Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

36 360 XVII

Jaarverslag en Slotwet Ministerie Buitenlandse Handel
en Ontwikkelingssamenwerking 2022

Nr. 1

BUITENLANDSE HANDEL EN ONTWIKKELINGSSAMENWERKING (XVII)
Ontvangen 17 mei 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

1

INHOUDSOPGAVE
Gerealiseerde uitgaven en ontvangsten

4

A.

5

Algemeen
1.

2.
B.

4.

6.

D.

5
7
7

Leeswijzer

8

Beleidsverslag
3.

C.

Aanbieding van het jaarverslag en verzoek tot
dechargeverlening
Dechargeverlening door de Tweede Kamer
Dechargeverlening door de Eerste Kamer

13

Beleidsprioriteiten
Rapportage over resultaten: indicatoren en streefwaarde
Realisatie periodieke rapportages / beleidsdoorlichtingen
Openbaarheidsparagraaf
Overzicht risicoregelingen

13
28
30
30
31

Budgettair overzicht Oekraïne

37

Overzicht COVID-19 steunmaatregelen

38

Beleidsartikelen
Artikel 1: Duurzame economische ontwikkeling, handel en
investeringen
Artikel 2: Duurzame ontwikkeling, voedselzekerheid, water
en klimaat
Artikel 3: Sociale vooruitgang
Artikel 4: Vrede, veiligheid en duurzame ontwikkeling
Artikel 5: Multilaterale samenwerking en overige inzet

39

Bedrijfsvoeringparagraaf

71

Jaarrekening

39
46
52
58
64

74

7.

Departementale verantwoordingsstaat

74

8.

Saldibalans per 31 december 2022 en toelichting begroting
Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking
(XVII)

74

Bijlagen

86

Bijlage 1: Moties en toezeggingen

86

Bijlage 2: Afgerond evaluatie- en overig onderzoek

93

Bijlage 3: Sanctiebeleid en malversaties

94

Bijlage 4: Toelichting op de streefwaarden en indicatoren

100

Bijlage 5: Focusonderwerp 2022, beroep op art. 2.27, tweede
lid, CW
112

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

2

Bijlage 6: Toezichtrelaties zelfstandige bestuursorganen en
rechtspersonen met een wettelijke taak
112
Bijlage 7: Afkortingenlijst

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

112

3

GEREALISEERDE UITGAVEN EN ONTVANGSTEN
Figuur 1 Gerealiseerde uitgaven verdeeld over beleidsartikelen en nietbeleidsartikelen (x €1 mln.). Totaal € 3.658,0
1 Duurzame economische
ontwikkeling, handel en
investeringen
2 Duurzame ontwikkeling,
voedselzekerheid, water
en klimaat

579,6

816,9

3 Sociale vooruitgang

901,1

4 Vrede, veiligheid en
duurzame ontwikkeling

943,3

5 Multilaterale
samenwerking en overige
inzet

417,0

0

250

500

750

1.000

Figuur 2 Gerealiseerde ontvangsten verdeeld over beleidsartikelen en nietbeleidsartikelen (x €1 mln.). Totaal € 100,9

1 Duurzame economische
ontwikkeling, handel en
investeringen

38,6

5 Multilaterale
samenwerking en overige
inzet

62,3

0

20

40

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

60

80

4

A. ALGEMEEN
1. Aanbieding van het jaarverslag en verzoek tot dechargeverlening
AAN de voorzitters van de Eerste en de Tweede Kamer van de StatenGeneraal.
Hierbij bied ik het jaarverslag met betrekking tot de begroting van Buiten­
landse Handel en Ontwikkelingssamenwerking over het jaar 2022 aan.
Onder verwijzing naar de artikelen 2.37 en 2.40 van de Comptabiliteitswet
2016 verzoek ik de beide Kamers van de Staten-Generaal de Minister voor
Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking decharge te verlenen
over het in het jaar 2022 gevoerde financiële beheer.
Voor de oordeelsvorming van de Staten-Generaal over dit verzoek tot
dechargeverlening stelt de Algemene Rekenkamer als externe controleur
op grond van artikel 7.14 van de Comptabiliteitswet 2016 een rapport op. Dit
rapport wordt op grond van artikel 7.15 van de Comptabiliteitswet 2016 door
de Algemene Rekenkamer aan de Staten-Generaal aangeboden. Het rapport
bevat de bevindingen en het oordeel van de Algemene Rekenkamer over:
a. het gevoerde begrotingsbeheer, financieel beheer, materiële bedrijfs­
voering en de daartoe bijgehouden administraties van het Rijk;
b. de centrale administratie van de schatkist van het Rijk van het Ministerie
van Financiën;
c. de financiële verantwoordingsinformatie in de jaarverslagen;
d. de totstandkoming van de niet-financiele verantwoordingsinformatie in
de jaarverslagen;
e. de financiële verantwoordingsinformatie in het Financieel jaarverslag
van het Rijk.
Bij het besluit tot dechargeverlening worden verder de volgende, wettelijk
voorgeschreven, stukken betrokken:
a. het Financieel jaarverslag van het Rijk over 2022
b. het voorstel van de slotwet dat met het onderhavige jaarverslag
samenhangt
c. het rapport van de Algemene Rekenkamer over het onderzoek van de
centrale administratie van de schatkist van het Rijk en van het Financieel
jaarverslag van het Rijk;
d. de verklaring van goedkeuring van de Algemene Rekenkamer over de in
het Financieel jaarverslag van het Rijk, over 2022 opgenomen rekening
van uitgaven en ontvangsten over 2022, alsmede over de saldibalans
over 2022 (de verklaring van goedkeuring, bedoeld in artikel 7.14, tweede
lid, van de Comptabiliteitswet 2016.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

5

Het besluit tot dechargeverlening kan niet worden genomen, voordat de
betrokken slotwet is aangenomen en voordat de verklaring van
goedkeuring van de Algemene Rekenkamer is ontvangen.
Minster voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking,

E.N.A.J. Schreinemacher

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

6

Dechargeverlening door de Tweede Kamer
Onder verwijzing naar artikel 2.40 van de Comptabiliteitswet 2016
verklaart de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal dat
de Tweede Kamer aan het hiervoor gedane verzoek tot dechargever­
lening tegemoet is gekomen door een daartoe strekkend besluit,
genomen in de vergadering van
De Voorzitter van de Tweede Kamer,
Handtekening:
Datum:
Op grond van artikel 2.40, derde lid, van de Comptabiliteitswet 2016 wordt
dit originele exemplaar van het onderhavige jaarverslag, na ondertekening
van de hierboven opgenomen verklaring, ter behandeling doorgezonden
aan de voorzitter van de Eerste Kamer.
Dechargeverlening door de Eerste Kamer
Onder verwijzing naar artikel 2.40 van de Comptabiliteitswet 2016
verklaart de Voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal dat
de Eerste Kamer aan het hiervoor gedane verzoek tot dechargever­
lening tegemoet is gekomen door een daartoe strekkend besluit,
genomen in de vergadering van
De Voorzitter van de Eerste Kamer,
Handtekening:
Datum:
Op grond van artikel 2.40 van de Comptabiliteitswet 2016 wordt dit originele
exemplaar van het onderhavige jaarverslag, na ondertekening van de
hierboven opgenomen verklaring, doorgezonden aan de Minister van
Financiën.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

7

2. Leeswijzer
Inleiding
In deze leeswijzer wordt de indeling van het jaarverslag voor Buitenlandse
Handel en Ontwikkelingssamenwerking (BHOS) toegelicht. In die gevallen
waarin afwijkingen van de Rijksbegrotingsvoorschriften voorkomen, wordt
dit beschreven. Het jaarverslag 2022 vormt in principe een spiegel van de
memorie van toelichting zoals deze op Prinsjesdag 2021 aan de Kamer is
aangeboden.
De jaarverslagen van Buitenlandse Zaken (BZ) en Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking (BHOS) dienen in nauwe samenhang te
worden bezien. De inzet op het Nederlandse buitenlandbeleid komt tot
uitdrukking in de Homogene Groep Internationale Samenwerking (HGIS).
Door deze bundeling wordt de onderlinge samenhang geïllustreerd en
samenwerking en afstemming binnen de betrokken ministeries bevorderd.
Buitenlandse betrekkingen zijn een zaak van het Koninkrijk der
Nederlanden: Nederland in Europa, Aruba, Curaçao en Sint-Maarten,
alsmede de Nederlandse openbare lichamen in het Caribisch gebied
(Bonaire, Sint-Eustatius en Saba). Waar dit jaarverslag spreekt over
«Nederland» of «Nederlands» wordt daarmee bedoeld: «(van) het
Koninkrijk der Nederlanden», tenzij het gaat om zaken die specifiek het land
Nederland betreffen, zoals het EU-lidmaatschap en ontwikkelingssamen­
werking.
Focusonderwerp
De Tweede Kamer heeft als focusonderwerp van de Algemene Rekenkamer
voor het Jaarverslag 2022 aangewezen «terugkeer naar een regulier en
voorspelbaar begrotingsproces» (beroep op artikel 2.27, tweede lid, CW).
Hierop wordt ingegaan onder bijlage 5 en in het Financieel jaarverslag van
het Rijk.
Beleidsverslag
Het beleidsverslag begint met de beleidsprioriteiten. Daarna is een tabel
opgenomen met daarin een rapportage over resultaten met (OS-)indica­
toren en streefwaarden (2022) en daarop volgend de realisatie van de
beleidsdoorlichtingen en een overzicht van risicoregelingen. Artikelsgewijs
is op hoofdlijnen gerapporteerd over de resultaten van 2022, waarbij
ingegaan wordt op de algemene doelstelling, de rol en verantwoorde­
lijkheid van de Minister voor BHOS en de beleidsconclusies. In de beleids­
conclusies is per artikel aangegeven welke beleidswijzigingen hebben
plaatsgevonden in de uitvoering van het beleid en welke beleidswijzigingen
hebben plaatsgevonden als gevolg van het in 2022 afgeronde evaluatieon­
derzoek, waarbij met name wordt ingegaan op de beleidsdoorlichtingen.
Rapportage over resultaten
In het Wetgevingsoverleg van 21 juni 2016 nam de Tweede Kamer de motie
Smaling c.s. (Kamerstukken 34 475-XVII,nr. 8) aan om, net als bij de
begroting voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, ook
bij het jaarverslag doelen en resultaten nog inzichtelijker te presenteren.
De motie vraagt om – zo kwantitatief mogelijk – inzichtelijk te maken in
hoeverre doelen zijn behaald en welke factoren daarbij een rol hebben
gespeeld. Het kabinet heeft de Tweede Kamer op 15 september 2016 een
brief (Kamerstuk TK 2015–2016, 34 300-XVII, nr. 70) gestuurd met daarin
de wijze van uitvoering van deze motie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

8

In de begroting voor 2022 zijn voor de zesde keer indicatoren en streef­
waarden opgenomen. Deze indicatoren zijn te vinden onder de beleidspri­
oriteiten van het beleidsverslag. Daarnaast is in bijlage 4 van dit jaarverslag
(departement-specifieke bijlage) een nadere toelichting en analyse per
indicator opgenomen. De behaalde resultaten zijn conform de toezegging
in de genoemde brief van 15 september 2017 in dit jaarverslag opgenomen.
Dit is in lijn met de systematiek van verantwoord begroten, zoals vastgelegd
in de Rijksbegrotingsvoorschriften (model 3.22b verwijst naar model 1.33b
Rol en verantwoordelijkheid).
Indicatoren maken het effect van interventies meetbaar en drukken dit uit
in te bereiken en bereikte streefwaarden op diverse niveaus: impact,
outcome, output en input. De indicatoren en (waar van toepassing) streef­
waarden voor deze begroting liggen voornamelijk op outcome niveau, en
zijn zoveel mogelijk SMART (Specifiek, Meetbaar, Acceptabel, Realistisch en
Tijdgebonden) geformuleerd. Voor de indicatoren zijn methodologische
notities opgesteld.
De streefwaarden en indicatoren zijn mede afgeleid van de duurzame
ontwikkelingsdoelstellingen (SDG's), die internationaal zijn afgesproken
tijdens de VN-top daarover in september 2015. Deze doelen worden zowel
nationaal als internationaal gemonitord. In de indicatorentabellen zijn
verwijzingen opgenomen naar de corresponderende SDG.
Naast de SDG's vormen de Theories of Change een belangrijke basis. Deze
geven aan hoe en waarom de door Nederland gesteunde interventies en
activiteiten bijdragen aan de gewenste maatschappelijke en economische
veranderingen en resultaten. De Theories of Change zijn aangepast op basis
van de nieuwe BHOS-nota en te vinden op: Theories of Change Ontwikke­
lingssamenwerking.
Omdat niet alle resultaten kwantitatief meetbaar en te aggregeren zijn,
dienen de 20 indicatoren en streefwaarden in samenhang te worden bezien
met de overige in deze begroting geformuleerde (kwalitatieve) doelen en
resultaten.
Inspanningen in ontwikkelingssamenwerking zullen in veel gevallen pas na
een aantal jaar vruchten afwerpen en niet lineair verlopen. Daarom wordt
de horizon van 2030 van de SDG's gehanteerd. Deze termijn wordt voor
de BHOS-begroting opgesplitst in drie overzienbare periodes van eerst vier
en dan twee keer vijf jaar. De indicatoren en eventueel bijbehorende streef
waarden zullen daarom periodiek worden bijgesteld (eerste periode van
2017 tot en met 2020; tweede periode van 2021–2025 en derde van 2026–
2030). Uitzonderingen zijn water, sanitaire voorzieningen, voorlichting over
hygiëne en klimaat waarvoor per indicator reeds streefwaarden zijn
vastgelegd voor 2030, het eindjaar van de SDG's.
De werkelijk behaalde resultaten worden gerapporteerd in het jaarverslag
met een toelichting op de succes- en faalfactoren. De meeste streefwaarden
zijn uitgedrukt in absolute getallen die in het specifieke jaar worden bereikt
(aantal personen, organisaties). In een aantal gevallen betreffen de streef­
waarden cumulatieve waarden (dus een optelsom van de bereikte
resultaten in alle jaren binnen de meetperiode).
In de bovengenoemde Kamerbrief is aangegeven dat de rapportagesyste­
matiek in stappen wordt aangepast, met als doel het jaarverslag en de
online resultatenrapportage te integreren en op het zelfde moment te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

9

publiceren. De online resultatenrapportage is te vinden op www.NLontwik­
kelingssamenwerking.nl Het kost de uitvoerders van de programma’s in
de diverse landen tijd om de benodigde informatie te verzamelen en
daarover te rapporteren. Dit kan oplopen tot zes maanden na afloop van
een kalenderjaar. Daarom is gekozen voor een methode waarbij de
resultaten in het jaarverslag voortkomen uit de rapportages van de
uitvoerders die zijn ontvangen en goedgekeurd in de periode van 1 oktober
2021 tot 30 september 2022. Dit geeft ook voldoende tijd om de gegevens
te analyseren. Gevolg is dat de gerapporteerde resultaten gedeeltelijk
behaald zijn in 2022 en voor het overige voornamelijk in 2021. Deze methode
zal ook in de toekomst worden gehanteerd.
In reactie op de motie Becker/Bouali (Kamerstukken 21 501/04, nr. 209) en
zoals aangegeven in de Kamerbrief over de kabinetsinzet op het gebied van
EU-ontwikkelingssamenwerking (Kamerstukken 34 952, nr. 41) wordt in
deze resultatenrapportage (onderdeel resultaten van EU-ontwikkelingssa­
menwerking) ook kort ingegaan op resultaten die de EU via het EU externe
financieringsinstrumentarium heeft bereikt.
Budgettaire gevolgen van beleid en toelichting
In de tabel budgettaire gevolgen van beleid zijn de opmerkelijke verschillen
tussen de begroting en de realisatie 2022 opgenomen. Voor de uitgaven
worden ondergrenzen gehanteerd zoals vermeld in de Rijksbegrotingsvoor­
schriften 2023. Bij de verplichtingen en ontvangsten is een afwijking groter
dan 10% op artikelniveau toegelicht. Waar nodig, is verwezen naar de eerste
of tweede suppletoire begroting.
In de budgettaire tabellen in het jaarverslag is geen onderscheid gemaakt
tussen decommitteringen op oude en nieuwe verplichtingen. Alle decom­
mitteringen worden ten gunste van de begroting gebracht.
In lijn met de toezegging aan de Kamer over het jaarverslag en de Slotwet
2012 is in het BHOS-jaarverslag (onder het beleidsartikel) opgenomen of
de geplande uitgaven aan een landenprogramma voor een thema lager/
hoger uitvallen. Alleen afwijkingen groter dan EUR 5 miljoen zijn toegelicht.
De realisaties op de landenprogramma’s zijn opgenomen in het HGIS
jaarverslag 2022.
Departementale verantwoordingsstaat en saldibalans
Verschillen in de totalen tussen de verantwoordingsstaat en de saldibalans
zijn het gevolg van afrondingen.
Overige onderdelen van het jaarverslag
Na de beleidsprioriteiten en beleidsartikelen volgt de bedrijfsvoeringpara­
graaf waarin de belangrijkste tekortkomingen en risico’s in het begro­
tingsjaar worden benoemd. Ten slotte volgt de jaarrekening van BHOS en
zes bijlagen:
1. Moties en toezeggingen
2. Overzicht van de afgeronde evaluatieonderzoeken;
3. Sanctiebeleid en malversaties;
4. Toelichting op de streefwaarden en indicatoren;
5. Focusonderwerp 2022, beroep op art. 2.27, tweede lid, CW 3.1
6. Toezichtrelaties zelfstandige bestuursorganen en rechtspersonen met
een wettelijke taak.
7. Afkortingenlijst.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

10

Voor de externe inhuur en het overzicht WNT-verantwoording 2022 wordt
verwezen naar het jaarverslag van het moederdepartement, Buitenlandse
Zaken.
Bedrijfsvoeringparagraaf
In de bedrijfsvoeringparagraaf worden de belangrijkste tekortkomingen en
risico’s in het begrotingsjaar benoemd. In de uitvoering van het beleid op
het terrein van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking wordt
gebruik gemaakt van het apparaat van het Ministerie van Buitenlandse
Zaken. Het is om deze reden dat in de bedrijfsvoeringparagraaf wordt
verwezen naar de bedrijfsvoeringparagraaf in het jaarverslag van het
Ministerie van Buitenlandse Zaken. Uitzondering hierop zijn de onderdelen
rechtmatigheid, de totstandkoming van de beleidsinformatie en de proces
matige beheersing van de activiteitscyclus. Bij de uitsplitsing van de
begroting in 2013 in het begrotingshoofdstuk V Buitenlandse Zaken en het
begrotingshoofdstuk XVII Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamen
werking zijn in navolging van een verzoek van de Algemene Rekenkamer
de verantwoordelijkheden van de ministers ten aanzien van de bedrijfs
voering expliciet vastgelegd. De Minister van Buitenlandse Zaken is verant­
woordelijk voor de integrale bedrijfsvoering, met uitzondering van de
procesmatige beheersing van de activiteitencyclus. De belangrijkste reden
voor deze splitsing is dat het merendeel van de projecten en programma’s
in het kader van ontwikkelingssamenwerking wordt uitgevoerd. De huidige
opzet van het activiteitenbeheer is gestoeld op de afspraken die de
toenmalige Minister voor Ontwikkelingssamenwerking met de Tweede
Kamer in 1998 heeft gemaakt over de reikwijdte van de ministeriële verant
woordelijkheid voor de rechtmatigheid van besteding van middelen. Het
voorschottenbeleid en beheer is daarom in het onderdeel financieel- en
materieelbeheer in de bedrijfsvoeringparagraaf van hoofdstuk XVII
opgenomen.
Groeiparagraaf
-Er is, naast het al bestaande overzicht COVID-19 steunmaatregelen, een
vergelijkbaar overzicht opgenomen met de uitgaven voor de maatregelen
ter ondersteuning van Oekraïne.
-Het aantal onderwerpen in de Bedrijfsvoeringparagraaf is sterk ingekort,
en in de sectie «Misbruik en oneigenlijk gebruik en fraude en corruptie» is
dit jaar voor het eerst aandacht gegeven aan interne fraude.
-Er is een nieuwe bijlage toegevoegd, namelijk een overzicht van de stand
van zaken met betrekking tot de aangenomen moties en gedane toezeg­
gingen (Bijlage 1).
HGIS-jaarverslag
De Nederlandse uitgaven voor buitenlands beleid, die op verschillende
departementale begrotingen staan, zijn gebundeld in de Homogene Groep
Internationale Samenwerking (HGIS). In aanvulling op de departementale
jaarverslagen geeft het HGIS-jaarverslag een integraal overzicht van de
besteding van middelen voor buitenlands beleid. Samen met de jaarver­
slagen van Buitenlandse Zaken en Buitenlandse Handel & Ontwikkelings
samenwerking, wordt het HGIS-jaarverslag 2022 aangeboden aan het
parlement.
Grondslagen voor de vastlegging en de waardering
De verslaggevingsregels en waarderingsgrondslagen die van toepassing
zijn op de in dit jaarverslag opgenomen financiële overzichten zijn ontleend
aan de Comptabiliteitswet 2016 en de daaruit voortvloeiende regelgeving,
waaronder de Regeling Rijksbegrotingsvoorschriften 2023. Voor de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

11

departementale begrotingsadministratie wordt het verplichtingenkasstelsel toegepast. Verder werkt het Ministerie van Buitenlandse Zaken
met een vooraf vastgestelde wisselkoers ten opzichte van buitenlandse
valuta (de corporate rate). Deze koers wordt samen met de presentatie van
de begroting vastgesteld. Ontvangsten worden verantwoord op de
ontvangsten artikelonderdelen van beleidsartikel 5 met uitzondering van
de ontvangsten op risicoregelingen van beleidsartikel 1.
Controleverklaring en auditrapport
In het kader van de wettelijke controletaak voert de Auditdienst Rijk jaarlijks
onderzoek uit naar:
a. de financiële verantwoordingsinformatie in de jaarverslagen, bedoeld in
de artikelen 1.1 en 2.31 van de Comptabiliteitswet 2016;
b. de niet-financiële verantwoordingsinformatie in de jaarverslagen,
bedoeld in de artikelen 1.1 en 2.31 van de Comptabiliteitswet 2016.
Daarnaast voert de Auditdienst Rijk onderzoek uit naar het begrotings­
beheer, het financieel beheer, de materiële bedrijfsvoering en de daartoe
bijgehouden administraties van het Rijk.
Over de belangrijkste bevindingen van deze onderzoeken en van eventuele
onderzoeken naar overige aspecten van de bedrijfsvoering brengt de ADR
verslag uit in het jaarlijkse auditrapport waarin zowel hoofdstuk V als XVII
zijn opgenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

12

B. BELEIDSVERSLAG
3. Beleidsprioriteiten
In 2022 gebeurde wat lange tijd ondenkbaar werd geacht. Op 24 februari
brak er een oorlog uit op het Europese continent, door Ruslands illegale
inval in Oekraïne. De gevolgen van deze oorlog zijn in politiek, humanitair
en economisch opzicht enorm en raken ook de internationale handel en
ontwikkelingssamenwerking. De hoge energie-, grondstoffen- en voedsel­
prijzen hebben onmiskenbaar een negatieve invloed op de wereldeconomie
en het internationale ondernemingsklimaat. Voornamelijk kwetsbare
landen, zoals in de Hoorn van Afrika en het Midden-Oosten, worden
hierdoor hard geraakt, en de hogere rentes verdiepen de schuldencrisis.
Door een combinatie van crises is de voortgang op veel van de duurzame
ontwikkelingsdoelen (SDG’s) gestaakt en zelfs teruggezakt naar het niveau
van 2016.1 In waardenketens delven vooral de kleinste en armste
producenten en stakeholders het onderspit. Inzet op duurzamere en inclu­
sievere mondiale waardenketens blijft daarom van groot belang.
Oekraïne
De Nederlandse bilaterale steun aan Oekraïne in 2022 bestond uit ca.
EUR 53 miljoen aan humanitaire hulp. Ook werd ingezet met een
additionele EUR 1,5 miljoen op humanitaire ontmijning en zette
Nederland EUR 2 miljoen in via UNFPA ten behoeve van slachtoffers
van seksueel en gender gerelateerd geweld. Via verschillende kanalen
heeft Nederland ruim EUR 10 miljoen bijgedragen aan het verdedigen
van mensenrechten, onderzoek naar straffeloosheid in Oekraïne, en
versterking van de Oekraïense rechtstaat. Ook is er een bijdrage
geleverd aan het NAVO Ukraine Capacity Trust Fund van
EUR 25 miljoen.
Daarnaast heeft Nederland in 2022 uit de algemene middelen
EUR 180 miljoen beschikbaar gesteld voor de winterization van
Oekraïne. Via de Wereldbank (EUR 90 miljoen), de European Bank for
Reconstruction and Development (EUR 72 miljoen) en directe
leveringen (EUR 18 miljoen via de begroting van het ministerie van
Economische Zaken en Klimaat (EZK)) werd vooral bijgedragen aan
het herstel van de energie-infrastructuur en daarnaast ook aan kritieke
herstelnoden in andere sectoren, zoals gezondheidszorg en transport.
Ondanks de additionele gelden voor Oekraïne is er sprake van een
wereldwijde negatieve trend op officiële ontwikkelingshulp (ODA). Het
volume neemt af en financiële steun wordt vaker geoormerkt ter
beschikking gesteld. Dit leidt, met de nasleep van de COVID-19-pandemie,
de klimaatcrisis en de toename van geopolitieke spanningen, tot een steeds
complexere internationale context waarin we werken aan het bevorderen
van internationale handel en armoedebestrijding wereldwijd.
Tegen deze achtergrond werd in juni 2022 een nieuwe beleidsnota Buiten­
landse Handel en Ontwikkelingssamenwerking (BHOS) gepubliceerd: ‘Doen
waar Nederland goed in is’. De inzet op de combinatie van handel en
ontwikkelingssamenwerking is versterkt. Ook is er meer focus aangebracht
in het beleid, door zowel het aantal landen als het aantal thema’s terug te
1

Multiple crises halt progress as 9 out of 10 countries fall backwards in human development, UNDP
report warns | United Nations Development Programme

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

13

brengen. Binnen het BHOS-instrumentarium wordt prioriteit gegeven aan
het ontwikkelen van kansen op het gebied van verduurzaming en digitali­
sering. Er zijn stappen gezet om het handelsinstrumentarium te vergroenen.
Ook is er voortgang geboekt bij het ontwikkelen van een geo-economisch
instrumentarium om de Nederlandse en Europese economische
weerbaarheid te vergroten. De focus van het partnerlanden-beleid blijft
gericht op de meest fragiele landen. Nederland heeft in 2022 geïnvesteerd
in de multilaterale instellingen, zoals de VN en de internationale financiële
instellingen (IFI’s) en blijft dit doen. Het multilaterale systeem is voor
Nederland cruciaal om de SDG’s te verwezenlijken. In het coalitieakkoord
werd afgesproken om een Afrikastrategie, een Mondiale Gezondheidsstra­
tegie, een Grondstoffenstrategie en een Internationale Klimaatstrategie op
te stellen. Die kwamen er het afgelopen jaar, of verschijnen op korte termijn.
Afrikastrategie
Nederland werkte in 2022 aan de uitvoering van de EU-Afrikastrategie. Tijdens de bijeenkomst van de EU en de Afrikaanse Unie
(AU) in februari 2022 werd een gezamenlijke visie voor een hernieuwd
partnerschap bekrachtigd. Het partnerschap voorziet in nauwere
samenwerking op de thema’s duurzame ontwikkeling, vrede &
veiligheid, migratie & mobiliteit, multilateralisme en de lancering van
een Africa-Europe Global Gateway Investment Package van
EUR 150 miljard te mobiliseren middelen. Daarmee is Afrika de
prioriteit van de EU Global Gateway connectiviteitsstrategie
geworden.
Ten behoeve van een geïntegreerde Nederlandse Afrikastrategie
(verwacht eerste kwartaal 2023), werden zowel in Nederland als op
het Afrikaanse continent consultaties georganiseerd. Het maatschap­
pelijk middenveld, internationale partners, denktanks, de door
Nederland ingestelde Youth Advisory Committee (YAC) en diverse
overheidsvertegenwoordigers werden betrokken. De strategie bouwt
voort op de Europese strategie en werd onder meer besproken tijdens
bezoeken van diverse Afrikaanse staatshoofden en ministers. Aan de
Afrikastrategie wordt een actieagenda verbonden voor de korte,
middellange en lange termijn.
Handels- en investeringsagenda

Investeren in een toekomstbestendig handels- en investeringssysteem
De 12e Ministeriële Conferentie (MC12) van de WTO heeft tot een breed
pakket aan uitkomsten geleid. Het pakket omvat een multilateraal uitkom­
stendocument met o.a. passages over WTO-hervorming; milieu en gender;
een akkoord ter beperking van schadelijke visserijsubsidies; een verklaring
over voedselzekerheid; een besluit om WFP-inkopen uit te zonderen van
exportrestricties; een brede Trade & Health-verklaring; een besluit over
intellectuele eigendomsrechten en vaccins en verlenging van het
moratorium op e-commerce-tarieven. Dit pakket komt voor een groot deel
overeen met de Nederlandse inzet voor MC12, zoals geschetst in de Gecom­
bineerde geannoteerde agenda Raad Buitenlandse Zaken Handel van 3 en
12 juni (Kamerstuk 21501-02, nr. 2503). Nederland heeft zich binnen de EU
en in contacten met derde landen veelvuldig hard gemaakt voor deze inzet.
Het kabinet is dan ook zeer tevreden met het resultaat. Tegelijkertijd duurt
de blokkade van het WTO-beroepslichaam (om geschillen te beslechten)
voort, vormen grootschalige industriële subsidies een bedreiging voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

14

een mondiaal gelijk speelveld en dient handel en milieu verder geïntegreerd
te worden in de WTO-agenda. Het kabinet blijft zich inzetten voor voortgang
op deze thema’s.
Nederland leverde via verschillende fora in Brussel inbreng met betrekking
tot EU-handelsakkoorden, zowel voor lopende onderhandelingen over nog
te sluiten akkoorden als voor de implementatie van reeds bestaande
akkoorden. Op 22 juni 2022 heeft de Commissie een mededeling over de EU
inzet voor afspraken over handel en duurzame ontwikkeling gepresenteerd.
Het kabinet heeft deze mededeling verwelkomd en met succes gestreefd
naar positieve Raadsconclusies hierover. De onderhandelingen over de
modernisering van het Energy Charter Treaty (ECT) zijn op 24 juni 2022
voltooid. Het onderhandelingsresultaat is een verbetering van het huidige
verdrag, maar voldoet niet aan de Nederlandse inzet op het gebied van
duurzaamheid en investeringsbescherming. Daarom heeft het kabinet
besloten het ECT voor Nederland op te zeggen. De onderhandelingen
tussen de EU en Nieuw-Zeeland zijn op 30 juni 2022 afgerond. Op 12 juli
2022 heeft de Eerste Kamer ingestemd met de goedkeuring van CETA,
waarna CETA door Nederland is geratificeerd. Op 9 december 2022 hebben
de EU en Chili een onderhandelaarsakkoord aangekondigd.
Bevorderen economische weerbaarheid
De Russische inval in Oekraïne en de toenemende rivaliteit tussen de VS en
China hebben de thema’s economische veiligheid en strategische afhanke­
lijkheden hoog op de politieke agenda gezet. Om meer inzicht te krijgen in
de problematiek zijn verscheidene onderzoeksprojecten uitgevoerd,
waaronder een pilot geo-economische monitor, onderzoek naar Chinese
invloed op bedrijven en businesselites in Nederland2 en onderzoek naar
kritieke grondstoffen in de halfgeleiderwaardeketen3. De Kamer is geïnfor­
meerd over het beleid middels een Kamerbrief over strategische afhanke­
lijkheden en autocratische regimes (Kamerstuk32735, nr. 339) en een
Kamerbrief over de Kabinetsbrede inzet ten aanzien van de open strate­
gische autonomie (Kamerstuk 35 982, nr. 9). In december is de interdepar­
tementale Task Force Strategische Afhankelijkheden van start gegaan. Het
kabinet heeft ook de nationale grondstoffenstrategie
(Kamerstuk, 32 852, nr. 224) gepresenteerd, die als doel heeft om de
leveringszekerheid van kritieke grondstoffen op de middellange termijn te
vergroten.
Nationaal en Europees zijn initiatieven verder gebracht om direct en indirect
de economische veiligheid te bevorderen, strategische afhankelijkheden te
verminderen en oneerlijke concurrentie tegen te gaan. Voorbeelden zijn
de Wet veiligheidstoets investeringen, fusies en overnames, (Wet Vifo),
het EU Internationaal aanbestedingsinstrument (IPI), het anti-dwang
instrument (ACI), de EU verordening Buitenlandse Subsidies en de EU Chips
Act. Op 14 maart 2022 bereikten de Europese Commissie, het Europees
Parlement en de Raad een politiek akkoord over het IPI, waarna het op
29 augustus 2022 van kracht is geworden. De Raad heeft op 16 november
2022 een Raadpositie vastgesteld inzake het ACI-wetsvoorstel. Nederland
heeft gedurende de onderhandelingen gepleit voor spoedige totstand­
koming van een Raadspositie en een instrument dat een goede balans biedt
tussen effectieve inzetbaarheid en voldoende betrokkenheid en invloed van

2

Prof. Frank N. Pieke en dr. Nanna de Graaff, ‘Chinese invloed en netwerken binnen bedrijven en
zakelijke elites in Nederland’, Leiden Asia Centre, mei 2022.
3
Joris Teer, ‘Positon paper ‘Chips, kritieke grondstoffen en Nederlands-Europese economische
veiligheid, HCSS, 24 november 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

15

lidstaten. Momenteel vinden triloogonderhandelingen plaats onder het
Zweedse Voorzitterschap. In december 2022 heeft de EU een voorlopig
akkoord bereikt over het Carbon Border Adjustment Mechanisme (CBAM),
conform de Algemene Oriëntatie van de Raad van 15 maart 2022, die
gesteund is door het kabinet.
Beleid en uitvoering exportcontrole strategische goederen (militair en dualuse)
Het wetsvoorstel Uitvoeringswet herziening Verordening producten voor
tweeërlei gebruik4 is aangenomen door de Tweede en Eerste Kamer, respec­
tievelijk op 22 maart 2022 en 21 juni 2022. Hiermee is de herziene EUverordening (2021/821) tot instelling van een Unieregeling voor controle op
de uitvoer, de tussenhandel, de technische bijstand, de doorvoer en de
overbrenging van producten voor tweeërlei gebruik (dual-use) in nationale
wet- en regelgeving geïmplementeerd. De uitvoeringswet voorziet in de
noodzakelijke wetstechnische en terminologische aanpassingen.
De herziene verordening introduceert enkele vernieuwingen om het
bestaande exportcontrolebeleid in de EU beter aan te laten sluiten bij
mondiale technologische, politieke en economische ontwikkelingen. Mede
dankzij Nederlandse inzet is nu bijvoorbeeld cybersurveillancetechnologie
expliciet omschreven in de Verordening en is er de mogelijkheid om
dergelijke technologie ad hoc onder exportcontrole te brengen bij zorgen
over mensenrechtenschendingen. Door de Russische inval in Oekraïne is
de focus van het werk echter verschoven naar het voorkomen van de
toegang van Rusland en Belarus tot goederen en diensten voor tweeërlei
gebruik. De EU-overleggen zijn daarom vooral benut voor discussies over
het ontwikkelen van exportverboden en -beperkingen jegens Rusland en
Belarus, en de uitvoering daarvan. Daardoor heeft de implementatie van
de verordening enige vertraging opgelopen.
In EU-verband is een ongekend aantal sanctiepakketten overeengekomen
in reactie op de Russische inval in Oekraïne5. De Douane houdt in opdracht
van de minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking
toezicht op de sectorale sanctiemaatregelen van deze pakketten. Dit toezicht
betreft de invoer-, uitvoer- en doorvoerrestricties van alle gesanctioneerde
goederen, diensten en technologie. Naast de naleving van sancties draagt
Nederland ook actief bij aan ontwikkeling van technologie-gerelateerde
sancties. Zo vielen in Nederland geproduceerde halfgeleiders, die in
Russische wapensystemen werden teruggevonden, niet onder exportcon­
trole. Mede naar aanleiding van een voorstel van Nederland zijn deze
goederen toegevoegd aan de Ruslandsancties (Verordening (EU) 833/2014
van de Raad) middels het achtste sanctiepakket dat op 5 oktober 2022 werd
aangenomen. Het is daarmee inmiddels verboden om deze goederen aan
Rusland te leveren, inclusief via tussenhandelaren in derde landen.
Voor een effectief exportcontrolebeleid is internationale samenwerking van
belang. Bijzonder relevant zijn de gesprekken en afspraken in de multila­
terale exportcontroleregimes. Afspraken in deze regimes werken door in
Europese (en nationale) regelgeving. Verder voert Nederland doorlopend
bilaterale gesprekken met partners over exportcontrole. Met het EU-VS

4

Producten voor tweeërlei gebruik zijn goederen en technologie voor civiel, maar ook voor militair
gebruik, met inbegrip van producten die mogelijk zouden kunnen bijdragen aan de vervaardiging
van nucleaire wapens of andere nucleaire explosiemiddelen.
5
Zie ook Jaarverslag Buitenlandse Zaken 2022, sancties.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

16

Trade and Technology Council (TTC) en een specifieke werkgroep is er
bovendien een meer gestructureerde dialoog over exportcontrole tussen
Europa en de VS bij gekomen.
Handelsbetrekkingen met het VK-post Brexit
Het kabinet heeft in 2022 ingezet op een positief en stabiel partnerschap
tussen de EU en het Verenigd Koninkrijk (VK). Daartoe heeft het de koers
van de Europese Commissie gesteund om binnen de kaders van het
Protocol Ierland/ Noord-Ierland de mogelijkheden om gezamenlijke
oplossingen te vinden maximaal te benutten. In de bilaterale relatie tussen
Nederland en het VK heeft Nederland zich met een handelsmissie in oktober
2022 gepositioneerd als partner op de thema’s kunstmatige intelligentie en
duurzame mobiliteit. Er is daarnaast extra geïnvesteerd in informatievoor­
ziening aan exporterende bedrijven over douaneregels (het Britse Target
Operating Model) en de mogelijkheden van de Handels- en Samenwer­
kingsovereenkomst tussen de EU en het VK. Ook is informatie nog meer
gebundeld door het oude Brexit-loket te integreren in een actuele landensite
over het VK. Het kabinet heeft aandacht voor de praktische problemen en
belemmeringen die voortkomen uit de douaneregels en de implementatie
van de Handels- en Samenwerkingsovereenkomst en blijft zich inzetten voor
het vinden van oplossingen daarvoor. Met middelen uit de BrexitAdjustment Reserve (BAR) is een EU-handelsprogramma vormgegeven, dat
MKB-bedrijven compenseert voor geleden schade in het zakendoen met
het VK en ondersteunt bij de oriëntatie op alternatieve markten.
Verdienvermogen en kracht van NL: verdienkansen nu en in de toekomst

Meer focus op 25 prioritaire markten
Met de BHOS-nota, 'Doen waar Nederland goed in is', heeft het kabinet in
2022 meer focus aangebracht in het handelsbeleid. De belangrijkste
Nederlandse inzet via handelsmissies en -instrumenten zal de komende
jaren plaatsvinden in de herijkte 25 prioritaire markten met het meeste
potentieel voor het internationale verdienvermogen van Nederland.
Daarnaast heeft het kabinet 14 combinatielanden aangewezen voor hulp en
handel. Hiermee moedigt het kabinet bedrijven aan actief te worden, door
vroeg in te stappen een goede marktpositie te verwerven en bij te dragen
aan versnelde economische ontwikkeling van deze landen.
In het voorjaar van 2022 werden de COVID-reisrestricties in de meeste
landen opgeheven, waardoor de meeste missies weer fysiek konden plaats­
vinden. In de periode maart t/m december werden economische missies
georganiseerd naar de Verenigde Arabische Emiraten, België, Polen, de
Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk en Vietnam. Ook vond een
digitale missie naar China plaats. De Tweede Kamer ontvangt de rapportage
over deze missies in het eerste kwartaal van 2023.
Ondersteuning MKB en specifieke doelgroepen
Het kabinet wil ondernemers ondersteuning bieden om internationaal
succesvol te ondernemen, met extra aandacht voor het MKB, startups en
scale-ups, en vrouwelijke ondernemers. Hiervoor wordt continu bezien of
het bestaande handelsinstrumentarium voldoende inspeelt op wat nodig is,
of dat er aanpassingen nodig zijn.
Op basis van het advies ‘Dienstbare dienstverlening’ wordt door het
ministerie van EZK gewerkt aan verdere stroomlijning van dienstverlening
aan ondernemers door samenwerking tussen verschillende publieke en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

17

private partners. Conform de afspraken uit de Kamerbrief «Gezamenlijke
internationaal-economische samenwerking BZ en EZK» is BHOS betrokken
bij dit proces.
De regeling Starters International Business is per 1 april 2022 vervangen
door het MKB subsidieprogramma Support International Business (SIB).
De nieuwe regeling bestaat uit subsidies voor missies, beursdeelname,
marktentree, coaching, kennis en vaardigheden, en subsidies ten behoeve
van het vinden van vervangende markten voor bedrijven die geraakt zijn
door de oorlog in Oekraïne of sancties tegen Rusland en de daaruit volgende
handelsbeperkingen.
RVO-cijfers KPI’s over 2022
Gedurende de kabinetsperiode zal het kabinet aan de hand van
specifiek meetbare doelen onderzoeken of het handelsinstrumen­
tarium ondernemers voldoende op weg helpt, of dat er aanpassingen
nodig zijn.
De beleidsdoelen waaraan het handelsbevorderende RVO-instrumen­
tarium getoetst is (cijfers zijn over heel 2022), zijn de volgende:
Bereik onder de beoogde doelgroepen:
1. Digitaal: 1.932.893
2. Indirecte platforms (zoals Brexitloket): 216.736
3. Dienstverlening: 43.414
4. Klanttevredenheid: 8,0
5. Kennisgroei: 58,3%
6. Netwerkuitbreiding: 66,8% en
7. Ervaren nuttige bijdrage van overheid aan exportgerichte vervolg­
stappen door ondernemers: 80,3%.
Vergroening internationaal instrumentarium
Conform de BHOS-nota en de Vergroeningsbrief van 28 september 2022
(Kamerstuk 36180-23), zet het kabinet het BHOS-instrumentarium in om
prioriteit te geven aan kansen op het gebied van vergroening. Daartoe is
een aantal instrumenten van RVO (en Atradius) vergroend. Die instru­
menten bieden nu meer prikkels en ruimte voor groene activiteiten van
bedrijven. Handelsbevorderende activiteiten en dienstverlening richten zich
op de prioriteiten van de BHOS-nota. Concreet zal het Nederlandse posten­
netwerk zich richten op het ontwikkelen van kansen op het terrein van
verduurzaming en digitalisering. Het afgelopen jaar is gewerkt aan de
implementatie van de COP26-verklaring over het in lijn brengen van inter­
nationale overheidssteun met de groene energietransitie. De Kamer is per
brief geïnformeerd over het beleid dat per 1 januari 2023 is ingegaan en dat
vooral gevolgen heeft voor de exportkredietverzekering
(Kamerstuk 31793-209).
Publiek-private samenwerking
Op 21 oktober 2022 heeft de Kamer, namens de minister voor Buitenlandse
Handel en Ontwikkelingssamenwerking en de minister van Economische
Zaken, de beleidsreactie ontvangen op de IOB-evaluatie van de PubliekPrivate Samenwerking (PPS) op het terrein van internationale innovatie- en
handelsbevordering (Kamerstuk 28753, nr. 46). Mede op basis van de
conclusies en aanbevelingen van deze IOB-evaluatie is het PPS-beleid
herijkt. De ministeries van Buitenlandse Zaken en Economische Zaken en
Klimaat (EZK) gaan intensiever samenwerken met het oog op het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

18

aanbrengen van meer samenhang tussen nationale prioriteiten en interna­
tionale kansen en uitdagingen. De inzet op PPS wordt versterkt door een
focus op de 25 prioriteitsmarkten en een versterkte regierol vanuit de
overheid op de duurzaamheids- en digitaliseringstransitie en het lange
termijn verdienvermogen.
Internationaal Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen
In het coalitieakkoord is afgesproken dat Nederland in de EU de interna­
tionaal maatschappelijk verantwoord ondernemen wetgeving (IMVO)
bevordert en nationale IMVO-wetgeving invoert die rekening houdt met
een gelijk speelveld met de omringende landen en implementatie van
mogelijke EU-regelgeving. Op 23 februari 2022 publiceerde de Europese
Commissie haar voorstel voor een Europese richtlijn, de Corporate Sustai­
nability Due Diligence Directive (CSDDD). Op 7 april 2022 deelde het kabinet
een appreciatie van het voorstel in een BNC-fiche6 met de Tweede Kamer
(Kamerstuk 22 112, nr. 3393). In de daarop volgende Raadsonderhande­
lingen heeft Nederland stevig ingezet op de aandachtspunten uit het BNCfiche, in het bijzonder waar het conformiteit met de internationale IMVOstandaarden betrof (OESO-richtlijnen voor multinationale ondernemingen
en UN Guiding Principles on Business and Human Rights). Met het
vaststellen van de Raadspositie op 1 december 2022 is de EU een stap
dichterbij IMVO-wetgeving op EU-niveau gekomen. Door IMVO-wetgeving
op Europees niveau wordt de impact vergroot, versnippering voorkomen
en een gelijk speelveld voor bedrijven gecreëerd. Het Europees Parlement
is nu aan zet om een positie te bepalen, waarna de trilogen zullen starten.
Op nationaal niveau is er in november 2022 een initiatiefwetsvoorstel
ingediend (Kamerstuk 35761). De minister voor Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking is in gesprek met de initiatiefnemers om
mogelijkheden te verkennen om tot een gedragen wetsvoorstel te komen.
Wetgeving vormt het kernelement binnen de doordachte mix van
maatregelen gericht op het bevorderen van IMVO. In 2022 is ook op de
andere onderdelen van deze mix voortgang geboekt. Zo is het IMVOsteunpunt voor bedrijven van start gegaan en is een subsidieregeling
opengesteld voor aanvragen van nieuwe initiatieven op het gebied van
sectorale samenwerking ten behoeve van IMVO.
Focusgebieden ontwikkelingssamenwerking
Mondiale Gezondheid en Seksuele en Reproductieve Gezondheid en
Rechten (SRGR)
In 2022 investeerde het kabinet in toegang tot vaccins via COVAX, het
vergroten van country readiness, het overeind houden van basisgezond­
heidszorg enhet versterken van gezondheidssystemen. Daarnaast is de
samenwerking met de World Health Organization (WHO) geïntensifieerd.
Met extra bijdragen aan de Global Finance Facility (GFF) van de Wereldbank,
is ingezet op de versterking van primaire gezondheidssystemen en SRGR
in 37 lage-inkomenslanden.
De versterking van gezondheidssystemen is één van de drie prioriteiten
binnen de Nederlandse mondiale gezondheidsstrategie 2023-2030 die het
kabinet in oktober 2022 presenteerde. Dit jaar zijn er extra middelen

6

In een BNC-fiche (de afkorting staat voor Beoordeling Nieuwe Commissievoorstellen) geeft de
regering een eerste oordeel over een Commissievoorstel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

19

beschikbaar gesteld voor het Supplies Partnership van het UNFPA7. Als
onderdeel van de innovatieportefeuille is tevens het Product Development
Programme (PDP) onverkort voortgezet. Het Health Insurance Fund (HIF)
bouwt aan ziektekostenverzekeringen voor lage-inkomensgroepen, opdat
die in geval van ziekte de zorgkosten kunnen betalen. In 2022 is besloten om
de samenwerking met het HIF te continueren en een nieuwe fase van 7 jaar
te financieren.
Het negatieve effect van de COVID-19-pandemie op het terugdringen van
tienerzwangerschappen, onveilige abortussen, moedersterfte en hiv/aids is
zorgwerkend. Ook blijft de regressieve druk op SRGR en gendergelijkheid
internationaal verder toenemen. Het kabinet zette zich daarom onver­
minderd in voor het bevorderen van keuzevrijheid en vergroten van toegang
tot SRGR wereldwijd. Zo sloot NL zich aan bij het ‘Team Europe Initiative
(TEI) on Sexual and Reproductive Health and Rights’ om de SRGR-agenda
in sub-Sahara Afrika te bevorderen. Minister Schreinemacher werd
‘SheDecides Champion’ en pleitte voor het recht op toegang tot veilige
abortus.
Gendergelijkheid en empowerment van vrouwen en meisjes
Op 13 mei 2022 is de Kamer (Kamerstuk 34952-162) geïnformeerd dat
Nederland een feministisch buitenlandbeleid (FBB) gaat voeren. Op
8 november 2022 werd het beleid gepresenteerd8. Met het FBB wordt
gestreefd naar een gelijkwaardige positie van mannen, vrouwen en nonbinaire personen wereldwijd, met aandacht voor de positie van lhbti+
personen. Nederland richt zich daarbij op vier ‘R-en’: rechten (het
beschermen van vrouwenrechten), resources (fondsen moeten ook
vrouwen ten goede komen), representation (vrouwen moeten actief
betrokken worden bij beleidsvorming en -uitvoering) en reality check (zijn
er geen onverhoopte negatieve gevolgen voor vrouwen?).
Binnen onder meer het SDG5-fonds (ruim 500 miljoen USD tussen
2021-2025) zijn maatschappelijke organisaties die zich inzetten voor
vrouwenrechten en gendergelijkheid ondersteund. Genderdiplomatie is
daarnaast ingezet voor de bevordering van vrouwenrechten en genderge­
lijkheid in verdragen, resoluties en afspraken. Zo was Nederland samen met
Frankrijk aanjager van een resolutie over het tegengaan van geweld tegen
vrouwen, die in de Derde Commissie van de VN werd aangenomen. Ook
werd eind 2022 de eerste voortgangsrapportage inzake de implementatie
van het Nationaal Actieplan 1325-IV aan de Kamer gestuurd.
Daarnaast heeft het programma Affirmative Finance Action for Women in
Africa (AFAWA) USD 256 miljoen aan garanties verschaft aan 26 financiële
instituten waarvan USD 76 miljoen is gebruikt om 3.831 vrouwelijk
ondernemers leningen te verschaffen.
Versterking maatschappelijk middenveld
Het kabinet heeft zich in 2022 ingespannen om de positie van lokale
maatschappelijke organisaties te verbeteren via 42 partnerschappen, het
Civic Space Fund en VOICE, onder het beleidskader ‘Versterking Maatschap­
pelijk Middenveld’. Ook heeft Nederland zich bilateraal en in EU-, VN-, en
OESO/DAC-verband ingespannen voor meer ruimte voor het maatschap­
pelijk middenveld, onder meer door aan te dringen op de implementatie van

7
8

UNFPA Supplies Partnership voorziet o.a. vrouwen van anticonceptiva.
Kamerbrief over inzet kabinet op feministisch buitenlandbeleid | Kamerstuk | Rijksoverheid.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

20

de OESO/DAC aanbeveling ter ondersteuning van het maatschappelijk
middenveld. De door Nederland ondersteunde organisaties CIVICUS en
International Centre for Not-for-Profit Law (ICNL) zetten zich internationaal
in voor het beschermen en bevorderen van de ruimte voor het maatschap­
pelijk middenveld.
Investeren in onderwijs, werk en jongeren
Nederland werkte in 2022 middels de jongerenstrategie ‘Youth at Heart’
onverminderd aan een beter perspectief voor jongeren. Zo droeg Nederland
via Generation Unlimited bij aan betere digitale vaardigheden van jongeren
in Niger en via het Nexus Skills and Jobs programma aan beter onderwijs
voor groene banen in Senegal. Nederland werkte in 2022 samen met de
internationale jongerenadviescommissie (YAC) en diverse ambassades in
Afrika en het Midden-Oosten hebben een eigen jongerenadviescommissie
in het leven geroepen. De EU publiceerde daarnaast in oktober het ‘Jonge­
renactieplan in het externe optreden van de EU 2022 ‒ 2027’. Deze gezamen­
lijke mededeling van de Commissie en de Hoge Vertegenwoordiger is deels
op aangeven van Nederland opgesteld. Ook wordt een speciaal VN-Jonge­
renkantoor opgericht.
In 2022 steunde het Challenge Fund for Youth Employment (CFYE) met
technische assistentie en cofinanciering 71 oplossingen voor jeugdwerkge­
legenheid met de private sector in 11 landen in Afrika en het Midden-Oosten.
Hiermee krijgen 183.397 jongeren (53% vrouw) de komende drie jaar werk.
Net als bij het Local Employment in Africa for Development programma
werd ingezet op baankansen voor jongeren in digitalisering en de groene
economie. Ook Orange Corners (OC) en het Orange Corners Innovation
Fund (OCIF) hebben lokale bedrijven succesvol ondersteund. Zo heeft 60
procent van de ondernemers aan het OC-programma in Bagdad, Irak na
afloop meer betaalde werknemers in dienst gekregen. Ook met de
Nederlandse bijdrage aan het Youth Entrepreneurship and Innovation
Multi-Donor Trust Fund van de Afrikaanse Ontwikkelingsbank steunde
Nederland jonge ondernemers en het lokale ondernemingsklimaat.
Opvang en bescherming in de regio
In 2022 is het aantal gedwongen ontheemden wereldwijd gestegen tot meer
dan 100 miljoen. De Nederlandse inspanningen om vluchtelingen
perspectief te bieden op een menswaardig bestaan in hun regio van
herkomst zijn in 2022 geïntensiveerd. Hiermee is gepoogd migratie naar
Europa te beperken en destabilisatie van opvanglanden te voorkomen.
Succesvolle programma’s zijn opgeschaald in de Hoorn van Afrika en de
Syrië regio gericht op het bevorderen van sociaaleconomische inclusie van
vluchtelingen en het ondersteunen van kwetsbare gastgemeenschappen.
Met het Prospectspartnerschap met UNHCR, International Labour Organi­
zation (ILO), UNICEF, International Finance Cooperation (IFC) en de
Wereldbank heeft Nederland wederom goede resultaten behaald.
Ook heeft Nederland in 2022 bijgedragen aan programma’s van UNHCR en
UNICEF voor de opvang van Afghaanse vluchtelingen en gastgemeen­
schappen in Pakistan. Nederland heeft daarnaast bijgedragen aan een
lening voor Moldavië voor de opvang van Oekraïense vluchtelingen. Via
het partnerschap met Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) is
tevens ondersteuning verleend aan lokale overheden in Oeganda en Irak
om hun capaciteit voor het opvangen van vluchtelingen te vergroten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

21

Migratiesamenwerking
In 2022 is ingezet op het verbeteren van migratiesamenwerking met voor
Nederland belangrijke herkomst- en transitlanden in Noord-Afrika en het
Midden-Oosten (MENA) en de Sahel. Er is voortvarend gestart met het
vormgeven van bilaterale migratiepartnerschappen, waarmee wordt
gepoogd irreguliere migratie te beperken, terugkeer bij onrechtmatig
verblijf te bevorderen en migranten te beschermen. Partnerschappen zullen
over de volle breedte van de bilaterale relatie worden aangevlogen en het
gehele BHOS-instrumentarium kan hier voor worden ingezet.
De samenwerking van Nederland met de Internationale Organisatie voor
Migratie (IOM) in de MENA-regio en de Sahel heeft zich middels het
COMPASS-partnerschap verder verdiept. Het partnerschap richt zich onder
meer op het beschermen van migranten, het tegengaan van mensenhandelen smokkel, het vergroten van bewustzijn over de risico’s van irreguliere
migratie en het ondersteunen van vrijwillige terugkeer en herintegratie in
landen van herkomst. De tussentijdse evaluatie van het COMPASS-partner­
schap die in 2022 werd afgerond, is overwegend positief, maar concludeert
ook dat Nederland en de IOM dit partnerschap nog strategischer zouden
kunnen inzetten voor het behalen van gezamenlijke beleidsdoelstellingen.
Nederland heeft ook ingezet op de versterking van internationale samen­
werking op mensenhandel en -smokkel langs de voor Nederland belangrijke
migratieroutes. Zo heeft Nederland actief bijgedragen aan verschillende
regionale dialogen, waaronder het Rabatproces, het Khartoumproces, en
de Niamey Declaration.
Binnen EU-kader heeft Nederland erop toegezien dat conform de afspraak
10% van het gehele budget van het Neighbourhood, Development and
International Cooperation Instrument (NDICI) geïnvesteerd is in projecten
gerelateerd aan migratie en ontheemding. Nederland heeft ook op minis­
terieel niveau een actieve rol gespeeld bij de lancering van de TEI’s voor
de West- en Centraal-Mediterrane migratieroutes.
Noodhulp en humanitaire diplomatie: crisisrespons en bescherming van
burgers
In 2022 verhoogde Nederland zijn financiële inspanningen op het gebied
van noodhulp. Naast hulp aan Oekraïne en extra bijdragen aan het World
Food Programme (WFP) en het Central Emergency Response Fund (CERF),
droeg Nederland bij aan het Black Sea Grain Initiative. Daarnaast is
Nederland nieuwe subsidierelaties voor vijf jaar aangegaan met zowel de
Dutch Relief Alliance (DRA) als het Nederlandse Rode kruis (NRK). Ook zijn
langjarige contracten met VN-organisaties vernieuwd. Nederland is van
medio 2022 tot medio 2023 voorzitter van de OCHA Donor Support Group
(ODSG). Vanuit die rol coördineerde Nederland in 2022 de inbreng van
donoren voor een nieuw strategisch plan voor OCHA. Nederland stelde
tevens consequent de inzet van honger als oorlogswapen aan de kaak.
Middels het uitzenden van experts heeft Nederland in verschillende crises
gecoördineerde geestelijke gezondheidszorg en psychosociale steun
(MHPSS) geboden, onder meer aan vluchtelingen uit Oekraïne in
omliggende landen. Daarnaast kunnen humanitaire organisaties met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

22

behulp van een mede door Nederland gefinancierd ‘Minimaal Diensten­
pakket’ kwalitatieve en toegepaste psychosociale zorg in hun programma’s
opnemen (MHPSS Minimum Service Package)9.
Lokalisering is expliciet opgenomen als beleidsprioriteit in het nieuwe
Subsidiebeleidskader voor Humanitaire Hulp 2022-2026. Via VN-noodhulp­
fondsen op landenniveau, de Country Based Pooled Funds (CBPF),
financiert Nederland direct het werk van lokale organisaties. In 2022 ging
26,3% van het totale budget van deze fondsen naar lokale organisaties.
Veiligheid en Rechtsorde
Nederland is internationaal een trekker gebleven van het beter gebruik van
data, bewijsvoering en innovatie voor een mensgerichte toegang tot recht,
in het kader van SDG 16 ‘Peace, Justice and Strong Institutions’. In mei 2022,
tijdens het World Justice Forum in Den Haag, hebben meer dan dertig
landen en partnerorganisaties besloten om deze mensgerichte toegang tot
recht op landenniveau verder te operationaliseren via de Justice Action
Coalition (JAC).
Nederland was tevens lid van de VN-Commissie voor Vredesopbouw en
organiseerde de vierde strategische dialoog van het VN-fonds voor Vredes­
opbouw. Belangrijke thema’s zoals lokale vredesopbouw en de integratie
van MHPSS binnen vredesopbouw stonden op de agenda. Ook werd met
Nederlandse financiering bijna 14 km2 (13.944.900 m2) aan land
vrijgegeven na screening en ruiming van landmijnen en explosieve oorlogs­
resten. Dit heeft de lokale veiligheid in landen als Irak, Libië, Zuid-Soedan,
Jemen, Afghanistan, Oekraïne en Libanon concreet verbeterd.
Internationale klimaatactie & klimaatdiplomatie
In 2022 is de eerste internationale klimaatstrategie voor Nederland
opgesteld, waarin de klimaatambitie is verhoogd om de doelen van de
Overeenkomst van Parijs te bereiken. Ook zijn de Europese Commissie,
het Europees Parlement en de Europese Raad tot een akkoord gekomen
over ontbossingvrije producten. Mede in de rol van voorzitter van het
Amsterdam Declarations Partnership (ADP), een coalitie van Europese
landen voor duurzame en ontbossingsvrije waardenketens van agrogrond­
stoffen, heeft Nederland zich sterk gemaakt voor de ontwikkeling van
flankerend beleid en bijhorende maatregelen voor samenwerking met
producerende- en grote consumerende landen. Voor meer klimaatactie en
ambitie in ontwikkelingslanden is het van belang dat wereldwijd wordt
bijgedragen aan de collectief toegezegde USD 100 miljard klimaat-financiering per jaar. Om de druk op andere landen te verhogen, werkte
Nederland samen met de Champions Group on Adaptation Finance en
verhoogde de bijdrage aan multilaterale klimaat-fondsen zoals het Least
Developed Countries Fund (LDCF) en de Global Environment Facility (GEF).
In lijn met het nieuwe feministisch buitenlandbeleid is ook gelet op gender­
gelijkheid binnen klimaatactie. In een (onafhankelijke) evaluatie van de
naleving van het genderbeleid bleek dat alle 18 door GEF gefinancierde
organisaties voldoen aan de gestelde normen. Verder heeft het ministerie
een actieve bijdrage geleverd aan gendergelijkheid en de rol van vrouwen
en meisjes in klimaatactie. Zo ook tijdens de 66e sessie van de Commission
on the Status of Women (CSW66) begin 2022 in New York en tijdens de
klimaattop (COP27) in Sharm-el-Sheikh in november.

9

https://mhpssmsp.org/eng

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

23

Klimaatprogramma's
Nederland heeft in 2022 bijgedragen aan klimaatmitigatie en -adaptatie,
mede middels het steunen van grote klimaatfondsen zoals het Green
Climate Fund (GCF). Nederland heeft daarbij de doelstelling op toegang tot
hernieuwbare energie in OS-landen verhoogd van 50 miljoen naar
100 miljoen bereikte mensen tussen 2015 en 2030. Om dit te halen is de
Nederlandse bijdrage aan de meest effectieve programma’s opgeschaald,
waaronder het Access to Energy Fund van de Financieringsmaatschappij
voor Ontwikkelingslanden (FMO), het Energising Development Partnership
en de hernieuwbare energiesamenwerking met de Wereldbankgroep. In
2022 kregen 3,4 miljoen mensen toegang tot hernieuwbare energie dankzij
Nederlandse financiering. Nederland besteedde meer dan de helft van de
klimaatfinanciering aan klimaatadaptatie. Vanuit deze voortrekkersrol op
adaptatiefinanciering spoorde Nederland samen met de Champions Group
on Adaptation Finance andere landen aan ook meer steun te verlenen aan
ontwikkelingslanden om zich aan te passen aan de gevolgen van klimaat­
verandering.
De inzet op het tegengaan van ontbossing werd onder meer verhoogd met
de ondersteuning van het Amazone-initiatief van de Inter-American
Development Bank (IDB) en een nieuwe committering aan het Central
African Forest Initiative (CAFI), een multi-donorfonds voor bosbescherming
in het Congobekken. Dit is een eerste stap naar de in de BHOS-nota aange­
kondigde verdubbeling van de inzet op het tegengaan van ontbossing per
2025.
In het kader van de Nederlandse klimaatdiplomatie is de Rijksdienst voor
Ondernemend Nederland (RVO) gestart met de Climate and Energy
Response Facility (CERF), waarbij specifiek prioriteit wordt gegeven aan
de vergroeningstransitie in combilanden. Zo wordt de private sector met
innovatieve financieringsinstrumenten als het Dutch Fund for Climate and
Development (DFCD) gemobiliseerd voor klimaatrelevante investeringen in
ontwikkelingslanden. Ook stimuleert Nederland multilaterale banken om
klimaatfinanciering in ontwikkelingslanden op te schalen, met specifieke
aandacht voor klimaatadaptatie en mobilisatie van private financiering. In
samenwerking met het World Resources Institute (WRI), Planbureau voor
de Leefomgeving (PBL) en de Commissie voor de milieueffectrapportage
(MER) wordt tevens verdere kennis van de relatie tussen klimaatveran­
dering, ontwikkelingssamenwerking en armoede opgebouwd.
Voor de versterking van biodiversiteit is ingezet op de verbinding met
andere doelen als klimaat, water en voedselzekerheid. Ook is de
Nederlandse bijdrage aan de GEF met 50% verhoogd. Verder droeg
Nederland bij aan een nieuw internationaal raamwerk voor biodiversiteit.
Om een milieuramp te voorkomen, ondersteunde Nederland de VN actief
bij het opzetten van een reddingsoperatie van de olieopslagtanker FSO
Safer voor de kust van Jemen. Nederland doneerde in totaal USD 15 miljoen
aan UNDP waarmee de eerste fase van de operatie gestart kan worden.
Voedselzekerheid en landbouw
In 2022 werden 23,3 miljoen mensen (vooral vrouwen en kinderen) bereikt
met activiteiten ter verbetering van hun voedingssituatie en werden
10,6 miljoen kleinschalige boeren (0,7 miljoen hectare landbouwgrond)
ondersteund om hun productie duurzaam te verbeteren. Met dit jaarlijkse
bereik en toegekend extra budget is de bijdrage die het kabinet in 2030 wil
leveren aan SDG 2 ‘Zero Hunger’ haalbaar. In 2022 kregen boeren via One

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

24

Acre Fund en Aceli toegang tot krediet om kwalitatief goed zaaigoed en
kunstmest aan te schaffen of om de onderneming uit te breiden, hetgeen
bijdraagt aan betere oogsten en grotere inkomenszekerheid. One Acre Fund
bereikte in 2022 1,6 miljoen boeren.
Door hoge voedsel- en kunstmestprijzen vergt het realiseren van SDG 2 (in
2030) de komende jaren extra investeringen. Het kabinet heeft het budget
van het voedselzekerheidsprogramma de komende jaren daarom
stapsgewijs verhoogd, van jaarlijks circa EUR 330 miljoen op dit moment,
tot jaarlijks circa 435 miljoen in 2025.
Waterbeheer, drinkwater en sanitaire voorzieningen
In 2022 kregen 3,8 miljoen mensen duurzame toegang tot veilig drinkwater
en 5,9 miljoen mensen tot verbeterde sanitaire voorzieningen. Tevens profiteerden 1,9 miljoen mensen het afgelopen jaar van verbeterd waterbeheer.
Duurzaamheid, inclusief beleid, klimaatbestendigheid, systeemverbetering
en innovatieve financiering waren belangrijke accenten in de ondersteunde
programma’s.
Het aantal mensen dat heeft geprofiteerd van geïntegreerd waterbeheer
was met 1,9 miljoen mensen lager dan het streefcijfer van 3 miljoen. Dit is
het gevolg van de definities voor de doelstelling geïntegreerd waterbeheer.
Deze zijn internationaal nog in ontwikkeling, in tegenstelling tot de definities
en indicatoren voor verbeterde drinkwater- en sanitatievoorzieningen.
VN 2023 Waterconferentie
Samen met co-host Tajikistan is Nederland in 2022 begonnen met de
organisatie van de VN 2023 Waterconferentie. De nadruk ligt op inclu­
siviteit, een cross-sectorale benadering en actiegerichtheid. Vrijwillige
bijdragen van de publieke en private sector aan het behalen van de
watergerelateerde SDG’s zijn al samengebracht in een ‘Water Action
Agenda’. Tevens heeft Nederland een ‘Global Commission on the
Economics of Water’ geïnitieerd. Deze commissie zal pleiten voor het
economisch waarderen van water, een beter beheer van en meer
gelijke toegang tot water. De VN 2023 Waterconferentie vindt van
22 tot 24 maart plaats in New York.
Circulaire economie en duurzaam gebruik van grondstoffen
Met de nationale grondstoffenstrategie vergroot het kabinet de inzet op
leveringszekerheid van kritieke grondstoffen, die nodig zijn voor de
hernieuwbare energietransitie. Daarnaast biedt deze transitie Nederland en
de EU de kans en verantwoordelijkheid om kwetsbaarheden in grondstof­
fenketens aan te pakken en de negatieve impact van winning en verwerking
van kritieke grondstoffen op mens en milieu te verkleinen. Hiertoe droeg
Nederland in 2022 al bij aan verantwoorde productie van grondstoffen in
ontwikkelingslanden, onder meer via multi-stakeholderpartnerschappen.
Daarnaast heeft Nederland bijgedragen aan het versnellen van de circulaire
transitie door circulariteit te integreren in verschillende beleidsgebieden,
waaronder grondstoffen, private sectorontwikkeling en handelsbevor­
dering.
In 2022 financierde Nederland onder meer haalbaarheidsstudies, onder­
zoeksprojecten en de opzet van circulaire hubs. Het faciliteren van een
eerlijke en inclusieve circulaire transitie stond centraal, evenals de inzet en
het gebruik van Nederlandse expertise.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

25

Investeren in de focusregio's
Conflict en de gevolgen daarvan voor vredesopbouw, humanitaire hulp en
ontwikkeling maakten in 2022 de inzet in de Hoorn van Afrika complex. De
diplomatieke inzet van Nederland in Ethiopië was, in nauwe samenspraak
met EU-partners, gericht op conflictresolutie in Noord-Ethiopië en
humanitaire toegang. De regio werd tevens geteisterd door extreme
klimaatomstandigheden, zoals ernstige droogte in Somalië, Kenia en
Ethiopië en overstromingen in Zuid-Soedan.
Ook de toenemende instabiliteit in de Sahel onderstreepte het belang van
Nederlandse inzet. Via internationale fora zoals de Sahel Coalitie, Alliance
Sahel en de EU blijft Nederland zich dan ook inspannen voor vrede en
veiligheid, het bestrijden van armoede, migratie en het verbeteren van de
kwaliteit van bestuur. Het kabinet besloot daarbij om geen directe financiering te geven aan overheden van landen met militaire transitierege­
ringen.
Nederland en EU ontwikkelingsamenwerking
Nederland is binnen de EU actief in verschillende TEI’s, waaronder in het
TEI ‘Investing in Young Businesses in Africa’. Dit initiatief is gericht op
Europese samenwerking op het bereiken en ondersteunen van startende
bedrijven in Afrika, bijvoorbeeld middels financiering en een verbeterd
ondernemingsklimaat. Nederland is daarbij covoorzitter van de werkgroep
‘pijplijnontwikkeling’, dat in 2023 een rapport over de grootste uitdagingen
voor het creëren van een pijplijn van startende en jonge ondernemingen zal
publiceren.
In 2022 is op initiatief van Nederland, Duitsland en de Europese Commissie
een TEI ‘Global Sustainable Supply Chains’ in het leven geroepen. Dit TEI
richt zich op meer Europese samenwerking om eventuele negatieve
gevolgen van de EU Corporate Sustainability Due Dilligence Directive
(CSDDD, en nationale wetgeving) weg te nemen, zowel voor het Europese
bedrijfsleven (‘IMVO smart mix’) als voor productie- en OS-landen.
Daarnaast is Nederland het TEI ‘African Continental Free Trade Area
(AfCFTA)’ gaan steunen. De AfCFTA is het Pan-Afrikaanse programma voor
economische integratie van het continent, enigszins naar model van de EU.
Nederland is ook actief geweest binnen de handelsfacilitatieprogramma’s,
met concrete maatregelen voor de aanpak van handelsbarrières binnen
Afrika. TradeMark Africa (TMA) droeg bij aan negentien beleidshervor­
mingen op het gebied van handel in Oost-Afrika. Naast de algemene inzet
op het efficiënter maken van handelscorridors, heeft TMA 2749 small scale
cross border traders direct ondersteund met training, mentorschap en
markttoegang. Binnen het Trade Facilitation West Africa programma
(TFWA) is het afgelopen jaar veel vertraging ingelopen met betrekking tot
training en voorlichting van kleinschalige handelaren rondom grensposten.
Binnen de ambitie van EU samenwerking past ook het strategisch benutten
van de mogelijkheden voor delegated cooperation (DC). Op grond van
een geslaagde pilot is besloten om DC in te zetten in de OS-landen en
prioritaire thema’s uit de BHOS-nota, 'Doen waar Nederland goed in is'.
Daarbij lijkt het opschalen van lopende (bilaterale) programma’s of het
uitvoeren van projectactiviteiten binnen EU-samenwerking het meest
kansrijk. Inmiddels lopen er zes projecten onder DC en worden verschillende
opties voor toekomstige DC-projecten onderzocht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

26

Nederlandse oplossingen voor wereldwijde uitdagingen
Digitale- en duurzaamheidstransitie in economische samenwerking
De inzet op de digitale transitie is in 2022 geïntensiveerd. Nederland speelt
in op de kansen en risico's van digitalisering binnen alle ontwikkelings­
thema's. Op het terrein van private sectorontwikkeling is een werkagenda
opgesteld om middels digitalisering meer impact te behalen op het
versterken van het midden- en kleinbedrijf en het versnellen van duurzame
economische ontwikkeling in partnerlanden. Dit gebeurt bijvoorbeeld door
de ontwikkeling van digitale diensten centraal te stellen in de gecombi­
neerde aanpak voor handel en ontwikkelingssamenwerking op landen­
niveau, door te investeren in digitaal ondernemerschap en digitale handel
in partnerlanden (via bijvoorbeeld het International Trade Centre
Netherlands Trust Fund (ITC-NTF)) en door digitale kansen en risico's te
agenderen in regionale en multilaterale beleidsdialogen (bijvoorbeeld op ecommerce via UNCTAD).
Mobiliseren van de private sector voor de SDG's
Nederland werkte in 2022 aan het mobiliseren van private financiering,
zowel voor specifieke beleidsprioriteiten als voor de brede SDG- en klimaat­
agenda. Voor het realiseren van de SDG- en klimaatdoelen schiet financiering op dit moment tekort. Nederland zette in op publieke middelen als
hefboom voor het aantrekken en opschalen van private investeringen. Via
diverse initiatieven werd een impuls gegeven aan projectontwikkeling. Zo
heeft Small Business Innovation Research (SBIR) in Developing Markets
acht projecten ondersteund voor de ontwikkeling en het testen van
circulaire innovaties in snelgroeiende steden in Afrika. Alle projecten van
SBIR in Developing Markets betreffen een samenwerking tussen een
Nederlands bedrijf met een lokaal bedrijf.
In 2022 is het ILX-fonds succesvol van start gegaan. Pensioenfondsen ABP,
Pensioenfonds Bouw en Pensioenfonds Vervoer hebben dit innovatieve
fonds voor circa USD 1 miljard gefinancierd en gaan zo mee-investeren met
de multilaterale ontwikkelingsbanken en FMO in projecten voor de SDG- en
klimaatdoelen in ontwikkelingslanden. NL heeft ILX in de opstartfase
gefinancierd.
Nederland heeft verder gewerkt aan private mobilisatie voor duurzame en
inclusieve publieke voorzieningen. In 2022 word aan het multi-donorini­
tiatief Private Infrastructure Development Group (PIDG) een extra bijdrage
van EUR 17 miljoen verstrekt om de gevolgen van COVID-19 op te vangen.
Daarnaast is in 2022 besloten om de samenwerking met PIDG te
continueren. PIDG heeft een sterk track record rondom het mobiliseren van
privaat kapitaal voor duurzame infrastructuurprojecten, zowel van interna­
tionale als lokale (institutionele) investeerders.
Verduurzaming waardeketens
Middels financiering van o.a. The Sustainable Trade Initiative (IDH),
Solidaridad en de Power of Voices-partnerschappen heeft Nederland
geholpen bij het verduurzamen en inclusiever maken van waardeketens.
Internationaal en binnen de EU is ingezet op meer aandacht voor leefbaar
loon en inkomen. Met Nederlandse steun lanceerden Fair Wear Foundation
en Solidaridad een campagne gericht op de realisatie van een leefbaar loon
in de kledingindustrie, als onderdeel van een nieuw Europees Burgerini­
tiatief. Ook hebben verschillende pilotlanden na inzet van Nederland en ILO
in 2022 hun minimumlonen herzien en/of hun arbeidswetgeving bijgewerkt,
waardoor miljoenen werknemers een hoger inkomen krijgen en zicht krijgen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

27

op fatsoenlijk werk en een leefbaar loon. In de cacaosector hebben
Nederland, België, Duitsland en Zwitserland, en sinds 2022 ook Frankrijk,
nationale multi-stakeholderinitiatieven opgezet, waarbij zowel nationale als
internationale belanghebbenden worden betrokken met als doel een
leefbaar inkomen. Samenwerking tussen deze initiatieven is vastgelegd in
een Memorandum of Understanding.
In 2022 heeft het kabinet het herziene Nationale Actieplan Bedrijfsleven en
Mensenrechten (NAP) gepresenteerd. Een actieve agenda op het gebied van
de United Nations Guiding Principles on Business and Human Rights maakt
Nederland geloofwaardig als het andere landen en bedrijven aanspreekt op
hun verantwoordelijkheid. Het nieuwe IMVO-beleid van Nederland is een
integraal onderdeel van het nieuwe NAP.
Rapportage over resultaten: indicatoren en streefwaarde
OS indicatoren
Zoals vermeld in de leeswijzer is uitvoering gegeven aan motie-Smaling
c.s., waarbij doelen en resultaten in dit jaarverslag inzichtelijker worden
gepresenteerd. In de begroting voor 2022 zijn zeventien OS-indicatoren en
streefwaarden opgenomen.
De resultaten voor deze 17 indicatoren staan niet op zichzelf. Ze zijn
gekoppeld aan thematische Theories of Change en worden aangevuld met
thematische indicatoren in de resultatenrapportage (online resultatenrap­
portage via www.nlontwikkelingssamenwerking.nl), zie ook leeswijzer.
Tabel 1 OS-indicatoren en streefwaarden 2022
Thema
Private sector
ontwikkeling
(PSD)

Resultaatgebied

Streefwaarde
2022

Realisatie 2022

Streefwaarde
2021-2025 (1)

Bedrijfsontwikkeling Aantal banen ondersteund
150.000
door PSD-programma’s (direct
jobs supported naar
internationaal
geharmoniseerde definitie)

2022: 314.000
2021: 270.000
2020: 280.000

300.000
(streefwaarde in
2025, wordt nog
aangepast met
insluiting van
2021-2024)

Aantal bedrijven (Nederlandse 10.000
en lokale ondernemingen) met
een ondersteund plan voor
investering, handel of
dienstverlening

2022: 21.000
2021: 16.600
2020: 14.724

24.000
(streefwaarde in
2025, wordt nog
aangepast met
insluiting van
2021-2024)

Aantal mensen bereikt met
activiteiten gericht op
verbetering van de inname
van voedsel

20.000.000 per
jaar

2022: 23.300.000
2021: 6.900.000
2020: 14.000.000

20.000.000 per
jaar

Aantal boeren bereikt met
10.000.000 per
activiteiten gericht op
jaar
toename van productiviteit en/
of inkomen

2022: 10.600.000
2021: 9.700.000
2020: 1.900.000

10.000.000 per jaar

Voedselzekerheid Uitbannen van de
(2)
huidige honger en
ondervoeding
Stimuleren van
duurzame en
inclusieve groei van
de landbouwsector

Water

Indicator

Aantal hectare
Creëren van
ecologisch duurzame landbouwgrond bereikt met
activiteiten gericht op ecovoedselsystemen
efficiënter gebruik

1.000.000

2022: 700.000
2021: 816.000
2020: 617.000

5.000.000

Drinkwater, sanitaire Het aantal mensen met
toegang tot een verbeterde
voorzieningen en
waterbron
hygiëne

2.200.000

2022: 5.055.515
2021: 3.800.000
2020: 3.600.000

9.500.000
(30 miljoen
cumulatief in
2030)

Het aantal mensen met
3.800.000
toegang tot verbeterde
sanitaire voorzieningen en
voorlichting over hygiënische
leefomstandigheden

2022: 3.974.608
2021: 4.900.000
2020: 5.800.000

17.000.000
(50 miljoen
cumulatief in 2030)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

SDG
SDG 8 Inclusieve
en duurzame groei

SDG 2 Einde
maken aan honger

SDG 6 Toegang tot
een duurzaam
beheer van water

28

Thema

Klimaat

Resultaatgebied

Veiligheid &
Rechtsorde

SDG

Het aantal mensen dat
voordeel ondervindt van
verbeterd stroomgebied
beheer en veiligere delta’s

3.000.000

2022: 902.083
2021: 1.800.000
2020: 1.900.000

12.500.000
(50 miljoen
cumulatief in 2030)

Hernieuwbare
energie

Aantal mensen met toegang
tot hernieuwbare energie

3.200.000

2022: 3.400.000
2021: 3.200.000
2020: 2.600.000

16.100.000
(50 miljoen,
cumulatief in
2030)

Aantal aantoonbare bijdragen 500
door publieke instanties en
bedrijven aan betere
randvoorwaarden voor
vrouwenrechten en
gendergelijkheid (3)

2022: 428

Nog vast te stellen SDG 5 Seksegelijkheid en
zelfontplooiing
van vrouwen

Versterkte capaciteit
van
maatschappelijke
organisaties

Aantal maatschappelijke
300
organisaties met versterkte
capaciteit voor de bevordering
van vrouwenrechten en
gendergelijkheid

2022: 1.212
2021: 373
2020: 531

1.500

Toegang tot family
planning

Aantal van de
20 geselecteerde landen met
jaarlijkse toename van
modern Contraceptive
Prevalence Rate (mCPR)

2022:18

20

Rechten

Aantal gemeenschappen,
N.v.t.
maatschappelijke organisaties
en pleitbezorgingsnetwerken
met versterkte capaciteit voor
de bevordering van seksuele
en reproductieve gezondheid
& rechten

2022: 306
2021: n.v.t.

1.100

Rechtstaat
ontwikkeling

Aantal mensen (man/vrouw) 300.000, waarvan
dat toegang heeft tot recht via 50% vrouwen
een juridische instelling
(formeel of informeel), om zo
hun grondrechten te
beschermen, strafbare feiten
te laten berechten en
geschillen te beslechten,

2022: 728.657
2021: 158.381,
waarvan 73.297
vrouwen (46%)
2020: 196.598,
waarvan 89.122
vrouwen (43,8%)

1.500.000
cumulatief

2022: 14.111.835
2021: 10.000.000
2020: 12.800.000

60.000.000 m2

Menselijke Veiligheid Aantal m2 land dat is
vrijgegeven als gevolg van
humanitaire
ontmijningswerkzaamheden
Migratie en
Ontwikkeling

Streefwaarde
2021-2025 (1)

Realisatie 2022

Verbeterd
stroomgebied
beheer en veilige
delta’s

Vrouwenrechten Verbeterde
en
randvoorwaarden
gendergelijkheid voor vrouwenrechten en gender
gelijkheid

Seksuele en
Reproductieve
Gezondheid en
Rechten (SRGR)
en HIV

Streefwaarde
2022

Indicator

Opvang en
bescherming in de
regio

20

12.000.000 m2

SDG 7 Toegang tot
duurzame en
moderne energie

SDG 3 Goede
gezondheid en
welzijn SDG
5 Sekse-gelijkheid
en zelfontplooiing
van vrouwen

SDG
16 Vreedzame en
inclusieve
samenleving

Aantal mensen dat formeel/
informeel onderwijs en
trainingen volgt

125.000 personen 2022: 395.715
2021: 295.270
2020: 430.000

625.000 personen SDG 4
Kwaliteitsonderwijs

Aantal mensen ondersteund
in het ontwikkelen van
inkomsten genererende
activiteiten

30.000 personen

150.000 personen SDG 8 Inclusieve
en duurzame groei

2022: 8.085
2021: 10.000
2020: 30.000

Tabel Internationale handel & IMVO indicatoren en streefwaarden 2022
Tabel 2 Internationale handel & IMVO indicatoren en streefwaarden 2022
Thema
Buitenlandse Handel
Artikel 1: Duurzame
economische ontwikkeling,
handel en investeringen

Resultaatgebied
Bevorderen van
MVO onder het
Nederlands
bedrijfsleven

Indicator

Streefwaarde
2022

N.v.t.
MVO onder het
Nederlands
bedrijfsleven Het
aandeel grote
bedrijven in Nederland
dat de OESO richtlijnen
voor multinationale
ondernemingen
expliciet onderschrijft
als referentiekader

Realisatie 2022
35%
(tussenmeting
uitgevoerd in
2020, over
rapportagejaar
2019)

Streefwaarde
2021-2025 (1)
90% in 2023

SDG
SDG 8 Inclusieve en
duurzame groei en
SDG 12 Duurzame
consumptie en
productie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

29

Thema

Realisatie 2022

Streefwaarde
2021-2025 (1)

Het aantal door RVO
N.v.t.
voor
internationalisering
ondersteunde
ondernemingen dat in
de 3 jaar na de
beleidsinterventie
meer heeft
geëxporteerd naar de
doelmarkt

683 van 3107

N.v.t.

N.v.t.
De cumulatieve
exporttoename van de
betreffende bedrijven

EUR 227,4 mln

N.v.t.

Resultaatgebied

Streefwaarde
2022

Indicator

SDG

voor hun
internationale
activiteiten.
Bevorderen van
internationaal
ondernemerschap

SDG 8 Inclusieve en
duurzame groei SDG
9 Innovatie en
duurzame
infrastructuur

Realisatie periodieke rapportages / beleidsdoorlichtingen
Tabel 3 Realisatie beleidsdoorlichtingen
Thema

Artikel(en)

Naam SEA-thema of
artikel

Nummer(s)
begrotingsartikel(en) waar
thema betrekking op heeft

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022
Behandeling
Tweede
Kamer *

Beleidsdoorlichting
artikel 1: Duurzame
economische
ontwikkelingen,
handel en
investeringen

1.1, 1.2, 1.3

Beleidsdoorlichting
van een thema:
Voedselzekerheid

2.1

X

34 124-15 ;

Beleidsdoorlichting
2.2
van een thema: Water

X

34 124-16

Beleidsdoorlichting
van een thema:
Maatschappelijk
middenveld

X

34124-25

3.3

X

34124-11

Beleidsdoorlichting
Ex 4.2, sindsdien onderdeel
van een thema:
begroting Ministerie van
Budget Internationale
Defensie
Veiligheid

X

31 516-20

Beleidsdoorlichting
van een thema:
Multilaterale
samenwerking

5.1

X

31 271-29

* Vervolgnummer betreft het Kamerstuk (bijv. 34 124-15).

Beleidsdoorlichtingen en Periodieke Rapportages voor Buitenlandse Zaken
worden uitgevoerd door de Directie Internationaal Onderzoek en Beleids­
evaluatie IOB. Tot 2019 zijn beleidsdoorlichtingen uitgevoerd per beleids­
thema. In de periode 2019-2022 zijn beleidsdoorlichtingen uitgevoerd per
begrotingsartikel. Vanaf 2023 worden periodieke rapportages uitgevoerd
per beleidsthema conform de Strategische Evaluatie Agenda.
Openbaarheidsparagraaf
In de kabinetsreactie op het rapport ‘Ongekend onrecht’ heeft het kabinet
onder andere maatregelen aangekondigd gericht op actieve openbaar­
making van informatie en op verbetering van de informatiehuishouding bij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

30

de ministeries (‘Open op orde’). Ook het ministerie van Buitenlandse Zaken
werkt aan een continue verbetering van de informatiehuishouding en
grotere transparantie van overheidsinformatie richting burger en
parlement.
In het kader van het rijksbrede programma 'Open op Orde' werkt BZ sinds
2021 aan het verbeteren van de informatiehuishouding. Alle activiteiten
worden uitgevoerd als onderdeel van 'het Actieplan Informatiehuis­
houding BZ'. Het actieplan wordt, conform generieke afspraken, uitgevoerd
binnen vier actielijnen die zich richten op
1) versterking van professionele ondersteuning binnen de informatiehuis­
houding (actielijn Informatieprofessionals),
2) het meer onder controle brengen van de informatiestromen (actielijn
volume en aard van informatie),
3) verbetering van de informatiesystemen (actielijn informatiesystemen)
4) verbetering van sturing en naleving (actielijn sturing en naleving). Voor
de uitvoering van het actieplan is in 2022 vanuit generieke middelen
2,6 miljoen aan BZ ter beschikking gesteld.
In het kader van actielijn 1 is een herstructureringsplan voor het cluster
Informatiemanagement opgesteld en, na positief advies van de Onderne­
mingsraad, vastgesteld. De werving van nieuwe Functionarissen Informa­
tiehuishouding is begin 2023 gestart.
Actielijn 2 omvat de deelactiviteiten m.b.t. saneren van de netwerkschijven,
het afbouwen van het papieren archief, het vernietigen van digitale
archieven en de actualisatie van de BZ selectielijst. Deze activiteiten lopen
allemaal. De aangepaste selectielijst is concept gereed en afgestemd met
het Nationaal Archief. Deze wordt in voorjaar 2023 vastgesteld. Verder bevat
actielijn 2 de deelactiviteit voor e-mailarchivering. Het rijksbrede implemen­
tatietraject hiervoor is eind 2022 gestart. Volgens planning zal de imple­
mentatie eind 2023 zijn afgerond. M.b.t. de deelactiviteit «archivering van
appberichten» wordt het nieuwe rijksbrede beleid afgewacht dat wordt
opgesteld n.a.v. de adviezen over dit onderwerp die recent zijn uitgebracht.
Voor de deelactiviteit aansluiting op PLOOI wordt de oorspronkelijke aanpak
herzien naar aanleiding van het BIT-advies hierover. De deelactiviteiten
«archivering van websites» en «actieve openbaarmaking informatiever­
strekking Kamer» zijn afgerond.
Binnen actielijn 3 is de deelactiviteit voor de nieuwe SharePoint-omgeving
als basisvoorziening voor de informatiehuishouding van BZ grotendeels
gereed. Deze nieuwe omgeving wordt in de eerste helft van 2023 in gebruik
genomen.
Als onderdeel van actielijn 4 is de beheersregeling informatiemanagement
BZ geactualiseerd. Deze is in concept gereed. Het instellen van een advies­
commissie IHH wordt heroverwogen. Voor de deelactiviteit «doorontwik­
keling kwaliteitssysteem» is BZ aangesloten bij de rijksbrede
klankbordgroep IHH Dashboard.
Overzicht risicoregelingen
Toelichting op overzicht risicoregelingen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

31

DGGF
Het Dutch Good Growth Fund (DGGF) is een revolverend fonds dat financiering verschaft voor ontwikkelingsrelevante en risicodragende investe­
ringen en exporttransacties en bestaat uit drie onderdelen. Binnen alle drie
de onderdelen van het DGGF is het mogelijk om garanties te verstrekken.
Voor onderdeel 2 houdt de fondsbeheerder zelf een reserve aan ter grootte
van de verstrekte garanties, waardoor het begrotingsrisico voor BHOS
beperkt is.
Daarnaast is de fondsbeheerder in de gelegenheid gesteld om het
toegekende budget volledig in te kunnen zetten en is bepaald dat de fonds­
beheerder voor een hoger bedrag dan het beschikbare budget aan
contracten/committeringen kan aangaan met intermediaire fondsen. Het
gaat hier om een overcommitteringsruimte, in de vorm van een garantie
van BHOS aan de fondsbeheerder van maximaal EUR 100 miljoen.
Eventuele verliezen zullen ten laste van het investeringskapitaal worden
gebracht, waardoor er geen extra begrotingsrisico voor BHOS is.
Daarom wordt hieronder alleen ingegaan op onderdeel 1 en 3 van het DGGF.
Door het verstrekken van garanties kan het DGGF onverwachts geconfron­
teerd worden met onvoorziene uitgaven indien de garantieverstrekking leidt
tot claims. Er kan een flinke mismatch in de tijd optreden tussen inkomsten
en uitgaven. Om een buffer op te kunnen bouwen en de schommelingen in
de tijd op te kunnen vangen wordt voor onderdeel 1 en 3 van het DGGF,
ingevolge artikel 5, vierde lid, van de Comptabiliteitswet 2001, gebruik
gemaakt van het instrument «interne begrotingsreserve». De huidige
omvang van de begrotingsreserve is gerelateerd aan de uitstaande garan­
tieverplichtingen en de verwachte groei van de portefeuille in 2023.
Per saldo is in 2022 voor EUR 94,989 miljoen aan garanties en/of wisselfinancieringen verstrekt. In 2022 is de begrotingsreserve per saldo met
EUR 4,983 miljoen afgenomen. Dit saldo bestaat uit een storting van
ontvangen premies en aflossingen van wisselfinancieringen ad
EUR 5,746 miljoen en een onttrekking van EUR 10,729 miljoen. De begro­
tingsreserve komt daarmee per 31 december 2022 op EUR 47,114 miljoen.
Voor het DGGF is een garantieplafond ingesteld in lijn met het garantie­
kader. Het cumulatieve bedrag dat op enig moment aan garanties binnen
het DGGF kan uitstaan is gemaximeerd op EUR 675 miljoen. De hoogte van
het garantieplafond is in de beleidsevaluatie DGGF in 2020 geëvalueerd.
FOM
Voor Nederlandse bedrijven die actief zijn op buitenlandse markten is een
effectief functionerend bedrijfsleveninstrumentarium evenals goede
economische diplomatie van groot belang. In 2016 is gewerkt aan een
herziening van het bestaande non-ODA financieringsinstrumentarium.
Door deze herziening wordt – op basis van additionaliteit van de overheid –
optimaal ingespeeld op veranderende marktomstandigheden en financieringsbehoeftes.
De Faciliteit Opkomende Markten (FOM) en Finance for International
Business (FIB) zijn afgebouwd. De karakteristieken van deze regelingen zijn
gecombineerd in het Dutch Trade and Investment Fund (DTIF) met als doel
meer maatwerk te kunnen bieden, alsmede een meer homogene bediening
aan het NL-bedrijfsleven, waardoor de doelgroep beter kan worden bereikt.
De middelen die vrijkomen uit de bestaande begrotingsreserve voor de
FOM worden ingezet voor DTIF. Er zijn in 2022 geen premies ontvangen. In
2022 is een schade uitgekeerd van EUR 1,618 miljoen. In 2022 zijn geen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

32

middelen uit de begrotingsreserve FOM ingezet voor het DTIF. Hierdoor
komt de begrotingsreserve FOM per 31 december 2022 uit op
EUR 29,022 miljoen. Omdat er geen nieuwe garanties meer worden
verleend onder het FOM, is het plafond verlaagd naar EUR 3,188 miljoen.
Dit is overeenkomstig het totaal aan uitstaande garanties.
DTIF
Het Dutch Trade and Investment Fund (DTIF) is een revolverend fonds dat
financiering verschaft voor risicodragende investeringen en exporttrans­
acties en bestaat uit twee onderdelen. Binnen beide onderdelen is het
mogelijk om garanties te verstrekken. Binnen onderdeel twee worden
garanties verstrekt in de vorm van wisselfinancieringen. Door het
verstrekken van garanties kan het DTIF onverwachts geconfronteerd
worden met onvoorziene uitgaven indien de garantieverstrekking leidt tot
claims. Er kan een flinke mismatch in de tijd optreden tussen inkomsten en
uitgaven. Om een buffer op te kunnen bouwen en de schommelingen in
de tijd op te kunnen vangen wordt voor beide onderdelen van het DTIF,
ingevolge artikel 5, vierde lid, van de Comptabiliteitswet 2001, gebruik
gemaakt van het instrument «interne begrotingsreserve». De uiteindelijke
hoogte van de begrotingsreserve is gerelateerd aan de hoogte van de
garantieplafonds die voor de onderdelen van het DTIF zijn vastgesteld. Er
is besloten een initiële storting van EUR 5 miljoen in de begrotingsreserve
te doen bij de start van het DTIF ter dekking van het extra financiële risico
dat de Staat kan gaan lopen door het verstrekken van garanties en wissel­
financieringen.
Per saldo is in 2022 voor EUR 16.251 miljoen aan garanties en/of wisselfinancieringen verstrekt. In 2022 is de begrotingsreserve per saldo met
EUR 1,089 miljoen afgenomen. Dit saldo bestaat uit een storting van
ontvangen premies en aflossingen van wisselfinancieringen ad
EUR 6,149 miljoen en een onttrekking van EUR 7,238 miljoen. De stand van
de begrotingsreserve komt per 31 december 2022 op EUR 22,997 miljoen.
De huidige omvang van de begrotingsreserve is gerelateerd aan de
uitstaande garantieverplichtingen en de verwachte groei van de portefeuille
in 2023.
Voor het DTIF is een garantieplafond ingesteld in lijn met het garantiekader.
Het cumulatieve bedrag dat op enig moment aan garanties binnen het DTIF
kan uitstaan is gemaximeerd op EUR 140 miljoen.
DRIVE
Met DRIVE faciliteert de minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikke­
lingssamenwerking (BHOS) investeringen in publieke infrastructuurpro­
jecten die bijdragen aan een goed ondernemingsklimaat en de ontwikkeling
van de private sector in lage- en middeninkomenslanden. DRIVE doet dit
middels het verstrekken van subsidies met of zonder terugbetalingsver­
plichting (lening of à fonds perdu) aan het bedrijfsleven. Ook kunnen
garanties worden verstrekt en is er aanvullende Exportkredietverzekering
(EKV) beschikbaar. Het garantieplafond voor DRIVE is vastgesteld op
EUR 55 miljoen per jaar. Ter afdekking van de risico’s en ter compensatie
van de mismatch in de tijd tussen (premie)inkomsten en uitgaven (ten
behoeve van schades), is afgesproken een interne begrotingsreserve aan te
houden. Bij de herziening van het toetsingskader risicoregelingen is in 2022
besloten de hefboom aan te passen naar de verhouding 1:3. Bij de start van
DRIVE is besloten een initiële storting van EUR 12,5 miljoen in de begro­
tingsreserve te doen ter dekking van het extra financiële risico dat de Staat
kan gaan lopen door het verstrekken van garanties en verzekeringen. Er is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

33

in 2019 een garantie verstrekt vanuit DRIVE van EUR 49,293 miljoen. Deze
garantie is in 2022 geherwaardeerd tot een bedrag van EUR 43,773 miljoen.
Er is in 2022 een bedrag van EUR 5,868 miljoen aan premies ontvangen. In
2022 is geen schade uitgekeerd. De stand van de begrotingsreserve komt
per 31 december 2022 op EUR 18,368 miljoen.
Tabel 4 Overzicht verstrekte garanties (bedragen x € 1.000)
Artikel

Omschrijving

Uitstaande
garanties t-1

Verleend t

Vervallen t

Uitstaande
garanties t

Garantie­
plafond

Totaal Totaalstand risico­
plafond
voorziening

Artikel 1 Duurzame handel en
Garantie FOM
investering

6.681

0

3.493

3.188

3.188

29.022

Artikel 1 Duurzame handel en
Garantie DTIF
investering

15.948

7.976

7.673

16.251

140.000

22.996

Artikel 1 Duurzame handel en Garantie
investering
DRIVE

43.357

416

0

43.773

Artikel 1 Duurzame handel en Garantie
investering
DGGF

55.000

18.368

142.930

24.978

72.919

94.989

675.000

Artikel 5 (Multilaterale
samenwerking en overige
inzet

Garantie Inter
American
Development
Bank (IDB)

276.794

32.564

0

309.358

309.358

Artikel 5 (Multilaterale
samenwerking en overige
inzet

Garantie
African
Development
Bank (AfDB)

1.454.807

120.232

0

1.575.039

1.575.039

Artikel 5 (Multilaterale
samenwerking en overige
inzet

Garantie
Asian
Development
Bank (AsDB)

1.251.588

103.437

0

1.355.025

1.355.025

Artikel 5 Multilaterale
samenwerking

Garantie ISNIO

Totaal

91.137

0

10.216

80.921

3.283.242

289.603

94.301

3.478.544

47.114

80.921

34.917

55.000

4.138.531

152.417

Uitgaven t Ontvangsten t

Saldo t

Totaalstand
mutatie volume
risicovoorziening t
en t-1

Tabel 5 Overzicht uitgaven en ontvangsten garanties (bedragen x € 1.000)
Artikel

Omschrijving

Uitgaven t-1 Ontvangsten Saldo t-1
t-1

Artikel 1 Duurzame handel en
Garantie FOM
investeringen

0

80

80

1.618

0

‒ 1.618

‒ 1.538

Artikel 1 Duurzame handel en
Garantie DTIF
investeringen

5.099

3.134

‒ 1.965

7.238

6.149

‒ 1.089

‒ 3.054

Artikel 1 Duurzame handel en Garantie
investeringen
DRIVE

0

0

0

0

5.868

5.868

5.868

Artikel 1 Duurzame handel en Garantie
investeringen
DGGF

5.301

3.751

‒ 1.550

10.729

5.746

‒ 4.983

‒ 6.533

3.254

0

‒ 3.254

0

5.990

5.990

2.736

13.654

6.965

‒ 6.689

19.585

23.753

4.168

‒ 2.521

Artikel 5 Multilaterale
samenwerking
Totaal

Garantie ISNIO

Overzicht revolverende fondsen
Revolverende fondsen zijn belangrijk voor BHOS, met ingang van het
jaarverslag 2019 wil BHOS meer inzicht geven in de revolverende fondsen
door de beschikbare informatie aangaande deze fondsen op een meer
overzichtelijke manier te presenteren. Het betreft de fondsen die in het
rapport van de Algemene Rekenkamer zijn onderzocht in 2019 en deze zijn
aangevuld met de nieuwe fondsen Dutch Fund for Climate and
Development (DFCD), FarmFit, One Acre Fund en AGRI3.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

34

Tabel 6 Revolverende fondsen (bedragen x € 1 miljoen)
Begrotings­ Revolverend Fonds
artikel

Uitvoerende
organisatie

1.2

Invest

DTIF (onderdeel 1)

Omvang
fonds[11]
31-12-2022;
Beoogde totale
omvang fonds

Bijdrage NL t/m
31-12-2022;
beoogde totale
bijdrage NL

36,3

44,2; 79,0

118,7

136,2; 230,0

100% nominaal

Evaluatie 2014 – Onbepaald
uitgevoerd in
2020; uitgevoerd
in 2021

214

295,0; 365,0

100% nominaal

Evaluatie 2014 –Onbepaald
uitgevoerd in
2020; uitgevoerd
2021

Dutch Trade & Investment International
Fund
1.3

DGGF

Invest

Uitgangspunt
Uitvoering
revolveerbaarheid evaluatie
gepland;
beleidsdoorlichting
gepland

100% nominaal 2023; uitgevoerd 2016 – Onbepaald
in 2021

Dutch Good Growth Fund International
onderdeel 1
1.3

DGGF

Triple

Looptijd

Dutch Good Growth Fund Jump/PWC
onderdeel 2
1.3

Massif

FMO

493,2

343,3; 345,0

n.v.t.

1.3

Building Prospects (IDF)

FMO

355,4

414,5; 462,0

100% 2023; uitgevoerd 2001-2028
in 2021

1.3

PIDG

PIDG

881,2 (USD
927,6)

10,0 en 150,1
(10,0 en USD
158,0; 10,0 en
210,9 (USD
222,0)

9,9 (USD 10,4)

14,3 (USD 15,0);
14,3 (USD 15,0)

100% n.v.t.; uitgevoerd 2018–2023
in 2021

23

23,0; 50,0

100% n.v.t.; uitgevoerd 2019–2034
in 2021

Private Infrastructure
Development Group
1.3

One Acre Fund

One Acre Fund

1.3

Farm Fit

IDH

2.1

GAFSP

IFC

138,35 (USD
111,2
145,6) (92,1 Investment

Global Agricultural and
Food Security Programme

en 19,1M&E)
(USD 117,0: USD
96,9 Investment
en USD 20,1
M&E); 115,3(USD
121,4)

2.3

AGRI3 Fund

Stichting Title
Holder Agri3

2.3

AEF

FMO

157

100% nominaal Mid-term
evaluatie 2018,
geen afspraken
over volgende
evaluatie

Tot 2026

2022; 2023 2020-2039

121,6;129,1 EUR 129,1 mln. is Iedere 5 jaar, de 2006-2028
75% ‒ 100% volgende
revolveerbaar evaluatie staat
gepland voor
2023

18,4;20,9 (TA)

2.3

CIO / AEF II Climate
Investor One

FMO

26,7 48,5 (USD 51,1);
52,8 (USD 55,6)

2.3

DFCD

FMO

71,9

Dutch Fund for Climate
and Development

n.v.t. n.v.t.; uitgevoerd 2002 - Onbepaald
in 2021

20,4 (USD 21,5);
28,41 (USD Totaal fonds (incl.
38,0 (USD 40) NL 29,91: USD 27,55 TA) 87,5%; Finance
en 47,5 (USD 50) Finance Fund en
Fund 100%
Rabobank, totaal
USD 2,36 TA);
85,5 (USD 90)
38,0 (USD 40,0:
USD 35,0
Finance Fund en
USD 5,0 TA)

Access to Energy Fund

Evaluatie 2006-2026
uitgevoerd in
2020; uitgevoerd
in 2021

75% ‒ 100% Iedere 5 jaar. De 2012-2037
evaluatie over
de periode
2017-2021 staat
gepland voor
2023

135,0; 160,0 Maximaal 160,0 (= Iedere 5 jaar. De 2019-2037
100%) eerste zal
plaatsvinden
eind 2023; 2023

1 De omvang van het fonds betreft de waarderingsgrondslag zoals die bij de uitvoerder in de balans wordt gerapporteerd volgens de meest recente beschikbare gegevens.
Voor enkele fondsen (DGGF, DTIF, GAFSP, PIDG, One Acre Fund, DFCD) zijn de (meest recente) gegevens per 31 december 2022 opgenomen.

Toelichting op overzicht revolverende fondsen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

35

Revolverende fondsen hebben als kenmerk dat investeringen na enige tijd
worden terugontvangen waarna deze middelen ingezet kunnen worden
voor nieuwe investeringen passend binnen het doel van het fonds
(Kamerstuk 35 470 XVII, nr. 1 36). Fondsbeheerders is benadrukt dat, waar
mogelijk en verantwoord, bij nieuwe investeringen de nadruk op de focus­
regio’s ligt.
DTIF
Dutch Trade & Investment Fund richt zich op het ondersteunen van
Nederlandse bedrijven die zaken willen doen met niet-ontwikkelingslanden
en niet terecht kunnen bij reguliere banken.
DGGF
Dutch Good Growth Fund onderdeel 1 en 2. Onderdeel 1 en 2 van DGGF
richt zich op het bevorderen van ondernemerschap in ontwikkelingslanden.
De begunstigde van het DGGF zijn ondernemers.
MASSIF
MASSIF is gericht op het verbeteren van toegang tot financiering voor het
MKB in ontwikkelingslanden.
Building Prospects
Het Building Prospects Fonds is een voortzetting van het Infrastructure
Development Fund en richt zich op het (deels) financieren van infrastruc­
tuurprojecten in ontwikkelingsland.
PIDG
De Private Infrastructure Development Group is gericht op het ontwikkelen
en financieren van private infrastructuur in ontwikkelingslanden.
One Acre Fund
Het One Acre Fund ondersteunt kleine boeren in Afrika met de financiering
van noodzakelijke activa. Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 470
XVII, nr. 1 37
Farmfit Fund
Het Farmfit Fund dient ter financiering van een programma voor versterking
van en toegang tot financiële diensten voor kleine boeren en MKB in de
agrarische sector in ontwikkelingslanden in samenwerking met het interna­
tionale bedrijfsleven.
GAFSP
Het Private Sector Window van dit fonds richt zich op innovatieve financiering met als doel commerciële mogelijkheden van het MKB en kleinere
boerenbedrijven in de logica van lokale, nationale en internationale
productketens te ontwikkelen.
AGRI3 Fund
Het AGRI3 Fund heeft tot doel banken, andere financiële instellingen en
landbouwbedrijven te stimuleren zakenmodellen te ontwikkelen met
bosbescherming, herbebossing en implementatie van innovatieve
landbouwoplossingen terwijl de levensstandaard van lokale boeren wordt
verbeterd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

36

AEF
Het Access to Energy Fund is opgericht met als doel energietoegang voor
mensen in ontwikkelingslanden te vergroten. Met behulp van risicodragend
kapitaal maakt AEF investeringen in hernieuwbare energie in ontwikke­
lingslanden «bankable».
CIO / AEF II
Climate Investor One is door FMO ontworpen om private investeringen in
hernieuwbare energie projecten in ontwikkelingslanden verder te
versnellen.
DFCD
Het Dutch Fund for Climate and Development is een fonds voor klimaatactie
in ontwikkelingslanden gericht op het tegengaan van klimaatverandering
en versterking van de weerbaarheid tegen de gevolgen van klimaatveran­
dering, als uitvloeisel van de Nederlandse toezeggingen onder de Overeen­
komst van Parijs.
Budgettair overzicht Oekraïne
In de onderstaande tabel staan uitgaven die verband houden met de
Russische invasie in Oekraïne. Het gaat hierbij om directe steun uit de
begroting van BHOS. Uitgaven gerelateerd aan derde-orde effecten zijn
hierin niet opgenomen. Omdat de uitgaven incidenteel zijn geweest en niet
meerjarig, zijn de kasuitgaven identiek aan de verplichtingen.
Tabel 7 Budgettair overzicht Oekraïne (bedragen x € 1.000)
Artikelnummer Artikelnaam

Maatregel

3.1

Bijdrage UNFPA
Seksuele en
reproductieve
gezondheid en rechten en
hiv/aids

4.1

Humanitaire hulp

Humanitaire hulp

4.2

Opvang en bescherming Steun Oekrainse
vluchtelingen in
in de regio en
migratiesamenwerking Moldavie

5.1

Multilaterale
samenwerking

Bijdragen aan EBRD
en Wereldbank voor
winterisation en
technische
ondersteuning

5.2

Overig armoedebeleid

Lokale activiteiten
vanuit de
Ambassade Kiev

Totaal

Verplichtingen 2022 Uitgaven 2022
2.000

Ontvangsten 2022

Relevante Kamer­
stukken

2.000

‒
BZDOC-1985491629-78

43.478

43.478 ‒

BZDOC-307413591-44

10.000

10.000 ‒

BZDOC-307413591-44

164.500

164.500 ‒

BZDOC-307413591-44

237

237 ‒

BZDOC-1985491629-78

220.215

220.215

Toelichting
Artikel 3.1
Vanaf artikel 3.1 is er een eenmalige bijdrage geleverd aan het Bevolkings­
fonds van de Verenigde Naties (UNFPA) voor ondersteuning van slacht­
offers van seksueel en gender gerelateerd geweld onder Oekraïense
vluchtelingen.
Artikel 4.1
Vanaf artikel 4.1 zijn diverse bijdragen geleverd voor het verlenen van
humanitaire hulp in Oekraïne. Dit is gedaan via o.a. Dutch Relief Alliance en
VN organisaties.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

37

Artikel 4.2
Vanaf artikel 4.2 is er via de VN een eenmalige bijdrage geleverd aan hulp
voor Oekraïense vluchtelingen in Moldavië.
Artikel 4.3
Vanaf artikel 4.3 is er via de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG)
bijdrage geleverd voor het herstel en de wederopbouw van de zuidelijke
kuststreek van het land, waarin de havensteden Cherson, Odessa en
Mykolajiv zijn gelegen.
Artikel 5.1
Vanaf artikel 5.1 zijn er bijdragen geleverd aan de Wereldbank en de
Europese Bank voor Wederopbouw en Ontwikkeling (EBRD) voor de winter­
ization van Oekraine. Tevens is een eenmalige bijdrage van EUR 2,5 miljoen
geleverd aan de EBRD voor technische assistentie.
Artikel 5.2
Vanaf artikel 5.2 zijn via de Ambassade in Kyiv lokale activiteiten, zoals het
leveren van generatoren en waterfilters, gesteund.
Overzicht COVID-19 steunmaatregelen
Tabel 8 Overzicht coronasteunmaatregelen
Art.

Omschrijving maatregel
Totaal

Realisatie
2021

2022
0

0

0

0

2023

2024

2025

2026

2027 Vindplaats

Deze tabel geeft een overzicht van de COVID-19 steunmaatregelen die op
de begroting van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking zijn
genomen. Een uitgebreid overzicht is te vinden op https://www.rijksfinancien.nl/corona-visual. In dit overzicht zijn alleen EMU-relevante coronauitgaven opgenomen. De niet EMU-relevante corona-uitgaven zijn terug te
vinden onder de belangrijkste beleidsmatige mutaties en de toelichting op
de financiële instrumenten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

38

4. Beleidsartikelen
Artikel 1: Duurzame economische ontwikkeling, handel en investeringen
A. Algemene doelstelling
Verminderen van armoede en maatschappelijke ongelijkheid, bevorderen
van duurzame inclusieve groei wereldwijd en versterken van het interna­
tionaal verdienvermogen van Nederland. Daartoe werkt Nederland aan
een duurzaam handels- en investeringssysteem inclusief Maatschappelijk
Verantwoord Ondernemen (MVO), versterking van de Nederlandse handelsen investeringspositie en aan versterking van de private sector en arbeids­
markt in ontwikkelingslanden.
B. Rol en verantwoordelijkheid
Het vergt een kabinetsbrede inspanning om deze doelstellingen te verwe­
zenlijken. De minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamen­
werking werkt hiertoe in het bijzonder samen met de minister van Financiën,
de minister en staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat, de
minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, de minister van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en de minister van Infrastructuur en
Waterstaat.
De minister is verantwoordelijk voor:
Financieren
– Het voeren van een op maat gesneden en onderling samenhangend
financieel instrumentarium gericht op export- en investeringsbevordering
voor het Nederlands en lokaal bedrijfsleven in ontwikkelingslanden,
handelsfacilitatie en markttoegang. In het licht van internationale ontwik­
kelingen en toenemende concurrentie internationaal inzetten op een
verbetering van het gelijk speelveld in het financieel instrumentarium
gericht op export- en investeringsbevordering.
– Het financieel ondersteunen van het Nederlandse en lokale midden- en
kleinbedrijf en startups, om met eigentijdse oplossingen bij te dragen aan
duurzame economische ontwikkeling wereldwijd.
– Het financieren van diverse bilaterale en internationale programma’s die
bijdragen aan een gunstig ondernemingsklimaat en innovatief onderne­
merschap in lage- en middeninkomenslanden, met in het bijzonder
aandacht voor (jeugd)werkgelegenheid en innovatie.
– Het financieren van het National Contact Punt (NCP) voor de OESOrichtlijnen voor multinationale ondernemingen belast met voorlichting over
de OESO-richtlijnen, en het behandelen van klachten met betrekking tot
het nakomen van de OESO-richtlijnen door Nederlandse bedrijven.
Stimuleren
– Het bevorderen van het nakomen van de OESO-richtlijnen voor multina­
tionale ondernemingen door het Nederlandse bedrijfsleven, onder meer
door middel van dialoog, voorlichting, IMVO-convenanten, het bedrijfsle­
veninstrumentarium voor BHOS en steun aan internationale initiatieven.
– Het bevorderen van werkgelegenheid en ondernemerschap in lage- en
middeninkomenslanden, vooral voor jongeren en vrouwen.
– Stimuleren van ketenverduurzaming in lage- en middeninkomenslanden.
– Het stimuleren van het bedrijfsleven en kennisinstellingen, Nederlands en
lokaal, om met hun internationale activiteiten bij te dragen aan oplossingen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

39

voor maatschappelijke uitdagingen, bijvoorbeeld die zoals benoemd in de
SDG's van de VN.
– Het faciliteren en ondersteunen van Nederlandse bedrijven om zaken te
doen op buitenlandse markten, waaronder in lage- en middeninkomens­
landen, met behulp van kennis en informatie, contacten en netwerken,
positionering en belangenbehartiging (inclusief financiering). Hierbij is
speciale aandacht voor het Nederlandse midden- en kleinbedrijf, startups
en clustergewijze samenwerking van bedrijven op buitenlandse markten.
– Het stimuleren van een aantrekkelijk internationaal vestigingsklimaat voor
buitenlandse investeringen in Nederland ten behoeve van een versterkt
internationaal verdienvermogen van Nederland.
– Het stimuleren van goed bestuur in de vorm van goede wet- en
regelgeving, betrouwbare instituties en actoren en verbeterde belastingre­
gimes in lage- en middeninkomenslanden.
Regisseren
– Een actieve bijdrage leveren aan het schragen en bevorderen van een op
regels gebaseerd mondiaal handels- en investeringssysteem, met oog voor
duurzaamheid, inclusiviteit en een gelijk speelveld, onder meer via de WTO,
OESO en G20.
– Het bevorderen van duurzame, inclusieve bilaterale handelsakkoorden
van de EU met derde landen en effectieve implementatie van deze handels­
akkoorden.
– Het bevorderen van internationale kaders voor IMVO via de VN, OESO, EU
en voluntary principles on security and human rights.
– Het vorm en inhoud geven aan economische diplomatie, economische
missies en inkomende en uitgaande bezoeken, en het opstellen en bewaken
van de afgestemde reisagenda van het kabinet.
– Het bevorderen van publiek-private samenwerking op het terrein van
internationaal ondernemen, onder andere via het publiek-private stelsel
met aan de private kant krachtenbundeling via NL International Business,
aan de publieke kant het Trade & Innovate NL netwerk en daartussenin de
publiek-private ‘Werkplaats’. De nieuw opgerichte International Strategy
Board (ISB) zal zicht houden op het realiseren van de gezamenlijke interna­
tionaliseringsstrategieën en daarover aan private en publieke partijen
adviseren.
– Het invulling geven aan de internationale kant van het topsectorenbeleid.
– Het inhoud geven aan de mede-beleidsverantwoordelijkheid voor de
Exportkredietverzekering (EKV) met de Minister van Financiën.
– Het afstemmen van Nederlandse inspanningen op het gebied van private
sectorontwikkeling en duurzame en inclusieve groei met die van andere
multilaterale en bilaterale donoren, met bijzondere aandacht voor
programma’s van de Europese Commissie en EU-lidstaten.
Uitvoeren
– Het behandelen van klachten van Nederlandse bedrijven in het buitenland,
onder andere over oneerlijke concurrentie.
– Het uitvoeren van controle op de export van strategische goederen, zoals
in de EU en internationale kaders overeengekomen.
– Nationale implementatie en uitvoering van internationale sancties, waar
die export gerelateerde maatregelen betreffen.
– Het aansturen en vormgeven van de inzet van de Rijksdienst voor
Ondernemend Nederland (RVO) op het gebied van handelsbevordering en
private sector ontwikkeling en het strategisch aansturen van de
Nederlandse ontwikkelingsbank FMO.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

40

– Het aansturen van het Netherlands Foreign Investment Agency (NFIA),
met als oogmerk het aantrekken van buitenlandse investeerders naar
Nederland, samen met de minister van Economische Zaken en Klimaat.
C. Beleidsconclusies
Invest International
Interesse vanuit de markt voor het financieringsaanbod van Invest Interna­
tional overtrof de verwachtingen. In 2022 kwam het aantal en de omvang
van investeringen daarom hoger uit dan verwacht. Om te bezien of de MKBregelingen flexibeler kunnen worden ingezet, wordt thans, in lijn met de
motie Amhaouch/Klink (Kamerstuk 36 200 XVII nr. 25), binnen bestaande
middelen en instrumenten een pilot uitgewerkt. Ook is gestart met een
verkenning van verdere versterkte inzet op projectontwikkeling, waarvoor
het structurele budget via een subsidie is toegekend aan Invest Interna­
tional.
Beleid en uitvoering exportcontrole strategische goederen (militair en dualuse)
Als gevolg van de inzet op het ontwikkelen van exportverboden enbeperkingen jegens Rusland en Belarus, en de uitvoering daarvan, is de
implementatie van de herziene EU-verordening 2021/821 voor de export van
dual-use goederen vertraagd. Daarmee zijn de oorspronkelijke doelstel­
lingen voor 2022, mede door de inzet op de sanctiepakketten, niet gehaald.
De opgelopen vertraging ziet op de nadere, beleidsmatige uitwerking van
enkele bepalingen in de verordening, zoals de bepaling over het ad hoc
onder exportcontrole brengen van cybersurveillancetechnologie. Onder
de nieuwe cybersurveillance-bepaling worden bedrijven gehouden tot het
doen van een zorgvuldigheidsonderzoek. Zowel nationaal als op EU-niveau
wordt gewerkt aan richtsnoeren over waar dat zorgvuldigheidsonderzoek
van exporteurs precies aan moet voldoen en aan het identificeren en nader
uitwerken van de definitie cybersurveillance-items. Een eerste versie van
de Europese richtsnoeren was voorzien in het eerste kwartaal van 2022,
maar is nu voorzien voor het tweede kwartaal van 2023.
Het combinatiebeleid
In de tweede helft van 2022 is een begin gemaakt met de uitwerking van
het combinatiebeleid, zoals dat is opgenomen in de BHOS-nota die in juni
2022 verscheen. Voor de gecombineerde handels- en ontwikkelingssamen­
werkingsbenadering gericht op duurzaamheid en digitalisering, werden
door de Nederlandse ambassades in de veertien combinatielanden achttien
voorstellen voor activiteiten ingediend. Deze voorstellen variëren van water­
management, energie, agritech, tuinbouw, cacao, e-health tot cold chain
logistics. In 2023 worden de plannen uitgewerkt en zullen de eerste activi­
teiten van start gaan.
D. Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 9 Budgettaire gevolgen van beleidsartikel 1 Duurzame economische ontwikkeling, handel en investeringen
(bedragen x € 1.000)
Realisatie 2018 Realisatie 2019 Realisatie 2020 Realisatie 2021 Realisatie 2022
Verplichtingen

614 842

899 483

467 946

499 364

663 825

Vastgestelde
Verschil 2022
begroting 2022
575 216

88 609

Uitgaven:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

41

Realisatie 2018 Realisatie 2019 Realisatie 2020 Realisatie 2021 Realisatie 2022

1.1

Vastgestelde
Verschil 2022
begroting 2022

Programma-uitgaven totaal

537 160

515 698

569 149

549 655

579 628

550 199

29 429

Duurzaam handels- en
investeringssysteem, incl.
MVO

24 258

28 631

24 590

28 939

28 056

31 525

‒ 3 469

MVO en beleidsondersteuning
(ODA)

4 946

10 361

11 685

12 908

15 946

13 575

2 371

MVO en beleidsondersteuning
(non-ODA)

2 278

2 843

328

670

712

2 611

‒ 1 899

48

22

MVO en beleidsondersteuning
(non-ODA)

1 979

572

1 619

1 932

1 613

2 294

‒ 681

MVO en beleidsondersteuning
(ODA)

2 221

1 116

1 227

1 498

2 652

1 850

802

Subsidies (regelingen)

Contributies internationaal
ondernemen (non-ODA)
Opdrachten

Bijdrage aan agentschappen
Rijksdienst voor Ondernemend
Nederland

1 276

MVO en beleidsondersteuning
(ODA)

900

Bijdrage aan (inter-)nationale
organisaties
MVO en beleidsondersteuning
(ODA)

7 244

5 760

4 439

6 563

1 768

6 000

‒ 4 232

Contributies internationaal
ondernemen (non-ODA)

5 542

5 022

5 292

5 368

5 365

5 195

170

127 922

105 214

100 284

86 665

MVO en beleidsondersteuning
(non-ODA)

1.2

Versterkte Nederlandse
Handels- en
Investeringspositie

759

87 598

96 700

13 619

Subsidies (regelingen)
Programma's internationaal
ondernemen
Versterking
concurrentiepositie Nederland
Invest Internationaal

10 000

‒ 893

5 421

5 000

6 950

4 000

6 502

‒ 2 502

2 683

275

60

7 200

9 000

‒ 1 800

0

13 209

7 500

0

4 499

‒ 4 499

5 267

3 223

Partners for International
Business (PIB) (non-ODA)

3 560

3 380

Demonstratieprojecten,
haalbaarheidsstudies en
investeringsstudies (DHI) (nonODA)

4 126

3 374

0

878

0

5

6 814

0

Overige (non-ODA)

9 107

674

Starters International Business
(SIB)/ Programma Strategische
Beurzen (non-ODA)

Versterking economische
functie

15 732

3 200

Dutch Trade and Investment
Fund

Fonds opkomende markten

16 100

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

42

Realisatie 2018 Realisatie 2019 Realisatie 2020 Realisatie 2021 Realisatie 2022

Vastgestelde
Verschil 2022
begroting 2022

Leningen
Dutch Trade and Investment
Fund

14 017

3 378

0

0

3 528

13 720

28 217

15 238

15 007

1 500

13 507

11 697

10 972

13 214

11 566

1 648

Garanties
Dutch Trade and Investment
Fund
Opdrachten
Programma's internationaal
ondernemen
Dutch Trade and Investment
Fund

426

814

1 022

1 014

450

564

Wereldtentoonstelling Dubaï

4 255

3 325

3 982

4 000

0

4 000

48 137

43 716

46 742

43 148

3 594

1 148

42

416 637

415 502

451 288

432 009

Aanvullende opdrachten

4 576

8 020

GES

1 087

9 322

Rijksdienst voor ondernemend
Nederland

35 349

33 265

Versterking economische
functie (NBSO's via RVO) (nonODA)

5 400

5 350

Bijdrage aan agentschappen

Bijdrage aan (inter-)nationale
organisaties
Programma's internationaal
ondernemen

1.3

Versterkte private sector en
arbeidsmarkt in
ontwikkelingslanden

425 304

390 367

19 279

Subsidies (regelingen)
Marktontwikkeling en
markttoegang
Economic governance and
institutions

11 834

32 572

5 659

8 450

‒ 2 791

36 089

28 834

16 992

26 400

‒ 9 408

Financiele sectorontwikkeling

41 297

3 352

12 824

34 561

35 563

36 810

‒ 1 247

Infrastructuurontwikkeling

15 247

252

30 254

15 607

33 583

36 500

‒ 2 917

52 214

39 010

47 726

39 700

8 026

8 341

10 704

6 000

4 704

3 100

4 741

0

4 741

1 623

0

1 623

Duurzame productie en handel
(Jeugd)werkgelegenheid

11 219

2 343

9 735

Dutch Good Growth Fund

26 847

12 071

11 776

Nexus onderwijs en werk
Lokale private sector
ontwikkeling
Marktontwikkeling in het kader
van private sector
development

32 672

40 586

Wet en regelgeving

1 176

2 347

Versterking privaat
ondernemerschap

61 000

42 381

Bedrijfsmatige technische
bijstand

252

468

Samewerking bedrijfsleven en
PPP's

518

5 504

Technische assistentie DGGF

3 714

1 618

Landenprogramma's
ondernemingsklimaat

4 190

0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

43

Realisatie 2018 Realisatie 2019 Realisatie 2020 Realisatie 2021 Realisatie 2022

Vastgestelde
Verschil 2022
begroting 2022

Leningen
Infrastructuurontwikkeling

26 400

17 000

12 460

Dutch Good Growth Fund

28 000

23 262

27 100

Financiële sector ontwikkeling

11 830

27 525

10 000

17 525

2 700

54 300

34 000

20 300

20 594

16 474

1 000

15 474

5 868

0

5 868

Garanties
Dutch Good Growth Fund

1 858

1 266

7 257

Financiële sector ontwikkeling
Infrastructuurontwikkeling
Opdrachten
Marktontwikkeling en
markttoegang

9 625

9 018

9 015

12 000

‒ 2 985

Economic governance and
institutions

19 038

15 971

17 635

18 000

‒ 365

Financiële sector ontwikkeling

13 470

4 549

5 752

4 000

1 752

431

0

2 354

9 213

750

8 463

9 289

0

8 678

17 705

19 305

‒ 1 600

11 093

1 217

33 259

31 282

25 434

34 000

‒ 8 566

4 925

4 994

4 551

5 700

‒ 1 149

20 531

27 130

27 968

29 794

‒ 1 826

Infrastructuurontwikkeling

6 515

(Jeugd)werkgelegenheid
Dutch Good Growth Fund

1 145

Landenprogramma's
ondernemingsklimaat

2 691

Marktontwikkeling in het kader
van private sector
development

11 908

Wet en regelgeving

12 184

886

Bedrijfsmatige technische
bijstand

135

452

Technische assistentie DGGF

5 866

10 252

Rijksdienst voor Ondernemend
Nederland

29 387

27 597

Infrastructuurontwikkeling

29 065

0

4 943

4 736

Bijdrage aan agentschappen

Bijdrage aan (inter-)nationale
organisaties
International Labour
Organisation
Lokale private sector
ontwikkeling
Marktontwikkeling en
markttoegang

24 776

17 515

8 837

8 500

337

5 000

4 915

5 028

4 901

4 218

5 500

‒ 1 282

2 901

5 944

1 462

10 000

‒ 8 538

Financiele sectorontwikkeling

25 205

63 708

11 078

25 639

11 396

3 000

8 396

Infrastructuurontwikkeling

14 787

50 262

49 831

45 838

29 204

57 000

‒ 27 796

(Jeugd)werkgelegenheid

4 399

3 400

3 560

3 380

0

3 000

‒ 3 000

1 439

5 855

11 160

16 360

22 600

‒ 6 240

1 780

0

1 780

Partnershipprogramma ILO
Economic governance and
institutions

Nexus onderwijs en werk
Duurzame productie en handel
Landenprogramma's
ondernemingsklimaat

7 585

23 368

Bedrijfsmatige technische
bijstand

6

127

Transitiefaciliteit

59

0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

44

Realisatie 2018 Realisatie 2019 Realisatie 2020 Realisatie 2021 Realisatie 2022

Vastgestelde
Verschil 2022
begroting 2022

Marktontwikkeling in het kader
van private sector
development

17 990

9 665

Wet en regelgeving

3 342

4 703

0

296

11 447

8 809

33 025

19 230

38 583

6 264

32 319

1.10 Ontvangsten duurzame
economische ontwikkeling,
handel en investeringen

9 447

7 542

25 767

10 176

16 326

3 264

13 062

1.30 Ontvangsten DGGF

2 000

1 267

7 258

9 054

22 257

3 000

19 257

Realisatie 2018 Realisatie 2019 Realisatie 2020 Realisatie 2021 Realisatie 2022

Vastgestelde
begroting 2022

Verschil 2022

Samewerking bedrijfsleven en
PPP's
Ontvangsten

Tabel 10 Uitsplitsing verplichtingen

Verplichtingen

614 842

899 483

467 946

499 364

663 825

575 216

88 609

garantieverplichtingen

7 168

124 916

‒ 29 747

9 168

‒ 13 367

100 000

‒ 113 367

overige verplichtingen

607 674

774 567

497 693

490 196

677 192

475 216

201 976

E. Toelichting op de instrumenten
Verplichtingen
De verplichtingenrealisatie op artikel 1 (Duurzame economische ontwik­
keling, handel en investeringen) valt ten opzichte van de vastgestelde
begroting 2022 EUR 88,609 miljoen hoger uit.
In de eerste suppletoire begroting is een verhoging gemeld door het
aangaan van nieuwe verplichtingen voor onder andere het Health Insurance
Fund, Programma Uitgezonden Managers (PUM-DECP) en Private Infra­
structure Development Group (PIDG).
De realisatie is tevens hoger uitgevallen door het aangaan van verplich­
tingen voor infrastructurele bijdragen en de subsidieverlening aan Invest
International Development B.V. De garantieverplichtingen zijn per saldo met
EUR 113,367 miljoen afgenomen.
Uitgaven
Artikelonderdeel 1.1
De uitgavenrealisatie op artikelonderdeel 1.1 (Duurzaam handels- en inves­
teringssysteem, inclusief MVO) valt ten opzichte van de vastgestelde
begroting 2022 EUR 3,5 miljoen lager uit.
In de tweede suppletoire begroting is een verlaging gemeld door de overhe­
veling naar artikelonderdeel 1.2 en het Ministerie van Economische Zaken
en Klimaat. Tevens zijn de uitgaven voor beleidsondersteunende
onderzoeken en studies lager uitgevallen dan verwacht.
Artikelonderdeel 1.2
De uitgavenrealisatie op artikelonderdeel 1.2 (Versterkte Nederlandse
Handels- en Investeringspositie) valt ten opzichte van de vastgestelde
begroting 2022 EUR 13,6 miljoen hoger uit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

45

In de eerste suppletoire begroting zijn extra middelen vrijgemaakt voor de
financiering van de wereldtentoonstelling Expo 2022 Dubai en de bijdrage
aan RVO als compensatie voor de prijsstijgingen.
In de tweede suppletoire begroting is een verhoging gemeld door de
ophoging van het budget voor de instrumenten van het Dutch Trade and
Investment Fund (DTIF) en programma’s Internationaal Ondernemen.
Artikelonderdeel 1.3
De uitgavenrealisatie op artikelonderdeel 1.3 (Versterkte private sector en
arbeidsmarkt in ontwikkelingslanden) valt ten opzichte van de vastgestelde
begroting 2022 EUR 19,2 miljoen hoger uit. Deze stijging betreft extra
uitgaven in het kader van programma’s voor financiële sector- en infrastruc­
tuurontwikkeling.
Ontvangsten
De ontvangstenrealisatie op artikel 1 valt ten opzichte van de vastgestelde
begroting 2022 EUR 32,3 miljoen hoger uit.
In de tweede suppletoire begroting is een verhoging gemeld van de
ontvangsten op artikel 1. Deze verhoging betreft onttrekkingen aan de
begrotingsreserves ter dekking van uitbetaalde wisselfinancieringen,
hogere premieontvangsten en terugbetalingen op wisselfinancieringen
voor het Dutch Good Growth Fund (DGGF), Dutch Trade and Investment
Fund (DTIF). Tevens is een premie ontvangen voor de verstrekte garantie
ten behoeve van Development Relevant Infrastructure Vehicle (DRIVE).
Landenprogramma's
Zoals aangegeven in de leeswijzer vindt een toelichting op de landenpro­
gramma’s plaats onder de betreffende beleidsartikelen. Voor artikel
1 (Duurzame economische ontwikkeling, handel en investeringen) wijkt de
realisatie van geen van de landenprogramma's meer dan EUR 5 miljoen af
van wat was begroot middels de vastgestelde begroting 2022.
Artikel 2: Duurzame ontwikkeling, voedselzekerheid, water en klimaat
A. Algemene doelstelling
Toegenomen voedselzekerheid; verbeterd waterbeheer, drinkwater,
sanitaire voorzieningen en voorlichting over hygiëne; toegenomen
weerbaarheid tegen klimaatverandering en tegengaan van klimaatveran­
dering; duurzaam gebruik natuurlijke hulpbronnen.
B. Rol en verantwoordelijkheid
Om deze doelstelling te realiseren, werkt de minister voor BHOS nauw
samen met de minister en de staatssecretaris van Economische Zaken en
Klimaat, de minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en de
minister en staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat.
De minister is verantwoordelijk voor:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

46

Financieren
– De financiering van diverse programma’s en fondsen gericht op duurzame
economische ontwikkeling, voedsel- en waterzekerheid, toegang tot
hernieuwbare energie, klimaatadaptatie en verduurzaming van grondstof­
winning. In toenemende mate wordt ingezet op financiering van
programma’s waarin oog is voor de dwarsverbanden die tussen deze
mondiale uitdagingen bestaan. Groeiende druk op natuurlijke hulpbronnen
dwingt tot verduurzaming en een integrale benadering die synergie tussen
de verschillende thema’s bevordert. De programma’s worden uitgevoerd
door multilaterale instellingen, maatschappelijke organisaties, kennisinstel­
lingen, (lokale) overheden, centrale uitvoerders (zoals FMO en RVO), in
consultatie en samen werking met andere donoren (waaronder DfID, BMZ,
USAID en SIDA) en via publiek-private partnerschappen.
– De financiering van verschillende multilaterale en internationale instel­
lingen, die een sleutelrol spelen bij de verzameling van gegevens, analyse
en (formulering van de) aanpak van vraagstukken op het gebied van deze
thema’s.
Stimuleren
– Nadruk op de verduurzaming van de dienstverlening en een integrale
benadering die synergie tussen de verschillende thema’s bevordert.
– Het stimuleren van een inclusieve benadering met extra aandacht voor
vrouwen en jongeren.
– Het intensiveren van de samenwerking tussen overheden, kennisinstel­
lingen, maatschappelijke organisaties en de private sector gericht op boven­
genoemde doelstellingen.
– Mobilisatie van private investeringen in klimaatadaptatie en klimaatmiti­
gatie met gebruikmaking van begrotingsmiddelen.
Regisseren
– Inzet van Nederlandse deskundigheid en technologie bij het realiseren van
de ontwikkelingsdoelstellingen.
– Coördinatie, in nauwe samenwerking met de minister van EZK en IenW,
van het Nederlandse internationale milieu- en klimaatbeleid.
C. Beleidsconclusies
Klimaat en energie
Om een milieuramp door de olieopslagtanker Safer te voorkomen onder­
steunde Nederland de VN bij het opzetten van een reddingsoperatie en
doneerde in totaal 15 miljoen USD aan UNDP waarmee de eerste fase van
de reddingsoperatie gestart kan worden. Met een vrijwillige non-ODA
bijdrage van Nederland analyseert het Internationale Hernieuwbare Energie
Agentschap IRENA de geopolitieke dimensies van de mondiale energie­
transitie.
Voedselzekerheid
In 2022 zijn volgens planning ondervoede mensen en kleinschalige
boer(inn)en ondersteund en is bijgedragen aan de internationale respons
op de voedselcrisis. Resultaten behalen (op schaal) blijft een uitdaging, met
name in fragiele landen en instabiele landen/regio’s. Internationale
coördinatie en goede lokale inbedding zijn hiervoor essentieel.
Water
In 2022 hebben 3,8 miljoen mensen duurzame toegang gekregen tot veilig
drinkwater en 5,9 miljoen mensen tot verbeterde sanitaire voorzieningen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

47

Hiermee is over 2022 een beter resultaat bereikt dan voorzien. Evenals bij
de voedselzekerheidsprogramma’s blijft het behalen van resultaten op
schaal in fragiele en instabiele landen en regio’s een uitdaging. Uitvoering
via multilaterale organisaties kan in deze landen een uitkomst bieden.
VN waterconferentie 2023
De voorbereidingen van Nederland als co-host van de VN 2023 Water
Conferentie bleek een uitdaging, vooral in het licht van de veranderde geopolitieke verhoudingen, alsmede de polarisatie en fragmentatie binnen
het multilaterale systeem. De uitgangsposities van Nederland en Tajikistan
werden overbrugd en gaandeweg ontstond duidelijkheid over de rollen van
UNDESA en UN-Water. Om de aandacht van de wereld te vestigen op de
groeiende waterproblematiek en de impact die dit heeft op de wereldwijde
welvaart en economie, is besloten tot het financieren van een Global
Commission on the Economics of Water.
D. Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 11 Budgettaire gevolgen van beleidsartikel 2 Duurzame ontwikkeling, voedselzekerheid, water en klimaat
(bedragen x € 1.000)
Realisatie 2018 Realisatie 2019 Realisatie 2020 Realisatie 2021 Realisatie 2022
Verplichtingen

Vastgestelde
Verschil 2022
begroting 2022

690 998

833 191

901 818

749 142

916 727

636 000

280 727

Programma-uitgaven totaal

710 799

723 347

749 997

757 490

816 870

776 880

39 990

Voedselzekerheid

323 950

336 667

342 282

328 812

340 180

328 672

11 508

Realiseren ecologische
houdbare voedselsystemen

11 030

6 400

10 748

14 695

10 793

20 000

‒ 9 207

Bevorderen inclusieve en
duurzame groei in de
agrarische sector

19 710

22 391

43 510

37 642

31 301

38 000

‒ 6 699

Kennis en capaciteitsopbouw
ten behoeve van
voedselzekerheid

1 793

32 485

1 101

2 138

1 862

3 000

‒ 1 138

Uitbannen huidige honger en
voeding

33 227

18 600

16 058

24 007

31 515

25 327

6 188

5 261

42 938

0

42 938

Uitgaven:

2.1

Subsidies (regelingen)

Voedselzekerheid
Internationaal
onderwijsprogramma
voedselzekerheid

344

0

Landenprogramma's
voedselzekerheid

41 639

59 117

13 747

0

23 130

20 930

13 422

33 000

‒ 19 578

9 250

8 381

1 647

1 549

10 000

‒ 8 451

2 523

0

2 523

Opdrachten
Kennis en capaciteitsopbouw
ten behoeve van
voedselzekerheid
Realiseren ecologisch
houdbare voedselsystemen
Voedselzekerheid
Landenprogramma's
voedselzekerheid

7 339

0

Bijdrage aan agentschappen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

48

Realisatie 2018 Realisatie 2019 Realisatie 2020 Realisatie 2021 Realisatie 2022
Rijksdienst voor Ondernemend
Nederland
Realiseren ecologische
houdbare voedselsystemen

0

0

12 434

0

Bevorderen inclusieve en
duurzame groei in de
agrarische sector
Kennis en capaciteitsopbouw
ten behoeve van
voedselzekerheid

Vastgestelde
Verschil 2022
begroting 2022

2 204

1 995

1 973

4 245

‒ 2 272

169 573

126 653

127 195

147 650

‒ 20 455

1 514

7 941

1 645

Bijdrage aan (inter-)nationale
organisaties
Voedselzekerheid
Realiseren ecologisch
houdbare voedselsystemen

0

1 700

6 730

19 243

0

5 000

‒ 5 000

Bevorderen inclusieve en
duurzame groei in de
agrarische sector

34 539

27 673

20 152

17 563

41 974

18 450

23 524

Kennis en capaciteitsopbouw
ten behoeve van
voedselzekerheid

21 120

20 400

27 256

42 250

13 415

20 000

‒ 6 585

Uitbannen huidige honger en
voeding

6 172

9 435

13 439

14 788

19 720

4 000

15 720

110 915

126 057

2 000

0

210 602

189 043

196 249

189 997

186 866

188 619

‒ 1 753

Landenprogramma's
voedselzekerheid
Bijdrage aan (andere)
begrotingshoofdstukken
Bevorderen inclusieve en
duurzame groei in de
agrarische sector
2.2

Water
Subsidies (regelingen)
Waterbeheer

25 556

18 361

12 908

16 923

27 530

17 045

10 485

Drinkwater en sanitatie

27 327

31 059

43 153

35 502

28 987

24 429

4 558

(Landenprogramma's)
integraal waterbeheer

7 848

12 254

(Landenprogramma's)
drinkwater en sanitatie

6 392

7 033

3 114

0

3 114

Integraal waterbeheer

1 158

973

Drinkwater en sanitatie

94

217

(Landenprogramma's)
integraal waterbeheer

27 794

16 738

(Landenprogramma's)
drinkwater en sanitatie

3 041

1 204

4 113

2 000

2 113

3 059

1507

Opdrachten
Waterbeheer

Bijdrage aan agentschappen
Rijksdienst voor ondernemend
Nederland
Integraal waterbeheer

2 676

(Landenprogramma's)
integraal waterbeheer

376

(Landenprogramma's)
drinkwater en sanitatie

321

6 085

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

49

Realisatie 2018 Realisatie 2019 Realisatie 2020 Realisatie 2021 Realisatie 2022

Vastgestelde
Verschil 2022
begroting 2022

Bijdrage aan (inter-)nationale
organisaties

2.3

Waterbeheer

29 519

21 441

79 329

63 240

81 914

95 050

‒ 13 136

Drinkwater en sanitatie

40 880

25 148

58 183

68 247

41 208

50 095

‒ 8 887

(Landenprogramma's)
integraal waterbeheer

13 930

23 857

(Landenprogramma's)
drinkwater en sanitatie

24 004

28 554

Klimaat

176 247

197 637

211 466

238 681

289 824

259 589

30 235

35 903

32 557

29 099

32 400

‒ 3 301

16 263

17 685

27 549

28 593

16 599

35 000

‒ 18 401

7 000

35 000

53 000

40 000

13 000

298

614

845

0

845

3 472

3 077

4 858

3 000

1 858

305

276

334

357

‒ 23

Subsidies (regelingen)
Klimaat algemeen
Hernieuwbare energie
Dutch Fund for Climate and
Development
Duurzaam gebruik natuurlijke
hulpbronnen en klimaat
algemeen

21 820

19 646

Nationaal Klimaatfonds

40 000

40 000

0

1 105

322

463

Landenprogramma's
klimaatbeleid
Centrale klimaat programma's
(non-ODA)
Opdrachten
Klimaat algemeen
Duurzaam gebruik natuurlijke
hulpbronnen en klimaat
algemeen

5 566

Centrale klimaat programma's
(non-ODA)

1 232
584

Landenprogramma's
klimaatbeleid

157

Hernieuwbare energie

273

Bijdrage aan agentschappen
Rijksdienst voor ondernemend
Nederland
Duurzaam gebruik natuurlijke
hulpbronnen en klimaat
algemeen
Hernieuwbare energie

185
1 386

2 723

323

316

1 429

693

Bijdrage aan (inter-)nationale
organisaties
Contributie IZA/IZT
Klimaatprogramma's (nonODA)
Klimaat algemeen

1 108

1 279

1 138

1 150

‒ 12

110 904

113 578

157 085

123 540

33 545

Hernieuwbare energie

12 353

22 245

17 785

16 565

19 724

17 000

2 724

UNEP

2 142

12 142

7 142

7 142

7 142

7 142

0

Duurzaam gebruik natuurlijke
hulpbronnen en klimaat
algemeen

18 861

20 489

Klimaat: algemene vrijwillige
en verplichte bijdragen

15 696

35 184

GEF

37 585

20 900

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

50

Realisatie 2018 Realisatie 2019 Realisatie 2020 Realisatie 2021 Realisatie 2022
Landenprogramma's
klimaatbeleid

2 501

Vastgestelde
Verschil 2022
begroting 2022

273

Bijdrage aan (andere)
begrotingshoofdstukken
Duurzaam gebruik natuurlijke
hulpbronnen en klimaat
algemeen

1 342

E. Toelichting op de instrumenten
Verplichtingen
De verplichtingenrealisatie op artikel 2 (Duurzame ontwikkeling, voedselze­
kerheid, water en klimaat) valt ten opzichte van de ontwerpbegroting 2022
EUR 280,7 miljoen hoger uit. Het merendeel hiervan is toegelicht in de
eerste en tweede suppletoire begrotingen. Uiteindelijk viel het verplichtin­
genbudget eind 2022 per saldo lager uit dan voorzien in de tweede
suppletoire begroting. Dit komt doordat een aantal verplichtingen op het
gebied van water en klimaat uiteindelijk niet in 2022 maar in 2023 zullen
worden aangegaan.
Voor het thema voedselzekerheid viel het verplichtingenbudget per saldo
hoger uit dan voorzien. Dit betreft dit onder andere een bijdrage aan het
International Fund for Agricultural Development (IFAD) voor een
programma gericht op landbouwontwikkeling en markttoegang van kleine
boeren en boerinnen in plattelandsgebieden. Daarnaast betreft dit een
uitbreiding van bestaande activiteiten van Solidaridad en Agriterra in het
kader van de huidige voedselcrisis.
Voor het thema water betreft dit een Water, Sanitation and Hygiene (WASH)
project gericht op het bereiken van meer duurzaamheid en inclusie in de
watersector dat is doorgeschoven naar 2023 in verband met het afwachten
van een evaluatie.
Voor het thema klimaat betreft dit onder andere het Africa Adaptation
Acceleration Program (AAAP) van de African Development Bank (AfDB)
voor het verbeteren van de weerbaarheid tegen de effecten van klimaatver­
andering. Dit programma is vertraagd om de kwaliteit te waarborgen en zal
in 2023 worden gecommitteerd.
Uitgaven
Artikelonderdeel 2.1
De uitgavenrealisatie op artikelonderdeel 2.1 (Voedselzekerheid) valt ten
opzichte van de ontwerpbegroting 2022 EUR 11,5 miljoen hoger uit. Dit is
veroorzaakt door een verhoging van het uitgavenbudget bij de tweede
suppletoire begroting. Bij de tweede suppletoire begroting is het toegelichte
cash transfer Poverty Safety Network Programma (PSNP) van de
Wereldbank in Ethiopië aangevuld. Dit draagt bij aan de per saldo hogere
realisatie. Ook is deze toe te schrijven aan de uitbreidingen van activiteiten
gericht op het opvangen van de schokken van de voedselcrisis in diverse
Afrikaanse landen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

51

Daarnaast zijn er bij de tweede suppletoire begroting technische herverde­
lingen over instrumenten toegelicht op het gebied van ecologisch houdbare
voedselsystemen. In de uiteindelijke realisatie zijn de uitgaven aan
ecologische houdbare voedselsystemen per saldo in beperkte mate lager
dan voorzien. Ook de uitgaven voor kennis en capaciteitsopbouw ten
behoeve van voedselzekerheid en voor bijdragen aan internationale organi­
saties vallen lager uit. Deze uitgaven zijn enerzijds doorgeschoven naar 2023
ter dekking van verschillende intensiveringen voor het uitbannen van
huidige honger en voeding. Anderzijds zijn de per saldo hogere uitgaven
het gevolg van het bevorderen van inclusieve en duurzame groei in de
agrarische sector om de schokken van de voedselcrisis in Afrika te dempen.
Artikelonderdeel 2.3
De uitgavenrealisatie op artikelonderdeel 2.3 (Klimaat) valt ten opzichte van
de ontwerpbegroting 2022 EUR 30,2 miljoen hoger uit. Deze hogere
bijdragen zijn zoals reeds toegelicht bij de tweede suppletoire begroting
het gevolg van onder andere een extra bijdrage van EUR 15 miljoen voor
de operatie rondom de verwaarloosde olieopslagtanker El Safer. Daarnaast
is deze hogere realisatie het gevolg van een extra bijdrage van
EUR 10 miljoen voor behoud van biodiversiteit via het Global Environment
Facility en twee kleinere nieuwe programma’s voor het ondersteunen van
klimaatkennis in Afrika en klimaatdiplomatie.
Ook zijn er elk jaar programma’s die langzamer of sneller dan verwacht
gaan. Zo is bijvoorbeeld EUR 13 miljoen meer bijgedragen aan het Dutch
Fund for Climate and Development (DFCD), omdat na de COVID-19 crisis
de ontwikkeling van klimaatprojecten weer versnelt. De EUR 18,4 miljoen
lagere uitputting op hernieuwbare energie wordt grotendeels veroorzaakt
door vertraging in de opstart van het Regional Off-Grid Electricity-access
Program (ROGEP), het energietoegangsprogramma van de Wereldbank in
de Sahel regio.
Landenprogramma’s
Zoals aangegeven in de leeswijzer vindt een toelichting op de landenpro­
gramma’s plaats onder de desbetreffende beleidsartikelen.
Voedselzekerheid
In Ethiopië, waar Nederland een belangrijke partner is in het Productive
Safety Net Program (PSNP) van de Wereldbank, werd in 2022 deze bijdrage
hervat na positieve ontwikkelingen voor humanitaire toegang, een staakthet-vuren en accountability.
Artikel 3: Sociale vooruitgang
A. Algemene doelstelling
Menselijke ontplooiing en het bevorderen van sociale gelijkheid en
inclusieve ontwikkeling, door:
– het bijdragen aan seksuele en reproductieve gezondheid en rechten
(SRGR) voor iedereen en een halt toeroepen aan de verspreiding van hiv/
aids;
– het bevorderen van vrouwenrechten en gendergelijkheid
– versterking van het maatschappelijk middenveld en bevordering en
bescherming van de politieke ruimte voor maatschappelijke organisaties;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

52

– versterken van de meest gemarginaliseerde en gediscrimineerde
groepen, zodat zij hun stem kunnen laten horen;
– versterken van het onderwijs en daarmee bijdragen aan het vergroten van
kansen en perspectieven voor jongeren;
– een toename van het aantal goed opgeleide professionals, versterking van
hoger- en beroepsonderwijsinstellingen en het bevorderen van beleidsre­
levant onderzoek.
B. Rol en verantwoordelijkheid
De minister is verantwoordelijk voor:
Financieren
– Het financieren van programma’s van multilaterale organisaties, niet
gouvernementele organisaties, bedrijven, overheden en kennisinstellingen,
die het meeste perspectief bieden op het verwezenlijken van de beoogde
resultaten op het gebied van SRGR, HIV/aids, vrouwenrechten en gender­
gelijkheid en het versterken van de meest gemarginaliseerde en gediscri­
mineerde groepen.
– Het financieren van programma’s gericht op het versterken van het
maatschappelijk middenveld in ontwikkelingslanden, via onder meer strate­
gische partnerschappen.
– Het financieren van initiatieven op het terrein van onderwijs, onder andere
via ondersteuning van het Global Partnership for Education en
programma’s gericht op het vergroten van perspectieven en kansen voor
jongeren, zoals Generation Unlimited en de programma’s die de nexus
tussen onderwijs en werkgelegenheid bevorderen.
– De versterking van hoger- en beroepsonderwijsinstellingen via het Orange
Knowledge Programma (OKP), Netherlands Initiative for Capacity
development in Higher Education (NICHE) en de opleiding van professi­
onals via het Netherlands Fellowship Program (NFP); en de Kennisplatforms
voor Development Policies en voor SRGR (Share-Net International).
Stimuleren
– Het bijdragen aan structurele armoedebestrijding en bevorderen van
inclusieve groei en ontwikkeling door mensen te steunen, invloed uit te
oefenen op beleid en hun mogelijkheden en kansen te vergroten om bij te
dragen aan inclusieve ontwikkeling, specifiek voor achtergestelde of gedis­
crimineerde groepen, waaronder vrouwen, meisjes en LHBTIQ+.
– De Nederlandse inzet voor seksuele en reproductieve gezondheid en
rechten en hiv-preventie, onder meer in multilaterale fora. Nederland speelt
een actieve rol in de follow-up van ICPD beyond 2014 en uitvoering van
SRGR en gendergelijkheid als onderdeel van de 2030 agenda, in de
bilaterale dialoog in de partnerlanden, in de samenwerking met NGO’s en
in samenwerking met private partijen en het bedrijfsleven.
– Werken aan goede internationale kaders voor vrouwenrechten en gender­
gelijkheid in multilaterale fora (VN, OESO/DAC, EU) en het ondersteunen
van lokale organisaties ter versterking van politieke participatie,
economische zelfstandigheid, een actieve rol van vrouwen in vredespro­
cessen en de uitbanning van geweld tegen vrouwen. Lokale ervaringen
worden ingebracht in multilaterale fora, en vice versa.
– De samenwerking met het maatschappelijk middenveld op de interna­
tionale beleidsagenda en het bevorderen van de politieke ruimte in inter­
nationale fora, waaronder het Global Partnership for Effective Development
Cooperation (GPEDC).
– De Nederlandse inzet voor onderwijs om jongeren in ontwikkelingslanden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

53

meer perspectief te bieden, uitdragen in internationale fora en via interna­
tionale fondsen zoals het Global Partnership for Education (GPE), het
Education Cannot Wait (ECW) fonds en het Malala fonds.
C. Beleidsconclusies
Seksuele en reproductieve gezondheid en rechten en hiv/aids
Het kabinet schaalde in 2022 haar inzet op mondiale gezondheid verder op.
De minister voor BHOS lanceerde samen met de minister van Volksge­
zondheid, Welzijn en Sport een kabinetsbrede Nederlandse mondiale
gezondheidsstrategie 2023-2030, waarmee uitvoering werd gegeven aan
het coalitieakkoord. In 2022 werd EUR 10 miljoen bijgedragen aan het
nieuwe Pandemische Fonds van de Wereldbank. Dit geschiedde met zowel
ODA (BHOS, EUR 5 miljoen ) als non-ODA (VWS, EUR 5 miljoen) middelen.
Het kabinet geeft ook bijzondere aandacht aan de strijd tegen hiv en aids en
TBC. Het kabinet kondigde aan de meerjarige bijdrage aan het Global Fund
to Fight AIDS, Tuberculosis and Malaria (GFATM) voor 2023 ‒ 2025 met
15 procent te verhogen en koppelde hieraan ook een proportionele
verhoging van de meerjarenbijdragen aan UNAIDS en de WHO. Deze
organisaties zijn essentieel voor de uitvoering van de programma’s van
het Global Fund.
Op basis van signalen uit het maatschappelijk middenveld is besloten de
indieningsdeadline van het Fonds Bestrijding Seksuele Uitbuiting van
Kinderen uit te stellen. Hierdoor worden middelen pas in 2023 gecommit­
teerd en wordt niet voldaan aan het amendement Ceder/Kuik (35 925
XVII-14).
Vrouwenrechten en gendergelijkheid
Het ontwikkelde en uitgevoerde beleid (2022) en de bijbehorende resultaten
(peilstok 21-22) waren conform de verwachtingen zoals opgenomen in de
BHOS-begroting 2022. In lijn met de BHOS beleidsnota ‘Doen waar
Nederland goed in is’ zet het kabinet in op een feministisch buitenlandbeleid
om ongelijkheid te verkleinen en wereldwijd te streven naar een gelijk­
waardige positie van mannen, vrouwen en non-binaire personen. Het heeft
daarbij bijzondere aandacht voor de positie van lhbtiq+ personen
(Kamerstuk 34952-162). De voortgang op de implementatie van het
Nationaal Actieplan Vrouwen, Vrede en Veiligheid (NAP1325-IV) werd in
2022 aan de Tweede Kamer gestuurd.
Maatschappelijk middenveld
Het ontwikkelde en uitgevoerde beleid (2022) en de bijbehorende resultaten
(peilstok 21-22) waren conform de verwachtingen zoals opgenomen in de
begroting. In lijn met de BHOS beleidsnota ‘Doen waar Nederland goed in
is’ heeft het kabinet zich ingezet voor het versterken van het maatschappelijk
middenveld wereldwijd en is er aandacht voor het lokaliseren van onze
inzet. Ter bevordering van de toegang voor lokale organisaties tot de Flex
optie van het Civic Space Fund is de bestedingstermijn van de eenmalige
EUR 7,5 miljoen die aan dit fonds is toegekend voor 2022 verlengd tot en
met 2023. Naar aanleiding van de motie Hammelburg
(Kamerstuk 36 200 XVII, nr. 16) is daarnaast per 1 januari 2023 het drempel­
bedrag voor aanvragen voor de Flex optie verlaagd van EUR 100.000 naar
EUR 25.000.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

54

Onderwijs en Jongeren
Het ontwikkelde en uitgevoerde beleid (2022) en de bijbehorende resultaten
(peilstok 21-22) ten behoeve van de aanpak van grondoorzaken van
armoede en het creëren van perspectief voor jongeren waren conform de
verwachtingen zoals opgenomen in de begroting.
In lijn met de BHOS beleidsnota ‘Doen waar Nederland goed in is’, wordt
de Nederlandse bijdrage aan de mondiale onderwijsfondsen Education
Cannot Wait en het Global Partnership for Education na afloop van de
lopende contracten niet voortgezet.
D. Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 12 Budgettaire gevolgen van beleidsartikel 3 Sociale vooruitgang (bedragen x € 1.000)
Realisatie 2018 Realisatie 2019 Realisatie 2020 Realisatie 2021 Realisatie 2022
Verplichtingen

Vastgestelde
Verschil 2022
begroting 2022

464 862

675 971

1 781 617

687 598

782 314

964 068

‒ 181 754

Programma-uitgaven totaal

814 757

780 599

747 424

825 433

901 132

855 456

45 676

Seksuele en reproductieve
gezondheid en rechten en hiv/
aids

445 026

438 689

423 151

533 472

579 156

529 119

50 037

134 489

98 256

139 449

104 343

35 106

279

0

52 000

0

52 000

10 497

20 961

9 280

22 000

‒ 12 720

92

94

78

100

‒ 22

‒ 1 075

Uitgaven:

3.1

Subsidies (regelingen)
SRGR en hiv/aids
Global Fund to Fight Aids,
Malaria and Tuberculosis

2 039

10 628

Landenprogramma's SRGR &
hiv/aids

12 703

21 993

Centrale programma's SRGR &
hiv/aids

122 711

133 793

Opdrachten
SRGR en hiv/aids
Landenprogramma's SRGR &
hiv/aids

5 234

1 399

Centrale programma's SRGR &
hiv/aids

22 413

14 534

Bijdrage aan agentschappen
Rijksdienst voor ondernemend
Nederland
Centrale programma's SRGR &
hiv/aids

68

h
Bijdrage aan (inter-)nationale
organisaties
WHO-PAHO

6 217

6 136

SRGR en hiv/aids

6 237

5 938

5 638

6 713

109 573

211 468

188 464

171 950

16 514

UNFPA

58 000

55 074

45 510

66 317

72 995

75 000

‒ 2 005

UNAIDS

20 000

10 000

30 000

20 000

23 000

20 000

3 000

Partnershipprogramma WHO

12 329

15 849

11 360

15 835

15 773

12 013

3 760

Global Fund to Fight Aids,
Malaria and Tuberculosis

53 734

53 734

42 000

52 000

0

52 000

‒ 52 000

UNICEF

5 000

12 000

7 000

7 000

9 000

9 000

0

Vrouwenrechten en
keuzevrijheid.

18 500

9 659

26 114

35 603

63 479

56 000

7 479

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

55

Realisatie 2018 Realisatie 2019 Realisatie 2020 Realisatie 2021 Realisatie 2022

3.2

Landenprogramma's SRGR &
hiv/aids

83 379

79 655

Centrale programma's SRGR &
hiv/aids

22 767

14 167

Vrouwenrechten en
gendergelijkheid

53 344

49 790

Vastgestelde
Verschil 2022
begroting 2022

49 239

52 077

51 675

51 643

32

35 081

39 787

39 526

36 243

3 283

15

107

188

1 000

‒ 812

8 096

6 183

5 483

8 400

‒ 2 917

6 047

6 000

6 478

6 000

478

Subsidies (regelingen)
Vrouwenrechten
Landenprogramma's
vrouwenrechten en
gendergelijkheid

1 336

2 155

Vrouwenrechten en
gendergelijkheid

31 998

33 334

Opdrachten
Vrouwenrechten
Bijdrage aan agentschappen
Vrouwenrechten en
gendergelijkheid

99

Bijdrage aan (inter-)nationale
organisaties
Vrouwenrechten

3.3

UNWOMEN

8 000

6 045

Landenprogramma's
vrouwenrechten en
gendergelijkheid

9 306

6 181

Vrouwenrechten en
gendergelijkheid

2 704

1 976

228 809

216 306

195 272

165 842

200 486

205 144

‒ 4 658

Twinningsfaciliteit Suriname

1 288

3 205

1 150

0

60

700

‒ 640

Versterking maatschappelijk
middenveld

203 644

178 472

143 464

179 768

191 861

‒ 12 093

10 459

13 987

10 720

4 000

6 720

102

0

102

Maatschappelijk middenveld
Subsidies (regelingen)

Strategische partnerschappen

203 626

Opdrachten
Versterking maatschappelijk
middenveld

15 362

0

Versterking maatschappelijk
middenveld Monitoringsfonds
Bijdrage aan (inter-)nationale
organisaties
Versterking maatschappelijk
middenveld

3.4

8 376

Strategische partnerschappen

0

SNV programma en overige

139

Onderwijs

87 578

5 191

8 391

9 836

8 583

1 253

79 762

74 042

69 815

69 550

265

9 475

75 814

Subsidies (regelingen)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

56

Realisatie 2018 Realisatie 2019 Realisatie 2020 Realisatie 2021 Realisatie 2022
Onderzoeksprogramma's

592

1 524

Internationale hoger
onderwijsprogramma's

16 780

2 550

13

176

Vastgestelde
Verschil 2022
begroting 2022

1 425

1 425

1 425

1 500

‒ 75

658

120

77

0

77

34 283

59 679

32 184

48 251

‒ 16 067

2 911

2 818

2 879

9 799

‒ 6 920

40 456

10 000

33 250

10 000

23 250

Opdrachten
Onderwijs
Onderzoeksprogramma's
Hoger Onderwijs
Internationale hoger
onderwijsprogramma's

20 193

29

61 905

Bijdrage aan (inter-)nationale
organisaties
Onderwijs
Global partnership for
education
Onderwijs met perspectief

50 000

9 659

E. Toelichting op de instrumenten
Verplichtingen
De verplichtingenrealisatie op artikel 3 (Sociale vooruitgang) valt ten
opzichte van de ontwerpbegroting 2022 EUR 188 miljoen lager uit. In de
eerste suppletoire begroting is reeds een stijging van EUR 150 miljoen
toegelicht. In de tweede suppletoire begroting is daarnaast een verlaging
van EUR 187 miljoen toegelicht.
De totale afname is het gevolg van de per saldo neerwaartse mutaties op
artikelonderdelen 3.1 (Seksuele en reproductieve gezondheid en rechten en
hiv/aids) en 3.4 (Onderwijs).
Voor artikelonderdeel 3.1 (Seksuele en reproductieve gezondheid en rechten
en hiv/aids) zijn er een aantal verplichtingen gewijzigd. Zo wordt een
voorziene nieuwe bijdrage aan de World Health Organization (WHO) pas in
2023 aangegaan in plaats van 2022. Ook is een bijdrage aan UNFPA met
een jaar verlengd, in plaats van meerjarig. Hierdoor vallen de verplichtingen
lager uit dan verwacht.
Voor artikelonderdeel 3.4 (Onderwijs) vallen de verplichtingen voor het
NUFFIC-programma lager uit door het aflopen van het programma.
Uitgaven
Artikelonderdeel 3.1
De uitgavenrealisatie op artikelonderdeel 3.1 (SRGR en hiv/aids) valt ten
opzichte van de ontwerpbegroting 2022 EUR 50 miljoen hoger uit. Zoals
reeds vernoemd in de eerste suppletoire begroting, houdt de stijging
verband met de toegekende intensiveringsmiddelen uit het coalitieakkoord
Rutte IV en de daaropvolgende aanvulling vanaf het verdeelartikel 5.4. Deze
intensiveringsmiddelen (EUR 50 miljoen per jaar) zullen worden besteed
aan de COVID-bestrijding via de Access to COVID-19 Tools Accelerator (ACTA) en het versterken van wereldwijde gezondheidssystemen en SRGR.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

57

Artikel 4: Vrede, veiligheid en duurzame ontwikkeling
A. Algemene doelstelling
Vrede, veiligheid en duurzame ontwikkeling door het voorkomen en terug­
dringen van gewelddadig conflict en het bevorderen van rechtsstaatont­
wikkeling, vredesopbouw en legitieme staatsstructuren. Tevens het
bevorderen van migratiesamenwerking, het verbeteren van de perspec­
tieven van vluchtelingen en gastgemeenschappen (met focus op onderwijs
en werk) en het verlenen van noodhulp ter leniging van humanitaire nood
wereldwijd.
B. Rol en verantwoordelijkheid
De minister is verantwoordelijk voor:
Financieren
– Programma’s en partners op het terrein van veiligheid & rechtsorde,
gericht op het aanpakken van de grondoorzaken van conflict, waaronder
early warning, early action en conflictpreventie, veiligheid van mensen,
rechtsstaatontwikkeling, vredesprocessen, politieke staatsopbouw en
sociaal- economische wederopbouw met nadruk op de focus regio’s (Sahel,
MENA en Hoorn van Afrika). Voor een deel worden deze gefinancierd uit
het geïntegreerde Budget Internationale Veiligheid (Defensie begroting) en
het Stabiliteitsfonds (BZ-begroting), waarmee het geïntegreerde karakter
van de inzet van diplomatieke, civiele en/of militaire activiteiten wordt
geborgd.
– Humanitaire hulpverlening door gespecialiseerde VN-organisaties, het
Internationale en Nederlandse Rode Kruis, en Nederlandse NGO’s (Dutch
Relief Alliance).
– Programma’s gericht op innovatie van de humanitaire hulpverlening.
– Programma’s gericht op duurzame opvang en bescherming van vluchte­
lingen in de regio.
– Het ondersteunen van brede partnerschappen op migratieterrein met
prioritaire herkomst-, transit- en opvanglanden, door financiering van
activiteiten die belangrijk zijn voor betrokken ontwikkelingslanden en die
bijdragen aan betere migratiesamenwerking, betere bescherming en
perspectieven voor vluchtelingen en gastgemeenschappen, tegengaan van
uitbuiting en mishandeling van migranten en bestrijding van mensen­
smokkel/handel en het bevorderen van vrijwillige terugkeer en herinte­
gratie.
Stimuleren
– Programma’s gericht op veiligheid & rechtsorde en ‘legitieme stabiliteit’
in partnerlanden in landen waarin zich actuele crises voordoen, met name
in landen in de Sahel, MENA en Hoorn van Afrika regio’s en Grote Meren
van Afrika. Onder deze programma’s valt ook grote inzet op fysieke
veiligheid van burgers via humanitair ontmijnen en clustermunitie
programma’s.
– De nadruk ligt daarbij steeds meer op het bereiken van resultaten onder
Sustainable Develoment Goal 16, wat zich specifiek richt op vrede, justitie
en sterke (inclusieve) instellingen, als leidraad voor de Nederlandse inzet.
– Innovatie richt zich vooral op een nog grotere synergie bereiken tussen
de verschillende thema’s en programma’s binnen deze landen op het terrein
van veiligheid en rechtsorde. Bijvoorbeeld door een samenwerking te
stimuleren tussen verschillende Nederlandse partners die actief zijn op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

58

lokaal bestuur en politieke partijenversterking, waarbij ook speciale
aandacht wordt gegeven aan jongeren.
– Innovatie en hervorming bij noodhulporganisaties om efficiënter en
effectiever te werken en om de onderlinge coördinatie te versterken.
– Vergroten van paraatheid voor tijdige en effectieve rampenrespons.
– Betrekken van kwetsbare groepen in humanitaire situaties bij beleid en
uitvoering en het tegengaan van seksueel geweld.
– De positieve bijdrage van migratie aan ontwikkeling bevorderen en de
negatieve effecten tegengaan door tegengaan van uitbuiting en mishan­
deling van migranten en bestrijding van mensensmokkel/handel, en het
bevorderen van vrijwillige terugkeer en herintegratie.
– Realisatie van brede partnerschappen op migratieterrein met prioritaire
herkomst-, transit- en opvanglanden, waar zowel betrokken landen, NL/ EU
als vluchtelingen/migranten baat bij hebben.
– Versterking opvang en bescherming van vluchtelingen in de regio, door
inzet op betere bescherming en een sterkere rechtspositie voor vluchte­
lingen (inclusief toegang tot werk), meer en betere voorzieningen
(onderwijs, gezondheidszorg, water etc.) en het stimuleren van
economische ontwikkeling en banengroei, zodat vluchtelingen en gastge­
meenschappen betere perspectieven en dienstverlening krijgen. Toegang
tot werk en onderwijs vormen hierbij speerpunten. Speciale aandacht gaat
uit naar vrouwen en jongeren.
Regisseren
– Handhaving en bevordering van internationaal humanitair recht en
humanitaire principes en vergroten van effectiviteit van humanitaire
hulpverlening door onder andere innovatie. Nederland blijft tevens
aandringen op het nakomen en stimuleren van afspraken gemaakt in de
Grand Bargain en tijdens de World Humanitarian Summit in 2016.
– Samenwerking met actoren zoals de VN, het Rode Kruis en NGO’s voor
een effectievere noodhulpverlening, en met de Europese Commissie Office
for Humanitarian Aid Department (ECHO) en EU-lidstaten.
– Betere samenwerking op veiligheid & rechtsorde tussen UNDP (team
rechtsstaatsontwikkeling) en VN-DPKO via multi-donor dialoog over het
Global Focal Point for Justice, Police and Corrections.
– Meer interne cohesie tussen EU-lidstaten en -instellingen, met name de
Europese Commissie en EDEO, op crisisbeheersing en conflictpreventie,
onder meer via het ‘Comprehensie Approach Action Plan’, het ‘EU wide
Security Sector Reform framework’ en de ‘Joint Communication on
Capacity Building in support of security and development’ waarbij
Nederland eigen ‘best practices’ inbrengt.
– Bevordering van herstel na crises en stimulering van een belangrijke rol
voor het maatschappelijk middenveld bij lokale conflictpreventie, het
bevorderen van participatie van burgers en sociaal-economische
wederopbouw.
– Nederland leidt en coördineert namens de EU en de EU-lidstaten de uitrol
van het EU-programma om vluchtelingenopvang in de Hoorn van Afrika te
versterken. Dit heeft als doel een betere bescherming van vluchtelingen
(speciale aandacht voor vrouwen en meisjes), betere perspectieven voor
gastgemeenschappen en vluchtelingen, inclusief meer mogelijkheden om
buiten de vluchtelingenkampen te wonen, werken en onderwijs te volgen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

59

C. Beleidsconclusies
Humanitaire hulp, Veiligheid en Rechtsstaatontwikkeling
De opeenstapeling van crises die het afgelopen jaar alleen maar in
intensiteit toenam, onderstrepen het belang om juist nu in te zetten op het
bevorderen van vreedzame, rechtvaardige en inclusieve samenlevingen,
door steun aan inspanningen op het gebied van menselijke veiligheid,
toegang tot recht, vredesopbouw en inclusief bestuur.
In 2022 heeft Nederland, bovenop de al lopende financiering aan ontmijning
in een aantal landen waaronder Oekraïne, een extra bedrag van 10 miljoen
Euro toegezegd voor het ruimen van landmijnen en explosieve oorlogs­
resten in Oekraïne, grotendeels te besteden in 2023-24. Ook besteedde
Nederland een extra bijdrage van 20 miljoen euro aan het Ukrainian
Humanitarian Fund (UHF) en 15 miljoen euro aan de actie van de Samen­
werkende Hulporganisaties (SHO). Tevens besloot Nederland tot een extra
bijdrage van 27 miljoen euro aan het Wereldvoedselprogramma (WFP) en
20 miljoen euro aan VN-CERF in verband met de gestegen voedselprijzen
en de impact daarvan op landen in crises.
In 2022 is het meerjarige, multi-thematische partnerschap met VNG-inter­
national van start gegaan, ter versterking van lokaal bestuur en lokale
weerbaarheid in ontwikkelingslanden, inclusief een project ten behoeve van
wederopbouw in Oekraïne.
In 2022 werd de inzet in Afghanistan bepaald voor een termijn van twee jaar.
Daarbij is getracht een balans te vinden tussen enerzijds stabiliteit en het
lenigen van de noden van de bevolking, en anderzijds de principiële
overweging om het huidige regime niet te willen legitimeren of (indirect) te
ondersteunen. Naast humanitaire hulp is daarom ten behoeve van stabiliteit
onder andere met Veiligheid en Rechtsorde middelen (EUR 10 miljoen) en
middelen uit het Stabiliteitsfonds (EUR 11 miljoen) ingezet op tijdelijke
ondersteuning van basisnoden en livelihoods onder strikte voorwaarden,
en op nieuwe steun aan het maatschappelijk middenveld ter bevordering
van de positie van vrouwen en meisjes (EUR 10 miljoen voor 2022 en 2023).
Recente ontwikkelingen leiden tot operationele en principiële bezwaren
waardoor een groot deel van alle hulp aan Afghanistan op het moment van
schrijven is gepauzeerd.
Opvang en bescherming in de regio en migratiesamenwerking
De tussentijdse evaluatie van het Prospects Partnerschap met UNHCR,
UNICEF, ILO, IFC en de Wereld Bank (2019-2023) is mid 2022 afgerond. De
bevindingen over dit innovatieve instrument om samenwerking tussen
humanitaire en ontwikkelingsactoren te faciliteren en daarmee effectiever
duurzame opvang te kunnen verwezenlijken, zijn overwegend positief. Op
basis van in het rapport genoemde aanbevelingen voor verbetering is in
2023 van start gegaan met de ontwikkeling van een vervolgfase die zal gaan
lopen in de periode 2023-2027.
Ook is het Compass partnerschap met IOM (2021-2023) in 2022 tussentijds
geëvalueerd met overwegend positieve bevindingen over de samen­
werking en programma’s op het gebied van migratiesamenwerking. De
aanbevelingen en conclusies worden ter hand genomen voor aanpassingen
en bijstellingen in het lopende partnerschap.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

60

In 2022 is het budget voor opvang in de regio verhoogd van EUR 123 miljoen
naar EUR 180 miljoen uit toegekende intensiveringsmiddelen uit het coali­
tieakkoord van Rutte IV en de daaropvolgende aanvulling vanaf het verdeel­
artikel 5.4. Dit bedrag is onder andere besteed aan de opvang van
vluchtelingen uit Oekraïne in Moldavië en aan programma`s op het gebied
van educatie en bescherming en sanitatie voor vluchtelingen uit
Afghanistan in Pakistan.
D. Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 13 Budgettaire gevolgen van beleidsartikel 4 Vrede, veiligheid en duurzame ontwikkeling (Bedragen x
€ 1.000)
Realisatie 2018 Realisatie 2019 Realisatie 2020 Realisatie 2021 Realisatie 2022
Verplichtingen

Vastgestelde
Verschil 2022
begroting 2022

881 275

1 466 524

487 737

527 479

1 631 883

992 714

639 169

Programma-uitgaven totaal

844 622

771 565

837 332

784 522

943 326

807 652

135 674

Humanitaire hulp

377 391

386 951

470 807

431 360

520 229

430 517

89 712

79 489

97 246

112 262

93 174

123 442

107 000

16 442

261 650

246 744

269 786

240 500

29 286
‒ 1 016

Uitgaven:

4.1

Subsidies (regelingen)
Noodhulpprogramma's
Bijdrage aan agentschappen
Noodhulpprogramma's

388

Bijdrage aan (inter-)nationale
organisaties
Noodhulpprogramma's
Noodhulpprogramma's nonODA

206 285

195 556

0

761

1 895

3 442

1

1 017

UNHCR

40 000

38 000

33 000

33 000

33 000

33 000

0

UNRWA

19 000

19 000

19 000

19 000

19 000

13 000

6 000

Wereldvoedselprogramma

32 000

36 000

43 000

36 000

75 000

36 000

39 000

Noodhulpprogramma's nonODA

617

0

Opvang en bescherming in de
regio en
migratiesamenwerking

229 774

170 490

157 560

174 060

218 578

162 000

56 578

Opvang in de regio

15 966

12 546

16 476

9 335

5 274

5 000

274

Migratie en ontwikkeling

2 246

2 670

429

203

Opvang in de regio

180 241

125 454

111 592

131 061

179 513

123 000

56 513

Migratie en ontwikkeling

30 892

29 617

29 492

33 664

33 791

34 000

‒ 209

Bijdrage aan (andere)
begrotingshoofdstukken

4.2

Subsidies (regelingen)

Opdrachten
Migratie en ontwikkeling
Bijdrage aan (inter-)nationale
organisaties

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

61

Realisatie 2018 Realisatie 2019 Realisatie 2020 Realisatie 2021 Realisatie 2022
4.3

Veiligheid en
Rechtstaatontwikkeling

227 376

213 541

Vastgestelde
Verschil 2022
begroting 2022

208 965

179 102

204 519

215 135

‒ 10 616

Legitieme stabiliteit

7 013

6 786

6 070

7 000

‒ 930

Inclusieve vredes- en politieke
processen

24 835

24 470

14 750

8 000

6 750

Subsidies (regelingen)

Vredesdividend:
werkgelegenheid en
basisvoorzieningen

23 105

22 525

10 867

5 007

2 229

2 000

229

Functionerende rechtsorde

13 698

14 418

11 215

17 311

32 010

21 205

10 805

Legitieme en capabele
overheid

12 755

10 430

Landenprogramma's
inclusieve en politieke
processen; vredesdialoog en
conflictpreventie

1 429

0

Landenprogramma's
functionerende rechtsorde

6 133

4 159

Inclusieve politieke processen:
vredesdialoog en
conflictpreventie

17 048

18 390

1 427

0

1 427

Opdrachten
Inclusieve vredes- en politieke
processen
Landenprogramma's
functionerende rechtsorde

1 726

1 404

Inclusieve politieke processen:
vredesdialoog en
conflictpreventie

1 182

4 995

10 744

9 104

Bijdrage aan (inter-)nationale
organisaties
Legitieme stabiliteit
Functionerende rechtsorde
Inclusieve vredes- en politieke
processen
Landenprogramma's
functionerende rechtsorde

79 541

83 318

Landenprogramma's
inclusieve en politieke
processen; vredesdialoog en
conflictpreventie

3 162

0

Inclusieve politieke processen:
vredesdialoog en
conflictpreventie

22 764

36 086

Vredesdividend:
werkgelegenheid en
basisvoorzieningen

28 000

0

Legitieme en capabele
overheid

4 261

7 071

Landenprogramma's
functionerende rechtsorde

1 828

1 641

Noodhulpfonds

10 081

583

5 561

10 404

3 100

9 000

‒ 5 900

108 329

93 160

102 499

132 930

‒ 30 431

41 145

21 964

42 434

35 000

7 434

Bijdrage aan (andere)
begrotingshoofdstukken

4.4

Subsidies (regelingen)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

62

Realisatie 2018 Realisatie 2019 Realisatie 2020 Realisatie 2021 Realisatie 2022
Noodhulpfonds

8 498

583

989

0

594

0

Vastgestelde
Verschil 2022
begroting 2022

Bijdrage aan agentschappen
Noodhulpfonds
Bijdrage aan (inter-)nationale
organisaties
Noodhulpfonds

E. Toelichting op de instrumenten
Verplichtingen
De verplichtingenrealisatie op artikel 4 (Vrede, veiligheid en duurzame
ontwikkeling) valt ten opzichte van de vastgestelde begroting
EUR 632,9 miljoen hoger uit. In de eerste suppletoire begroting is een
stijging van EUR 471 miljoen toegelicht, voornamelijk vanwege toegekende
middelen uit het coalitieakkoord Rutte IV en nieuwe verplichtingen voor
noodhulp. In de tweede suppletoire begroting is een aanvullende toename
met EUR 192 miljoen toegelicht, voornamelijk vanwege het aangaan van
nieuwe meerjarige committeringen voor het UN Peace Building Fund, het
DPPA (Department of Political and Peacebuilding Affairs) Multi Year Appeal
en UNDP-DPPA Joint Programme. De uiteindelijke realisatie valt per saldo
uiteindelijk iets lager uit dan in de tweede suppletoire begroting toegelicht.
Uitgaven
Artikelonderdeel 4.1
De uitgavenrealisatie op artikelonderdeel 4.1 (Humanitaire hulp) valt ten
opzichte van de vastgestelde begroting EUR 89,7 miljoen hoger uit. Het
merendeel hiervan is toegelicht in de eerste suppletoire begroting. De
verhoging met EUR 81 miljoen van toen hield verband met de oorlog in
Oekraïne en is ingezet voor het VN-appeal voor hulp aan vluchtelingen, de
samenwerkende hulporganisaties via Giro 555 en ter bestrijding van
toegenomen honger door voedselonzekerheid elders in de wereld als
gevolg van deze oorlog. Een aanvullende stijging met EUR 6 miljoen is
vervolgens toegelicht in de tweede suppletoire begroting en was vanwege
een verhoging van de bijdrage aan UNRWA, de VN-organisatie voor hulp
aan Palestijnse vluchtelingen om de continuiteit van de dienstverlening
door UNRWA te helpen garanderen. Een laatste stijging van het budget is
tenslotte toegelicht in de decemberbrief en heeft te maken met de
Nederlandse steun aan het initiatief Grain from Ukraine waartoe eind
november 2022 is besloten. Dit initiatief beoogt de aankoop van extra graan
uit Oekraïne dat ten goede komt aan landen die te maken hebben met
voedselonzekerheid of waar hongersnood dreigt.
Artikelonderdeel 4.2
De uitgavenrealisatie op artikelonderdeel 4.2 (Opvang en bescherming in
de regio en migratiesamenwerking) valt ten opzichte van de vastgestelde
begroting EUR 56,5 miljoen hoger uit. Deze toename is volledig toegelicht
in de eerste suppletoire begroting en hangt samen met de toegekende
intensiveringsmiddelen voor opvang in de regio uit het coalitieakkoord van
Rutte IV en de daaropvolgende aanvulling vanaf het verdeelartikel 5.4.
Hiervan is toen EUR 20 miljoen overgeheveld naar humanitaire hulp voor
de eerste opvang van vluchtelingen uit Oekraïne via het VN-appeal. Ook

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

63

werd aanvullend het budget voor opvang in de regio vanuit de reserves op
het verdeelartikel 5.4 opgehoogd met EUR 10 miljoen voor de opvang van
vluchtelingen uit Oekraïne in Moldavië.
Artikelonderdeel 4.3
De uitgavenrealisatie op artikelonderdeel 4.3 (Veiligheid en Rechtstaatont­
wikkeling) valt ten opzichten van de vastgestelde begroting
EUR 10,6 miljoen lager uit. Een initiële toename met EUR 5 miljoen is
toegelicht in de eerste suppletoire begroting. Deze verhoging was vanwege
overheveling van budgetten vanuit andere artikelen in verband met hun
bijdrage aan een multi-thematisch programma van VNG-International. Bij
de tweede suppletoire begroting is daarna het budget met EUR 15 miljoen
neerwaarts bijgesteld, vooral vanwege een verlaging van het landenbudget
Afghanistan voor bijdragen aan internationale organisaties voor een goed
functionerende rechtsorde. Het was vanwege de situatie daar niet mogelijk
om voldoende activiteiten op het gebied van veiligheid en rechtsorde te
implementeren.
Landenprogramma's
Zoals aangegeven in de leeswijzer vindt een toelichting op de landenpro­
gramma's plaats onder de desbetreffende beleidsartikelen. Per saldo waren
de uitgaven voor landenprogramma's op artikelonderdeel 4.3 (Veiligheid en
rechtstaatontwikkeling) EUR 10,8 miljoen lager dan het oorspronkelijk
gebudgetteerde bedrag van EUR 124,9 miljoen.
De belangrijkste mutaties die tot deze lagere realisatie hebben geleid zijn
een lagere uitputting op het landenbudget voor Afghanistan met
EUR 15,9 miljoen, tegenover een EUR 6,6 miljoen hogere realisatie op het
regionale programma voor de Grote Meren. Zoals hierboven toegelicht was
het in Afghanistan niet mogelijk om voldoende activiteiten op het gebied
van veiligheid en rechtsorde te implementeren. De verhoging in uitgaven
van het regionale programma Grote Meren is in de tweede suppletoire
begroting toegelicht en was vanwege cross border justice en Mental Health
and Psychosocial Support (MHPSS) programma's.
Artikel 5: Multilaterale samenwerking en overige inzet
A. Algemene doelstelling
Multilaterale samenwerking en inclusieve groei door versterkte multila­
terale betrokkenheid en overige inzet; de inzet van cultuur en sport in
ontwikkelingslanden om een sociale en kansrijke samenleving te stimuleren
en het bevorderen van maatschappelijke betrokkenheid in Nederland.
B. Rol en verantwoordelijkheid
De minister is verantwoordelijk voor:
Financieren
– Het bijdragen aan organisaties die een belangrijke systeemfunctie hebben
binnen de multilaterale ontwikkelingsarchitectuur.
– Het bijdragen aan organisaties die een belangrijke uitvoerende rol hebben
in het bereiken van ontwikkeling en inclusieve groei.
– Het plaatsen van structureel circa 75 assistent-deskundigen, zowel
Nederlandse deskundigen als deskundigen uit bij voorkeur de allerarmste
ontwikkelingslanden op strategische posities bij multilaterale organisaties.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

64

– Het verlenen van schuldverlichting in de Club van Parijs, de Wereldbank
en de regionale ontwikkelingsbanken. Het in internationaal verband
deelnemen in de kapitaal-aanvullingen van de regionale ontwikkelings­
banken.
– Het geïntegreerd met het Internationaal Cultuurbeleid 2021-2024 onder­
steunen van initiatieven die cultuur inzetten voor ontwikkeling, zowel op
posten in enkele landen rondom Europa als door middel van subsidies aan
Nederlandse organisaties zoals het Prins Claus Fonds en het Stimulerings­
fonds Creatieve Industrie
– Het ondersteunen van initiatieven die sport inzetten voor ontwikkeling,
zoals KNVB WorldCoaches.
Stimuleren
– Het leveren van een bijdrage in relevante fora aan het overleg over de
hervorming van de multilaterale ontwikkelingsarchitectuur om zo
coherentie en effectiviteit te verbeteren.
– Het toezien op de uitvoering door multilaterale organisaties van strate­
gische aanwijzingen die de lidstaten in de VN opstellen.
– Het bevorderen van meer coherent beleid en samenwerking door multi­
laterale organisaties op hoofdkantoor- en landenniveau.
– Het bevorderen dat multilaterale organisaties resultaatgericht werken en
hun resultaten zichtbaar maken.
– Internationaal en nationaal een bijdrage leveren aan de implementatie en
monitoring van de nieuwe Duurzame Ontwikkelingsagenda en de Financing
for Development agenda, onder andere door multilaterale organisaties te
stimuleren de uitvoering gezamenlijk op te pakken.
– In de betrokken multilaterale instellingen een bijdrage leveren aan het
overleg over schuldhoudbaarheid.
– Het pleiten voor een gezonde kapitaalpositie van de regionale ontwikke­
lingsbanken.
– Ondersteunen van organisaties en processen die een bijdrage leveren aan
internationale economische stabiliteit.
– Het verbinden van culturele en sportieve initiatieven met onderwerpen
van internationaal beleid, in het bijzonder ontwikkeling, democratisering,
maatschappelijke transitie, mensenrechten en bevorderen van de SDG’s.
Regisseren
– De coördinatie van de rijksbrede multilaterale inzet op het terrein van
ontwikkelingssamenwerking.
– De coördinatie van de nationale rijksbrede implementatie van de SDG
afspraken.
C. Beleidsconclusies
Artikel 5.1
Na de COVID19-pandemie heeft in 2022 de Russische aanvalsoorlog in
Oekraïne het belang van effectieve multilaterale samenwerking onder­
streept. Het in 2022 verschenen beleidskader Mondiaal Multilateralisme
biedt de strategische kaders voor het Koninkrijk om de komende jaren
samen met een zo groot mogelijke groep van gelijkgezinde landen en
nieuwe partners invloed uit te oefenen op het multilaterale systeem, zodat
het ook in de toekomst de vruchten kan blijven plukken van multilaterale
samenwerking en het werk van multilaterale organisaties.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

65

Nederland heeft de assistentie vergroot aan die multilaterale organisaties
die een belangrijke rol spelen in de ondersteuning van Oekraïne op het
gebied van humanitaire noden, economische weerbaarheid en herstel van
vernietigde infrastructuur. Alsook om de impact van de oorlog in lage- en
middeninkomenslanden, met name op het gebied van voedselzekerheid, te
mitigeren.
Op het gebied van klimaat worden stappen gezet om de benodigde financiering te genereren ten behoeve van de klimaattransitie en adaptatie. Dit
alles laat wederom zien dat zij een unieke rol vervullen in het landschap van
ontwikkelingssamenwerking.
Nederland bleef de SGVN steunen in zijn streven naar een verbeterde financiering en begrotingssystematiek voor de gehele VN. Nederland legt ook
de Algemene Vrijwillige Bijdrages voor de periode 2023 tot 2025 meerjarig
vast, conform de afspraken uit het Funding Compact.
Nederland heeft in 2022 als voorzitter, namens de WEOG, deelgenomen aan
de Uitvoerende Raad van UN Development Programme, UN Population
Fund, UN Office for Project Services (UNDP/UNFPA/UNOPS). Hierbij heeft
Nederland accenten kunnen leggen op de implementatie van de VN hervor­
mingen, het verbeteren van de samenwerking tussen de diverse
Uitvoerende Raden van de VN en de cross-regionale samenwerking binnen
de Uitvoerende Raad. Belangrijkste was dat door een proactieve rol van
Nederland de Uitvoerende Raad zeer vergaande stappen heeft ondernomen
in respons op de in 2022 geconstateerde misstanden bij UNOPS.
Initiatieven om de VN en de IFI’s verantwoordelijk te houden voor de
preventie, mitigatie en het adequaat aanpakken van seksuele uitbuiting en
grensoverschrijdend gedrag (Sexual Exploitation and Abuse and Sexual
Harassment: SEAH) liggen op koers. Het onderwerp is door Nederland
geagendeerd binnen vrijwel alle onderdelen van de VN en de IFI’s.
Nationale SDG-implementatie
In 2022 is de Zesde Nationale SDG rapportage en de Monitor Brede Welvaart
en SDG’s van het CBS gepresenteerd aan de Kamer. Daarnaast is ook door
het Koninkrijk der Nederlanden middels de vijfjaarlijkse Voluntary National
Review (VNR) aan de Verenigde Naties (VN) gerapporteerd en gepresen­
teerd over de nationale SDG-voortgang. Conclusies en aanbevelingen van
beiden zijn eerder met de Kamer gedeeld. Ook is gewerkt aan verdere
verbinding van de SDG’s met nationaal beleid en is interdepartementaal
gewerkt aan de herziening van het Integraal Afwegingskader (IAK, nieuwe
naam: Beleidskompas), met daarin ruime aandacht voor SDG-toetsing.
Artikel 5.2 Verdragsmiddelen
Bij de tweede suppletoire begroting werd duidelijk dat deze verdragsmid­
delen voor Suriname 2022 niet meer tot een betaling zouden leiden. Het
budget werd in mindering gebracht op artikelonderdeel 5.2. Deze middelen
blijven, conform de uitvoering van het verdrag, de komende jaren wel
beschikbaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

66

D. Budgettaire gevolgen van beleid
Tabel 14 Budgettaire gevolgen van beleidsartikel 5 Multilaterale samenwerking en overige inzet (Bedragen x
€ 1.000)
Realisatie 2018 Realisatie 2019 Realisatie 2020 Realisatie 2021 Realisatie 2022
Verplichtingen

Vastgestelde
Verschil 2022
begroting 2022

75 165

168 359

1 110 681

61 837

532 027

502 542

29 485

Programma-uitgaven totaal

163 792

255 594

282 519

271 230

417 023

275 575

141 448

Multilaterale samenwerking

151 146

149 792

214 821

178 163

348 175

151 410

196 765

752

488

177

159

Uitgaven:

5.1

Subsidies (regelingen)
Speciale multilaterale
activiteiten
Opdrachten
Speciale multilaterale
activiteiten
Bijdrage aan (inter-)nationale
organisaties
UNIDO

1 237

1 583

1 308

1 531

1 367

1 950

‒ 583

UNDP

30 000

30 000

20 000

30 000

30 000

28 814

1 186

UNICEF

26 000

33 000

33 000

33 000

33 000

31 814

1 186

Speciale multilaterale
activiteiten

29 007

10 398

22 936

8 521

8 151

4 077

4 074

Assistant deskundigen
programma

8 016

12 487

11 343

9 035

10 092

9 000

1 092

35 714

30 530

29 633

5 490

24 143

Internationale Financiële
Instellingen
Middelenaanvullingen
multilaterale banken en
fondsen

49 410

58 230

80 113

58 894

67 280

63 789

3 491

Kapitaalaanvullingen bij
regionale
ontwikkelingsbanken

6 547

3 447

10 407

6 652

6 652

6 476

176

162 000

0

162 000

Bijdrage aan IFI's voor steun
Oekraine
5.2

Overig armoedebeleid

12 646

105 802

67 698

93 067

68 848

107 314

‒ 38 466

4 798

6 828

5 326

6 293

7 522

9 905

‒ 2 383

760

500

0

500

0

0

0

0

4 010

3 895

4 083

4 400

‒ 317

3 367

17 942

2 321

30 041

‒ 27 720

Subsidies (regelingen)
Kleine activiteiten posten en
cultuur en ontwikkeling
Nationale SDG Implementatie
Voorlichting op het terrein van
ontwikkelingssamenwerking

0

18

Opdrachten
Nationale SDG Implementatie
Bijdrage aan (inter-)nationale
organisaties
UNESCO
Diverse ondersteunende
activiteiten

4 226

3 768

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

67

Realisatie 2018 Realisatie 2019 Realisatie 2020 Realisatie 2021 Realisatie 2022
Kleine activiteiten posten en
cultuur en ontwikkeling

2 320

Vastgestelde
Verschil 2022
begroting 2022

1 081

1 134

2 036

2 121

410

1 711

53 214

53 190

62 069

52 220

62 308

‒ 10 088

94

72

671

72

81

250

‒ 169

1 208

860

Koersverschillen

0

39 961

Nog te verdelen i.v.m.
wijzigingen BNI en/of
toerekeningen

0

0

0

0

0

16 851

‒ 16 851

73 139

50 293

75 823

42 770

62 344

45 310

17 034

Ontvangsten en restituties met
5.20 betrekking tot leningen

47 376

37 966

33 824

25 019

23 146

24 134

‒ 988

5.21 Ontvangsten OS

14 622

12 327

18 344

16 028

37 438

21 176

16 262

5.22 Koersverschillen

11 141

0

23 655

0

0

1 723

1 760

0

1 760

Realisatie 2018 Realisatie 2019 Realisatie 2020 Realisatie 2021 Realisatie 2022

Vastgestelde
begroting 2022

Verschil 2022

Schuldverlichting
Voorlichting op het terrein van
ontwikkelingssamenwerking
Bijdrage aan (andere)
begrotingshoofdstukken
Kleine activiteiten posten en
cultuur en ontwikkeling
Overige

5.4

Ontvangsten

5.23 Diverse ontvangsten non-ODA

Tabel 15 Uitsplitsing verplichtingen

Verplichtingen

75 165

168 359

1 110 681

61 837

532 027

garantieverplichtingen

‒ 42 192

‒ 129 905

723 472

10 558

246 017

overige verplichtingen

117 357

298 264

387 209

51 279

286 010

502 542

29 485
246 017

502 542

‒ 216 532

E. Toelichting op de instrumenten
Verplichtingen
De verplichtingenrealisatie van artikel 5 valt ten op zichte van de vastge­
stelde begroting 2022 hoger uit.
In de eerste suppletoire begroting 2022 is het verplichtingenbudget beleids­
artikel 5 Multilaterale samenwerking en overige inzet verhoogd. Dit betreft
hoofdzakelijk een verhoging van het verplichtingenbudget voor de
nationale coördinatietaak van de Sustainable Development Goals (SDG's).
Deze nationale coördinatietaak is belegd bij de Minister voor Buitenlandse
Handel en Ontwikkelingssamenwerking en omvat het monitoren,
rapporteren en het stimuleren van de samenwerking binnen de overheid
intern en tussen overheid en maatschappij.
In de tweede suppletoire begroting 2022 is de verplichtingenruimte voor
artikel 5 is per saldo verlaagd. Dit komt hoofdzakelijk doordat de verplich­
tingenruimte die gereserveerd stond voor de meerjarige committeringen
voor UNDP, UNICEF en het African Development Fund naar 2023 zal
doorschuiven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

68

Daar tegevenover is het verplichtingenbudget met EUR 162 miljoen
verhoogd voor het voorbereiden van Oekraïne op de winter (winterization).
Ook wordt het verplichtingenbudget verhoogd met EUR 25 miljoen voor
het Resilience and Sustainability Trust (RST) van het IMF, EUR 2,5 miljoen
voor technische assistentie voor de European Bank for Reconstruction and
Development (EBRD) en EUR 5 miljoen voor het Joint Fund 2030.
Het verplichtingenbudget is aan het eind van het jaar verder verhoogd als
gevolg van USD en SDR koersverschillen op de uitstaande garantieverplich­
tingen.
Uitgaven
Artikelonderdeel 5.1
De uitgavenrealisatie op artikelonderdeel 5.1 (Multilaterale samenwerking)
valt ten opzichte van de vastgestelde begroting 2022 EUR 197 miljoen hoger
uit.
In de eerste suppletoire begroting 2022 is het uitgavenbudget voor artike­
londerdeel 5.1 verhoogd met EUR 3,5 miljoen wegens een gewijzigd
betaalritme voor de Asian Development Bank (AsDB).
In de tweede suppletoire begroting 2022 is uitgavenbudget van artikelon­
derdeel 5.1 (Multilaterale samenwerking) verder verhoogd. Dit komt hoofd­
zakelijk door een bijdrage voor het voorbereiden van Oekraïne op de winter
(winterization). Voor deze bijdrage heeft het kabinet EUR 162 miljoen
vrijgemaakt uit de generale middelen (Kamerbrief «Ophoging financiële
middelen voor acute winterhulp Oekraïne»). Er is ook een eenmalige
betaling gedaan voor technische assistentie voor Oekraïne via de European
Bank for Reconstruction and Development (EBRD). Daarnaast zijn de
bijdragen voor UNDP en UNICEF verhoogd en daarmee teruggebracht naar
het gebruikelijke niveau.
In de decemberbrief is melding gemaakt van een verdere verhoging van
het uitgavenbudget wegens een eenmalige betaling van EUR 25 miljoen aan
het Resilience and Sustainability Trust (RST) van het IMF.
Artikelonderdeel 5.2
De uitgavenrealisatie op artikelonderdeel 5.2 (Overig armoedebeleid) valt
ten opzichte van de vastgestelde begroting 2022 EUR 39 miljoen lager uit.
Deze verlaging betreft een som van mutaties.
In de eerste suppletoire begroting 2022 is het artikelonderdeel 5.2 een
verhoging gemeld. Deze verhoging is vooral toe te schrijven aan een
overheveling van de Verdragsmiddelen voor Suriname van het verdeelar­
tikel 5.4. De Verdragsmiddelen zijn in 2021 niet meer tot uitputting gekomen
en bij de tweede suppletoire begroting 2021 overgeheveld naar het verdeel­
artikel 5.4. Deze middelen blijven, conform de uitvoering van het verdrag,
de komende jaren wel beschikbaar en zijn hierdoor voor 2022 overgeheveld
naar het hiervoor bestemde artikelonderdeel.
In de tweede suppletoire begroting 2022 is het uitgavenbudget van artike­
londerdeel 5.2 verlaagd. Deze som van mutatie bestaat deels uit een overhe­
veling naar artikel 5.1 Multilaterale samenwerking ter dekking van de
technische assistentie van de European Bank for Reconstruction and
Development (EBRD) en bijdragen aan het het Joint Fund 2030, UNICEF en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

69

UNDP. Daarnaast is er EUR 20 miljoen overgeheveld naar artikel 2 (Voedsel­
zekerheid) en artikel 3 (SRGR) voor de herstart van sociale bescherming
programma’s in respectievelijk Ethiopië en Benin.
Ook is het budget dat gereserveerd staat voor de Verdragsmiddelen
Suriname (EUR 16,5 miljoen) overgeheveld naar verdeelartikel 5.4. De
Verdragsmiddelen zullen in 2022 niet meer tot betaling komen en zullen in
2023 weer beschikbaar zijn.
Daarnaast is gedurende het jaar sprake van koersverschillen die worden
gemeld op artikelonderdeel 5.2. De begroting voor Buitenlandse handel en
Ontwikkelingssamenwerking werkt met een vooraf vastgestelde
wisselkoers ten opzichte van buitenlandse valuta (de zgn. corporate rate).
Deze koers wordt gelijktijdig met de presentatie van de begroting
vastgesteld. Omdat bij betalingen in buitenlandse valuta gedurende het jaar
een verschil ontstaat als gevolg van de werkelijk geldende koers, ontstaat
er een saldo. Voor de koersontwikkeling is ten opzichte van de tweede
suppletoire begroting een meevaller ontstaan. Deze meevaller werd eerder
gemeld in de Decemberbrief. Het totaal aan koersverliezen voor 2022 was
EUR 1,6 miljoen. Koersverliezen worden sinds 2020 gerapporteerd onder
artikelonderdeel 5.2 op de regel 'Diverse ondersteunende activiteiten'.
Artikelonderdeel 5.4
Het ODA-budget wordt gecorrigeerd voor ontwikkelingen van het BNI. Om
de stabiliteit van de algehele BHOS-begroting te versterken worden aanpas­
singen naar aanleiding van bijgestelde BNI-ramingen op dit artikel
opgevangen. Daarnaast worden binnen dit artikel de wijzigingen in de
toerekeningen aan ODA, zoals eerstejaars opvang asielzoekers in
Nederland, verwerkt.
In de eerste suppletoire begroting is het buget van het verdeelartikel terug­
gebracht naar nul. Dit betreft een som van mutaties.
Allereerst was er sprake van een verhoging als gevolg van de meest recente
ramingen van het Centraal Planbureau (CEP 2022) over de ontwikkeling van
het BNI, en daarmee het ODA-budget. Vervolgens is het budget verlaagd
door een hogere verwachte opvang van eerstejaars asielzoekers uit DAClanden. Bovenop deze reguliere asieltoerekening draagt BHOS eenmalig
EUR 150 miljoen bij uit het ODA-budget in 2022 voor de opvang van
Oekraïense vluchtelingen in Nederland. Deze eenmalige bijdrage wordt
gedekt middels een kasschuif van EUR 75 miljoen in zowel 2023 als 2024.
Het verdeelaartikel is teruggebracht naar nul doordat het restant van het
budget is herverdeeld over de verschillende beleidsartikelen. Het budget op
het verdeelartikel is herverdeeld over onder andere de volgende
onderwerpen:
– Een overheveling naar beleidsartikel 4 voor een eenmalige bijdrage voor
Giro555 en de opvang van vluchtelingen in Moldavië in verband met
de oorlog in Oekraïne.
– EUR 47 miljoen ten behoeve van de toegenomen honger door voedse­
lonzekerheid elders in de wereld.
– De reservering van de Verdragsmiddelen voor Suriname.
– Een aanvullende overheveling naar artikelonderdeel 2.3 klimaat in het
kader van het voortzetten van de intensivering op klimaat met het oog
op de internationale collectieve toezegging van USD 100 miljard per jaar
voor klimaatactie in OS-landen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

70

–

Bij het coalitieakkoord van Rutte IV is het ODA-budget verhoogd met
EUR 300 miljoen en vanaf 2025 met structureel EUR 500 miljoen. Na
de reservering voor de toegenomen asieltoerekening wordt het restant
van de intensivering conform het coalitieakkoord ingezet op klimaat,
opvang in de regio en aan COVID-bestrijding en het versterken van
wereldwijde gezondheidssystemen. Wegens het meerjarige fluctuerende karakter van de intensivering uit het coalitieakkoord (door de
reservering asieltoerekening) is deze reeks aangevuld met de middelen
op verdeelartikel 5.4

In de tweede suppletoire begroting neemt de stand van het verdeelartikel
5.4 af. De belangrijkste oorzaak is een tegenvaller van EUR 160 miljoen voor
de ODA-toerekening in 2022 van eerstejaarsopvang van asielzoekers uit
DAC-landen. Hiertegenover staat ondere andere een overheveling vanuit
artikel 5.2 vanwege de Verdragsmiddelen voor Suriname.
Na de tweede suppletoire begroting was de stand op het verdeelartikel 5.4
EUR -72 miljoen. Deze stand is aan het einde van het jaar teruggebracht naar
EUR 0.
Ontvangsten
Ontvangsten worden verantwoord op de ontvangsten van artikelonder­
delen van beleidsartikel 5, met uitzondering van de ontvangsten op risico­
regelingen van beleidsartikel 1.
Artikelonderdeel 5.20
De ontvangstenrealisatie op artikelonderdeel 5.20 (ontvangsten en
restituties met betrekking tot leningen) valt ten opzichte van de vastgestelde
begroting 2022 EUR 1 miljoen lager uit. Deze verlaging betreft naar beneden
bijgestelde ontvangstenramingen van terugbetalingen op leningen die
worden beheerd door de Nederlandse Investeringsbank voor Ontwikke­
lingslanden (NIO).
Artikelonderdeel 5.21
De ontvangstenrealisatie op artikelonderdeel 5.2 is ten opzichte van de
vastgestelde begroting verhoogd. Dit komt hoofdzakelijk door een
teruggave van het Law and Order Trust Fund for Afghanistan (LOTFA) van
UNDP. Deze activiteit kon door de huidige situatie in Afghanistan geen
doorgang meer vinden. Deze teruggave is via begroting van Buitenlandse
Zaken ingezet voor een vervangende UNDP activiteit middels het Special
Trust Fund for Afghanistan voor programma’s op het gebied van sociaaleconomisch herstel.
Artikelonderdeel 5.23
De verwachte ontvangsten op artikelonderdeel 5.23 worden vanaf 2022
verhoogd met EUR 1,73 miljoen door de rente-ontvangsten vanuit een
achtergestelde converteerbare schuldenfaciliteit. Deze faciliteit beoogd op
een innovatieve manier valutarisico’s weg te nemen voor lokale lening­
nemers en financiële instellingen in het kader van een versterkte private
sector en arbeidsmarkt in ontwikkelingslanden.
6. Bedrijfsvoeringparagraaf
In de uitvoering van het beleid op het terrein van Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking (BHOS) wordt gebruik gemaakt van het
apparaat van het ministerie van Buitenlandse Zaken (BZ). Om deze reden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

71

wordt in deze bedrijfsvoeringparagraaf verwezen naar de bedrijfsvoering­
paragraaf in het jaarverslag van het ministerie van Buitenlandse Zaken.
Uitzondering hierop zijn de onderdelen rechtmatigheid, totstandkoming
van de beleidsinformatie, misbruik en oneigenlijk gebruik en activiteiten­
beheer.
Paragraaf 1: Uitzonderingsrapportage
Rechtmatigheid
Er hebben zich geen overschrijdingen en/of bijzonderheden voor gedaan.
Totstandkoming niet-financiële verantwoordingsinformatie
Er zijn geen bijzonderheden te melden.
Begrotingsbeheer, financieel beheer en de materiële bedrijfsvoering
Misbruik en oneigenlijk gebruik en fraude en corruptie
In deze rapportage zijn externe risico’s t.a.v. misbruik en oneigenlijk gebruik
beschreven die vallen onder de verantwoordelijkheid van de minister voor
Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking. Onder misbruik en
oneigenlijk gebruik verstaan we het opzettelijke handelen van externe
partijen in de BHOS-activiteitencyclus waarbij gebruik wordt gemaakt van
misleiding om een onrechtmatig of onwettig voordeel te verkrijgen. Omdat
de minister van Buitenlandse Zaken verantwoordelijk is voor de integrale
bedrijfsvoering en voor het voorkomen en detecteren van (interne) fraude
(uitgezonderd de projectmatige beheersing van de activiteitencyclus) zijn
interne fraude- en corruptierisico’s beschreven in de bedrijfsvoeringpara­
graaf van BZ.
Risico’s op misbruik en oneigenlijk gebruik
Conform afspraak worden vermoedens en gevallen van misbruik en
oneigenlijk gebruik door derden in de activiteitencyclus van BHOS, gemeld
bij het Expertisecentrum Malversaties van het ministerie (ECM). In 2022 zijn
114 vermoedens van misbruik en oneigenlijk gebruik rond BHOS-projecten
en -programma’s gemeld bij ECM (ter vergelijking in 2021: 111). Meer
gedetailleerde informatie hierover is opgenomen in de bijlage «sanctie­
beleid en malversaties» van het jaarverslag Buitenlandse Handel en Ontwik­
kelingssamenwerking 2022 en in het OS portaal (https://
www.nlontwikkelingssamenwerking.nl/nl/#/results/malversations).
Om het risico op misbruik en oneigenlijk gebruik door derden in door BHOS
gefinancierde programma’s en projecten te beperken, zet het ministerie op
verschillende manieren actief in op een grondige risicoanalyse, zoals
hieronder toegelicht in de paragraaf over Activiteitenbeheer (Risicopara­
graaf).
Overige aspecten van de bedrijfsvoering
Activiteitenbeheer/Risicoparagraaf Impact/BZ In Control
De activiteitencyclus is een standaard proces voor beleidsuitvoering van
alle door BZ en BHOS gefinancierde activiteiten. Voor dit proces loopt een
meerjarig project gericht op stroomlijning van werkprocessen: IMPACT (zie
de BZ-Bedrijfsvoeringparagraaf - onderdeel I-Portfolio).
Controleprotocollen
Voor activiteiten waarvoor een controleverklaring van een accountant is
vereist, heeft BZ in 2022 de bestaande sjablonen voor controleprotocollen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

72

verder geactualiseerd en aangescherpt zodat de Nederlandse Beroepsor­
ganisatie van Accountants (NBA) het laatste sjabloon in 2023 kan
goedkeuren.
Risicoparagraaf
Het project Risicoparagraaf is in 2022 formeel afgesloten en belegd in de
lijn aangezien de kwaliteit van de risicoanalyses voorafgaande aan de financiering van activiteiten op orde was. Het Expertise Centrum Malversaties
stelt steekproefsgewijs vast of deze kwaliteit voldoende blijft. De in 2022
uitgevoerde controles tonen dat de kwaliteitsverbetering die in 2021 bereikt
werd, gehandhaafd is gebleven. Om de kennis van medewerkers rondom
risicoanalyses te waarborgen heeft het ministerie een aparte opleiding
Risicomanagement in de activiteitencyclus ontwikkeld. Een goede risicopa­
ragraaf vooraf met de juiste beheersmaatregelen beperkt immers het risico
op misbruik en oneigenlijk gebruik.
BZ in control
In 2022 is een plan van aanpak opgesteld om de aantoonbaarheid van ‘in
control’ zijn in de toekomst te borgen. De uitvoering van het plan wordt
projectmatig opgepakt. De stuurgroep op dit project, bestaande uit verte­
genwoordigers van decentraal control en concern control, bewaakt de
voortgang.
Het plan van aanpak is vormgegeven langs drie pijlers: (i) oplossen van
oorzaken van herhalende fouten, (ii) versterking (en modernisering) van
de interne beheersing en (iii) versterking (en modernisering) van het
toezicht.
Het herbevestigen van de rollen, taken en verantwoordelijkheden binnen
het Three Lines Model omtrent de risicoanalyses/interne beheersings­
plannen, het tijdig uitvoeren van de hierin gedefinieerde beheersingsmaat­
regelen, het met een toereikende controlespoor vastleggen van de
bevindingen en de rapportage hieromtrent hebben als doel dat de
organisatie aantoonbaar in control is. Zo komt het ministerie tot een sluitend
geheel waarin financieel beheer fouten door ‘de lijn’ worden voorkomen,
tijdig worden gesignaleerd en gecorrigeerd.
Paragraaf 2: Rijksbrede bedrijfsvoeringsonderwerpen
BHOS maakt gebruik van het apparaat van het ministerie van Buitenlandse
Zaken. Voor een nadere toelichting omtrent de belangrijkste ontwikkelingen
en verbeteringen in de bedrijfsvoering wordt verwezen naar de bedrijfs­
voeringparagraaf in het jaarverslag van het ministerie van Buitenlandse
Zaken.
Paragraaf 3: Belangrijkste ontwikkelingen en verbeteringen in de bedrijfs­
voering
BHOS maakt gebruik van het apparaat van het ministerie van Buitenlandse
Zaken. Voor een nadere toelichting omtrent de belangrijkste ontwikkelingen
en verbeteringen in de bedrijfsvoering wordt verwezen naar de bedrijfs­
voeringparagraaf in het jaarverslag van het ministerie van Buitenlandse
Zaken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

73

C. JAARREKENING
7. Departementale verantwoordingsstaat
Tabel 16 Departementale verantwoordingsstaat 2022 voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking
(XVII) (Bedragen x € 1.000)
(1)

(2)

Oorspronkelijk vastgestelde begroting

Realisatie

(3)
Verschil realisatie en
oorspronkelijk vastgestelde
begroting

Omschrijving
verplichtingen

uitgaven ontvangstenverplichtingen uitgaven ontvangstenverplichtingen uitgaven
ontvangsten

TOTAAL

3 670 540

3 265 762

51 574

4 526 776 3 657 979

100 927

856 236

392 217

49 353

Beleidsartikelen

3 670 540

3 265 762

51 574

4 526 776 3 657 979

100 927

856 236

392 217

49 353

1 Duurzame economische
ontwikkeling, handel en
investeringen

575 216

550 199

6 264

38 583

88 609

29 429

32 319

2 Duurzame ontwikkeling
voedselzekerheid, water en
klimaat

636 000

3 Sociale vooruitgang

964 068

4 Vrede, veiligheid en duurzame
ontwikkeling

992 714

807 652

5 Multilaterale samenwerking en
overige inzet

502 542

275 575

663 825

579 628

776 880

916 727

816 870

280 727

39 990

855 456

782 314

901 132

‒ 181 754

45 676

1 631 883

943 326

639 169

135 674

532 027

417 023

29 485

141 448

45 310

62 344

17 034

8. Saldibalans per 31 december 2022 en toelichting begroting Buitenlandse
Handel en Ontwikkelingssamenwerking (XVII)
Tabel 17 Saldibalans per 31 december 2022 (bedragen x € 1.000)
Activa

31-12-2022

31-12-2021

Passiva

31-12-2022

31-12-2021

3.657.972

3.188.323

2

Ontvangsten ten gunste van
de begroting

100.925

61.998

4a

Rekening-courant RHB

3.557.047

3.126.325

5a

Begrotingsreserves

117.501

119.323

Intra-comptabele posten
1

Uitgaven ten laste van de
begroting

5

Rekening-courant RHB Begro­
tingsreserve

Subtotaal intra-comptabel

117.501

119.323

3.775.473

3.307.646

Subtotaal intra-comptabel

3.775.473

3.307.646

2.214.631

2.000.244

10a Tegenrekening vorderingen 2.214.631

2.000.244

4.179.681

3.764.894

Tegenrekening
12a
voorschotten

4.179.681

3.764.894

Extra-comptabele posten
10 Vorderingen
12 Voorschotten
13a

Tegenrekening garantiever­
plichtingen

3.478.544

3.283.242

13

Garantieverplichtingen

3.478.544

3.283.242

14a

Tegenrekening andere
verplichtingen

7.672.215

6.998.721

14

Andere verplichtingen

7.672.215

6.998.721

172.266

151.692

15a

Tegenrekening deelne­
mingen

172.266

151.692

Subtotaal extra-comptabel

17.717.337

16.198.793

Subtotaal extra-comptabel

17.717.337

16.198.793

Totaal

21.492.810

19.506.439

Totaal

21.492.810

19.506.439

15 Deelnemingen

II Inleiding

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

74

1. Algemeen
De saldibalans is een financiële staat waarop de standen van de intra- en
extracomptabele rekeningen van de begroting van Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking (BHOS) worden verantwoord.
Het intra-comptabele deel van de saldibalans geeft inzicht in de kasstromen.
Het gaat hier voornamelijk om de uitgaven en ontvangsten van dienstjaar
2022, die nog met het Ministerie van Financiën moeten worden verrekend.
Na goedkeuring van de Rijksrekening vindt de verrekening plaats. De tegenrekening van de uitgaven en ontvangsten is de post «Rijkshoofdboek­
houding» (RHB), de rekening-courant tussen de Ministeries van
Buitenlandse Zaken en Financiën. Voor de BHOS-begroting wordt deze
verrekening periodiek en achteraf gemaakt op basis van interne verreken­
stukken. Hierdoor zit er een vertraging tussen het saldo van kasstromen en
het saldo van de rekening-courant RHB voor BHOS. Per eindejaar blijft er
derhalve een (beperkt) saldo over van nog te verrekenen kasstromen (zie
hoofdstuk 4).
Met uitzondering van de RHB Rekening BHOS worden alle liquide middelen
verantwoord op de saldibalans van het Ministerie van Buitenlandse Zaken,
begroting Buitenlandse Zaken.
Ook alle uitgaven en ontvangsten buiten begrotingsverband, die met
derden zullen worden verrekend en niet ten laste c.q. ten gunste van de
begroting zijn gebracht, worden verantwoord onder de intra-comptabele
vorderingen en schulden van de BZ balans.
Het extracomptabele deel van de saldibalans geeft enerzijds inzicht in de
standen van de uitstaande vorderingen en voorschotten die in het verleden
tot kasstromen hebben geleid (ten laste van de begrotingen van BHOS in
voorgaande jaren). Anderzijds bevat dit deel van de saldibalans de post
openstaande verplichtingen en de garantieverplichtingen. Deze posten
geven inzicht in de mogelijke toekomstige kasstromen. Openstaande
verplichtingen kunnen leiden tot uitgaven ten laste van begrotingen van
volgende jaren. De extracomptabele rekeningen worden met behulp van
diverse tegenrekeningen in evenwichtsverband geboekt.
2. Waarderingsgrondslagen
Uitgaven, ontvangsten, verplichtingen en mutaties op balansrekeningen in
vreemde valuta worden gedurende het jaar met behulp van een vaste
verrekenkoers (de corporate rate) omgerekend naar EUR. De corporate rate
2022 van de USD was per 1 januari 2022 vastgesteld op 1 USD = 0,85 EUR en
is gedurende het jaar nog 4 keer bijgesteld (1 april 0,91 ‒ 1 augustus 0,986
‒ 1 oktober 1,047 en 4 december 0,95). Voor 2023 is deze 0,95 EUR.
Alle ODA-ontvangsten (zowel op de BHOS als de BZ begroting) worden
verantwoord op het artikel 5.21 ‘Ontvangsten OS’ van de BHOS begroting.
Non-ODA ontvangsten worden waar van toepassing verantwoord op resp.
artikel 2.4 «Restituties programma’s» op de BZ begroting dan wel op artikel
5.23 ‘Diverse ontvangsten non-ODA’ op de BHOS begroting.
Extracomptabele vorderingen zijn de per balansdatum bestaande rechten
om geldmiddelen te ontvangen van een wederpartij die niet tot het Rijk
behoort.
De extracomptabele balansrekeningen voor vorderingen, voorschotten,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

75

deelnemingen en openstaande verplichtingen worden per 31 december
gewaardeerd tegen de corporate rate van het volgende boekjaar. De
herwaardering die hieruit voortvloeit is verwerkt in de kas- en verplich­
tingen- stroom van het afgelopen jaar. Revolverende fondsen worden in
de saldibalans gepresenteerd als een geconditioneerde vordering tegen
nominale waarde.
De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) is een belangrijke
uitvoerder van het BHOS-beleid. RVO is onderdeel van de Rijksoverheid en
daarom neemt het ministerie de gegevens van RVO over wat betreft de
verplichtingen-, vorderingen- en voorschottenstand. Met ingang van
1 oktober 2021 is de uitvoering van de regelingen DGGF, DTIF en DRIVE
overgedragen door RVO aan Invest International Public Programmes B.V.
Invest International Public Programmes B.V. is een staatsdeelneming met
een wettelijke taak. Voor de vastlegging van de verplichtingen-,
vorderingen- en voorschottenstand gelden dezelfde regels als RVO. Een
uitzondering is gemaakt voor de revolverende fondsen DGGF en DTIF.
De deelnemingen zijn gewaardeerd op basis van het gestorte kapitaal.
De overige in de saldibalans en de toelichting opgenomen bedragen zijn
gewaardeerd tegen de nominale waarde.
III Toelichting op de saldibalans per 31 december 2022
1 Uitgaven ten lasten van de begroting
Tabel 18 Uitgaven ten laste van de begroting (debet 3.657.972 x EUR 1.000)
Specificatie x 1.000 EUR
Uitgaven ten laste van de begroting

31 december 31 december
2022
2021
3.657.972

3.188.323

Onder deze post zijn de gerealiseerde uitgaven op de begroting van BHOS
in het jaar 2022 opgenomen. Splitsing van de uitgaven heeft plaatsge­
vonden o.b.v. de verdeling van de budgeteenheden per hoofdstuk. Na
goedkeuring van de slotwet door de Staten-Generaal wordt dit bedrag
vereffend met het Ministerie van Financiën.
2 Ontvangsten ten gunste van de begroting
Tabel 19 Ontvangsten ten gunste van de begroting (credit 100.925 x
EUR 1.000)
Specificatie x 1.000 EUR

31 december 31 december
2022
2021

Ontvangsten ten gunste van de begroting

100.925

61.998

Onder deze post zijn de gerealiseerde ontvangsten in het jaar 2022
opgenomen. Splitsing van de ontvangsten heeft plaatsgevonden o.b.v. de
verdeling van de budgeteenheden per hoofdstuk. Na goedkeuring van de
slotwet door de Staten-Generaal wordt dit bedrag vereffend met het
Ministerie van Financiën.
4a Rekening-courant RHB

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

76

Omdat de administratie en de liquide middelen stroom voor beide
begrotingen via één administratief systeem verlopen is er voor gekozen alle
lopende rekeningen op te nemen op de balans van BZ en het saldo van de
uitgaven m.b.t. BHOS achteraf middels een intern verrekenstuk tussen de
RHB rekeningen van BZ en BHOS te verrekenen.
Tabel 20 Rekening-courant (credit 3.557.047 x EUR 1.000)
31 december 31 december
2022
2021

Specificatie x 1.000 EUR
Rekening-courant RHB BHOS

3.558.461

Te verrekenen tussen BuZa en BHOS
Totaal

3.126.336

‒ 1.414

‒ 11

3.557.047

3.126.325

Op de rekening-courant met de Rijkshoofdboekhouding is de financiële
verhouding met het Ministerie van Financiën weergegeven. Het verschul­
digde saldo op de rekening-courant met de Rijkshoofdboekhouding is in
overeen- stemming met de opgave van de RHB. Door de splitsing van de
balans tussen BHOS en BZ is er een te verrekenen bedrag tussen de twee
balansen noodzakelijk om evenwicht te creëren. Het te verrekenen bedrag
ontstaat doordat er ná de verrekening van de maand december nog
correcties plaatsvinden en invloed hebben op de verhouding BZ en BHOS.
De verrekening van dit bedrag zal bij de RHB plaatsvinden met verreken­
stukken in het komende jaar.
5 Rekening-courant RHB (begrotingsreserve)
Tabel 21 Rekening-courant RHB (begrotingsreserve) (debet 117.501 x
EUR 1.000)
31 december 31 december
2022
2021

Specificatie x 1.000 EUR
Begrotingsreserve DGGF

47.114

Begrotingsreserve FOM

29.022

52.097
30.640

Begrotingsreserve DRIVE

18.368

12.500

Begrotingsreserve DTIF

22.997

24.086

Totaal

117.501

119.323

5a Begrotingsreserve
Tabel 22 Begrotingsreserve (credit 117.501 x EUR 1.000)
Onttrek­
kingen
2022

Saldo
Verwijzing
31 decembernaar Begro­
2022
tingsartikel

Specificatie x 1.000 EUR

Toevoe­
31 december gingen
2021 2022

Begrotingsreserve DGGF

52.097

5.746

10.729

47.114

1.3

Begrotingsreserve FOM

30.640

0

1.618

29.022

1.2

Begrotingsreserve DRIVE

12.500

5.868

0

18.368

1.3

Begrotingsreserve DTIF

24.086

6.149

7.238

22.997

1.2

Totaal

119.323

17.763

19.585

117.501

In 2016 is besloten het Fonds Opkomende Markten (FOM) voor nieuw af te
geven garanties stop te zetten ten gunste van het Dutch Trade and
Investment Fund (DTIF). Ter dekking van eventuele schades dient tegen
hefboom 1:2 de helft van het uitstaande bedrag aan garanties te worden
aangehouden in de begrotingsreserve. In 2022 zijn geen provisies
ontvangen. Er is een schade uitgekeerd van EUR 1,618 miljoen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

77

In 2016 zijn middelen aan de begrotingsreserve onttrokken die niet
beschikbaar dienden te blijven om de lopende FOM garanties af te dekken.
Deze middelen zijn toegevoegd aan de begroting om de uitgaven op het
instrument DTIF tot en met 2021 te dekken. In 2022 is geen aanvullend
bedrag aan de begrotingsreserve onttrokken ter dekking van de aangegane
garantieverplichtingen DTIF.
De uitstaande FOM garanties nemen echter sneller af dan verwacht.
Rekening houdend met de hefboom 1:2 is de begrotingsreserve per ultimo
2022 ondanks de eerdere onttrekkingen hoger dan de nog uitstaande FOM
garanties. In 2016 zijn in het FOM toetsingskader risicoregelingen
opgenomen dat deze resterende middelen in de FOM begrotingsreserve
ook worden aangehouden voor het DTIF.
Ter dekking van eventuele schades uit het Dutch Good Growth Fund (DGGF)
onderdeel 1 (RVO) dient tegen hefboom 1:2 de helft van het uitstaande
bedrag aan garanties aangehouden te worden in de begrotingsreserve. Ter
dekking van eventuele schades uit het DGGF onderdeel 3 (Atradius DSB)
dient tegen hefboom 1:1 voor de wisselfinancieringen en tegen hefboom
1:3 voor de garanties een begrotingsreserve te worden aangehouden.
In 2022 zijn door RVO en Atradius DSB ontvangen premies van
EUR 5,746 miljoen toegevoegd aan de begrotingsreserve. Schadeuitkeringen (wisselfinancieringen) door Atradius DSB van
EUR 10,729 miljoen zijn onttrokken aan de begrotingsreserve.
De totaalstand van de garantieverplichtingen DGGF bedraagt per ultimo
2022 EUR 94,989 miljoen. De begrotingsreserve is hoger dan op basis van
de uistaande garanties minimaal vereist is. In 2023 wordt bezien of een
mutatie in de begrotingsreserve noodzakelijk is.
Voor het Development Related Infrastructure Investment Vehicle (DRIVE) is
in 2015 een begrotingsreserve gecreëerd. Ter dekking van eventuele
schades dient tegen een hefboom van 1:4 een kwart van het uitstaande
bedrag aan garanties te worden aangehouden in de begrotingsreserve. In
2022 is de verstrekte garantie omgezet in een polis. Hiervoor is een premie
ontvangen van EUR 5,868 miljoen. Het saldo in de reserve van
EUR 18,368 miljoen betreft de bodemstorting uit 2015 en de storting van
2022. De afgegeven garantie is in 2022 geherwaardeerd tot
EUR 43,773 miljoen. In 2023 wordt bezien of een mutatie in de begrotings­
reserve noodzakelijk is.
Voor het Dutch Trade and Investment Fund (DTIF) is in 2016 een begrotings­
reserve gecreëerd. Ter dekking van eventuele schades uit het DTIF
onderdeel 1 (RVO) dient tegen hefboom 1:4 een kwart van het uitstaande
bedrag aan garanties in de begrotingsreserve te worden aangehouden.
Ter dekking van eventuele schades uit het DTIF onderdeel 2 (Atradius DSB)
dient tegen hefboom 1:1 voor de verstrekte wisselfinancieringen een begro­
tingsreserve te worden aangehouden.
De begrotingsreserve bevat een bodemstorting van EUR 5,0 miljoen. In 2022
zijn door RVO en Atradius DSB ontvangen premies en aflossingen van
wisselfinancieringen van EUR 6,149 miljoen toegevoegd aan de begrotings­
reserve. Schade-uitkeringen (wisselfinancieringen) door Atradius DSB van
EUR 7,238 miljoen zijn onttrokken aan de begrotingsreserve.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

78

10 Vorderingen
Dit betreffen vorderingen die reeds ten laste van de begroting zijn gebracht
en extracomptabel worden bewaakt. Deze vorderingen hebben vaak een
langdurig karakter.
Tabel 23 Vorderingen (debet 2.214.631 x EUR 1.000)
31 december 31 december
2022
2021

Specificatie EUR x 1.000
Te ontvangen aflossingen op begrotingsleningen (NIO)

78.338

84.701

Massif fonds

334.375

334.375

Building Prospects (BP) (voorheen IDF en voorheen MOL fonds)

414.516

394.516

DGGF Fonds

431.138

366.795

NIO achtergestelde lening

53.000

61.000

Verrichte garantiebetalingen NIO

34.917

40.907

Diverse extra-comptabele vorderingen
Totaal

868.347

717.950

2.214.631

2.000.244

De extracomptabele vorderingen met betrekking tot het Massif fonds en
het Building Prospects (BP) (voorheen IDF en voorheen MOL fonds) staan
uit bij de FMO en betreffen revolverende fondsen. De betaalde Massiffondsen en BP-fondsen staan respectievelijk per 31 december 2026 en
31 december 2028 ter beschikking van de minister en zijn als geconditio­
neerde vordering opgenomen op de balans.
Uit informatie van de FMO blijkt dat het aandeel van BHOS voor wat betreft
het Massif fonds per 31 december 2022 is vastgesteld op EUR 493,2 miljoen.
De door BHOS totaal ingebrachte fondsen tot en met 31 december 2022
bedroegen EUR 334,375 miljoen.
De asset waarde van het BP bedraagt per 31 december 2022
EUR 355,4 miljoen. De door BHOS totaal ingebrachte fondsen tot en met
31 december 2022 bedroegen EUR 414,516 miljoen.
De genoemde asset waarden zijn voorlopige cijfers zoals bekend bij het
opstellen van de saldibalans. De definitieve cijfers blijken uit de jaarrekening
2022 van FMO.
Voor het Dutch Good Growth Fund (DGGF) zijn leningen verstrekt aan Invest
International B.V. en PwC/TJ, gericht op het midden- en kleinbedrijf voor
investeringen in ontwikkelingslanden. Aan Invest International B.V. is een
lening verstrekt van EUR 136,166 miljoen. Aan PwC/TJ is een lening
verstrekt van EUR 294,971 miljoen.
De begrotingsleningen zijn door de NIO in het verleden afgesloten met OSlanden. De laatste lening is in 2001 verstrekt. De laatste aflossing staat voor
2040 gepland.
Tabel 24 Mate van opeisbaarheid en ouderdom vorderingen (x EUR 1.000)
Specificatie x 1.000 EUR

Totaal

2022

2021

2019 en
2020 ouder

Op termijn opeisbaar aflossing
begrotingsleningen

78.338

0

0

0

78.338

Op termijn opeisbaar
begrotingslening

53.000

0

0

0

53.000

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

79

Specificatie x 1.000 EUR

Totaal

Op termijn opeisbaar overige
vorderingen

2022

2021

2019 en
2020 ouder

0

0

0

0

0

Totaal op termijn opeisbare
vorderingen

131.338

0

0

0

131.338

Direct opeisbaar
garantiebetalingen

34.917

0

3.254

2.784

28.879

Direct opeisbaar overige
vorderingen

35.358

33.445

203

550

1.160

70.275

33.445

3.457

3.334

30.039

Totaal direct opeisbare
vorderingen
Geconditioneerde vorderingen

2.013.018

Totaal

2.214.631

Tabel 25 Diverse extra comptabele vorderingen (x EUR 1.000)
Specificatie x 1.000 EUR

31 december
2022

31 december
2021

TCX Currency Exchange Fund

60.356

59.266

IFC-GAFSP

92.071

82.379

AEF Fund

170.140

161.280

Lening PIDG

160.100

118.375

DTIF

44.231

44.231

AFAWA Guarantee Program

38.000

34.000

DFCD

135.000

82.000

AGRI3 Fund

26.173

15.598

Aceli Africa

2.138

0

Te ontvangen boete rente (NIO)

11.878

11.005

Buiteninvordering gestelde vorderingen

101

251

Overige

128.159

109.565

Totaal

868.347

717.950

Extracomptabele vorderingen waarop in 2022 belangrijke wijzigingen
hebben plaats gevonden, worden toegelicht.
De vordering op het Access to Energy Fund (AEF Fund) is in 2006 in de vorm
van een subsidie verstrekt. De vordering staat uit bij de FMO en betreft
een deels revolverend fonds. Het programma heeft als doel om armoede te
verminderen door de toegang tot energiediensten te verbeteren. Uit
informatie van de FMO blijkt dat het aandeel van BHOS voor wat betreft
het AEF Fund per 31 december 2022 is vastgesteld op EUR 183,719 miljoen.
De door BHOS totaal ingebrachte fondsen tot en met 31 december 2022
bedroegen EUR 170,140 miljoen.
De vordering op IFC-GAFSP is in 2012 op basis van een arrangement
verstrekt aan International Finance Corporation (IFC) en het Private Sector
Window ten bate van investment activities is voor 100% revolveerbaar.
Het programma heeft als doel het verbeteren van de voedselzekerheid in
ontwikkelingslanden, door het bevorderen van de toegang tot financiële
diensten voor boeren, producentenorganisaties en het MKB. De door BHOS
totaal ingebrachte fondsen tot en met 31 december 2022 bedroegen USD
96,9 miljoen.
Voor de Private Infrastructure Development Group (PIDG) is een lening
verstrekt voor het realiseren van infrastructurele projecten in lage
inkomenslanden en fragiele staten. In 2022 is een extra lening verstrekt van
USD 30,5 miljoen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

80

De vordering op het Dutch Fund for Climate Development (DFCD) is in 2019
in de vorm van een subsidie verstrekt. De vordering staat uit bij de FMO en
betreft een deels revolverend fonds. Het programma vloeit voort uit de
opdracht zoals gedefinieerd in het regeerakkoord en heeft als doel om
klimaatrelevante projecten in ontwikkelingslanden te financieren ten
behoeve van een klimaatbestendige economische groei. Uit informatie van
de FMO blijkt dat het aandeel van BHOS voor wat betreft het DFCD per
31 december 2021 is vastgesteld op EUR 71,878 miljoen. Betreft de cijfers
ultimo 2021, de recente gegevens per eind boekjaar 2022 zijn nog niet
beschikbaar. De door BHOS totaal ingebrachte fondsen tot en met
31 december 2022 bedroegen EUR 135 miljoen.
De vordering op het AGRI3 Fund is in 2020 in de vorm van een subsidie
verstrekt. De vordering staat uit bij Stichting Title Holder AGRI3 en betreft
een revolverend fonds. Het programma heeft tot doel banken, andere
financiële instellingen en landbouwbedrijven te stimuleren zakenmodellen
te ontwikkelen met bosbescherming, herbebossing en implementatie van
innovatie landbouwoplossingen terwijl de levensstandaard van lokale
boeren wordt verbeterd. De door BHOS totaal ingebrachte fondsen tot en
met 31 december 2022 bedroegen USD 27,55 miljoen.
Aceli Africa richt zich op het wegnemen van barrières tot financiering van
Afrikaanse Agri-SME's. De vordering op Aceli Africa is als subsidie verstrekt
en heeft tot doel het risico van krediteverstrekkers voor het verstrekken van
leningen aan agri-SME's te verlagen door een deel van het mogelijke verlies
te garanderen (first loss portfolio garantie). In 2022 is een eerste betaling
overgemaakt van USD 2,25 miljoen.
12 Voorschotten
Dit betreffen nog openstaande voorschotten, waarvan de uitgaven reeds ten
laste van de begroting zijn gebracht. Afwikkeling vindt plaats op basis van
ontvangen verantwoordingen.
Tabel 26 Voorschotten (debet 4.179.681 x EUR 1.000)
Specificatie x 1.000 EUR

31 december 31 december
2022
2021

Voorschotten

3.910.562

Voorschotten RVO
Totaal

3.428.619

269.119

336.275

4.179.681

3.764.894

Tabel 27 Ouderdomsanalyse voorschotten (x EUR 1.000)
Specificatie x 1.000 EUR

31 december 31 december
2022
2021

Verstrekt in 2011 en ouder

6.644

Verstrekt in 2012

19.000

30.913
17.516

Verstrekt in 2013

26.948

25.179

Verstrekt in 2014

19.000

18.321

Verstrekt in 2015

26.819

27.611

Verstrekt in 2016

18.053

21.666

Verstrekt in 2017

38.610

155.359

Verstrekt in 2018

131.872

187.787

Verstrekt in 2019

261.674

534.404

Verstrekt in 2020

501.686

1.062.912

Verstrekt in 2021

1.267.562

1.683.226

Verstrekt in 2022

1.861.813

0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

81

Specificatie x 1.000 EUR
Totaal

31 december 31 december
2022
2021
4.179.681

3.764.894

Tabel 28 Opbouw openstaande voorschotten (exclusief voorschotten
RVO) (x EUR 1.000)
Specificatie x 1.000 EUR

31 december 31 december
2022
2021

Openingsbalans

3.428.619

3.316.853

Bij: Verstrekte voorschotten

1.775.272

1.675.332

Af: Verantwoorde voorschotten

1.455.024

1.572.243

Bij: Herwaardering naar nieuwe corporate rate
Eindbalans

161.695

8.677

3.910.562

3.428.619

13 Garantieverplichtingen
Deze post kan als volgt worden gespecificeerd:
Tabel 29 Garantieverplichtingen (credit 3.478.544 x EUR 1.000)
Specificatie x 1.000 EUR
Asian Development Bank (AsDB)

31 december 31 december
2022
2021
1.355.025

Inter-American Development Bank (IADB)
African Development Bank (AfDB)

1.251.588

309.358

276.794

1.575.039

1.454.807

Fonds Opkomende Markten (FOM)

3.188

6.681

Dutch Good Growth Fund (DGGF)

94.989

142.930

Dutch Trade Investment Fund (DTIF)

16.251

15.948

Development Relevant Infrastructure Investment Vehicle
(DRIVE)

43.773

43.357

NIO

80.921

91.137

Totaal

3.478.544

3.283.242

De garantieverplichtingen die uitstaan bij de regionale ontwikkelings­
banken Asian Development Bank (AsDB), Inter-American Development
Bank (IADB) en African Development Bank (AfDB) betreffen het nietvolgestorte aandelenkapitaal. Slechts indien de banken in ernstige
problemen komen kan om storting (vol- of bijstorting) van het garantieka­
pitaal worden gevraagd. De waardetoename in EUR bij de AfDB, de AsDB
en de IADB wordt veroorzaakt door koersontwikkelingen (in valuta SDR
resp. USD).
De garantieverplichting in het kader van het Fonds Opkomende Markten
(FOM) betreft een garantie aan de FMO voor financieringen aan lokale
dochterondernemingen of joint-ventures van Nederlandse bedrijven. De
openstaande garanties zijn gedaald van EUR 6,681 miljoen naar
EUR 3,188 miljoen, omdat in 2016 is besloten om het FOM voor nieuw af te
geven garanties stop te zetten.
De garantieverplichting in het kader van het Dutch Good Growth Fund
(DGGF) heeft betrekking op ontwikkelingsrelevante en risicodragende
investeringen en exporttransacties. De daling van EUR 47,941 miljoen naar
EUR 94,989 miljoen komt met name door een daling van afgegeven
garanties door Atradius DSB. Verstrekte dekkingsadviezen zijn niet
opgenomen als garantieverplichting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

82

Fondsbeheerder PwC/TJ is in 2019 in de gelegenheid gesteld om voor
maximaal EUR 100 miljoen boven het beschikbare investeringsbudget aan
contracten/committeringen aan te gaan met intermediaire fondsen in de
vorm van een garantie van BHOS. Door een verhoging van het investe­
ringsbudget is in 2022 het totaal aan aangegane committeringen binnen
de verstrekte opdracht gebleven. De garantieverplichting is per ultimo 2022
vastgesteld op EUR 0,0.
De garantieverplichting in het kader van het Dutch Trade and Investment
Fund (DTIF) betreft een garantie voor risicodragende investeringen en
exporttransacties. De stijging van EUR 0,303 miljoen naar
EUR 16,251 miljoen komt met name door verstrekte wisselfinancieringen
door Atradius DSB.
De garantieverplichting in het kader van het Development Relevant Infra­
structure Investment Vehicle (DRIVE) heeft betrekking op investeringen in
publieke infrastructuurprojecten die bijdragen aan een goed onderne­
mingsklimaat en de ontwikkeling van de private sector in lage- en midde­
ninkomenslanden. Het garantieplafond voor DRIVE is vastgesteld op
EUR 55 miljoen per jaar. In 2019 is door Atradius DSB een garantie
afgegeven van EUR 49,293 miljoen. Deze garantie is in 2022 geherwaar­
deerd tot een bedrag van EUR 43,773 miljoen.
Voor deze laatste vier regelingen is een begrotingsreserve gevormd.
8 Andere verplichtingen
Tabel 30 Andere verplichtingen (credit 7.672.215 x EUR 1.000)
Specificatie x 1.000 EUR

31 december 31 december
2022
2021

Openingsbalans

6.998.721

7.672.359

Bij: Aangegane verplichtingen

4.300.267

2.478.733

Af: Tot betaling gekomen verplichtingen

3.626.773

3.152.371

Eindbalans

7.672.215

6.998.721

Af te dragen vennootschapsbelasting
Op basis van de oordelen van de Belastingdienst en de door het ministerie
ingenomen standpunten is in 2022 de aangifte vennootschapsbelasting
over 2020 ingediend. Voor 2021 bereidt het ministerie haar aangifte voor.
Voor deze aangifte moet voor een aantal financieringen opnieuw worden
getoetst of deze vallen onder de reikwijdte van de vennootschapsbelasting.
Dit gezien de negatieve resultaten afgelopen jaren. In 2021 zijn daarnaast
financieringen vanuit de RVO overgegaan naar Invest International.
Hiervoor moet eveneens opnieuw de belastingplicht worden getoetst. Zoals
in eerdere jaren is wederom sprake van een verrekenbaar verlies met de
Belastingdienst. De aangiften over 2016 t/m 2019 zijn nu definitief
vastgesteld door de Belastingdienst. Het bedrag van de door het ministerie
te verrekenen bronbelasting over deze jaren is in 2022 naar beneden
bijgesteld. Voor 2021 en 2022 is begroot dat de fiscale winsten lager liggen
dan de verrekenbare verliezen. Per saldo is er meer betaald aan de Belas­
tingdienst dan de belastingschuld bedraagt over de periode 2016 t/m 2022.
Om deze reden is geen saldo als af te dragen vennootschapsbelasting
opgenomen in de saldibalans bij BHOS.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

83

9 Deelnemingen
De post deelnemingen bestaat uit aandelen in internationale instellingen.
Voor het niet volgestorte deel (callable capital) is een garantieverplichting
verstrekt die onder 13. Garantieverplichtingen is opgenomen.
De laatste kolom van het overzicht vermeldt de voting power ultimo 2022.
Naast de omvang van de deelneming in aandelen kan dit percentage ook
beïnvloed zijn door bijvoorbeeld de omvang van de middelenaanvullingen.
Tabel 31 Deelnemingen (debet 172.266 x EUR 1.000)
Specificatie x 1.000 EUR

31 december31 december
2022
2021

Voting
power

Asian Development Bank

71.330

65.884

1,113

African Development Bank

75.477

63.238

0,876

Inter-American Development Bank

13.901

12.438

0,200

Inter-American Investment Corporation

11.139

9.713

0,660

419

419

4,210

172.266

151.692

Instex Deelneming
Totaal

De waarde van de deelneming in de African Development Bank (AfDB) is in
2022 met een bedrag van EUR 6,478 miljoen toegenomen door een
aanvullende kapitaalstorting in valuta SDR, en als gevolg van koerswijziging
toegenomen met EUR 5,761 miljoen.
De waarde van de deelneming in de Inter-American Investment Corporation
(IIC) is in 2022 met een bedrag van EUR 0,284 miljoen toegenomen door
een aanvullende kapitaaluitbreiding (vanuit reserve IDB, in valuta USD) en
met een bedrag van EUR1,142 miljoen toegenomen als gevolg van koers­
wijziging.
De waarde van de deelnemingen in de Asian Development Bank (AsDB) en
de Inter-American Development Bank (IDB) is toegenomen als gevolg van
koerswijziging.
Nederland zet zich samen met Europese bondgenoten in voor behoud van
Joint Comprehensive Plan of Action (JCPOA) ten aanzien van Iran. Onder
andere door begin 2020 formeel toe te treden als aandeelhouder van
INSTEX. Doel van de Nederlandse deelname aan dit special purpose vehicle
is om bij te dragen aan het faciliteren van het betalingsverkeer tussen
Europese en Iraanse bedrijven. Nederland heeft in 2020 voor een bedrag
van EUR 0,419 miljoen aan aandelenkapitaal gekocht van INSTEX.
Niet uit de saldibalans blijkende bestuurlijke verplichtingen
Verdragsmiddelen Suriname
Het restant van de verplichting uit hoofde van de Verdragsmiddelen
Suriname Schenkingen bedraagt per 31 december 2022 EUR 17,1 miljoen.
Partnerschap «Prospects»
In 2019 startte Nederland met een nieuwe aanpak voor vluchtelingenopvang
lastens art 4.2 van de BHOS-begroting: het partnerschap «Prospects». Het
partnerschap wil de opvang en bescherming van vluchtelingen in en
rondom conflictgebieden verbeteren en bestaat uit het Ministerie van
Buitenlandse Zaken, International Finance Corporation (IFC), International
Labour Organisation (ILO), United Nations High Commissioner for Refugees

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

84

(UNHCR), United Nations Children’s Fund (UNICEF) en Wereldbank. Onder
dit partnerschap is aan de partners via een opportunity fund een bedrag van
circa USD 90 miljoen in het vooruitzicht gesteld voor de periode 2019–2023
voor mogelijke nieuwe projecten. Per 31 december 2022 is hiervan circa
USD 6,2 miljoen nog niet aangesproken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

85

D. BIJLAGEN
Bijlage 1: Moties en toezeggingen
Tabel 32 Door de Staten - Generaal aanvaarde moties
Motie

Vindplaats

Stand van zaken

Motie 36 045 nr. 129 - Klink c.s. over de bedrijfslevengezant bijzondere
aandacht laten besteden aan het borgen van de aansluiting van het
36 045 nr. 129
Nederlandse bedrijfsleven op de internationale inspanningen gericht op het
volgen van de Oekraïense prioriteiten

In behandeling

Motie 36 200-XII nr. 102 (gewijzigd) - Van der Graaf/Bouchallikh over het in
kaart brengen van de effecten op ontwikkelingslanden van de transitie naar 36 200-XII nr. 102 (gewijzigd)
een circulaire economie

In behandeling - ingebracht tijdens
begrotingsbehandeling I en W

Motie 36 200-V nr. 53 - Van Haga over onderzoeken hoe de regeldruk voor
het mkb vanuit de Europese Unie teruggedrongen kan worden

Afgesloten - Motie is overgenomen
door het ministerie van Economische
Zaken en Klimaat

36 200-V nr. 53

Motie 36 200-V nr. 50 - Kuzu over de risicovolle economische afhankelijkheid
36 200-V nr. 50
van China afbouwen

In behandeling - Motie zal worden
meegenomen in het actieplan
Strategische Afhankelijkheden

Motie 36 200-V nr. 37 - Agnes Mulder c.s. over een onderzoek naar extra inzet
36 200-V nr. 37
voor humanitaire ontmijning in Cherson

In behandeling

Motie 36 200-V nr. 27 - Brekelmans/Agnes Mulder over migratieafspraken tot
36 200-V nr. 27
belangrijke prioriteit in het buitenlandbeleid maken en daar bilateraal en
multilateraal meer aandacht aan geven

In behandeling – het grootste deel
van de motie is staand beleid

Motie 21 501-02 nr. 2549 -Van der Lee/Thijssen over de Kamer informeren over
21 501-02 nr. 2549
de invulling van het subsidiekader Sectorale Samenwerking IMVO

In accordering - De Kamer zal hier
begin 2023 per brief over
geïnformeerd worden

Motie 36 200XVII nr. 41 Van Haga/Eppink over in een plan uitwerken hoe
oneerlijke concurrentie vanuit China kan worden tegengegaan

36 200XVII nr. 41

In behandeling

Motie 36 200XVII nr. 37 Stoffer/Kuik over onderzoeken hoe de participatie van
36 200XVII nr. 37
jongeren met een handicap binnen projecten in het kader van de Nexus
onderwijs en werk en jeugdwerkgelegenheid kan worden verbeterd

In behandeling

Motie 36 200XVII nr. 33 (nader gewijzigd) Teunissen c.s. over in de Europese
36 200XVII nr. 33 (nader
vergadering over het ECT tegen goedkeuring van het nieuwe verdrag
gewijzigd)
stemmen of zich onthouden van stemming

Afgehandeld

Motie 36 200XVII nr. 32 Van der Graaf c.s. over bezien of het wenselijk is om
36 200XVII nr. 32
fluctuaties van het ODAbudget te reduceren

In behandeling

Motie 36 200XVII nr. 31 Van der Graaf over veldonderzoek als vast onderdeel
36 200XVII nr. 31
van de monitoring van multilaterale organisaties opnemen

In behandeling

Motie 36 200XVII nr. 30 Van der Graaf/Kuik over de bestrijding van online
seksueel misbruik en uitbuiting van alle kinderen opnemen als onderdeel van 36 200XVII nr. 30
de SRGRagenda

In behandeling

Motie 36 200 nr 26 – Kuik c.s. over graan uit de graandeal naar landen laten
36 200 nr 26
verschepen die het zwaarst getroffen zijn

Afgehandeld

Motie 36 200XVII nr. 25 Amhaouch/Klink over aanvullende instrumenten voor
36 200XVII nr. 25
risicodeling

In behandeling

Motie 36 200, nr. 24 – Klink / Van der Graaf over "Farmer Managed Natural
Regeneration"-methode als vaste component in door Nederland
gefinancierde activiteiten

Afgehandeld

36 200, nr. 24

Motie 36 200XVII nr. 23 Klink/Kuik over eprocurement en etendering bij ngo's
36 200XVII nr. 23
die financiering ontvangen

In behandeling - wordt in
Humanitaire planningsbrief
afgehandeld die begin 2023 aan de
Kamer wordt verzonden

Motie 36 200XVII nr. 16 Hammelburg c.s. over het verbeteren van de toegang
36 200XVII nr. 16
voor kleine en middelgrote organisaties tot het Civic Space Fund.

Afgehandeld

Motie 36 200XVII nr. 15

36 200XVII nr. 15

In behandeling - wordt in
Humanitaire planningsbrief
afgehandeld die begin 2023 aan de
Kamer wordt verzonden

36 200XVII nr. 14

In behandeling

Hammelburg/Kuik over onderzoeken hoe lokale organisaties die kwetsbare en
gemarginaliseerde groepen vertegenwoordigen toegang kunnen krijgen tot
directe financiering van noodhulp
Motie 36 200XVII nr. 14 Hammelburg c.s. over het standaard ondersteunen
van seksuelegezondheidszorg en abortuszorg daar waar met Nederlandse
middelen noodhulp wordt verschaft

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

86

Motie

Vindplaats

Stand van zaken

(Gewijzigde) motie 36 180 nr 14 – Thijssen / Amhaouch over additionele
financiering voor capaciteitsversterking van vakbonden en
werkgeversorganisaties in het voeren van sociale dialoog

36 180 nr 14 (gewijzigd)

Afgehandeld

Motie 31 793 nr 216 - Erkens/Boucke over in samenwerking met innovatieve
bedrijven en kennisinstellingen de voorgestelde klimaatfinanciering verder 31 793 nr 216
concretiseren

In behandeling - in de Kamerbrief
klimaatdiplomatie (d.d. 20 januari
2023) wordt inzet beschreven

Motie 31 793 nr 221 - Kröger c.s. over een verhoging van de Europese inzet
richting COP27

In behandeling

31 793 nr 221

Motie 31 793 nr 224 - Dassen over het registeren en publiekelijk bekendmaken
31 793 nr 224
van alle contacten van de ministers op de COP27

Afgehandeld

Motie 31 793 nr 225 - Bontenbal/Boswijk over het opzetten van een mondiaal
31 793 nr 225
initiatief voor klimaatslimme landbouw

Afgehandeld

Motie 31 793 nr 226 - Boucke c.s. over het verbeteren van de ondersteuning
31 793 nr 226
bij het aanvragen van klimaatfinanciering

Afgehandeld

Motie 31 793 nr 227 - Boucke/Kröger over bij gastheer Egypte aandringen om
31 793 nr 227
ngo's en klimaatdemonstranten toegang tot de COP27 te verschaffen

In behandeling

Motie 36 180 nr. 16 van de leden Kröger en Thijssen over een financiële
36 180 nr. 16
faciliteit voor klimaatschade als Europese inzet voor de COPonderhandelingen

Afgehandeld

Motie 36 180 nr. 15 van de leden Thijssen en Kröger over de beoogde
doelstellingen borgen in toekomstige strategieën

36 180 nr. 15

In behandeling

Motie 36 180 nr. 13 van de leden Klink en Amhaouch over EUgelden
aanwenden door een proactieve en leidende aanpak

36 180 nr. 13

In behandeling - jaarlijkse rapportage
in de EU-OS Kamerbrief

Motie 36 180 nr. 12 van het lid Klink over een structurele kennishub in
combinatielanden

36 180 nr. 12

In behandeling

Motie 36 180 nr. 11 van het lid Klink over de bilaterale relatie met Algerije

36 180 nr. 11

In behandeling

Motie 36 180 nr. 8 Gewijzigde motie van de leden Hammelburg en Ceder

36 180 nr. 8

In behandeling

Motie 36 180 nr. 5 van het lid Ceder over zichtbaar maken van de SDGtoets bij
36 180 nr. 5
nieuwe wet en regelgeving

Afgehandeld

Motie 36 045 nr. 100 Thijssen/Van der Lee over financiële steun voor de
wederopbouw van Oekraïne voor het overgrote deel uit additionele middelen 36 045 nr. 100
financieren

Afgehandeld

Motie 36 045 nr. 99 Van der Lee/Thijssen over onderzoeken welke maatregelen
in EUverband kunnen worden genomen om speculatie op commodities tegen 36 045 nr. 99
te gaan

Afgehandeld

Motie 36 045 nr. 98 Hammelburg c.s. over met de Oekraïense autoriteiten
de specifieke behoefte voor acuut herstel van vitale infrastructuur en
graanuitvoer in kaart brengen

Afgehandeld

36 045 nr. 98

Motie 21 50133 nr. 940 Teunissen c.s. over aansluiten bij de oproep van Spanje
21 50133 nr. 940
om in EUverband uit het

Afgehandeld

Energy Charter Treaty te stappen
Motie 36 045 nr. 77 Hammelburg c.s. over het inzetten van in Nederland
aanwezige kennis en expertise voor herstelhulp

36 045 nr. 77

In behandeling

Motie 33 625 nr. 339 Van der Lee c.s. over afspraken over faciliteren van kennis
33 625 nr. 339
en technologieoverdracht bij een nieuwe pandemie

In behandeling - zal worden
meegenomen in de Mondiale
Gezondheidsstrategie

Motie 33 625 nr. 338 Hammelburg c.s. over structureel investeren in
pandemische paraatheid en de versterking van gezondheidssystemen
wereldwijd

In behandeling - zal worden
meegenomen in de Mondiale
Gezondheidsstrategie

33 625 nr. 338

Motie 34 952 nr. 168 Amhaouch /Klink over het in de Afrikastrategie opnemen
van een intensievere handelsrelatie tussen Nederland en Afrika op agrarisch 34 952 nr. 168
gebied

In behandeling - zal worden
meegenomen in de Afrikastrategie

Motie 34 952 nr. 171 Klink over het EU importbeleid weer baseren op de
beginselen van de WTO SPS Agreement

34 952 nr. 171

Afgehandeld

Motie 34 952 nr. 165 Hammelburg over het Afrikaanse maatschappelijk
middenveld een belangrijke rol geven bij de Afrikastrategie

34 952 nr. 165

In behandeling - wordt meegenomen
in de Afrikastrategie

Motie 34 952 nr. 164 Hammelburg over het centraal stellen van de OESOrichtlijnen voor imvo in de Afrikastrategie

34 952 nr. 164

In behandeling - wordt meegenomen
in de Afrikastrategie

Motie 27 925 nr. 906 Piri/Van der Lee over een aanpak voor de bescherming
27 925 nr. 906
van Afghaanse vluchtelingen in de regio

In behandeling

Motie 34 952 nr. 166 – van Klink en Amhaouch over bevorderen duurzame
voedselproductie

Afgehandeld

34 952 nr. 166

Motie 21 501¬02 nr. 2493 (gewijzigd) ¬ Van der Lee/Thijssen over uitstellen van
21 501-02 nr. 2493 (gewijzigd)
de Joint Economic Dialogue met China

Afgehandeld

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

87

Motie

Vindplaats

Stand van zaken

Motie van het lid Van der Graaf c.s. over voedselzekerheid, voedselprijzen en
21 501-20 nr. 1792
de mogelijke rol van VN-instellingen agenderen tijdens de Europese top

Afgehandeld

Motie 36 045 nr. 21 ¬ Jasper van Dijk over het versterken van het toezicht op
36 045 nr. 21
de naleving van sancties

Afgehandeld

Motie Hammelburg over een concreet plan voor handels- en
investeringsakkoorden met het oog op diversificatie van handelspartners
(36045-78)

In behandeling

36 045 nr.78

Motie 35 925-XVII nr. 56 Stoffer/Koekkoek over inzetten op het bevorderen van
35 925-XVII nr. 56
menstruele gezondheid.'

Afgehandeld

Motie 35 925-XVII, Nr. 59 GEWIJZIGDE MOTIE VAN DE LEDEN HAMMELBURG
EN VAN DER LEE TER VERVANGING VAN DIE GEDRUKT ONDER NR.
35 925-XVII, Nr. 59
27 Hammelburg/Van der Lee over alle handels- en exportinstrumentaria
geheel in lijn brengen met Parijs en Glasgow (AANGEHOUDEN)

Afgehandeld

Motie 35 925 XVII nr. 46 Teunissen over substantiële stappen om terug te
groeien naar een ODA-budget van 0,7%

35 925 XVII nr. 46

Afgehandeld

Motie 35 925 XVII nr. 42 Ceder en Kuik over inzichtelijk maken hoe jongeren
35 925 XVII nr. 42
met een handicap in het huidige BHOS-beleid bereikt worden

Afgehandeld

Motie 35 925 XVII nr. 41 Ceder over in en na 2022 de steun voortzetten aan
organisaties die strijden tegen kinderprostitutie

35 925 XVII nr. 41

Afgehandeld

Motie 35 925 XVII nr. 40 Ceder over het in het Integraal Afwegingskader de
SDG-toets meenemen bij wetsvoorstellen van de vijf belangrijkste
coherentieministeries

35 925 XVII nr. 40

Afgehandeld

Motie 35 925 XVII nr. 37 van der Lee over het versterken van lokaal
eigenaarschap en context specifieke programmering

35 925 XVII nr. 37

Afgehandeld

Motie 35 925 XVII nr. 36 van der Lee over onderzoeken hoe
klimaatinvesteringen maximaal ten goede komen aan de armste landen

35 925 XVII nr. 36

Afgehandeld

Motie 35 925 XVII nr. 34 Amhaouch over de ROM’s blijvend extra
ondersteunen in de facilitering van de internationalisering van het mkb

35 925 XVII nr. 34

Afgehandeld

Motie 35 925 XVII nr. 33 Amhaouch over de ondersteuning van de huidige
IMVO-convenanten continueren

35 925 XVII nr. 33

In behandeling

Motie 35 925 XVII nr. 31 KP Piri over een implementatieplan
gendermainstreaming

35 925 XVII nr. 31

De inhoud van de motie is ingehaald
door inzet op Feministisch
Buitenland Beleid (FBB)

Motie 35 925 XVII nr. 30 KP Piri over het inzetten van het Civic Space Fund met
35 925 XVII nr. 30
een focus op innovatieve samenwerking

Afgehandeld

Motie 35 925 XVII nr. 29 Hammelburg en Piri over steun voor de internationale
35 925 XVII nr. 29
en regionale interseksebeweging

Afgehandeld

Amendement 35925 XVII nr 13 Hammelburg c.s. over 7,5 miljoen aanvullende
35925 XVII nr 13
middelen voor het Civic Space Fund. (nov 2021; aangenomen)

Afgehandeld

Motie 35 925 XVII nr. 28 Hammelburg over het mobiliseren van steun voor
COVAX vanuit het bedrijfsleven

35 925 XVII nr. 28

In Behandeling - wordt meegenomen
in Mondiale Gezondheidsstrategie

Motie 35 925 XVII nr. 25 JJ (Jasper) van Dijk over het onverminderd voortzetten
35 925 XVII nr. 25
van programma’s gericht op de aanpak van SRGR en hiv/aids

In Behandeling - wordt meegenomen
in Mondiale Gezondheidsstrategie

Motie 35 925 XVII nr. 24 JJ Klink over een verbinding van het Nederlandse
innovatie- en handelsbeleid met een interdepartementale aanpak

35 925 XVII nr. 24

Afgehandeld

Motie 35 925 XVII nr. 23 JJ Klink over de transitie van fossiel naar niet-fossiel 35 925 XVII nr. 23

Afgehandeld

Motie 35 925 XVII nr. 22 JJ Klink over Invest International als enig loket voor
35 925 XVII nr. 22
financiering van internationaal ondernemen

Afgehandeld

Motie 35 925 XVII nr. 21 JJ Klink over internationaal actieve MKB’ers ook
gebruik laten maken van fondsen

35 925 XVII nr. 21

Afgehandeld

Motie 35 925 XIII, nr. 67 (gewijzigd) van het lid Van der Lee c.s. over zich
35 925 XIII, nr. 67
aansluiten bij de COP26-verklaring onder leiding van het Verenigd Koninkrijk.

Afgehandeld

Motie 35 925, nr. 87 Hammelburg over internationale afspraken over het
uitfaseren van exportkredietverzekeringen voor vervuilende activiteiten

Afgehandeld

35 925, nr. 87

Motie 35 830¬XVII nr 6 ¬ Van der Lee (Groenlinks) over het verder vergroenen
35 830-XVII nr 6
van de programma's binnen artikel 1 van de BHOS-begroting

Afgehandeld

Motie 35 663 nr. 21 ¬ Piri (PvdA) c.s. over het vrijgeven van patenten op
coronavaccins

Afgehandeld

35 663 nr. 21

Motie 21 501¬02 nr. 2372 ¬ Kuzu (DENK) over een aanvullende bijdrage voor
21 501-02 nr. 2372
het World Food Programme

Afgehandeld

Motie 21 501¬02 nr. 2366 ¬ Brekelmans (VVD) over toegang tot essentiële
grondstoffen als belangrijke prioriteit in de relatie met de LAC¬regio.

Afgehandeld

21 501-02 nr. 2366

Motie 35 570¬V nr. 73 ¬ Sjoerdsma (D66) / Tjeerd de Groot (D66) over de IMO
35 570-V nr. 73
oproepen tot meer transparantie in haar besluitvorming.

Afgehandeld

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

88

Motie

Vindplaats

Stand van zaken

Motie 35 663 nr. 12 ¬ Eppink (JA21) over een open debat met oog voor politieke
35 663 nr. 12
diversiteit en inhoudelijke alternatieven.

In behandeling

Motie 35 663 nr. 9 ¬Sjoerdsma (D66) c.s. over het niet bij voorbaat uitsluiten
35 663 nr. 9
van verdragswijzigingen.

In behandeling

Motie 35 830 nr. 20 ¬ Van Raan (Partij voor de Dieren) over een indicator voor
35 830 nr. 20
de financiële waarde die Nederland onttrekt aan ontwikkelingslanden.

Afgehandeld

Motie 31 985 nr. 72 ¬ Grinwis (CU) over geen handelsverdragen sluiten die
de ecologische draagkracht van onze natuurlijke omgeving overschrijden.

31 985 nr. 72

In behandeling - wordt meegenomen
in Sustainable Impact Assessments
(SIA) van handelsakkoorden

Motie 35 668 nr. 33 ¬ Agnes Mulder (CDA) c.s. over een zo snel mogelijke
modernisering van het ECT¬ verdrag.

35 668 nr. 33

In behandeling

Motie 21 501¬02 nr. 2330 ¬ Jasper van Dijk (SP) over ervoor inspannen dat
het EU¬-China investeringsakkoord een gemengd akkoord wordt.

21 501-02 nr. 2330

On hold

Motie 21 501¬20 nr. 1660 ¬ Voordewind (CU) c.s. over pas instemmen met
het EU-¬China investeringsverdrag als de vier ontbrekende ILO-conventies
geratificeerd en geïmplementeerd worden.

21 501-20 nr. 1660

On hold

Moties vóór 2021
Motie 35 529, nr. 14 van de leden Van den Nieuwenhuijzen/Van der Lee over
35 529, nr. 14
de gehele investeringsportefeuille van Invest International in
overeenstemming brengen met de Parijsdoelstellingen

Afgehandeld

Motie 26 485, nr. 351 Slootweg/Sneller over de opbouw van een duurzame
energie-infrastructuur in opkomende economieën

26 485, nr. 351

Afgehandeld.

Motie 35 570, nr. 40 Sjoerdsma/Van Oijk over instrumenten van het
buitenlandbeleid en de diplomatie in lijn brengen met de doelstellingen uit
het Klimaatakkoord van Parijs.

35 570, nr. 40

Afgehandeld

Motie 35 373, nr. 17 (gewijzigd). De Roon/Wilders over onderzoeken of onder
35 373, nr. 17
Nederlandse ondernemers belangstelling bestaat voor een handelsmissie
naar Rusland.

In behandeling - motie is door de
ontwikkelingen achterhaald.

Motie 35 154, nr. 20 Voordewind/Amhaouch over afspraken met Canada over
35 154, nr. 20
certificering van landbouwproducten

In behandeling

Motie 35 154, nr. 19 Amhaouch c.s. over een evaluatie van het functioneren
van ICS in CETA

35 154, nr. 19

In behandeling - deze motie is voor
de lange termijn.

Motie 35 154, nr. 18 Amhaouch/Voordewind over flankerende maatregelen bij
35 154, nr. 18
onevenredig nadelige effecten

In behandeling - deze motie is in
uitvoering gedurende de looptijd van
het CETA-verdrag.

Motie 35 154, nr. 15 Alkaya over meer democratische controle en transparantie
35 154, nr. 15
inzake de verdragscomités

In behandeling

Motie 35 154, nr. 9 Diks c.s. over brievenbusfirma’s uitsluiten van
investeringsbescherming onder CETA

In behandeling - uitvoering nader te
beoordelen in samenwerking met
de Europese Commissie.

35 154, nr. 9

Motie Wörsdörfer 35 115, nr. 6 t.a.v. realiseren van ambitie om handelspositie
35 115, nr. 6
te verbeteren in nieuw beleid.

Afgehandeld

Motie 31 985, nr. 38 Vos/Teeven over geen aanpassingen die afdoen aan reeds
31 985, nr. 38
gestelde eisen op het gebied van arbeid en milieu

In behandeling - deze motie is in
uitvoering gedurende de looptijd van
het CETA-verdrag.

Motie 35 570-XVII, nr. 17 - motie-Weverling over Nederlandse bedrijven een
35 570-XVII, nr. 17
centralere rol geven in het OS-beleid

Afgehandeld

Motie 35 300-XVII, nr. 29 Weverling over onderzoek naar meer concessionele
35 300-XVII, nr. 29
financiering

Afgehandeld

Motie 32 735, nr. 252 Van Ojik/ Karabulut over verantwoordelijkheid van het
32 735, nr. 252
bedrijfsleven bij het naleven van mensenrechten in het NAP

Afgehandeld

Motie 35 000-XVII nr. 31 (gewijzigd) - motie-Van Haga over een grotere rol van
35 000-XVII nr. 31
het Nederlandse bedrijfsleven bij het behalen van de duurzame
ontwikkelingsdoelen

Afgehandeld

Motie 21501-04 nr. 209 Becker/Bouali – motie over het inzichtelijk maken van
21501-04 nr. 209
externe EU-financieringsinstrumenten

In behandeling - jaarlijks komt de
Kamer een brief over EUontwikkelingssamenwerking toe.

Motie 34 952, nr. 18 Becker – motie over het benutten van EU-middelen voor
34 952, nr. 18
het landelijk OS-beleid

Afgehandeld

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

89

Tabel 33 Door bewindslieden gedane toezeggingen
Toezegging

Vindplaats

Stand van zaken

Toezegging R informeert de Kamer in eerste kwartaal 2023 over de
Nederlandse inzet voor de herziening van het EU Gemeenschappelijk
standpunt en de mogelijkheid voor een Europese toezichthouder

TZ202212-170

In behandeling

CD Wapenexportbeleid d.d.
21 december 2022
Toezegging: R gaat samen met M, MinDef kijken naar de drie criteria genoemd
in de brief van 1 dec. over het exportcontrolebeleid voor
TZ202212-169
halfgeleidertechnologie en het toevoegen van een criterium voor lange
termijn veiligheidsanalyse en informeert daarover

In behandeling

CD Wapenexportbeleid d.d.
21 december 2022
Toezegging: R gaat kijken naar de mogelijkheden voor een langere looptijd
van vergunningen, ook in het kader van onderhoudscontracten, en informeert TZ202212-168
de Kamer daarover per brief in eerste kwartaal 2023

In behandeling

CD Wapenexportbeleid d.d.
21 december 2022
Toezegging R: de Kamer binnen twee weken te informeren over welk geld al
naar Oekraïne is gegaan, hoe dat is besteed en welke additionele middelen er TZ202211-193
nog aankomen

In behandeling

CD RBZ/Handel en RBZ/OS d.d.
23 november 2022
Toezegging: R informeert de Kamer in brief inzake motie Thijsen/Bromet over
TZ202211-192
voedselzekerheid over inzet NL en EU voor het ontwikkelen van lokale
voedselproductiesystemen in de armste landen

In behandeling

CD RBZ/Handel en RBZ/OS d.d.
23 november 2022
Toezegging R: de Kamer binnen twee weken te informeren over de voortgang
TZ202211-191
van de onderhandelingen over het GSP

Afgehandeld

CD RBZ/Handel en RBZ/OS d.d.
23 november 2022
Toezegging R om alle verschillende opties om de Afghaanse studentes van
de landbouwschool alsnog hun studie af te laten ronden nogmaals te bekijken TZ202211-043
en de Kamer hierover te informeren, dit voor het eind van het jaar

Afgehandeld

Begrotingsbehandeling BHOS
2023 d.d. 1 en 3 november 2022
Toezegging R de Kamer te informeren over de mogelijkheden om kennis en
kunde van het Nederlandse bedrijfsleven samen te brengen voor de
TZ202211-042
wederopbouw van Oekraïne, bijvoorbeeld door het benoemen van een
speciaal Oekraïnegezant, dit voor eind november

Afgehandeld

Begrotingsbehandeling BHOS
2023 d.d. 1 en 3 november 2022
Toezegging R om de Kamer te informeren over de samenhang tussen
voedselzekerheid en klimaat en de noodzaak om voedselsystemen
weerbaarder te maken tegen klimaatverandering, dit voor het eind van jaar

TZ202211-041

Afgehandeld

Begrotingsbehandeling BHOS
2023 d.d. 1 en 3 november 2022
Toezegging R om in de te ontvangen Afrikastrategie een korte, middellange
TZ202211-040
en lange actieagenda op te nemen voor gelijkwaardige economische
ontwikkeling

In behandeling - wordt meegenomen
in de Afrikastrategie

Begrotingsbehandeling BHOS
2023 d.d. 1 en 3 november 2022
Toezegging R om in de te ontvangen Afrikastrategie in te gaan op de extreme
armoede in landen waar Nederland nu geen brede OSrelatie mee heeft maar TZ202211-039
uit gaat van private sectorontwikkelingen en wat dit voor kinderen betekent

In behandeling - wordt meegenomen
in de Afrikastrategie

Begrotingsbehandeling BHOS
2023 d.d. 1 en 3 november 2022
Toezegging R om in de Internationale Klimaatstrategie terug te komen op de
vraag van het lid Kröger (GL) hoe de scope 3emissie worden meegenomen in
TZ202210-030
het IMVObeleid en het maatwerk dat EZK levert voor bedrijven die in het
buitenland investeren

Afgehandeld

Notaoverleg beleidsnota BHOS
d.d. 28 september 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

90

Toezegging

Vindplaats

Stand van zaken

Toezegging R om in het Actieplan Beleidscoherentie voor Ontwikkeling
aandacht te zullen besteden aan de grondoorzaak voor crisis

TZ202210-031

Afgehandeld

Notaoverleg beleidsnota BHOS
d.d. 28 september 2022
Toezegging R om de Kamer per brief te informeren over een vangnetregeling
TZ202210-029
voor internationale klimaatinvesteringen van ondernemers

Afgehandeld

Notaoverleg beleidsnota BHOS
d.d. 28 september 2022
Toezegging R om de Kamer voor de begrotingsbehandeling te informeren
over de uitkomst van het overleg over de SDGtoets

TZ202210-028

In behandeling

Notaoverleg beleidsnota BHOS
d.d. 28 september 2022
Toezegging R dat de Internationale migratiestrategie voor het einde van het
TZ202210-027
jaar aan de Kamer wordt gestuurd

In behandeling

Notaoverleg beleidsnota BHOS
d.d. 28 september 2022
Toezegging R om de Kamer zo snel mogelijk te informeren over de uitvoering
van motie Karabulut over het niet afvaardigen van de delegatie naar het WK TZ202210-026
voetbal in Qatar

Afgehandeld

Notaoverleg beleidsnota BHOS
d.d. 28 september 2022
Toezegging R om de Afrikastrategie in het eerste kwartaal van 2023 aan de
Kamer te sturen

TZ202210-025

In behandeling

Notaoverleg beleidsnota BHOS
d.d. 28 september 2022
Toezegging R om de Grondstoffenstrategie zo mogelijk voor het eind van 2022
TZ202210-024
naar de Kamer te sturen

Afgehandeld

Notaoverleg beleidsnota BHOS
d.d. 28 september 2022
Toezegging R om de Kamer nog voor de begrotingsbehandeling te informeren
TZ202210-023
over de opties om MKBfondsen en kernkapitaal zo optimaal mogelijk in
elkaars verlengde te laten fungeren

Afgehandeld

Notaoverleg beleidsnota BHOS
d.d. 28 september 2022
Toezegging MP om de Kamer te informeren over de stand van zaken inzake
het politieke akkoord tussen de EU en Mercosur en inzake de gesprekken over APB d.d. 22 september 2022
Duurzaamheidsvoorwaarden

Afgehandeld

EK Toezegging R om in het BNCfiche concreet zal worden ingegaan op de
T03461
actiepunten die in het duurzaamheidshoofdstuk van deze mededeling staan

Afgehandeld

Toezegging: R informeert de Kamer schriftelijk over de maatregelen die
worden genomen om corruptie te voorkomen bij het herstel en de
wederopbouw van Oekraïne

CD Herstel en wederopbouw
Oekraïne d.d. 7 juli 2022

In behandeling

Toezegging: R informeert de Kamer schriftelijk over de input van de
landbouwraden in Afrika over het handelsperspectief van Nederland om
voedselonzekerheid te reduceren

CD Herstel en wederopbouw
Oekraïne d.d. 7 juli 2022

Afgehandeld

Toezegging: R kijkt naar de inzet van het BHOSinstrumentarium om risico's
voor bedrijven die hulp aan Oekraïne willen bieden te verminderen

CD Herstel en wederopbouw
Oekraïne d.d. 7 juli 2022

Afgehandeld

Toezegging: R stuurt de Kamer een overzicht met wat Nederland en de EUlidstaten in kind en in cash aan hulp, herstel en wederopbouw hebben
gegeven en toegezegd aan Oekraïne

CD Herstel en wederopbouw
Oekraïne d.d. 7 juli 2022

In behandeling

MinBZ toezegging: De minister zegt toe de Kamer zo spoedig mogelijk, maar
in ieder geval voor het einde van het jaar, een brief te sturen over het
CD Hoofdlijnen
verminderen van de strategische afhankelijkheid van grondstoffen, waarbij hij
ingaat op de concrete handelingsperspectieven die er zijn

Afgehandeld

d.d. 14 juni 2022
Toezegging R om in overleg te treden met minLNV over de vragen van het lid
CD RBZ/Handel d.d.31 mei 2022
Thijssen over voedselzekerheid en handelsketens

Afgehandeld

R gaat op een rij zetten wat de bouwstenenbrief behelst, wat het BNC-fiche
behelst, en wat de inzet is van ons omringende landen en informeert de Kamer CD RBZ/Handel d.d.31 mei 2022
vóór het zomerreces

Afgehandeld

R informeert de Kamer over de uitkomsten van haar gesprek met de
stakeholders van de convenanten over de behoefte aan ondersteuning vanuit CD RBZ/Handel d.d.31 mei 2022
de overheid

In behandeling - Wordt
meegenomen in de uitwerking van
de kaders voor sectorale
samenwerking en afgedaan in
eerstvolgende Kamerbrief.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

91

Toezegging

Vindplaats

Stand van zaken

R zal zich inzetten om klimaat in het Europees IMVO-voorstel als due dilligence
CD RBZ/Handel d.d.31 mei 2022
verplichting op te nemen en informeert de Kamer over de uitkomsten

Afgehandeld

R gaat in gesprek met haar collega’s in de EU over het opnemen van een
algemene zorgplicht in het Europees IMVO voorstel en informeert de Kamer CD RBZ/Handel d.d.31 mei 2022
over de uitkomsten

Afgehandeld

Toezegging R informeert de Kamer eind mei/begin juni over de uitkomsten
van het onderzoek van de EU naar de vrijwaringsmaatregelen voor staal en
aluminium

CD Gevolgen oorlog Oekraïne
voor Nederlands bedrijfsleven
d.d. 11 mei 2022

Afgehandeld

Toezegging R zal in de aanstaande beleidsnota BH¬OS nader ingaan op
grondstoffenbeleid, diversificatie handelspartners en lange termijn,
interdepartementale visie op handelsketens

CD Gevolgen oorlog Oekraïne
voor Nederlands bedrijfsleven
d.d. 11 mei 2022

Afgehandeld

Toezegging R stuurt voor het rondetafelgesprek Wederopbouw Oekraïne
een brief n.a.v. het verzoek uit de procedurevergadering van 7 april jl.

CD Gevolgen oorlog Oekraïne
voor Nederlands bedrijfsleven
d.d. 11 mei 2022

Afgehandeld

Toezegging R om de Kamer te informeren over inzet voor het opnemen van
CD Biodiversiteitsverdrag d.d.
tussendoelen over ontbossing in het Biodiversiteitsverdrag en draagvlak bij
13 april 2022
andere landen

Afgehandeld

EK- Toezegging R om te kijken of de Kamer inzicht kan krijgen in de
samenwerkingsovereenkomsten met FMO en RVO

T03299

Afgehandeld

EK - Toezegging R om in gesprek te gaan met Invest International en daar te
T03298
benadrukken dat de lat hoog gelegd moet worden voor de KPI's

Afgehandeld

EK - Toezegging R om Invest International binnen drie jaar te evalueren in
plaats van na vijf jaar

T03296

Afgehandeld

EK - Toezegging R om de positie van de mkb-ondernemer mee te nemen in
de evaluatie, evenals de vraag of de balans tussen mkb en het grootbedrijf
daadwerkelijke gewaarborgd wordt

T03291

Afgehandeld

Toezegging: R komt voor de
begrotingsbehandeling terug
op de mogelijkheden voor het
opstellen van een
afwegingskader voor het
informeren over malversaties

WGO Jaarverslag BHOS d.d.
24 juni 2021

Afgehandeld

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

92

Bijlage 2: Afgerond evaluatie- en overig onderzoek
Tabel 34 Afgerond Evaluatie- en overig onderzoek periode 2019 ‒ 2022
Thema

Subthema

Beleidsartikel 1: Beleidsartikel 1
Duurzame
economische
ontwikkeling,
Beleidsdoelstelling
handel en
1.1. Duurzaam
investeringen handels- en

Type onderzoek

Afronding Status

Conclusies/aanbevelingen

Begrotingsar­ Rapport
tikel(en)

Beleidsdoorlichting

2022

Afgerond

Resultaten —
Beleidsdoorlichting artikel
1 van de BHOS-begroting

1.1, 1.2, 1.3

Beleidsdoorlichting
artikel
1 BHOS

2019
Beleidsevaluatie
IMVO-beleid inclusief
sectorconvenanten

Afgerond

1.1

Evaluatie
IMVObeleid
inclusief
sectorconvenanten

Beleidsevaluatie NCP 2019
OESO richtlijnen
multinationals

Afgerond

1.1

NCP OESO
richtlijnen
multinationals

Beleidsevaluatie
Dutch RBC
Agreements
2014-2020

2020

Afgerond

1.1

Evaluation
of the
Dutch RBC
Agreements
2014-2020

Beleidsevaluatie
2021
Samenwerking met
ontwikkelingslanden
op belastinggebied

Afgerond

1.1

Samenwerking
met
ontwikkelingslanden
op
belastinggebied

Effectenonderzoek:
2021
Evaluatie hulp,
handel en
investeringsbeleid in
drie partnerlanden:
Bangladesh, Ethiopie
en Kenia

Afgerond

1.1

Evaluatie
hulp,
handel en
investeringsbeleid
in drie
partnerlanden:
Bangladesh,
Ethiopië en
Kenia

Beleidsevaluatie
2022
Nederlands handelsen investeringsbeleid
inclusief effecten van
EPA’s

Afgerond

Resultaten — Evaluatie
1.1
handels- en investeringsbeleid

RapportEvaluatie
handelsen
investeringsbeleid

Beleidsevaluatie
2022
BHOS-beleid gericht
op bijdragen van
Nederlandse
bedrijven aan
duurzame
ontwikkeling (PiO)

Afgerond

Resultaten – Evaluatie BHOS- 1.1, 1.3
activiteiten Partners in
ontwikkeling

Rapport Evaluatie
partners in
ontwikkeling

Effectenonderzoek
Economische
diplomatie

2019

Afgerond

1.2

Effectenonderzoek
Economische
diplomatie

Beleidsevaluatie:
Smalle marges van
economische
diplomatie

2019

Afgerond

1.2

Smalle
marges
van
economische
diplomatie

Beleidsevaluatie van 2020
de NFIA 2010-2018

Afgerond

1.2

Evaluatie
van de
NFIA
2010-2018

Effectenonderzoek:
External Evaluation
2SCALE, 2012-2017

2019

Afgerond

1.3

External
Evaluation
2SCALE,
2012-2017

Effectenonderzoek:
CBI

2019

Afgerond

1.3

CBI

Effectenonderzoek:
ORIO

2020

Afgerond

1.3

ORIO

Effectenonderzoek:
2020
Develop2Build (D2B)

Afgerond

1.3

Develop2Build
(D2B)

2020

Afgerond

1.3

Final
Evaluation
Transition
Facility

Effectenonderzoek:
2020
Afgerond
1.3
Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1
Evaluation Agriterra
Farmers Common
Sense in Business
Programme
2016-2020

Evaluation
Agriterra93
Farmers
Common
Sense in
Business
Programme
2016-2020

investeringssysteem
incl. MVO

Beleidsdoelstelling
1.2 Versterkte
Nederlandse
handels- en
investeringspositie

Beleidsdoelstelling
1.3 Versterkte
private sector en
arbeidsmarkt in
ontwikkelingslanden

Effectenonderzoek:
Final Evaluation
Transition Facility

Dit overzicht geeft de voortgang van de Strategische Evaluatie Agenda weer,
zoals die is gepresenteerd in de tabel Planning Strategische Evaluatie
Agenda en de Uitwerking Strategische Evaluatie Agenda van de begroting
van 2022. In dit jaarverslag is voor een opzet gekozen die aansluit bij de
beleidsthema's die zijn opgenomen in de SEA bij de begroting van 2022.
Beleidsdoorlichtingen, periodieke rapportages en de grotere beleidseva­
luaties voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking worden
uitgevoerd door de Directie Internationaal Onderzoek en Beleidsevaluatie
IOB.
Tot 2019 zijn beleidsdoorlichtingen uitgevoerd per beleidsthema. In de
periode 2019-2022 zijn beleidsdoorlichtingen uitgevoerd per begrotingsar­
tikel. Vanaf 2023 worden periodieke rapportages uitgevoerd per beleids­
thema conform de Strategische Evaluatie Agenda.
Voor het begrotingsartikel 1. Duurzame economische ontwikkelingen,
handel en investeringen zijn geen subthema's geidentificeerd, maar is de
indeling van beleidsdoelstellingen aangehouden.
De periodieke rapportage voor het thema Sociale ontwikkeling is uitgesteld
tot 2025. Belangrijke synthese onderzoeken voor de respectievelijke subthema's zullen zo snel mogelijk met de Kamer gedeeld worden, zodat de
Kamer adequaat geinformeerd is over de voortgang van de beleidsuit­
voering. Zie Kamerbrief 35925-XVII-8.
Bijlage 3: Sanctiebeleid en malversaties
In deze bijlage wordt informatie gegeven over meldingen van malversatie
ten aanzien van activiteiten gefinancierd vanuit begrotingshoofdstuk XVII
Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking (hierna: BHOS-activi­
teiten).
Meer informatie ten aanzien van meldingen van malversatie rond activi­
teiten gefinancierd vanuit begrotingshoofdstuk V Buitenlandse Zaken
(hierna: BZ-activiteiten) staat in bijlage 5 van het jaarverslag van begro­
tingshoofdstuk V.
Meldingen van malversatie 2022
In 2022 zijn 121 vermoedens van malversatie gemeld bij het Expertise­
centrum Malversaties (ECM) van het ministerie, waarvan 114 met betrekking
tot BHOS-activiteiten en 7 met betrekking tot BZ-activiteiten. In 2021 waren
er 111 meldingen t.a.v. BHOS-activiteiten.
Tabel 35 Status meldingen van malversatie BHOS- en BZ-activiteiten
Jaar

Ongegrond
Gegrond verklaard verklaard

In
onderzoek

Totaal

2022

41

24

56

121

2021

53

37

25

115

2020

40

22

12

74

2019

48

22

4

74

2018

40

27

1

68

2017

14

12

0

26

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

94

Tabel 36 Omvang gegrond verklaarde malversaties

Jaar

Financiële omvang
gegrond verklaarde
malversaties*

% omvang gegrond
Official Development
verklaarde malversaties
Assistance (ODA) budget t.o.v. ODA budget BHOS
en BZ
BHOS en BZ

2022

€ 0,50 mln

€ 4,99 mld

0,01%

2021

€ 0,85 mln

€ 3,70 mld

0,02%

2020

€ 1,88 mln

€ 3,68 mld

0,05%

2019

€ 4,85 mln

€ 3,55 mld

0,14%

2018

€ 15,70 mln

€ 3,57 mld

0,44%

2017

€ 2,15 mln

€ 3,33 mld

0,06%

Gemiddelde over 2017-2020**:

0,17%

* De financiële omvang is berekend op basis van het Nederlands aandeel van een gegrond
verklaarde malversatie, waarbij dit aandeel is toegekend aan het jaar waarin de melding is
geregistreerd door het ministerie. (Toekomstige) succesvolle terugvorderingen en verrekeningen
zijn niet meegenomen in de berekening.
** Aangezien een significant aantal meldingen uit 2021 en 2022 nog in onderzoek is, zijn deze jaren
niet meegenomen in de berekening van het gemiddelde.

Proces en preventie
Meer informatie ten aanzien van het proces omtrent meldingen van
malversatie en de preventie van malversaties is opgenomen in bijlage
5 sanctiebeleid en malversaties van het jaarverslag van begrotings­
hoofdstuk V Buitenlandse Zaken.
Gegrond verklaarde malversaties BHOS-activiteiten 2022
Hieronder volgt een overzicht van in 2022 gegrond verklaarde malversaties
die betrekking hebben op door het ministerie gefinancierde BHOS-activi­
teiten. Omwille van de relevantie en beperking van de beheerslast zijn in dit
overzicht alleen de 23 gegrond verklaarde malversaties opgenomen
waarvan het Nederlands (i.e. ten laste van het ministerie) aandeel
EUR 10.000 of meer is. Het totale Nederlands aandeel van deze 23 malver­
saties tezamen bedroeg EUR 1.714.186.
In 2022 zijn 31 malversaties gegrond verklaard waarvan de omvang van
het Nederlands aandeel lager dan EUR 10.000 was. Het totale Nederlands
aandeel van deze 31 malversaties tezamen bedroeg EUR 66.038.
Een overzicht van malversaties die in 2022 gegrond zijn verklaard met
betrekking tot BZ-activiteiten, is opgenomen in het jaarverslag van begro­
tingshoofdstuk V Buitenlandse Zaken.
Tabel 37 Gegronde malversaties BHOS-activiteiten 2022
Gegrond verklaarde malversaties BHOS-activiteiten
REF:

19-24

Land

Democratische Republiek Congo

Organisatie

Internationale organisatie

Ontdekt

De contractpartner heeft onregelmatigheden vastgesteld bij drie
uitvoeringspartners, waaronder ten aanzien van deelnemers- en
distributielijsten en niet-subsidiabele kosten.

Omvang

EUR 180.911

Nederlands aandeel

EUR 10.176

Actie

De contractpartner heeft de betreffende onrechtmatige bedragen
teruggevorderd bij de uitvoeringspartners.

REF:

20-05

Land

Somalië

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

95

Gegrond verklaarde malversaties BHOS-activiteiten
Organisatie

Internationale organisatie

Ontdekt

De contractpartner heeft een forensisch accountantsonderzoek laten
uitvoeren bij een uitvoeringspartner. Het onderzoek heeft
verscheidene onregelmatigheden vastgesteld, waaronder vervalsing
van projectdocumentatie en verhoogde- en dubbele declaraties.

Omvang

EUR 227.840

Nederlands aandeel

EUR 26.250

Actie

De contractpartner spant zich in om het bedrag terug te vorderen en
dekt de financiële schade uit diens eigen middelen. De
uitvoeringspartner komt niet meer in aanmerking voor financiering.

REF:

20-18

Land

Kenia

Organisatie

Internationale organisatie

Ontdekt

Naar aanleiding van een melding is een accountantsonderzoek
ingesteld bij een lokale uitvoeringspartner. Het onderzoek toonde
onregelmatigheden aan waarbij niet-subsidiabele bedragen waren
opgevoerd.

Omvang

EUR 26.609

Nederlands aandeel

EUR 26.609

Actie

De contractpartner heeft direct actie ondernomen door
terugvordering van de niet-subsidiabele kosten. Ook is de
uitvoeringspartner uitgesloten van toekomstige financiering, totdat
verbeteringen in de interne controles zijn doorgevoerd.

REF:

20-54

Land

Kenia

Organisatie

Lokale organisatie

Ontdekt

Na vermoedens van malversatie heeft het ministerie een forensisch
accountantsonderzoek laten uitvoeren naar een lokale
contractpartner. Hierbij zijn verschillende onregelmatigheden
ontdekt, waaronder in rekening gebrachte niet-subsidiabele kosten.

Omvang

EUR 1.803.367

Nederlands aandeel

EUR 889.821

Actie

Het ministerie onderzoekt juridische vervolgmogelijkheden om de
onrechtmatig besteedde fondsen terug te vorderen. Daarnaast
worden geleerde lessen ten aanzien van de monitoring genomen.

REF:

20-67

Land

Somalië

Organisatie

Internationale organisatie

Ontdekt

Naar aanleiding van een melding en een reguliere controle zijn
onregelmatigheden ontdekt bij een lokale uitvoeringspartner. De
uitvoeringspartner had niet-subsidiabele kosten in rekening
gebracht.

Omvang

EUR 13.064

Nederlands aandeel

EUR 13.064

Actie

De contractpartner heeft de niet-subsidiabele kosten geschrapt en
acties genomen om de kans op herhaling bij de uitvoeringspartner
te minimaliseren.

REF:

20-69

Land

Nigeria

Organisatie

Internationale organisatie

Ontdekt

Accountantsonderzoek bij een uitvoeringspartner heeft aangetoond
dat een deel van de fondsen niet is gebruikt voor de uitvoer van de
activiteit.

Omvang

EUR 33.202

Nederlands aandeel

EUR 33.202

Actie

De contractpartner heeft diens controlemechanismen aangescherpt
en geeft ondersteuning op het gebied van financieel management
aan de uitvoeringspartner.

REF:

21-02

Land

Italië

Organisatie

Internationale organisatie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

96

Gegrond verklaarde malversaties BHOS-activiteiten
Ontdekt

Bij een reguliere controle werd ontdekt dat een uitvoeringspartner
producten leverde van een inferieure, goedkopere kwaliteit voor
eigen financieel gewin.

Omvang

EUR 5.915.000

Nederlands aandeel

EUR 41.701

Actie

De contractpartner heeft de samenwerking met de
uitvoeringspartner beëindigd en is een financiële schikking
overeengekomen. De uitvoeringspartner is uitgesloten van
toekomstige financiering.

REF:

21-07

Land

Ethiopië

Organisatie

Internationale organisatie

Ontdekt

Bij een forensisch accountantsonderzoek bij een uitvoeringspartner
zijn verschillende onregelmatigheden ontdekt, waaronder in het
aanbestedingsproces en de facturering van kosten.

Omvang

EUR 13.072

Nederlands aandeel

EUR 13.072

Actie

De contractpartner heeft de samenwerking met de
uitvoeringspartner beëindigd en dekt de financiële schade uit diens
eigen middelen.

REF:

21-53

Land

Jemen

Organisatie

Internationale organisatie

Ontdekt

Op basis van de interne controlemechanismen van een lokale
uitvoeringspartner ontstond een vermoeden van malversatie en
diefstal door één van diens medewerkers. Hierop volgend onderzoek
bevestigde dit.

Omvang

EUR 97.215

Nederlands aandeel

EUR 97.215

Actie

De betreffende medewerker is ontslagen. De financiële schade is
vanuit de eigen middelen van de uitvoeringspartner gedekt.

REF:

21-80

Land

Verenigd Koninkrijk

Organisatie

Internationale organisatie

Ontdekt

Bij een contractpartner is de salarisbetaling van een personeelslid
naar een frauduleuze bankrekening overgemaakt als gevolg van
phishing.

Omvang

EUR 24.548

Nederlands aandeel

EUR 10.961

Actie

De contractpartner heeft aanspraak gemaakt op een verzekering voor
het bedrag dat verloren is gegaan.

REF:

21-83

Land

Afghanistan, Benin, Ghana, Liberia, Madagaskar, Oeganda, Somalië,
Tsjaad, Zambia

Organisatie

Internationale organisatie

Ontdekt

Deze melding betreft een clustermelding vanuit een contractpartner,
die tien gegrond verklaarde meldingen omvat bij tien verschillende
uitvoeringspartners. Er zijn verschillende onregelmatigheden
aangetroffen waaronder machtsmisbruik, belangenverstrengeling,
onrechtmatige uitgaven en aanbestedingsfraude.

Omvang

EUR 632.659

Nederlands aandeel

EUR 64.784

Actie

De organisatie spant zich in om het volledige bedrag terug te
vorderen. De informatievoorziening van de organisatie naar het
ministerie is inmiddels verbeterd.

REF:

21-84

Land

Syrië

Organisatie

Internationale organisatie

Ontdekt

De contractpartner heeft een accountantsonderzoek laten uitvoeren
bij een lokale uitvoeringspartner, hierop zijn verscheidene
onregelmatigheden ontdekt, waaronder onterechte inhoudingen op
salarissen en het in rekening brengen van te hoge huurkosten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

97

Gegrond verklaarde malversaties BHOS-activiteiten
Omvang

EUR 118.690

Nederlands aandeel

EUR 43.251

Actie

De contractpartner heeft de samenwerking met de
uitvoeringspartner beëindigd en vordert het schadebedrag terug.

REF:

21-97

Land

Zuid-Soedan

Organisatie

Internationale organisatie

Ontdekt

Een accountantsonderzoek bij een lokale uitvoeringspartner heeft
verschillende onregelmatigheden aangetoond, waaronder ten
aanzien van kosten die de uitvoeringspartner bij de contractpartner
in rekening had gebracht.

Omvang

EUR 40.909

Nederlands aandeel

EUR 40.909

Actie

De contractpartner heeft de samenwerking met de
uitvoeringspartner beëindigd en heeft dienst monitorings- en
controlemechanismen ten aanzien van uitvoeringspartners
aangescherpt.

REF:

22-08

Land

Zuid-Soedan

Organisatie

Internationale organisatie

Ontdekt

Naar aanleiding van een melding heeft de contractpartner een
accountantsonderzoek laten uitvoeren. Hieruit is gebleken dat
medewerkers van het landenkantoor van de contractpartner via
een geldwisselkantoor (dat was opgezet in het kader van de
activiteiten) wisselkoerswinsten maakten.

Omvang

EUR 30.101

Nederlands aandeel

EUR 30.101

Actie

De verantwoordelijke medewerkers zijn niet langer werkzaam voor
de contractpartner en maatregelen zijn genomen om de kans op
herhaling te minimaliseren.

REF:

22-14

Land

Syrië

Organisatie

Internationale organisatie

Ontdekt

Een accountantsonderzoek bij een lokale uitvoeringspartner heeft
verschillende onregelmatigheden aangetoond, waaronder vervalste
facturen rond de salarisbetalingen van personeel.

Omvang

EUR 149.919

Nederlands aandeel

EUR 24.437

Actie

De contractpartner heeft de samenwerking met de
uitvoeringspartner beëindigd en deze uitgesloten van toekomstige
financiering.

REF:

22-15

Land

Democratische Republiek Congo

Organisatie

Internationale organisatie

Ontdekt

Naar aanleiding van een melding heeft de contractpartner een
accountantsonderzoek laten uitvoeren bij een lokale
uitvoeringspartner. Hierbij zijn onregelmatigheden ontdekt.

Omvang

EUR 20.650

Nederlands aandeel

EUR 16.656

Actie

De contractpartner heeft diens controlemechanismen aangescherpt
om de kans op herhaling te minimaliseren. Daarnaast is de
samenwerking met de uitvoeringspartner beëindigd.

REF:

22-23

Land

Oeganda

Organisatie

Internationale organisatie

Ontdekt

De contractpartner heeft bij een reguliere controle van een
uitvoeringspartner factuurfraude ontdekt.

Omvang

EUR 30.775

Nederlands aandeel

EUR 30.775

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

98

Gegrond verklaarde malversaties BHOS-activiteiten
Actie

De contractpartner heeft diens controle- en
monitoringsmechanismen aangescherpt. De uitvoeringspartner
moet vanaf heden diens uitgaven maandelijks verantwoorden en
betalingen aan de uitvoeringspartner worden voortaan per kwartaal,
in plaats van per half jaar, gedaan.

REF:

22-28

Land

Zuid-Soedan

Organisatie

Internationale organisatie

Ontdekt

Op basis van een reguliere controle ten aanzien van een veldkantoor
van een internationale uitvoeringspartner zijn vermoedens van
onregelmatigheden ontstaan. Een hierop volgend
accountantsonderzoek bevestigde dit.

Omvang

EUR 121.387

Nederlands aandeel

EUR 121.387

Actie

De uitvoeringspartner heeft de verantwoordelijke medewerker
ontslagen. Daarnaast zijn de interne controle- en
monitoringsmechanismen aangescherpt om de kans op herhaling te
minimaliseren.

REF:

22-33

Land

Democratische Republiek Congo

Organisatie

Internationale organisatie

Ontdekt

Naar aanleiding van een melding heeft een uitvoeringspartner een
accountantsonderzoek laten uitvoeren. Dit onderzoek bevestigde
verschillende onregelmatigheden bij de uitvoeringspartner en twee
van diens sub-partners, waaronder vervalsingen in
deelnemerslijsten. Zie ook REF 22-66.

Omvang

EUR 16.114

Nederlands aandeel

EUR 16.114

Actie

De uitvoeringspartner heeft de verantwoordelijke medewerkers
ontslagen, dan wel disciplinaire maatregelen tegen hen getroffen.
Daarnaast heeft de uitvoeringspartner diens monitorings- en
controlemechanismen aangescherpt en worden activiteiten
ondernomen ter bevordering van de (financieel) administratieve
capaciteit van de uitvoeringspartner en de twee sub-partners.

REF:

22-65

Land

Zuid-Soedan

Organisatie

Internationale organisatie

Ontdekt

Bij een regulier accountantsonderzoek werd ontdekt dat bepaalde
financiële transacties van de uitvoeringspartner niet verantwoord
konden worden. Ook werkte de organisatie gebrekkig mee aan het
onderzoek.

Omvang

EUR 26.508

Nederlands aandeel

EUR 26.508

Actie

De internationale contractpartner heeft een terugvordering ingesteld
en overweegt juridische vervolgstappen. Daarnaast is de
uitvoeringspartner uitgesloten van toekomstige financiering.

REF:

22-66

Land

Democratische Republiek Congo

Organisatie

Internationale organisatie

Ontdekt

Naar aanleiding van een melding heeft een uitvoeringspartner een
accountantsonderzoek laten uitvoeren. Dit onderzoek bevestigde
verschillende onregelmatigheden bij de uitvoeringspartner en twee
van diens sub-partners, waaronder vervalsingen in
deelnemerslijsten. Zie ook REF 22-66.

Omvang

EUR 176.577

Nederlands aandeel

EUR 109.591

Actie

De uitvoeringspartner heeft de verantwoordelijke medewerkers
ontslagen, dan wel disciplinaire maatregelen tegen hen getroffen.
Daarnaast heeft de uitvoeringspartner diens monitorings- en
controlemechanismen aangescherpt en worden activiteiten
ondernomen ter bevordering van de (financieel) administratieve
capaciteit van de uitvoeringspartner en de twee sub-partners.

REF:

22-113

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

99

Gegrond verklaarde malversaties BHOS-activiteiten
Land

Niger

Organisatie

Internationale organisatie

Ontdekt

Een internationale uitvoeringspartner is het slachtoffer geweest van
een gewelddadige overval, waarbij een deel van diens humanitaire
hulpvoorraden ontvreemd is.

Omvang

EUR 243.390

Nederlands aandeel

EUR 27.602

Actie

De uitvoeringspartner heeft maatregelen genomen om de kans op
herhaling te minimaliseren, waaronder aanvullende training van
diens personeel. Daarnaast is de zaak gemeld bij de lokale
autoriteiten. De uitvoeringspartner heeft een deel van de humanitaire
hulpvoorraden kunnen terugkrijgen.

Sancties
Het onderstaande overzicht biedt informatie over lopende sanctiemaatre­
gelen omtrent gegrond verklaarde malversaties aangaande BHOS-activi­
teiten.
Het sanctiebeleid is erop gericht gemalverseerde bedragen terug te
vorderen en, wanneer dit niet mogelijk blijkt, andere passende maatregelen
te treffen. Meer informatie hieromtrent is opgenomen in begrotings­
hoofdstuk V Buitenlandse Zaken.
Tabel 38 Lopende sanctiemaatregelen BHOS-activiteiten
Lopende sancties BHOS-activiteiten
REF: 17-13
Land

Mali

Organisatie

Lokale organisatie

Vordering

EUR 962.154

Stand van zaken

De betrokkenen zijn veroordeeld tot een
gevangenisstraf en terugbetaling van het
gemalverseerde bedrag. Het ministerie blijft zich
inspannen om het bedrag middels een
beslaglegging terug te vorderen.

REF: 20-44
Land

Nederland

Organisatie

Internationale organisatie

Vordering

EUR 85.077

Stand van zaken

De organisatie is failliet verklaard. Verdere
financiële afhandeling loopt via de curator,
waarbij het ministerie zich inzet om het
betreffende bedrag terug te vorderen.

Bijlage 4: Toelichting op de streefwaarden en indicatoren
Indicator: Aantal banen ondersteund door PSD programma’s (direct jobs
supported naar internationaal geharmoniseerde definitie)
Private sector ontwikkeling richt zich op het behalen van de doelstellingen
van SDG8: waardig werk en economische groei. Nederland richt zich daarbij
op het Midden- en Kleinbedrijf (MKB), want het MKB draagt bij aan waardig
werk en aan duurzame economische groei. Het MKB profiteert van een
ontwikkeld ondernemingsklimaat, daarom werkt Nederland zowel aan het
versterken van het lokale ondernemingsklimaat als aan het versterken van
het lokale MKB. Hierdoor groeit de bedrijvigheid en de werkgelegenheid in
lage- en middeninkomenslanden en dit draagt bij aan meer werk en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

100

inkomen. Duurzame economische ontwikkeling in deze landen biedt kansen
voor het (Nederlands) bedrijfsleven en draagt ook bij aan het wegnemen
van de grondoorzaken van conflict en irreguliere migratie.
In de verslagperiode werden 314.000 banen ondersteund door
programma’s voor bedrijfsontwikkeling. Dit is ongeveer 16 procent meer
dan de 270.000 banen die tijdens de vorige verslagperiode zijn ondersteund
en aanzienlijk meer dan de voor deze periode gestelde streefwaarde van
150.000 banen10.
In het vorige verslagjaar bleek dat het aantal ondersteunde banen afnam,
mede als gevolg van de effecten van coronapandemie op lokale
economieën. Onze uitvoerende partners zetten zich in het huidige
verslagjaar nog meer in om het mkb te ondersteunen om de gevolgen van
de pandemie te bestrijden. Veel partners blijven bedrijven (op afstand)
ondersteunen en waar mogelijk benutten zij kansen om de steun juist te
intensiveren en meer en grotere MKB-bedrijven te ondersteunen. Zo
konden er meer banen ondersteund worden in de programma’s uitgevoerd
door de International Finance Corporation (IFC), het Dutch Good Growth
Fund (spoor 2), het Centrum tot Bevordering van de Import uit ontwikke­
lingslanden, Agriterra en binnen het Local Employment in Africa for
Development programma.
De Nederlandse Financierings-Maatschappij voor Ontwikkelingslanden
(FMO)11 was in het afgelopen verslagjaar in staat om haar portfolio uit te
breiden voor enkele investeringsfondsen. Deze ontwikkeling wordt
versterkt doordat FMO haar meetmethoden verder ontwikkelde. Hierdoor
kon FMO ook de banen meetellen van bedrijven waarin geïnvesteerd werd
door deze investeringsfondsen. In het voortdurende proces van verbetering
van meetmethoden hebben ook andere partners hun methoden aange­
scherpt. In enkele gevallen had dit tot gevolg dat er minder ondersteunde
banen gerapporteerd werden dan in voorgaande jaren.
In de afgelopen jaren was de verwachting dat het aantal ondersteunde
banen in de komende jaren zou afnemen. Dit had te maken met de
verwachte negatieve lange termijn effecten van de coronapandemie en door
een verschuiving van de inzet naar fragiele en complexe regio’s, waar
economische ontwikkeling en banengroei minder gemakkelijk tot stand
komen. Deze daling is uitgebleven. Mede vanwege de gespreide en extra
inzet van onze partners, het verder volwassen worden van enkele
omvangrijke programma’s en de intensiveringen op PSD voor de periode
2023-2026, is de verwachting dat het aantal ondersteunde banen in de
komende jaren zal toenemen. Dit is ook zichtbaar in de BHOS begroting
2023, waarbij de streefwaarde voor de periode 2021-2025 naar boven is
bijgesteld.
Indicator: Aantal bedrijven (Nederlandse en lokale ondernemingen) met
een ondersteund plan voor investering, handel of dienstverlening
Ondernemerschap in lage- en middeninkomenslanden is nodig om de
grondoorzaken van armoede, migratie en klimaatverandering aan te pakken
en kansen te creëren voor het (Nederlands) bedrijfsleven. Nederland

10

Zie BHOS begroting 2022 2.2 Indicatoren en streefwaarden Buitenlandse Handel en Ontwikke­
lingssamenwerking | Ministerie van Financiën - Rijksoverheid (rijksfinancien.nl)
11
Met name een stijging voor MASSIF en Building Prospects, voor het Access to Energy Fund is
een daling waarneembaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

101

ondersteunt het opstarten en de groei van lokale ondernemingen met
advies en financiële middelen. De voortgang van deze bedrijfsontwikkeling
wordt gemeten aan de hand van het aantal plannen van ondernemers voor
investering, handel of dienstverlening in lage- en middeninkomenslanden
die zijn ondersteund door Nederlandse programma’s voor PSD.
In de verslagperiode werden 21.000 bedrijfsplannen voor investering of
handel in lage- en middeninkomenslanden ondersteund. Dit is een toename
van ruim 20 procent ten opzichte van de vorige verslagperiode (16.600), en
ruim boven de oorspronkelijke streefwaarde van 10.00012 plannen.
Met name diverse jeugdwerkgelegenheid programma’s13 laten een stijging
zien in het aantal ondersteunde bedrijfsplannen. De stijging wordt mede
veroorzaakt door het opheffen van COVID-gerelateerde restricties,
waardoor partners meer ruimte kregen om hun portfolio’s uit te breiden.
Hierdoor werden bestaande bedrijven geholpen met het ontwikkelen van
nieuwe plannen voor bijvoorbeeld de uitbreiding van hun bedrijf. En
werden jonge ondernemers ondersteund in het oprichten en formaliseren
van hun eigen bedrijf, zoals bijvoorbeeld in Egypte en Zuid-Soedan.
Een vergelijkbare ontwikkeling is waarneembaar bij het Centrum tot
Bevordering van de Import uit ontwikkelingslanden en bij het Dutch Good
Growth Fund (spoor 2) dat het portfolio verder uitbreidde waardoor er in
meer bedrijven kon worden geïnvesteerd. Het Health Insurance Fund van
PharmAccess kon mede door het gebruik van digitale technieken meer
leningen verstrekken en het portfolio uitbreiden in Kenia. Daarbij werd deze
stijging versterkt doordat meetmethoden verder zijn ontwikkeld, waardoor
er meer bedrijven werden meegenomen in de rapportage.
De stijging van projectontwikkeling zal naar verwachting minder sterk
toenemen in de periode 2023-2026. Dit komt deels doordat in deze periode
een aantal bedrijfsontwikkelingsprogramma’s afloopt. Nieuwe of vervolg­
programma’s zullen naast directe ondersteuning aan het MKB meer inzetten
op verbeterde randvoorwaarden voor een gunstig ondernemingsklimaat.
Tegelijk zijn enkele grote, meerjarige programma’s zo ontwikkeld dat er voor
de komende jaren een lichte stijging van het aantal ondersteunde bedrijfs­
plannen verwacht wordt.
Indicatoren voedselzekerheid: Inleiding
Sustainable Development Goal (SDG) 2 richt zich op het uitbannen van
honger en ondervoeding, het verbeteren van productiviteit en inkomen van
kleinschalige voedselproducenten, de verduurzaming van voedselproduc­
tiesystemen en het behoud van genetische bronnen voor de landbouw. Met
de inzet op voedselzekerheid (‘Op weg naar een wereld zonder honger in
2030: de Nederlandse inzet’, TK 33625 nr. 280) heeft het kabinet zich het
volgende ten doel gesteld:
1. Uitbannen van de huidige honger en ondervoeding (SDG 2.1 en 2.2), met
als streven een Nederlandse bijdrage aan een duurzaam betere
voedingssituatie voor 32 miljoen mensen (met name jonge kinderen)
over de periode 2016-2030.

12

Zie BHOS begroting 2022 2.2 Indicatoren en streefwaarden Buitenlandse Handel en Ontwikke­
lingssamenwerking | Ministerie van Financiën - Rijksoverheid (rijksfinancien.nl)
13
Challenge fund for Youth and Employment, Local Employment in Africa for Development, Youth
Employment and Empowerment through Private Sector and Value Chain Development in ZuidSoedan en Youth Entrepreneurship and Innovation Fund.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

102

2. Bevorderen van inclusieve en duurzame groei in de agrarische sector
(SDG 2.3), met als streven een Nederlandse bijdrage aan een duurzame
verhoging van productiviteit en inkomen voor 8 miljoen kleinschalig
producerende boer(inn)en over de periode 2016-2030; en daarbinnen
tegelijkertijd:
3. Realiseren van ecologisch houdbare voedselproductiesystemen (SDG
2.4 en 2.5), met als streven een Nederlandse bijdrage aan ecologisch
duurzaam gebruik van 8 miljoen hectare landbouwgrond over de
periode 2016-2030.
Direct en indirect bereik
Onderstaande indicatoren geven een beeld van de voortgang op deze drie
doelen in termen van bereik: resp. het globale aantal mensen, aantal boeren
en aantal hectare land dat bereikt is met door Nederland ondersteunde
activiteiten. Er wordt onderscheid gemaakt tussen direct structureel, direct
incidenteel en indirect bereik:
• Er is sprake van direct structureel bereik als, op grond van de betreffende
Theory of Change, verwacht mag worden dat een interventie op termijn
leidt tot duurzame (systeem)verandering (outcome), die meetbaar
bijdraagt aan bovenstaande doelen van het voedselzekerheidsbeleid.
Bijvoorbeeld: gerichte ondersteuning van individuele boeren met
training, uitgangsmateriaal, infrastructuur en markttoegang, met het
oog op verdubbeling van hun productiviteit en inkomen.
• Er is sprake van direct incidenteel bereik wanneer interventies gericht
zijn op deelaspecten, waarbij het minder waarschijnlijk is dat dit alleen
leidt tot een meetbare structurele verandering. Bijvoorbeeld: vitamine A
supplementatie voor jonge kinderen, of het verspreiden van verbeterd
zaaizaad onder boeren.
• Wanneer interventies niet gericht zijn op specifieke mensen/boeren/
hectares spreken we van indirect bereik. Bijvoorbeeld: voorlichting aan
grote groepen boeren via massamedia.
De resultaten gerapporteerd onder direct structureel bereik sluiten aan op
de outcome resultaten die vanaf nu jaarlijks zullen worden gerapporteerd
op www.nlontwikkelingssamenwerking.nl. In 2022 is een begin gemaakt
met het ontwikkelen van de methodologie voor meting en attributie van
deze outcomes. De komende jaren zal dit verder worden uitgewerkt, zodat
een goed onderbouwd beeld wordt verkregen van de daadwerkelijk gerea­
liseerde, duurzame, veranderingen in het veld en hun bijdrage aan de
doelen van SDG 2, c.q. het voedselzekerheidsbeleid.
Tabel 39 Direct en indirect bereik
Indicator

Direct bereik
Streefwaarde Direct bereik Direct bereik Direct bereik
2022
structureel Incidenteel
2022

Indirect
bereik

Aantal mensen bereikt
met activiteiten gericht op
verbetering van de
inname van voedsel

20 mln

23,3 mln

1,2 mln

22 mln

311 mln

Aantal boeren bereikt met
activiteiten gericht op
toename van
productiviteit en/of
inkomen

10 mln

10,6 mln

4,8 mln

5,8 mln

22 mln

Aantal hectare
landbouwgrond bereikt
met activiteiten gericht op
eco-efficiënter gebruik

1 mln

0,7 mln

0,5 mln

0,2 mln

0,4 mln

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

103

Indicator voedselzekerheid: Aantal mensen bereikt met activiteiten gericht
op verbetering van de inname van voedsel
Over de rapportageperiode van dit jaarverslag werden dankzij de
Nederlandse inzet 1,2 miljoen mensen direct structureel bereikt met inter­
venties gericht op het verbeteren van hun voeding. Het gaat hierbij om
activiteiten die uiteindelijk een duurzame verbetering van de voedselsituatie
beogen, zoals advies en voorlichting over een gezond dieet, en bijdragen
aan betere toegang tot divers en gezond voedsel voor arme consumenten
ten behoeve van een beter dieet. Bovendien werden circa 22 miljoen
ondervoede kinderen bereikt met (grotendeels preventieve) gezondheids­
interventies, zoals therapeutische voeding, extra doses vitaminen en
ontwormingskuren. Alhoewel deze kinderen ook direct profiteren van de
Nederlandse inzet, is het niet op voorhand concreet vast te stellen of
daarmee ook hun algehele voedselsituatie duurzaam verbetert. Daarnaast
werden nog ruim 311 miljoen mensen indirect bereikt: ongeveer 100 miljoen
door het op de markt brengen van verrijkte voedingsproducten en meer dan
200 miljoen via activiteiten die bijdroegen aan de algemene randvoor­
waarden voor een betere voedselinname, bijvoorbeeld het verschaffen van
voedingsinformatie via massamedia.
Kijkend naar de resultaten voor het totale direct bereik (zowel structureel als
incidenteel) is de jaarlijkse streefwaarde van 20 miljoen dit jaar ruim
gehaald en daarmee ook hoger dan vorig jaar. De verwachting is dat de
einddoelstelling, een duurzaam betere voedingssituatie voor 32 miljoen
ondervoede mensen in 2030, nog steeds haalbaar is.
Indicator voedselzekerheid: Aantal hectare landbouwgrond bereikt met
activiteiten gericht op eco-efficiënter gebruik
Over de rapportageperiode van dit jaarverslag werden dankzij de
Nederlandse inzet 0,5 miljoen hectare landbouwgrond direct structureel
bereikt met duurzame praktijken, zoals geïntegreerd bodemvruchtbaar­
heidsbeheer, agro-forestry, gewasrotatie, beter watermanagement en
erosiebestrijding. Bovendien werden ruim 0,2 miljoen hectare landbouw­
grond direct incidenteel bereikt, bijvoorbeeld door co-operaties en voedsel­
verwerkende bedrijven die verbeteringen van landgebruik promoten.
Daarnaast werden bijna 0,4 hectare landbouwgrond indirect bereikt via
activiteiten gericht op algemene randvoorwaarden voor eco-efficiënt
gebruik, bijvoorbeeld het voorkomen van plagen of het verschaffen van
informatie over klimaatverandering en adaptatie.
De streefwaarde van jaarlijks 1 miljoen direct bereikte hectaren is niet
gehaald en er is sprake van een daling ten opzichte van 2021. Dit is een
gevolg van de aanscherping van de definities van het bereik waardoor een
aantal activiteiten niet meer onder deze indicator kunnen worden
meegenomen. De verwachting is dat het behalen van de einddoelstelling,
8 miljoen hectare geconverteerd naar duurzaam gebruik, met de huidige
inzet niet aannemelijk is. Intensivering van de inzet is al gestart en zal in
de komende jaren resultaten gaan opleveren.
Indicator drinkwater : aantal mensen met toegang tot een verbeterde
waterbron
Zie toelichting indicator sanitatie en hygiëne.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

104

Indicator sanitatie en hygiëne: aantal mensen met toegang tot verbeterde
sanitaire voorzieningen en voorlichting over hygiënische omstandigheden
Sustainable Development Goal (SDG) 6 richt zich op beschikbaarheid en
duurzaam beheer van water en sanitatie voor iedereen. Nederland draagt
bij aan zowel een duurzame toegang tot veilig drinkwater en verbeterde
sanitatie en hygiëne (SDG 6.1 en 6.2), alsmede aan geïntegreerd
waterbeheer, incl. grensoverschrijdend waterbeheer (SDG 6.5).
De Nederlandse strategie voor de toegang tot water, sanitatie en hygiëne
(WASH strategie, Kamerstuk 32605 nr. 193) vormt de basis voor de
Nederlandse inspanningen op dit terrein, welke zijn gericht op huishoudens,
scholen en gezondheidsinstellingen. Nederland heeft toegezegd om in 2030
30 miljoen mensen te voorzien van veilig drinkwater en 50 miljoen mensen
van verbeterde sanitatie. Met in 2022 in totaal respectievelijk 5 miljoen en
3,9 miljoen bereikte mensen voor drinkwater en sanitatie ligt Nederland op
schema om dit doel te behalen. Door vrouwen niet alleen toegang te geven
tot verbeterde WASH voorzieningen, maar door hen ook te betrekken bij
besluitvormingsprocessen, is tevens een bijdrage geleverd aan het feminis­
tisch buitenlandbeleid.
Omdat WASH voorzieningen alleen kunnen worden voortgezet als de
verantwoordelijke lokale organisaties voldoende robuust zijn, wordt naast
het realiseren van een verbeterde toegang ook veel aandacht gegeven aan
verbeterd beleid, een verbeterde planning, financiering, verbeterd
waterbeheer, monitoring en verantwoording. Samen met partners zoals
Unicef is er vooruitgang geboekt op de duurzaamheid van dienstverlening.
Met behulp van Aqua for All en FINISH Mondial is de geïnvesteerde ODA in
WASH 5-10 keer verhoogd dankzij investeringen door de private sector.
Voor het bereiken van de resultaten werkt Nederland samen met een
veelheid aan partners zoals het VN-systeem, ontwikkelingsbanken, NGO’s
en drinkwaterbedrijven. Naast de toegang tot water en sanitatie zijn
belangrijke nevendoelstellingen duurzaamheid, klimaatbestendigheid,
inclusie/gendergelijkheid, capaciteitsopbouw en innovatieve financiering.
Bij het verantwoorden van de resultaten op de toegang tot water en sanitatie
maakt Nederland zoveel mogelijk gebruik van de in de watersector
gangbare definities van het UNICEF/WHO Joint Monitoring Programme.
Indicator geïntegreerd waterbeheer: aantal mensen dat direct voordeel
ondervindt van verbeterd stroomgebied beheer en veiligere delta’s
Over de rapportageperiode van dit jaarverslag hebben 0,9 miljoen mensen
geprofiteerd van programma’s gericht op geïntegreerd waterbeheer. Deze
programma’s boden doelgroepen o.a. een betere bescherming tegen water­
overlast, een verbeterde toegang tot water voor irrigatie en weerbaarheid
tegen droogte. Het aantal bereikte mensen in 2022 ligt met 0,9 miljoen lager
dan het streefcijfer van 3 miljoen. Met de onlangs hernieuwde samen­
werking met de ADB op het gebied van water en adaptatie zullen de
resultaten op het gebied van geïntegreerd waterbeheer naar verwachting
weer op het gewenste niveau komen.
De FAO Water Productivity Open Access Portal, gericht op efficiënt water­
gebruik in de landbouw, werd in 2022 wereldwijd toegankelijk en door
steeds meer overheden, kennisinstellingen en internationale organisaties
gebruikt. Via partnerschappen met o.a. de Wereldbank is bijgedragen aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

105

grensoverschrijdend waterbeheer in Afrika en met Nederlandse water­
schappen werd een bijdrage geleverd aan verbeterd waterbeheer in
15 partnerlanden.
Ten behoeve van de VN 2023 Waterconferentie is een gemeenschappelijke
visie met Tajikistan, UNDESA en UN-Water ontwikkeld, werd overeenge­
komen wat de belangrijke thema’s zijn voor de conferentie en werd een
Water Action Agenda gelanceerd waarin de vrijwillige bijdragen van alle
actoren in de watersector aan het behalen van de water-gerelateerde SDG’s
worden gebundeld. Tevens is de Global Commission for the Economics of
Water gelanceerd die het economische belang
Indicator klimaat: aantal mensen met toegang tot hernieuwbare energie
Terwijl de transitie naar een duurzame energievoorziening mondiaal
versnelt, ligt de wereld niet op koers om in 2030 iedereen van betaalbare,
betrouwbare en duurzame energie te voorzien. Wereldwijd hebben
733 miljoen mensen geen toegang tot elektriciteit en koken 2,4 miljard
mensen op een traditionele manier, met grote gevolgen voor hun
gezondheid. Hoewel de energietoegangssector zich enigszins lijkt te
herstellen van de COVID19 crisis, zijn de effecten op langere termijn nog
onzeker. Zonder extra inspanningen zullen in 2030 nog altijd 670 miljoen
mensen geen elektriciteit en 2,1 miljard mensen geen toegang tot schoon
koken hebben. Het versnellen van toegang tot hernieuwbare energie is
belangrijk voor klimaatslimme ontwikkelingspaden voor de armste landen:
armoedebestrijding, verbeteren van welzijn, voorkomen van uitstoot
(klimaatmitigatie), versterken van weerbaarheid (klimaatadaptatie) en
vooral ook economische kansen voor mensen, met specifieke aandacht voor
vrouwen.
Met extra beschikbaar gestelde klimaatfinanciering verhoogde het kabinet
daarom het hernieuwbare energiedoel voor de periode 2015-2030 van
50 miljoen naar 100 miljoen mensen. In de verslagperiode kregen
3,4 miljoen mensen toegang tot hernieuwbare energie dankzij Nederlandse
financiering. Daarmee heeft Nederland de streefwaarde opnieuw
overtroffen en komt het cumulatief aantal bereikte mensen op 18,9 miljoen.
Om het groeipad richting de nieuwe 100 miljoen-doelstelling in te zetten is
een begin gemaakt met de intensivering van de meest effectieve
programma’s, met name het Energising Development partnerschap
(EnDev), het Access to Energy Fund van FMO en de hernieuwbare energie­
samenwerking met de Wereldbankgroep. Het kabinet werkt in het in 2021
gelanceerde «NL Energy Compact» nauw samen met Nederlandse private
en maatschappelijke partijen die op dit vlak actief zijn.
Indicator vrouwenrechten en gendergelijkheid: Aantal keren dat
maatschappelijke organisaties erin slagen ruimte te creëren voor
maatschappelijke eisen en posities op het gebied van vrouwenrechten en
gendergelijkheid
Gendergelijkheid is niet alleen een fundamenteel mensenrecht, maar ook
een noodzakelijke basis voor een vreedzame, welvarende en duurzame
wereld. Er is de afgelopen decennia vooruitgang geboekt op gender
gelijkheid (SDG 5), maar vele uitdagingen blijven bestaan. De effecten van
de COVID-19-pandemie, klimaatcrisis en oorlog in Oekraïne en andere
regio’s kunnen de beperkte vooruitgang die is geboekt op het gebied van
gendergelijkheid en vrouwenrechten ongedaan maken. Bestaande ongelijk­
heden voor vrouwen en meisjes worden op alle gebieden vergroot- van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

106

gezondheid en economie tot veiligheid en sociale bescherming. Tegelij­
kertijd vindt er een sterke internationale pushback tegen vrouwenrechten
en gendergelijkheid plaats, zowel in VN, RvE als EU kader. Nederland staat
pal voor vrouwenrechten en gender gelijkheid en zet zich samen met
partners hiervoor in. Binnen het beleidskader ‘Versterking Maatschappelijk
Middenveld’ inclusief het SDG5 fonds zetten strategische partnerschappen
zich in voor bevordering van vrouwenrechten en gendergelijkheid. Deze
programma’s zijn gericht op vier thema’s: het tegengaan van geweld tegen
vrouwen, het vergroten van politieke deelname en leiderschap van
vrouwen, het verbeteren van de economische positie van vrouwen en het
versterken van hun rol in conflictoplossing en vredesopbouw.
Ondersteunde maatschappelijke organisaties zijn er in totaal 428 keer in
geslaagd om ruimte te creëren voor maatschappelijke eisen en posities op
het gebied van vrouwenrechten en gendergelijkheid. Ondersteunde
maatschappelijke organisaties - waaronder vrouwenrechtenorganisaties en
organisaties geleid door vrouwen en jongeren - dragen hieraan bij door
middel van pleitbezorging en beïnvloeding. Dit gebeurt onder andere door
agenda setting, beïnvloeding van het debat en het opbouwen van sociale
bewegingen die erin slagen ruimte te creëren voor maatschappelijke eisen
en standpunten over bijvoorbeeld het tegengaan van geweld tegen
vrouwen en meisjes, beter functioneren van publieke instanties en politieke
participatie van vrouwen. De resultaten voor 2022 liggen iets onder de
doelstelling van 500. Dit is onder andere te verklaren door de COVID-19
pandemie die invloed had om implementatie van programma’s en inflatie.
Indicator vrouwenrechten en gendergelijkheid: Aantal maatschappelijke
organisaties met versterkte capaciteit voor de bevordering van vrouwen­
rechten en gendergelijkheid
Mede dankzij door Nederland gefinancierde programma’s zijn 1,212
maatschappelijke organisaties versterkt in hun capaciteit voor de
bevordering van vrouwenrechten en gendergelijkheid. Hiermee is de streef­
waarde van 300 ruim behaald. Van de 1,212 organisaties werden 639 organi­
saties specifiek gerapporteerd als geleid door vrouwen. De
maatschappelijke organisaties beogen de politieke en economische
zeggenschap van vrouwen te vergroten evenals hun rol in conflictoplossing
en vredesopbouw. Daarnaast richten ze zich op het tegengaan van geweld
tegen vrouwen. Naast het aantal maatschappelijke organisaties met
versterkte capaciteit voor de bevordering van vrouwenrechten en gender­
gelijkheid, houdt het ministerie ook bij hoeveel individuen versterkte
capaciteit hebben verkregen als direct gevolg van de ondersteunde
programma’s. Dit waren dit 48,088 individuen. Versterkte capaciteit (kennis
en vaardigheden) bestaat bijvoorbeeld uit leiderschapstrainingen voor
vrouwen, bewustwordingssessies voor jongens en mannen over vrouwen­
rechten, eerlijke verdeling van huishoudelijke taken, positieve masculiniteit
en het voorkomen van geweld tegen vrouwen.
Indicator Seksuele en Reproductieve Rechten en Gezondheid (SRGR):
Aantal van de 20 geselecteerde landen met jaarlijkse toename van modern
Contraceptive Prevalence Rate (mCPR).
De indicator mCPR staat voor het percentage vrouwen in de vruchtbare
leeftijd (15-49 jaar) dat moderne voorbehoedsmiddelen gebruikt, of van wie
de partner dat doet. Dit vormt een goede graadmeter voor de voortgang van
programma’s op het gebied van Seksuele en Reproductieve Gezondheid en
Rechten (SRGR) omdat mCPR ook inzicht geeft in hoeverre resultaten zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

107

behaald inzake kennis over anticonceptie bij de doelgroep, toegang tot
voorbehoedsmiddelen alsook de acceptatie en het gebruik ervan. Modern
CPR is tevens een indicator van de overkoepelende capaciteit van een
gezondheidssysteem om succesvol basisgezondheidsdiensten te leveren
waar onder de bevolking vraag naar is. Voortgang wordt jaarlijks gemeten
in 10 focuslanden waar Nederland een brede OS-relatie mee onderhoudt en
waar SRGR één van de speerpunten is14, alsook in 10 andere landen15 die
geen bilaterale ondersteuning krijgen van Nederland voor SRGR
programma’s, maar die door Nederland gefinancierde multilaterale kanalen
ondersteuning ontvangen om SRGR te versterken.
In 18 van de 2016 geselecteerde landen was het percentage vrouwen (15-49
jaar) dat een modern anticonceptiemiddel gebruikt, of waarvan de partner
dat doet, in 2021 hoger dan in 2020. Gemiddeld was de stijging in deze
18 landen 0.6%. In focuslanden Ethiopië en Burundi ging dit bijvoorbeeld
om een toename van respectievelijk 410.000 en 30.000 personen. In Ghana
waren dit er 90.000.17 Het positieve resultaat in 18 van de 20 landen laat zien
dat met Nederlandse inspanningen op het terrein van SRGR zowel via
bilaterale programma’s, strategische partnerschappen en multilaterale
initiatieven, meer adolescenten en vrouwen bereikt kunnen worden, en dat
ook gezondheidssystemen worden versterkt. Op deze manier draagt
Nederland bij aan het bereiken van universele toegang tot SRGR zoals
nagestreefd in Sustainable Development Goal 3.
Indicator Seksuele en Reproductieve Rechten en Gezondheid (SRGR):
Aantal gemeenschappen, maatschappelijke organisaties en pleitbezor­
gingsnetwerken met versterkte capaciteit voor de bevordering van seksuele
en reproductieve gezondheid & rechten
Teneinde de toegang tot SRGR in partnerlanden te versterken, is het
ministerie van Buitenlandse Zaken in 2021 zeven strategische partner­
schappen aangegaan met consortia van maatschappelijke organisaties.
Deze consortia zijn actief in 30 landen, waar zij zich inzetten om jongeren
beter in staat te stellen geïnformeerde beslissingen te nemen over hun
SRGR, en om het respect voor de seksuele en reproductieve rechten van
mensen aan wie deze rechten wordt onthouden te vergroten. Jaarlijks wordt
gemeten van hoeveel gemeenschappen, maatschappelijke organisaties en
pleitbezorgings-netwerken de capaciteit is versterkt inzake pleitbezorging
en belangenbehartiging voor toegang tot SRGR. In het startjaar 202118 is
de capaciteit van 306 organisaties versterkt, waarvan 41% wordt geleid door
jongeren. Het streven is dat eind 2025 de capaciteit van ten minste 1.100
maatschappelijke organisaties, gemeenschappen en pleitbezorgingsnet­
werken zal zijn versterkt.
Indicator Veiligheid & Rechtsorde: Aantal mensen (man/vrouw) dat
toegang heeft tot recht via een juridische instelling (formeel of informeel),
om zo hun grondrechten te beschermen, strafbare feiten te laten berechten
en geschillen te beslecht.

14

Focuslanden: Benin, Burkina Faso, Burundi, Ethiopie, Jemen, Kenia, Mali, Mozambique, Niger,
Oeganda.
15
Overige landen: DRC, Egypte, Syrië, Zimbabwe, Afghanistan, Bangladesh, Ghana, Nigeria,
Senegal, Zuid-Soedan
16
https://www.track20.org/pages/data_analysis/core_indicators/progress_report.php
17
Landenrapporten https://www.track20.org/
18
Data over 2021 is in mei 2022 ontvangen. Data over 2022 wordt in mei 2023 verwacht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

108

Het bevorderen van een mensgerichte benadering van toegang tot recht
blijft een prioriteit voor Nederland. Deze benadering stelt de behoeften en
noden van mensen om hun juridische problemen op te lossen centraal. Op
basis hiervan wordt steun geboden aan bijvoorbeeld rechtsinstellingen op
nationale en lokale niveaus en rechtshulp.
Nederland blijft een trekkersrol spelen om internationaal aandacht te vragen
voor het belang van een mensgerichte benadering. Dit doet Nederland
binnen het kader van de Justice Action Coalition (JAC), een door Nederland
in 2021 opgerichte coalitie van landen en organisaties die gezamenlijk
aandacht vraagt voor effectieve toegang tot recht en rechtvaardigheid (SDG
16.3). Tijdens de World Justice Forum 2022 in Den Haag hebben de leden
van de JAC, onder leiderschap van Nederland, besloten om een permanente
structuur te vestigen om zo de toepassing van de mensgerichte toegang tot
recht op landenniveau te versterken.
Ook op landenniveau heeft Nederland steun verleend om toegang tot recht
te verbeteren, op basis van de behoeften van mensen en door gebruik te
maken van data, bewijs en innovatie. Conform de Nederlandse ‘Access to
Justice’ strategie is er hierbij specifieke aandacht voor achtergestelde
groepen zoals vluchtelingen en ontheemden, gedetineerden, slachtoffers
van grootschalige mensenrechtenschendingen, vrouwen, jongeren en
kinderen. In de verslagperiode hebben 728.657 personen toegang tot recht
gekregen.
Dit aantal is ver boven de streefwaarde. Dit is voor een deel te verklaren
door de grotere inzet van e-justice mechanismen gedurende de COVID-19
pandemie om rechtspraak via digitale middelen toegankelijker te maken.
Ook wijst dit op een toegenomen beroep op rechtspraak nadat in veel
landen de COVID-19 restricties waren opgeheven. Andere verklaringen zijn
een verbetering in de resultatenrapportage - in 2022 zijn meer resultaten
ingevoerd dan in 2021 - en verbeterde en bijgestelde meetmethodologieën
van sommige partners, bijvoorbeeld als gevolg van de uitbreiding van hun
werk naar meer landen. Significante bijdragen aan het totaalresultaat
komen van partners zoals UNDP en HiiL en uit programma’s van
ambassades, zoals in Oeganda en Pakistan.
Indicator Veiligheid & Rechtsorde: Aantal m2 land dat is vrijgegeven als
gevolg van humanitaire ontmijningswerkzaamheden.
Nederland investeert in humanitaire ontmijning om de veiligheid en levens­
omstandigheden van mensen in fragiele staten te verbeteren en daarmee
grondoorzaken van instabiliteit aan te pakken. Dit draagt bij aan SDG doel
16.1 «Significantly reduce all forms of violence and related death rates
everywhere». Nederland is de achtste donor wereldwijd en zet zich actief in
om tot een mijnvrije wereld te komen. Bijna zestig landen kampen met de
negatieve gevolgen van explosieve oorlogsresten. Zelfs jaren na een
conflict vormen die een ernstige bedreiging voor de lokale bevolking en
belemmeren veilige terugkeer, humanitaire hulp en wederopbouw. De
afgelopen jaren stijgt het aantal slachtoffers met name door grootschalig
gebruik van geïmproviseerde mijnen, zoals in Afghanistan en Jemen, .maar
ook in de Sahel-regio. Wereldwijd was in 2021 meer dan 75% van de mijngerelateerde slachtoffers burger, waarvan de helft minderjarig en 81%
man.19

19

Landmine Monitor 2022 | Reports | Monitor (the-monitor.org)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

109

Humanitaire ontmijning vormt op veel plekken een randvoorwaarde voor
veiligheid, vrede en ontwikkeling. Wereldwijd is er in 2021 ruim 132 km2
land ontmijnd19. In dat jaar kon ruim 14 km2 land (14.111.835 m2) worden
vrijgegeven met Nederlandse financiële bijdragen aan de vier ngo-partners
binnen het meerjarige Mine Action and Cluster Munitions (MACM)
programma, en aan de United Nations Mine Action Service (UNMAS). De
Nederlandse inzet richtte zich onder andere op: Libië, Syrië, Afghanistan,
Irak, Libanon, Oekraïne, Somalië, Zuid-Soedan en Jemen. Over de periode
2016-2021 werd met Nederlandse financiering ca. 66,6 km2 grondgebied
vrijgemaakt van landmijnen en andere explosieve oorlogsresten. Waar de
realisatie op deze indicator in 2020 met name door COVID-19 nog lager lag
dan de streefwaarde werd de streefwaarde in 2021 (12 km2) overschreden,
wat deels te maken had met de goede resultaten van UNMAS.
Humanitaire ontmijning heeft een belangrijke impact op het leven van
mensen. Dankzij het werk van de ngo’s heeft Nederland een bijdrage kunnen
leveren aan de veiligheid en leefomstandigheden van honderden mensen.
Daarnaast hebben in 2021 minstens 21.810 vrouwen, mannen en kinderen
(waaronder veel vluchtelingen en ontheemden), risicovoorlichting gekregen
over de gevaren van landmijnen.
Indicator opvang en bescherming in de regio: Het aantal mensen dat
formeel/informeel onderwijs en trainingen volgt
Deze indicator geeft inzicht in het aantal mensen dat, door middel van
Nederlandse financiering, toegang tot formeel/informeel onderwijs en/of
trainingen heeft verkregen. De indicator dekt verschillende soorten
onderwijs: naast regulier onderwijs bijvoorbeeld ook naschoolse activi­
teiten, drop-out classes, catch-up classes, life skills trainingen, vakoplei­
dingen en tertiair onderwijs.
Onderwijs en training zorgen voor perspectief en vormen een belangrijke
prioriteit binnen de Nederlandse inspanningen op het gebied van opvang
en bescherming in de regio. Als gevolg van crises hebben (vluchtelingen)
kinderen en volwassenen geen toegang tot onderwijs en training en bestaat
het risico dat er een verloren generatie ontstaat. Om dit te voorkomen
draagt Nederland bij aan onderwijsprojecten in Libanon, Jordanië, Irak,
Egypte, Kenia, Soedan, Oeganda, Ethiopië, de regio rond Afghanistan en
Moldavië.
In de verslagperiode hebben 395.715 personen toegang tot onderwijs
gekregen. Dit resultaat valt flink hoger uit dan de streefwaarde van 125.000
personen voor deze periode. Deze streefwaarde is opgesteld op basis van
de resultaten van 2018 en is laag ingezet omdat destijds nog niet bekend
was wat de bijdrage zou zijn van «Prospects», het partnerschap voor opvang
in de regio.
Ondanks doorlopende gevolgen van de COVID-19 crisis en conflict hebben
o.a. UNICEF en UNHCR creatieve manieren gevonden om op grote schaal
doorlopend onderwijs te blijven bieden door middel van bijvoorbeeld
leermodules op afstand voor vluchtelingen en gastgemeenschappen in
Kenia, en door middel van «Speed Schools» in Ethiopië waardoor kinderen
de eerste drie jaar basisonderwijs in konden halen in een periode van
10 maanden.

19

Landmine Monitor 2022 | Reports | Monitor (the-monitor.org)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

110

Indicator opvang en bescherming in de regio: Het aantal mensen dat wordt
ondersteund in het ontwikkelen van inkomsten genererende activiteiten
Deze indicator omvat het ondersteunen van inkomsten-genererende activi­
teiten, zoals het opzetten van een eigen onderneming, seizoensarbeid en
werk in de informele sector. De indicator sluit aan bij de internationale
indicator voor werkgelegenheid (het aantal direct ondersteunde banen) die
onder artikel 1 van de BHOS-begroting wordt gebruikt.
Naast onderwijs is werkgelegenheid essentieel voor het vergroten van
perspectief en zelfredzaamheid van vluchtelingen, intern ontheemden en
(kwetsbare) gastgemeenschappen. In de verslagperiode hebben dankzij
de Nederlandse bijdrage bijna 8.085 personen in acht landen in de Hoorn
van Afrika en de Syrië regio ondersteuning gekregen bij het ontwikkelen
van inkomsten-generende activiteiten. Een groot deel hiervan is te danken
aan het Prospects partnerschap, waarmee 5.776 mensen ondersteund zijn
bij het opzetten van een bedrijf of bij het vinden van werk via technisch
advies, stages of leiderschapstrainingen.
Dit resultaat valt flink lager uit dan de streefwaarde van 30.000 voor deze
periode. Deels is dit te verklaren door COVID-19 restricties, waardoor veel
projecten die in 2019 zijn begonnen een langere opstarttijd nodig hebben
gehad. Resultaten zijn hierdoor uitgebleven. Daarnaast blijkt in de praktijk
dat de effecten van duurzame interventies en investeringen op het gebied
van private sectorontwikkeling (die uiteindelijk tot inkomsten generende
activiteiten moeten leiden), onder andere via IFC, meer op de lange termijn
zichtbaar worden. De verwachting is dan ook dat in de komende jaren de
streefwaarde onder deze indicator dichter benaderd zal worden. Daarnaast
zal de huidige, meer lange termijn gerichte aanpak op het gebied van
werkgelegenheid aangevuld worden met meer directe werkgelegenheids­
projecten, bijvoorbeeld op het gebied van infrastructuurontwikkeling,
waarbij lokale arbeidskrachten worden ingezet om toegang tot basisvoor­
zieningen zoals water, gezondheidszorg en educatie te verbeteren.
Indicator Duurzaam handels- en investeringssysteem incl. MVO: het
aandeel grote bedrijven in Nederland dat de OESO-richtlijnen voor multi­
nationale ondernemingen expliciet onderschrijft als referentiekader voor
hun internationale activiteiten.
In 2013 is de doelstelling geformuleerd dat 90% van de grote bedrijven in
Nederland de OESO-richtlijnen voor multinationale ondernemingen
expliciet onderschrijft als referentiekader voor hun internationale activi­
teiten. Daaraan is de tijdslijn van 2023 gekoppeld. Volgens de rapportage
van de bedrijven over 2019 (tussenmeting uitgevoerd in 2020) ligt dit
percentage op 35%. Op basis van de afspraken uit het coalitieakkoord met
betrekking tot IMVO-wetgeving, heeft een herziening van de onderzoek­
sopzet plaatsgevonden. Besloten is ten behoeve van deze indicator een
verbeterd monitoringsonderzoek op te zetten, waarvoor de aanbesteding
momenteel wordt opgestart. Dit monitoringsonderzoek zal zo worden
ingericht dat de voortgang op de oorspronkelijke 90%-doelstelling nog
steeds vastgesteld kan worden en de resultaten tegelijkertijd kunnen dienen
als 0-meting voor de nieuwe beleidsaanpak IMVO (wetgeving, steunpunt,
sectorale samenwerking). De resultaten van de eerste nieuwe tussenmeting
zijn naar verwachting na de zomer van 2023 beschikbaar en zullen
meegenomen worden in het Jaarverslag BHOS 2023.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

111

Indicator Versterkte Nederlandse handels- en investeringspositie,
bevorderen van internationaal ondernemerschap: (a) het aantal bij interna­
tionalisering ondersteunde mkb-ondernemingen, dat in de op de beleids­
interventie volgende 3 jaren meer heeft geëxporteerd naar de doelmarkt en
(b) De cumulatieve exporttoename van de betreffende bedrijven in deze drie
jaren.
In het referentiejaar 2018 hebben 3107 MBK-ondernemers gebruik gemaakt
van ondersteuning door de overheid op een specifieke doelmarkt vanuit
5 geselecteerde regelingen binnen het handelsbevorderingsinstrumen­
tarium. Dit ging in 683 gevallen gepaard met een toename van de export
van die onderneming naar de doelmarkt. Deze cumulatieve exporttoename
bedroeg over de jaren 2019 ‒ 2021 EUR 227,4 miljoen. Hierbij is door het
Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) het gemiddelde van de betreffende
bilaterale export van een onderneming over de jaren 2019–2021 vergeleken
met de gemiddelde hoogte van diens export naar de doelmarkt in de twee
jaren voor de interventie (2016–2017). Deze indicator maakt vanaf 2019 deel
uit van de BHOS-begroting. De Theory of Change en Methodologie
beschrijving zijn te vinden op de website van de Rijksoverheid.
Bijlage 5: Focusonderwerp 2022, beroep op art. 2.27, tweede lid, CW
Overzicht ISB's en beroep art. 2.27 van de CW

Nr

Verplich­
Beroep
tingen
art. 2.27,
aangegaan
Uitgaven
tweede
voor
voor
Begro­
lid, CW (ja/ autorisatie EK autorisatie
tingsstuk Onderwerp nee)
(ja/nee)
EK (ja/nee)

n.v.t. n.v.t.

n.v.t.

n.v.t..

n.v.t.

n.v.t.

Indienings­
datum

Aangenomen
door EK
(datum)

n.v.t.

n.v.t.

Toelichting
De Tweede Kamer verzoekt het Kabinet om bij de verantwoording over
het jaar 2022 aandacht te besteden aan de terugkeer naar een regulier en
voorspelbaar begrotingsproces. Het ministerie voor Buitenlandse Handel
en Ontwikkelingssamenwerking heeft in het jaar 2022 geen gebruikt
gemaakt van afwijkende begrotingsprocessen zoals een incidentele
suppletoire begroting. Derhalve zijn er geen gegevens opgenomen in de
tabel.
Bijlage 6: Toezichtrelaties zelfstandige bestuursorganen en rechtspersonen
met een wettelijke taak
Tabel 40 Overzichtstabel ZBO's en RWT's van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking (bedragen x
€ 1.000)
Invest International Public
Programmes B.V.
Bedrag

Gerealiseerde
Begrote bijdrage
bijdrage moederde­
moederdepartement
partement aan
aan ZBO/RWT
ZBO/RWT
12.354

Begrote bijdrage
overige departe­
menten

12.354

Gerealiseerde
bijdrage overige
departementen
0

Bijzonderheden
0

Nee

Bijlage 7: Afkortingenlijst
Tabel 41 Lijst van afkortingen
AAAP

Africa Adaptation Acceleration Program

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

112

ACS

Afrika, het Caraïbisch Gebied en de Stille Oceaan

ACT-A

Access to Covid Tools Accelerator

ADR

Auditdienst Rijk

ADP

Amsterdam Declarations Partnership

AEF

Access to Energy Fund

AFAWA

Action for Women in Africa

AfDB

African Development Bank

AIV

Adviesraad Internationale Vraagstukken

APMBC

Anti Personnel Mine Ban Convention

ASDAP

Association De Soutien Au Developpement

AsDB

Asian Development Bank

ASEAN

Association of Southeast Asian Nations

AVVN

Algemene Vergadering van de Verenigde Naties

AU

Afrikaanse Unie

BAR

Brexit-Adjustment Reserve

BHOS

Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking

BIS

Bilaterale Innovatiesamenwerking

BMZ

Duits Federal Ministry for Economic Cooperation and
development

BP

Building Prospects

BZ

Ministerie van Buitenlandse Zaken

BZK

Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

CABI

Centre for Agriculture and Bioscience International

CAFI

Central African Forest Initiative

CBAM

Carbon Border Adjustment Mechanisme

CEP

Centraal Planbureau

CERF

Central Emergency Response Fund

CERP

Climate and Energy Response Programme

CFYE

Challenge Fund for Youth Employment

CPD

Commission on Population and Development

CPBF

Country Based Pooled Funds

CPR

Contraceptive Prevalence Rate

CBS

Centraal Bureau voor de Statistiek

CFYE

Challenge Fund for Youth Employment

CGIAR

Consultative Group on International Agricultural

CNV

Christelijke Vakbeweging Nederland

COVID ‒ 19

Coronavirus Disease 2019

CSDDD

Corporate Sustainability Due Diligence Directive

CSW

Commission on the Status of Women

DAC

Development Assistance Committee

DC

Delegated Cooperation

DECP

Dutch Employers Cooperation Programme

DFCD

Dutch Fund for Climate & Development

DFID

Britse Directorate International Development Cooperation

DGGF

Dutch Good Growth Fund

DGIS

Directeur Generaal Internationale Samenwerking

DHI

Demonstratieprojecten, haalbaarheidsstudies en
investeringsstudies

DPPA

Department of Politica land Peacebuilding Affairs

DRA

Dutch Relief Alliance

DRIVE

Development Relevant Infrastructure Vehicle

DRR

Disaster Risk Reduction

DSH-HH

Directie Stabiliteit en Humanitaire hulp - Humanitaire Hulp

DTIF

Dutch Trade and Investment Fund

D2B

Develop2Build

EBRD

European bank for Reconstruction and Development

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

113

ECHO

Europese Commissie Office for Humanitarian Aid Department

ECM

Expertisecentrum Malversaties

ECT

Energy Charter Treaty

ECW

Education cannot wait

EDEO

Europese Dienst voor Extern Optreden

EnDev

Energising Development partnerschap

EIB

Europese Investeringsbank

EK

Eerste Kamer

EKV

Exportkredietverzekering

EU

Europese Unie

EUR

EURO (€)

EZK

Ministerie van Economische Zaken en Klimaat

FAO

Voedsel- en Landbouworganisatie van de VN

FDOV

Faciliteit Duurzame Ondernemerschap en Voedselzekerheid

FIND

Foundation for Innovative New Diagnostics

FLOW

Funding Leadership and Opportunities for Women

FMO

Financierings-Maatschappij voor Ontwikkelingslanden

FNV

Federatie Nederlandse Vakbeweging

FOM

Faciliteit Opkomende Markten

FP2020

Family Planning 2020

G4AW

Geodata for Agriculture and Water

GAIN

Netherlands Food Partnership

GAP III

Derde Gender Action Plan

GAVI

GAVI - The Vaccine Alliance

GEF

Global Environment Facility

GFATM

Global Fund to Fight AIDS, Tuberculosis and Malaria

GFF

Global Financing Facility for Every Woman, Every Child

GPE

Global Partnership for Education

GPEDC

Global Partnership for Effective Development Cooperation

HGIS

Homogene Groep Internationale Samenwerking

HIF

Health Insurance Fund

Hiil

The Hague Institute for Innovation of Law

HIV

Human Immunodeficiency Virus

IAK

Integraal Afwegingskader

IBRD

International Bank for Reconstruction and Development

ICNL

Online Coalitie en donor van het International Centre for Not-forprofit Law

ICPD

International Conference on Population and Deveopment

ICT

Informatie- en Communicatietechnologie

ICTJ

International Center for Transitional Justice

IDB

Inter’American Development Bank

IDH

Initiatief Duurzame Handel

IDLO

International Development Law Organization

IFAD

International Fund for Agricultural Development

IFC

International Finance Corporation

IFFEd

International Finance Facility for Education

IFI's

Internationale Financiële Instellingen

IFPRI

International Food Policy Research Institute

IHE

International Institute for Hydraulic and Environmental
Engineering

IIC

Inter-American Investment Corporation

ILO

International Labour Organisation

IMF

Internationaal Monitair Fonds

IMVO

Internationaal Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen

IOB

Internationaal Onderzoek en Beleidsevaluatie

IOM

Internationale Organisatie voor Migratie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

114

ISB

International Strategy Board

ISONL

Internationaal Strategisch Overleg

ITC-NTF

International Trade Centre Netherlands Trust Fund

JAC

Justice Action Coalition

JCPOA

Joint Comprehensive Plan of Action

LDCF

Least Developed Country Fund

LEAD

Local Employment in Africa for Development

LfS

Leading from the South

LHBTI

Lesbische vrouwen, homoseksuele mannen, biseksuelen,
transgenders en intersekse personen

LOTFA

Law and Order Trust Fund for Afghanistan

MACM

Mine Action and Cluster Munitions

MENA

Middle East and North Africa

MER

Milieueffectrapportage

MC12

12e Ministeriële Conferentie

MFK

Meerjarig Financieel Kader

MHPSS

Metal Health and Psychosocial Support

MKB

Midden- en klein bedrijf

MVO

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen

NAP

Nationaal Actieplan

NBA

Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants

NBSO

Netherlands Business Support Offices

NCP

Nationaal Contact Punt

NDICI

Instrument voor nabuurschapsbeleid, ontwikkeling en
internationale samenwerking

NFIA

Netherlands Foreign Investment Agency

NFP

Netherlands Fellowship Programme

NGO

Niet-Gouvernementele Organisatie

NICHE

Netherlands Initiave for Capacity development in Higher
Education

NIO

Nederlandse Investeringsbank voor Ontwikkelingslanden

NL

Nederland

NLIB

NLinBusiness

NRK

Nederlandse Rode Kruis

NUFFIC

Netherlands Universities Fellowships For International
Cooperation

OC

Orange Corners

OCHA

UN Office for the Coordination of Human Affairs

OCIF

Orange Corners Innovation Fund

ODA

Official Development Assistance

ODSG

OCHA Donor Support Group

OESO

Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling
(eng. OECD)

OKP

Orange Knowledge Programme

OS

Ontwikkelingssamenwerking

PBL

Planbureau voor de Leefomgeving

PIB

Partners for International Business

PIDG

Private Infrastructure Development Group

PSD

Private Sector Development

PSNP

Productive Safety Net Programme

PPS

Publiek Private Samenwerking

PUM

Programma Uitgezonden Managers

RHB

Rijkshoofdboekhouding

ROGEP

Regional Off-Grid Electricity-assess Program

RPSF

Rural Poor Stimulus Facility

RST

Resilience and Sustainability Trust

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

115

RVO

Rijksdienst voor Ondernemers

SBIR

Small business Innovation Research

SDG

Sustainable Development Goals

SDGP

SDG-partnerschapsfonds

SEAH

Sexual Exploitation, Abuse and Harassment

SGVN

Secretaris Generaal van de Verenigde Naties

SHO

Samenwerkende Hulporganisaties

SIA

Sustainable Impact Assessments

SIB

Starters International Business

SIDA

Agentschap voor Internationale Ontwikkeling van Zweden

SMART

Specifiek, Meetbaar, Acceptabel, Realistisch en Tijdgebonden

SNV

Stichting Nederlandse Vrijwilligers

SRGR

Seksuele en reproductieve gezondheid en rechten

TEI

Team Europe Initiative

TINL

Trade and Innovate NL

TK

Tweede Kamer

TMA

TradeMark Africa

TTC

Trade and Technology Council

UHF

Ukrainian Humanitarian Fund

UNDP

United Nations Development Programme

UNESCO

United Nations Educational, Scientificand Cultural Organisation

UNFPA

United Nations Population Fund

UNHCR

United Nations High Commissioner for Refugees

UNICEF

United Nations International Children’s Emergency Fund

UNMAS

United Nations Mine Action Service

UNRWA

United Nations Relief and Works Agency for Palestine Refugees
in the Near East

USAID

Agentschap voor Internationale Ontwikkeling van de Verenigde
Staten

USD

US Dollar ($)

VK

Verenigd Koninkrijk

VN (UN)

Verenigde Naties/ United Nations

VNG

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

VNR

Voluntary National Review

VS

Verenigde Staten

VWS

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

WAHO

West African Health Organisation

WASH

Water, Sanitation and Hygiene

WFP

Wereldvoedselprogramma

WHO

World Health Organisation

WRI

World Resources Institute

WTO

World Trade Organiation

YAC

Youth Advisory Committee

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 360 XVII, nr. 1

116