Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

29 754

Terrorismebestrijding

Nr. 319

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VEILIGHEID EN JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 31 augustus 2015
Uw Kamer behandelt op 2 september 2015 de Beleidsimplicaties
Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland 39 (DTN 39) op basis van de
samenvatting van het Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland 39, juni 2015
(bijlage bij voornoemd Kamerstuk) dat onder verantwoordelijkheid van de
Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) wordt
opgesteld (Kamerstuk 29 754, nr. 313). In verband met het tussenliggende
zomerreces en de actuele ontwikkelingen heeft uw Kamer verzocht om
een actualisatie van het DTN 39 ten behoeve van dit algemeen overleg. In
de bijlage treft u deze actualisatie aan.
Zoals reeds geconstateerd werd in het DTN 39 bevestigen de gebeurtenissen in Frankrijk en Tunesië van afgelopen zomer eens te meer het
huidige dreigingsbeeld. Ook in Nederland en andere Westerse landen zijn
soortgelijke aanslagen al langere tijd voorstelbaar.
Het Actieprogramma Integrale Aanpak Jihadisme vormt het beleidsmatige
antwoord op de geconstateerde dreiging. Voor voortgang van de
implementatie van het Actieprogramma verwijs ik u naar de voortgangsrapportage die voor de zomer aan uw Kamer is aangeboden.1
Het Actieprogramma bestaat uit 38 maatregelen. Deze 38 maatregelen en
hun effectiviteit moeten altijd in samenhang worden gezien. Een aantal
maatregelen ziet bijvoorbeeld op toepassing van (bestuurlijke) interventies en een aantal maatregelen is van algemener aard (bijvoorbeeld de
inzet op het voorkomen van radicalisering). Deze mix van maatregelen
biedt het kabinet de mogelijkheid om binnen de kaders van het bestaande
beleid de inzet bij te stellen op basis van actuele ontwikkelingen. De
maatregelen in het Actieprogramma worden dan ook voortdurend tegen
het licht gehouden. Het Actieprogramma als zodanig behoeft op dit
moment geen wijziging.
1

kst-29754-319
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Derde Voortgangsrapportage Actieprogramma Integrale Aanpak Jihadisme, 29 juni 2015,
Kamerstuk 29 754 nr. 314.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 754, nr. 319

1

Op zaterdag 29 augustus jl. vond in Parijs een door Frankrijk georganiseerde bijeenkomst plaats als vervolg op de verijdelde aanslag in de
Thalys van 21 augustus jl. Aanwezig waren Ministers van Binnenlandse
Zaken, Justitie en Transport uit de landen die een netwerk van hoge
snelheidstreinen delen (België, Duitsland, Frankrijk, Italië, Luxemburg,
Nederland, Spanje, het Verenigd Koninkrijk en Zwitserland). Namens
Nederland was ik aanwezig. De Ministers namen de bijgevoegde
verklaring aan. Deze is zowel in het Frans als Engels bijgevoegd2.
De Minister van Veiligheid en Justitie,
G.A. van der Steur

2

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 754, nr. 319

2

Actualisatie Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland 39 (DTN 39),
augustus 2015
Verijdelde aanslag Thalys bevestigt huidig dreigingsniveau
Het dreigingsniveau voor Nederland is onveranderd substantieel wat
betekent dat de kans op een aanslag in Nederland reëel is. De voornamelijk jihadistische dreiging blijft complex en kent een veelheid aan
actoren in een omgeving van instabiliteit aan de randen van Europa. De
jihadgang naar Syrië, die werkt als een katalysator voor deze dreiging,
gaat net als de afgelopen maanden gestaag door. De dreiging gaat in
potentie uit van internationale en lokale netwerken maar ook van
eenlingen. Geweldsincidenten door individuen met een jihadistische
achtergrond – zoals vermoedelijk ook het geval was bij de verijdelde
aanslag op de hogesnelheidstrein Thalys op 21 augustus – passen in dit
dreigingsbeeld. In de internationale trein probeerde een verdachte met
een kalasjnikov te schieten op passagiers in de trein. Medepassagiers,
onder wie twee Amerikaanse militairen in burger, wisten de man te
overmeesteren en hebben daarmee waarschijnlijk veel levens gered. In
hoeverre er hier sprake is geweest van aansturing en/of uitreis naar Syrië
zal het onderzoek nog moeten uitwijzen.
Jihadistische dreiging tegen Nederland
Het conflict in Syrië en Irak is een voorname bron van dreiging voor
Nederland. Ondanks pogingen van de overheid om uitreis te beletten,
vinden er nog steeds nieuwe uitreizen plaats, gemiddeld zo’n vijf per
maand. Per 1 augustus zijn vanuit Nederland circa 210 personen
vertrokken. Het aantal terugkeerders is circa 35, het aantal gesneuvelden
bij de strijd in Syrië en Irak is zeer waarschijnlijk 38. Het totaal aantal
Nederlandse jihadisten aanwezig in Syrië en Irak bedraagt circa 130.
Turkije blijft vooralsnog het belangrijkste transitland van waaruit
uitreizigers Syrië en Irak bereiken.
Hoewel van terugkeerders in beginsel een dreiging uitgaat, lijkt er bij de
meeste Nederlandse terugkeerders geen sprake te zijn van een geweldsdreiging. In de eerste helft van 2015 was er overigens geen sprake van
terugkeerders, mogelijk omdat het moeilijk is om toestemming te krijgen
het «kalifaat» te verlaten en mogelijke strafrechtelijke vervolging in het
thuisland afschrikwekkend werkt. Tegenover de kleine groep maandelijkse
uitreizigers staat een groep die wel zou willen uitreizen en mogelijk
gefrustreerd raakt wanneer dit verhinderd wordt. Van deze groep zou een
aanslagdreiging uit kunnen gaan, al dan niet geïnspireerd door oproepen
van strijders die in Syrië verblijven.
Op basis van de thans beschikbare informatie is niet gebleken dat er
sprake is van structurele pogingen door jihadistische groeperingen om via
de asielprocedure hun handlangers naar Europa te laten reizen. Het is in
individuele gevallen echter wel mogelijk dat zulke groeperingen de
asielprocedure hiervoor gebruiken dan wel dat personen met plannen
voor een terroristische aanslag de asielstroom voor hun komst naar
Europa gebruiken. Ook ten aanzien van de migratiestromen vanuit het
Midden-Oosten en Noord-Afrika is er momenteel geen informatie die er
op duidt dat zich in deze stromen grote aantallen jihadisten bevinden die
opzettelijk naar Europa worden gestuurd. Het blijft echter mogelijk dat
bepaalde mensen in asielprocedures incidenteel vatbaar zijn voor
radicalisering.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 754, nr. 319

3

Jihadistische dreiging tegen het Westen
Het beeld van een complexe en reële dreiging geldt voor het Westen in
bredere zin. De dreiging voor Nederland is een afgeleide van deze
dreiging. De strijd in en jihadgang naar Syrië en Irak spelen hierbij een
prominente rol. ISIS roept sinds de tweede helft van 2014 actief op tot
aanslagen in en tegen het Westen. Sinds het najaar van 2014 zijn in het
Westen daadwerkelijk verschillende aanslagen in naam van ISIS uitgevoerd. ISIS tracht deze aanslagen propagandistisch uit te buiten door te
stellen dat de aanslagplegers in het Westen in actie zijn gekomen omdat
de groep daartoe heeft opgeroepen. Ook zijn westerse leden van ISIS
actief betrokken bij aanslagplannen tegen het Westen. Vanuit Syrië
rekruteren zij online sympathisanten, sturen zij aanslagplanners in het
Westen aan en voorzien hen van doelwitinformatie.
Nederlandse rol binnen strijdgroepen in Syrië en Irak
Een groeiend aantal Nederlanders in Syrië en Irak weet promotie te
maken binnen de groepen waarbij zij zich hebben aangesloten. Verder
spelen twee Nederlanders een prominente rol in de propaganda van ISIS
en Jabhat al-Nusra (JaN). Een van deze twee is in augustus naar alle
waarschijnlijkheid omgekomen.
Ontwikkelingen in Syrië en Irak
Het «kalifaat» van ISIS, dat eind juni 2014 werd uitgeroepen, bestaat nu
meer dan een jaar. Sinds het uitroepen van dit «kalifaat» is er sprake van
een uitbreiding van het «kalifaat» naar verschillende delen van de wereld.
De meest recente officiële uitbreiding was in juni 2015 in de Kaukasus.
Ook in Irak en Syrië, het kerngebied van het «kalifaat», heeft ISIS
vooralsnog stand gehouden. De luchtaanvallen van de anti-ISIS-coalitie
sinds augustus 2014 in Irak en september 2014 in Syrië berokkenen de
groepering weliswaar schade en hebben haar spectaculaire opkomst in
2014 gestopt, maar in beide landen heeft ISIS de controle in grote
gebieden nog weten te behouden. Deze ontwikkelingen zijn relevant
omdat ISIS nog steeds in staat is grote aantallen jihadisten vanuit de hele
wereld, waaronder ook uit Nederland, aan te trekken.
JaN probeert een gematigd imago aan te nemen en zich onder andere af
te zetten tegen de wreedheden van ISIS. Ook benadrukt de groep dat zij
op dit moment gericht is op de strijd in Syrië en niet op het plegen van
aanslagen in het Westen. Het gematigde gezicht dat de groep graag
uitdraagt, leidt tot een zeker draagvlak onder soennitische moslims in
Syrië, maar is niets meer dan façadepolitiek. Er zijn al geruime tijd
aanwijzingen die aantonen JaN wel degelijk internationale ambities heeft.
De VS hebben in juli 2015 waarschijnlijk de leider van de Khorasangroep
bij een gerichte aanval gedood. De Khorasangroep opereert in Syrië en is
gericht op het plegen van aanslagen in het Westen.
Ontwikkelingen mondiale jihadbeweging
Sinds de tweespalt binnen de mondiale jihad in april 2013 uitbrak, is de
wereldwijde jihadbeweging radicaal veranderd. Met de opkomst van ISIS
kwam er een eind aan de vanzelfsprekende dominantie van al Qa’ida
binnen de mondiale jihadbeweging. Op dit moment kiezen de meeste
jonge (aspirant)jihadisten voor ISIS en niet voor al Qa’ida en aan haar
gelieerde groepen. De populariteit van ISIS is nog steeds groeiende.
Tegelijkertijd moet niet uit het oog worden verloren dat al Qa’ida en aan
haar gelieerde groepen nog steeds een factor van belang zijn. De positie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 754, nr. 319

4

van kern al Qa’ida is weliswaar verzwakt door de acties van de VS tegen
de leiding van de groep en de opkomst van ISIS, maar daar staat
tegenover dat veel van de aan al Qa’ida gelieerde groepen geduchte
strijdgroepen blijven, ook al hebben sommige van deze groepen strijders
aan ISIS verloren. Vooral JaN in Syrië en Al Qa’ida op het Arabische
Schiereiland (AQAS) in Jemen staan er relatief goed voor.
Medio augustus heeft kern al Qa’ida een audioboodschap van een zoon
van Bin Laden verspreid waarin hij oproept tot aanslagen tegen Amerikaanse, joodse en westerse doelwitten. Het is opvallend dat kern al Qa’ida
op dit moment een zoon van Bin Laden naar voren lijkt te schuiven. Bin
Laden is nog steeds bijzonder populair in kringen van jihadisten, ook
onder aanhangers van ISIS. Mogelijk hoopt kern al Qa’ida dat een zoon
van Osama een impuls kan geven aan de populariteit en geloofwaardigheid van al Qa’ida.
Ontwikkelingen in Noord-Afrika
Door het toenemend aantal jihadistische aanslagen is duidelijk geworden
dat jihadistische groeperingen gelieerd aan ISIS en al Qa’ida de veiligheidssituatie in de regio en dan met name in Tunesië en Egypte negatief
hebben beïnvloed. De aanslag in Sousse in Tunesië onderstreept de al
langer zichtbare verschuiving van de focus van de dreiging richting
westerse doelwitten in de regio. In reactie op aanslagen in Tunesië en
Egypte zijn de regeringen repressiever gaan optreden richting het
jihadisme. Dit beleid, dat ook gematigder islamisten treft, verhoogt de
weerstand tegen aanslagen maar vergroot tegelijkertijd de voedingsbodem voor jihadisme in beide landen. De destabilisering in Noord-Afrika,
waaronder in mindere mate ook Algerije, wordt mede veroorzaakt door de
chaos in Libië. Naast trainingskampen verspreid over het land, hebben
jihadistische netwerken in Libië direct toegang tot de wapensmokkel in de
Sahel. ISIS heeft in het bijzonder geprofiteerd van de aanhoudende chaos
in Libië en zet dit land steeds nadrukkelijker neer als potentieel gebied
voor jihadgang. Tegelijkertijd moet niet worden onderschat dat ISIS in
Libië ook weerstand ondervindt onder de lokale bevolking en andere
jihadistische groeperingen.
Ontwikkelingen in Somalië
In Somalië lijkt het erop dat al Shabaab vaker dan in het verleden
westerse jihadisten inzet voor zelfmoordaanslagen. Ondertussen heerst er
groeiende onvrede onder de enkele tientallen westerse jihadisten in
Somalië over de wijze waarop zij door al Shabaab behandeld worden. Dat
is de reden dat een deel van hen probeert het land te verlaten om elders
de jihad voort te zetten. Dit betekent dat de aantrekkingskracht van
Somalië als jihadgebied voor westerse jihadisten afneemt, een trend die
al enkele jaren zichtbaar is.
Salafisme
Vanwege de publieke aandacht voor de jihadistische dreiging is in
Nederland ook de aandacht voor het salafisme toegenomen. Na een
periode van stagnatie is er sprake van een toename van salafistische
invloeden in Nederland die zich onder andere uit in een toename van
radicale prediking. Dit vormt de aanleiding voor de versterking van het
maatregelenpakket. Er zijn duidelijke aanwijzingen dat de recente hardere
aanpak van radicale salafistische predikers gevolgen heeft voor de
salafistische beweging in Nederland. Enerzijds leidt dit tot een afname van
het aantal radicale predikers dat in Nederland preekt. Anderzijds kan dit
ertoe leiden dat een deel van de salafisten zich bij wijze van tegenreactie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 754, nr. 319

5

zichtbaarder en mogelijk radicaler zal manifesteren. Ook buurlanden
spannen zich in om radicale predikers te weren. Zo heeft België onlangs
de verblijfstitel voor een uit Nederland afkomstige radicale prediker
ingetrokken omdat hij actief zou zijn geweest in de extremistische kringen
waaruit de terroristische cel van Verviers is voortgekomen. In januari 2015
zou hij preken op een conferentie in Helmond. Vanwege de ontstane
ophef werd zijn optreden door het moskeebestuur afgeblazen. Wanneer
deze prediker uit België moet vertrekken, zal hij mogelijk naar Nederland
terugkeren en dan wellicht hier als imam aan de slag willen.
Links- en rechts-extremisme
Ook de dreiging vanuit links- en rechts-extremisme is op hoofdlijnen gelijk
aan het geschetste beeld in het DTN39. Hoewel op sociale media veel
xenofobe uitingen te lezen zijn die zich met name richten tegen moslims
en asielzoekers, vertaalt zich dit vooralsnog niet in fysiek geweld tegen
deze groepen. Dit in tegenstelling tot Duitsland waar nog steeds veel
brandstichtingen plaatsvinden bij gebouwen waar asielzoekers worden
gehuisvest. Wel vond er op 4 juli in Gouda een bezetting van de locatie
van een geplande moskee plaats door de extreemrechtse groep Identitair
Verzet. Enkele raadsleden in die plaats voelden zich door deze actiegroep
geïntimideerd in aanloop naar een stemming over de bouw van de
moskee.
In extreemlinkse kringen is de focus nog steeds hoofdzakelijk gericht op
verzet tegen het Nederlandse asiel- en vreemdelingenbeleid. Daarnaast is
er veel aandacht voor politiegeweld en vermeend etnisch profileren door
de politie, mede naar aanleiding van het overlijden van een Arubaanse
arrestant in Den Haag begin juli.
Weerstand
De Nederlandse bevolking is in algemene zin onveranderd weerbaar
tegen extremisme en politiek geweld. Opvallend is dat een jaar na de
beruchte pro-ISIS-demonstraties er geen sprake meer is van fysieke
jihadistische manifestaties in Nederland. Ook online is de openlijke
jihadistische manifestatie afgenomen. De afgenomen openlijke zichtbaarheid van jihadisten in Nederland heeft zowel te maken met het
overheidsoptreden als een gebrek aan organisatievermogen, leiding en
actiebereidheid. Van degenen die in het verleden de kar trokken, is het
merendeel uitgereisd of gedetineerd. Ten slotte zijn er tekenen dat de
aanpak van buitenlandse predikers tot extra alertheid binnen delen van de
moslimgemeenschap heeft geleid wat het uitnodigen van buitenlandse
predikers betreft.
Het kabinet heeft op 27 augustus acht Nederlanders op de sanctielijst
geplaatst. Gevolg hiervan is dat hun tegoeden zijn bevroren en het een
ieder wordt verboden om tegoeden aan hen ter beschikking te stellen.
Sinds het begin van het conflict in Syrië heeft het kabinet van in totaal 27
personen en organisaties de tegoeden bevroren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 754, nr. 319

6