Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

31 832

Wijziging van de Algemene wet gelijke
behandeling, het Burgerlijk Wetboek, de Wet
gelijke behandeling op grond van handicap of
chronische ziekte, de Wet gelijke behandeling
op grond van leeftijd bij de arbeid en de Wet
gelijke behandeling van mannen en vrouwen
(aanpassing definities van direct en indirect
onderscheid aan richtlijnterminologie)

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING
ALGEMEEN
Dit voorstel van wet bevat enige wijzigingen in de Algemene wet gelijke
behandeling (Awgb), het Burgerlijk Wetboek, de Wet gelijke behandeling
op grond van handicap of chronische ziekte (Wgbh/cz), de Wet gelijke
behandeling op grond van leeftijd bij de arbeid (Wgbl) en de Wet gelijke
behandeling van mannen en vrouwen (Wgbm/v). Bij de totstandkoming
van dit wetsvoorstel en deze memorie van toelichting zijn, naast de
minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, ook de ministers
van Justitie, van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap, van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en voor
Wonen, Wijken en Integratie betrokken.

Achtergrond van het wetsvoorstel

1

Zie de brief van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties d.d.
18 maart 2008, Kamerstukken II 2007/08,
27 017, nr. 40.
2
Zie Kamerstukken II 2002/03, 28 770 A, p. 3–4
en Kamerstukken II 2006/07, 30 967, nr. 4,
blz. 2.
3
Zie Kamerstukken II 2006/07, 30 967, nr. 4,
blz. 2, en nr. 6, blz. 2.
4
Zie het aan de Tweede Kamer gezonden
afschrift, Kamerstukken II 2007/08, 27 017,
nr. 40.

KST126801
0809tkkst31832-3
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Aanleiding voor dit wetsvoorstel is het met redenen omkleed advies van
de Europese Commissie d.d. 31 januari 2008 betreffende de implementatie van richtlijn nr. 2000/78/EG van de Raad van de Europese Unie van
27 november 2000 tot instelling van een algemeen kader voor gelijke
behandeling in arbeid en beroep (PbEG L 303), de zogenoemde kaderrichtlijn. De Europese Commissie drong in haar met redenen omkleed
advies aan op nauwkeurige aansluiting bij de tekst van de richtlijn.1 Ook
de Raad van State heeft bij de gelegenheid van de implementatie van
EU-gelijke behandelingsrichtlijnen meermaals geadviseerd, aan te sluiten
bij de terminologie en de definities in deze richtlijnen.2 Naar de mening
van het kabinet is de huidige tekst van de begripsomschrijvingen in de
genoemde wetten materieel reeds in overeenstemming met de kaderrichtlijn en andere Europese richtlijnen, maar het heeft eerder al, vanwege
de adviezen van de Raad van State het voornemen kenbaar gemaakt, de
gelijkebehandelingswetgeving ten aanzien van «direct» en «indirect»
onderscheid te zullen aanpassen.3 In reactie op het met redenen omkleed
advies van de Europese Commissie heeft het kabinet op 18 maart 2008
toegezegd dat de bedoelde aanpassingen thans versneld zullen worden
aangebracht.4 Dit wetsvoorstel strekt ertoe, deze versnelde wijziging
mogelijk te maken. Daarom bevat dit wetsvoorstel uitsluitend voorstellen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 832, nr. 3

1

voor wijzigingen die zijn toegezegd in reactie op het met redenen omkleed
advies van de Europese Commissie, met inbegrip van de daarmee overeenkomende aanpassingen in andere wetten, die op overeenkomstige
bepalingen in andere richtlijnen dan de kaderrichtlijn zijn gebaseerd.
De aanpassingen die thans worden voorgesteld, hebben niet tot doel
materiële gevolgen te bewerkstelligen voor de uitleg of de toepassing van
de gelijkebehandelingswetten.

Inhoud van het wetsvoorstel
In de eerste plaats wordt voorgesteld, de tekst van de definities van de
begrippen «direct onderscheid» en «indirect onderscheid« in de gelijkebehandelingswetten aan te passen.
De voorgestelde begripsomschrijvingen sluiten aan bij de omschrijvingen
zoals die worden gehanteerd in de kaderrichtlijn, richtlijn nr. 2000/43/EG
van de Raad van de Europese Unie van 29 juni 2000 houdende toepassing
van het beginsel van gelijke behandeling van personen ongeacht ras of
etnische afstamming (PbEG L 180), richtlijn nr. 2002/73/EG van het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie van 23 september 2002
tot wijziging van Richtlijn nr. 76/207/EEG van de Raad betreffende de
tenuitvoerlegging van het beginsel van gelijke behandeling van mannen
en vrouwen ten aanzien van de toegang tot het arbeidsproces, de beroepsopleiding en de promotiekansen, en ten aanzien van de arbeidsvoorwaarden (PbEG L 269) en richtlijn nr. 2004/113/EG van de Raad van de
Europese Unie van 13 december 2004 houdende toepassing van het
beginsel van gelijke behandeling van mannen en vrouwen bij de toegang
tot en het aanbod van goederen en diensten (PbEU L 373).
In de tweede plaats bevat dit wetsvoorstel de in reactie op het met
redenen omkleed advies van de Europese Commissie d.d. 31 januari 2008
toegezegde verduidelijking dat het verbod van onderscheid in de Wgbl
ook betrekking heeft op indirect onderscheid.
Vervanging van het begrip «onderscheid» door «discriminatie» is in dit
wetsvoorstel overigens niet aan de orde. Zoals eerder gemeld1, wordt op
dit onderwerp nader ingegaan in het kabinetsstandpunt naar aanleiding
van de tweede evaluatie van de Awgb. De wijzigingen die in dit wetsvoorstel worden voorgesteld en waarover brede consensus bestaat, kunnen
reeds vooruitlopend op een eventuele omvangrijker wijziging worden
doorgevoerd.
In onderstaand overzicht is aangegeven met welke richtlijnbepalingen de
afzonderlijke wijzigingsvoorstellen samenhangen. Ter toelichting wordt
daarbij opgemerkt, dat de begripsomschrijvingen in verschillende richtlijnen kunnen doorwerken in meer dan één wet.
Richtlijn

Artikel richtlijn

Artikel wet

2000/43/EG

art. 2 lid 2, onder a
art. 2 lid 2, onder b
art. 2 lid 2, onder a

1, onder b, Awgb
art. 1, onder c, Awgb
art. 1, onder b, Awgb
art. 7:646 lid 5, onder b, BW
art. 1, onder b, Wgbh/cz
art. 1, onder b, Wgbl
art. 1, onder c, Awgb
art. 7:646 lid 5, onder c, BW
art. 1, onder c, Wgbh/cz
art. 1, onder c, Wgbl

2000/78/EG

art. 2 lid 2, onder b

1

Onder meer in Kamerstukken II 2006/07,
30 967, nr. 6, blz. 2.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 832, nr. 3

2

Richtlijn

Artikel richtlijn

Artikel wet

2002/73/EG

art 1, onder 2
(art. 2 lid 2, eerste streepje,
richtlijn 76/207/EEG)
art 1, onder 2
(art. 2 lid 2, tweede streepje,
richtlijn 76/207/EEG)
art 1, onder 2
(art. 2 lid 7, richtlijn 76/207/EEG)
art. 2, onder a
art. 2, onder b

art. 1, onder b, Awgb
art. 7:646 lid 5, onder b, BW
art. 1 lid 1, onder b, Wgbm/v
art. 1, onder c, Awgb
art. 7:646 lid 5, onder c, BW
art. 1 lid 1, onder c, Wgbm/v
art. 7:646 lid 5, onder b, BW
art. 1 lid 2 Wgbm/v
art. 1, onder b, Awgb
art. 1, onder c, Awgb

2004/113/EG

ARTIKELSGEWIJS

Artikel I
In de voorgestelde definitie van «direct onderscheid» wordt aangesloten
bij de in de richtlijnen gebruikte definitie van directe discriminatie. De in
de Nederlandse wetgeving gehanteerde neutrale term «onderscheid» laat
echter niet toe dat het bij dat onderscheid uitsluitend om een, zoals de
richtlijnen het formuleren, «ongunstiger» behandeling moet gaan.
Daarom spreekt de voorgestelde tekst van «op een andere wijze wordt
behandeld».
In de voorgestelde definitie van «indirect onderscheid» is een vergelijkbare afwijking van de richtlijntekst opgenomen. De richtlijnen spreken in
dit kader van een bepaling, maatstaf of handelwijze die bepaalde
personen bijzonder «benadeelt», Gelet op het neutrale karakter van het
begrip onderscheid is het niet wenselijk dit benadelingsvereiste in de
Awgb op te nemen in de definitie van indirect onderscheid. Daarom is in
dit wetsvoorstel gekozen voor de formulering «[bepaalde personen] in
vergelijking met andere personen bijzonder treft». Met deze formulering
vallen alle rechtens relevante verschillen die, indirect, bijzonder effect
hebben op groepen met bepaalde persoonskenmerken onder de definitie
van indirect onderscheid, ongeacht of dat effect benadelend of bevoordelend is.

Artikel II
De in dit artikel voorgestelde wijzigingen in de definities van «direct
onderscheid» en «indirect onderscheid» hebben dezelfde achtergrond als
de wijzigingen in artikel I. Met de voorgestelde aanpassing van de wettekst wordt, zoals hierboven reeds werd opgemerkt, geen materiële wijziging beoogd. Daarom kan hier als voorbeeld van indirect onderscheid op
grond van geslacht worden genoemd het thans in de wettekst vermelde
voorbeeld van onderscheid naar echtelijke staat of gezinsomstandigheden, dat onderscheid op grond van geslacht tot gevolg heeft.

Artikel III
De in dit artikel voorgestelde wijzigingen in de definities van «direct
onderscheid» en «indirect onderscheid» hebben dezelfde achtergrond als
de wijzigingen in artikel I.

Artikel IV
De in dit artikel voorgestelde wijzigingen in de definities van «direct
onderscheid» en «indirect onderscheid» hebben dezelfde achtergrond als
de wijzigingen in artikel I. Voorts wordt met de wijzigingen verduidelijkt
dat het verbod van onderscheid in de Wgbl ook betrekking heeft op indirect onderscheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 832, nr. 3

3

Artikel V
De in dit artikel voorgestelde wijzigingen in de definities van «direct
onderscheid» en «indirect onderscheid» hebben dezelfde achtergrond als
de wijzigingen in artikel I.
De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
G. ter Horst

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 832, nr. 3

4