Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 2057

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 22 januari 2016
Overeenkomstig de bestaande afspraken ontvangt u hierbij een fiche, dat
werd opgesteld door de werkgroep Beoordeling Nieuwe Commissievoorstellen (BNC).
Fiche: Mededeling Naar een modern, meer Europees kader voor
auteursrechten
De Minister van Buitenlandse Zaken,
A.G. Koenders

kst-22112-2057
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 22 112, nr. 2057

1

Fiche: Mededeling Naar een modern, meer Europees kader voor
auteursrechten
1. Algemene gegevens
a) Titel voorstel:
Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad,
het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de
Regio’s: «Naar een modern, meer Europees kader voor auteursrechten»
b) Datum ontvangst Commissiedocument:
9 december 2015
c) Nr. Commissiedocument:
COM (2015) 626
d) EUR-Lex:
http://eur-lex.Europa.eu/legal-content/EN/TXT/
?qid=1450175880360&uri=CELEX:52015DC0626
e) Nr. impact assessment Commissie en Opinie Impact-assessment
Board:
N.v.t.
f) Behandelingstraject Raad:
Raad voor Concurrentievermogen
g) Eerstverantwoordelijk ministerie:
Ministerie van Veiligheid en Justitie
2. Essentie voorstel
In de mededeling geeft de Europese Commissie aan op welke manier zij
de komende jaren een modern auteursrechtelijk kader in de Europese
Unie wil verwezenlijken, in navolging van haar eerdere Strategie voor een
digitale eengemaakte markt voor Europa (COM 2015, 192). Ook wordt een
plan gepresenteerd voor acties op korte termijn, een reeks voorstellen
gedaan voor 2016 en een langetermijnvisie geschetst.
Het doel van de mededeling is ervoor te zorgen dat auteursrechtelijk
beschermde content in de hele EU alom beschikbaar is, dat de EU-regels
inzake auteursrechten een hoge mate van bescherming blijven bieden aan
rechthebbenden en dat in de digitale omgeving een goed evenwicht ten
opzichte van andere beleidsdoelstellingen (o.a. op het gebied van
onderwijs, onderzoek en innovatie of gelijke toegang voor personen met
een beperking) wordt gewaarborgd. Volgens de Commissie dient het
bestaande auteursrecht waar nodig verder geharmoniseerd te worden en
ook aangepast aan de huidige technologische ontwikkelingen. Een kader
voor auteursrechten dat een hoge mate van bescherming biedt, is het
fundament voor het concurrentievermogen van de creatieve bedrijfstakken van Europa. Op langere termijn wil de Commissie komen tot een
volledige harmonisering van het auteursrecht in de EU in de vorm van
een eengemaakt wetboek auteursrecht (volledige harmonisatie) en een
eengemaakte auteursrechttitel, dit zal een aanzienlijke verandering
betekenen voor de bestaande regels.
Op kortere termijn rusten de plannen van de Commissie op vier pijlers:
1. Het toegankelijk maken van auteursrechtelijk beschermde content in
de hele EU;
2. Ervoor zorgen dat uitzonderingen aansluiten bij een digitale en
grensoverschrijdende omgeving;
3. Het tot stand brengen van een goed werkende markt voor auteursrechten;
4. Het tot stand brengen van een doeltreffend en evenwichtig stelsel
voor handhaving.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 22 112, nr. 2057

2

Pijler 1: Het toegankelijk maken van auteursrechtelijk
beschermde content in de hele EU
De Commissie heeft een combinatie van maatregelen voor ogen om de
grensoverschrijdende toegang tot en de verspreiding van auteursrechtelijk beschermde werken in de EU te verbeteren. Als eerste maatregel
presenteert de Commissie samen met de mededeling een voorstel voor
een verordening op het gebied van portabiliteit van online-content
diensten (COM 2015, 627). Dit voorstel heeft tot doel te bewerkstelligen
dat consumenten, die in de lidstaat waar zij gewoonlijk verblijven legaal
toegang hebben tot online-content diensten of content die zij online
hebben gekocht of gehuurd, de mogelijkheid tot toegang of gebruik van
deze diensten ook hebben wanneer zij tijdelijk in een andere lidstaat
verblijven.
Daarnaast wil de Commissie in 2016 regelgevingsvoorstellen doen, die de
volgende maatregelen bevatten voor grensoverschrijdende toegang:
• verbetering van de grensoverschrijdende online-distributie van
televisie- en radiouitzendingen op basis van de uitkomst van de
evaluatie van de satelliet- en kabelrichtlijn;
• steun bieden aan rechthebbenden en distributeurs zodat eensgezindheid kan worden bereikt over licenties die grensoverschrijdende
toegang tot inhoud mogelijk maken. Met inbegrip van grensoverschrijdende verzoeken uit andere lidstaten, ten behoeve van de Europese
burgers en de belanghebbenden die deel uitmaken van de audiovisuele sector
• de digitalisering van werken die niet meer in de handel zijn gemakkelijker maken en ervoor zorgen dat deze in de hele EU beschikbaar zijn.
Ook wil de Commissie beleidsinstrumenten, zoals het Europees subsidieprogramma «Creatief Europa», inzetten om er voor te zorgen dat de
online toegang tot creatieve content wordt verbreed en de circulatie ervan
in heel Europa wordt bevorderd.
Pijler 2: Er voor zorgen dat uitzonderingen aansluiten bij een
digitale en grensoverschrijdende omgeving
De Commissie kondigt verschillende maatregelen aan om de Europese
regelgeving op het gebied van uitzonderingen en beperkingen in het
auteursrecht aan te passen aan het digitale tijdperk, met name waar het
de toegang tot kennis, onderwijs en onderzoek betreft. Als eerste stap
kondigt de Commissie een voorstel voor wetgeving aan dat nodig is om
het Verdrag van Marrakesh ten uitvoer te leggen1. Dit verdrag regelt de
introductie van een verplichte auteursrechtexceptie voor leesgehandicapten. Dit bevordert de uitwisseling van uitgegeven werken tussen staten
bij dit verdrag voor mensen met een leesbeperking.
Daarnaast wil de Commissie in 2016 wetgevingsvoorstellen betreffende
andere EU-uitzonderingen en beperkingen doen, waarbij wordt gestreefd
naar:
• de mogelijkheid voor onderzoeksinstellingen van publiek belang om
ten behoeve van wetenschappelijk onderzoek tekst- en datamining uit
te voeren op content waartoe zij legale toegang hebben;
• duidelijkheid over de reikwijdte van de EU-uitzondering voor «illustratie bij onderwijs» en de toepassing daarvan op digitaal gebruik en
online leren;
• een duidelijk kader voor instandhoudingsactiviteiten (conservatie en
restauratie) door instellingen voor cultureel erfgoed;
1

http://www.wipo.int/meetings/en/doc_details.jsp?doc_id=245323 en Kamerstuk 33 846, nr. 48

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 22 112, nr. 2057

3

•

•

ondersteuning bieden aan de raadpleging op afstand, binnen gesloten
elektronische netwerken, van werken die in onderzoeks- en academische bibliotheken en andere relevante instellingen zijn ondergebracht,
ten behoeve van onderzoek en particuliere studie;
verduidelijken van de huidige EU-uitzondering op basis waarvan het
gebruik is toegestaan van werken die zijn gemaakt om zich permanent
in de openbare ruimte te bevinden («panoramavrijheid») met het oog
op nieuwe verspreidingskanalen.

Ten slotte wil de Commissie onderzoeken in hoeverre het noodzakelijk is
om ten aanzien van thuiskopie- en reprografieheffingen actie te ondernemen, om ervoor te zorgen dat de verschillende systemen die lidstaten
hanteren goed functioneren binnen de interne markt en geen belemmeringen opwerpen voor het vrije verkeer van goederen en diensten.
Pijler 3: Het tot stand brengen van een goed werkende markt
voor auteursrechten
De Commissie kondigt consultaties en overleg aan met stakeholders over
de verschillende factoren die een rol spelen bij het verdelen van de
waarde die wordt gecreëerd door middel van nieuwe vormen van
onlineverspreiding van auteursrechtelijk beschermde werken onder de
verschillende marktspelers. De Commissie zal in 2016 maatregelen op dit
gebied voorstellen. De Commissie wil in dit kader bekijken of actie
noodzakelijk is ten aanzien van het begrip «mededeling en beschikbaarstelling aan het publiek» en ten aanzien van nieuwsaggregatiediensten.
Ook zal de Commissie de rol van alternatieve geschillenbeslechtingsmechanismen beoordelen. Ten slotte zal de Commissie ook nagaan of
oplossingen op EU-niveau noodzakelijk zijn om de rechtszekerheid, de
transparantie en het evenwicht te verbeteren binnen het systeem voor de
vergoeding voor auteurs en uitvoerende kunstenaars in de EU.
Pijler 4: Het tot stand brengen van een doeltreffend en
evenwichtig stelsel voor de handhaving
In de lente van 2016 wil de Commissie, op basis van zelfregulering,
overeenkomsten hebben gesloten samen met de betrokken stakeholders
over de opzet en de toepassing van «follow-the-money»-mechanismen.
Daarnaast zal de Commissie in de herfst van 2016 beoordelen of het
juridische kader voor de handhaving van intellectuele eigendomsrechten,
met inbegrip van auteursrechten, moet worden herzien. Ten slotte voert
de Commissie een beoordeling en consultatie uit over online-platforms.
3. Nederlandse positie ten aanzien van het voorstel
a) Essentie Nederlands beleid op dit terrein
Het Kabinet vindt het belangrijk dat het regelgevend kader van de EU
inzake het auteursrecht bruikbaar blijft in een digitale omgeving, die
onder invloed staat van elkaar snel opvolgende technologische
ontwikkelingen. Ook onderschrijft Nederland het uitgangspunt dat het
creëren van auteurs, nabuur- en databankrechtelijk beschermde
prestaties en daarmee innovatie moet worden ondersteund, zodat de
(digitale) interne markt zo volledig mogelijk wordt benut en dat het
concurrentievermogen van de betreffende bedrijfstakken waar nodig
wordt versterkt.
b) Beoordeling + inzet ten aanzien van dit voorstel
Het Kabinet ondersteunt de beleidsdoelstelling van de Commissie om
het bestaande auteursrecht waar nodig verder te harmoniseren en aan
te passen aan de huidige technologische ontwikkelingen. De concrete
uitwerking van de meeste voorstellen van de Commissie moet nog

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 22 112, nr. 2057

4

worden afgewacht om een meer gefundeerd oordeel te kunnen
vormen. Dit laat onverlet dat Nederland in het algemeen de gekozen
richting en de geselecteerde onderwerpen voor de herziening uit de
mededeling kan steunen. In het bijzonder verwelkomt het Kabinet het
streven van de Commissie om meer rechtszekerheid te creëren voor
gebruik van auteursrechtelijk materiaal voor onderwijs, onderzoek en
toegang tot kennis (tekst- en datamining).
Pijler 1: Het toegankelijk maken van auteursrechtelijk
beschermde content in de hele EU
Ten aanzien van de eerste pijler geldt dat het voorstel voor een
verordening op het gebied van portabiliteit van online-contentdiensten
(COM 2015, 627) inmiddels is gepresenteerd. Het Kabinet is voorstander van het bevorderen van grensoverschrijdend gebruik door
consumenten van online-content en verwelkomt dan ook het voorstel
van de Commissie. De Kamer is inmiddels via de BNC over de positie
van Nederland in dit dossier geïnformeerd.2
Pijler 2: Er voor zorgen dat uitzonderingen aansluiten bij een
digitale en grensoverschrijdende omgeving
Voor wat betreft de tweede pijler heeft Nederland een positieve
grondhouding ten aanzien van de herziening van de uitzonderingen en
beperkingen. Het Kabinet is voorstander van een snelle implementatie
van het leesgehandicaptenverdrag (Verdrag van Marrakesh) in
Europese regelgeving. Ten aanzien van de andere wetgevende
voorstellen in deze pijler geldt dat Nederland in het bijzonder het
streven van de Commissie verwelkomt om toestemming te geven aan
publieke onderzoeksinstellingen om ten behoeve van wetenschappelijk
onderzoek tekst- en datamining uit te voeren op content waartoe zij
legale toegang hebben. Omdat tekst- en datamining niet alleen
relevant is voor vooruitgang in onderzoek, maar ook voor (andere)
innovatie, het ontwikkelen van nieuwe business modellen en het
Europees concurrentievermogen vraagt het Kabinet zich af of de
reikwijdte van het door de Commissie genoemde streven hiervoor zal
volstaan. Het Kabinet ziet het uiteindelijke voorstel dan ook met
belangstelling tegemoet. Dit geldt ook voor de andere aangekondigde
voorstellen en het onderzoek naar de vergoedingssystemen van
privékopiëren en reprografisch verveelvoudigen.
Pijler 3: Het tot stand brengen van een goed werkende markt
voor auteursrechten
Net als de Commissie is Nederland, inzake de derde pijler, van mening
dat een goed werkende markt voor auteursrechten alleen mogelijk is
als rechthebbenden licenties voor het gebruik van hun inhoud kunnen
verlenen en ervoor worden betaald, ook voor inhoud die online wordt
verspreid. Wel moeten daarbij de belangen van de gebruiker niet uit
het oog worden verloren.
Pijler 4: Het tot stand brengen van een doeltreffend en
evenwichtig stelsel voor de handhaving
Ten slotte geldt ook voor de vierde pijler, de handhaving van intellectuele eigendomsrechten (waaronder het auteursrecht), dat hier dat de
balans moet worden gezocht. In dit geval tussen effectieve handhaving, de rechten en behoeften van rechthebbenden en die van
anderen.
Of bij alle door de Commissie geselecteerde onderwerpen daadwerkelijk aanleiding is voor herziening van EU-regelgeving, zal de komende
periode moeten blijken. Bij sommige onderwerpen, zoals de uitzonde2

Kamerstuk 22 112, nr. 2054

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 22 112, nr. 2057

5

ringen en beperkingen en bij grensoverschrijdende toegang tot
content, ziet het Kabinet daar meer aanleiding voor dan bij andere,
zoals handhaving. Een meer concrete beoordeling kan pas worden
gegeven na de presentatie van de betreffende voorstellen door de
Commissie.
De Kamer zal op gebruikelijke wijze worden geïnformeerd over de
voorstellen voortvloeiend uit deze Mededeling en de voorgenomen
Nederlandse standpunten.
c) Eerste inschatting van krachtenveld
Over het algemeen staan de noordelijke lidstaten overwegend positief
ten opzichte van de hervorming van het auteursrecht. Zij zijn van
mening, meer dan de zuidelijke lidstaten, dat het noodzakelijk is om
het auteursrecht aan te passen aan het digitale tijdperk. In de regel zijn
gebruikers van auteursrechtelijk beschermd materiaal eveneens
voorstander van hervorming, terwijl rechthebbenden hier gereserveerder tegenover staan. Rechthebbenden staan over het algemeen wel
positief ten opzichte van de aanscherping van het handhavingskader
en het tot stand brengen van een eerlijkere markt.
4. Grondhouding ten aanzien van bevoegdheid, subsidiariteit,
proportionaliteit, financiële gevolgen en gevolgen op het gebied
van regeldruk en administratieve lasten
a) Bevoegdheid
Initiatieven op het gebied van het auteursrecht worden in de regel
genomen op grond van artikel 114 van het Verdrag betreffende de
werking van de Europese Unie. Dit geeft de EU de bevoegdheid om
wetgeving vast te stellen inzake de werking van de interne markt.
Hoewel een definitief oordeel over de rechtsgrondslag pas kan worden
gegeven wanneer de voorstellen worden gepresenteerd, staat
Nederland over het algemeen positief tegenover deze keuze als
rechtsgrondslag bij wetgevende voorstellen op het gebied van het
auteursrecht.
b) Subsidiariteit
Aangaande de subsidiariteit is de grondhouding ten aanzien van de
mededeling (en de mogelijke voorstellen) positief. De onderwerpen uit
de mededeling hebben een grensoverschrijdend karakter en hebben
betrekking op het Europese auteursrechtelijk kader. Europese
interventie op wetgevend niveau is noodzakelijk om ervoor te zorgen
dat de lidstaten dezelfde uniforme voorwaarden toepassen. Een
Europese aanpak biedt ook meer rechtszekerheid voor de betrokkenen:
rechthebbenden, aanbieders en consumenten. Een definitief oordeel
over de subsidiariteit met betrekking tot de aangekondigde (wetgevende) voorstellen kan echter pas worden gegeven wanneer deze
worden gepresenteerd.
c) Proportionaliteit
Aangaande de proportionaliteit is de grondhouding positief. Over het
algemeen ziet Nederland de toegevoegde waarde van (aanpassing
van) regelgeving voor de hervorming van het auteursrecht. Een
concrete beoordeling van de proportionaliteit kan pas plaatsvinden
wanneer de definitieve voorstellen zijn gepresenteerd.
d) Financiële gevolgen
Het is op basis van de mededeling nog niet mogelijk om een concrete
inschatting te geven van de financiële gevolgen van de aangekondigde
initiatieven. Eventuele budgettaire gevolgen voor de rijksbegroting
worden ingepast op de begroting van het beleidsverantwoordelijke
departement, conform de regels van de budgetdiscipline.
e) Gevolgen voor regeldruk en administratieve lasten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 22 112, nr. 2057

6

Het is op basis van de mededeling nog niet mogelijk om een concrete
inschatting te geven van de regeldruk en de administratieve lasten van
de aangekondigde initiatieven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 22 112, nr. 2057

7