Aan de orde is de behandeling van:
- het wetsvoorstel Introductie van een regeling
die het mogelijk maakt oudere belastingplichtigen
een tegemoetkoming te verstrekken met het oog
op compensatie van koopkrachtverlies als gevolg
van beleidsmaatregelen (Wet mogelijkheid
koopkrachttegemoetkoming oudere belastingplichtigen) (32521).
De voorzitter: Ik verzoek de leden namens de ouderen,
onder wie mijzelf, om dit debat kort en zakelijk te
houden.
De algemene beraadslaging wordt geopend.
©
De heer Ulenbelt (SP): Voorzitter. Toen ik kennismaakte
met de directeur van de Sociale Verzekeringsbank vroeg
ik hem in welk land je de meeste koopkracht hebt voor je
AOW. Hij zei dat dat Indonesië was, omdat je daar een
aantal personeelsleden in dienst kunt nemen, een auto
kunt rijden en in een mooi huis kunt wonen van dat geld.
Het laat maar zien dat je met de AOW in de hele wereld
kunt wonen, als Nederland maar een contract heeft met
dat land inzake controle op de AOW.
In 2005 bleef de AOW in koopkracht achter. Hoe lossen
wij dat dan in Nederland op: dan komt er een regeling
voor een tegemoetkoming. Die tegemoetkoming
bedraagt op dit moment voor alle AOW’ers ongeveer
€ 400 per jaar, waar zij ook wonen. De AOW is een
volksverzekering. Dat houdt in dat mensen die in
Nederland hebben gewoond, hebben gewerkt en dus
voor de AOW hebben betaald, een vast bedrag krijgen na
hun 65ste. Aan dat systeem komt met dit wetsvoorstel
een einde. De tegemoetkoming wordt afgeschaft en
vervangen door een andere tegemoetkoming. Die is
echter alleen voor mensen die in Nederland wonen of in
Nederland belasting betalen.
Voor een groep van ongeveer 2,5 miljoen 65-plussers
verandert er dus niets. Er is wel een gevolg voor
ongeveer 260.000 65-plussers die in het buitenland
wonen. Zij raken die tegemoetkoming van ongeveer
€ 400 per jaar kwijt. De helft van die 260.000 mensen
woont in België, Duitsland of Spanje en maar 11% in
Turkije of Marokko. De helft van die 260.000 mensen
woont in landen met vergelijkbare of zelfs hogere prijzen
dan in Nederland.
Met dit voorstel wordt eigenlijk het fundament van de
AOW onderuit gehaald, namelijk eenzelfde AOW voor
mensen, ongeacht waar zij wonen. Als je al iets aan de
AOW zou willen doen in verband met export naar het
buitenland, zou het dan niet veel eerlijker zijn om een
AOW uit te keren die overeenkomt met de koopkracht in
dat land, zodat je in het buitenland dezelfde koopkracht
hebt als hier? Ik ben daar niet voor, maar dan is het in
elk geval nog logisch. De AOW-uitkering in het buitenland wordt met deze maatregel steeds minder waard. In
de afgelopen vijf jaar is de tegemoetkoming opgelopen
van € 100 naar € 400 en dat betekent dat bij het
doorzetten van deze maatregel de AOW in het buitenland
almaar minder waard wordt. Mensen hebben zich niet
kunnen voorbereiden. Er is nauwelijks voorlichting
geweest en, hups, volgend jaar januari gaat deze
maatregel in.

Tweede Kamer

Koopkrachttegemoetkoming oudere
belastingplichtigen

De verandering in de tegemoetkoming heeft twee
bizarre effecten. 12.000 mensen in het buitenland houden
de uitkering wel, namelijk de mensen die in Nederland
nog belastingplichtig zijn. Volgens mij ben je dat als je
hier nog een heel dikke spaarrekening hebt, een heel dik
huis hebt staan of nog een onderneming bezit. Hoe is het
nu uit te leggen dat deze mensen, die het helemaal niet
nodig hebben, die uitkering in het buitenland wel houden
en mensen die alleen maar een AOW’tje hebben, zoals
een grensarbeider die in Duitsland woont, de tegemoetkoming niet meer krijgen? Kan de minister dat uitleggen?
En er is nog een bizar effect. 15.000 mensen in
Nederland krijgen de tegemoetkoming die zij nu niet
krijgen wel. Dat waren mensen die geen recht hadden op
AOW. Zij krijgen nu in een keer die tegemoetkoming wel.
Kan de minister mij uitleggen welke mensen dat zijn? Het
zijn waarschijnlijk mensen de na hun vijfenzestigste hier
zijn gekomen en die nu in een keer een AOW-tegemoetkoming krijgen, terwijl zij geen recht hebben op AOW.
Dat is echt niet uit te leggen.
En dan tot slot, de hoogte van de tegemoetkoming
voor mensen die wel in Nederland wonen is niet zeker.
Die hangt af van de koopkrachtontwikkeling en het geld
dat de dan zittende regering ervoor over heeft. Daarom
heb ik een amendement ingediend om die AMvB eerst
de Kamer te laten passeren, zodat wij daarover ons zegje
nog kunnen doen.
©
Mevrouw Vermeij (PvdA): Voorzitter. Het heeft toch wel
iets om de Wet mogelijkheid koopkrachttegemoetkoming
oudere belastingplichtigen pak hem beet om 23.15 uur te
behandelen, vlak voor kerst. Misschien kan het licht wat
zachter met een kaarsje erbij, dan wordt het nog mooi.
De PvdA steunt op zichzelf de achterliggende gedachte
achter dit wetsvoorstel, namelijk om het exporteren van
een tegemoetkoming die bedoeld is voor de koopkracht
hier in Nederland niet langer te exporteren naar het
buitenland. Daarover hebben wij mijns inziens ook een
zinsnede in ons verkiezingsprogramma opgenomen.
Maar de oplossing die dit kabinet heeft bedacht om het
exporteren tegen te gaan, heeft nogal wat haken en
ogen. Daarover hebben wij nog een aantal vragen.
Het is allereerst volstrekt onduidelijk of de nieuwe
koopkrachttegemoetkoming buiten de sociale zekerheid
valt en zodoende ook geen internationaalrechtelijke
exportverplichting heeft. In de inbreng in het verslag en
in de reactie van de minister is daarover al het een en
ander gezegd. De zinsnede in het verslag dat wij
toegestuurd hebben gekregen ″de regering vertrouwt
erop dat het wetsvoorstel in lijn is met Europese
regelgeving″ is wat dat betreft ook niet afdoende voor
mijn fractie. Er spelen Europeesrechtelijke aspecten.
Graag horen wij daarop van de minister nog een reactie,
want als dat niet het geval is, gaan wij iets veranderen in
iets nieuws wat niet leidt tot een oplossing voor een
probleem waarvoor dit wetsvoorstel bedoeld is.
Het tweede waarop ik wil wijzen, en waarop de vorige
spreker nog niet heeft gewezen, is een zinsnede in de
memorie van toelichting bij dit wetsvoorstel. Dit is een
debat dat wij ook al hebben gehad tijdens de begrotingsbehandeling van Sociale Zaken. Dat betreft de mensen
met onvolledige AOW. Want wat blijkt? Dit wetsvoorstel
is niet alleen bedoeld voor mensen die in het buitenland
nu een AOW-tegemoetkoming maar straks geen

14 december 2010
TK 34

34-96

Vermeij
koopkrachttegemoetkoming krijgen, maar is ook bedoeld
om mensen met onvolledige AOW deze koopkrachttegemoetkoming niet te laten krijgen. Zij krijgen die dus in
principe wel. Het lijkt mij buitengewoon ingewikkeld om
dit voor die groep terug te draaien. Mijn inziens moet de
minister daarvoor volgend jaar ook een wetswijziging
voor de Wet werk en bijstand gaan indienen, want
iedereen krijgt dit. Dat zou dan weer van de bijzondere
bijstand af moeten. Dat is buitengewoon ingewikkeld.
Wat lost het op? Grote uitvoeringskosten. Ik roep de
minister nogmaals op naar deze wat ons betreft zeer
onzinnige bezuiniging te kijken, omdat je de mensen die
het echt slecht hebben, de minst draagkrachtigen in deze
samenleving, nog extra straft, terwijl – zo heeft de vorige
spreker ook al aangekondigd – er ook nog een heel grote
groep is die nu geen AOW krijgt maar straks wel deze
koopkrachttegemoetkoming. Dus er zitten ongelofelijk
veel onevenwichtigheden in dit voorstel.
Tot slot vraag ik de minister om ook te reageren op
het dictum van de Raad van State. Het is niet dagelijks
dat wij hier een wetsvoorstel behandelen dat het dictum
5 krijgt van de Raad van State, namelijk het advies om
het niet naar onze Kamer te sturen. In het licht van de
verwikkelingen in de Eerste Kamer wil ik de minister dan
ook vragen hoe hij verwacht dat deze wet het daar zou
moeten halen, omdat men daar misschien nog wel
strenger op zal letten.
Ik heb nog twee vragen en dan rond ik af; kort en
zakelijk, zoals u het graag wilt, voorzitter. Hoe verhoudt
zich deze wet tot de onderhandelingen in verband met
het pensioenakkoord? Ik heb hiernaar al eerder gevraagd.
In dat pensioenakkoord is immers sprake van een
welvaartsvaste AOW. Hoe verhoudt zich koopkrachttegemoetkoming daarmee?
Tot slot stel ik een vraag over de uitvoeringskosten
van dit voorstel. De minister schrijft daarover dat de
uitvoeringskosten die gepaard gaan met de oude
AOW-tegemoetkoming, nul zijn. Voor de koopkrachttegemoetkoming zijn er wel aparte uitvoeringskosten, zo valt
te lezen. Er komt immers een aparte regeling waarbij
vastgesteld zou moeten worden of er wel of geen recht
op bestaat. Verder staat er daarover niets bij. Wij hebben
er ook geen informatie over gehad. Ik zou graag de
uitvoeringskosten van dit voorstel willen beoordelen
voordat mijn fractie daarmee kan instemmen.
©
De heer Van den Besselaar (PVV): Voorzitter. Wij
spreken vandaag over de Wet mogelijkheid koopkrachttegemoetkoming oudere belastingplichtigen. Een hele
mond vol, de vorige spreker zei het al. Deze regeling
beoogt een onbedoeld effect van de huidige AOWtegemoetkoming te corrigeren. De PVV, dat mag bekend
zijn, snijdt fors in de collectieve sector en in de subsidies.
Door deze keuze voor het saneren van de overheidsuitgaven hoeven de lasten niet te worden verhoogd. Burgers
en bedrijven worden daardoor zo veel mogelijk uit de
wind gehouden. Naast het niet tornen aan de WW en het
ontslagrecht is voor de PVV het indammen van explosief
gegroeide regelingen van belang. Deze moeten worden
teruggebracht naar de oorspronkelijke doelstelling om te
voorkomen dat het draagvlak onder het wellicht beste
socialezekerheidsstelsel ter wereld komt te vervallen.
In dit wetsvoorstel komt de minister daaraan naar
onze mening tegemoet. Hij kan dan ook de steun van de

Tweede Kamer

Koopkrachttegemoetkoming oudere
belastingplichtigen

PVV tegemoet zien. Terwijl de tegemoetkoming bedoeld
was als een compensatie voor een wijziging in de fiscale
ouderenkorting, komen naar schatting 280.000 AOW’ers
in het buitenland die in Nederland geen belasting
betalen, in de huidige regeling onbedoeld in aanmerking.
Deze ouderen zijn niet geconfronteerd met de nadelen
van de beperking van de fiscale ouderenkorting.
Bovendien is de AOW-euro in het buitenland doorgaans
in koopkracht meer waard dan de binnenlandse euro.
Voor ouderen die in het buitenland wonen maar in
Nederland over ten minste 90% van hun inkomen
belasting betalen, wordt de tegemoetkoming gehandhaafd. De PVV hecht aan een goede regeling voor
ouderen ter compensatie van hun koopkrachtverlies. Met
de reparatie van dit onbedoelde effect is de PVV het dan
ook volledig eens.
Een tweede categorie die van de tegemoetkoming zal
worden uitgesloten, betreft ouderen met een zogenaamd
AOW-gat, die naast hun onvolledige AOW recht hebben
op aanvullende bijstand. Er zijn circa 217.000 ouderen
met een onvolledige AOW-uitkering. Het merendeel van
hen verwerft ook nog pensioen uit de tweede en derde
pensioenpijler. Zij hebben geen recht op de aanvullende
bijstand. Een kleine groep is hierop wel aangewezen.
Ondanks de mogelijkheid daartoe hebben zij de AOW
niet ingekocht of bijverzekerd. In feite is sprake van
oneigenlijk gebruik. Wellicht redeneren zij volgens het
beginsel: ″Als ik niets doe, springt vadertje Staat wel bij,
want in de welvaartsstaat is het sociaal minimum in
ieder geval gegarandeerd.″ Bovendien is het naar mijn
smaak onverkoopbaar ten opzichte van de bijna 190.000
ouderen met een WAO-gat die wel hun verantwoordelijkheid hebben genomen en geen beroep op de aanvullende inkomensvoorziening ouderen uit de bijstand
hoeven te doen. Ook misbruik en oneigenlijk gebruik
hollen het draagvlak onder ons socialezekerheidsstelsel
en daarmee de welvaartsstaat uit. Om die reden vindt de
PVV dan ook dat er van het onthouden van de AOWtegemoetkoming aan deze categorie ten minste een
signaal uitgaat aan allen met een mogelijk AOW-gat om
hieraan zelf iets te doen, hetzij inkoop, hetzij bijverzekering, hetzij beide.
Samenvattend is de PVV van oordeel dat dit wetsvoorstel, dat enerzijds een onbedoeld effect corrigeert en
anderzijds een positieve stimulans intact houdt om de
eigen verantwoordelijkheid te nemen bij een optredend
AOW-gat, onze volle steun verdient.
Met de voorhangprocedure van de heer Ulenbelt gaan
wij absoluut niet akkoord. De regering regeert, en daar
heeft de PVV alle vertrouwen in.
Mevrouw Vermeij (PvdA): Voorzitter, ik weet dat u het
kort en zakelijk wilt houden, maar ik stel één vraag aan
mijn collega van de PVV-fractie. De heer Van den
Besselaar heeft het over oneigenlijk gebruik. Maar wat
vindt hij van degene die zijn of haar hele leven niet heeft
gewerkt, een riant inkomen heeft via partner of echtgenoot en toch een koopkrachttegemoetkoming krijgt? Bij
de behandeling van de begroting van SZW heb ik het
voorbeeld genoemd van de vrouw van de tandarts: nooit
gewerkt, krijgt AOW en koopkrachttegemoetkoming. Hoe
kwalificeert de heer Van den Besselaar dat?
De heer Van den Besselaar (PVV): In antwoord op de
vraag van mevrouw Vermeij kan ik aangeven dat ik dat
kwalificeer als een normaal recht dat iemand heeft op die

14 december 2010
TK 34

34-97

Van den Besselaar
uitkering als die al die tijd in Nederland woonachtig is
geweest en vanaf zijn 15e tot zijn 65ste in Nederland
aanwezig is geweest.
Mevrouw Vermeij (PvdA): Nu is iemand op 30-jarige
leeftijd in Nederland gekomen en heeft tot zijn 65ste
gewerkt, laaggeschoolde arbeid, geen pensioen
opgebouwd, was te laat met die eenmalige keuze om
zich bij te verzekeren en krijgt nu, met die bijzondere
bijstand, geen tegemoetkoming en zakt dus 10% onder
wat wij het AOW-niveau noemen. Dat noemt u oneigenlijk gebruik?
De heer Van den Besselaar (PVV): Nee, ik noem
oneigenlijk gebruik wat ik zojuist heb aangegeven,
namelijk het oneigenlijke gebruik van mensen die eerst
hun eigen verantwoordelijkheid moeten nemen. Als ze
dat niet doen, zeg ik niet dat ze allemaal gestraft moeten
worden voor oneigenlijk gebruik. Ik geef aan dat
mogelijkerwijs er wel oneigenlijk gebruik van wordt
gemaakt. Mensen zien er soms van af om zich bij te
verzekeren of in te kopen. Dat kan soms ook gebeuren
uit nonchalance. Of men wist het inderdaad niet, ook dat
komt voor. Dat zijn ook bijzondere gevallen. Ik geef dat
absoluut toe. Er moeten echter grenzen gesteld worden.
Ik ben het op zich eens met de grenzen die in het
wetsvoorstel staan.
©
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Voorzitter. In de
huidige situatie geldt er een tegemoetkoming op de
AOW van circa € 400 per jaar, met als doel om de
koopkracht te verbeteren van ouderen met een klein
pensioen, zeg maar die mensen die niet genoeg
belasting betalen om te kunnen profiteren van fiscale
ouderenkortingen. De GroenLinks-fractie vindt de
voorliggende maatregel ongericht. Alle 2,5 miljoen
AOW’ers ontvangen de AOW-tegemoetkoming. De
maatregel is daarmee onnodig duur en kost maar liefst
1,2 mld.
Dit kabinet moet bezuinigen en neemt daartoe vijf
verschillende kleine bezuinigingsmaatregelen met forse
gevolgen voor specifieke groepen ouderen. In het
wetsvoorstel wordt een einde gemaakt aan de export van
de AOW-tegemoetkoming – dat is een van de vijf
maatregelen – en dit gebeurt door de huidige AOWtegemoetkoming om te zetten in een koopkrachttegemoetkoming die afhankelijk is van de vraag of iemand
belasting betaalt in Nederland. 280.000 gepensioneerden
in het buitenland verliezen hierdoor van de ene op de
andere dag hun tegemoetkoming op de AOW van circa
€ 400 per jaar. De opbrengst is circa 0,11 mld. Waarom
eigenlijk?
De Raad van State heeft een zeer, zeer negatief advies
uitgebracht over het wetsvoorstel en ook tegen de opzet
van het wetsvoorstel. De Raad geeft zelfs in overweging
om het wetsvoorstel niet op deze manier te zenden aan
de Tweede Kamer. Je kunt je afvragen, en dat is ook een
vraag aan de minister, waarom dat dan wel gedaan is.
Hoofdpunt van kritiek van de Raad van State is de
ratio van regeling. De Raad begrijpt niet waarom de
nieuwe regeling ongericht is in plaats van inkomensafhankelijk. De Raad pleit voor een brede aanpak van het
verzilveringsprobleem. De Raad verwacht dat de nieuwe
regeling wel exporteerbaar is, waardoor geen besparing

Tweede Kamer

Koopkrachttegemoetkoming oudere
belastingplichtigen

zal worden bereikt. Het lijkt me toch wel zinvol om
daarop in te gaan, want de Raad van State is geen
hobbyclubje, maar een serieus adviesorgaan van de
regering.
Ik zei al dat er vijf verschillende kleine bezuinigingsmaatregelen zijn met forse gevolgen voor groepen
ouderen. Het kabinet sprokkelt met diverse kleine
maatregelen de benodigde budgettaire besparing op de
AOW bij elkaar, maar met onnodig heftige inkomensgevolgen voor specifieke ouderen als je bedenkt dat rijke
ouderen een koopkrachttegemoetkoming krijgen die ze
feitelijk niet nodig hebben. In plaats van gerichte
koopkrachtondersteuning gaat dit kabinet de bezuinigingen zoeken bij de groepen die het geld juist broodnodig
hebben. Zo pakt het kabinet deze € 400 wel af van
oudere gastarbeiders, die nu al zijn aangewezen op de
aanvullende bijstand aangezien zij vaak een onvolledige
AOW-opbouw hebben waardoor de AOW lager is dan het
sociaal minimum, en van alle AOW’ers die in het
buitenland zijn gaan wonen. CDA en VVD laten zich hier
misschien een beetje gebruiken voor een PVV-pesterijtje,
zou ik bijna denken, maar ik hoop niet dat dat zo is.
Daarnaast zorgt het kabinet ervoor dat alle arme
ouderen in 2011 opnieuw zo’n € 60 tot € 120 moeten
inleveren. Hierover heb ik een paar vragen aan de
minister. Waarom volgt het kabinet het advies van de
Raad van State niet op om de koopkrachtondersteuning
van ouderen alleen te richten op lage inkomens die dit
geld nodig hebben? Op deze manier kan de koopkracht
van ouderen met een klein pensioen op peil blijven en
blijft er tevens geld over voor – ik noem maar een paar
voorbeelden – het continueren van koopkrachtondersteuning voor ouderen rondom het sociaal minimum met
een onvolledige AOW-opbouw en voor ouderen die naar
het buitenland zijn verhuisd, maar ook voor het
tegengaan van enkele andere pijnlijke maatregelen van
dit kabinet zoals de bezuinigingen op cultuur, de boete
voor langstudeerders, de WSW en zo kan ik nog wel
even doorgaan.
Hoe hoog zijn eigenlijk de uitvoeringskosten van
gerichte koopkrachtondersteuning voor ouderen? Hoe
hoog zijn de uitvoeringskosten van de vijf verschillende
maatregelen die dit kabinet neemt om een beperkte
budgettaire besparing te realiseren, terwijl deze vijf
maatregelen specifieke groepen ouderen onevenredig
hard treffen? De Raad van State vraagt om een brede
aanpak van het probleem van het huidige fiscale beleid,
dat onvoldoende werkt voor mensen met lage inkomens:
de verzilveringsproblematiek. Waarom volgt het kabinet
niet het advies van de Raad van State op om de
werkelijke problematiek aan te pakken? Hoe hoog zijn de
extra uitvoeringskosten van de Belastingdienst als die
voortaan fiscale kortingen zou uitbetalen aan mensen die
onvoldoende belasting betalen om volledig te kunnen
profiteren van deze fiscale kortingen? Welke besparingen
kunnen worden gerealiseerd in de uitvoeringskosten van
uitvoeringsorganisaties als de SVB en het UWV, die nu
allerlei tegemoetkomingen moeten betalen omdat de
Belastingdienst weigert om deze heffingskortingen uit te
betalen?
Waarom is nu de jaarlijkse besluitvorming over de
hoogte van de koopkrachtondersteuning buiten de
Tweede Kamer om geregeld via een AMvB? Wat is daar
de bedoeling van? Is het doorslaggevende criterium voor
de hoogte van de koopkrachtondersteuning misschien de
18 mld. bezuinigingsdoelstelling? Moet die koste wat

14 december 2010
TK 34

34-98

Van Gent
kost gehaald worden, een beetje over de ruggen van de
lagere inkomens, zonder dat het kabinet echte keuzes
maakt? Ik vind het amendement van de heer Ulenbelt
hierover dan ook uitermate sympathiek. Wij zijn niet
enthousiast over dit voorstel. Ik heb een paar indringende vragen aan de minister gesteld. Ik ben heel
benieuwd hoe hij daarop gaat antwoorden.
©
Mevrouw Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD):
Voorzitter. Met dit wetsvoorstel wordt beoogd om per
1 januari 2011 de mogelijkheid van een koopkrachttegemoetkoming te introduceren voor oudere personen die in
Nederland wonen dan wel voor ouderen die met hun
inkomen geheel of nagenoeg geheel onder de Nederlandse belastingheffing vallen. Die vervangt de huidige
AOW-tegemoetkoming. De achtergrond van deze
maatregel – dat is ook al gezegd – is voornamelijk
budgettair van aard. In de begroting van 2011 is al
aangegeven dat er een herschikking op de begroting
nodig is geweest, enerzijds vanwege een aanvullend
beleidspakket ter stimulering van de economie en
anderzijds als gevolg van enkele uitvoeringstegenvallers.
De tegemoetkoming AOW is geïntroduceerd om het
koopkrachtverlies van AOW’ers te herstellen. Dit verlies
was ontstaan omdat in 2005 nieuwe belastingregels in
Nederland zijn geïntroduceerd. De tegemoetkoming gold
voor alle AOW’ers, dus ook voor AOW’ers die niet in
Nederland woonden of weinig tot geen belasting
betaalden. Dat is onnodig, omdat mensen die buiten
Nederland wonen geen hinder ondervinden of ondervonden van de Nederlandse belastingregels waarvoor die
koopkrachtreparatie nodig was. Zij hadden niet te maken
met het koopkrachtverlies in Nederland.
Door de koopkrachttegemoetkoming te beperken tot
oudere binnenlandse belastingplichtigen en ouderen van
wie het inkomen voor ten minste 90% aan de Nederlandse loon- en inkomstenbelasting is onderworpen,
wordt een onbedoeld effect van de huidige regeling
gecorrigeerd. Bovendien passen deze maatregelen
binnen het beleid om export van uitkeringen zo veel
mogelijk tegen te gaan. De VVD-fractie geeft dan ook
haar steun aan dit wetsvoorstel, maar heeft nog wel een
aantal vragen aan de minister.
De datum van 1 januari 2011 lijkt niet haalbaar. Welke
datum is wel haalbaar? Kan de minister ook uit de
doeken doen welke budgettaire gevolgen hiermee zijn
gemoeid?
Mijn fractie vraagt zich af hoe met betrokkenen over
deze maatregelen wordt gecommuniceerd. Welk
voorlichtingsplan is er? Hoe wordt het opgetuigd en
wanneer en door wie?
Collega Ulenbelt vraagt in zijn amendement om een
voorhangprocedure. Dat amendement zal de VVD-fractie
niet steunen. Wij vinden dat de heer Ulenbelt met dit
amendement te veel op de stoel van de minister gaat
zitten. Daarom zullen wij het niet steunen. De Kamer
controleert, en haar controlerende taak kan ook op een
andere manier worden uitgevoerd dan vooraf. Ik moet er
werkelijk niet aan denken om via een voorhangprocedure
een soort handjeklap te gaan doen over de hoogte van
de koopkrachttegemoetkoming.
De heer Ulenbelt (SP): Ik droom wel eens van de stoel
van de minister, maar veel verder ga ik niet. Het is heel

Tweede Kamer

Koopkrachttegemoetkoming oudere
belastingplichtigen

gebruikelijk dat, als de koopkracht van Nederlanders
afhankelijk is van de beslissing van de minister, de
Kamer om haar controlerende rol waar te maken van
tevoren de Algemene Maatregel van Bestuur wil zien en
vervolgens haar fiat geeft en erover debatteert of niet. Er
zit nu namelijk geen enkel automatisme meer in
koopkrachtgaranties voor de Nederlandse vijfenzestigplusser. Het hangt af van de budgettaire ruimte, maar dat
zou wel eens de opmaat kunnen zijn naar het afschaffen.
Ik denk dat de VVD-fractie dat ook zou willen voorkomen.
De enige manier waarop dat kan, is het hier bekijken. Als
het goed is, laten we het gaan. Als het niet goed is,
debatteren we erover. Dit is het fundamentele recht van
het parlement. Als de SP in de regering zat en het heel
hoog zou laten oplopen, dan zou mevrouw Dezentjé ook
graag op de stoel van de minister willen zitten.
Mevrouw Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD): Ik weet
niet of ik op de stoel van de minister zou willen zitten,
want zijn baan lijkt me ontzettend druk en vermoeiend.
De minister zit hier nu ook nog tot half twaalf. Wij ook,
gelukkig. Ik vond eigenlijk dat de heer Van den Besselaar
het mooi zei: de regering regeert. Dat is ook zo. Ik heb
ook vertrouwen in de minister en ik denk dat er allerlei
momenten en manieren zijn om het beleid op het gebied
van koopkrachtreparatie in het parlement met hem te
bespreken. Ik zie niet in waarom dit amendement nu zou
worden aangenomen. Ik maak in ieder geval een andere
keuze. Mijn steun heeft de heer Ulenbelt dus helaas niet
voor dit amendement.
De heer Ulenbelt (SP): De regering regeert; het
parlement controleert. Als mevrouw Dezentjé dit
amendement afwijst, geeft zij een controlemiddel uit
handen en dat is erg onverstandig.
Mevrouw Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD): Dat
was geen vraag, dacht ik, voorzitter.
De voorzitter: Nee, daar hebt u een punt.
©
De heer Van Hijum (CDA): Voorzitter. Dit wetsvoorstel
vloeit mede voort uit een beleidsnotitie getiteld
Internationale arbeidsmobiliteit en sociale zekerheid, die
we eind 2009 hebben mogen ontvangen van het vorige
kabinet. Om die notitie hadden de fracties van CDA en
VVD in een motie gevraagd. De notitie vormde de
opmaat naar een wat meer fundamentele discussie over
de export van uitkeringen en sociale zekerheid naar
mensen in het buitenland. Ook mijn fractie heeft daar in
2008 al een visie op gepresenteerd, waarin zij heeft
aangegeven dat zij wil vasthouden aan het opbouw- en
verzekeringskarakter van sociale verzekeringen zoals de
AOW, de WIA en de WW. Die rechten moet je dus ook
kunnen meenemen. Voorzieningen die uit de algemene
belastingen worden betaald, zouden niet geëxporteerd
hoeven te worden, zoals de bijstand, de kinderbijslag en
koopkrachttoeslagen, die ook gerelateerd zijn aan het
wonen en het leven in Nederland. Om die reden steunt
mijn fractie het voorstel dat hier vandaag op tafel ligt,
waarmee de AOW-tegemoetkoming wordt beperkt tot
binnenlandse belastingplichtigen, dat wil zeggen mensen
die tot 90% van hun inkomen onderworpen zien aan
Nederlandse belastingen. In politieke zin steunen wij dit.

14 december 2010
TK 34

34-99

Van Hijum
De enige vraag die mijn fractie wel nadrukkelijk heeft, is
of dit juridisch stand gaat houden. Een aantal collega’s
heeft gewezen op het kritische advies van de Raad van
State dat hieraan ten grondslag ligt. Ik wijs ook even op
de passage in de nota naar aanleiding van het verslag,
waarin de regering schrijft dat niet kan worden uitgesloten – zoals bij elk onderscheid dat de wetgever maakt –
dat het Europese Hof van Justitie tot een ander oordeel
komt. Dat lijkt wel heel erg een aanloop te zijn naar
twijfel over de vraag of het standhoudt. Ik wil graag iets
steviger van de minister horen wat zijn verwachtingen
ten aanzien van de juridische houdbaarheid van dit
voorstel zijn.
Tot slot zou ik willen aansluiten bij de vraag die
mevrouw Dezentjé Hamming heeft gesteld over de
communicatiestrategie die we hieraan ten grondslag
leggen. Het raakt immers veel mensen buiten Nederland.
Hoe worden zij over dit voorstel geïnformeerd? Hoe
kunnen we ervoor zorgen dat de mensen die menen dat
zij toch in aanmerking komen voor deze tegemoetkoming, met name de grensarbeiders, goed geïnformeerd
worden over de mogelijkheden die zij hebben om dit
recht te effectueren?
Mevrouw Koşer Kaya (D66): De Raad van State heeft de
slechtste kwalificatie gegeven. Wat vindt de heer Van
Hijum als medewetgever van deze kwalificatie?
De heer Van Hijum (CDA): Het baart mij wel enige
zorgen, net als de uitspraak die de regering zelf in de
nota naar aanleiding van het verslag heeft gedaan. Deze
zorgen betreffen vooral de juridische houdbaarheid. Ik
heb ook aangegeven dat wij politiek gezien het een
logische en wenselijke stap vinden om nadrukkelijk
onderscheid te maken tussen enerzijds de sociale
verzekeringen en anderzijds de voorzieningen waartoe
we deze regeling ook rekenen. Daarnaast vinden wij het
politiek gezien een logische en wenselijke stap om de
beperking van de export van deze voorzieningen tot
beleid te verheffen.
Mevrouw Koşer Kaya (D66): De Raad van State heeft
het niet alleen over de juridische haalbaarheid, maar ook
over het punt dat je er bijvoorbeeld breder naar moet
kijken. De minister geeft aan dat dit teruggedraaid kan
worden. Stel dat dit gebeurt – die kans is vrij groot – dan
heb je wel een gat in de begroting. Hoe wordt dat
vervolgens opgelost?
De heer Van Hijum (CDA): Dat kan ik niet ontkennen.
Het begint echter met de vraag: wil je dit? Ik heb
aangegeven dat er voor mijn fractie een aantal redenen
zijn om te zeggen: wij moeten dit willen. Vervolgens is
de vraag hoe we het juridisch daadwerkelijk voor elkaar
krijgen. Daar heb ik een aantal vragen over gesteld aan
de minister. Natuurlijk moeten we er met elkaar voor
gaan om er een stevig en houdbaar wetsvoorstel van te
maken. Ik reken er eerlijk gezegd op dat dat ons gaat
lukken.
Mevrouw Koşer Kaya (D66): Voorzitter ...
De voorzitter: Nee, u mag nu helemaal zelf achter de
microfoon op het spreekgestoelte gaan staan, mevrouw
Koşer Kaya.

Tweede Kamer

Koopkrachttegemoetkoming oudere
belastingplichtigen

©
Mevrouw Koşer Kaya (D66): Voorzitter. De minister wil
de export van de AOW-tegemoetkoming naar het
buitenland stoppen. Laat ik in ieder geval zeggen dat D66
niet per se tegen het stopzetten daarvan is, maar dan
moet het wel juridisch goed in elkaar zitten. Dat is nu
niet het geval. Met de Wet mogelijkheid koopkrachttegemoetkoming oudere belastingplichtigen, die ik hierna
kortheidshalve Wet MKOB zal noemen, wil de minister
hier een eind aan maken. Het verschil nu is dat als je
aanspraak wilt maken op de Wet MKOB, je 90% van de
belasting in Nederland moet betalen. Dit is een soort van
sluiproute. De minister probeert de export via de
sluiproute van de AOW-tegemoetkoming alsnog te
stoppen.
Enkel door de wet een andere naam te geven, los je
de juridische bezwaren niet op. De regering denkt dat de
MKOB een belastingmaatregel is, maar je hebt het nog
niet rond door het geen socialezekerheidsmaatregel te
noemen. Het oordeel van de Raad van State over de
MKOB is dan ook vernietigend. Het advies van de Raad
van State sloot af met het vijfde dictum, hetgeen
betekent dat dit wetsvoorstel als broddelwerk wordt
gezien, de allerslechtste kwalificatie.
Mijn eerste vraag is: hoe groot acht de minister de
kans dat dit wetsvoorstel door de Eerste Kamer komt? Ik
heb namelijk gezien dat de fracties van het CDA, de VVD
en de PVV een meerderheid vormen voor dit wetsvoorstel. Mijn tweede vraag luidt als volgt. De kans dat het
Europees Hof van Justitie het kabinet terugfluit, is nog
erg groot. De minister erkent dat ook. Dan moet alles op
korte termijn weer worden teruggedraaid. Als ik in het
kabinet zat, zou ik op zoek gaan naar een andere
bezuinigingspost. De ingeboekte budgettaire besparing is
dus uiterst onzeker. Als Nederland inderdaad de MKOB
moet terugdraaien, moet aan iedereen de tegemoetkoming terugbetaald worden. Niet alleen wordt de
besparing van 110 mln. per jaar dan niet gehaald, maar
er is dan zelfs een hoop extra geld weggegooid. Dat
moet dit kabinet niet willen.
Er is dan 4 mln. aan invoeringskosten verloren, maar
daarbovenop komen uitvoeringskosten om de oude
situatie te herstellen. Het zou mij niet verbazen als deze
ook rond de 4 mln. liggen. Dan zijn er nog de proceskosten. Het is bijna zeker AOW-gerechtigden die in het
buitenland wonen, rechtszaken zullen aanspannen tegen
de Nederlandse overheid. Dan moet de overheid
advocaten en rechters aan het werk zetten, maar zij doen
hun werk helaas niet gratis.
Al met al zijn de ingeboekte besparingen voorbarig en
is de kans groot dat de MKOB alleen maar extra geld
kost. Daarom stel ik de volgende vragen aan de minister.
Hoe anticipeert de regering op deze risico’s? Wat is de
dekking voor het geval de MKOB misschien niet door de
Eerste Kamer komt en in strijd blijkt te zijn met Europese
regels en iedereen alsnog een tegemoetkoming krijgt?
Hoeveel budget is er gereserveerd voor proceskosten
van rechtszaken die er bijna zeker zullen komen?
Ik kom op de administratieve lasten. Dit kabinet heeft
gezegd dat de administratieve lasten voor zowel
bedrijven als burgers naar beneden moeten worden
gebracht. Er wordt aangegeven dat de 12.000 mensen
om wie het gaat, actief moeten aantonen dat zij aan het
criterium voldoen. Dat moeten zij laten verifiëren door de
desbetreffende buitenlandse belastingautoriteit en dat

14 december 2010
TK 34

34-100

Koşer Kaya
moet dan hier natuurlijk ook allemaal gecontroleerd
worden. Ik vraag mij af hoe eenvoudig het dan wordt. Is
daar niet extra administratie mee gemoeid? Zo ja, hoe
pakt de minister dit beter aan?
Ik rond af met nog twee punten. Mensen die aanspraak kunnen maken op de MKOB-uitkering, moeten
wel weten dat zij hierop recht hebben. Op de laatste
pagina van de nota naar aanleiding van het verslag staat
dat mensen een wizard krijgen waarmee zij kunnen
vaststellen of zij in aanmerking komen voor de MKOB.
Krijgt iedere potentiële MKOB-gerechtigde een wizard,
een soort van digitale applicatie, toegestuurd of moet
men deze zelf opzoeken?
Dit wetsvoorstel heeft ook betrekking op een groep
mensen die vanwege een onvolledige opbouw een
beroep doet op een aanvullende bijstandsuitkering en
dan geen koopkrachttegemoetkoming krijgt. Dat zijn de
zwakste groepen in de samenleving. Wij hebben hierover
eerder bij de behandeling van de begroting van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid een motie ingediend. Toen
was een nipte meerderheid tegen deze motie. Ik vraag
het weer en ik kijk met name het CDA aan. Het is
buitengewoon belangrijk dat de zwakste mensen in de
samenleving een helpende hand wordt gereikt. Het is
een koopkrachtmaatregel voor iedereen, ongeacht het
inkomen, maar het wordt weggehaald bij de mensen die
aanvullende bijstand krijgen. Dat zou het CDA toch niet
moeten willen. Zijn dat niet de mensen die net zo zwak
zijn, waarvoor het CDA steeds zegt op te komen?
Voorzitter, ik zal de motie in tweede termijn wederom
indienen in de hoop dat het CDA in dezen toch iets meer
naar de zwakke groepen in de samenleving wil kijken.
De vergadering wordt van 23.45 uur tot 23.52 uur
geschorst.
©
Minister Kamp: Voorzitter. Wat wij doen met het
wetsvoorstel dat vanavond aan de orde is – ik ben de
Kamer dankbaar dat wij dit wetsvoorstel vanavond nog
kunnen behandelen – is dat wij de AOW-tegemoetkoming
gaan afschaffen en die gaan vervangen door een
koopkrachttegemoetkoming voor oudere belastingplichtigen. Dus een AOW-tegemoetkoming gaat eraf en er komt
een koopkrachttegemoetkoming voor belastingplichtigen
terug. Wij halen het dus weg uit de AOW-sfeer en het
komt te rusten in de fiscale sfeer bij de belastingplichtige.
Even terughalen hoe dit gekomen is. De AOWtegemoetkoming hebben wij in het leven geroepen in
2005 omdat wij toen de ouderenkorting wilden verhogen
om ouderen te compenseren voor inkomenseffecten.
Alleen, die ouderenkorting kon niet meer worden
verhoogd omdat er een heleboel ouderen waren die
helemaal geen belasting meer betalen. Dan kun je dus
wel een aftrek voor de belasting aan hen geven, maar
daar hebben zij helemaal niets aan. Dus die groep die wij
wilden compenseren voor negatieve inkomenseffecten
konden wij via die ouderenkorting niet meer compenseren. Toen is er iets anders voor in de plaats gekomen,
namelijk de AOW-tegemoetkoming.
De AOW-tegemoetkoming is ingevoerd met ingang
van 2005. Er is toen gekozen voor een zo praktisch en
eenvoudig mogelijk uitvoerbare regeling. Dat hebben wij

Tweede Kamer

Koopkrachttegemoetkoming oudere
belastingplichtigen

gedaan door de AOW-tegemoetkoming te koppelen aan
de betaling van het AOW-pensioen.
Dat heeft twee consequenties gehad, die wij ons weer
goed voor ogen moeten halen. De eerste consequentie is
geweest dat mensen in het buitenland, die helemaal
geen Nederlandse belasting betaalden en die dus ook
nooit een korting kregen op hun belasting, plotseling die
AOW-tegemoetkoming in de schoot geworpen kregen.
Dus zij hadden nooit iets gekregen vanuit Nederland en
plotseling kregen zij wel iets.
Er was een andere groep hier in Nederland, namelijk
mensen die geen AOW kregen en die na hun vijfenzestigste jaar in Nederland waren gekomen. De heer Ulenbelt
had het erover. Zij krijgen tot nu toe geen AOW maar
alleen bijstand tot de hoogte van de AOW. Ik haal voor
mijzelf weer even naar voren hoe het geweest is. Het
gaat hierbij om een groep van 12.000 mensen in
Nederland die geen AOW hadden en die dus nooit de
AOW-tegemoetkoming kregen. Die groep had dus in het
verleden wel de ouderenkorting gekregen, maar toen
hebben wij in plaats daarvan voor die tegemoetkoming
gekozen. Die AOW-tegemoetkoming kregen deze mensen
niet omdat zij geen AOW kregen en dus ook geen
AOW-tegemoetkoming. Dit was voor die groep dus een
verandering die niet goed was, zo kunnen wij achteraf
vaststellen.
Er waren dus twee ongewenste effecten: een
ongewenst effect voor mensen in het buitenland, die het
geld nooit hadden gekregen en die het nu plotseling wel
kregen en een ander ongewenst effect voor een groep in
Nederland die iets niet meer kreeg wat zij in het verleden
wel had gekregen.
Het vorige kabinet heeft die problematiek onder ogen
gezien en heeft bekeken wat er allemaal aan de hand
was. Dat kabinet heeft toen in de nota Internationale
arbeidsmigratie en sociale zekerheid gezegd dat die
tegemoetkomingen moesten worden bekeken en dat wij
die zouden moeten beperken, zodat alleen mensen die in
Nederland met koopkrachtmaatregelen en fiscale
maatregelen te maken hadden daarvoor zouden worden
gecompenseerd. Daarnaar heeft het kabinet een
onderzoek gedaan, waarin is bekeken hoe wij dit nu het
beste zouden kunnen vormgeven. Daar is toen uitgekomen dat wij in plaats van die AOW-tegemoetkoming een
koopkrachttegemoetkoming moesten gaan geven ter
compensatie van het koopkrachtverlies ten gevolge van
fiscale beleidsmaatregelen.
Het is dus echt een regeling die helemaal in de fiscale
sfeer is getrokken. De basis daarvan ligt in de fiscale
sfeer, namelijk een ouderenkorting die niet meer te
verzilveren was. Er is bekeken hoe wij dit nu in die
fiscale sfeer kunnen compenseren. Wij hebben het
weggehaald bij de AOW en het weer helemaal in de
fiscale sfeer gebracht. Het is een regeling die alleen maar
voor belastingplichtigen van toepassing is. Dat is een
keuze die gemaakt is, waarmee het dus uit de sfeer van
de sociale zekerheid is gehaald en het weer meer in de
fiscale sfeer is gebracht.
Die nieuwe koopkrachttegemoetkoming is dus alleen
bestemd voor ouderen die in Nederland belasting
betalen. Voor ouderen die in het buitenland wonen maar
die voor ten minste 90% van hun wereldinkomen aan de
Nederlandse inkomstenbelasting en loonbelasting zijn
onderworpen, geldt dus hetzelfde als voor de ouderen
die in Nederland wonen. Die moet je dus ook op dezelfde
manier behandelen als je hen in het fiscale regime gaat

14 december 2010
TK 34

34-101

Kamp
beoordelen. Dat is dus consequent. Je kiest voor het
fiscale regime. Dat is van toepassing op iedereen die in
Nederland woont. Dat fiscale regime is ook van
toepassing op wie in het buitenland woont en die 90%
van zijn wereldinkomen aan de Nederlandse belastingheffing onderworpen ziet. Dus als je die groep dan ook
onder dat nieuwe systeem laat vallen, ben je daar heel
consequent in.
Wij hebben vervolgens de mogelijkheid gecreëerd om
per jaar te beslissen over de hoogte van die koopkrachttegemoetkoming. Ik denk dat dat verstandig is, omdat,
zoals ik ook bij de behandeling van de begroting tegen
de Kamer heb gezegd, wij ieder jaar in augustus, bij het
opstellen van de begroting voor het nieuwe jaar, willen
gaan kijken hoe de koopkrachteffecten eruit zien voor de
diverse groepen. Dan kan het dus zijn dat je in het kader
van het beoordelen van de koopkrachteffecten maatregelen wilt nemen. Dan kun je ook een mogelijke maatregel
willen nemen met betrekking tot deze groep. Dan kun je
dus met een AMvB dat besluit effectueren. Ik denk dat
dat een goede zaak is. Ik denk ook dat het echt de taak
van de regering is om dat in augustus bij het opstellen
van de begroting te doen. Door die AMvB-constructie
hier in te voeren, hebben wij dat ook op een goede
manier in het voorstel verwerkt.
Zoals ik dus al zei, sluit het voorstel helemaal aan bij
de fiscaliteit. De doelgroep zijn belastingplichtigen, niet
meer AOW-ontvangers. Daarmee is het dus uit de sfeer
gehaald van de sociale zekerheid.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Als de minister zegt
dat wij jaarlijks de effecten willen bekijken voor de
diverse groepen, is mijn vraag: zijn dat positieve of
negatieve effecten? Kan het nog slechter worden voor
deze groepen, als je bijvoorbeeld de beoogde bezuiniging niet haalt? Wat is precies de impact van deze
woorden van de minister?
Minister Kamp: Ik heb met deze woorden alleen willen
aanhalen wat ik heb gezegd bij de behandeling van de
begroting. Toen heb ik gezegd dat er een flink aantal
maatregelen in het regeerakkoord staat die negatieve
inkomenseffecten hebben. Toen heb ik ook gezegd dat
die met name voor de lagere inkomens aan de orde
zullen zijn, omdat die juist geld krijgen van de overheid.
De hoogste inkomens krijgen geen geld van de overheid,
zij betalen alleen maar geld aan de overheid. Wij hebben
gezegd dat wij nu nog bezig zijn om die maatregelen
precies vorm te geven en dat wij ook met een fasering
van die maatregelen bezig zijn. Vervolgens gaan wij in
augustus, bij de opstelling van de begroting voor het
nieuwe jaar, kijken wat wij nu precies hebben uitgewerkt
en gefaseerd, en hoe dat uitpakt voor de diverse
groepen, en kijken wij of wij dat beeld acceptabel vinden.
Als het beeld niet acceptabel is, moeten wij kijken of wij
daarin willen corrigeren en op welke wijze wij dat willen
doen. Dan is dit een van de mogelijkheden die wij
kunnen benutten. Dat kan dus door het in dit geval
mogelijk te maken per AMvB dat bedrag te wijzigen.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Als de minister zegt
dat er voor de lage inkomensgroepen negatieve
inkomenseffecten zijn, kan hij mij nu dan garanderen dat
het niet nog erger wordt dan nu al het geval is voor de
komende jaren? Kan hij nu een soort garantie afgeven
dat de negatieve effecten voor diegenen met een laag

Tweede Kamer

Koopkrachttegemoetkoming oudere
belastingplichtigen

inkomen of een laag middeninkomen niet verder zullen
doorzetten?
Minister Kamp: Zeker niet. Ik verwacht dat van de
maatregelen in het regeerakkoord – ik denk aan de
huurtoeslag, de zorgtoeslag, aan wat wij met de bijstand
doen en nog een aantal andere maatregelen – negatieve
effecten uitgaan voor diverse inkomensgroepen, met
name voor de lagere inkomensgroepen. Dat heb ik bij de
behandeling van de begroting gezegd. Ik ga dus zeker
niet garanderen dat wij dat niet gaan doen. Dat gaat wel
gebeuren.
Het is misschien goed om nog even naar aanleiding
van een aantal gerichte vragen van woordvoerders een
paar punten die bijzondere belangstelling hebben
gekregen door te nemen.
In de eerste plaats kom ik dan bij wat mevrouw
Vermeij heeft gevraagd, of dit wel voldoende buiten de
sfeer van de sociale zekerheid is gehaald. Vanwege de
oorsprong van het geheel, namelijk de ouderenkorting,
die dus echt gericht was op belastingplichtigen, mensen
die belasting betaalden, gaan wij met deze regeling
helemaal naar die groep terug. Bovendien hebben wij
het ook, voor als er beroepszaken zouden worden
aangespannen, aan de fiscale rechter toegewezen. Ik kom
daarop straks bij de Raad van State ook nog even terug.
Zowel het begin als de uitvoering als de eventuele
beroepen worden dus in de fiscale sfeer gebracht.
Daarmee is het buiten de sfeer van de sociale zekerheid
gehaald.
Ik kan hierin meteen even de vraag meenemen die is
gesteld over het Europees Hof. Ik heb in het stuk gezegd
dat niet uitgesloten is dat het Europees Hof tot een
andere conclusie komt. Dat is dus niet zo bedoeld dat het
waarschijnlijk is dat het Europees Hof tot een andere
conclusie komt of dat dat heel goed mogelijk is. Nee, ik
heb willen aangeven dat het niet aan mij is om uit te
sluiten dat het Europees Hof iets doet. Ik acht dat zelf
bepaald niet waarschijnlijk. Ik denk dat dit een sluitende
regeling is. Het is een heel consequente regeling. Dus ik
denk dat dit overeind zal blijven, maar ik kan nooit
zeggen dat ik uitsluit dat het Europees Hof iets anders
gaat doen. Het is dus letterlijk bedoeld zoals ik het hier
heb geformuleerd. Zeker heb ik daarmee niet de
suggestie willen wekken dat het wel zou sneuvelen bij
het Hof.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): Dit was ook een van
de kritiekpunten van de Raad van State. Anderen hadden
het er ook al over. De Raad van State heeft gewoon
gehakt gemaakt van dit wetsvoorstel, dus ik ben echt
benieuwd naar de opinie van de minister als het gaat om
dat advies van de Raad van State. Want dat is natuurlijk
geen hobbyclub maar een serieus adviesorgaan, dat toch
grote bezwaren ziet in dit wetsvoorstel, waaronder het
Europees Hof. Is het daarmee dan wishful thinking van
deze minister of heeft hij daarop gestudeerd?
Minister Kamp: Ja, daarop hebben wij heel intensief
gestudeerd. Ik zal meteen naar de Raad van State
toegaan. Wat ik al heb gezegd, is dat wij de vaste
overtuiging hebben dat dit het meest consequente
systeem is. Het was raar om 260.000 mensen in het
buitenland, die nooit een ouderenkorting hebben
gekregen, nu plotseling een AOW-tegemoetkoming te
geven. Als je dat dus terugdraait, doordat je de zaak

14 december 2010
TK 34

34-102

Kamp
weer in de fiscaliteit haalt waarvoor die oorspronkelijk
bedoeld was, dan is dat zeer consequent. Er was een
groep in Nederland die plotseling het voordeel kwijtraakte dat hij eerst wel had gehad met die ouderenkorting. Maar die groep krijgt dat voordeel nu weer terug.
Dus dat is ook bijzonder consequent.
Dan hebben wij – ik heb het al gezegd – naar
aanleiding van het advies van de Raad van State
besloten om eventuele beroeps- en hoger beroepszaken
helemaal bij de fiscale rechter te leggen. Dat is dus ook
bijzonder consequent geweest. En wij hebben nog eens
goed gekeken naar de opvatting van de Raad van State
dat hier mogelijk een inkomensafhankelijke regeling van
zou moeten worden gemaakt. Wij denken dat er goede
redenen zijn om dat niet te doen. Het eerste nadeel van
zo’n inkomensafhankelijke regeling is dat er hogere
administratieve lasten zijn. Als je de regeling nu uitvoert,
is het een simpele regeling, met heel lage uitvoeringskosten, die maar € 600.000 per jaar bedragen. Dat is
bijzonder laag, maar als je de regeling inkomensafhankelijk gaat maken, wordt dat veel hoger. Degenen die recht
hebben op de inkomensafhankelijke regeling, de mensen
in het buitenland, zullen dus ook allemaal duidelijk
moeten maken aan ons hoe het zit met hun inkomen en
waarom zij op grond daarvan wel of niet voor een hoge
uitkering in aanmerking komen. Dat is ook een probleem.
Verder is het zo dat de uitkering zoals wij die nu
hebben vormgegeven een belaste uitkering is. Dat
betekent dus ook dat als je een heel laag inkomen hebt,
je een bedrag krijgt van € 366 per jaar netto. Heb je een
hoger inkomen, dan krijg je maar een bedrag van € 182
per jaar netto. Dit is geen inkomensafhankelijke regeling
naar de letter, maar zij is de facto toch wel inkomensafhankelijk omdat zij belast is. Wij besparen hoge
administratieve lasten, wij besparen ook de gerechtigden
een uitvoeringslast en wij hebben gekozen voor directe
aansluiting bij de oorsprong van de regeling, namelijk
helemaal in de fiscale sfeer. Wij denken dat wij daarmee
voldoende tegemoet zijn gekomen aan het advies van de
Raad van State en dat wij met hetgeen wij hebben
gesteld in het nadere rapport ook op dit punt overtuigend zijn geweest.
Mevrouw Van Gent (GroenLinks): De minister kan wel
zijn eigen wetsvoorstel herhalen, maar ik vind de
beantwoording toch onbevredigend. Ik heb in mijn eerste
termijn heel precies gevraagd hoe hoog de kosten zijn
als je het inkomensafhankelijk gaat bekijken. Dat zou ik
echt heel precies willen weten. De opmerking dat het
hoog is zegt mij verder niet zo veel.
Ik heb ook nog gevraagd wat de Raad van State zegt
over de brede aanpak van het verzilveringsprobleem. Het
zou veel beter zijn om het op die manier aan te pakken.
Daarop heb ik nog geen reactie van de minister
gekregen, behalve dat hij zijn eigen wetsvoorstel herhaalt
en eigenlijk niet ingaat op fundamentele kritiek die
geleverd wordt. Mevrouw Koşer Kaya had ook een punt
dat zij dit er bij de Eerste Kamer nog niet door ziet
komen. Dus graag een reactie van de minister op deze
punten.
Minister Kamp: Ik kan op allerlei gedetailleerde punten
niet zomaar allerlei kosten uit mijn mouw schudden. Zo
gaat het niet, maar ik kan u wel zeggen dat als er een
vraag wordt gesteld in de schriftelijke ronde die wij met
de Tweede Kamer hebben, wij daar dan ook een concreet

Tweede Kamer

Koopkrachttegemoetkoming oudere
belastingplichtigen

antwoord op geven. Vraagt u dit aan mij op dit moment
bij de mondelinge behandeling in de Kamer, dan zeg ik
tegen u dat het natuurlijk zo is dat je als je een eenvoudige regeling hebt met nominale bedragen dan zeer lage
uitvoeringskosten hebt, in dit geval een bedrag van
€ 600.000 per jaar. Ga je daarvan een inkomensafhankelijke regeling maken, dan heb je dus met vele honderdduizenden mensen te maken van wie je allemaal de
inkomens moet gaan beoordelen, waarover je besluiten
moet gaan nemen en waarop je controle moet gaan
toepassen. Dan heb je natuurlijk met zeer hoge uitvoeringskosten te maken; dat weten wij allemaal.
Dan kom ik op de vraag hoe het bij de Eerste Kamer
uitpakt. Ik denk dat de Eerste Kamer zal vaststellen dat er
een oorspronkelijke fiscale regeling is die met goede
bedoelingen een ander pad op is gegaan. Ik denk dat de
Eerste Kamer zal vaststellen dat wij terug willen naar de
oorspronkelijke bedoeling, dat wij niet meer een heel
grote groep mensen in het buitenland een voordeel
willen laten genieten waarvan zij, denk ik, ten onrechte
hebben genoten. Wij gaan dus terug naar de basis. Wij
doen dat op een consequente manier. Het gevolg
daarvan is ook dat er een reële bijdrage aan de financiële
houdbaarheidsproblematiek waarvoor wij staan in dit
land wordt geleverd. Dus ik denk dat dit een voorstel is
dat de steun van de Eerste Kamer zal kunnen krijgen.
Mevrouw Koşer Kaya (D66): In de verordening staat
expliciet dat het niet uitmaakt of een nationale wetgever
een wet onder de Sociale verzekeringswet vindt vallen of
niet, maar dat het in dezen een generieke maatregel is,
niet gebaseerd op individuele afwegingen, waardoor het
wel degelijk door het Hof van Justitie strijdig kan worden
geacht. Dat is de kern. Daarover heb ik de minister nog
niet gehoord.
Minister Kamp: De kern is dat de AOW-tegemoetkoming
gericht was op mensen die AOW ontvingen. Wat wij nu
doen, is teruggaan naar de belastingplichtige. Wij halen
het dus heel bewust bij die AOW weg. Wij halen het weg
uit de socialezekerheidssfeer, wij brengen het weer terug
naar de oorspronkelijke bedoeling, namelijk om in de
fiscale sfeer iets te doen wat je noodzakelijk vindt. Wij
gaan ook voor die groep belastingplichtigen iets doen.
Wij dragen de consequenties, zowel in het buitenland als
in het binnenland. In het geval dat er vragen zijn of dat
er beroepszaken zijn, wordt het ook nog eens bij de
fiscale rechter neergelegd. Dus ik denk dat wij het over
de hele linie, zowel het begin als de uitwerking als de
uiteindelijke beroepskwesties, heel uitdrukkelijk uit de
socialezekerheidssfeer halen en in de fiscaleregelingssfeer brengen.
Mevrouw Koşer Kaya (D66): Het maakt niet uit of u het
onder de belastingwetgeving brengt of niet, of dat u
vindt dat het niet meer onder de Sociale verzekeringswet
valt. Het gaat erom dat het een generieke maatregel is.
Dat is uitdrukkelijk in die verordening opgenomen en dat
is geen individuele afweging, waardoor het door het Hof
van Justitie als een probleem zal worden gezien en er
een streep door zal worden gehaald. Ook u erkent dat er
een risico is dat het teruggefloten wordt. Dan is mijn
vraag: hebt u rekening gehouden met die tegenvaller?
Straks zit er een gat in uw begroting. Dan zou ik van u
willen weten wat voor eventuele andere maatregelen u

14 december 2010
TK 34

34-103

Kamp
dan neemt om dat gat te dichten. Want ik vraag me ook
nog af of dit überhaupt door de Eerste Kamer komt.
Minister Kamp: Ik maak geen gat in de begroting. Ik zorg
juist dat de begroting sluitend is. Er zou pas een gat in
de begroting vallen als de Tweede of Eerste Kamer
hiermee niet akkoord zou gaan. Dan valt er volgend jaar
een gat van 100 mln. in de begroting. Zo is het. Het gaat
er niet om of ik vind dat het uit de socialezekerheidssfeer
is gehaald, het gaat erom of het feitelijk uit de socialezekerheidssfeer wordt gehaald. Ik heb net al uitgelegd dat
het er echt feitelijk uit wordt gehaald en dat het in de
fiscale sfeer wordt gebracht. Dan wordt gezegd: het Hof
van Justitie zal het waarschijnlijk wel corrigeren. Mijn
overtuiging is echter dat het Hof van Justitie dat niet zal
doen. Ik kan het natuurlijk niet uitsluiten; ik kan niets
uitsluiten wat het Hof van Justitie betreft. Het Hof van
Justitie is immers onafhankelijk; zo werkt dat gelukkig.
Wij zullen dat afwachten, maar mijn overtuiging is dat
wat wij nu doen, zeer consequent is en dat dit dus ook
overeind zal blijven bij het Hof van Justitie. Ik heb niet de
verwachting dat er een gat zal vallen. Ik hoef ook geen
kosten voor allerlei procedures in te schatten. Ik denk dat
het zo op een heel goede manier is geregeld. Kijk eens
objectief naar de vraag waarom wij destijds begonnen
zijn met de AOW-tegemoetkoming. Mensen kregen een
bedrag waar zij daarvoor nooit recht op hadden. Zij
kregen dit plotseling vanwege ontwikkelingen in
Nederland waar zij in het buitenland niets mee te maken
hadden. Dat is raar. Het is een goede zaak dat wij dat nu
terugdraaien. Als het uiteindelijk een bijdrage levert aan
het gezond maken van de overheidsfinanciën in
Nederland, dan is dat voor ons allen zeer prettig.
Mevrouw Koşer Kaya (D66): Mijn andere vraag is niet
beantwoord. Ik heb namelijk ook gevraagd: hoe groot
acht de minister de kans dat dit wetsvoorstel door de
Eerste Kamer komt, gezien de kritiek van de Raad van
State en de slechte kwalificering?
Minister Kamp: Ik heb net al gezegd dat ik die kans zeer
groot acht. In de eerste plaats levert dit een belangrijke
bijdrage aan het oplossen van de financiëlehoudbaarheidsproblematiek. In de tweede plaats corrigeren wij
iets wat in het verleden – met de beste bedoelingen –
verkeerd is gegaan. Dat doen wij op een zeer consequente manier. Ook overigens hebben wij op een
consciëntieuze manier gereageerd op hetgeen de Raad
van State naar voren heeft gebracht. Wij hebben
duidelijk gemaakt dat het weliswaar geen inkomensafhankelijke regeling is, maar dat het in de praktijk wel zo
uitwerkt doordat er belastingheffing plaatsvindt, zonder
dat er hoge administratieve lasten of andere uitvoeringslasten aan gekoppeld zijn. Ik heb ook al een aantal
andere argumenten genoemd waarmee wij de Raad van
State tegemoet zijn gekomen. Ook op het punt van de
Raad van State zal de Eerste Kamer hierover tevreden
kunnen zijn.
De heer Van Hijum (CDA): De veiligste manier om te
voorkomen dat er problemen ontstaan, is om er een
aftrekpost van te maken. Dan lopen wij echter aan tegen
een probleem dat wij niet willen, dan ontstaat namelijk
een verzilveringsprobleem. Ik begrijp dus heel goed waar
de minister mee bezig is door de regeling uit de
socialezekerheidssfeer en zo veel mogelijk in het fiscale

Tweede Kamer

Koopkrachttegemoetkoming oudere
belastingplichtigen

domein te trekken. De vraag is of het Hof dat gaat
slikken. Ik wil een feitelijke vraag stellen. Uit de nota naar
aanleiding van het verslag blijkt dat de redenering heel
sterk leunt op de constatering dat er geen verband is met
de klassieke socialezekerheidsrisico’s die in artikel 3 van
verordening 883/2004 worden genoemd. Kan de minister
toelichten wat de klassieke socialezekerheidsrisico’s zijn?
Waarom is deze maatregel daarmee niet in overeenstemming?
Minister Kamp: Wij denken dat er geen verband is met
de klassieke socialezekerheidsrisico’s die in artikel 3
worden genoemd. De tegemoetkoming richt zich
namelijk helemaal op de koopkracht en sluit helemaal
aan bij de fiscaliteit. Het past bij de oorspronkelijke
doelstelling om ouderen met een verzilveringsprobleem
te compenseren. Daar gaan wij nu mee door. Het recht
op een koopkrachttegemoetkoming staat los van de
ontvangst van een ouderenpensioen. Ook ouderen
zonder AOW die toch onder de Nederlandse belastingheffing vallen – ik heb de groep waar het om gaat al
genoemd – krijgen deze MKOB. Er is geen verband met
de klassieke socialezekerheidsrisico’s die in artikel 3
worden genoemd. Dat is onze redenering.
Mevrouw Vermeij (PvdA): De minister stelt dit inderdaad
in zijn verslag. Hij komt tot de conclusie: overigens kan
niet worden uitgesloten dat het Hof van Justitie tot een
ander oordeel komt. Dat vind ik nogal wat, deze
toegevoegde zin! De minister stelt een redenering op,
maar sluit vervolgens niets uit. Dat is iets anders dan wat
de minister nu zegt. Nu zegt hij dat hij ervan overtuigd is
dat dit buiten deze verordening valt.
Mijn tweede vraag gaat over de uitvoeringskosten. De
minister zegt dat deze nu € 600.000 per jaar bedragen.
Volgens de memorie van toelichting zal het in 2011 gaan
om 4 mln. aan invoeringskosten en daarna om 1 mln.
per jaar. Als wij nog een week wachten, gaat het van
€ 600.000 naar € 300.000 per jaar! Hoe verklaart de
minister het verschil tussen de cijfers die hij nu
mondeling mededeelt en de cijfers in de tabel in de
memorie van toelichting?
Minister Kamp: Het bedrag dat voor 2011 is genoemd, is
4 mln. Dit is een eenmalig bedrag. Als je een oude
regeling vervangt door een nieuwe, maak je eenmalige
kosten. Dit zijn de eenmalige kosten. Het verschil in
structurele kosten waarover wij nu spreken, is het
verschil tussen 1 mln. en 600.000. Ik ben gehouden om
de meest recente informatie waarover ik beschik aan de
Kamer te geven. Toen wij het bedrag van 1 mln.
noemden, was dat een zo goed mogelijke benadering.
Daarna heb ik meer uitgewerkte informatie gekregen.
Daar beschik ik nu over en die moet ik dus nu aan de
Kamer geven. Dat heb ik gedaan.
Dan het andere punt van mevrouw Vermeij. Zij zegt:
de minister sluit niet uit dat het Hof van Justitie er
anders over denkt. Ik weet niet of ik iedere zin altijd even
gelukkig formuleer, maar ik heb hiermee niet meer willen
zeggen dan wat er in deze zin letterlijk staat. Ik mag het
gewoon niet uitsluiten omdat het het Hof van Justitie
betreft. Het zou heel raar zijn om te zeggen dat ik uitsluit
dat het Hof van Justitie tot een andere conclusie komt.
Dat mag ik niet doen, want dan respecteer ik het Hof van
Justitie niet. Ik ben ervan overtuigd dat wij een en ander
nu opgezet hebben op de juiste manier. Het is een betere

14 december 2010
TK 34

34-104

Kamp
manier dan met de AOW-tegemoetkoming. Dit sluit veel
beter aan bij de oorspronkelijke bedoeling. Het gaat
terug naar de oorspronkelijke groep waar het voor
bedoeld was. Ik denk dat dit echt een veel betere
regeling is waar steun van het Hof van Justitie voor zal
komen. Deze zin moet niet anders gelezen worden dan
zoals ik hem letterlijk heb geformuleerd.
Dan ga ik in op de onvolledige AOW. Dat verschil kan
ik niet wegpraten. Daar denken mevrouw Vermeij en ik
gewoon verschillend over. Vorige week hebben wij een
debat gevoerd over de begrotingsbehandeling. Mevrouw
Vermeij had een bepaalde opvatting; ik heb een ander
standpunt ingenomen. Volgens mij is het niet redelijk dat
de mensen die helemaal geen AOW-pensioen hebben
opgebouwd, toch hetzelfde bedrag krijgen. Ik denk dat
degenen die een AOW-pensioen opgebouwd hebben,
een AOW-uitkering moeten krijgen en dat degenen die
geen AOW-pensioen opgebouwd hebben, een uitkering
op het sociale minimum moeten krijgen. Daar willen wij
ons graag aan houden. Dat is een keuze die het kabinet
bewust gemaakt heeft. Mevrouw Vermeij was het daar
niet mee eens en is het er nu nog steeds niet mee eens,
maar daarin kan ik haar nooit tevredenstellen, omdat zij
een andere opvatting heeft.

Minister Kamp: Het kan veel wonderlijker worden! Dit is
zo logisch als maar kan. De 65-plussers die een
bijstandsuitkering hebben omdat zij onvoldoende AOW
hebben, krijgen in deze systematiek een koopkrachttegemoetkoming. Vorige week hebben wij de begrotingsbehandeling gesproken over een maatregel die volgend
jaar ingevoerd zal worden. Dat is het kabinet van plan.
Dan valt die groep helemaal terug naar het sociale
minimum. Voor die groep is deze regeling dus maar van
korte duur.

Mevrouw Vermeij (PvdA): Ik heb nog een korte vraag,
waartoe ik werd aangespoord door het begin van het
betoog van de minister. Mensen die geen AOW
ontvangen, krijgen straks wel een koopkrachttegemoetkoming. Dat zijn mensen die na hun vijfenzestigste in
Nederland zijn gekomen. Stel dat zij nu ook geen
inkomen hebben. Ik denk bijvoorbeeld aan een zwerver
die de grens over trekt, in Nederland komt en bijstand
krijgt. Krijgt deze zwerver dan wel een koopkrachttegemoetkoming?

Mevrouw Koşer Kaya (D66): Ik kan het niet helemaal
volgen. Blijft de groep die niet heeft gewerkt en helemaal
geen AOW heeft, in 2012 wel de tegemoetkoming
krijgen?

Minister Kamp: Ja. Dat is de consequentie. De consequentie is dat die hele groep waar het over gaat – het
aantal wordt hier ook genoemd – deze tegemoetkoming
krijgt. Zo is het. Het is een grootschalige regeling. Een
heel grote groep, ik geloof 2,8 miljoen mensen, krijgt in
Nederland AOW. Dan is er een groep in het buitenland
die AOW krijgt en er is een groep die geen AOW, maar
een vergelijkbare uitkering krijgt. In zo’n geheel is er
altijd wel iets uit te halen waar je de vinger op kunt
leggen. Vergeleken met de huidige regeling, de AOWtegemoetkoming, kunnen wij gezamenlijk vaststellen dat
de nieuwe regeling veel meer bij de oorspronkelijke
opzet aansluit en veel beter de doelgroep benadert.
Mevrouw Vermeij (PvdA): Het wordt steeds wonderlijker! Normaal gaan wij ervan uit dat iemand een
pensioen heeft of iets meeneemt naar Nederland, maar
er zijn mensen die echt helemaal niets hebben. Iemand
die helemaal geen AOW krijgt, maar ook geen inkomen
heeft, krijgt deze tegemoetkoming wel; iemand met een
onvolledig AOW die hier een aantal jaren heeft gewoond
en vaak ook een aantal jaren heeft gewerkt, vaak heel
laag betaald, krijgt 10% minder. Ik kan daar gewoon niet
bij! Ook mijn fractie vindt dat koopkrachttegemoetkomingen die in Nederland worden uitgekeerd, niet bedoeld
zijn voor mensen die in het buitenland wonen. Vervolgens voegt de minister er nog zo’n specifieke groep in
Nederland aan toe; wonderlijker kan het toch niet
worden!

Tweede Kamer

Koopkrachttegemoetkoming oudere
belastingplichtigen

De voorzitter: Mevrouw Vermeij, laat het even bezinken.
U kunt er in tweede termijn op terugkomen.
Minister Kamp: Mevrouw Vermeij begrijpt het heel goed.
Wij zijn nu met een regeling bezig. Een groep die in
Nederland geen AOW krijgt, maar wel een bijstandsuitkering voor 65-plussers, krijgt deze nieuwe tegemoetkoming. Dat is een onderdeel van de regeling. Vorige week
hebben wij al gesproken over de plannen van het kabinet
voor de iets verdere toekomst. Dan zal deze groep
mensen terugvallen naar het sociale minimum, omdat
deze uitkering voor hen wegvalt. Zij komen dan op het
sociale minimum terecht.

Minister Kamp: De socialezekerheidswetgeving kunnen
wij niet in één avond heel eenvoudig maken. Zo werkt
het niet. Het is een heel gecompliceerd stelsel, waarin
allerlei dingen gebeuren, mede omdat het kabinet grote
bedragen gaat bezuinigen. Daar zijn wij nu mee bezig.
Mevrouw Vermeij wil naar de oorsprong terug. Daar is
de Partij van de Arbeid het mee eens. De groep in het
buitenland die plotseling deze tegemoetkoming in de
schoot geworpen kreeg, raakt deze weer kwijt. Daar is zij
het mee eens. Zij vindt het echter wel raar dat nu een
andere groep in Nederland deze tegemoetkoming krijgt.
Een andere groep krijgt inderdaad deze tegemoetkoming,
maar wij hebben nu al aangekondigd dat wij over zullen
stappen op een ander systeem voor 65-plussers.
Degenen die hun AOW-pensioen helemaal opgebouwd
hebben, krijgen een AOW-uitkering; degenen die hun
AOW-pensioen niet helemaal of helemaal niet opgebouwd hebben, krijgen een uitkering op het niveau van
het sociale minimum. Die groep raakt deze uitkering dus
weer kwijt. Dat is een heel kleine groep: ongeveer 12.000
mensen.
Mevrouw Koşer Kaya (D66): Kleine groep of niet, het
blijft een wonderlijke situatie. Het gaat om 20 mln. voor
met name de mensen die een aanvulling op bijstandsniveau krijgen. Op 18 mld. is dat bedrag maar een
druppeltje! Ik zou zeggen: verhoog de AOW-leeftijd
sneller en substantiëler. Dat levert structureel 6,6 mld.
op, uit mijn hoofd.
Minister Kamp: De verhoging van de AOW-leeftijd is een
aparte discussie. Die kunnen wij er ook nog bijhalen,
maar daar wordt het niet gemakkelijker van. Het kabinet
stelt nu per saldo een heel grote vereenvoudiging voor.
Voor de tegemoetkoming gaan wij terug naar de basis.
De 65-plussers die een AOW-pensioen hebben opge-

14 december 2010
TK 34

34-105

Kamp
bouwd, krijgen een AOW-uitkering. Wie geen AOWpensioen heeft opgebouwd, krijgt het sociale minimum.
Het wordt behoorlijk vereenvoudigd. Wij bevinden ons
nu in een overgangsperiode; dan is het tijdelijk even
ingewikkeld. Aan de horizon schijnt echter de zon al
weer.
De heren Van den Besselaar en Van Hijum en
mevrouw Dezentjé hebben aangegeven om welke
redenen zij dit voorstel steunen. Ik ben het zeer met hen
eens, maar dat zal niet verrassend zijn. Ik vind dat de
regering een AMvB moet toepassen bij haar werk aan
het koopkrachtbeeld. Dat er negatief geoordeeld wordt
over het amendement van de heer Ulenbelt komt
overeen met mijn beoordeling. Ik ontraad dit amendement.
Mevrouw Dezentjé heeft mij gevraagd hoe de
voorlichting tot stand zal komen. Wij denken dat
iedereen die te maken krijgt met deze regeling op de een
of andere manier persoonlijk benaderd moet worden. Dat
zullen wij doen; die toezegging doe ik. Wij willen ervoor
zorgen dat degenen die te maken krijgen met een
verandering als gevolg van deze regeling, daarover
geïnformeerd worden. Wij zitten met de vraag: wanneer
treden wij naar buiten met zo’n nieuwe regeling? Dat
hebben wij bij de begrotingsbehandeling ook besproken.
Je bent toch kwetsbaar als je al gaat communiceren
terwijl je nog niet in de Tweede Kamer en de Eerste
Kamer bent geweest. Dat is ook tegenover de Kamer niet
netjes. Daartussen probeer je een evenwicht te vinden.
Wij kondigen het dus aan, het komt een keer op een
website te staan. Zodra er besluitvorming is geweest,
gaan wij de groep persoonlijk informeren.
Mevrouw Dezentjé vroeg ook wanneer het wel kan, als
de datum van 1 januari 2011 niet gehaald. Wij halen de
datum van 1 januari 2011 inderdaad niet. Wanneer het
precies ingaat, hangt af van de besluitvorming in de
Tweede Kamer en de Eerste Kamer. Als het snel gaat,
zou het op zijn vroegst in februari kunnen worden. En als
het niet zo snel gaat, kan het 1 april worden. Het verlies
dat wij daardoor lijden, is 8 mln. per maand en slaat dus
voor dat bedrag een gat in de begroting voor volgend
jaar.
Ik heb tegen mevrouw Gent gezegd waarom wij
eigenlijk met dit voorstel zijn gekomen. Ik denk dat dat
voor haar zeer overtuigend is geweest. Ik heb ook
aangegeven waarom het niet inkomensafhankelijk is,
maar het toch zo uitpakt vanwege de belastingen. Ik zeg
mevrouw Van Gent nog dat het ook te maken heeft met
de 18 mld. bezuinigingsdoelstelling van het kabinet. Wij
hebben de vaste overtuiging dat die bezuinigingsdoelstelling een zeer sociale doelstelling is. Het is vooral de
kunst om de maatregelen die je neemt, logische en
verdedigbare maatregelen te laten zijn. Dat is bij deze
maatregel bij uitstek het geval.
De heer Ulenbelt (SP): Ik heb de minister nog gevraagd
om een karakterisering van de 12.000 mensen in het
buitenland die de AOW-tegemoetkoming wel houden. Ik
vroeg hem of dit mensen zijn met een dikke spaarrekening in Nederland of mensen die hier nog een bedrijf
hebben. Daarop heeft de minister niet geantwoord.
Minister Kamp: De heer Ulenbelt geeft mij meteen de
gelegenheid om het getal van 12.000 dat ik net noemde,
te vervangen door 15.000. Het gaat om de groep in
Nederland, die uit ongeveer 15.000 mensen bestaat. De

Tweede Kamer

Koopkrachttegemoetkoming oudere
belastingplichtigen

groep in het buitenland beslaat inderdaad 12.000
mensen. Dat zijn mensen die voor 90% van hun inkomen
onder de Nederlandse belastingheffing vallen. Voor die
groep geldt dat zij, omdat zij onder de Nederlandse
belastingheffing vallen, destijds ook van de ouderenkorting konden profiteren. Die groep is dat voordeel
kwijtgeraakt en krijgt dat voordeel nu terug. Die groep
bestaat uit belastingplichtigen in landen waarmee wij
een zodanig verdrag hebben dat op basis van dat
verdrag hun pensioeninkomen in Nederland wordt
belast. Het grootste deel van die groep bestaat uit
mensen die in Duitsland wonen. Het Duitse verdrag
maakt het mogelijk en in Duitsland woont ook een groot
deel van deze belastingplichtigen.
De heer Ulenbelt (SP): Dat betekent dat er voor het recht
op de tegemoetkoming een groot verschil is tussen de
landen waar iemand woont. Daardoor is het toch geen
AOW-tegemoetkoming meer, maar een fiscale faciliteit
die rijke AOW’ers in het buitenland bevoordeelt boven
mensen die met alleen een AOW’tje in het buitenland
zitten?
Minister Kamp: Het is precies zoals de heer Ulenbelt
zegt. Het is geen AOW-tegemoetkoming, maar het is een
fiscale faciliteit geworden. Ik ben hem zeer dankbaar
voor die samenvatting. Die klopt. Wat hij vervolgens
zegt, klopt weer niet. Het is bedoeld om de koopkrachteffecten die door fiscale beleidsmaatregelen veroorzaakt
zijn, te compenseren. Mensen met lage inkomens
ondervinden koopkrachteffecten, maar ook mensen met
een pensioentje van € 10.000 ondervinden koopkrachteffecten. Ook mensen met een pensioen van € 20.000 of
€ 25.000 ondervinden koopkrachteffecten. Zoals die
groep oorspronkelijk van de ouderenkorting profiteerde,
profiteert zij nu ook van deze regeling. Die groep
profiteert er alleen netto minder van, want netto houdt zij
€ 182 over, terwijl mensen met de laagste inkomens
€ 366 overhouden.
De heer Ulenbelt (SP): De minister is in die zin
nationalistisch bezig dat hij wel kijkt naar nationale
belastingmaatregelen, maar vervolgens helemaal geen
rekening houdt met de belastingeffecten die een AOW’er
in Spanje, Japan of Australië ondervindt. Daar kijkt de
minister helemaal niet naar. Daarom was het systeem
van een AOW die wordt meegenomen en waarna je bent
overgeleverd aan de belastingregels van het buitenland,
zo mooi. Nu maakt de minister er een nationalistische
regeling van en belemmert hij het vrije verkeer van
gepensioneerden.
Minister Kamp: Ik heb al aangegeven wat het bezwaar
van de oude regeling was. Een groep die helemaal geen
ouderenkorting kreeg, kreeg plotseling een bedrag van
honderden euro’s per jaar terwijl daarvoor geen
aanleiding was. De aanleiding voor deze koopkrachttegemoetkoming is dat in de fiscale sfeer maatregelen
worden genomen die koopkrachteffecten hebben. Die
willen wij compenseren. Wij gaan niet fiscale maatregelen van Japan of de Verenigde Staten compenseren. Wij
compenseren voor een eigen groep de eigen fiscale
maatregelen die wij zelf nemen en waarvan wij vinden
dat voor een bepaalde groep de koopkrachteffecten
moeten worden gecompenseerd. Mag dat? Het is toch
Nederland? Het zijn toch Nederlandse belastingplichti-

14 december 2010
TK 34

34-106

Kamp
gen? Dan mag je toch Nederlandse belastingplichtigen
compenseren als je denkt dat dat nodig is?
De heer Ulenbelt (SP): Dit gaat over de mensen die hun
leven lang in Nederland gewoond en gewerkt hebben,
die dachten met hun AOW ergens naartoe te gaan –
Spanje, Duitsland of waar dan ook – en die in een keer
geconfronteerd worden met € 400 minder. Dat treft deze
mensen volgend jaar gewoon in hun portemonnee. U
bent tegen Nederlanders in het buitenland, minister.
Minister Kamp: Deze mensen hebben nooit kunnen
profiteren van de ouderenkorting. Deze mensen in het
buitenland kregen plotseling een bedrag omdat wij een
voor Nederland bedoelde regeling moesten veranderen.
Dat bedrag dat die mensen plotseling hebben gekregen
en dat zij vijf jaar lang hebben gekregen, halen wij terug.
Dat is het wezen van wat wij hier doen. Wij doen dat op
een heel consequente manier. Wij brengen het in zijn
geheel weer terug in de fiscaliteit van de oorsprong naar
de uitvoering, naar de beroepsafhandeling. Ik denk dat er
daarmee een uitstekend voorstel ligt, dat de steun mag
krijgen van zowel de Tweede Kamer en de Eerste Kamer
als, indien dat aan de orde komt, het Europese Hof. Op
een heel verantwoorde manier vullen wij zo een deel van
het maatregelenpakket in waarmee wij de Nederlandse
overheidsfinanciën weer gezond willen maken.
De voorzitter: Bij een aantal leden bestaat er behoefte
aan een tweede termijn. Voel u vrij om daaraan wel of
niet mee te doen. Dat ik u oproep om u te beperken, zal
duidelijk zijn.

Kamer wil bespreken. Die partij weet net als ik dat als de
AMvB eenmaal in de Staatscourant heeft gestaan, wij er
niets meer aan kunnen doen. Dat vind ik echt antidemocratisch en echt niet te verantwoorden tegenover
AOW’ers in Nederland.
©
Mevrouw Vermeij (PvdA): Voorzitter. Mijn fractie kan zich
vinden in het amendement van de heer Ulenbelt, juist
ook vanwege het feit dat deze koopkrachttegemoetkoming jaarlijks zal worden vastgesteld. Het is goed dat de
Kamer daarop controle gaat uitoefenen.
Mij rest nog een vraag. Desnoods kan de minister
overwegen om die nog voor de stemmingen schriftelijk
te beantwoorden. Het was een vraag die even kort in een
interruptie aan de orde kwam. Mensen zonder AOW
komen wel in aanmerking voor deze koopkrachttegemoetkoming. Komen mensen zonder AOW ook na
1 januari 2012 in aanmerking voor deze koopkrachttegemoetkoming? Het antwoord op die vraag is ja. Valt
binnen deze categorie dan ook de categorie mensen die
geheel afhankelijk zijn van de bijstand? Die vraag wil
mijn fractie graag beantwoord zien, juist in het licht van
de andere maatregel waarbij het om het AOW-gat gaat.
©
Mevrouw Koşer Kaya (D66): Voorzitter. Ik heb twee
moties.
Motie

©

De Kamer,
De heer Ulenbelt (SP): Voorzitter. Je zult maar PVVaanhanger zijn in Limburg en over de grens zijn gaan
wonen. Dat scheelt je mooi € 400. Dus een stem op de
PVV is € 400 minder AOW, klaar ben je ermee!
De heer Van den Besselaar (PVV): De heer Ulenbelt
daagt me uit, vandaar dat ik wil reageren. Die mensen
hebben dat geld ten onrechte gekregen, mijnheer
Ulenbelt. U mag blij zijn dat wij het hun niet terugvragen!
De heer Ulenbelt (SP): Ik hoor hiermee alleen maar een
bevestiging van wat ik net zei: een stem op de PVV is
€ 400 minder AOW. Hetzelfde geldt ook voor het CDA.
Een stem op het CDA is € 400 minder voor opa en oma
in het buitenland.
Er was een tegemoetkoming in de AOW-wetgeving
opgenomen. Daar wordt nu een stuk uitgehaald en
ondergebracht in een fiscale maatregel, met als enige en
dan ook echt als enige reden om AOW’ers in het
buitenland € 400 te korten. Dat is vanwege een
tegenvaller in de begroting en de deeltijd-WW. Had dat
geld dan gehaald bij de bedrijven die geprofiteerd
hebben van de deeltijd-WW, maar ga niet de mensen die
in Nederland hard gewerkt hebben en die nu in het
Duitsland van hun pensioen en AOW genieten, in één
keer € 400 afpakken.
Ik ben ten slotte ernstig teleurgesteld in de coalitie- en
gedoogpartij die een fundamenteel instrument van de
Tweede Kamer, een AMvB die betrekking heeft op de
koopkracht van 2,5 miljoen AOW’ers, niet vooraf in de

Tweede Kamer

Koopkrachttegemoetkoming oudere
belastingplichtigen

gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de Raad van State stelt dat het
bereiken van de beoogde budgettaire besparing voor de
Wet mogelijkheid koopkrachttegemoetkoming oudere
belastingplichtigen (MKOB) twijfelachtig is;
verzoekt de regering, op dit risico te anticiperen door een
budget voor deze tegenvaller te reserveren,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid
Koşer Kaya. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 9 (32521).
Mevrouw Koşer Kaya (D66): Het Europese Hof van
Justitie zegt namelijk in feite dat een streep door een
dergelijk wetsvoorstel moet worden gehaald, als het een
generieke maatregel is en geen afweging op basis van
individuele omstandigheden.
Dan mijn tweede motie. Ik heb die al eerder ingediend,
maar ik blijf haar indienen.
Motie
De Kamer,

14 december 2010
TK 34

34-107

Koşer Kaya
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat stroomlijning van kindregelingen
volgens de heroverwegingen kan leiden tot forse
besparingen in de uitvoeringskosten;
constaterende dat de regering het voornemen heeft om
vanaf 2012 de koopkrachttegemoetkoming oudere
belastingplichtigen af te schaffen voor mensen die
vanwege onvolledige opbouw een beroep doen op een
aanvullende bijstandsuitkering;
overwegende dat juist deze groep deze koopkrachtmaatregel hard nodig heeft en vanwege de hoge leeftijd niet
kan anticiperen op de korting;
verzoekt de regering, de kindregelingen te stroomlijnen
en de bespaarde uitvoeringskosten in te zetten voor het
behouden van de koopkrachttegemoetkoming oudere
belastingplichtigen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door de leden
Koşer Kaya en Vermeij. Naar mij blijkt, wordt de
indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 10 (32521).
Mevrouw Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD): Ik ben
toch even verbaasd. Wij hebben vanmiddag een
hoofdelijke stemming gehad over deze motie. Deze motie
is afgestemd. Het is natuurlijk een goed recht, iedereen
kan hier dagelijks moties indienen. Ik neem mevrouw
Koşer Kaya erg serieus. Ik begrijp het even niet. Krijgen
we nu iedere dag een motie-Koşer Kaya/Vermeij om te
kijken of het nog een keer gaat lukken? Ik vind het toch
niet helemaal serieus overkomen bij dit onderwerp.
Mevrouw Koşer Kaya (D66): Als het helpt, wil ik die
motie wel herhaalde keren indienen. Wij behandelen nu
deze wet. Het is onderdeel van dit wetsvoorstel. Ik vind
het dan op ook zijn plaats om die motie hier in te dienen.
De voorzitter: Wij wachten even totdat de minister
beschikt over de tekst van beide moties.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.
©

de vorige keer van mening verschilden. Wij vinden voor
die groep dat men AOW krijgt, als men die heeft
opgebouwd. Heeft men geen AOW opgebouwd, dan is
de grens het sociale minimum. Dat betekent dat die
groep niet deze MKOB krijgt. Dat is het antwoord dat ik
heel precies kan geven.
De heer Ulenbelt heeft gezegd dat het geld maar bij
het bedrijfsleven moet worden gehaald. Dat is op zichzelf
een vondst, ware het niet dat de heer Ulenbelt bij ieder
onderwerp komt met de vondst dat het geld maar bij het
bedrijfsleven moet worden gehaald, alsof het bedrijfsleven onbeperkt geld kan opleveren en op geen enkele
manier daardoor geraakt kan worden. Intussen is toch
wel duidelijk dat het bedrijfsleven de bron van onze
werkgelegenheid is. Het bedrijfsleven moet concurreren
op de internationale markt. Wij hebben er belang bij om
de lasten van het bedrijfsleven beperkt te houden, zodat
het kan concurreren op de internationale markt. Om
iedere keer bij een financieel probleem te zeggen dat het
bij het bedrijfsleven moet worden gehaald, doet geen
goed aan de Nederlandse samenleving. Dat lijkt mij dus
geen oplossing.
Ik kom bij de moties van mevrouw Koşer Kaya. Een
ervan heeft zij samen met mevrouw Vermeij ingediend.
Daarover is al het nodige gewisseld. Die motie heb ik de
vorige keer al ontraden en die is vandaag door de Kamer
afgestemd. Mijn opvatting is niet veranderd en ik ontraad
de motie nu weer.
In de andere motie spreekt mevrouw Koşer Kaya uit
dat wij moeten reserveren voor de problemen die
ontstaan vanwege de opvatting die de Raad van State
heeft uitgesproken. Ik heb al de argumenten genoemd
waarom ik denk dat dit niet aan de orde is. Er is op een
adequate manier gereageerd op de Raad van State,
waardoor wij erop mogen vertrouwen dat wij de steun
van deze Kamer en van de Eerste Kamer krijgen en dat
wij vervolgens deze regeling snel kunnen toepassen.
Daarmee zullen wij in diverse opzichten een belangrijke
verbetering hebben gerealiseerd.
De voorzitter: Ik dank de minister voor zijn beantwoording. Ik dank de leden voor hun korte en zakelijke wijze
van vergaderen.
De algemene beraadslaging wordt gesloten.
De voorzitter: De stemming over de moties is aanstaande donderdag.
Sluiting 0.49 uur

Minister Kamp: Voorzitter. Misschien mag ik eerst
antwoorden op de vraag van mevrouw Vermeij over
mensen ouder dan 65 jaar die geen AOW hebben
opgebouwd. Hoe zit het met deze tegemoetkoming voor
bijvoorbeeld iemand die vanuit het buitenland hiernaartoe is gekomen en die helemaal geen AOW-rechten
heeft? Als iemand vanuit het buitenland die een eigen
inkomen heeft, bijvoorbeeld omdat hij een eigen bedrijf
heeft, hiernaartoe komt, krijgt hij de MKOB. Als iemand
in het buitenland zelf een aanvullend pensioen heeft
geregeld en dat meeneemt, krijgt hij ook de MKOB. Als
het iemand is met een eigen vermogen, waarmee hij zich
kan redden, krijgt hij ook die MKOB. Als het echter
iemand is die een bijstandsuitkering aanvraagt, in dit
geval de AIO omdat het om vijfenzestigplussers gaat,
dan komt deze onder het regime te vallen waarover wij

Tweede Kamer

Koopkrachttegemoetkoming oudere
belastingplichtigen

14 december 2010
TK 34

34-108