Inkoopvoordelen apotheekhoudenden in Nederland in 2007
Resultaten van het onderzoek onder openbare apotheken, apotheekhoudende huisartsen,
ziekenhuisapotheken, fabrikanten en groothandels
Rapport A
Uitgebracht aan de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa)

Utrecht, 13 oktober 2008
Drs. B. Karssen (Significant)
H.H. Huizendveld RA (ConQuaestor)
B.C. Jurling RA (ConQuaestor)

ConQuaestor bv  Orteliuslaan 871, 3528 BE Utrecht  Postbus 8227  3503 RE Utrecht  Tel +31 (0)30 2906 100
Fax +31 (0)30 290 6101  info@conquaestor.nl  www.conquaestor.nl  Bank 3602.13.545  KvK 39085048  BTW NL812858074B01

ConQuaestor bv
Fax +31 (0)88 276 30 01

Inhoud
Voorwoord

5

Inleiding
Achtergrond en aanleiding
Doelstelling van het onderzoek
Indeling van het rapport

6
6
7
8

1
1.1
1.2
1.3
1.4
1.5

9
9
13
14
18
22

De onderzoeksopzet
De onderzoekspopulatie
Onderzoeksvariabelen
Steekproefopzet en –trekking
Gegevensverzameling
Gegevensverwerking

2
De resultaten zijn representatief
2.1
De gerealiseerde respons
2.2
Terugweging om de representativiteit te waarborgen voor resultaten van
apotheekhoudenden
2.3
De representativiteit en nauwkeurigheid van resultaten van groothandels en fabrikanten is
zeer groot

23
23

3
De inkoopvoordelen in 2007 voor alle apotheekhoudenden in Nederland
3.1
De totale inkoopvoordelen in 2007 op WMG-geneesmiddelen
3.2
Het gemiddelde inkoopvoordeel per apotheekhoudende in 2007 op WMG-geneesmiddelen
3.3
Bonussen en kortingen op factuur in 2007 voor WMG-geneesmiddelen als percentage van
de inkoopwaarde
3.4
De verdeling van inkoopvoordelen naar inkoopkanalen
3.5
De verdeling van inkoopvoordelen van extramurale hardlopers naar patent/niet-patent
3.6
De berekende inkoopvoordelen zijn nauwkeurige ramingen van de werkelijke
inkoopvoordelen
3.7
De ontwikkeling van de inkoopvoordelen tussen 2004 en 2007

30
31
32

4
4.1
4.2
4.3

De inkoopvoordelen in 2007 voor openbare apotheken
Inkoopvoordelen totaal en per apotheekhoudende (WMG-geneesmiddelen)
De kortingspercentages voor WMG-geneesmiddelen
De bruto inkoopwaarde WMG-geneesmiddelen

42
43
43
45

5
5.1
5.2

De inkoopvoordelen in 2007 voor apotheekhoudende huisartsen
De kortingspercentages
De bruto inkoopwaarde WMG-geneesmiddelen

46
46
47

24
29

32
34
36
37
40

C

Onderzoeksrapport ‘Inkoopvoordelen van apotheekhoudenden in Nederland in 2007’

3 van 51

6

De inkoopvoordelen in 2007 voor ziekenhuisapotheken

48

7
De verstrekte inkoopvoordelen door farmaceutische groothandels, importeurs en
fabrikanten

49

8

50

Aanbevelingen voor de onderzoeksopzet in toekomstige situaties

Bijlage 1 Begeleidende brieven

Aankondigingbrief

Brief ‘Informatieverzoek onderzoek inkoopvoordelen farmacie’ d.d. 14 juli 2008. Voor twee
situaties werd een afwijkende van de standaardbrief verstuurd:
a. Situatie waarbij het concern betrokken was in twee onderzoeken (zie alternatieve tekst)
b. Situatie waarbij concern is aangeschreven voor zijn geselecteerde apothekers (zie
alternatieve tekst b)
Bijlage 2 Vragenlijsten en toelichting

Vragenlijst voor apotheken

Toelichting bij vragenlijst voor apotheken

Mededeling NZa inzake vragenlijst voor apotheken

Vragenlijst voor ziekenhuisapotheken

Toelichting bij vragenlijst voor ziekenhuisapotheken

Mededeling NZa inzake vragenlijst voor ziekenhuisapotheken

Vragenlijst voor farmaceutische fabrikanten, importeurs en groothandelaren

Toelichting bij vragenlijst voor farmaceutische fabrikanten, importeurs en groothandelaren

Mededeling NZa inzake vragenlijst voor farmaceutische fabrikanten, importeurs en
groothandelaren
Bijlage 3 NZa verklaring en oplegbrief

NZa verklaring

Oplegbrief
Bijlage 4 Definitie en berekening van de componenten van inkoopvoordelen
Bijlage 5 Toelichting statistische begrippen en gehanteerde kwantitatieve methoden
Bijlage 6 Onderzoeksteam

Onderzoeksrapport ‘Inkoopvoordelen van apotheekhoudenden in Nederland in 2007’

4 van 51

Voorwoord
Dit rapport bevat de resultaten van het onderzoek naar de inkoopvoordelen in Nederland in 2007, zoals
dat in de periode juli – september 2008 is uitgevoerd door ConQuaestor B.V. (eindverantwoordelijkheid)
en Significant B.V., in opdracht van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS), met als
gedelegeerd opdrachtgever de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa).
Het onderzoek naar inkoopvoordelen kent drie deelprojecten, die verschillen naar de onderzochte
populaties, te weten:

een onderzoek onder openbare apotheken en apotheekhoudende huisartsen;

een onderzoek onder ziekenhuisapotheken; en

een onderzoek onder farmaceutische groothandels en fabrikanten.
In het voorliggende rapport (rapport A) worden de resultaten gerapporteerd wat betreft de
inkoopvoordelen. Dit betekent dat resultaten worden gepresenteerd die zijn verzameld en geanalyseerd
vanuit alle drie de bovenstaande deelprojecten. Naast deze rapportage, is er een separate rapportage die
ingaat op de praktijkkosten van extramurale apotheekhoudenden en de mate van kostendekkendheid van
de vergoedingen (rapport B).
Dit onderzoek is mogelijk geweest door de medewerking van de apotheekhoudenden, fabrikanten en
groothandels aan dit onderzoek hebben gegeven. Deze medewerking is vrijwel zonder uitzondering
uitstekend geweest. Wij danken de betreffende personen en organisaties voor hun bereidwilligheid.
Ten slotte danken wij de opdrachtgever voor de begeleiding van dit onderzoek.
Namens het onderzoeksteam1,
Drs. B. Karssen (Significant)
H.H. Huizendveld RA (ConQuaestor)
B.C. Jurling RA (ConQuaestor)

1

Zie bijlage 6.

Onderzoeksrapport ‘Inkoopvoordelen van apotheekhoudenden in Nederland in 2007’

5 van 51

Inleiding
Achtergrond en aanleiding
In april 2008 heeft de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport de Nederlandse Zorgautoriteit
(hierna NZa) verzocht opnieuw onderzoek te doen naar kortingen en bonussen (hierna inkoopvoordelen)
en praktijkkosten bij apotheekhoudenden. Het is voor de Minister van belang om steeds een goed beeld te
hebben van de inkoopvoordelen, om de problematiek van margeconcurrentie te kunnen beëindigen.
Daarbij vereist de Minister dat ook rekening gehouden moet worden met de praktijkkosten van
apotheekhoudenden voor onderbouwing van het tarief voor de apothekers door zorgverzekeraars.
Sinds 2004 zijn tussen de belangrijkste partijen (apotheekhoudenden, fabrikanten, zorgverzekeraars en de
minister van VWS) convenanten van kracht om de overgang naar een meer marktconforme
geneesmiddelenvoorziening te realiseren. De convenanten hebben met name het doel het omzetten van
kortingen en bonussen voor geneesmiddelen in structurele prijsverlagingen en het introduceren van een
nieuw, meer transparant, tariefsysteem. De NZa heeft in dit kader eerder op basis van het
Geneesmiddelenconvenant 2006/2007 onderzoek uitgevoerd naar de hoogte van de praktijkkosten en
naar de inkoopvoordelen van apotheekhoudenden. Deze onderzoeken zijn een belangrijk uitgangspunt
voor de opzet van dit onderzoek en de gedefinieerde deelprojecten.
De partijen hebben in 2007 geconstateerd dat de nieuwe marktverhoudingen nog onvoldoende zijn
uitgekristalliseerd om op 1 januari 2008 het maken van afspraken tussen partijen te beëindigen, zonder
terug te vallen op de traditionele zware centrale kostenbeheersinginstrumenten. Daarvoor is een nieuw
convenant opgesteld, namelijk het Transitieakkoord farmaceutische zorg 2008/2009 dat ondertekend is
door:

Bond van de generieke geneesmiddelenindustrie Nederland (Bogin);

Nefarma Vereniging Innovatieve Geneesmiddelen Nederland (Nefarma);

Koninklijke Nederlandse Maatschappij ter bevordering der Pharmacie (KNMP);

Zorgverzekeraars Nederland (ZN);

Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, Dr A. Klink.
Het transitieakkoord wil een definitieve omslag naar een meer normale marktsituatie bereiken door middel
van een consistente langetermijnvisie en een duidelijk stappenplan. Om dit te bereiken is de NZa door de
Minister van VWS gevraagd onderzoek te doen, onderverdeeld naar de volgende 4 projecten:
1. Onderzoek naar de genoten inkoopvoordelen en de praktijkkosten bij (extramurale)
apotheekhoudenden2.
2. Onderzoek naar de (intramurale) geneesmiddelenkosten bij ziekenhuisapotheken.
3. Onderzoek naar de geleverde inkoopvoordelen op geneesmiddelen door groothandels, leveranciers,
fabrikanten en importeurs.
4. Extrapoleren van de hierboven vermelde onderzoeksresultaten naar de jaren 2008 en 2009.

2

Voor de definitie van de verschillende typen apotheekhoudenden, wordt verwezen naar hoofdstuk 1.

Onderzoeksrapport ‘Inkoopvoordelen van apotheekhoudenden in Nederland in 2007’

6 van 51

De drie eerstgenoemde onderzoeken zijn uitgevoerd door ConQuaestor en Significant. Het extrapoleren
van de onderzoeksresultaten naar de jaren 2008 – 2009 wordt uitgevoerd door de NZa.
Het voorliggende rapport bevat de resultaten van het onderzoek naar inkoopvoordelen over het
kalenderjaar 2007 en is opgebouwd uit resultaten vanuit de drie eerste van de voornoemde projecten.
Resultaten zijn uitsluitend gepresenteerd in het geval er geen sprake is van directe of indirecte
herleidbaarheid naar individuele organisaties.

Doelstelling van het onderzoek
Inkoopvoordelen (rapport A):
1. Een kwantitatieve raming te maken van de totale omvang van inkoopvoordelen op WMGgeneesmiddelen, die door apotheekhoudenden over 2007 zijn genoten, uitgedrukt in miljoenen euro’s.
2. Een kwantitatieve raming op te stellen van de ontvangen inkoopvoordelen op factuur, de totale netto
inkoopwaarde en de AIP-waarde van de top 34 extramurale geneesmiddelen, zoals opgenomen in de
door NZa verstrekte lijst met stofnamen, zowel voor extramurale apotheekhoudenden als voor
ziekenhuisapotheken.
3. Een kwantitatieve raming op te stellen van de door ziekenhuisapotheken in 2007 ontvangen
inkoopvoordelen op factuur, door middel van het in kaart brengen van de totale netto inkoopwaarde en
de AIP-waarde van WMG-geneesmiddelen uitgesplitst naar:

dure geneesmiddelen;

weesgeneesmiddelen;

reguliere geneesmiddelen (niet vallend onder dure of weesgeneesmiddelen).
4. Een kwantitatieve raming op te stellen van de overige genoten inkoopvoordelen door
ziekenhuisapotheken.
5. Een kwantitatieve raming op te stellen van de door leveranciers aan apotheekhoudenden in 2007
rechtstreeks verstrekte voordelen op geleverde geneesmiddelen, om hiermee de bovenstaande
resultaten wat betreft de door apotheekhoudenden in 2007 ontvangen inkoopvoordelen te toetsen.
6. Een overzicht op te stellen van de netto inkoopprijs en de AIP waarde per duur geneesmiddel.
7. Een overzicht op te stellen van de netto inkoopprijs en de AIP waarde per weesgeneesmiddel.
8. Een bepaling te doen van de gemiddelde omvang en spreiding van de inkoopvoordelen per relevante
subpopulatie en inkoopvoordeel-component.
9. Een bepaling te doen van de gemiddelde omvang en spreiding van de inkoopvoordelen per
inkoopkanaal.
10. Een onderzoek te doen of de voor dit onderzoek ontwikkelde onderzoeksopzet ook in de toekomst
bruikbaar zal zijn voor periodiek onderzoek naar inkoopvoordelen, al dan niet in aangepaste vorm.
11. Gegevens te verkrijgen van de leveranciers (groothandels, importeurs, fabrikanten) op basis van de
crediteurenadministratie. Het gaat daarbij om NAW-gegevens en inkoopwaarde. Deze informatie
wordt gebruikt ten behoeve van de steekproeftrekking en representativiteittoets van Project 3.

Onderzoeksrapport ‘Inkoopvoordelen van apotheekhoudenden in Nederland in 2007’

7 van 51

Praktijkkosten en kostendekkendheid (rapport B):
12. Inzicht te verkrijgen in de praktijkkosten van een apotheek c.q. het apotheekdeel van een
apotheekhoudende huisartsenpraktijk ten behoeve van de tariefstructuur.
13. Een vergelijking te maken tussen de opbrengsten van een apotheekhoudende (praktijk), bestaande uit
inkoopvoordelen en (receptregel)vergoeding, en de praktijkkosten van de apotheekhoudenden. Op
basis van dit laatste moet de opdrachtgever informatie verschaffen ten behoeve van het vaststellen
van de tariefstructuur en –hoogte (vergoedingensystematiek).

Indeling van het rapport
Hoofdstuk 1 van het rapport beschrijft de gehanteerde onderzoeksopzet, zonder daarbij teveel in de
onderzoekstechniek te vervallen. In hoofdstuk 2 staan de gerealiseerde respons en de representativiteit
van de resultaten centraal. Hoofdstuk 3 bevat de belangrijkste kwantitatieve resultaten, inzake de
geconstateerde inkoopvoordelen op totaalniveau. In hoofdstuk 4 en hoofdstuk 5 zijn de inkoopvoordelen
voor de extramurale openbare apotheken, respectievelijk de apotheekhoudende huisartsen beschreven.
Hoofdstuk 6 gaat in op de inkoopvoordelen van ziekenhuisapotheken, inclusief de inkoopvoordelen voor
dure geneesmiddelen en weesgeneesmiddelen. Hoofdstuk 7 geeft de resultaten van de confrontatie van
de inkoopvoordelen zoals waargenomen vanuit de ontvangende apotheekhoudenden met de verstrekte
inkoopvoordelen door farmaceutische groothandels, fabrikanten en importeurs. Ten slotte zijn in hoofdstuk
8 de aanbevelingen opgenomen betreffende de onderzoeksopzet, dit ten behoeve van in de toekomst uit
te voeren herhalingsmetingen.
Technische details van het onderzoek en de onderzoeksopzet zijn te vinden in de bijlagen3.

3

Bijlagen van dit onderzoek zijn opgenomen in een afzonderlijk document genaamd ‘Bijlagen van het
onderzoeksrapport ‘Inkoopvoordelen van apotheekhoudenden 2007’.

Onderzoeksrapport ‘Inkoopvoordelen van apotheekhoudenden in Nederland in 2007’

8 van 51

1

De onderzoeksopzet

Dit hoofdstuk beschrijft de onderzoeksopzet zoals die in het onderhavige onderzoek is gehanteerd.
Achtereenvolgens komen aan de orde:

de onderzoekspopulatie;

de onderzoeksvariabelen;

de steekproefopzet en –trekking;

de gegevensverzameling;

de gegevensverwerking.

1.1

De onderzoekspopulatie

1.1.1
Definitie van de onderzoekspopulaties
Het onderzoek kent een tweetal typen ‘bronnen’ voor het ramen van de inkoopvoordelen, te weten de
populatie van apotheekhoudenden die inkoopvoordelen geniet en de populatie van groothandels,
leveranciers en fabrikanten die inkoopvoordelen verstrekt. De raming wordt gemaakt door middel van
vergelijking en integratie van de onderzoeksresultaten van beide bronnen.
De populatie die inkoopvoordelen geniet
De onderzoekspopulatie waarvan de ontvangen inkoopvoordelen worden bepaald, bestaat uit alle
apotheekhoudenden in Nederland per 1 januari 2007, dat wil zeggen alle extramurale apotheekhoudenden
en alle ziekenhuisapotheken. Bij deze apotheekhoudenden is een financieel diepteonderzoek ingesteld op
basis van de jaarrekening, boekhouding en managementinformatie, diepteonderzoek genoemd.
Apotheken die in de loop van 2007 van eigenaar zijn veranderd of in 2007 zijn gestart, zijn niet
meegenomen in het diepteonderzoek.
In het onderzoek is onderscheid gemaakt naar de volgende subpopulaties:

Extramurale apotheekhoudenden:
 Openbare apotheken:
 Poliklinische apotheken
 Dienstapotheken
 Ketenapotheken zonder groothandel
 Ketenapotheken met groothandel
 Internetapotheken
 Overige openbare apotheken geen onderdeel van een keten (zelfstandige apotheken)
 Apotheekhoudende huisartsen

Ziekenhuisapotheken:
 Academische ziekenhuisapotheken
 Topklinische ziekenhuisapotheken
 Algemene ziekenhuisapotheken

Onderzoeksrapport ‘Inkoopvoordelen van apotheekhoudenden in Nederland in 2007’

9 van 51

Binnen de groep openbare apotheken kunnen vier verschillende organisatievormen onderscheiden
worden:
1. Zelfstandige apotheken;
2. Franchise-apotheken: groepen van apotheken waar de apotheekhoudende eigenaar is, maar waar de
apotheken samen volgens een gemeenschappelijke formule werken;
3. Ketenapotheken zonder groothandel: de apotheken vallen onder een holding company en de
apotheekhoudenden zijn in loondienst. De holding company heeft geen groothandel;
4. Ketenapotheken met groothandel: de apotheken vallen onder een holding company en de
apotheekhoudenden zijn in loondienst. De holding company heeft ook een groothandel.
Groepen van apothekers-eigenaren die een franchisesysteem hanteren (ook wel formules genoemd),
vallen niet onder de in dit onderzoek gehanteerde definitie van ketenapotheek, omdat de
apotheekhoudenden eigenaar zijn. Zij behoren tot de subpopulatie openbare apotheken geen onderdeel
van een keten (ook wel ‘overige openbare apotheken’ genoemd).
Groepen apotheekhoudenden van niet-apothekers-eigenaren, waar de eigenaar bijvoorbeeld een
zorgverzekeraar is, vallen volgens deze definitie in de categorie ketenapotheken zonder groothandel.
Ketenapotheken met groothandel zijn openbare apotheken die onderdeel uitmaken van een
retail/groothandel organisatie waarin inkoop- en distributiefunctie beide centraal zijn georganiseerd en de
moederorganisatie beslissend is in de geneesmiddeleninkoop van de apotheek. De apotheekhoudenden
zijn dan in loondienst. In de vragenlijst is de keten met groothandel omschreven als: ‘een groep apotheken
van niet-apothekers-eigenaren, waarvan een groothandel deel uitmaakt van de groep’. Ook mengvormen
waarbij het eigendom van de keten voor een deel in handen is van de apotheekhoudenden vallen in deze
categorie.
Er is voor deze definitie gekozen omdat deze vorm van ketenapotheken (apotheken die onderdeel zijn van
een groothandel) een wezenlijk ander patroon vertoont ten opzichte van individuele apotheken en
franchise-apotheken als het gaat om het inkoopvoordeel. Een deel van het inkoopvoordeel komt terecht bij
de individuele apotheekhoudenden en een deel van het inkoopvoordeel blijft bij de groothandel, die geen
onderwerp vormt van dit onderzoek. Er zijn geen gegevens verzameld over eventuele inkoopvoordelen die
bij de centrale organisatie (de groothandel) zelf liggen. Omdat de keuze om inkoopvoordelen bij de retail
respectievelijk bij de groothandel neer te leggen veelal plaatsvindt op basis van bedrijfsmatige
overwegingen, kan deze beperking in het onderzoek zowel tot een onderschatting als tot een
overschatting van het totale inkoopvoordeel van apotheekhoudenden leiden.
Voor het bepalen van de inkoopvoordelen worden de vormen 3 en 4 (ketens zonder groothandel, ketens
met groothandel) onderscheiden; voor de praktijkkosten is dat onderscheid minder relevant. Omdat
gekozen is voor het benaderen van (dezelfde) apotheekhoudenden voor beide onderzoeken (en dus geen
twee afzonderlijke steekproeven), zijn de vormen 3 en 4 in de subpopulaties en de steekproef als
afzonderlijke subpopulaties onderscheiden.

Onderzoeksrapport ‘Inkoopvoordelen van apotheekhoudenden in Nederland in 2007’

10 van 51

Voor de apotheekhoudende huisartsen is de onderzoekseenheid de huisartsenpraktijk. Dit houdt in dat er
één vragenlijst per praktijk is ingevuld. Dit betekent dat als er meerdere apotheekhoudende huisartsen in
één praktijk zijn, de vragen voor alle apotheekhoudende huisartsen zijn beantwoord. Tevens vindt de
terugweging naar de populatie plaats op basis van het totaal aantal huisartsenpraktijken.
De subpopulatie van ziekenhuisapotheken betreft de geneesmiddelenkosten en –voordelen zoals
uitsluitend waargenomen in het organisatieonderdeel ‘ziekenhuisapotheek’, dus zonder eventuele
geneesmiddelenkosten of -voordelen mee te nemen van maatschappen en/of specialisten in het
ziekenhuis.
De populatie die inkoopvoordelen verstrekt
De onderzoekspopulatie waarvoor de verstrekte voordelen op geleverde geneesmiddelen zijn bepaald,
bestaat - voor zover deze in 2007 in Nederland werkzaam en actief waren - uit de Nederlandse:

Fabrikanten (spécialité en generiek)

Importeurs

Groothandelaren (volgesorteerd4, niet-volgesorteerd), inclusief zelfstandige groothandelaren en
groothandelaren met apothekers als aandeelhouders
In de rapportage over de verstrekte inkoopvoordelen wordt geen onderscheid gemaakt tussen deze
subpopulaties.
De totale onderzoekspopulatie bestaat uit organisaties die rechtstreeks geneesmiddelen leveren aan
apotheekhoudenden.
1.1.2
Omvang van de subpopulaties
De populatie die inkoopvoordelen ontvangt
Als startpunt voor het vaststellen van de omvang van de subpopulaties van de extramurale apotheken, is
gebruik gemaakt van openbare informatie van de Stichting Farmaceutische Kengetallen (Sfk) en de
websites van ketenapotheken. Vervolgens is – als onderdeel van de verzamelde gegevens bij de
onderzochte organisaties – de omvang van de subpopulaties (en met name die van de ketenapotheken)
nauwkeuriger bepaald. Hierbij is uitgegaan van de door de ketens opgegeven aantallen apotheken in
eigendom (volledig of meerderheidsbelang).
Voor dienstapotheken en poliklinische apotheken wordt vermeld dat de aangegeven omvang is
vastgesteld op basis van openbare informatie (dus niet op basis van registraties); het officiële aantal op 1
januari 2007 kan hiervan derhalve (beperkt) afwijken.

4

Volgesorteerde groothandels zijn groothandels die vrijwel het gehele assortiment op de Nederlandse
markt geregistreerde geneesmiddelen kunnen leveren.

Onderzoeksrapport ‘Inkoopvoordelen van apotheekhoudenden in Nederland in 2007’

11 van 51

Hieronder is de totale omvang van de onderscheiden subpopulaties weergegeven.
Subpopulatie

Aantal praktijken in subpopulatie
(1 januari 2007)

Poliklinische apotheken

13

Dienstapotheken

28

Keten met groothandel

387

Keten zonder groothandel

165

Internetapotheken

3

Overig openbaar

1.229

Totaal Openbare apotheken

1.825

Apotheekhoudende huisartsen

471

Totaal

2.296

Tabel 1.1 Omvang van de subpopulaties extramurale apotheekhoudenden per 1 januari 2007

5

De indeling van de ziekenhuisapotheken naar subpopulaties is gebaseerd op het soort ziekenhuis en is
als volgt naar aantal in te delen:
Subpopulatie

Aantal

Academische Ziekenhuizen

8

Topklinische Ziekenhuizen

23

Algemene Ziekenhuizen

65

Totaal

96

Tabel 1.2 Omvang van de subpopulaties ziekenhuisapotheken per 1 januari 2007

De populatie die inkoopvoordelen verstrekt
Voor de fabrikanten, importeurs en farmaceutische groothandels, is de (omvang van de) exacte populatie
niet a-priori bekend. In het onderzoek zijn om die reden bij de extramurale apotheekhoudenden en de
ziekenhuisapotheken de belangrijkste leveranciers (> 90% van het inkoopvolume per individuele
apotheekhoudende) geïnventariseerd. Van de geïnventariseerde organisaties zijn de grootste organisaties
die samen 93% van het totale inkoopvolume geneesmiddelen van de apotheekhoudenden vormen,
meegenomen. De totale populatie is derhalve geconstrueerd door middel van een getrapte steekproef.
Deze steekproefmethode is in paragraaf 1.3 nader beschreven.

5

Voor de internetapotheken bestaat de subpopulatie voor dit onderzoek uitsluitend uit actieve/operationele
internetapotheken.

Onderzoeksrapport ‘Inkoopvoordelen van apotheekhoudenden in Nederland in 2007’

12 van 51

1.2

Onderzoeksvariabelen

In het onderzoek zijn zeven verschillende componenten van inkoopvoordelen onderscheiden:
1. bonussen en kortingen op factuur;
2. gratis geneesmiddelen (promotie e.d.);
3. (andere) schenkingen of giften in natura en gratis diensten;
4. gunstige financiering;
5. netto rendement inkoopcollectieven;
6. bijzondere adviseursvergoedingen;
7. opbrengsten waardepapieren (obligaties, inleggelden) afgegeven door farmaceutische groothandels
en farmaceutische industrie.
Het totale inkoopvoordeel is de optelsom van het inkoopvoordeel per component.
In de praktijk van de uitvoering van het onderzoek zijn de opbrengsten van waardepapieren opgenomen in
de component ‘netto rendement inkoopcollectieven’. Beter is het dus om te spreken van ‘netto rendement
op beleggingen in de groothandel’. Hieronder zijn daarom slechts de eerste zes componenten
beschreven. In de rapportage van de onderzoeksresultaten wordt de component opbrengsten
waardepapieren nog wel afzonderlijk aangegeven om de opbouw in vergelijking met het voorgaande
onderzoek gelijk te houden.
De exacte wijze van berekening van de verschillende componenten is opgenomen in bijlage 4.
Ad 1. Bonussen en kortingen op factuur
Bonussen en kortingen op factuur zijn de posten die zichtbaar op de inkoopfactuur in mindering worden
gebracht en/of als creditfactuur in rekening worden gebracht.
Ad 2. Gratis ontvangen geneesmiddelen
De meest voorkomende verschijningvorm van gratis geneesmiddelen zijn geneesmiddelen die zijn
verstrekt onder actievoorwaarden. Bijvoorbeeld: 100 stuks bestellen, 80 stuks gratis erbij. De gratis
ontvangen geneesmiddelen worden gewaardeerd tegen de inkoopprijs volgens Z–index taxe6.

6

Z-index is een organisatie die in een databank (G-standaard) gegevens verzamelen, controleren,
verrijken, koppelen, beheren en verspreiden van minimaal alle producten die bij de openbare apotheek te
verkrijgen zijn. De Z-Index Taxe is een uittreksel van de productverpakkingen en informatievelden in de GStandaard. Hieruit kunnen o.a. de apotheekinkoopprijs, adviesverkoopprijs, vergoedingsprijs en GVSlimiet worden afgeleid.

Onderzoeksrapport ‘Inkoopvoordelen van apotheekhoudenden in Nederland in 2007’

13 van 51

Ad 3. Schenkingen of giften in natura en gratis ontvangen diensten ( > € 500 op jaarbasis)
Bij schenkingen of giften in natura van de farmaceutische groothandel en/of farmaceutische industrie gaat
het om bijvoorbeeld VVV-bonnen, computersystemen en software, reizen, diners, theatervoorstellingen,
cursussen of symposia. Het inkoopvoordeel van gratis ontvangen diensten van de farmaceutische
groothandel en farmaceutische industrie omvat bijvoorbeeld advies over inrichting, belastingadvies of
opleidingen.
Indien de totale waarde meer dan € 500 per apotheekhoudende is, dient de apotheekhoudende het
bedrag in te vullen.
Deze categorie is veelal niet herleidbaar uit de financiële administratie van de apotheekhoudende,
aangezien er geen tegenprestatie tegenover staat. De waarde van de inkoopvoordelen is de inkoopprijs
van vergelijkbare producten en/of diensten. Volstaan is met de eigen opgave en verklaring van de
apotheekhoudende.
Ad 4. Gunstige financiering
Gunstige financiering betreft (rentedragende) leningen door de farmaceutische industrie of groothandel
aan de apotheekhoudende tegen gunstige voorwaarden. Van gunstige voorwaarden is sprake als de rente
lager is dan 4,5%.
Ad 5. Netto rendement op beleggingen in de groothandel
Beleggingen in de groothandel omvatten participaties (aandelen), inleggelden en obligaties in de
groothandel. Van inkoopvoordeel is sprake als het netto rendement op beleggingen hoger is dan 7% op
het geïnvesteerde vermogen.
Bij de bepaling van een redelijk geacht rendementspercentage is uitgegaan van een beursontwikkeling
van farmafondsen in Nederland over een periode van 8 jaar.
Ad 6. Bijzondere adviseurvergoedingen
Bijzondere adviseurvergoedingen omvatten financiële vergoedingen die apotheekhoudenden en/of de
apotheker-eigenaar hebben ontvangen indien zij optreden als adviseur van de farmaceutische industrie
en/of farmaceutische groothandel. De werkzaamheden die hieronder vallen zijn het verstrekken van
informatie over omzetpatronen uit de eigen praktijk en daaraan gerelateerde adviezen.

1.3

Steekproefopzet en –trekking

In het onderzoek zijn gegevens als volgt verzameld:7

door middel van een diepteonderzoek, waarbij een vragenlijst met hulp van of door een onderzoeker
wordt ingevuld, op basis van waarnemingen in de administratie ter plaatse.

door zelfinvulling door de respondent, waarbij de vragenlijst door de respondent zelf is ingevuld en
daarna is gecontroleerd op validiteit en volledigheid door een onderzoeker.

7

Voor een uitgebreide beschrijving van de gegevensverzameling wordt verwezen naar paragraaf 1.4.

Onderzoeksrapport ‘Inkoopvoordelen van apotheekhoudenden in Nederland in 2007’

14 van 51

Alle in de steekproef betrokken organisaties zijn verplicht deel te nemen aan het onderzoek en dus de
vragenlijst te beantwoorden op een van beide manieren. Hierbij is uitgegaan van de bevoegdheden van de
NZa met betrekking tot de gegevensverzameling.
In hoofdstuk 2 is de gerealiseerde respons weergegeven.
1.3.1
Minimum steekproefomvang is bepaald door de vereiste nauwkeurigheid
Voor dit onderzoek zijn eisen gesteld aan de minimale nauwkeurigheid. Die minimale waarde heeft
betrekking op de nauwkeurigheid van de schatting van het totale inkoopvoordeel en niet het
inkoopvoordeel per component.
De vereiste minimale nauwkeurigheid bij een betrouwbaarheid van 90% is voor de extramurale
8
apotheekhoudenden als volgt :
Subpopulatie

Vereiste nauwkeurigheid in %

Poliklinische apotheken

15%

Dienstapotheken

15%

Keten met groothandel

15%

Keten zonder groothandel

15%

Overig openbaar

15%

Internetapotheken

15%

Apotheekhoudende huisartsen

15%

Gehele populatie

10%

Tabel 1.3 Vereiste nauwkeurigheden van de subpopulaties van de extramurale apotheken

Dat wil zeggen, dat met 90% kans de werkelijke waarde van het inkoopvoordeel voor de totale populatie
niet meer dan 10% (plus of min) afwijkt van de gerapporteerde waarde. Voor de subpopulaties mag dit niet
meer zijn dan plus of minus 15% (zie bijlage 5 voor een nadere toelichting van deze begrippen).
Voor de ziekenhuisapotheken gelden vergelijkbare vereiste nauwkeurigheden:
Subpopulatie

Vereiste nauwkeurigheid in %

Academische Ziekenhuizen

15%

Topklinische Ziekenhuizen

15%

Algemene Ziekenhuizen

15%

Totaal

10%

Tabel 1.4 Vereiste nauwkeurigheden van de subpopulaties van de ziekenhuisapotheken

8

De begrippen betrouwbaarheid, betrouwbaarheidsinterval en nauwkeurigheden worden nader toegelicht
in bijlage 6.

Onderzoeksrapport ‘Inkoopvoordelen van apotheekhoudenden in Nederland in 2007’

15 van 51

1.3.2
Steekproefomvang
De voorgestelde steekproefomvang per subpopulatie kent als basis verschillende uitgangspunten,
afhankelijk van de betreffende subpopulatie:

Ketenapotheken, apotheekhoudende huisartsen, overige openbare apotheken:
 de resultaten van het onderzoek Inkoopvoordelen en praktijkkosten van apotheekhoudenden in
2004;
 de aanname in de aangegeven steekproefomvang is dat bij het 2004-onderzoek en het huidige
onderzoek de standaardafwijking gelijk zal zijn;

Poliklinische apotheken, dienstapotheken, internetapotheken: spreiding gelijk aan overige openbare
apotheken;

Ziekenhuisapotheken: spreiding gelijk aan ketenapotheken in 2004.
Op basis van deze aannames is de vereiste steekproefomvang per subpopulatie bepaald. Dit is als volgt
benaderd:

Bepaal per apotheekvorm het inkoopvoordeel en het 90%-betrouwbaarheidsinterval.

Bereken de standaardfout van de schatting van het inkoopvoordeel gegeven het
betrouwbaarheidsinterval en de gewenste nauwkeurigheid.

Bereken de standaardafwijking van het inkoopvoordeel gegeven de standaardfout en het aantal
waarnemingen.

Bereken - gegeven de maximale standaardfout en de standaardafwijking - het minimaal aantal
waarnemingen dat nodig geweest zou zijn om het inkoopvoordeel binnen het gegeven minimale
betrouwbaarheidsinterval te schatten.

Pas – waar nodig – een eindige populatiecorrectie toe.
Vervolgens is er een veiligheidsmarge van 25% op de vereiste steekproefomvang genomen, om rekening
te houden met:

grotere spreiding dan in eerdere onderzoeken;

(deels) onbruikbare gegevens;

niet exact dezelfde subpopulaties;

uitvallers (in 2007 gestart of in 2007 beëindigd of overgenomen, acceptabele redenen voor geen
deelname);

weigeraars (zie paragraaf 1.4).

Onderzoeksrapport ‘Inkoopvoordelen van apotheekhoudenden in Nederland in 2007’

16 van 51

In onderstaande figuur is de bepaling van de steekproefomvang schematisch toegelicht.

Spreiding 2004onderzoek

Verwachte spreiding
huidig onderzoek
Kenmerken nieuwe
subpopulaties
Geraamde vereiste
steekproefomvang
(netto)

Vereiste
nauwkeurigheid

Geraamde vereiste
steekproefomvang
(bruto)

Veiligheidsmarge
(uitval, grotere
spreiding)

Figuur 1.1 Schematisch overzicht bepaling steekproefomvang

Op basis van het voorgaande is de initiële bruto steekproefomvang vastgesteld. Tussentijds is – op grond
van de eerste resultaten in termen van spreiding en uitval, en de verwachte effecten daarvan op de te
realiseren nauwkeurigheden – een aanvullende steekproef getrokken van 13 apotheekhoudenden (5
dienstapotheken, 5 apotheekhoudende huisartsen en 3 topklinische ziekenhuizen). In hoofdstuk 2 is een
overzicht opgenomen van de gerealiseerde respons.
De uiteindelijke bruto steekproef (na de aanvullende steekproef) is als volgt verdeeld voor de extramurale
apotheekhoudenden9:
Subpopulatie

Omvang Steekproef

Poliklinische apotheken

15

Dienstapotheken

19

Keten met groothandel

41

Keten zonder groothandel

31

Internetapotheken

9

Overig openbaar

55

Apotheekhoudende huisartsen

40

Totaal

210

Tabel 1.5 Bruto steekproef, inclusief tussentijdse aanvulling

9

In deze bruto steekproef werd nog uitgegaan van 9 internetapotheken. In de praktijk bleek dat er slechts
3 hiervan operationeel waren in 2007.

Onderzoeksrapport ‘Inkoopvoordelen van apotheekhoudenden in Nederland in 2007’

17 van 51

Voor de ziekenhuisapotheken is de uiteindelijke steekproef als volgt:

Subpopulatie

Omvang Steekproef

Academisch ziekenhuis

8

Topklinisch ziekenhuis

18

Algemeen ziekenhuis

37

Totaal

63

Tabel 1.6 Bruto steekproef, inclusief tussentijdse bijtrekking

De steekproef onder Algemene ziekenhuizen en Topklinische ziekenhuizen is aselect getrokken; de
steekproef voor de Academische ziekenhuizen omvatte de hele populatie.
De steekproef onder fabrikanten en groothandels is bepaald op basis van de resultaten van het onderzoek
naar inkoopvoordelen onder extramurale apotheekhoudenden en de ziekenhuisapotheken. Dit is
uitgevoerd door tot op de helft van de periode van de gegevensverzameling te inventariseren welke
farmaceutische bedrijven samen meer dan 90% van de waargenomen inkoopwaarde vertegenwoordigen.
Dit heeft geleid tot een steekproef van 35 organisaties, waarvan 10 groothandels en 25 fabrikanten.
De resultaten die worden gevonden voor de steekproef, worden teruggewogen naar de aantallen binnen
de totale (sub)populatie(s) om betrouwbare en nauwkeurige uitspraken te kunnen doen op dat niveau, zie
ook paragraaf 1.5 Gegevensverwerking en bijlage 5.

1.4

Gegevensverzameling

1.4.1
Vragenlijst en diepteonderzoek
Voor de gegevensverzameling zijn vragenlijsten ontwikkeld (zie bijlage 2), waarbij voor het daadwerkelijk
invullen en verwerken van de gegevens een digitale versie is ontwikkeld. In een afzonderlijke toelichting
per vragenlijst zijn de vragen en begrippen nader toegelicht. De vragenlijsten konden op twee manieren
worden ingevuld:

Door de apotheekhoudende samen met een financiële specialist van ConQuaestor/Significant
ingevuld op locatie (hierna: diepteonderzoek). De invulling is vervolgens door de financiële specialist
beoordeeld op basis van waarnemingen ter plaatse en op basis van aansluiting met relevante
brondocumenten uit het apotheek informatiesysteem (AIS) en de financiële administratie.

Door zelf in te vullen.
Ter bevordering van de eenduidige invulling van de vragenlijsten zijn toelichtingen op de vragenlijsten
opgesteld die een onlosmakelijk deel uitmaken van de vragenlijsten (zie bijlage 2). Daarnaast zijn ten
behoeve van de instructie van de diepteonderzoekers de volgende documenten opgesteld:

protocol voor diepteonderzoek voor de onderzoekers;

vraag & antwoord (hierna Q&A genoemd) over het apothekersonderzoek voor de te onderzoeken
apotheken en farmaceutische bedrijven.

Onderzoeksrapport ‘Inkoopvoordelen van apotheekhoudenden in Nederland in 2007’

18 van 51

In het protocol voor diepteonderzoek is aangegeven wat de achtergrond van de diverse vragen was en op
welke wijze verificatie van de beantwoording mogelijk is. Het Q&A is vooral gericht op het eenduidig
kunnen beantwoorden van vragen van apotheekhoudenden over zaken als onderzoeksdoel,
onderzoeksprocedure, verplichte deelname aan onderzoek etc.
Ten slotte is er een helpdesk ingericht, waarbij een senior onderzoeker beschikbaar was voor het
beantwoorden van vragen.
1.4.2
Benadering
De benadering van de in de steekproef geselecteerde apotheekhoudenden en farmaceutische bedrijven
heeft in volgende stappen plaatsgevonden:

Alle organisaties en belangenorganisaties hebben een brief d.d. 1 juli 2008 (bijlage 1) ontvangen van
de NZa met een aankondiging van het onderzoek en het verzoek om medewerking te verlenen. In de
brief is gewezen op de bevoegdheid van de NZa (art. 61 Wmg), de verplichting tot medewerking en de
mogelijkheid van de NZa om bij niet-medewerking toepassing te geven aan de bevoegdheid om een
last onder dwangsom of een bestuurlijke boete op te leggen.

Twee weken later hebben alle partijen uit de initiële steekproef per aangetekende post een
informatieverzoek d.d. 14 juli 2008 (bijlage 1) met vragenlijst en toelichting op de vragenlijst
ontvangen.

Aansluitend op het uitsturen van het informatieverzoek is gestart met het telefonisch benaderen van
alle geselecteerden voor het maken van een afspraak voor een diepteonderzoek op locatie.

Partijen konden gebruik maken van de mogelijkheid tot zelfinvulling; in die gevallen dienden de
ingevulde vragenlijsten binnen twee weken na de datum van het informatieverzoek te zijn ontvangen.

De van zelfinvullers terug ontvangen vragenlijsten zijn na ontvangst beoordeeld door ConQuaestor
(zie kader hierna); mocht na beoordeling daartoe aanleiding zijn geweest, dan zijn deze partijen
alsnog benaderd voor een afspraak voor een diepteonderzoek op locatie.

Gemaakte afspraken over zelfinvulling of over de datum van het diepteonderzoek zijn per e-mail en
gewone post schriftelijk bevestigd aan de contactpersoon van de organisatie, waarbij de naam van de
geplande diepteonderzoeker in de bevestiging is aangegeven.

Bij aanvang van het diepteonderzoek heeft elke diepteonderzoeker zich gelegitimeerd onder
overlegging van een besluit van aanwijzing als diepteonderzoeker door de NZa.

De diepteonderzoeken zijn afgesloten met het wederzijds ondertekenen van een
vertrouwelijkheidverklaring (zie bijlage 2, vragenlijst), waarin is aangegeven dat de tijdens het
diepteonderzoek overlegde documenten en informatie uitsluitend ter beschikking zijn gesteld voor het
NZa-onderzoek ínkoopvoordelen en praktijkkosten in 2007 bij apotheekhoudenden’.

Gedurende het onderzoeksproces is bij onvolledigheid van de beantwoording van de vragenlijst een
NZa-verklaring afgegeven waarin de verplichting om gegevens aan te leveren formeel is vastgelegd.

Onderzoeksrapport ‘Inkoopvoordelen van apotheekhoudenden in Nederland in 2007’

19 van 51

Beoordeling zelfinvullers
De beoordeling door de onderzoekers van de zelfinvullers is primair gericht geweest op:

het ingevuld zijn van alle verplicht in te vullen vragen;

de plausibiliteit van de beantwoording op basis van de professionele inschatting van ConQuaestor,
waarbij met name is gelet op de omvang van de gerapporteerde inkoopvoordelen (en praktijkkosten)
in totalen en in relatie tot de omvang van de apotheek.
Indien er op basis van deze beoordeling vragen waren, zijn deze in eerste instantie -waar mogelijktelefonisch beantwoord. In sommige gevallen zijn alsnog brondocumenten (uit met name AIS10 of
jaarrekening) opgevraagd. Indien telefonisch afhandeling en of nasturing niet mogelijk bleek, is alsnog een
afspraak voor een diepteonderzoek ter plaatse gemaakt.

1.4.3
Handhaving
De geselecteerde partijen zijn op grond van artikel 61 Wet marktordening gezondheidszorg (Wmg)
verplicht tot het verstrekken van de gegevens waarom in het informatieverzoek is gevraagd. Bij niet
medewerking is de NZa bevoegd om toepassing te geven aan haar handhavingsbevoegdheden, last
onder dwangsom of bestuurlijke boete. Voorafgaand aan de start van het onderzoek is door de NZa een
handhavinginstructie opgesteld.
Ondersteunende activiteiten door de onderzoekers in verband met handhaving zijn gericht geweest op :

medewerking verkrijgen van de partijen aan informatieverzameling door een bezoek van een
diepteonderzoeker. Alle onderzoeksobjecten zijn telefonisch benaderd door medewerkers van
ConQuaestor. ConQuaestor heeft hiervoor een helpdesk opgericht met een uniek telefoonnummer en
e-mailadres;

bevestigen van de gemaakte afspraken met het onderzoeksobject per mail en per post;

continu bewaken van de planning van diepteonderzoekers, zodat niet-beschikbaar zijn van diepteonderzoekers geen reden kon zijn voor een onderzoeksobject om geen afspraak te kunnen maken;

toezien op tijdig retourneren van de vragenlijsten door de zelfinvullers;

controleren van daadwerkelijke invulling van alle verplicht in te vullen vragen;

navragen van brondocumenten ter verificatie van de beantwoording;

achterlaten van een verklaring door de diepteonderzoeker ter plaatse indien sprake was van niet of
onvolledig verstrekken van de gevraagde informatie. In deze verklaring –namens de NZa- werd
aangegeven welke informatie nog diende te worden aangeleverd en de termijn die daarbij van
toepassing was;

continu registreren van alle contacten die tijdens het onderzoek hebben plaatsgevonden en alle
afspraken die zijn gemaakt in een zogenaamd ‘logboek’;

dagelijks rapporteren aan de NZa over de stand van zaken met betrekking tot afgesloten
onderzoeken, openstaande onderzoeken en vastgestelde knelpunten;

overdragen van een dossier aan de NZa per onderzoeksobject waarbij sprake was van
verhindering/niet (volledig) nakomen van afspraken.
10

AIS staat voor Apotheek Informatiesysteem

Onderzoeksrapport ‘Inkoopvoordelen van apotheekhoudenden in Nederland in 2007’

20 van 51

Bij de uitvoering van de handhavingsinstructie is als volgt te werk gegaan:

Geselecteerde partijen waarmee binnen de gestelde termijnen van het informatieverzoek geen
afspraak kon worden gemaakt, zijn door NZa schriftelijk gemaand tot deelname. In deze aanmaning is
aangegeven dat ingevolge artikel 85 Wmg de NZa bevoegd is om ter handhaving van het bepaalde
bij artikel 61 een bestuurlijke boete op te leggen;

Zelfinvullers die niet voldoen aan de gestelde aanlevertermijnen zijn door NZa schriftelijk gemaand tot
aanlevering. Hierbij is aangegeven dat ingevolge artikel 85 Wmg de NZa bevoegd is om ter
handhaving van het bepaalde bij artikel 61 een bestuurlijke boete op te leggen;

In het geval van onvolledige beantwoording van de vragenlijsten en /of het niet aanleveren van de
gevraagde brondocumenten zijn door de diepteonderzoekers verklaringen afgegeven (zie bijlage 3
inclusief oplegbrief). In deze verklaring is door de diepteonderzoeker aangeven op welke vragen de
ontbrekende gegevens betrekking hadden. In de verklaring is verzocht om binnen 1 week na
dagtekening alsnog tot aanlevering over te gaan;

Indien aanlevering binnen 1 week niet heeft plaatsgevonden, is door de NZa een schriftelijke
aanmaning verstuurd. Ook hierbij is aangegeven dat ingevolge artikel 85 Wmg de NZa bevoegd is om
ter handhaving van het bepaalde bij artikel 61 een bestuurlijke boete op te leggen;

De diepte-onderzoekers waren ook geïnstrueerd om een verklaring af te geven wanneer de toegang
zou worden geweigerd, een afspraak ter plaatse werd gecancelled of andere situaties van obstructie
zich voor mochten doen. Dit soort situaties hebben zich echter tijdens het onderzoek niet voorgedaan.
Betreffende gevallen die na uitvoering van bovengenoemde handhavingshandelingen niet hebben geleid
tot de gevraagde aanlevering binnen de termijn van het onderzoek zijn ter verdere juridische afhandeling
en mogelijk nader onderzoek door de onderzoekers overgedragen aan de NZa.
Aanvullende NZa mededeling op vragenlijsten
Mede naar aanleiding van de eerste bevindingen van de uitgevoerde diepteonderzoeken is naar voren
gekomen dat sommige vragen uit de vragenlijsten niet of moeilijk konden worden ingevuld. Daarnaast is
vastgesteld dat een deel van de kwalitatieve vragen niet geheel eenduidig te beantwoorden was. Voor
deze vragen is gesteld dat beantwoording op vrijwillige basis plaatsvindt en deze vragen geen onderdeel
uit zullen maken van het formele informatieverzoek, hetgeen betekent dat de NZa ten aanzien hiervan
geen gebruik heeft gemaakt van haar bestuursrechtelijke handhavingsmogelijkheden.
Wat betreft de vragen voor de extramurale apotheekhoudende heeft de NZa op 7 augustus 2008 en voor
de ziekenhuisapothekers en farmaceutische toeleveranciers op 12 augustus een mededeling opgesteld (te
overhandigen door onderzoeker bij aanvang van het diepteonderzoek), waarin is aangegeven welke
vragen niet of alleen op vrijwillige basis behoeven te worden ingevuld (bijlage 2).
De antwoorden op de vragen die niet of alleen op vrijwillige basis hoefden te worden ingevuld van
respondenten die niet op de hoogte waren van deze mededeling zijn niet meegenomen in de rapportages.

Onderzoeksrapport ‘Inkoopvoordelen van apotheekhoudenden in Nederland in 2007’

21 van 51

1.5

Gegevensverwerking

Bij ziekenhuizen ontbreekt veelal inzicht in de AIP-waarde van de ingekochte geneesmiddelen, daarom is
aan de ziekenhuizen de mogelijkheid geboden om een bestand met inkoopgegevens per geneesmiddel
met een ZI-nummer of ATC-code aan te leveren. Deze zijn door de diepteonderzoeker verwerkt met een
speciaal daarvoor ontwikkeld programma waarmee de AIP-waarde kon worden berekend en de
resulterende kortingen op factuur konden worden vastgesteld.
Na ontvangst van de databestanden (per respondent), zijn op hoofdlijnen de volgende activiteiten
uitgevoerd:

Inlezen individuele bestanden in een databestand voor alle respondenten.

Verwijderen van de ingevulde gegevens op vrijwillige vragen voor respondenten die niet (tijdig) op de
hoogte waren van de mededeling over het onderscheid tussen vrijwillige en verplichte vragen.

Vaststellen van uitval of aanpassingen op respondentniveau en/of op waardeniveau, met de volgende
deelactiviteiten:
- verwijderen van respondenten die in 2007 zijn gestart met de apotheek of geëindigd;
- validatie van de ingevulde velden in het antwoordformulier;
- maken van scatterplots;
- uitbijtercontrole op basis van de scatterplots;
- inhoudelijke verificatie van de uitbijters bij de diepteonderzoekers;
- aanpassen of weglaten van uitbijters.

Uitvoeren van representativiteitstoetsen.

Statistische analyse op subpopulatieniveau, met de volgende deelactiviteiten:
- vaststellen van gemiddelden en spreiding per subpopulatie;
- uitvoeren van regressieanalyses ten behoeve van:
o terugweging (voor ziekenhuisapotheken);
o verdiepingsanalyses;
- uitvoeren van t-toetsen voor significantiebepaling van waargenomen verschillen tussen variabelen
of subpopulaties.

Terugweging van de resultaten per subpopulatie naar totaalniveau.

Vaststellen van de gerealiseerde nauwkeurigheid.
In bijlage 5 zijn de bij bovenstaande activiteiten gehanteerde methoden nader toegelicht.

Onderzoeksrapport ‘Inkoopvoordelen van apotheekhoudenden in Nederland in 2007’

22 van 51

2

De resultaten zijn representatief

Dit hoofdstuk beschrijft de onderzochte populatie en de gerealiseerde respons in relatie tot de vraag in
hoeverre de resultaten voldoende representatief11 zijn. De nauwkeurigheden verschillen per onderzochte
onderzoeksvariabele; de nauwkeurigheden zijn te vinden in de hoofdstukken met de resultaten per
(sub)populatie (hoofdstuk 3 e.v.).

2.1

De gerealiseerde respons

2.1.1
Apotheekhoudenden
In onderstaande tabellen is een overzicht gegeven van de gerealiseerde respons voor de extramurale
apotheken en de ziekenhuisapotheken. De bruto steekproef is gedefinieerd als de in de steekproef
getrokken respondenten, inclusief de bijtrekking (zie hoofdstuk 1). De bruto respons bestaat uit de bruto
steekproef, verminderd met de legitieme uitvallers (in 2007 gestart, goede redenen van geen deelname,
etc.) en weigeraars. De netto respons resulteert na de gegevensverwerking. De netto respons per
onderzochte onderzoeksvariabele kan – mede als gevolg van de vrijwillige vragen – variëren.
Omvang bruto
steekproef

Bruto respons

Netto respons

Poliklinische apotheken

15

13

11

Dienstapotheken

19

18

16

Keten met groothandel

41

44

46

Keten zonder groothandel

31

26

24

Internetapotheken

9

3

3

Overig openbaar

55

49

47

Apotheekhoudende huisartsen

40

34

34

Totaal

210

187

181

Subpopulatie

Tabel 2.1 Respons inclusief tussentijdse bijtrekking voor de extramurale apotheekhoudenden

Gedurende het onderzoek bleken twee apotheken in ketens zonder groothandel uiteindelijk te behoren tot
een keten met groothandel, hetgeen de reden is dat de netto respons voor ketens met groothandel groter
is dan de bruto respons.
Omvang bruto
steekproef

Bruto Respons

Netto Respons

Academisch ziekenhuis

8

8

8

Topklinisch ziekenhuis

18

18

18

Algemeen ziekenhuis

37

37

37

Totaal

63

63

63

Subpopulatie

Tabel 2.2 Respons inclusief tussentijdse bijtrekking voor de ziekenhuisapotheken

11

Representatief = vertegenwoordigend, typerend. In bijlage 6 wordt dit nader toegelicht.

Onderzoeksrapport ‘Inkoopvoordelen van apotheekhoudenden in Nederland in 2007’

23 van 51

2.1.2
Fabrikanten en groothandels
In onderstaande tabel is een overzicht gegeven van de gerealiseerde respons voor de farmaceutische
fabrikanten en groothandels.
Omvang bruto
steekproef

Bruto Respons

Netto Respons

Fabrikant

25

25

25

Groothandel

10

8

8

Totaal

35

33

33

Subpopulatie

Tabel 2.3 Respons inclusief tussentijdse bijtrekking voor de fabrikanten en groothandels

2.2

Terugweging om de representativiteit te waarborgen voor resultaten
van apotheekhoudenden

2.2.1
Openbare apotheken
Voor de openbare apotheken is het mogelijk om een representativiteitstoets uit te voeren op basis van het
aantal WMG-receptregels. Hiertoe heeft Sfk informatie aangeleverd van de procentuele verdeling van het
aantal openbare apotheken in Nederland in 2007 (= de gehele onderzoekspopulatie van extramurale
apotheekhoudenden minus de apotheekhoudende huisartsen) naar aantal WMG-receptregels.
In onderstaande figuur is de verdeling naar WMG-receptregels weergegeven, inclusief de procentuele
verdeling zoals we die hebben waargenomen in de steekproef van dit onderzoek (dus nog niet
teruggewogen naar de totale populatie in Nederland).

Populatie verdeling openbare apotheken in 2007
30%

Populatie in steekproef
Populatie in Nederland
25%

% apotheken

20%

15%

10%

5%

0%
0 - 40.000

40.000 - 60.000

60.000 - 80.000

80.000 - 100.000

100.000 of meer

Aantal WMG-receptregels
Figuur 2.1 Populatieverdeling in steekproef en in Nederland van openbare apotheken in 2007

Onderzoeksrapport ‘Inkoopvoordelen van apotheekhoudenden in Nederland in 2007’

24 van 51

Duidelijk is te zien dat de steekproef een oververtegenwoordiging heeft van kleine apotheken
(omvangsklasse 0 – 40.000 WMG-receptregels), terwijl er een ondervertegenwoordiging is van grote
apotheken. De oververtegenwoordiging van kleine apotheken is niet vreemd: de gestratificeerde
steekproef bevat relatief veel dienstapotheken en internetapotheken (om voldoende nauwkeurige
resultaten op te leveren voor deze subpopulaties), die gemiddeld kleiner van omvang zijn dan de andere
subpopulaties. De ondervertegenwoordiging van grote apotheken is niet verklaarbaar en is daarmee
‘toeval’.
Indien de populatieverdeling van Nederlandse apotheken én de steekproef worden gecorrigeerd voor de
subpopulaties dienstapotheken en internetapotheken, daarmee corrigerend voor de voornoemde
oververtegenwoordiging van kleine apotheken als gevolg van de gestratificeerde steekproef in deze
subpopulaties, dan ontstaat het volgende beeld wat betreft verdeling naar omvang.

Populatieverdeling excl. dienstapotheken en internet
30%

Steekproef excl. dienstapotheken en
internet
25%

Populatie in Nederland excl.
dienstapotheken en internet

% apotheken

20%

15%

10%

5%

0%
0 - 40.000

40.000 - 60.000

60.000 - 80.000

80.000 - 100.000

100.000 of meer

Aantal WMG-receptregels
Figuur 2.2 Populatieverdeling in steekproef en in Nederland van openbare apotheken, exclusief dienstapotheken en
internetapotheken in 2007

Bij bovenstaande correctie is de verdeling naar omvang voor de subpopulaties dienstapotheken en
internetapotheken gehanteerd zoals waargenomen in de steekproef. Dit is aannemelijk, gegeven de
relatief grote omvang van de steekproef ten opzichte van de totale aantallen binnen deze subpopulaties
én de waargenomen spreiding naar omvang binnen deze subpopulaties.
De oververtegenwoordiging van kleine apotheken in de steekproef is nu gewijzigd in een geringe
ondervertegenwoordiging. Er is nog steeds een ondervertegenwoordiging van grote apotheken in de
steekproef, maar deze is kleiner geworden.

Onderzoeksrapport ‘Inkoopvoordelen van apotheekhoudenden in Nederland in 2007’

25 van 51

De conclusie is dan ook dat de steekproef representatief is (alle onderscheiden omvangsklassen en
subpopulaties worden in voldoende mate meegenomen in de steekproef om een ‘vertegenwoordigend’
beeld te vormen). Als gevolg van de waargenomen verschillen in verdeling naar omvangsklassen tussen
de steekproefpopulatie en de populatie in Nederland, blijft het noodzakelijk om de resultaten terug te
wegen naar de omvang van de subpopulaties zoals Sfk die aangeeft.
Aangezien er geen omvangsverdeling bekend is van de gehele populatie van poliklinische apotheken in
Nederland is deze subpopulatie teruggewogen naar aantal. Omdat er vrijwel sprake is van een integrale
steekproef, is dit voor deze subpopulatie een statistisch goede benadering.
De apotheken in de ketens worden teruggewogen naar het aantal apotheken in de betreffende keten,
uitgaande van een representatieve steekproef binnen elke keten. Dit betekent dat de in de steekproef
waargenomen verdeling in omvangsklassen voor de ketens wordt verondersteld representatief te zijn voor
de ketens in de gehele populatie.
Voor de overige openbare apotheken wordt nu de voor de ketens aangenomen verdeling over de
omvangsklassen afgetrokken van de verdeling over de omvangsklassen inclusief de ketens. Op deze
wijze wordt een verdeling over de overige openbare apotheken geconstrueerd, die naar verwachting goed
aansluit bij die in de totale populatie van overig openbare apotheken in Nederland. Deze verdeling is
tegelijkertijd robuust: eventuele fouten in de verdeling van de ketens worden daarmee gecorrigeerd op de
populatieverdeling van de overige openbare apotheken.
Het geconstateerde gemiddelde aantal receptregels van openbare apotheken in de steekproef bedraagt
70.629. Volgens de Sfk-cijfers bedroeg het gemiddelde aantal WMG-receptregels in 2007 74.400 per
openbare apotheek. Dit betekent dat de gemiddelde omvang van de apotheken in de steekproef lager is
dan het gemiddelde in de werkelijke populatie. Dit komt overeen met de eerder genoemde
ondervertegenwoordiging van grote apotheken in de steekproef. De terugweging is daarom ook om die
reden vereist.
12

Naast de inkoopvoordelen, is ook een raming gemaakt van de totale inkoopwaarde (tegen AIP-prijs ) van
de WMG-geneesmiddelen bij openbare apotheken. Deze geraamde totale inkoopwaarde bedraagt €3.665
miljoen, uitgaande van 1.825 openbare apotheken. Dit verhoudt zich zeer goed met de bedragen zoals
opgenomen in de Sfk ‘Data en feiten 2008’, waarin een vergelijkbaar bedrag van €3.690 miljoen wordt
gerapporteerd voor alle openbare apotheken over 2007. Het aantal apotheken dat daarbij wordt
gerapporteerd, bedraagt – zoals hiervoor aangegeven - 1.859.

12

AIP = apotheekinkoopprijs ook wel taxe-prijs genoemd

Onderzoeksrapport ‘Inkoopvoordelen van apotheekhoudenden in Nederland in 2007’

26 van 51

2.2.2
Apotheekhoudende huisartsen
Voor apotheekhoudende huisartsen is geen representativiteitstoets uitgevoerd wat betreft de
samenstelling van de populatie. Over omvangsklassen of andere relevante populatiekenmerken zijn geen
betrouwbare officiële cijfers beschikbaar. Terugweging van de onderzoeksresultaten voor de
apotheekhoudende huisartsen heeft daarom plaatsgevonden op het aantal praktijken in Nederland.
De uiteindelijke onderzoeksresultaten zijn voor de apotheekhoudende huisartsen op validiteit getoetst.
Hieraan wordt in de navolgende hoofdstukken aandacht besteed.
2.2.3
Ziekenhuisapotheken
In onderstaande figuur is een vergelijking gemaakt tussen de populatie in Nederland van de topklinische
ziekenhuizen en die in de steekproef. De representativiteit is goed; alle omvangsklassen worden in
voldoende mate vertegenwoordigd.
Representativiteit Topklinische ziekenhuizen

Percentage
ziekenhuisapotheken

50%
40%

Populatie in Nederland
Populatie in steekproef

30%
20%
10%
0%
0-100 miljoen

100-150 miljoen 150-200 miljoen 200-250 miljoen

250 miljoen en
meer

Ziekenhuisbudget (euro's)

Figuur 2.3 Populatieverdeling in steekproef en in Nederland van topklinische ziekenhuizen in 2007

De spreiding van inkoopwaarden per ziekenhuis binnen een omvangsklasse blijkt groot. Door het vaak
specialistische karakter van deze ziekenhuizen verschilt de karakteristiek van het geneesmiddelengebruik.
Regressies op verschillende budgetparameters (ziekenhuisbudget, aantal eerste poliklinische opnamen,
aantal bedden en ziekenhuisbudget) wezen uit dat er onvoldoende relatie tussen deze omvangsfactoren
en de inkoopwaarde geneesmiddelen bestaat om weging naar deze factoren noodzakelijk te maken.
Daarom is voor deze groep gekozen voor weging naar aantal, hetgeen bij een representatieve aselecte
steekproef een statistisch zuivere schatting oplevert.
Een vergelijkbare figuur voor de algemene ziekenhuizen is hieronder opgenomen. Ook hiervoor geldt dat
de representativiteit goed is; terugweging binnen de omvangsklassen is ook voor deze
ziekenhuisapotheken toegepast.

Onderzoeksrapport ‘Inkoopvoordelen van apotheekhoudenden in Nederland in 2007’

27 van 51

Representativiteit Algemene ziekenhuizen

Percentage
ziekenhuisapotheken

50%
Populatie in Nederland
Populatie in steekproef

40%
30%
20%
10%
0%
0-50
miljoen

50-75
miljoen

75-100
miljoen

100-125
miljoen

125-150
miljoen

150-175
miljoen

175 miljoen
of meer

Ziekenhuisbudget (euro's)

Figuur 2.4 Populatieverdeling in steekproef en in Nederland van algemene ziekenhuizen in 2007

Voor academische ziekenhuizen is sprake van een integrale waarneming; de representativiteit is hiermee
gewaarborgd.
Ook voor Algemene ziekenhuizen toonde een regressieanalyse op de verschillende budgetparameters
aan dat voor ziekenhuizen terugweging naar aantal is te prefereren, omdat terugwegingen naar andere
mogelijke wegingsfactoren een grotere variantie op de voorspellende waarde hebben. Dit is te verklaren
op basis van de verschillende specialismen, het verschil in adherentiegebied (demografische factoren) en
het verschil in prescriptiebeleid.

Onderzoeksrapport ‘Inkoopvoordelen van apotheekhoudenden in Nederland in 2007’

28 van 51

2.3

De representativiteit en nauwkeurigheid van resultaten van
groothandels en fabrikanten is zeer groot

Voor de groothandels en fabrikanten kan de representativiteit van de steekproef worden vastgesteld door
na te gaan in hoeverre de (grootste) leveranciers voor extramurale apotheken en ziekenhuisapotheken,
zoals door de apotheekhoudenden gerapporteerd als onderdeel van het onderzoek, in de steekproef van
groothandels en fabrikanten is opgenomen.
In de steekproef van groothandels en fabrikanten is 93% van het totale geraamde marktaandeel van
leveranciers van extramurale apotheekhoudenden (op basis van de door extramurale apotheekhoudenden
aangegeven grootste leveranciers) opgenomen in de steekproef. De representativiteit en nauwkeurigheid
van de ramingen vanuit de fabrikanten en groothandels zijn hiermee voor de extramurale
apotheekhoudenden zeer goed.
Voor de leveranciers van ziekenhuisapotheken is het marktaandeel in de steekproef kleiner dan van de
leveranciers van de extramurale apotheekhoudenden, namelijk 75%. De oorzaak van dit kleinere
marktaandeel in de steekproef is het ontbreken van gegevens voor uitsplitsing bij één van de onderzochte
groothandels en door het ontbreken van één van de grotere fabrikanten in de steekproef. Ook nu is er nog
wel sprake van een representatieve steekproef die tot nauwkeurige resultaten zal leiden. Immers, een
steekproef van 75% van een totale populatie is nog steeds uitstekend te noemen, zeker omdat de grotere
leveranciers tot de steekproef behoren. In de onderzoeksresultaten (hoofdstuk 3 e.v.) worden
validiteitstoetsen uitgevoerd om na te gaan in hoeverre de nauwkeurigheid van de ramingen daadwerkelijk
zijn gewaarborgd.

Onderzoeksrapport ‘Inkoopvoordelen van apotheekhoudenden in Nederland in 2007’

29 van 51

3

De inkoopvoordelen in 2007 voor alle
apotheekhoudenden in Nederland

Dit hoofdstuk beschrijft de resultaten van het onderzoek, daar waar het gaat om de inkoopvoordelen in
Nederland, dat wil zeggen: in dit hoofdstuk worden de resultaten van de onderzoeken naar
inkoopvoordelen onder de verschillende onderscheiden deelpopulaties geaggregeerd naar totaalniveau.
De volgende resultaten worden achtereenvolgens weergegeven:

de inkoopvoordelen: totaal, per subpopulatie en per inkoopvoordeelcomponent;

de inkoopvoordelen per apotheekhoudende: totaal, per subpopulatie en per component;

de inkoopvoordelen per component als percentage van de inkoopwaarde;

de gerealiseerde nauwkeurigheid van de ramingen en de waargenomen spreiding.
Alle resultaten betreffen de inkoopvoordelen en de inkoopwaarde voor WMG-geneesmiddelen.
In dit hoofdstuk wordt uitsluitend onderscheid gemaakt naar:

Extramurale apotheekhoudenden:
 Openbare apotheken
 Apotheekhoudende huisartsen

Ziekenhuisapotheken.
Er wordt ingegaan op de subpopulaties binnen de openbare apotheken en de apotheekhoudende
huisartsen in hoofdstuk 4 en 5 (voor extramurale apotheekhoudenden) en hoofdstuk 6 (voor
ziekenhuisapotheken).

Onderzoeksrapport ‘Inkoopvoordelen van apotheekhoudenden in Nederland in 2007’

30 van 51

3.1

De totale inkoopvoordelen in 2007 op WMG-geneesmiddelen

Onderstaande tabel bevat de totale inkoopvoordelen in 2007 op WMG-geneesmiddelen, zoals die worden
geraamd voor geheel Nederland wat betreft openbare apotheken, apotheekhoudende huisartsen en
ziekenhuisapotheken. Alle bedragen zijn exclusief BTW.
Inkoopvoordeel in 2007
Totaal

Component

Apotheekhoudende
huisartsen

Openbare apotheken

Ziekenhuisapotheken

1. Bonussen en kortingen op factuur

€

1.156.727.000

€

728.749.000

€

48.315.000

€

379.663.000

2. Gratis geneesmiddelen

€

1.091.000

€

68.000

€

34.000

€

989.000

3. Schenkingen of giften

€

551.000

€

82.000

€

17.000

€

452.000

4. Gunstige financiering

€

1.000

€

1.000

€

-

€

-

5. Nettorendement op beleggingen in de groothandel

€

2.904.000

€

2.904.000

€

-

€

-

6. Bijzondere adviseursvergoedingen

€

529.000

€

14.000

€

503.000

€

12.000

7. Opbrengsten waardepapieren

€

-

€

-

€

-

€

Totaal

€

1.161.803.000

€

731.818.000

€

48.869.000

€

381.116.000

Tabel 3.1 Inkoopvoordelen op WMG-geneesmiddelen in 2007

De bedragen voor de componenten 2 tot en met 7 zijn in 2007 voor de openbare apotheken en
apotheekhoudende huisartsen zeer gering ten opzichte van de bonussen en kortingen op factuur en de
totale inkoopvoordelen. Om deze reden wordt in deze rapportage hoofdzakelijk ingegaan op de bonussen
en kortingen op factuur (bijvoorbeeld voor het bepalen van kortingspercentages).
In aanvulling op bovenstaande cijfers, is een totaal geraamd bedrag aan overige inkoopvoordelen
aangegeven van (teruggewogen naar de totale populatie) €1,1 miljoen voor de extramurale apotheken.
De inkoopvoordelen hebben betrekking op alle WMG-geneesmiddelen, ongeacht of deze geneesmiddelen
tot het wettelijk verzekerde pakket behoren of niet.
Er is geen onderzoek gedaan naar de zogenoemde negatieve kortingen en de omvang van de clawback in
2007.

Onderzoeksrapport ‘Inkoopvoordelen van apotheekhoudenden in Nederland in 2007’

31 van 51

3.2

Het gemiddelde inkoopvoordeel per apotheekhoudende in 2007 op
WMG-geneesmiddelen

In onderstaande tabel zijn de geraamde gemiddelde inkoopvoordelen weergegeven per
apotheekhoudende, voor zowel de totale omvang als de gemiddelde inkoopvoordelen voor openbare
apotheken, apotheekhoudende huisartsen en voor de ziekenhuisapotheken.

Gemiddelde inkoopvoordeel per apotheekhoudende in 2007
Apotheekhoudende
huisartsen

Component

Openbare apotheken

Ziekenhuis-apotheken

1. Bonussen en kortingen op factuur

€

399.314

€

102.579

€

3.954.822

2. Gratis geneesmiddelen

€

37

€

72

€

10.305

3. Schenkingen of giften

€

45

€

36

€

4.706

4. Gunstige financiering

€

1

€

-

€

-

5. Nettorendement op beleggingen in de groothandel

€

1.591

€

-

€

-

6. Bijzondere adviseursvergoedingen

€

8

€

1.068

€

127

7. Opbrengsten waardepapieren

€

-

€

-

€

-

Totaal

€

400.996

€

103.755

€

3.969.960

Tabel 3.2 Gemiddelde inkoopvoordelen op WMG-geneesmiddelen per apotheekhoudende in 2007

Het gemiddelde inkoopvoordeel vertoont grote verschillen tussen de drie getoonde subpopulaties, hetgeen
verklaarbaar is vanuit omvang en functies van de apotheekhoudende.

3.3

Bonussen en kortingen op factuur in 2007 voor WMGgeneesmiddelen als percentage van de inkoopwaarde

Onderstaande tabel bevat de bonussen en kortingen op factuur als percentage van de inkoopwaarde
tegen AIP-prijzen.
Gemiddelde kortingspercentage bonussen en kortingen op factuur in 2007
Component

Openbare apotheken

Apotheekhoudende
huisartsen

Ziekenhuisapotheken

19,9%

18,1%

32,1%

1. Bonussen en kortingen op factuur

Tabel 3.3 Gemiddelde kortingspercentages van bonussen en kortingen op factuur voor WMG-geneesmiddelen voor openbare
apotheken, apotheekhoudende huisartsen en ziekenhuisapotheken in 2007
13

Er is sinds 2004 een verandering opgetreden ; daar waar in 2004 de apotheekhoudende huisartsen een
hoger kortingspercentage hadden (te weten 17,8%) dan de openbare apotheken geldt dat nu voor de

13

Zie de rapportage ‘Inkoopvoordelen van apotheekhoudenden 2004’, ConQuaestor

Onderzoeksrapport ‘Inkoopvoordelen van apotheekhoudenden in Nederland in 2007’

32 van 51

openbare apotheken (2004: 16,5%). De kortingspercentages zijn derhalve in drie jaar voor de openbare
apotheken met 3,4 procentpunten gestegen; voor de apotheekhoudende huisartsen met 0,3 procentpunt.
In hoofdstuk 4 wordt ingegaan op de onderverdeling van de waargenomen kortingspercentages per
subpopulatie binnen de openbare apotheken.
In onderstaande figuur zijn de inkoopvoordelen (WMG-geneesmiddelen) uitgezet tegen de AIPinkoopwaarde (WMG-geneesmiddelen) voor achtereenvolgens de extramurale apotheken en de
ziekenhuisapotheken. De punten geven de waarden van de individuele apotheekhoudenden weer. Uit dit
figuur zijn de voornoemde kortingspercentages (van inkoopvoordelen als percentage van de
inkoopwaarde) goed herkenbaar als helling van de ‘band’ van waarnemingen. Ook kan worden
geconcludeerd dat de spreiding rondom deze ‘band’ relatief gering is, hetgeen aangeeft dat de berekende
kortingspercentages als betrouwbaar en nauwkeurig kunnen worden beschouwd.

inkoopvoordeel naar inkoopwaarde

Bonussen en kortingen op factuur

€ 1.200.000

€ 1.000.000

€ 800.000

€ 600.000

€ 400.000

€ 200.000

€0
€0

€ 1.000.000

€ 2.000.000

€ 3.000.000

€ 4.000.000

€ 5.000.000

WMG inkoopwaarde tegen taxen
Figuur 3.1 Bonussen en kortingen op factuur (WMG) en WMG-inkoopwaarden (tegen taxe-prijzen) in 2007 voor extramurale
apotheken

Onderzoeksrapport ‘Inkoopvoordelen van apotheekhoudenden in Nederland in 2007’

33 van 51

3.4

De verdeling van inkoopvoordelen naar inkoopkanalen

3.4.1

De kortingspercentages naar inkoopkanaal zijn vastgesteld op grond van informatie van
fabrikanten en groothandels
14
Het totale inkoopvoordeel is te verdelen naar de onderscheiden inkoopkanalen , te weten specialité
15
(single source/multisource) , generiek, parallel en overig.
De uitsplitsing naar inkoopkanalen bij apotheekhoudenden wordt zeer beperkt door extramurale
apotheken en ziekenhuisapotheken geregistreerd. Dit houdt in dat de inkoopvoordelen naar inkoopkanaal
in de diepteonderzoeken vanuit de ontvangende kant onvoldoende betrouwbaar en nauwkeurig zijn te
rapporteren. Fabrikanten en groothandels waren wel in staat deze uitsplitsing aan te leveren. Het is
daarom mogelijk geweest de verstrekte kortingspercentages per inkoopkanaal vast te stellen op basis van
de onderzoeksresultaten met betrekking tot fabrikanten en groothandels.
Hieronder zijn de resultaten opgenomen van de waargenomen gemiddelde kortingspercentages, zoals die
door fabrikanten en groothandels zijn geadministreerd. Het gaat daarbij om de gerealiseerde
kortingspercentages, dus niet om de contractwaarden. De uitsplitsing naar single source en multi source
kon veelal niet worden gemaakt.

Kortingen op inkoopwaarde
80%
72%

Ziekenhuisapotheken
Extramurale apotheken
62%

% korting

60%

40%
31%
27%
20%

20%

15%

14%

8%

0%
Specialite

Generiek

Parallel

Totaal

Figuur 3.2 Kortingspercentages voor ziekenhuisapotheken en extramurale apotheken per inkoopkanaal in 2007

14

Het inkoopkanaal is een classificatie van de NZa (Nederlandse Zorgautoriteit) om WMGgeneesmiddelen in te delen.
15
Single source geneesmiddelen kunnen slechts van één leverancier worden betrokken; multi source
geneesmiddelen kennen meerdere leveranciers.

Onderzoeksrapport ‘Inkoopvoordelen van apotheekhoudenden in Nederland in 2007’

34 van 51

In onderstaande figuren zijn de kortingspercentages en AIP-inkoopwaarden (WMG) voor extramurale
apotheken, respectievelijk ziekenhuisapotheken grafisch weergegeven, zoals die door fabrikanten en
groothandels zijn geadministreerd. Langs de verticale as staan de kortingspercentages weergegeven;
langs de horizontale as de AIP-inkoopwaarden. De oppervlakten representeren daarmee de totale
inkoopvoordelen per inkoopkanaal.

Kortingspercentage

Kortingen per inkoopkanaal extramurale apotheken
80%
70%
60%
50%
40%

Generiek

30%
20%
10%

Parallel

0%
€0

€ 1.000.000

Specialite
€ 2.000.000

€ 3.000.000

€ 4.000.000

€ 5.000.000

x 1.000
AIP-waarde
Figuur 3.3a Kortingspercentages voor extramurale apotheken per inkoopkanaal in 2007

Kortingspercentage

Kortingen per inkoopkanaal ziekenhuisapotheken
80%
70%
60%

Generiek

50%
40%

Parallel

30%
20%

Specialite

10%
0%
€0

€ 200.000

€ 400.000

€ 600.000

€ 800.000

€ 1.000.000

€ 1.200.000

x 1.000

AIP-waarde
Figuur 3.3b Kortingspercentages voor ziekenhuisapotheken per inkoopkanaal in 2007

Uit deze figuren blijkt dat ziekenhuizen gemiddeld een hogere korting ontvangen dan extramurale
apotheken op zowel generieke als specialité geneesmiddelen (deze verschillen overigens naar soort
geneesmiddel).

Onderzoeksrapport ‘Inkoopvoordelen van apotheekhoudenden in Nederland in 2007’

35 van 51

3.5

De verdeling van inkoopvoordelen van extramurale hardlopers naar
patent/niet-patent

Door de inkoopvoordelen (zoals gerapporteerd door groothandels en fabrikanten) als gemiddelde van
extramurale apotheken en ziekenhuisapotheken te plotten, is een duidelijk onderscheid te herkennen
tussen de gepatenteerde geneesmiddelen en de geneesmiddelen die uit patent zijn, zie onderstaande
figuur 3.4.

Inkoopvoordeel en inkoopwaarde van de 34 'hardlopers'
verdeeld naar patent en niet-patent
€ 60.000
y = 0,6702x
de gepatenteerden
de niet-patenten

y = 0,3724x

inkoopvoordeel

€ 50.000

€ 40.000

€ 30.000

€ 20.000

€ 10.000

€€-

€ 20.000

€ 40.000

€ 60.000

€ 80.000

€ 100.000

€ 120.000

€ 140.000
x 1.000

Totale verkoopwaarde tegen taxe
Figuur 3.4 Inkoopvoordelen voor extramurale hardlopers in 2007, uitgesplitst naar gepatenteerd en uit patent

Over de niet-gepatenteerde geneesmiddelen wordt gemiddeld een fors hoger inkoopvoordeel (circa 67%,
ongewogen gemiddelde) verstrekt dan over de geneesmiddelen die gepatenteerd zijn (37%, ongewogen
gemiddelde).

Onderzoeksrapport ‘Inkoopvoordelen van apotheekhoudenden in Nederland in 2007’

36 van 51

3.6

De berekende inkoopvoordelen zijn nauwkeurige ramingen van de
werkelijke inkoopvoordelen

3.6.1

Respons en spreiding bij extramurale apotheekhoudenden en ziekenhuisapotheken
leveren voldoende nauwkeurigheid op
De bovenstaande inkoopvoordelen vormen een nauwkeurige en betrouwbare raming van de werkelijke
omvang van de inkoopvoordelen. Uit de berekening van het betrouwbaarheidsinterval van het gemiddelde
inkoopvoordeel per apotheek/praktijk komt naar voren dat het werkelijke gemiddelde – afhankelijk van de
beschouwde subpopulatie – zeer waarschijnlijk niet meer dan 5,2% (openbare apotheken) en 15,2%
(apotheekhoudende huisartsen) af zal liggen van het in het onderzoek berekende gemiddelde. De
nauwkeurigheid van de berekende inkoopvoordelen van de ziekenhuisapotheken bedraagt 8,8%.
In onderstaande tabel zijn de nauwkeurigheden weergegeven betreffende de raming van de gemiddelde
(totale) inkoopvoordelen per apotheekhoudende, zowel in absolute waarde als in percentage. Opgemerkt
wordt dat de nauwkeurigheid is vastgesteld bij een betrouwbaarheid van 90%, dat wil zeggen dat met 90%
kans de werkelijke waarde binnen de aangegeven nauwkeurigheid valt.
Hieronder zijn allereerst de nauwkeurigheden weergegeven voor de raming van het totale inkoopvoordeel
(geheel Nederland).
Nauwkeurigheid ramingen totale inkoopvoordelen
Totaal
Totale inkoopvoordeel (absoluut)

€

Nauwkeurigheid totale inkoopvoordeel (absoluut)

€

Nauwkeurigheid totale inkoopvoordeel (percentage)

Openbare apotheken

1.161.803.000 €
51.421.000 €

Apotheekhoudende
huisartsen

731.818.000 €
38.008.000 €

381.116.000

7.428.000 €

5,2%

4,4%

Ziekenhuisapotheken

48.869.000 €

15,2%

33.711.000
8,8%

Tabel 3.4 Gerealiseerde nauwkeurigheden voor de geraamde totale inkoopvoordelen

De raming van het totale inkoopvoordeel in Nederland (alle populaties samen) kent een nauwkeurigheid
van 4,4%.
Vervolgens zijn de nauwkeurigheden weergegeven voor de raming van het gemiddelde inkoopvoordeel
per apotheekhoudende per subpopulatie.
Nauwkeurigheid ramingen gemiddelde inkoopvoordeel per
apotheekhoudende
Apotheekhoudende
Openbare apotheken
Ziekenhuisapotheken
huisartsen
Gemiddelde inkoopvoordeel (absoluut)

€

400.996 €

103.755 €

3.969.960

Nauwkeurigheid gemiddelde inkoopvoordeel (absoluut)

€

20.826 €

15.770 €

351.152

Nauwkeurigheid gemiddelde inkoopvoordeel (percentage)

5,2%

15,2%

8,8%

Tabel 3.5 Gerealiseerde nauwkeurigheden voor de geraamde gemiddelde inkoopvoordelen per apotheekhoudende

Deze nauwkeurigheden zijn vastgesteld op grond van de aanname dat sprake is van een normale
verdeling, hetgeen bij het bepalen van betrouwbaarheidsintervallen gebruikelijk is. Vanwege de relatief
grote steekproefomvang in verhouding tot de populatie is eindigheidscorrectie bij het berekenen van de
nauwkeurigheden toegepast (zie bijlage 5).

Onderzoeksrapport ‘Inkoopvoordelen van apotheekhoudenden in Nederland in 2007’

37 van 51

3.6.2

De overall kortingspercentages voor openbare apotheken en apotheekhoudende
huisartsen zijn consistent met de Sfk-cijfers van de geneesmiddelenkosten in 2007
Door de onderzoeksresultaten voor inkoopvoordelen te combineren met de kortingspercentages, is voor
openbare apotheken en apotheekhoudende huisartsen, een raming gemaakt van de
geneesmiddelenkosten in Nederland (WMG), dat wil zeggen de bruto inkoopwaarde tegen taxeprijs.
In onderstaande tabel zijn deze ramingen opgenomen.
Raming geneesmiddelenkosten WMG-geneesmiddelen (AIPwaarde) in 2007
Openbare apotheken
Geraamd inkoopvoordeel WMG-geneesmiddelen op factuur

€

Kortingspercentage

Apotheekhoudende
huisartsen

728.749.000 €
19,9%

Geraamde geneesmiddelenkosten WMG (AIP) (= bruto inkoopwaarde)

€

3.664.743.000 €

Sfk-cijfers WMG-geneesmiddelenkosten in 2007

€

3.690.000.000

48.315.000 €

Totaal
777.064.000

18,1%
267.300.000 €

3.932.043.000

Tabel 3.6 Geraamde geneesmiddelenkosten WMG-geneesmiddelen in Nederland in 2007

De ramingen voor openbare apotheken sluiten zeer nauw aan bij de Sfk-cijfers (het verschil is minder dan
1%). Hiermee is een nadere validatie van de ramingen verkregen.

Onderzoeksrapport ‘Inkoopvoordelen van apotheekhoudenden in Nederland in 2007’

38 van 51

3.6.3

De kortingspercentages naar inkoopkanaal voor openbare apotheken zijn consistent met
de geraamde inkoopvoordelen en Sfk-cijfers van de geneesmiddelenkosten in 2007
Uitgaande van de in ‘Data en feiten 2008’ (over 2007) door Sfk aangegeven verdeling van de
inkoopkanalen naar geneesmiddelenkosten, is de volgende analyse gemaakt:
Inkoopvoordelen per inkoopkanaal (openbare apotheken)

Inkoopkanaal

Aandeel in kosten (Sfk)

Geneesmiddelenkosten
(op basis van AIPwaarden in onderzoek)

Geraamde
kortingspercentages in
onderzoek

Geraamde
inkoopvoordelen naar
inkoopkanaal

Specialité

62,5%

€

2.290.464.000

7,6%

€

Parallelimport

14,6%

€

535.052.000

14,5%

€

77.332.000

Generiek

21,3%

€

780.590.000

61,6%

€

480.751.000

Eigen bereidingen en overig

1,6%

€

58.636.000

n.b.

€

3.664.743.000

Totaal

174.612.000

n.b.
€

732.695.000

Tabel 3.7 Consistentie tussen waargenomen kortingspercentages per inkoopkanaal, inkoopvoordelen en Sfk-cijfers in 2007 voor
openbare apotheken

Deze analyse laat zien dat de in dit onderzoek geraamde kortingspercentages (onderzocht bij de
groothandels en fabrikanten) in combinatie met de bekende marktaandelen per inkoopkanaal, vrijwel
uitkomen op de totale geraamde bonussen en kortingen op factuur voor WMG-geneesmiddelen voor
openbare apotheken in dit onderzoek (€733 miljoen door berekening via de resultaten voor de
inkoopkanalen; €729 miljoen vanuit de resultaten van de diepteonderzoeken).
Dit betekent dat de kortingspercentages consistent zijn met de andere resultaten, hetgeen de
betrouwbaarheid van de resultaten bevestigt.
3.6.4
Resultaten van fabrikanten en groothandels valideren en vullen de resultaten aan
Vanuit de diepteonderzoeken bij de groothandels en fabrikanten zijn eveneens ramingen te maken van het
inkoopvoordeel op basis van de uitsplitsingen naar inkoopkanaal. In onderstaande tabel zijn de ramingen
opgenomen voor de extramurale apotheken.
Inkoopvoordelen op WMGgeneesmiddelen voor extramurale
apotheekhoudenden
Inkoopkanaal

Groothandels en fabrikanten

Specialité

€

195.449.000

Parallelimport

€

86.560.000

Generiek

€

538.120.000

Totaal

€

820.129.000

Tabel 3.8 Geraamde inkoopvoordelen voor extramurale apotheekhoudenden (WMG-geneesmiddelen) in 2007, op basis van
diepteonderzoeken onder groothandels en fabrikanten

De totaalraming ligt circa 5,5% hoger dan de raming van de bonussen en kortingen op factuur vanuit de
extramurale apotheekhoudenden zelf, die uitkomt op €777 miljoen, zie paragraaf 3.1.

Onderzoeksrapport ‘Inkoopvoordelen van apotheekhoudenden in Nederland in 2007’

39 van 51

3.7

De ontwikkeling van de inkoopvoordelen tussen 2004 en 2007

In onderstaande tabel is de ontwikkeling van de inkoopvoordelen weergegeven door een vergelijking te
maken tussen de jaren 2004 en 2007, op basis van de resultaten van de relevante onderzoeken over die
jaren. De vergelijking spitst zich toe op de subpopulaties openbare apotheken en apotheekhoudende
huisartsen. De andere subpopulaties in het onderzoek over 2007 zijn in het onderzoek over 2004 niet
onderscheiden of anders gedefinieerd.
3.7.1
Ontwikkeling van de totale inkoopvoordelen in Nederland
De ontwikkeling tussen 2004 en 2007 van het totale genoten inkoopvoordeel in Nederland (WMG) is
hieronder weergegeven:
Ontwikkeling van de bonussen en kortingen op factuur in Nederland (WMG)
Openbare apotheken
2004
Totale inkoopvoordeel

€

531.773.000 €

2007

Apotheekhoudende huisartsen

Absolute stijging

Procentuele
stijging

728.749.000 €

196.976.000

37,0%

Toewijsbaar aan volumegroei

€

72.909.595

Toewijsbaar aan ontwikkeling kortingspercentage

€

Toewijsbaar aan combinatie van volumegroei en korting

€

2004
€

39.546.000 €

2007

Absolute stijging

Procentuele
stijging

48.315.000 €

8.769.000

22,2%

13,7%

€

8.033.418

20,3%

109.107.115

20,5%

€

611.385

1,5%

14.959.290

2,8%

€

124.197

0,3%

Tabel 3.9 Ontwikkeling van de inkoopvoordelen tussen 2004 en 2007

De stijging toewijsbaar een volumegroei is hierbij gedefinieerd als de groei in AIP-waarde tussen 2004 en
2007, vermenigvuldigd met het kortingspercentage zoals geraamd in het 2004-onderzoek. De stijging
toewijsbaar aan de ontwikkeling van het kortingspercentage is gedefinieerd als de verandering van het
kortingspercentage vermenigvuldigd met de AIP-waarde zoals geraamd in het 2004-onderzoek. Het
combinatie-effect behelst dan de resterende ontwikkeling.
De stijging van het totale inkoopvoordeel bedraagt voor openbare apotheken in Nederland circa 37%,
terwijl voor apotheekhoudende huisartsen de stijging circa 22% bedraagt.
Voor de openbare apotheken wordt het grootste aandeel hiervan verklaard door de hogere gemiddelde
kortingspercentages. Voor de apotheekhoudende huisartsen daarentegen is de stijging grotendeels het
gevolg van volumestijgingen.

Onderzoeksrapport ‘Inkoopvoordelen van apotheekhoudenden in Nederland in 2007’

40 van 51

3.7.2
Ontwikkeling van het gemiddelde inkoopvoordeel per apotheekhoudende
De ontwikkeling van het gemiddelde inkoopvoordeel per apotheekhoudende is hieronder weergegeven:
Ontwikkeling van de gemiddelde bonussen en kortingen op factuur per apotheekhoudende
Openbare apotheken
2004
Gemiddelde inkoopvoordeel per apotheekhoudende

€

307.028 €

2007

Apotheekhoudende huisartsen

Absolute stijging

Procentuele
stijging

2004
€

2007
83.079 €

Absolute stijging

Procentuele
stijging

399.314 €

92.286

30,1%

102.579 €

19.500

23,5%

Toewijsbaar aan volumegroei

€

24.305

7,9%

€

17.938

21,6%

Toewijsbaar aan ontwikkeling kortingspercentage

€

62.995

20,5%

€

1.284

1,5%

Toewijsbaar aan combinatie van volumegroei en korting

€

4.987

1,6%

€

277

0,3%

Tabel 3.10 Ontwikkeling van de inkoopvoordelen per apotheekhoudende tussen 2004 en 2007

De stijging van het inkoopvoordeel per apotheekhoudende bedraagt voor openbare apotheken circa 30%
en voor apotheekhoudende huisartsen bedraagt de stijging circa 24%.

Onderzoeksrapport ‘Inkoopvoordelen van apotheekhoudenden in Nederland in 2007’

41 van 51

4

De inkoopvoordelen in 2007 voor openbare
apotheken

Dit hoofdstuk beschrijft de resultaten van het onderzoek met betrekking tot de inkoopvoordelen voor de
volgende subpopulaties van de openbare apotheken:

Poliklinische apotheken;

Overige openbare apotheken geen onderdeel van een keten (zelfstandige apotheken).
De resultaten van de andere in dit onderzoek onderscheiden subpopulaties (ketens met groothandel,
ketens zonder groothandel en internetapotheken) zijn niet in dit hoofdstuk weergegeven. Ofwel om
(in)directe herleidbaarheid te vermijden, ofwel omdat de nauwkeurigheid van de resultaten voor de
subpopulatie niet beneden de vereiste 15% is. Binnen de subpopulaties van de ketens zijn er bijvoorbeeld
enkele grote organisaties die de resultaten binnen de betreffende subpopulatie domineren, waardoor
sprake zou zijn van indirecte herleidbaarheid. Gegeven het geringe aantal internetapotheken in dit
onderzoek (3) zou eveneens sprake zijn van indirecte of mogelijk zelfs directe herleidbaarheid. Voor de
dienstapotheken is – ondanks het bijtrekken van een vijftal dienstapotheken – de vereiste nauwkeurigheid
van 15% net niet gehaald (15,1%); de resultaten zijn daarom niet gepresenteerd.
Bovenstaande betekent dat de resultaten van de weergegeven subpopulaties niet optellen tot de
resultaten van de openbare apotheken, zoals te vinden in hoofdstuk 3.
Per subpopulatie worden de volgende resultaten weergegeven:

De inkoopvoordelen totaal

De inkoopvoordelen per apotheekhoudende

De kortingspercentages

De bruto inkoopwaarde (totaal en per apotheekhoudende) en de omzet (incl. andere omzet)

De gerealiseerde nauwkeurigheid van de ramingen en de waargenomen spreiding
Alle resultaten betreffen de inkoopvoordelen en de inkoopwaarde voor WMG-geneesmiddelen. Uitsluitend
de bonussen en kortingen op factuur zijn in dit hoofdstuk gerapporteerd; de bedragen op de andere
componenten zijn per subpopulatie zeer klein (zie voorgaand hoofdstuk) en zijn niet in de analyse
betrokken.

Onderzoeksrapport ‘Inkoopvoordelen van apotheekhoudenden in Nederland in 2007’

42 van 51

4.1

Inkoopvoordelen totaal en per apotheekhoudende (WMGgeneesmiddelen)

Hieronder zijn de totale inkoopvoordelen over 2007 voor WMG-geneesmiddelen en de nauwkeurigheden
van de geraamde inkoopvoordelen weergegeven van de in dit hoofdstuk onderscheiden subpopulaties van
de openbare apotheken.
Nauwkeurigheid ramingen totale
inkoopvoordelen
Poliklinische
apotheken

Overige openbare
apotheken

Totale inkoopvoordeel (absoluut)

€

7.369.000

€

513.085.000

Nauwkeurigheid totale inkoopvoordeel (absoluut)

€

851.000

€

33.919.000

Nauwkeurigheid totale inkoopvoordeel (percentage)

11,5%

6,6%

Tabel 4.1 Totale inkoopvoordelen in 2007 voor de subpopulaties poliklinische apotheken en overige openbare apotheken

De inkoopvoordelen per apotheekhoudende voor WMG-geneesmiddelen en de nauwkeurigheden van de
ramingen zijn hieronder weergegeven:
Nauwkeurigheid ramingen gemiddelde
inkoopvoordelen per apotheekhoudende
Poliklinische apotheken

Overige openbare
apotheken

Gemiddelde inkoopvoordeel (absoluut)

€

566.851 €

417.482

Nauwkeurigheid gemiddelde inkoopvoordeel (absoluut)

€

65.449 €

27.599

Nauwkeurigheid gemiddelde inkoopvoordeel (percentage)

11,5%

6,6%

Tabel 4.2 Inkoopvoordelen per apotheekhoudende in 2007 voor de subpopulaties poliklinische apotheken en overige openbare
apotheken

4.2

De kortingspercentages voor WMG-geneesmiddelen

Ten aanzien van de bepaling van de kortingspercentages bestaan er twee bronnen, die – mogelijk – ook
verschillende waarden kunnen aannemen, te weten de kortingspercentages in de contracten en de
gerealiseerde kortingspercentages. De gerealiseerde kortingspercentages kunnen afwijken van de
percentages in de contracten, als gevolg van het niet voldoen aan de voorwaarden die in het contract
worden gesteld aan het verkrijgen van kortingen. De gerealiseerde kortingspercentages zijn daarom een
betere benadering van de werkelijke inkoopvoordelen dan de gecontracteerde kortingspercentages.
In onderstaande tabel zijn de gerealiseerde kortingspercentages weergegeven. Deze zijn berekend op
basis van de werkelijk geconstateerde inkoopvoordelen.

Onderzoeksrapport ‘Inkoopvoordelen van apotheekhoudenden in Nederland in 2007’

43 van 51

Gemiddelde gerealiseerde kortingspercentages
Poliklinische apotheken

Overige openbare
apotheken

20,2%

20,5%

Gemiddelde kortingspercentage

Tabel 4.3 Inkoopvoordelen per apotheekhoudende in 2007 voor de subpopulaties poliklinische apotheken en overige openbare
apotheken

De (vrijwillige) vragen inzake de contractuele kortingspercentages zijn door te weinig apotheekhoudenden
beantwoord. Een vergelijking tussen de contractuele kortingspercentages en de gerealiseerde
kortingspercentages is derhalve niet te maken.
Hieronder zijn voor de overige openbare apotheken16 de gerealiseerde inkoopvoordelen WMG uitgezet
tegen de inkoopwaarde WMG tegen taxe-prijzen (AIP). De punten geven de cijfers van de individuele
apotheekhoudenden weer.

inkoopvoordeel naar inkoopwaarde - openbare apotheken
€ 1.200.000

Bonussen en kortingen op factuur (WMG)

Overig openbaar

€ 1.000.000

€ 800.000

€ 600.000

€ 400.000

€ 200.000

€0
€0

€ 1.000.000

€ 2.000.000

€ 3.000.000

€ 4.000.000

€ 5.000.000

€ 6.000.000

WMG inkoopwaarde tegen taxen

Figuur 4.1 Inkoopvoordelen (WMG) uitgezet tegen de WMG inkoopwaarde voor de overige openbare apotheken

Uit deze figuur is het kortingspercentages (inkoopvoordelen als percentage van de inkoopwaarde)
herkenbaar als helling van de ‘band’ van waarnemingen.

16

Gegeven het kleine aantal poliklinische apotheken, zijn deze niet in een scatterplot weergegeven om
(in)directe herleidbaarheid te vermijden.

Onderzoeksrapport ‘Inkoopvoordelen van apotheekhoudenden in Nederland in 2007’

44 van 51

4.3

De bruto inkoopwaarde WMG-geneesmiddelen

De bruto inkoopwaarden (AIP) van de openbare apotheken zijn in onderstaande tabel opgenomen, voor
WMG-geneesmiddelen.
Totale inkoopwaarde (AIP), alleen WMGgeneesmiddelen
Overige openbare
Poliklinische apotheken
apotheken
Totale inkoopwaarde (AIP, alleen WMG-geneesmiddelen)

€

36.445.000 €

2.505.025.000

Tabel 4.4 Bruto inkoopwaarden (AIP) in 2007 voor de subpopulaties poliklinische apotheken en overige openbare apotheken

Onderzoeksrapport ‘Inkoopvoordelen van apotheekhoudenden in Nederland in 2007’

45 van 51

5 De inkoopvoordelen in 2007 voor
apotheekhoudende huisartsen
Hieronder zijn de resultaten opgenomen voor de apotheekhoudende huisartsen. De belangrijkste
resultaten zijn opgenomen in hoofdstuk 3. Omdat er binnen de apotheekhoudende huisartsen geen
verdere splitsing is naar subpopulaties, beperken wij ons hier tot enkele toelichtende onderwerpen.
Het gaat dan om:

de (spreiding van de) kortingspercentages;

de bruto inkoopwaarde WMG.

5.1

De kortingspercentages

Ten aanzien van de kortingspercentages zijn er twee bronnen om deze te bepalen die ook tot
verschillende waarden kunnen leiden, te weten de kortingspercentages in de contracten en de
gerealiseerde kortingspercentages. De gerealiseerde kortingspercentages kunnen afwijken van de
percentages in de contracten, als gevolg van het niet voldoen aan de voorwaarden die in het contract
worden gesteld aan het verkrijgen van kortingen.
Het gemiddelde gerealiseerde kortingspercentage voor apotheekhoudende huisartsen bedraagt 18,1%.
Ook voor de apotheekhoudende huisartsen geldt dat de vragen inzake de contractuele
kortingspercentages in onvoldoende mate zijn beantwoord om te kunnen rapporteren.
In onderstaande figuur zijn de gerealiseerde inkoopvoordelen WMG uitgezet tegen de inkoopwaarde
WMG. De punten geven de cijfers van de individuele apotheekhoudende huisartsen weer. Uit deze figuur
is het voornoemde percentage (van inkoopvoordelen als percentage van de inkoopwaarde) goed
herkenbaar als helling van de ‘band’ van waarnemingen.

Onderzoeksrapport ‘Inkoopvoordelen van apotheekhoudenden in Nederland in 2007’

46 van 51

inkoopvoordeel naar inkoopwaarde - apotheekhoudende huisartsen
€ 400.000

Bonussen en kortingen op factuur (WMG)

AHHA
€ 350.000

€ 300.000

€ 250.000

€ 200.000

€ 150.000

€ 100.000

€ 50.000

€0
€0

€ 250.000

€ 500.000

€ 750.000

€ 1.000.000 € 1.250.000 € 1.500.000 € 1.750.000 € 2.000.000

WMG inkoopwaarde tegen taxen

Figuur 5.1 Inkoopvoordelen (WMG) uitgezet tegen de WMG inkoopwaarde voor apotheekhoudende huisartsen

De kortingspercentages bij apotheekhoudende huisartsen vertonen derhalve weinig spreiding; ook hangt
het kortingspercentage niet af van de omvang van apotheekhoudende huisartsenpraktijk.

5.2

De bruto inkoopwaarde WMG-geneesmiddelen

De bruto inkoopwaarde (AIP) van de apotheekhoudende huisartsen voor WMG-geneesmiddelen is
eveneens geraamd. Deze bedraagt €267 miljoen. Dit betekent dat circa 7% van de totale in dit onderzoek
geraamde bruto inkoopwaarde (€3.932.000) betrekking heeft op apotheekhoudende huisartsen. In Data
en feiten 2008 van Sfk wordt een percentage van 7,9% aangegeven als het aandeel van de Nederlandse
bevolking dat geneesmiddelen van een apotheekhoudende huisarts verkrijgt.

Onderzoeksrapport ‘Inkoopvoordelen van apotheekhoudenden in Nederland in 2007’

47 van 51

6

De inkoopvoordelen in 2007 voor
ziekenhuisapotheken

Dit hoofdstuk beschrijft de resultaten van het onderzoek daar waar het gaat om de inkoopvoordelen voor
ziekenhuisapotheken.
De nauwkeurigheid van de raming van de inkoopvoordelen voor de subpopulatie van algemene
ziekenhuizen is 16,1%. Om die reden kunnen deze resultaten niet worden gepresenteerd. Omdat het de
enige subpopulatie van de ziekenhuisapotheken is die zou wegvallen, kunnen echter ook de resultaten
voor de anders subpopulaties van ziekenhuisapotheken niet worden gepresenteerd. Immers, de resultaten
voor de algemene ziekenhuizen zouden alsnog kunnen worden afgeleid op basis van de resultaten voor
de gehele populatie van ziekenhuisapotheken in hoofdstuk 3. De resultaten per subpopulatie zijn wel de
basis geweest voor de resultaten in hoofdstuk 3.
Naast de reeds in hoofdstuk 3 gepresenteerde resultaten voor de ziekenhuisapotheken, zijn de resultaten
relevant wat betreft de bruto inkoopwaarde, de inkoopvoordelen en de netto inkoopwaarde voor de dure
geneesmiddelen, weesgeneesmiddelen en reguliere geneesmiddelen. De reguliere geneesmiddelen zijn
gedefinieerd als alle geneesmiddelen die door ziekenhuisapotheken worden ingekocht, minus de dure en
weesgeneesmiddelen.
In onderstaande tabel zijn de inkoopvoordelen op reguliere geneesmiddelen, inclusief de bruto
inkoopwaarde en de resulterende netto inkoopkosten in totale over 2007 weergegeven.
Totaal
Bruto inkoopwaarde WMG (AIP) alle geneesmiddelen

€

1.181.250.140

Bruto inkoopwaarde WMG (AIP) dure geneesmiddelen

€

351.825.375
niet te bepalen

Bruto inkoopwaarde WMG (AIP) weesgeneesmiddelen

Bruto inkoopwaarde WMG (AIP) reguliere geneesmiddelen

€

829.424.764

Inkoopvoordeel WMG (AIP) alle geneesmiddelen

€

379.663.000

Inkoopvoordeel WMG (AIP) dure geneesmiddelen

€

60.499.104
niet te bepalen

Inkoopvoordeel WMG (AIP) weesgeneesmiddelen

Inkoopvoordeel WMG (AIP) reguliere geneesmiddelen

€

319.163.896

Netto inkoopkosten WMG (AIP) alle geneesmiddelen

€

801.587.140

Netto inkoopkosten WMG (AIP) dure geneesmiddelen

€

291.326.271

Netto inkoopkosten WMG (AIP) weesgeneesmiddelen

Netto inkoopkosten WMG (AIP) reguliere geneesmiddelen

niet te bepalen

€

510.260.869

Tabel 6.1 Bruto inkoopwaarde, inkoopvoordeel en netto inkoopwaarde reguliere geneesmiddelen in 2007

Als gevolg van het niet kunnen bepalen van de waarden voor de weesgeneesmiddelen (voor de
academische ziekenhuizen, als gevolg van de vrijwilligheid van de vragen) zijn in de aangegeven
bedragen voor de reguliere geneesmiddelen ook de bedragen voor de weesgeneesmiddelen opgenomen.

Onderzoeksrapport ‘Inkoopvoordelen van apotheekhoudenden in Nederland in 2007’

48 van 51

7

De verstrekte inkoopvoordelen door
farmaceutische groothandels, importeurs en
fabrikanten

In dit hoofdstuk is de vergelijking tussen de belangrijkste resultaten van de twee verschillende bronnen
van gegevensverzameling (verstrekkende en ontvangende partij van inkoopvoordelen) weergegeven.
In onderstaande tabel is voor de belangrijkste onderzoeksresultaten het procentuele verschil tussen beide
bronnen (de ontvangen en verstrekte inkoopvoordelen) weergegeven.

Extramurale apotheken

Ziekenhuisapotheken

Totaal

Confrontatie
(procentueel
verschil)

Confrontatie
(procentueel
verschil)

Confrontatie
(procentueel
verschil)

Bron: extramurale
apotheekhoudende

Bron: groothandels
en fabrikanten

Bron: ziekenhuisapotheken

Bron: groothandels
en fabrikanten

Bron: apotheekhoudende

Bron: groothandels
en fabrikanten

AIP-waarde totaal (WMG)

€

3.932.043.000

4,3%

€

4.102.063.000

€

1.181.250.140

6,9%

€

1.100.000.000

€

5.113.293.140

1,7%

€

5.202.063.000

Inkoopvoordeel totaal (WMG)

€

777.064.000

5,5%

€

820.128.705

€

379.663.000

11,4%

€

336.232.000

€

1.156.727.000

0,0%

€

1.156.360.705

Netto geneesmiddelenkosten (WMG)

€

3.154.979.000

4,0%

€

3.281.934.295

€

801.587.140

4,7%

€

763.768.000

€

3.956.566.140

2,3%

€

4.045.702.295

20,2%

32,1%

4,9%

30,6%

22,6%

1,7%

22,2%

Kortingspercentages totaal (WMG)

19,9%

1,6%

Specialité

n.t.b.

n.t.b.

7,6%

n.t.b.

n.t.b.

27,1%

n.t.b.

n.t.b.

n.t.b.

Generiek

n.t.b.

n.t.b.

61,6%

n.t.b.

n.t.b.

71,7%

n.t.b.

n.t.b.

n.t.b.

Parallel

n.t.b.

n.t.b.

14,5%

n.t.b.

n.t.b.

15,4%

n.t.b.

n.t.b.

n.t.b.

Kortingspercentage inkoopkanaal

Tabel 8.1 Confrontatie van onderzoeksresultaten vanuit verschillende bronnen

De confrontatie laat een bevestiging zien van de betrouwbaarheid en nauwkeurigheid van de
gepresenteerde onderzoeksresultaten. Voor vrijwel alle belangrijke onderzoeksresultaten zijn de
verschillen tussen de ramingen vanuit beide bronnen kleiner dan 7%.
Uitzondering hierop vormt de raming van het inkoopvoordeel voor de ziekenhuisapotheken, waar het
verschil circa 11% bedraagt. Een waarschijnlijke verklaring voor dit verschil is dat de groothandels en
fabrikanten veelal de uitsplitsing van de inkoopvoordelen tussen extramurale apotheken en
ziekenhuisapotheken hebben geraamd, dat wil zeggen dat in die gevallen de uitsplitsing niet op basis van
registratie plaatsvond. Een bevestiging voor deze verklaring kan worden gevonden in de totale raming van
de inkoopvoordelen (extramurale apotheken én ziekenhuisapotheken samen) die voor beide bronnen wel
vrijwel naadloos aansluit.

Onderzoeksrapport ‘Inkoopvoordelen van apotheekhoudenden in Nederland in 2007’

49 van 51

8

Aanbevelingen voor de onderzoeksopzet in
toekomstige situaties

Het onderhavige onderzoek is een breed opgezet onderzoek geweest hetgeen heeft geresulteerd in een
vanuit statistisch perspectief gezien hoge nauwkeurigheid en representativiteit. Daarnaast is belangrijke
informatie verkregen over de betrouwbaarheid van de opgaven van de apotheekhoudenden uit de
verificatietoets op de omvang van inkoopvoordelen vanuit de verstrekkende toeleveranciers. De
gelijktijdige uitvoering van een inkoopvoordelen- en praktijkkostenonderzoek heeft voorts een belangrijke
bijdrage geleverd aan het inzicht op de kostendekkendheid van de receptregelvergoeding (zie rapport B).
Op grond van onze ervaringen in het onderhavige onderzoek zijn er aanbevelingen voor toekomstig
onderzoek die mede gebaseerd zijn op ontvangen reacties van respondenten. De aanbevelingen hebben
betrekking op de volgende onderwerpen:

scheiding in vraagstelling op grond van onderzoeksdoelstelling;

actualisatie van verschijningsvormen van inkoopvoordelen;

gegevensverzameling op geschikte perioden in het jaar;

administratieve voorschriften.
Scheiding in vraagstelling op grond van onderzoeksdoelstelling
De gezamenlijke uitvraag van vragen met een kwantitatief karakter enerzijds en vragen met een kwalitatief
en indicatief karakter anderzijds, is door veel respondenten als onduidelijk ervaren. Met name als het gaat
om de duidelijkheid van de verplichting tot aanlevering van de gegevens is het aanbevelenswaardig in een
volgend onderzoek deze vragen niet in één onderzoek te combineren, maar een strikte scheiding aan te
houden tussen onderzoek naar de feitelijke omvang van inkoopvoordelen en praktijkkosten en nuttige
informatie ten behoeve van toekomstige tariefsonderbouwingen. Daarnaast is het dan ook mogelijk om
een verdere verdieping in de kwalitatieve vragen aan te brengen, hetgeen de informatiewaarde van de
resultaten verder verhoogt.
Actualisatie van verschijningsvormen van inkoopvoordelen
In het onderzoek naar omvang van inkoopvoordelen 2007 is – net zoals bij de onderzoeken over 2004 en
1999 – uitgegaan van een definitie van inkoopvoordelen (componenten) die gebaseerd is op
definitiestudie Bonussen & Kortingen apotheekhoudenden van begin 1998. Een actualisatie van de
verschijningvormen van inkoopvoordelen is aanbevelenswaardig. In toekomstig onderzoek wordt dan
voorkomen dat energie wordt gestoken in verschijningsvormen die niet of nauwelijks meer voorkomen en
wordt de kans beperkt dat nieuwe verschijningsvormen mogelijk niet in het onderzoek worden betrokken.
Gegevensverzameling op geschikte perioden in het jaar
Veel gehoord kritiekpunt is de korte responstijd. Zeker in een vakantieperiode is het als hoge druk ervaren
binnen de gestelde tijdslijnen aan het onderzoek te moeten en kunnen meedoen. Wij bevelen aan om het
onderzoek zo te plannen dat de gegevensverzameling kan plaatsvinden in de maanden maart-mei of
september-november.

Onderzoeksrapport ‘Inkoopvoordelen van apotheekhoudenden in Nederland in 2007’

50 van 51

Administratieve voorschriften
In het uitgevoerde onderzoek werd ondermeer gevraagd naar inkoopkosten van geneesmiddelen per
inkoopkanaal. Door de wijze van registratie konden veel respondenten geen afdoende antwoord geven op
deze vraag. Het verdient aanbeveling de geneesmiddelensector vroegtijdig op de hoogte te stellen van de
administratieve verplichting om deze specificaties in de administratie aan te brengen.

Onderzoeksrapport ‘Inkoopvoordelen van apotheekhoudenden in Nederland in 2007’

51 van 51