Waarschuwing
Mijn partner
Mijn kind(eren) jonger dan 12
Mijn kind(eren) ouder dan 12
Eén of meerdere familieleden
Eén of meerdere vrienden
Eén of meerdere collega’s
Mijn leidinggevende(n)
Eén of meerdere patiënten
Een jurist/advocaat/
Belangenbehartiger
Een klachtenfunctionaris
Een vertrouwenspersoon
Mijn beroepsvereniging
Totaal
Mijn partner
Mijn kind(eren) jonger dan 12
Mijn kind(eren) ouder dan 12
Eén of meerdere familieleden
Eén of meerdere vrienden

Beetje / veel
tegenwerking

Geen steun, geen
tegenwerking

Beetje /
veel steun

N.v.t.

0,0%
0,0%
0,0%
0,0%
0,0%
2,9%
20,0%
12,0%
9,1%

1,4%
33,3%
14,6%
15,4%
4,6%
8,6%
26,7%
28,0%
9,1%

98,6%
66,7%
85,4%
84,6%
95,5%
88,6%
53,3%
60,0%
81,8%

6,4%
84,5%
36,8%
28,8%
14,3%
6,7%
55,2%
63,2%
12,0%

8,3%
9,1%
30,4%

50,0%
45,5%
52,2%

41,7%
45,5%
17,4%

66,2%
84,3%
67,6%

0,0%
0,0%
0,0%
0,0%
0,0%
2,0%
9,1%
7,4%
1,6%

1,0%
37,0%
11,5%
21,2%
10,3%
9,6%
19,3%
37,0%
2,6%

99,0%
63,0%
88,5%
78,8%
89,7%
88,3%
71,6%
55,6%
95,8%

5,8%
84,8%
46,7%
29,4%
16,7%
3,4%
55,1%
85,8%
6,4%

5,1%
3,7%
2,9%

42,4%
33,3%
61,8%

52,5%
63,0%
35,3%

69,4%
86,1%
82,6%

0,0%
0,0%
0,0%
0,0%
0,0%

1,1%
36,1%
12,5%
19,6%
8,7%

98,9%
63,9%
87,5%
80,4%
91,3%

5,9%
84,8%
43,9%
29,2%
16,0%

‐ tabel 7 wordt vervolgd ‐

Tuchtrecht: de impact van openbaar making, NIVEL 2017

19

‐ vervolg tabel 7 ‐

Totaal
Eén of meerdere collega’s
Mijn leidinggevende(n)
Eén of meerdere patiënten
Een jurist/advocaat/ belangenbehartiger
Een klachtenfunctionaris
Een vertrouwenspersoon
Mijn beroepsvereniging
a

Beetje / veel
tegenwerking

Geen steun, geen
tegenwerking

Beetje /
veel steun

N.v.t.

2,3%
11,9%
9,6%
3,5%
6,0%
5,3%
14,0%

9,4%
21,2%
32,7%
4,3%
44,6%
36,8%
57,9%

88,4%
67,0%
57,7%
92,2%
49,4%
57,9%
28,1%

4,3%
55,1%
79,8%
7,9%
68,6%
85,6%
78,6%

De zorgverleners die ‘niet van toepassing’ aankruisten, zijn buiten beschouwing gelaten bij het berekenen van de percentages

over de overige antwoordcategorieën
* p < 0,05; ** p < 0,01; *** p < 0,001, verschillen getoetst met Chi‐square

Meer steun gewenst van belangenbehartiger, collega’s en beroepsvereniging
Toen we de zorgverleners vroegen van wie ze meer steun hadden willen hebben, gaf bijna een
derde aan dat ze van niemand meer steun hadden willen krijgen (zie tabel 8). Dit percentage was
significant lager in de groep met een berisping dan de groep met een waarschuwing. Zorgverleners
hadden vooral meer steun willen ontvangen van een jurist/advocaat/belangenbehartiger, collega’s
en de beroepsvereniging (zie tabel 8). Zorgverleners met een berisping noemden significant vaker
de beroepsvereniging.
Tabel 8

Percentage respondenten dat meer steun had willen ontvangen van verschillende
personen uit de omgeving voor zorgverleners met een berisping (n=81) en zorgverleners
met een waarschuwing (n=213)
Berisping

Waarschuwing

Totaal

Van niemand**

18,5%

37,1%

32,0%

Een jurist/advocaat/

30,9%

21,6%

24,2%

Personen van wie men meer steun had
gewilda

belangenbehartiger
Eén of meerdere collega’s

19,8%

18,9%

19,1%

Mijn beroepsvereniging***

33,3%

12,2%

18,0%

Mijn leidinggevende(n)

14,8%

8,9%

10,5%

Een klachtenfunctionaris

11,1%

8,0%

8,8%

Een vertrouwenspersoon

3,7%

9,4%

7,8%

Mijn partner

1,2%

4,7%

3,7%

Eén of meerdere vrienden

2,5%

1,4%

1,7%

Mijn kind(eren) ouder dan 12

1,2%

0,5%

0,7%

Eén of meerdere familieleden

1,2%

0,5%

0,7%

Mijn kind(eren) jonger dan 12

0,0%

0,0%

0,0%

Eén of meerdere patiënten

0,0%

0,0%

0,0%

* p < 0,05; ** p < 0,01; *** p < 0,001, verschillen getoetst met Chi‐square
a

Respondenten konden meerdere opties aankruisen. Percentages tellen daardoor niet op tot 100%

20

Tuchtrecht: de impact van openbaar making, NIVEL 2017

4

De gevolgen van een tuchtrechtprocedure

4.1

De belangrijkste resultaten en een korte beschouwing

Zorgverleners gaven aan dat de tuchtrechtprocedure direct na de uitspraak aanzienlijke gevolgen
had voor hun gezondheid. De gevolgen waren significant groter voor de zorgverleners die een
berisping hadden gekregen dan voor zorgverleners met een waarschuwing. Met de tijd
verminderden de gevolgen in beide groepen, maar het verschil bleef. De meeste zorgverleners
verkeerden op het moment van het invullen van de vragenlijst in goede tot zeer goede gezondheid.
Slechts een kleine groep rapporteerden depressieve, angst‐ of burnout klachten. Dit in
tegenstelling tot onderzoek in het Verenigd Koninkrijk dat uitwees dat zorgverleners waartegen
een (tucht)klacht of claim was ingediend een slechtere mentale en fysieke gezondheid hadden
(Bourne et al, 2015).
Ruim een derde van de zorgverleners vond de tuchtrechtprocedure erg tot extreem belastend voor
de privé‐omgeving. Dit kwam vooral doordat zorgverleners minder tijd hadden voor het gezin en
last hadden van negatieve emoties. De zorgverleners met een berisping schatten de belasting voor
de omgeving significant hoger in dan de zorgverleners met een waarschuwing. De betrokkenheid in
een tuchtrechtprocedure leidde bij de overgrote meerderheid van zorgverleners (89%) tot vragen
van personen uit hun directe privé‐omgeving. Ook personen uit de privé‐omgeving kregen vragen
over de tuchtrechtprocedure. Dit was vaker het geval binnen de groep met een berisping (58%) dan
binnen de groep met een waarschuwing (27%). Deze resultaten zijn in overstemming met Verhoef
ea. (2016). Zij rapporteerden een grote impact van de tuchtrechtprocedure op de zorgverlener en
diens gezin.
Bijna de helft van de zorgverleners had vanwege de tuchtrechtprocedure overwogen te stoppen
met werken of was daadwerkelijk gestopt. Deze groep was groter onder de zorgverleners met een
berisping (60%) dan onder de zorgverleners met een waarschuwing (36%). Vooral zorgverleners
van 60 jaar en ouder met een berisping waren daadwerkelijk gestopt met werken.
Op professioneel vlak bestaat het gevaar dat zorgverleners naar aanleiding van een (tucht)klacht
defensief gedrag gaan vertonen. Zorgverleners die defensief behandelen schrijven bijvoorbeeld
sneller medicijnen voor dan strikt noodzakelijk is, of verwijzen eerder door naar een
gespecialiseerde collega (Alhafaji et al., 2009; Bourne et al. 2015; Verhoef et al., 2015). Beide
groepen zorgverleners gaven aan sinds de tuchtrechtprocedure nauwkeuriger aantekeningen te
maken in het dossier van patiënten en dat ze verbetermaatregelen hadden besproken met
collega’s en/of leidinggevenden. Minstens een derde van de zorgverleners gaf aan meer aanvullend
onderzoek te doen, risicovolle patiënten te vermijden en iedere patiënt te zien als potentiële
nieuwe klager.
Voor zorgverleners met een berisping hadden de tuchtrechtprocedure, de uitspraak en de
naamsvermelding naar eigen zeggen vaker negatieve zakelijke gevolgen dan voor zorgverleners
met een waarschuwing. Ze gaven vaker aan dat ze patiënten kwijt waren geraakt, minder nieuwe
patiënten kregen, en/of collega’s hadden die geen patiënten meer naar ze doorverwezen. Ook
gaven meerdere zorgverleners met een berisping aan dat ze hierdoor geen nieuwe baan konden
vinden.

Tuchtrecht: de impact van openbaar making, NIVEL 2017

21

4.2

De persoonlijke gevolgen van een tuchtrechtprocedure

Tuchtrechtprocedure heeft gevolgen voor de gezondheid op dat moment
De zorgverleners gaven de gevolgen van de tuchtrechtprocedure op hun gezondheid aan op een
schaal van 0 (geen impact) tot en met 10 (heel grote impact). Direct na de procedure werden de
gevolgen door zorgverleners als redelijk ingrijpend ervaren (zie tabel 9). De gevolgen waren
significant groter voor de zorgverleners met een berisping dan voor zorgverleners met een
waarschuwing. Naarmate de tijd verstrijkt verminderde de gevolgen van de procedure op de
gezondheid. Het verschil tussen de zorgverleners met een berisping en zorgverleners met een
waarschuwing bleef bestaan.
Tabel 9

Ervaren impact van de tuchtrechtprocedure of de gezondheid, gemiddelde (standaard
deviatie) op een schaal van 0 (geen impact) tot en met 10 (hele grote impact), voor
zorgverleners met een berisping (n=80‐81) en zorgverleners met een waarschuwing
(n=208‐210)
Berisping

Waarschuwing

Totaal

Direct na de procedure (terugkijkend) **

6,5 (3,4)

5,0 (3,6)

5,4 (3,6)

Op het moment van het invullen van de vragenlijst**

2,7 (2,8)

1,6 (2,4)

1,9 (2,5)

* p < 0,05; ** p < 0,01; *** p < 0,001, verschillen getoetst met Anova‐analyse

Zorgverleners verkeren in goede gezondheid
De zorgverleners vulden ook meerdere vragen in over hun gezondheid op het moment van invullen
van de vragenlijst (zie tabel 10). De meeste zorgverleners vonden hun gezondheid op dat moment
goed tot zeer goed. Een klein percentage respondenten rapporteerden matige tot ernstige
depressieve klachten (5%) of matige tot ernstige angstklachten (4%). Deze cijfers zijn lager dan
gevonden in de studie van Bourne et al. (2015) in Verenigd Koninkrijk. In deze studie rapporteerde
17% van de dokters met een klacht matige tot ernstige depressieve klachten en 15% matige tot
ernstige angstklachten. In de groep dokters zonder een klacht rapporteerde 10% matige tot
ernstige depressieve klachten en 7% matige tot ernstige angstklachten.
Uit de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden (NEA) van 2015 bleek dat 14% van de
respondenten in de zorg voldeed aan de criteria voor burnout‐klachten (Hooftman et al., 2016). In
dit onderzoek vonden we een vergelijkbaar percentage: 12% van de zorgverleners voldeed aan de
criteria. In de NEA‐benchmark gaf 50% van de respondenten in de zorg aan dat ze weleens hadden
verzuimd.

22

Tuchtrecht: de impact van openbaar making, NIVEL 2017

Tabel 10 Percentage respondenten dat bepaalde gezondheidsklachten rapporteerde, voor
zorgverleners met een berisping (n=61‐81) en zorgverleners met een waarschuwing
(n=192‐211)
Berisping

Waarschuwing

Totaal

(zeer) slecht

4,9%

1,4%

2,4%

Gaat wel

7,4%

10,0%

9,3%

Goed

55,6%

53,1%

53,8%

Algemene gezondheid

Zeer goed

32,1%

35,6%

34,6%

Depressieve klachten (>9 op PHQ‐9)

6,5%

4,0%

4,7%

Angstklachten (>9 op GAD‐7)

5,4%

3,5%

4,0%

Burnout (>3,2 op NEA vragen)

8,2%

12,5%

11,5%

Werkverzuim in afgelopen 12 maanden (één keer

15,9%

26,9%

24,2%

of meer)
* p < 0,05; ** p < 0,01; *** p < 0,001, verschillen getoetst met Chi‐square

Impact van de procedure op gezondheid vermindert binnen een half jaar
Figuur 1 geeft de gemiddelde impact van de tuchtrechtprocedure op iemands gezondheid weer
afhankelijk van hoe lang geleden de procedure was afgerond. Het blijkt dat de impact op de
gezondheid vrij snel na de tuchtrechtprocedure afneemt; ook voor zorgverleners waarbij de
procedure minder dan een half jaar geleden was afgerond was de impact op de gezondheid nu
lager dan de impact op de gezondheid direct na de procedure. Mogelijk dachten de respondenten
bij de vraag over de impact direct na de procedure vooral aan de belastende periode van de
tuchtrechtprocedure zelf.
Figuur 1 Ervaren impact op de gezondheid direct na de tuchtrechtprocedure en op dit moment
voor zorgverleners met een berisping (n=79‐80) en zorgverleners met een waarschuwing
(n=207‐209) afhankelijk van tijd sinds procedure
10,0
9,0
8,0
7,0
6,0
5,0
4,0
3,0
2,0
1,0
0,0

7,4
6,3
5,6
4,8

2,7
2,3

5,8
4,7

2,8
1,6

6,9
6,2
5,4

Waarschuwing: impact
nu

4,3
2,9
2,1

Berisping: impact nu

3,0
2,2

Berisping: impact toen

1,8

0,8

< half jaar half jaar een tot anderhalf meer dan
geleden tot een anderhalf tot twee twee jaar
jaar
jaar
jaar
geleden
geleden geleden geleden

Waarschuwing: impact
toen

NB. De gegevens voor deze figuur zijn gebaseerd op het antwoord op één vraag: de ervaren gezondheid op het moment van
invullen van de vragenlijst. Respondenten verschilden in de tijd tussen het afronden van de tuchtrechtprocedure en het invullen
van de vragenlijst. Hun antwoorden zijn vervolgens geplot tegen het tijdsverloop tussen afronden procedure en het invullen van
de vragenlijst

Tuchtrecht: de impact van openbaar making, NIVEL 2017

23

4.3

De gevolgen voor de privé‐omgeving van zorgverleners

Tuchtrechtprocedure is belastend voor de omgeving
Ruim een derde van de zorgverleners vond de tuchtrechtprocedure erg tot extreem belastend voor
de privé‐omgeving (zie tabel 11). De zorgverleners met een berisping schatten de belasting voor de
omgeving significant hoger in dan de zorgverleners met een waarschuwing.
Tabel 11 Ervaren belasting van de tuchtrechtprocedure voor partner en/of gezin, voor
zorgverleners met een berisping (n=81) en zorgverleners met een waarschuwing (n=211)
Berisping

Waarschuwing

Totaal

Helemaal niet belastend

13,6%

19,9%

18,2%

Ervaren belasting voor partner en/of gezin**
Enigszins belastend

30,9%

48,8%

43,8%

Erg belastend

34,6%

23,2%

26,4%

Extreem belastend

21,0%

8,1%

11,6%

* p < 0,05; ** p < 0,01; *** p < 0,001, verschillen getoetst met Chi‐square

Uit de citaten (zie box 2) blijkt dat volgens de zorgverleners de omgeving vooral merkte dat hij/zij
minder tijd aan het gezin kon besteden en last had van negatieve emoties. De tuchtrechtprocedure
was vaak onderwerp van gesprek en kostte ook tijd en energie van de partner omdat deze
meedacht en meeging naar zittingen en taken moest overnemen van de zorgverlener. In sommige
gevallen leidde de procedure tot negatieve emoties bij de personen in de privé‐omgeving. De
openbaarmaking van een berisping zorgde voor extra belasting.
Box 2

Citaten over ervaren belasting voor partner en/of gezin van zorgverleners met een
berisping en zorgverleners met een waarschuwing

Zorgverleners met een berisping
Ik kon mijn verhaal en mijn emoties goed uiten tegenover mijn partner.
Geenszins belastend
Ik hoorde tussen de regels door wel degelijk hun angst voor wat zo´n tuchtzaak voor gevolgen zou kunnen hebben.
Tijdens de procedure ben ik regelmatig boos en geprikkeld geweest door het gevoelde onrecht.
Partner was erg boos op de hele gang van zaken.
Echtgenote ook arts. Kon de inhoud vd casus goed naar waarde inschatten.
Moest er steeds over praten. Een en de zelfde steeds hetzelfde herhalen.
De vele zittingen waren een belasting voor het gezin.
Ik heb veel steun van mijn partner ontvangen en dat kostte hem energie.
Mijn partner en zoon werden ook genoemd in de bewijsvoering van klager.
Een druppel die tot echtscheiding leidde
Ernstige financiële gevolgen wat ook invloed heeft op de relatie.
Nadien is onze camper nog eens beklad met de naam van de overledene.
Partner getwijfeld aan mijn integriteit en kinderen dachten: wat voor vader heb ik nu?
‐ box 2 wordt vervolgd ‐

24

Tuchtrecht: de impact van openbaar making, NIVEL 2017

‐ vervolg box 2 ‐2

Zorgverleners met een waarschuwing
Mijn partner kon goed invoelen wat mij is overkomen. We konden er samen goed over praten.
Mijn familie heeft er niet veel last van gehad.
Het hield me erg bezig, ik was minder ´gezellig´
De lange onzekerheid is voor mijn vrouw en mij wel belastend geweest.
Veel negativiteit door boosheid en onmacht en gevoelens van oneerlijke bejegening.
Last gehad van een echtgenoot, vader die energie niet aan het gezin kon besteden maar aan de tuchtzaak.
De gesprekken met je partner gaan vaak over de procedure.
Mijn man heeft zich veel zorgen gemaakt.
Partner lastig gevallen online door klager
Financiële last advocaat
Iedereen in mijn directe omgeving heeft er erg onder geleden door de vragen van anderen.

Tuchtrechtprocedure leidt tot vragen vanuit de privé‐omgeving
De overgrote meerderheid van zorgverleners kreeg vragen van mensen uit de privé‐omgeving over
hun betrokkenheid bij de tuchtrechtprocedure (zie tabel 12). De zorgverleners kregen vooral
vragen van hun partner, vrienden, familieleden en kinderen boven de 12 jaar. Zorgverleners met
een berisping kregen significant vaker vragen van buurtgenoten en andere mensen. Uit de
toelichting bleek dat zorgverleners met een berisping vragen kregen van collega’s/vakgenoten,
patiënten en kennissen (zie box 3 voor enkele voorbeelden).
Tabel 12 Percentage zorgverleners waarbij de zorgverlener zelf of iemand uit de privé‐omgeving
vragen kreeg over de tuchtrechtprocedure, voor zorgverleners met een berisping
(n=79‐ 80) en zorgverleners met een waarschuwing (n=208‐210)
Berisping

Waarschuwing

Totaal

Partner

75,7%

76,0%

75,8%

Eén of meerdere vrienden

46,8%

42,9%

43,9%

Eén of meerdere familieleden

30,4%

32,4%

31,8%

Mijn kind(eren) ouder dan 12

34,2%

30,5%

31,5%

Iemand anders*

22,8%

12,4%

15,2%

Van niemand

8,9%

12,4%

11,4%

Eén of meerdere buurtgenoten**

16,5%

4,3%

7,6%

Mijn kind(eren) jonger dan 12 jaar

11,4%

5,2%

6,9%

Niemand***

42,5%

74,0%

65,3%

Partner***

28,8%

10,1%

15,3%

Eén of meerdere vrienden***

18,8%

3,9%

8,0%

Iemand anders**

11,3%

3,4%

5,6%

Eén of meerdere familieleden*

10,0%

3,4%

5,2%

Mijn kind(eren) ouder dan 12**

10,0%

1,9%

4,2%

Eén of meerdere buurtgenoten**
Mijn kind(eren) jonger dan 12 jaar

7,5%
2,5%

1,0%
1,0%

2,8%
1,4%

Personen die vragen hebben gesteld aan
zorgverlenera

Personen uit omgeving die vragen hebben gekregena

* p < 0,05; ** p < 0,01; *** p < 0,001, verschillen getoetst met Chi‐square
aRespondenten konden meerdere opties aankruisen. Percentages tellen daardoor niet op tot 100%

Tuchtrecht: de impact van openbaar making, NIVEL 2017

25

Box 3

Toelichting van zorgverleners met een berisping op categorie ‘andere mensen’ die vragen
hebben gesteld over betrokkenheid bij tuchtrechtprocedure

Zorgverleners met een berisping
Patiënten die mijn naam en foto na googlen op zwartelijstartsen.nl hadden zien staan.
Een heel goede kennis vroeg mij of het over mij ging wat in de krant stond.
Op congressen en vakvergaderingen word ik wel eens hierover aangesproken.
Ja uiteraard, van alle kanten komen vragen. De beslissing werd nl. door het ministerie in de lokale krant
gepubliceerd.
Via berichtgeving in de media kreeg ik wel vragen van collega's uit andere ziekenhuizen die niet op de hoogte waren
van mijn betrokkenheid.

Ook personen uit de privé‐omgeving kregen vragen over de tuchtrechtprocedure, maar wel een
stuk minder dan de zorgverlener zelf (zie tabel 12). Vrijwel alle groepen mensen uit de omgeving
van zorgverleners met een berisping kregen significant vaker vragen dan bij zorgverleners met een
waarschuwing. Er werden vooral vragen gesteld aan de partner.

4.4

Gevolgen voor de beroepsuitoefening

Tuchtrechtprocedure aanleiding om (te overwegen) te stoppen met werken
Volgens de meerderheid van de zorgverleners heeft de tuchtrechtprocedure een negatieve invloed
gehad op hun beroepsuitoefening. Van de zorgverleners met een berisping gaf 69% aan dat de
procedure enkel een negatieve invloed heeft gehad. Onder de zorgverleners met een
waarschuwing was dit significant minder, namelijk 41% (zie tabel 13).
Voor 13% van de zorgverleners met een berisping was de tuchtrechtprocedure reden om te
stoppen met het werk als zorgverlener. Nog eens 47% van deze groep had dit overwogen, maar
daar geen gevolg aan gegeven. Voor de zorgverleners met een waarschuwing was de
tuchtrechtprocedure significant minder vaak aanleiding om te stoppen met werken; 2% is gestopt
met werken en 34% had dit overwogen.
Van de zorgverleners met een berisping was 78% nog werkzaam in het beroep tegenover 92% van
de zorgverleners met een waarschuwing. Het merendeel (85%) van de zorgverleners maakte zich
na de tuchtrechtprocedure nog wel eens zorgen om een nieuwe tuchtklacht. Bij ongeveer 14% was
dit heel vaak tot dagelijks het geval.

26

Tuchtrecht: de impact van openbaar making, NIVEL 2017

Tabel 13 Invloed van de tuchtrechtprocedure op de beroepsuitoefening voor zorgverleners met
een berisping (n=63‐81) en zorgverleners met een waarschuwing (n=194‐213)
Ervaren invloed op beroepsuitoefening***
De procedure heeft geen invloed gehad
De procedure heeft vooral een positieve invloed gehad
De procedure heeft zowel een negatieve als een
positieve invloed gehad
De procedure heeft vooral een negatieve invloed
gehad
Overwogen te stoppen met werken***
Ja, ik heb dat overwogen maar ik heb er geen gevolg
aan gegeven
Ja, als gevolg van de tuchtrechtprocedure werk ik niet
meer als zorgverlener
Nee, ik heb dat niet overwogen
Nog werkzaam in beroep**
Ja
Nee, arbeidsongeschikt
Nee, werkloos/werkzoekend
Nee, met pensioen
Nee, andere reden
Zorgen om nieuwe tuchtklacht
Dagelijks
Heel vaak
Vaak
Regelmatig
Soms
Nooit

Berisping

Waarschuwing

Totaal

4,9%
4,9%
21,0%

12,3%
9,4%
37,3%

10,2%
8,2%
32,8%

69,1%

41,0%

48,8%

46,8%

34,1%

37,6%

12,7%

1,9%

4,9%

40,5%

63,9%

57,5%

77,8%
1,2%
2,5%
11,1%
7,4%
4,8%
14,3%
14,3%
14,3%
41,3%
11,1%

91,6%
1,4%
0,5%
5,2%
1,4%
3,6%
8,8%
6,2%
16,5%
49,0%
16,0%

87,8%
1,4%
1,0%
6,8%
3,1%
3,9%
10,1%
8,2%
16,0%
47,1%
14,8%

* p < 0,05; ** p < 0,01; *** p < 0,001, verschillen getoetst met Chi‐square

Vooral oudere zorgverleners met een berisping gestopt met werken
Dat meer zorgverleners met een berisping waren gestopt met werken komt mogelijk doordat deze
groep gemiddeld genomen wat ouder was dan de zorgverleners met een waarschuwing, alhoewel
dit verschil niet statistisch significant was (zie ook tabel 1). Daarom bekeken we of dezelfde
verschillen te zien zijn als we de zorgverleners uitsplitsen naar leeftijd (59 jaar en jonger versus 60
jaar en ouder). Zowel bij de jongere als bij de oudere zorgverleners zien we dat meer zorgverleners
met een berisping hadden overwogen om te stoppen met werken (zie figuur 2). De groep die
daadwerkelijk is gestopt met werken was het grootst onder de oudere zorgverleners met een
berisping.

Tuchtrecht: de impact van openbaar making, NIVEL 2017

27

Figuur 2 Huidige werksituatie voor zorgverleners met een berisping (n=35‐46) en zorgverleners
met een waarschuwing (n=75‐138), uitgesplitst naar leeftijd
100%

*

**

90%
80%
70%
60%
50%

daadwerkelijk gestopt

40%

wel overwogen te stoppen

30%

niet overwogen te stoppen

20%
10%
0%
t/m 59 jaar t/m 59 jaar >60 jaar >60 jaar
met
met
met
met
* p < 0,05;berisping
** p < 0,01,
getoetst met
Chi‐square
maatregel
berisping
maatregel

Binnen de jongere groep waren vrijwel alle zorgverleners nog werkzaam in het beroep,
onafhankelijk van het oordeel van de tuchtrechter. Er was wel een verschil in het wel/niet nog
uitvoeren van het beroep binnen de oudere groep. Oudere zorgverleners met een berisping waren
vaker werkloos, met pensioen of om een andere reden niet meer werkzaam in het beroep (zie
figuur 3) dan oudere zorgverleners met een waarschuwing.
Figuur 3 Huidige werksituatie voor zorgverleners met een berisping (n=35‐46) en zorgverleners
met een waarschuwing (n=75‐138), uitgesplitst naar leeftijd
100%

*

90%
80%
70%
60%

met pensioen

50%

niet werkzaam

40%

wel werkzaam

30%
20%
10%
0%
t/m 59 jaar
t/m 59 jaar >60 jaar met
met berisping met maatregel berisping

>60 jaar met
maatregel

* p < 0,05, getoetst met Chi‐square

28

Tuchtrecht: de impact van openbaar making, NIVEL 2017

Zorgverleners maken na de tuchtrechtprocedure nauwkeuriger aantekeningen en bespreken
verbetermaatregelen
De tuchtrechtprocedure had verschillende veranderingen in de beroepsuitoefening tot gevolg (zie
tabel 14). Zorgverleners gaven vooral aan sinds de tuchtrechtprocedure nauwkeurig aantekeningen
te maken in het dossier van patiënten en verbetermaatregelen besproken te hebben met collega’s
en/of leidinggevenden. Er waren geen significante verschillen tussen zorgverleners met een
berisping en zorgverleners met een waarschuwing.
Tabel 14 Percentage zorgverleners dat het (helemaal mee) eens is met stellingen over
veranderingen in de beroepsuitoefening voor zorgverleners met een berisping (n=53‐61)
en zorgverleners met een waarschuwing (n=174‐191)
Berisping

Waarschuwing

Totaal

66,7%

60,2%

61,8%

69,8%

58,1%

60,8%

Probeer ik risicovolle patiënten te vermijden

47,5%

38,2%

40,4%

Zie ik iedere patiënt als een potentiele nieuwe

45,9%

35,3%

37,9%

41,4%

35,2%

36,7%

Maak ik nauwkeuriger aantekeningen in het
dossier van patiënten
Heb ik mogelijke verbetermaatregelen met mijn
collega’s/leidinggevenden besproken

klager
Doe ik eerder aanvullend onderzoek
Ontwijk ik soortgelijke patiënten als de klager

41,4%

29,0%

32,0%

Werk ik strikter volgens protocollen

37,7%

29,8%

31,8%

Geef ik meer toe aan de wensen van patiënten

37,3%

28,0%

30,2%

Vermijd ik bepaalde handelingen

40,4%

26,8%

30,0%

Probeer ik beter met patiënten te

27,1%

28,5%

28,2%

20,3%

28,2%

26,3%

18,3%

14,2%

15,2%

communiceren
Zie ik in dat het noodzakelijk was
verbetermaatregelen door te voeren
Kan ik ongenoegen bij patiënten eerder
signaleren
* p < 0,05; ** p < 0,01; *** p < 0,001, verschillen getoetst met Chi‐square

4.5

Zakelijke gevolgen

Minder patiënten en minder carrièremogelijkheden
De zorgverleners is gevraagd naar verschillende zakelijke gevolgen van hun betrokkenheid van de
tuchtrechtprocedure (zie tabel 15). Zorgverleners met een berisping rapporteerden meer negatieve
gevolgen dan zorgverleners met een waarschuwing. Op de volgende punten waren deze verschillen
significant: kwijtraken van patiënten, minder nieuwe patiënten, collega’s die niet meer met ze
willen samenwerken of patiënten doorverwijzen, en gevolgen voor de carrièremogelijkheden7. Ook
gaven zorgverleners met een berisping vaker aan dat personen uit de werkomgeving vragen kregen
over de tuchtrechtprocedure.

7

Sommige beroepsverenigingen hebben in hun regelement opgenomen dat iemand met een maatregel van de tuchtrechter geen

rol kan spelen als supervisor of bestuurslid.

Tuchtrecht: de impact van openbaar making, NIVEL 2017

29

Tabel 15 Percentage respondenten dat bepaalde zakelijke gevolgen van de tuchtrechtprocedure
rapporteerde voor zorgverleners met een berisping (n=33‐81) en zorgverleners met een
waarschuwing (n=151‐212)
Berisping

Waarschuwing

Totaal

Ja

27,5%

9,0%

14,1%

Nee

41,3%

71,6%

63,2%

Weet ik niet

21,3%

11,9%

14,4%

Niet van toepassing

10,0%

7,6%

8,3%

Ja

14,5%

2,1%

5,1%

Nee

58,1%

82,4%

76,5%

Weet ik niet

22,6%

8,8%

12,2%

Niet van toepassing

4,8%

6,7%

6,3%

Niemand***

40,7%

66,5%

59,4%

Collega’s**

38,3%

21,7%

26,3%

Patiënten kwijt geraakt***

Minder nieuwe patiënten***

Personen uit werkomgeving die vragen hebben
gekregena

Directie of management van mijn organisatie*

24,7%

12,7%

16,0%

Leidinggevende

11,1%

10,4%

10,6%

Eén of meerdere patiënten***

22,2%

3,3%

8,5%

Anders*

11,1%

3,8%

5,8%

Zorgverzekeraar

1,2%

0,9%

1,0%

Collega’s die niet meer met de zorgverlener willen
samenwerken of naar hem/haar willen
doorverwijzen*
Ja

4,8%

2,1%

2,8%

Nee

72,6%

89,1%

85,0%

Weet ik niet

19,4%

7,3%

10,2%

Niet van toepassing

3,2%

1,6%

2,0%

3,9%

2,4%

2,8%

33,8%

7,7%

15,0%

Tuchtrechtprocedure ter sprake gekomen in
onderhandeling met zorgverzekeraar
Gevolgen voor carrièremogelijkheden?***

* p < 0,05; ** p < 0,01; *** p < 0,001, verschillen getoetst met Chi‐square
a

Respondenten konden meerdere opties aankruisen. Percentages tellen daardoor niet op tot 100%

Box 4 geeft de toelichtingen bij de ervaren gevolgen. Zorgverleners met een berisping gaven vaker
aan dat ze door de berisping geen nieuwe baan konden krijgen. Andere gevolgen waren
bijvoorbeeld het minder geven van presentaties tijdens congressen. Er was één persoon die een
positief gevolg noemde. Deze persoon gaf nu les aan artsen in opleiding over het tuchtrecht en wat
dat met je doet als je betrokken bent bij een tuchtrechtprocedure.

30

Tuchtrecht: de impact van openbaar making, NIVEL 2017

Box 4

Genoemde zakelijke gevolgen door zorgverleners met een berisping en zorgverleners
met een waarschuwing

Zorgverleners met een berisping
Een tiental patiënten die bij een afspraak als nieuwe patiënt gegoogled hebben op mijn naam en publicatie
op zwartelijstartsen.nl tegenkwamen en om een andere arts gevraagd hebben.
Ik moet een nieuwe baan zoeken en opnieuw beginnen
Met name door de media‐aandacht krijg ik veel vragen over de tuchtrechtprocedure van diverse
opdrachtgevers
De vermelding in het BIG register mocht ik toelichten (aan de zorgverzekeraar)
Ik kan nergens solliciteren (mijn naam staat op de zwarte lijst)
Ik ben voortijdig gestopt als zorgverlener
Verandering in aandachtsgebieden
Ik heb mij niet vrij gevoeld te solliciteren op een andere baan als dokter
Hierdoor geen ontwikkeling meer als hulpverlener
De berisping achter mijn naam voelt als een moeilijkheid om binnen de KNMG aan de slag te gaan
Zorgverleners met een waarschuwing
Door grote media‐aandacht terugloop in patiënten met betreffende aandoening
Familie van patiënt en patiënt zelf zijn vertrokken
Mijn leidinggevende zal niet meer naar mij doorverwijzen.
Mijn toenmalige collega zal niet meer naar mij doorverwijzen en dat is wederzijds.
De huisarts van de patiënt verwijst geen patiënten meer door
Sommige zorgverzekeraars vragen er expliciet naar bij de jaarlijkse contracteringsprocedure. Aangezien het
om een waarschuwing ging had dit verder geen consequenties.
Zorg en Zekerheid heeft bij het invullen van de vragenlijst voor het geven van een contract meteen de
vragenlijst stopgezet zodat wij geen contract konden tekenen
Teruggetrokken uit medische advies raad bij een patiëntenvereniging
Vermijden presentaties op nationale congressen en deelname nationale wetenschappelijke vereniging
werkgroepen
De tuchtrechtprocedure heeft bijgedragen in mijn beslissing om met zorgverlening helemaal te stoppen.
Ik durfde minder dan wat had ik gekund
Ben nu een medisch specialist ‘met aandacht’. RvB en derden houdt mij ‘in de gaten’.
Geef nu ook les aan artsen in opleiding over tuchtrecht en wat dat met je doet.

Tuchtrecht: de impact van openbaar making, NIVEL 2017

31

32

Tuchtrecht: de impact van openbaar making, NIVEL 2017

5

Belasting van de openbaarmaking van berisping of geldboete

5.1

De belangrijkste resultaten in dit hoofdstuk

De zorgverleners uit dit onderzoek zijn er geen voorstander van dat een berisping of geldboete
openbaar wordt gemaakt. Ze vinden dit erg tot extreem belastend. De ervaren belasting is in
overeenstemming met eerder onderzoek (Verhoef et al. 2015) waaruit bleek dat zorgverleners de
openbaarmaking van tuchtrechtelijke maatregelen als zeer belastend ervaren. Vooral de publicatie
in een regionale krant, met naam en achternaam, noemen zorgverleners in deze studies
stigmatiserend. Zorgverleners vinden dat patiënten in veel gevallen niet goed kunnen inschatten
waarom een maatregel is opgelegd en daarom op grond van verkeerde redenen de zorgverlener
zullen ontwijken.

5.2

Mening over belasting van de openbaarmaking

De meeste zorgverleners (78%) waren van mening dat het erg tot extreem belastend is dat een
berisping/geldboete in de krant en online wordt gepubliceerd (zie tabel 16). Iets minder, maar nog
steeds een ruime meerderheid (65%) vond het erg tot extreem belastend dat er in geval van een
berisping of geldboete een aantekening in het BIG‐register komt. Slechts 14% vond het gewenst dat
er openbare informatie is over welke zorgverlener een geldboete of berisping heeft gekregen van
de tuchtrechter. Hierin waren geen verschillen tussen de groep die een berisping hadden gekregen
en de groep met een waarschuwing.
Tabel 16 Mening van zorgverleners over belasting van openbaarmaking van berisping of geldboete
voor zorgverleners met een berisping (n=81) en zorgverleners met een waarschuwing
(n=203‐207)
Hoe belastend vindt u het dat een berisping/geldboete in de
krant/online wordt gepubliceerd?
Helemaal niet belastend
Enigszins belastend
Erg belastend
Extreem belastend
Hoe belastend vindt u het dat er bij een zorgverlener die een
berisping of geldboete is opgelegd een aantekening in het BIG‐
register staat opgenomen?
Helemaal niet belastend
Enigszins belastend
Erg belastend
Extreem belastend
In hoeverre vindt u het gewenst dat er openbare informatie is
over welke zorgverlener een berisping of geldboete van de
tuchtrechter heeft gekregen, zodat iedereen dit kan inzien?
Zeer gewenst
Gewenst
Neutraal
Ongewenst
Zeer ongewenst

Berisping

Waarschuwing

Totaal

4,9%
23,5%
37,0%
34,6%

5,4%
14,2%
44,4%
36,4%

5,2%
16,8%
42,3%
35,7%

9,9%
28,4%
39,5%
22,2%

4,9%
29,6%
43,4%
22,2%

6,3%
29,2%
42,3%
22,2%

0,0%
13,6%
22,2%
27,2%
37,0%

1,9%
11,6%
27,1%
37,2%
22,2%

1,4%
12,2%
25,7%
34,4%
26,4%

* p < 0,05; ** p < 0,01; *** p < 0,001, verschillen getoetst met Chi‐square

Tuchtrecht: de impact van openbaar making, NIVEL 2017

33

34

Tuchtrecht: de impact van openbaar making, NIVEL 2017

6

Het belang dat burgers hechten aan de openbaarmaking van
tuchtrechtelijke maatregelen

6.1

De belangrijkste resultaten in dit hoofdstuk

De openbaarmaking van geldboetes en berispingen aan burgers heeft onder andere ten doel de
burger in staat te stellen een afgewogen keuze te maken voor een nieuwe zorgverlener. Het
onderzoek onder leden van het ConsumentenPanel Gezondheidszorg laat zien dat een minderheid
informatie over een nieuwe zorgverlener had gezocht. Tweederde van de respondenten vond het
belangrijk dat informatie over berispingen en geldboetes openbaar beschikbaar is. Een derde zou
niks met de informatie doen als ze horen dat de eigen huisarts een berisping of geldboete heeft
gekregen van de tuchtrechter. Ongeveer 1 op de 10 respondenten gaf aan naar aanleiding van de
informatie een andere huisarts te gaan zoeken. Als ieder van deze patiënten de daad bij het woord
zou voegen zou dit een aanzienlijk verlies van patiënten voor de huisarts betekenen.

6.2

Zoeken naar informatie over zorgverleners

Bij een nieuwe zorgverlener kijkt één op de zeven op internet
Ruim een derde (36%) van de respondenten had in het afgelopen jaar voor het eerst contact met
een nieuwe zorgverlener, meestal een medisch specialist of huisarts (zie tabel 17). Daarvan zocht
een kleine minderheid informatie over de nieuwe zorgverlener. Informatie werd vooral gezocht bij
de eigen huisarts (16%), via het internet (15%) en via het sociale netwerk (12%). 1% gaf aan in het
BIG‐register gekeken te hebben.
Tabel 17 Percentage respondenten dat in het afgelopen jaar voor het eerst contact heeft gehad
met een zorgverlener (n = 826) en dat informatie heeft gezocht over een zorgverlener
waar hij/zij in het afgelopen jaar voor het eerst contact mee heeft gehad (n=292)
Percentage respondenten
In het afgelopen jaar voor het eerst contact gehad met een zorgverlenera
geen van de genoemde zorgverleners
nieuwe medisch specialist
nieuwe huisarts
nieuwe fysiotherapeut
nieuwe tandarts
nieuwe apotheker
nieuwe psycholoog of psychotherapeut
nieuwe verloskundige
Informatie gezocht over een zorgverlener waar persoon in het afgelopen jaar voor
het eerst contact mee heeft gehadb
Nee, ik heb geen informatie gezocht over deze zorgverlener
Ja, ik heb over hem/haar gesproken met mijn huisarts
Ja, ik heb over hem/haar op internet naar informatie gezocht
Ja, ik heb over hem/haar met familie, vrienden of kennissen gesproken
Ja, ik heb over hem/haar met een andere zorgverlener gesproken
Ja, op een andere manier
Ja, ik heb overlegd met mijn zorgverzekeraar
Ja, ik heb in het BIG‐register gekeken voor informatie over hem/haar

62,9%
16,4%
12,1%
7,8%
6,7%
3,6%
2,9%
1,6%

57,2%
16,4%
14,7%
12,3%
6,9%
4,1%
3,4%
1,4%

a
Gewogen percentages. Respondenten konden meerdere opties aankruisen. Percentages tellen daardoor niet op tot 100%.
b

Omdat dit een subgroep is van de totale groep is niet gewogen. Respondenten konden meerdere opties aankruisen. Percentages
tellen daardoor niet op tot 100%.

Tuchtrecht: de impact van openbaar making, NIVEL 2017

35

Openbaar toegankelijke informatie over berispingen en geldboetes is belangrijk
Tweederde van de burgers vond het belangrijk dat informatie over berispingen en geldboetes
openbaar beschikbaar is: 42% vond dit belangrijk, 25% vond dit heel belangrijk (zie tabel 18).
Tabel 18 Belang dat respondenten (n=853) hechten aan openbare informatie over welke
zorgverlener een berisping of geldboete van de tuchtrechter heeft gekregen, zodat
iedereen dit kan inzien?(gewogen percentages)
Percentage respondenten
Ik vind dit heel onbelangrijk

4,5%

Ik vind dit onbelangrijk

4,4%

Ik heb hier geen uitgesproken mening over

25,0%

Ik vind dit belangrijk

41,8%

Ik vind dit heel belangrijk

24,5%

Burgers reageren verschillend als hun huisarts een berisping of geldboete kreeg
Bijna een derde (29%) zei niets te doen met de informatie als zij horen dat hun huisarts een
berisping of geldboete heeft gekregen (tabel 19). Van degenen die naar aanleiding van deze
informatie actie zou ondernemen, zei het merendeel dat zij met hun huisarts over de maatregel in
gesprek gaan en/of meer op het gedrag van hun huisarts gaan letten. Een kwart (24%) gaf aan op
zoek te gaan naar meer informatie en dan wellicht het internet te raadplegen. Voor 11% zou het
aanleiding zijn een andere huisarts te zoeken.
Tabel 19. Voorgenomen reacties van respondenten (n=862) als ze horen dat de huisarts een
berisping of geldboete heeft gekregen van de tuchtrechter, maar nog wel het beroep mag
uitoefenena (gewogen percentages)
Percentage respondenten
Niets, dit verandert mijn relatie met mijn huisarts niet

28,6%

Als ik mijn huisarts bezoek, bespreek ik het met hem/haar

26,8%

Ik ga op zoek naar meer informatie, bijvoorbeeld op het internet

23,9%

Als ik mijn huisarts bezoek, let ik extra op zijn/haar gedrag

22,5%

Ik bespreek het met andere mensen in mijn omgeving, zoals familie en

14,0%

vrienden
Ik ga op zoek naar een andere huisarts

10,7%

Ik had dit liever niet geweten

5,5%

Ik bespreek dit met een collega van mijn huisarts of een andere zorgverlener

4,7%

Anders, namelijk…

5,4%

a

Respondenten konden meerdere opties aankruisen. Percentages tellen daardoor niet op tot 100%

Een aantal respondenten maakte bij de ‘anders, namelijk’ gebruik van de mogelijkheid hun
antwoord toe te lichten (zie box 5). Zij gaven aan dat zij op grond van de verdere informatie zouden
bepalen of de reden van de maatregel ook op hen van toepassing kan zijn en laten daar hun reactie
van afhangen.

36

Tuchtrecht: de impact van openbaar making, NIVEL 2017

Box 5

U hoort dat uw huisarts een berisping of een geldboete heeft gekregen van de
tuchtrechter, maar nog wel zijn beroep mag uitoefenen. Wat zou u doen?

Bij twijfel, wissel ik van arts.
Ik zou graag van huisarts veranderen (maar dat is hier niet mogelijk)
Pas als dit meerdere keren zal gebeuren ga ik op zoek naar een andere huisarts.
Als ik zelf al moeilijkheden met de betreffende arts heb gehad, ga ik over naar een andere arts.
Bij twijfel over een diagnose zou ik sneller een andere arts raadplegen.
Ieder mens maakt wel eens een fout..
Ik geef hem een kans en mocht hij mij niet goed behandelen ga ik alsnog naar een andere huisarts.
Afhankelijk van wat voor casus het betreft in gesprek gaan met de huisarts.
Dit hangt geheel van de situatie af.
Afhankelijk van de reden kan het zijn dat ik op zoek ga naar een andere huisarts.
Hangt af van soort berisping.
Als de reden waarom ook op mij van toepassing zou kunnen zijn, dan bespreek ik dat.
Heb vertrouwen in de tuchtrechter. Deze weet wat hij oplegt.
Hypothetische vraag, moeilijk te beantwoorden.

Tuchtrecht: de impact van openbaar making, NIVEL 2017

37

38

Tuchtrecht: de impact van openbaar making, NIVEL 2017

7

Samenvatting en beschouwing

7.1

Achtergrond en opzet van dit onderzoek

Alle BIG‐geregistreerde zorgverleners8 zijn onderworpen aan het medisch tuchtrecht zoals
geregeld in de wet BIG. Het tuchtrecht richt zich primair op het bewaken en bevorderen van de
kwaliteit van zorgverlening. Het tuchtrecht heeft niet het doel om zorgverleners te bestraffen.
Evenmin is het tuchtrecht gericht op het bieden van genoegdoening aan burgers die slachtoffer zijn
geworden van medisch handelen. Door het handelen van zorgverleners te toetsen wordt beoogd
het handelen van zorgverleners te corrigeren, om zodoende van het incident te kunnen leren en de
zorg te verbeteren (Minister Schippers, 2012).
Over de werking van het medisch tuchtrecht en het openbaar maken van tuchtrechtelijke
maatregelen bestaat veel discussie. Het meemaken van een tuchtrechtprocedure is voor
zorgverleners een ingrijpende ervaring en het openbaar maken van opgelegde maatregelen maakt
het extra ingrijpend (IQ Healthcare, 2016). De motivatie om opgelegde maatregelen openbaar te
maken komt voort uit de wens de positie van de burger te versterken, burgers kunnen de
informatie over maatregelen gebruiken bij het kiezen van een zorgverlener. Het idee is dat burgers
de informatie over maatregelen kunnen gebruiken bij het kiezen van een zorgverlener. Daarom zijn
sinds 1 juli 2012 berispingen en geldboetes die worden opgelegd door de medisch tuchtrechter
openbaar. Bevoegheidsbeperkende maatregelen (tijdelijke schorsing, gedeeltelijke ontzegging van
de bevoegdheid, doorhaling) waren al langer openbaar. Waarschuwingen zijn de enige
tuchtrechtelijke maatregelen die niet openbaar worden gemaakt.
Het dilemma bij de beslissing tot openbaarmaking van berispingen en geldboetes is of het belang
van transparantie opweegt tegen de gevolgen van openbaarmaking voor de zorgverlener, zoals
stigmatisering van de zorgverlener. Daarom heeft minister Schippers ten tijde van de wetswijziging
toegezegd onderzoek te laten doen naar de gevolgen van het openbaar maken van berispingen en
geldboetes. Dit rapport doet verslag van onderzoek naar de gevolgen voor de betreffende
zorgverleners en naar het belang dat burgers hechten aan de openbare beschikbaarheid van deze
informatie.
Met dit onderzoek geven we, met al zijn beperkingen, inzicht in de belasting die zorgverleners
ervaren als op de website van het BIG‐register en in regionale dag‐ of weekbladen en de
Staatcourant gepubliceerd wordt dat zij in een tuchtrechtprocedure een berisping of geldboete
hebben gekregen. Ook geven we inzicht in het belang dat burgers hechten aan deze informatie.

7.2

Opzet van het onderzoek

Voordat we aan dit onderzoek begonnen was al bekend dat zorgverleners tuchtrechtprocedures als
zwaar ervaren (IQ Healthcare, 2016). Daar zouden dan de gevolgen van openbaarmaking van

8

Art. 3 BIG noemt de beroepen arts, tandarts, apotheker, gezondheidszorgpsycholoog, psychotherapeut, fysiotherapeut,

verloskundige en verpleegkundige.

Tuchtrecht: de impact van openbaar making, NIVEL 2017

39

berispingen en geldboetes bovenop komen. Voor de individuele zorgverlener zijn de procedure en
de openbaarmaking onlosmakelijk met elkaar verbonden. Ervaringen met de procedure worden
daarbij waarschijnlijk gekleurd door de aard van de uitspraak. De uitdaging voor dit onderzoek was
dan ook om op een andere manier een onderscheid te maken tussen de ervaren belasting van de
procedure en de ,daarbij komende, belasting van de naamsvermelding.
We hebben ervoor gekozen de meningen en ervaringen van zorgverleners met een berisping of
geldboete te vergelijken met die van zorgverleners met een waarschuwing. Beide groepen hebben
een tuchtrechtprocedure doorlopen en voor beide groepen geldt dat hun klacht gegrond is
verklaard. De namen van zorgverleners met een waarschuwing worden echter niet openbaar
gemaakt. Natuurlijk zijn er ook andere verschillen tussen beide groepen: de formele grondslag voor
een waarschuwing is een andere dan die voor de zwaardere maatregel van een berisping of
geldboete. Hiervoor is de mate van verwijtbaarheid van het handelen het onderscheidend
criterium. Desondanks, achten wij de zorgverleners met een waarschuwing de best mogelijke
vergelijkingsgroep om inzicht te krijgen in de toegevoegde gevolgen van de openbaarmaking van
een berisping of geldboete.

7.3

Ervaringen van zorgverleners met de tuchtrechtprocedure

In het algemeen kan gesteld worden dat zorgverleners de tuchtprocedure als erg belastend
ervaren. Dat geldt voor zorgverleners met een waarschuwing en in grotere mate voor zorgverleners
met een berisping en openbaarmaking.
Alle bij zorgverleners die een tuchtprocedure meemaakten ervaren deze als erg belastend. De
meest genoemde emoties zijn: ik voelde me ‘aangevallen’, ‘machteloos’, ‘boos’ en
‘gecriminaliseerd’. Zij rapporteerden ook een grote invloed op de gezondheid direct na de
procedure, maar al na een half jaar was de invloed op de gezondheid een stuk lager. Daarnaast
rapporteerden ze ook invloed van de tuchtrechtprocedure op de manier waarop ze hun beroep
uitoefenen: een klein aantal rapporteerde een positieve invloed, terwijl de helft een negatieve
invloed rapporteerde. Bijna de helft heeft overwogen om als gevolg van de procedure te stoppen
met werken; één op de twintig voegde de daad bij het woord, vooral mensen ouder dan 60 jaar.
Wat betreft de beroepsuitoefening zegt bijna twee‐derde nu nauwkeuriger aantekeningen te
maken in het dossier van patiënten, of verbetermaatregelen met collega’s of een leidinggevende te
hebben besproken. Twee op de vijf proberen risicovolle patiënten te vermijden, zien iedere patiënt
als potentiele klager of doen eerder aanvullend onderzoek (37%).
Ook rapporteerden de zorgverleners zakelijke gevolgen. Eén op de zeven zegt patiënten kwijt te
zijn geraakt als gevolg van de procedure en één op de twintig zegt minder nieuwe patiënten te
hebben gekregen. Tenslotte meldt één op de zes dat de tuchtrechtprocedure gevolgen heeft gehad
voor carrièremogelijkheden.
Al met al vindt bijna twee‐derde van de zorgverleners openbaarmaking van de naam van
zorgverleners met een berisping of geldboete ongewenst of zeer ongewenst. Daarbij wordt de
naamsvermelding in de krant of online vaker als belastend gezien dan de naamsvermelding in het
BIG‐register.

40

Tuchtrecht: de impact van openbaar making, NIVEL 2017

7.4

De ervaringen van zorgverleners met en zonder naamsvermelding met elkaar
vergeleken

Zorgverleners met een berisping of geldboete, en dus ook openbaarmaking, ervaarden de
tuchtrechtprocedure vaker als belastend dan zorgverleners met een waarschuwing. Zorgverleners
met een berisping of geldboete waren het minder vaak eens met de uitspraak van de tuchtrechter
dan de zorgverleners met een waarschuwing (6% versus 21%). Ze voelden zich vaker aangevallen,
machteloos en gecriminaliseerd.
Tot twee jaar na afloop van de procedure rapporteerden zorgverleners met een berisping of
geldboete een grotere impact van de procedure op hun gezondheid.
Ruim de helft van de zorgverleners met een berisping of geldboete heeft overwogen te stoppen
met werken, tegen ruim een derde van de zorgverleners met een waarschuwing. Uiteindelijk geeft
12% van de zorgverleners aan met een berisping of geldboete gestopt te zijn met werken, als
gevolg van de tuchtrechtprocedure inclusief openbaarmaking, ook hier vooral zorgverleners ouder
dan 60 jaar. Van de zorgverleners onder de 60 jaar met een berisping of geldboete zegt 4% gestopt
te zijn met werken als gevolg van de tuchtrechtprocedure.
Openbaarmaking betekent dat derden kennis hebben van de uitspraak van de tuchtrechter. Die
bekendheid zien we terug in de belasting voor de partner of gezin, die door zorgverleners met een
berisping of geldboete vaker als extreem hoog wordt ervaren. Die bekendheid zien we ook terug in
meer zakelijke gevolgen: zorgverleners met een berisping of geldboete melden ook vaker zakelijke
gevolgen: vaker zeggen ze patiënten kwijt te zijn geraakt, minder nieuwe patiënten te hebben
gekregen en vaker werden ze geconfronteerd met vragen uit hun persoonlijke of werkomgeving.
Eén op de drie zorgverleners met een berisping of geldboete meldt gevolgen voor hun
carrièremogelijkheden.
Kortom: Openbaarmaking leidt in het bijzonder tot belasting voor de partner of gezin die door
zorgverleners als extreem hoog wordt ervaren. Openbaarmaking heeft ook zakelijke gevolgen:
kwijt raken van patiënten, minder nieuwe patiënten krijgen en beperkingen in de
carrièremogelijkheden.

7.5

De gegevensverzameling onder zorgverleners

Dit onderzoek is uitgevoerd door een vragenlijst voor te leggen aan zorgverleners met een
afgeronde tuchtrechtprocedure, waarin hen een waarschuwing, een berisping of geldboete is
opgelegd.
Deze aanpak heeft zijn beperkingen, zoals de subjectiviteit van de antwoorden en het ontbreken
van de mogelijkheid om verdiepend door te vragen. Wat betreft die subjectiviteit: we zijn in dit
onderzoek op zoek naar de ervaring van individuele zorgverleners. Die zijn altijd subjectief. Wat
betreft het doorvragen: in de vragenlijst hebben we veel ruimte gegeven voor nadere toelichting.
Daar is uitgebreid gebruik van gemaakt door de betrokken zorgverleners. In het rapport zijn veel
van hun citaten opgenomen.

Tuchtrecht: de impact van openbaar making, NIVEL 2017

41

In de vragenlijst is gevraagd naar de ervaren gevolgen van de tuchtrechtprocedure. Naast meer
algemene vragen is met name ingegaan op vier terreinen:
a. De gevolgen voor de gezondheid van de zorgverlener;
b. De gevolgen voor de privé‐omgeving;
c. De gevolgen voor de manier waarop de zorgverlener zijn of haar beroep uitoefent; en
d. Zakelijke gevolgen.

7.6

Burgers over het belang van openbaarmaking

Van de mensen die het afgelopen jaar voor het eerst contact hebben gehad met een nieuwe
zorgverlener zegt 15% informatie over hem of haar te hebben gezocht op internet. De meeste
genoemde hulpverleners waren medisch specialist en huisarts. Uit onze eigen observaties blijkt dat
de zoekresultaten via Google van een zorgverlener met een berisping vrij vaak informatie
opleveren over die berisping. Bijna driekwart van de geënquêteerde burgers zegt het belangrijk te
vinden dat informatie over berispingen openbaar is. Als mensen zouden horen dat hun huisarts een
berisping of geldboete zou hebben gekregen, dan blijken de reacties heel divers. Ruim een kwart
zegt dat de relatie met de huisarts niet zal veranderen en ook ruim een kwart zegt dit met de
huisarts te zullen bespreken. Een klein kwart zegt extra op te letten op het gedrag van de huisarts
of op zoek te gaan naar meer informatie op internet en één op de tien zegt op zoek te gaan naar
een andere huisarts. Hoe dit is als het om een zorgverlener gaat waar zij (nog) geen band mee
hebben of die meer op afstand staan van de patiënt hebben we niet gevraagd, maar te verwachten
is dat de invloed van naamsvermelding dan groter is op hoe de burger naar deze zorgverlener kijkt.

7.7

De gegevensverzameling onder burgers

Met een vragenlijst inzicht krijgen in het belang dat burgers hechten aan openbaarmaking van een
berisping of geldboete is lastig. Voor de meeste burgers zal de vraagstelling min of meer
hypothetisch zijn: immers maar weinig burgers zullen ooit te maken hebben gehad met een
zorgverlener met een berisping of geldboete. Met onze vragenlijst hebben we toch getracht zo
dicht mogelijk bij de concrete ervaringen van burgers aan te sluiten. We hebben hen gevraagd of zij
het afgelopen jaar voor het eerst contact hebben gehad met een zorgverlener en naar eventueel
informatiezoekgedrag over deze zorgverlener. Daarnaast hebben we in algemene zin naar het
belang gevraagd van openbare informatie over een berisping of geldboete. Tenslotte hebben we
hen, de hypothetische, vraag voorgelegd welke invloed informatie over hun huisarts zou hebben
gehad.

7.8

Transparantie: een politieke afweging

De vraag of het belang van openbaarmaking van de naam van zorgverleners met een berisping of
geldboete opweegt tegen de ervaren belasting is afhankelijk van het gewicht dat aan beide
elementen wordt toegekend. Het toekennen van deze gewichten is, ten principale, een politieke
zaak. Dit onderzoek geeft aan dat naamsvermelding belastende gevolgen heeft voor zorgverleners:
op korte termijn voor hun ervaren gezondheid, en op langere termijn ook voor de manier waarop

42

Tuchtrecht: de impact van openbaar making, NIVEL 2017

zij hun werk doen (nauwkeuriger, maar ook angstiger), voor de zakelijke kant van het werk en voor
hun gezin. Dit onderzoek laat ook zien dat een meerderheid van de onderzochte burgers,
desgevraagd, belang hecht aan deze informatie en dat één op de zes patiënten bij een nieuwe
zorgverlener op zoek zegt te zijn gegaan naar informatie op internet. Als het de eigen huisarts
betreft dan zegt één op de tien naar een andere huisarts op zoek te gaan, als blijkt dat deze een
berisping heeft gekregen. Dit sluit aan bij de antwoorden van de zorgverleners, waarvan 14%
aangeeft door de tuchtrechtprocedure patiënten te zijn kwijtgeraakt.

7.9

Tuchtrecht als instrument voor kwaliteitsverbetering

Het tuchtrecht is bedoeld als instrument voor de borging van de kwaliteit van de
beroepsuitoefening. Door het publiceren van uitspraken wordt duidelijk welk gedrag wel en welk
gedrag niet behoort tot het gedrag van een goede professional. Daarnaast zou het tuchtrecht een
lerend effect kunnen hebben jegens de betrokken zorgverlener.
Uitspraken van de tuchtrechter worden openbaar, geanonimiseerd, gepubliceerd in vaktijdschriften
en op internet. Deze publicaties zijn bedoeld als informatie voor de beroepsbeoefenaren over de
normen voor goede zorg. Daarmee dragen deze publicaties in principe bij aan de kwaliteit van de
beroepsuitoefening. Dit onderzoek laat zien dat deze informatie niet kosteloos wordt verkregen:
Zorgverleners ervaren de tuchtrechtprocedure als uitermate belastend, voelen zich direct na de
procedure ongezonder en één op de twintig besluit het beroep op te geven. Dit laatste is op
collectief niveau gezien een vorm van ongewenste kapitaal vernietiging. Immers, de tuchtrechter
heeft weliswaar besloten dat er sprake is van een gegronde klacht, maar de zorgverleners blijft
geschikt om zijn of haar vak uit te oefenen.
Ook voor de zorgverlener met een gegrond verklaarde klacht zijn de positieve effecten beperkt. Uit
de primaire reacties van de betrokken zorgverleners blijkt dat zij zich vooral aangevallen en
gecriminaliseerd voelen. Dat is niet direct een context waarin men gemakkelijk ‘leert’. Uiteindelijk
blijkt maar een beperkt deel van de zorgverleners, 17%, zich te kunnen vinden in de uitspraak van
de tuchtrechter. De gerapporteerde gedragsveranderingen in het professionele handelen van de
betrokken zorgverleners na de tuchtrechtprocedure zouden deels als gewenst aangemerkt kunnen
worden: nauwkeuriger aantekeningen maken of verbetermaatgelen bespreken en deels als
ongewenst: het vermijden van risicovolle patiënten, eerder toegeven aan wensen van patiënten of
iedere patiënt als potentiele klager zien.
Het woord ‘tucht’ roept associaties op met het begrip straffen. Voor meer dan de helft van de
patiënten die een tuchtklacht indienen, geldt dat zij de betrokken hulpverlener, ook, willen straffen
(Friele ea. 2013). Betrokken zorgverleners ervaren dit bestraffende karakter van het tuchtrecht.
Openbaarmaking van de uitspraak versterkt dit gevoel.
Het bestraffende karakter kan gezien worden als een negatieve bijwerking van het streven naar het
primaire doel van het tuchtrecht: bijdragen aan de kwaliteit van de beroepsuitoefening door
normstelling en disciplinering van individuele professional. . Zoals voor elke negatieve bijwerking
geldt, verdient het aanbeveling om te blijven zoeken naar strategieën die wel bijdragen aan de
doelen van het tuchtrecht, maar dan zonder of in ieder geval met minder negatieve bijwerkingen.

Tuchtrecht: de impact van openbaar making, NIVEL 2017

43

44

Tuchtrecht: de impact van openbaar making, NIVEL 2017

Literatuur
Alhafaji Y, Frederiks B, Legemaate J. Ervaringen van klagers en aangeklaagde artsen met het tuchtrecht. Nederlands‐
Vlaams tijdschrift voor Mediation en conflictmanagement 2009 (13); 3: 18‐42.
Bourne T, Wynants L, Peters M, et al. The impact of complaints procedures on the welfare, health and clinical
practise of 7926 doctors in the UK: a cross‐sectional survey. BMJ Open 2015;4:e006687.
doi:10.1136/bmjopen‐2014‐006687
Brabers AEM, Reitsma‐van Rooijen M, de Jong, JD. Consumentenpanel Gezondheidszorg Basisrapport met
informatie over het panel (2015). Utrecht, NIVEL: 2015
Bruers JJM, van Dam BAFM, Gorter R, Eijkman MAJ. Het welbevinden van tandartsen na een klachtenprocedure,
Nederlands Tijdschrift voor Tandheelkunde 2015;122:41‐48.
Friele, R.D., Kruikemeier, S., Rademakers, J.J.D.J.M., Coppen, R.Comparing the outcome of two different procedures
to handle complaints from a patient's perspective. Journal of Forensic and Legal Medicine, 20; 2013; 4,290‐
295.
Heuver G, Heijboer L, Schilp J, Wagner C. “Just culture”: inzicht in calamiteitenbeleid in Nederlandse
zorginstellingen. Een onderzoek naar hoe ziekenhuizen omgaan met potentiële calamiteiten. KIZ: Tijdschrift
over Kwaliteit en Veiligheid in Zorg: 2015(3), 24‐27.
Hooftman WE, Mars GMJ, Janssen B, de Vroome EMM, Janssen BJM, Michiels JEM., van den Bossche SNJ. Nationale
Enquête Arbeidsomstandigheden 2015. Methodologie en globale resultaten. Leiden, Heerlen: TNO | CBS,
2016
IQ Healthcare. Sturen op verantwoord functioneren en omgaan met verminderd functioneren van zorgverleners.
Nijmegen, 2016
Gabor E. Linthorst, Fanny N. Lauw, Lilian A. Hanekamp, Joost B.L. Hoekstra. Een klacht bij het tuchtcollege tegen een
aios Ned Tijdschr Geneeskd. 2014;158:A6464
Minister Schippers. Brief aan de Voorzitter van de Eerste Kamer inzake het tuchtrecht, dd. 12 oktober 2011.
Minister Schippers. Brief aan de Voorzitter van de Tweede Kamer inzake het tuchtrecht, dd. 1 maart 2012.
Reitsma‐van Rooijen M, Brabers AEM, Wigersma L, de Jong JD. Zorggebruikers denken minder positief dan artsen
over de afhandeling van klachten binnen de gezondheidszorg. Utrecht: NIVEL, 2012
Rowel‐van der Linde JM. Ontwikkelingen bij het centraal tuchtcollege. In: Tuchtcolleges voor de Gezondheidszorg
en het College van Medisch Toezicht. Jaarverslag 2015. Den Haag, 2016: p. 8‐9.
Schyns B, Von Collani G. A new occupational self‐efficacy scale and its relation to personality constructs and
organizational variables. European Journal of Work and Organizational Psychology 2002; 11(2): 219‐241.
Tuchtcolleges voor de gezondheidszorg en College van Medisch Toezicht. Jaarverslag 2015. Den Haag, 2016.
Van Dijk L, Hendriks M, Zwikker H, De Jong J, Vervloet M. Informatiebehoeften van patiënten over
geneesmiddelen.Utrecht, NIVEL: 2016
Verhoef LM, Weenink J‐W, Winters S, Robben PBM, Westert GP, Kool RB. The disciplined healthcare professional: a
qualitative interview study on the impact of the disciplinary process and imposed measures in the
Netherlands. BMJ Open 2015;5:e009275. doi:10.1136/bmjopen‐2015009275
Wu AW. Medical error: the second victim. Western Journal of Medicine. 2000 Jun;172(6):358‐9.

Tuchtrecht: de impact van openbaar making, NIVEL 2017

45

46

Tuchtrecht: de impact van openbaar making, NIVEL 2017

Bijlage 1: Onderzoeksverantwoording
B1 Adviescommissie
Voor het project is een adviescommissie opgesteld, bestaande uit vertegenwoordigers van de
beroepsverenigingen KNMP, KNMG, KNMT, LHV, KNGF, NIP, NVP, KNOV, en V&VN, de Inspectie
voor de Gezondheidszorg (IGZ), het Tuchtcollege, de Patiëntenfederatie Nederland en het
ministerie van VWS. Zij zijn per e‐mail en telefonisch benaderd om aan de adviescommissie deel te
nemen. De adviescommissie is gevraagd om schriftelijke feedback op de vragenlijst te geven. In
december 2016 is een stakeholdermeeting georganiseerd, waar de eerste resultaten uit het
onderzoek werden gepresenteerd en bediscussieerd met de leden van de adviescommissie. De
volgende partijen waren hierbij vertegenwoordigd: KNMP, KNMG, KNFG, V&VN, IGZ, het
Tuchtcollege (twee personen van een Regionaal Tuchtcollege en 1 persoon van het Centraal
Tuchtcollege), Patiëntenfederatie Nederland en ministerie van VWS.

B2 Onderzoek onder zorgverleners
B2.1 Doelgroep en dataverzameling
Het onderzoek richtte zich op alle zorgverleners die een waarschuwing, berisping of geldboete
hebben gekregen in de periode van juli 2012 – augustus 2016 Het ging om ongeveer 700
maatregelen opgelegd door een (als er geen beroep was aangetekend) Regionaal of (als er beroep
was aangetekend) Centraal Tuchtcollege. In verband met privacyoverwegingen zijn de
zorgverleners aangeschreven via de Tuchtcolleges. Zij ontvingen een brief met daarin de
uitnodiging om online een vragenlijst in te vullen. Om de respons te maximaliseren zijn twee
herinneringsbrieven verzonden.
Om de privacy van de zorgverleners te waarborgen zijn in nauw overleg met de tuchtcolleges de
volgende maatregelen genomen:
‐ alle brieven zijn verstuurd vanuit het tuchtcollege en met afzender het tuchtcollege zodat de
zorgverleners voor de onderzoekers anoniem bleven.
‐ er is een privacy‐reglement opgesteld waarin de procedure is beschreven. Dit privacy
reglement werd meegestuurd met de brief waarin gevraagd werd deel te nemen aan het
onderzoek.
‐ alle brieven zijn verstuurd in een blanco envelop en ‘vertrouwelijk’
‐ mocht een niet‐geadresseerde de brief lezen dan is daaruit niet op te maken dat de
geadresseerde zorgverlener te maken heeft gehad met het tuchtcollege. Ook de vragenlijst
is zo opgesteld.
‐ er is geen responsregistratie bijgehouden, waardoor de twee herinneringsbrieven naar alle
zorgverleners verstuurd zijn.
B2.2 Vragenlijst
Voorafgaand aan het opstellen van de vragenlijst is een denkkader opgesteld dat de verschillende
mogelijke gevolgen van een maatregel beschreef en welke factoren daarop van invloed kunnen
zijn. Het denkkader is gebaseerd op inzichten uit wetenschappelijke literatuur (o.a. Alhafaji et al.,

Tuchtrecht: de impact van openbaar making, NIVEL 2017

47

2009; Bourne et al., 2015, Bruers et al.,2015; Heuver et al., 2015; IQ Healthcare, 2016; Hooftman et
al., 2016; Reitsma et al., 2012; Schyns & von Collani, 2002, Verhoef et al., 2015) en een
focusgroepbijeenkomst met vier BIG geregistreerde zorgverleners. De concepten uit het denkkader
zijn vervolgens geoperationaliseerd in een vragenlijst.
De vragenlijst bestond uit 60 vragen (zie bijlage 2) De vragenlijst bestond uit de volgende delen:
Algemene kenmerken: kenmerken van de respondent, de soort klacht en de tuchtrechtprocedure;
Beleving van de tuchtrechtprocedure: gevoelens tijdens de procedure, steun vanuit de privé‐
omgeving, mate van openheid binnen de zorg en de eigen organisatie en contact met de
betreffende patiënt over de tuchtrechtprocedure.
Gevolgen van de tuchtrechtprocedure: invloed van de procedure op de gezondheid, privé‐
omgeving, beroepsuitoefening, en zakelijke gevolgen. Hierbij is onder andere gebruik gemaakt van
de volgende gestandaardiseerde vragenlijsten: Patient Health Questionnaire (PHQ‐9) voor het
meten van depressieve klachten, de Generalised Anxiety Disorder scale (GAD‐7) en de verkorte
versie van Maslach Burnout Inventory Test.
Om de validiteit van de vragenlijst te na te gaan hebben we de leden van de adviescommissie
(KNMP, KNMG, KNMT, LHV, KNGF, NIP, NVP, KNOV, V&VN, het Tuchtcollege, de Patiëntenfederatie
Nederland en het ministerie van VWS) gevraagd te reageren op de vragenlijst. Gevraagd werd aan
te geven of zij nog aspecten misten in de vragenlijst en wat zij vonden van de lengte van de
vragenlijst. Op grond van hun reacties is de vragenlijst aangepast. Daarna is de vragenlijst verstuurd
naar 10 BIG geregistreerde zorgverleners (4 GZ psychologen, 4 artsen, 1 verpleegkundige, 1
fysiotherapeut). Gevraagd werd te reageren op de volgende vragen: Zijn de vragen goed te
begrijpen en duidelijk geformuleerd? Zijn de antwoordcategorieën goed opgesteld? Kon u uw
antwoord kwijt? Mist u iets in de vragenlijst? Is de vragenlijst gemakkelijk in te vullen? Is de
vragenlijst logisch opgesteld? Is de vragenlijst wel/niet veel werk om te in te vullen? Heeft de
vragenlijst een acceptabele lengte? De reacties zijn in de definitieve vragenlijst verwerkt.

B2.3 Analyses
Opschoning databestand
De vragenlijsten van de volgende respondenten zijn verwijderd:
Respondenten die aangaven dat ze geen berisping, waarschuwing of geldboete hadden gehad
(n=37);
respondenten die aangaven dat de tuchtrechtprocedure nog niet was afgerond (n=5);
respondenten die minder dan de helft van de vragen hadden ingevuld (n=2).
Berekenen van samengestelde scores
Bij het bepalen van de gevolgen van de tuchtrechtmaatregel op de gezondheid van de
zorgverleners zijn de volgende scores berekend:
Depressieve klachten: de scores op de PHQ‐9 items varieerden van 0 (helemaal niet) tot en met 3
(bijna elke dag). Voor de respondenten die alle items hadden ingevuld berekenden we een
somscore. Net zoals in de studie van Bourne et al. (2015) beschouwden we respondenten met een
score van 10 of hoger depressief.
Angstklachten: de scores op de GAD‐7 varieerden van 0 (helemaal niet) tot en met 3 (bijna elke
dag). Voor de respondenten die alle items hadden ingevuld berekenden we een somscore. Net

48

Tuchtrecht: de impact van openbaar making, NIVEL 2017

zoals in de studie van Bourne et al. (2015) beschouwden we respondenten met een score van 10 of
hoger als last hebbend van angstklachten.
Burnout: de scores op de verkorte versie van de Maslach Burnout Inventory Test varieerden van 0
(nooit) tot en met 6 (elke dag). Voor de respondenten die drie of meer van de vijf items hadden
ingevuld, berekenden we een gemiddelde score. Net zoals in de NEA‐benchmark (Hooftman et al.,
2016) beschouwden we respondenten met een score van 3.20 of hoger als last hebbend van burn‐
out klachten.
Vergelijking groepen zorgverleners
De antwoorden van de zorgverleners met een berisping en de zorgverleners met een
waarschuwing zijn vergeleken met ANOVA‐analyses (bij gemiddelden) of met Chi‐square toets (bij
frequentieverdelingen). We beschouwden verschillen significant bij een p‐waarde < 0,05.

B3 Onderzoek onder leden van NIVEL Consumentenpanel Gezondheidszorg
B3.1 Doelgroep en dataverzameling
Voor het onderzoek onder burgers zijn leden van het Consumentenpanel Gezondheidszorg van het
NIVEL benaderd. Dit panel bestaat uit ongeveer 12.000 leden van 18 jaar en ouder die regelmatig
bevraagd worden over hun mening over en ervaringen met de gezondheidszorg (Brabers et al.,
2015; www.nivel.nl/consumentenpanel‐gezondheidszorg). Er is een gestratificeerde steekproef
getrokken van 2.000 panelleden, waarvan 1.000 aselect, 500 ouderen (70 jaar en ouder), 300
mensen met een lager opleidingsniveau en 200 leden met een niet‐Westerse achtergrond. Voor
deze stratificatie is gekozen vanwege het onderwerp van de overige vragen (informatiebehoeften
over geneesmiddelen; zie Van Dijk et al., 2016).
De vragenlijst is in mei 2016 uitgezet onder de geselecteerde leden. De respondenten
beantwoordden de vragen schriftelijk of online (afhankelijk van de beschikbaarheid van een e‐mail
adres). De mensen met en schriftelijke vragenlijst hebben één herinnering gekregen. De mensen
die online benaderd zijn, ontvingen twee herinneringen als ze nog niet gereageerd hadden.
B3.2 Vragenlijst
Ten behoeve van dit onderzoek zijn vijf vragen toegevoegd aan een vragenlijst over
informatiebehoeften over geneesmiddelen (zie bijlage 3). We vroegen of de persoon in het
afgelopen jaar voor het eerst contact had gehad met bepaalde zorgverleners. En zo ja, of hij/zij
informatie had gezocht over deze zorgverleners. Daarna is uitgevraagd welk belang de
respondenten hechten aan informatie over berispingen en geldboetes opgelegd door het
Tuchtcollege en wat iemand met deze informatie zou doen. Ook zijn we nagegaan of iemand
werkzaam was (geweest) als zorgverlener.
B3.4 Analyses
Tabel B3.1 geeft enkele achtergrondkenmerken van de respondenten. Door de gekozen stratificatie
in de steekproef waren ouderen oververtegenwoordigd onder de respondenten. Er is gebruik
gemaakt van weging om de resultaten representatief te maken voor de Nederlandse burger als het
gaat om leeftijd en geslacht. Uitzondering hierop was de vraag over gezochte informatie die
mensen hadden gezocht over nieuwe zorgverleners, omdat deze vraag door een subgroep van de

Tuchtrecht: de impact van openbaar making, NIVEL 2017

49

respondenten is ingevuld. Bij het wegen is vergeleken met de samenstelling van de bevolking dd. 1
januari 2015 (CBS). De verschillen in samenstelling en de gehanteerde gewichten staan in tabel
B3.2.

Tabel B3.1

Achtergrondkenmerken van de respondenten vragenlijst Consumentenpanel
Gezondheidszorg (n=926)
n

%

man

443

48%

vrouw

483

52%

Geslacht

Leeftijd
18 tot en met 39 jaar

133

14,4%

40 tot en met 44 jaar

33

3,6%

45 tot en met 49 jaar

42

4,5%

50 tot en met 54 jaar

69

7,5%

55 tot en met 59 jaar

67

7,2%

60 tot en met 64 jaar

63

6,8%

65 tot en met 69 jaar

36

3,9%

70 tot en met 74 jaar

185

20,0%

75 en ouder

298

32,2%

Tabel B3.2

Samenstelling Nederlandse populatie (1 januari 2015) en de responsgroep en de
bij de weging gebruikte gewichten
CBS

CBS

COPA

COPA

COPA

COPA

bestand

bestand

bestand

bestand

gewichten

gewichten

%

%

N

%

N

%

mannen

vrouwen

mannen

mannen

vrouwen

vrouwen

mannen

vrouwen

18 t/m 39 jaar

17%

17%

65

15%

68

14%

2,4166

2,2732

40 t/m 44 jaar

4%

4%

16

4%

17

4%

2,5214

2,3854

45 t/m 49 jaar

5%

5%

18

4%

24

5%

2,4722

1,8288

50 t/m 54 jaar

5%

5%

31

7%

38

8%

1,4149

1,1432

55 t/m 59 jaar

4%

4%

32

7%

35

7%

1,2364

1,1305

60 t/m 64 jaar

4%

4%

37

8%

26

5%

0,9712

1,3835

65 t/m 69 jaar

4%

4%

13

3%

23

5%

2,6605

1,5276

70 t/m 74 jaar

3%

3%

90

20%

95

20%

0,2644

0,2673

75 jaar en ouder

4%

6%

141

32%

157

33%

0,2504

0,3344

50

Tuchtrecht: de impact van openbaar making, NIVEL 2017

Bijlage 2: Vragenlijst voor zorgverleners
Geachte beroepsbeoefenaar,
Wij stellen uw deelname aan dit onderzoek zeer op prijs. Uw antwoorden zullen
wij gebruiken voor ons onderzoek naar meningen en ervaringen omtrent het
tuchtrecht en de tuchtrechtprocedure. Onder de procedure worden ook begrepen
de beslissing van de tuchtrechter en de daaraan verbonden consequenties voor
beroepsbeoefenaren in de gezondheidszorg.
Deze vragenlijst is geheel anoniem.
Deel 1: Achtergrondkenmerken
In het eerste deel van deze vragenlijst stellen we u enkele achtergrondvragen.
1. Hoe staat u vermeld in het BIG-register?
Verpleegkundige  door naar vraag 3
Arts  door naar vraag 2
Tandarts  door naar vraag 3
Fysiotherapeut  door naar vraag 3
GZ-psycholoog  door naar vraag 3
Psychotherapeut  door naar vraag 3
Apotheker  door naar vraag 3
Verloskundige  door naar vraag 3
Verpleegkundig specialist  door naar vraag 3
2. Bent u een huisarts, medisch specialist of ander type arts?
Huisarts
Medisch specialist
Arts in opleiding
Basisarts
Anders
3. Oefent u dit beroep op dit moment uit?  mensen die hier ‘nee’ antwoorden vragen 30,
31, 33, 38, 39-41, 47-48 overslaan
Ja
Nee, ik ben momenteel arbeidsongeschikt (ziekgemeld, WIA)
Nee, ik ben werkloos/werkzoekend
Nee, ik ben met pensioen (AOW, VUT, enzovoorts)
Nee, andere reden

Tuchtrecht: de impact van openbaar making, NIVEL 2017

51

4. Heeft u eerder een tuchtrechtprocedure meegemaakt? (daarbij is inbegrepen klachten
die ongegrond zijn verklaard)
Ja, één keer  hele vragenlijst doorlopen
Ja, meer dan één keer
Nee  alleen de vragen 7, 8, 33 t/m 42, en 54-56, 60
In het geval dat er meer dan één tuchtklacht tegen u is ingediend, vragen we u de
vragenlijst in te vullen voor de laatste keer dat u de tuchtrechtprocedure heeft
doorlopen.
5. Waar werkte u toen de gebeurtenissen zich voordeden die aanleiding waren voor de
klacht?
Eerstelijns praktijk
Gezondheidscentrum
Algemeen ziekenhuis
UMC
(Tweedelijns) GGZ-instelling
Gehandicaptenzorg (zorg voor mensen met een lichamelijke, verstandelijke of
zintuiglijke beperking)
VVT-sector (Verpleeghuis, Verzorgingshuis, Thuiszorg)
Particuliere kliniek
GGD
Regionale Ambulance Voorzieningen
Anders
6. Werkte u toen de klacht werd ingediend in loondienst of als zelfstandige?
Loondienst
Zelfstandige
Deels loondienst, deels zelfstandig
7. Wat is uw leeftijd?
Jonger dan 30 jaar
30-39 jaar
40-49 jaar
50-59 jaar
60 jaar of ouder
8. Bent u een man of een vrouw?
Man
Vrouw

52

Tuchtrecht: de impact van openbaar making, NIVEL 2017

Deel 2: De klacht
In dit deel van de vragenlijst stellen we u enkele vragen over de tuchtklacht die over u
is ingediend.
9. Een tuchtklacht bij het tuchtcollege kan door verschillende partijen worden ingediend.
Door wie is de tuchtklacht over u ingediend?
Patiënt
Familie/naasten/nabestaanden van de patiënt
Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ)
(een of meer) collega’s uit de instelling waar ik werk(te)
Bestuurder/directie/management van de instelling waar ik werk(te)
(een of meer) collega’s buiten de instelling waar ik werk(te)
Een persoon die onder mijn supervisie stond/ iemand die ik opleidde
Patiëntenorganisatie
Anders, namelijk:
10. Had u een behandelrelatie met de patiënt op wie de klacht betrekking had?
Ja  door naar vraag 11
Nee  door naar vraag 12
11. Hoe lang was de patiënt waarover de klacht ging bij u in behandeling of in zorg?
Minder dan één maand
1-6 maanden
6-12 maanden
1-2 jaar
Langer dan 2 jaar

Deel 3: Het oordeel van de tuchtrechter
12. Heeft de tuchtrechter een maatregel opgelegd?
Ja, een waarschuwing
Ja, een berisping
Ja, anders namelijk……….
Nee  door naar vraag 16
13. Vindt u dat de tuchtrechter juist heeft geoordeeld over uw handelen?
Ja
Deels
Nee
Weet ik niet

Tuchtrecht: de impact van openbaar making, NIVEL 2017

53

14. Welke reden gaf de tuchtrechter voor zijn oordeel? (meerdere antwoorden mogelijk)
Het leveren van geen of onvoldoende zorg
Onjuiste behandeling/verkeerde diagnose
Niet of te laat komen bij de patiënt
Niet of te laat verwijzen van de patiënt
Onheuse bejegening van de patiënt
Onvoldoende informatie aan patiënt of diens vertegenwoordigers gegeven
Schending van het beroepsgeheim
Problemen met mijn geestelijke toestand
Problemen met mijn lichamelijke toestand
Grensoverschrijdend gedrag
Onjuiste verklaring of rapport
Onjuiste declaratie
Alcoholmisbruik
Opiumwetmiddelenmisbruik, drugsmisbruik
Anders, namelijk………………..
15. Hoe lang is het geleden dat u een definitief oordeel over de tuchtklacht ontving?
Minder dan een half jaar geleden
Een half tot één jaar geleden
Eén tot anderhalf jaar geleden
Anderhalf tot twee jaar geleden
Meer dan twee jaar geleden
Er is nog geen definitief oordeel, bijvoorbeeld doordat de klacht nog in behandeling
is bij het centraal tuchtcollege
16. Is uw tuchtklacht ook behandeld door het Centraal Tuchtcollege?
Ja
Nee

Deel 4: Beleving van de procedure
In dit deel van de vragenlijst stellen we u enkele vragen over hoe u de procedure heeft
ervaren. We willen u vragen u voor de geest te halen hoe u zich gemiddeld genomen
voelde tijdens de procedure: vanaf het moment dat u de tuchtklacht ontving tot en met
de uitspraak van de tuchtrechter.
17. Hoe lang duurde de tuchtrechtprocedure, vanaf het moment dat u de tuchtklacht
ontving tot en met het definitieve oordeel van de tuchtrechter (inclusief eventuele
beroepsprocedure)?
Minder dan een half jaar
Een half tot één jaar
Eén tot anderhalf jaar
Anderhalf tot twee jaar
Meer dan twee jaar

54

Tuchtrecht: de impact van openbaar making, NIVEL 2017

18. Is er ook sprake (geweest) van andere procedures over dezelfde klacht? (meerdere
antwoorden mogelijk)
Ja, klachtbemiddeling door een klachtenfunctionaris
Ja, klacht is ingediend bij een klachtencommissie
Ja, er is een claim ingediend voor schadevergoeding
Ja, er is een civielrechtelijke procedure gestart
Ja, er is een strafrechtelijke procedure gestart
Nee, er zijn geen andere procedures gestart
Anders, namelijk:

19. Hoe voelde u zich tijdens de tuchtrechtprocedure? 9
Ik voelde me…

Niet

Bang

0

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

Verdrietig

0

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

Boos

0

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

Beschaamd

0

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

Schuldig

0

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

Aangevallen

0

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

Eenzaam

0

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

Machteloos

0

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

Onzeker

0

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

Gecriminaliseerd

0

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

Tekortschieten als
zorgverlener

0

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

Opgelucht

0

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

9

Heel erg

Geïnspireerd op beschreven uitkomsten verschillende onderzoeken:
‐
Verhoef e.a., ‘The disciplined health professional, a qualitative interview study on the impact of disciplinary process and
imposed measures in the Netherlands’, BMJ Open 2015;5:e009275 doi:10.1136/bmjopen-2015-009275
‐
Bourne e.a., The Impact of complaints procedures on the welfare, health, and clinical practise of 7926 doctors in the
UK: a cross sectional survey, BMJ Open 2015;5:e006687 doi:10.1136/bmjopen-2014-006687
‐
Alhafaji e.a., Ervaringen van klagers en aangeklaagde artsen met he tuchtrecht, Nederlands‐Vlaams tijdschrift voor
Mediation en conflictmanagement 2009 (13)3.
‐
IQ Healthcare, Sturen op functioneren. (2016)

Tuchtrecht: de impact van openbaar making, NIVEL 2017

55

De volgende vragen gaan over de mate waarin u tijdens of na de procedure steun
heeft ervaren.
20. Heeft u één of meer van de volgende personen verteld dat u betrokken was in een
tuchtrechtprocedure? Zo ja, geeft u dan aan wanneer u deze personen heeft ingelicht.

Ja, direct
na het
ontvangen
van de
klacht

Ja, ingelicht
tijdens de
tuchtrechtprocedure

Ja, ingelicht na
afloop van de
tuchtrechtprocedure

Nee

N.v.t.

Mijn partner
Mijn kind(eren) (jonger
dan 12)
Mijn kind(eren) (ouder dan
12)
Eén of meerdere
familieleden
Eén of meerdere vrienden
Eén of meerdere collega’s
Mijn leidinggevende(n)
Een of meerdere
patiënten
Een
jurist/advocaat/belangenbehartiger
Een klachtenfunctionaris
Vertrouwenspersoon
Mijn beroepsvereniging
Overig

56

Tuchtrecht: de impact van openbaar making, NIVEL 2017

21. Heeft u tijdens en/of na de tuchtrechtprocedure steun of juist tegenwerking ervaren
van:
Veel
steun

Beetje
steun

Geen
steun,
maar
ook
geen
tegenwerking

beetje
tegenwerking

veel
tegenwerking

N.v.t.

Mijn partner
Mijn kind(eren) (jonger dan
12)
Mijn kind(eren) (ouder dan
12)
Eén of meerdere
familieleden
Eén of meerdere vrienden
Eén of meerdere collega’s
Mijn leidinggevende(n)
Eén of meerdere patiënten
Een
jurist/advocaat/belangenbe
hartiger
Een klachtenfunctionaris
Een vertrouwenspersoon
Mijn beroepsvereniging
Overig

22. Van wie had u meer steun willen ontvangen? Kunt u dit eventueel toelichten? (meer
antwoorden mogelijk)
Mijn partner
Mijn kind(eren) (jonger dan 12)
Mijn kind(eren) (ouder dan 12)
Een of meerdere familieleden
Een of meerdere vrienden
Een of meerdere collega’s
Mijn leidinggevende(n)
Een of meerdere patiënten
Een jurist/advocaat/belangenbehartiger
Een klachtenfunctionaris
Een vertrouwenspersoon
Mijn beroepsvereniging
Overig
Toelichting:

Tuchtrecht: de impact van openbaar making, NIVEL 2017

57

23. Bent u begeleid tijdens de tuchtrechtprocedure?
Ja, kunt u aangeven door wie en hoe? Toelichting:…
Nee, kunt u aangeven van wie u begeleiding had willen hebben en waarbij?
Toelichting…
Er bestaat veel aandacht voor het verbeteren van de openheidscultuur in de
gezondheidszorg. De mate waarin openheid de norm is, kan van invloed zijn op de
manier waarop een tuchtklacht en de daaropvolgende procedure wordt ervaren. We
leggen u nu 2 stellingen voor over de mate waarop u openheid ervaart in de
gezondheidszorg in het algemeen.
24. Geef aan in hoeverre u het eens bent met de volgende stellingen:
Helemaal Oneens
Neutraal
Eens
oneens
In de
gezondheidszorg
is men er open
over, wanneer iets
niet goed is
gegaan in de
behandeling
Als een patiënt een
klacht indient,
houden artsen en
ziekenhuizen
elkaar de hand
boven het hoofd

Helemaal
eens

De volgende zes stellingen gaan over de mate waarin u ervaarde dat openheid werd
gestimuleerd in uw eigen werkomgeving ten tijde van het ontstaan van de tuchtklacht
25. Geef aan in hoeverre u het eens bent met de volgende stellingen.
Helemaal Oneens
Neutraal
Eens
oneens
Als er iets mis ging
in de behandeling
van een patiënt,
was ik daar open
en eerlijk over
Ik werd
aangemoedigd om
open en eerlijk met
de patiënt over
incidenten te
spreken

58

Helemaal
eens

Tuchtrecht: de impact van openbaar making, NIVEL 2017

In het geval van
een incident kwam
in mijn
werkomgeving
altijd de
schuldvraag aan de
orde
In het geval van
risicovol gedrag,
was het in mijn
werkomgeving
veilig elkaar daarop
aan te spreken
In mijn
werkomgeving
waren goede
randvoorwaarden
aanwezig om
incidenten te
melden
In mijn
werkomgeving was
een veilige cultuur
om over incidenten
te praten en te
melden
De manier waarop de communicatie met de patiënt voor en na afloop van de
tuchtrechtprocedure is verlopen kan van invloed zijn op de wijze waarop de
tuchtrechtprocedure is ervaren. We stellen u daarom enkele vragen over de
communicatie met de patiënt over de tuchtklacht.
26. Was u er voorafgaand aan de tuchtklacht van op de hoogte dat de klager ontevreden
was?
Ja  door naar vraag 27
Nee  door naar vraag 28
27. Heeft u voorafgaand aan de tuchtrechtprocedure één of meer gesprekken gehad met
de klager over zijn/haar ontevredenheid?
Nee, daar had ik geen behoefte aan
Nee, maar dat had ik wel graag gewild
Ja, dit gesprek verliep volgens mij in negatieve sfeer
Ja, dit gesprek verliep volgens mij in positieve sfeer

Tuchtrecht: de impact van openbaar making, NIVEL 2017

59

28. Heeft u na afloop van de tuchtrechtprocedure nog een gesprek gehad met de patiënt
over de klacht?
Nee, daar had ik geen behoefte aan
Nee, maar dat had ik wel graag gewild
Ja, dit gesprek verliep volgens mij in negatieve sfeer
Ja, dit gesprek verliep volgens mij in positieve sfeer
Deel 5: Gevolgen van de tuchtrechtprocedure voor uw beroepsuitoefening
Een tuchtrechtprocedure kan een positieve of negatieve invloed hebben op de manier
waarop u uw beroep uitoefent en/of hoe u uw werk beleeft. In dit deel van de vragenlijst
stellen we u enkele vragen over de invloed van de procedure op uw functioneren.
29. Welke invloed heeft de tuchtrechtprocedure op uw beroepsuitoefening gehad? Zou u
dit willen toelichten?
De procedure heeft geen invloed gehad, toelichting…
De procedure heeft vooral een positieve invloed gehad, toelichting…
De procedure heeft zowel een positieve als een negatieve invloed gehad,
toelichting…
De procedure heeft vooral een negatieve invloed gehad, toelichting…
30. Geef aan in hoeverre u het eens bent met de volgende stellingen: >> mensen zonder
werk moeten deze vraag skippen (dus nee geantwoord op vraag 3)
Sinds de
Helemaal Oneens Neutraal Eens Helemaal N.v.t
tuchtrechtprocedure…
mee
mee
oneens
eens
Maak ik nauwkeuriger
aantekeningen in het
dossier van patiënten
Doe ik eerder aanvullend
onderzoek
Vermijd ik bepaalde
handelingen
Heb ik mogelijke
verbetermaatregelen met
mijn
collega’s/leidinggevenden
besproken
Geef ik meer toe aan de
wensen van patiënten
Probeer ik risicovolle
patiënten te vermijden
Zie ik in dat het
noodzakelijk was
verbetermaatregelen door
te voeren
Probeer ik beter met
patiënten te communiceren

60

Tuchtrecht: de impact van openbaar making, NIVEL 2017

Zie ik iedere patiënt als een
potentiële nieuwe klager
Werk ik strikter volgens
protocollen
Kan ik ongenoegen bij
patiënten eerder signaleren
Ontwijk ik soortgelijke
patiënten als de klager
31. Maakt u zich momenteel zorgen over een nieuwe tuchtklacht? (Als op vraag 3 ‘nee’ is
geantwoord dan moet deze worden overgeslagen)
Dagelijks
Heel vaak
Vaak
Regelmatig
Soms
Nooit
32. Weet u of andere personen uit uw werkomgeving vragen hebben gekregen over uw
betrokkenheid in een tuchtrechtprocedure?
Ja, mijn collega’s
Ja, mijn leidinggevende
Ja, de directie of management van mijn organisatie
Ja, één of meerdere patiënten
Ja, de zorgverzekeraar
Ja, anders ………………………..
Nee
In dit deel van de vragenlijst leggen we u 6 stellingen voor die te maken hebben met de
manier waarop u uw werk nu beleeft.
33. Geef aan in hoeverre u het eens bent met de volgende stellingen. (Als op vraag 3 ‘nee’
is geantwoord dan moet deze worden overgeslagen)
Helemaal Oneens Neutraal Eens Helemaal
oneens
eens
Ik kan kalm blijven wanneer ik
geconfronteerd wordt met
moeilijkheden in mijn baan, omdat
ik kan terugvallen op mijn
vaardigheden
Wanneer ik geconfronteerd word
met een probleem in mijn werk,
dan vind ik meestal verschillende
oplossingen.
Wat er ook gebeurt in mijn werk,
ik kan het gewoonlijk wel aan.

Tuchtrecht: de impact van openbaar making, NIVEL 2017

61

De ervaringen die ik in het
verleden in mijn baan heb
opgedaan, hebben me goed
voorbereid op mijn huidige baan.
In mijn baan haal ik de
doelstellingen die ik mezelf stel.
Ik ben voldoende gewapend om
de eisen van mijn baan het hoofd
te bieden.

Deel 6: Gevolgen van de tuchtrechtprocedure voor uw gezondheid
We stellen u in dit deel van de vragenlijst enkele vragen over uw psychische en uw
fysieke gezondheid.
34. Hoe is over het algemeen uw gezondheid?
Zeer goed
Goed
Gaat wel
Slecht
Zeer slecht
35. Hoe vaak hebt u in de afgelopen 2 weken last gehad van één of meer van de volgende
problemen? (kies het antwoord dat voor u van toepassing is)
Hele- Verscheidene Meer
Bijna
maal
dagen
dan de elke
niet
helft van dag
de
dagen
1. Weinig interesse of plezier in activiteiten

0

1

2

3

2. Zich neerslachtig, depressief of hopeloos
voelen.

0

1

2

3

3. Moeilijk inslapen, moeilijk doorslapen of te
veel slapen

0

1

2

3

4. Zich moe voelen of gebrek aan energie
hebben

0

1

2

3

5. Weinig eetlust of overmatig eten

0

1

2

3

6. Een slecht gevoel hebben over uzelf, het
gevoel hebben dat u een mislukkeling bent of
dat u zichzelf of uw familie teleurgesteld hebt

0

1

2

3

62

Tuchtrecht: de impact van openbaar making, NIVEL 2017

7. Problemen om u te concentreren, bijvoorbeeld
om de krant te lezen of om tv te kijken

0

1

2

3

8. Zo traag bewegen of zo langzaam spreken
dat andere mensen dit opgemerkt hebben? Of
het tegenovergestelde: zo zenuwachtig of
rusteloos zijn dat u veel meer bewoog dan
gebruikelijk

0

1

2

3

9. De gedachte dat u beter dood zou kunnen zijn
of de gedachte uzelf op een bepaalde manier
pijn te doen

0

1

2

3

36. Als u enig probleem heeft aangekruist, hoe moeilijk maakten deze problemen het dan
voor u om uw werk of uw taken in en om het huis te doen, of om met andere mensen
om te gaan?
Helemaal niet moeilijk
Enigszins moeilijk
Erg moeilijk
Extreem moeilijk
Ik heb bij alle problemen ‘helemaal niet’ aangekruist
37. Hoe vaak heeft u gedurende de afgelopen 14 dagen last gehad van de volgende
problemen?
Helemaal Verscheidene Meer Bijna
elke
niet
dagen
dan
dag
de
helft
van
de
dagen
U nerveus, angstig of gespannen voelen
Niet kunnen stoppen met u zorgen maken
of dit niet kunnen beteugelen
U te veel zorgen maken om verschillende
dingen
Moeite hebben u te ontspannen
Zo rusteloos zijn dat het moeilijk is om stil
te zitten
Snel geërgerd of geïrriteerd zijn
Bang zijn dat er iets vreselijks zou kunnen
gebeuren

Tuchtrecht: de impact van openbaar making, NIVEL 2017

63

38. Wilt u aangeven hoe vaak iedere uitspraak op u van toepassing is? >> mensen

zonder werk moeten deze vraag skippen (dus nee geantwoord op vraag 3)
Nooit Enkele Maandelijks Enkele Elke
keren
keren
week
per
per
jaar
maand

Enkele Elke
keren
dag
per
week

Ik voel me emotioneel
uitgeput door mijn werk
Aan het einde van een
werkdag voel ik me
leeg
Ik voel me moe als ik ’s
morgens opsta en
geconfronteerd wordt
met mijn werk
Het vergt heel veel van
mij om de hele dag met
mensen te werken
Ik voel me compleet
uitgeput door mijn werk
In het laatste onderdeel van dit deel van de vragenlijst stellen we u drie vragen over uw
ziekteverzuim. Onder ziekteverzuim wordt verstaan: minder uren of dagen werken dan
normaal vanwege ziekte, ongeval of een andere gezondheidsreden.
Zwangerschapsverlof wordt niet als ziekteverzuim opgevat.
(Als op vraag 3 ‘nee’ is geantwoord dan moet 39 t/m 41 worden overgeslagen)
39. Heeft u de afgelopen 12 maanden wel eens verzuimd van uw werk?
Ja
Nee  ga naar vraag 42
40. Hoe vaak heeft u gedurende de afgelopen 12 maanden verzuimd van uw werk?
[…] keer
41. Hoeveel werkdagen heeft u, alles bij elkaar, de afgelopen 12 maanden naar schatting
verzuimd?
[…] werkdagen

64

Tuchtrecht: de impact van openbaar making, NIVEL 2017

42. Hoe beoordeelt u de gevolgen van de tuchtrechtprocedure voor uw gezondheid?

Direct na de
procedure
Op dit
moment

Geen
impac
t
0

1

2

3

4

5

6

7

8

9

Heel
grote
impact
10

0

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

Deel 7: Gevolgen van de tuchtrechtprocedure voor de privé omgeving
Een tuchtrechtprocedure kan ook gevolgen hebben voor uw privé omgeving, zoals uw
gezin. We stellen u daarom 3 vragen over de eventuele gevolgen die de
tuchtrechtprocedure heeft gehad voor uw privé omgeving.
43. Is de tuchtrechtprocedure belastend geweest voor uw partner en/of gezin? Wilt u dit
toelichten?
Helemaal niet belastend, toelichting…
Enigszins belastend, toelichting…
Erg belastend, toelichting…
Extreem belastend, toelichting…
44. Hebben personen uit uw privé-omgeving vragen aan u gesteld over uw betrokkenheid
in een tuchtrechtprocedure? Wilt u dit toelichten?(meerdere antwoorden zijn mogelijk)
Ja, mijn partner, toelichting…
Ja, mijn kind(eren) (jonger dan 12 jaar), toelichting…
Ja, mijn kind(eren) (ouder dan 12 jaar), toelichting…
Ja, één of meerdere familieleden, toelichting…
Ja, één of meerdere vrienden, toelichting…
Ja, één of meerdere buurtgenoten, toelichting…
Ja, anders…
Nee, toelichting…
N.v.t.
45. Hebben personen uit uw privé omgeving vragen of opmerkingen gekregen van
anderen over uw betrokkenheid in een tuchtrechtprocedure? Wilt u dit toelichten?
(meerdere antwoorden zijn mogelijk)
Ja, mijn partner, toelichting…
Ja, mijn kind(eren) (jonger dan 12 jaar), toelichting…
Ja, mijn kind(eren) (ouder dan 12 jaar), toelichting…
Ja, één of meerdere familieleden, toelichting…
Ja, één of meerdere vrienden, toelichting…
Ja, één of meerdere buurtgenoten, toelichting…
Ja, anders…
Nee, toelichting…
N.v.t

Tuchtrecht: de impact van openbaar making, NIVEL 2017

65

Deel 8: Zakelijke/financiële gevolgen
Een tuchtrechtprocedure kan ten slotte naast professionele of persoonlijke gevolgen
ook concrete zakelijke of financiële gevolgen hebben. Daarbij kunt u denken aan een
afname van het aantal patiënten waardoor u inkomensverlies lijdt, of aan de kosten die
u hebt gemaakt om u in de tuchtrechtprocedure bij te laten staan.
46. Bent u als gevolg van de tuchtrechtprocedure patiënten kwijt geraakt? Zo ja, wilt u dit
toelichten?
Ja, toelichting…
Nee
Dat weet ik niet
N.v.t.
47. Heeft u als gevolg van de tuchtrechtprocedure minder nieuwe patiënten? Zo ja, wilt u
dit toelichten?(Als op vraag 3 ‘nee’ is geantwoord dan moet deze worden
overgeslagen)
Ja
Nee
Dat weet ik niet
N.v.t.
48. Zijn er collega’s die na de tuchtrechtprocedure niet meer met u willen
samenwerken/naar u willen doorverwijzen? Zo ja, wilt u dit toelichten?(Als op vraag 3
‘nee’ is geantwoord dan moet deze worden overgeslagen)
Ja, toelichting…
Nee
Dat weet ik niet
N.v.t.
49. Heeft u als gevolg van de tuchtrechtprocedure overwogen te stoppen met uw werk
als zorgverlener?
Ja, ik heb dat overwogen maar ik heb er geen gevolg aan gegeven
Ja, als gevolg van de tuchtrechtprocedure werk ik niet meer als zorgverlener
Nee, ik heb dat niet overwogen
50. Is uw betrokkenheid in een tuchtrechtprocedure ter sprake gekomen in
onderhandeling met een zorgverzekeraar? Zo ja, kunt u dit toelichten?
Ja, toelichting…
Nee
51. Heeft de betrokkenheid in een tuchtrechtprocedure consequenties gehad voor uw
carrièremogelijkheden? Zo ja, wilt u dit toelichten?
Ja, toelichting…
Nee
52. Heeft u kosten gemaakt voor juridische bijstand?
Ja
Nee

66

Tuchtrecht: de impact van openbaar making, NIVEL 2017

Deel 9: Het openbaar maken van berispingen en geldboetes
Waarschuwingen worden niet openbaar gemaakt, en berispingen en geldboetes wel.
Graag willen we weten wat u vindt van deze openbaarmaking van berispingen en
geldboetes.
53. Hoe belastend was de tuchtrechtprocedure voor u? Wilt u dit toelichten?
Helemaal niet belastend, toelichting…
Enigszins belastend, toelichting…
Erg belastend, toelichting…
Extreem belastend, toelichting…
54. Hoe belastend vindt u het dat een berisping/geldboete in de krant/online wordt
gepubliceerd? Wilt u dit toelichten?
Helemaal niet belastend, toelichting…
Enigszins belastend, toelichting…
Erg belastend, toelichting…
Extreem belastend, toelichting…

55. Hoe belastend vindt u het dat er bij een zorgverlener die een berisping of geldboete is
opgelegd een aantekening in het BIG-register staat opgenomen? Wilt u dit toelichten?
Helemaal niet belastend, toelichting…
Enigszins belastend, toelichting…
Erg belastend, toelichting…
Extreem belastend, toelichting…
56. In hoeverre vindt u het gewenst dat er openbare informatie is over welke zorgverlener
een berisping of geldboete van de tuchtrechter heeft gekregen, zodat iedereen dit kan
inzien? Wilt u dit toelichten?
Zeer gewenst, toelichting…
Gewenst, toelichting…
Neutraal, toelichting…
Ongewenst, toelichting…
Zeer ongewenst, toelichting…

Tuchtrecht: de impact van openbaar making, NIVEL 2017

67

Deel 10: Afsluitende vragen
Ter afsluiting enkele vragen over de belangrijkste gevolgen die de tuchtrechtprocedure
voor u heeft gehad.

57. Wat zijn voor u de belangrijkste positieve gevolgen geweest van de
tuchtrechtprocedure?
[open vraag]
58. Wat zijn voor u de belangrijkste negatieve gevolgen geweest van de
tuchtrechtprocedure?
[open vraag]
59. Zijn er verder nog zaken die u kwijt wilt over de tuchtrechtprocedure, het (eventuele)
oordeel van de tuchtrechter, en de openbaarmaking van tuchtmaatregelen?
[open vraag]
60. Heeft u nog suggesties voor het onderzoek of aanvullingen op deze vragenlijst?
[open vraag]

68

Tuchtrecht: de impact van openbaar making, NIVEL 2017

Bijlage3: Vragen voor burgers
H

Een nieuwe zorgverlener

De volgende vragen gaan over hoe u een nieuwe zorgverlener kiest, bijvoorbeeld als u een
verwijzing van uw huisarts krijgt, verhuist, of wilt wisselen van zorgverlener.
36.

Heeft u het afgelopen jaar voor het eerst contact gehad met een van de volgende
zorgverleners? (meerdere antwoorden mogelijk)
 Ja, met een nieuwe huisarts
 Ja, met een nieuwe medisch specialist
 Ja, met een nieuwe fysiotherapeut
 Ja, met een nieuwe verloskundige
 Ja, met een nieuwe tandarts
 Ja, met een nieuwe psycholoog of psychotherapeut
 Ja, met een nieuwe apotheker
 Nee  ga door naar vraag 37 (onderdeel I)

37.

Heeft u informatie gezocht over (een van) deze zorgverlener(s)? (meerdere antwoorden
mogelijk)
 Ja, ik heb over hem/haar gesproken met mijn huisarts
 Ja, ik heb over hem/haar met een andere zorgverlener gesproken
 Ja, ik heb over hem/haar met familie, vrienden of kennissen gesproken
 Ja, ik heb over hem/haar op internet naar informatie gezochtJa, ik heb in het BIG‐register
gekeken voor informatie over hem/haar
 Ja, ik heb overlegd met mijn zorgverzekeraar
 Ja, op een andere manier, namelijk: .........................
 Nee, ik heb geen informatie gezocht over deze zorgverlener(s)

Tuchtrecht: de impact van openbaar making, NIVEL 2017

69

I

Fouten gemaakt door zorgverleners

Als een zorgverlener (bijvoorbeeld een arts, verpleegkundige of fysiotherapeut) een fout heeft
gemaakt, kan een maatregel worden opgelegd. Dit wordt door een tuchtrechter gedaan.
Bij ernstige fouten kan de tuchtrechter bepalen dat de zorgverlener zijn beroep (deels) niet meer
mag uitoefenen. Bij minder ernstige fouten wordt een berisping (een strenge waarschuwing) of
geldboete gegeven. In deze situatie mag de zorgverlener wel zijn beroep volledig blijven
uitoefenen.

38.

In hoeverre vindt u het belangrijk dat er openbare informatie is over welke zorgverlener een
berisping of geldboete van de tuchtrechter heeft gekregen, zodat iedereen dit kan inzien?
 Ik vind dit heel onbelangrijk
 Ik vind dit onbelangrijk
 Ik heb hier geen uitgesproken mening over
 Ik vind dit belangrijk
 Ik vind dit heel belangrijk

39.

Stelt u zich de volgende situatie voor: U hoort dat uw huisarts een berisping of geldboete
heeft gekregen van de tuchtrechter, maar nog wel zijn beroep volledig mag uitoefenen. Wat
zou u dan doen? (meerdere antwoorden mogelijk)
 Niets, dit verandert mijn relatie met mijn huisarts niet
 Als ik mijn huisarts bezoek let ik extra op zijn/haar gedrag
 Als ik mijn huisarts bezoek bespreek ik het met hem/haar
 Ik bespreek het met andere mensen in mijn omgeving, zoals familie en vrienden
 Ik bespreek dit met een collega van mijn huisarts of een andere zorgverlener
 Ik ga op zoek naar meer informatie, bijvoorbeeld op het internet
 Ik ga op zoek naar een andere huisarts
 Ik had dit liever niet geweten
 Anders, namelijk: .........................

40.

Werkt u of heeft u gewerkt als arts, verpleegkundige, fysiotherapeut, verloskundige,
tandarts, psycholoog, psychotherapeut, of apotheker in de gezondheidszorg?
 Nee
 Nee, maar ik werk wel in de gezondheidszorg of heb daar ooit gewerkt
 Ja, op dit moment
 Ja, in het verleden

70

Tuchtrecht: de impact van openbaar making, NIVEL 2017