Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

30 654

Wijziging van de Wet ammoniak en veehouderij

Nr. 59

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSHUISVESTING, RUIMTELIJKE ORDENING EN MILIEUBEHEER
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 6 november 2008
Met deze brief wil ik u mede namens de minister van Landbouw, Natuur
en Voedselkwaliteit informeren over de uitkomsten van het meerjarig
onderzoek naar de discrepantie tussen gemeten en berekende concentraties van ammoniak in de lucht, ook wel bekend als het «ammoniakgat».
Het rapport1 gaat als bijlage hierbij.2
Het ammoniakgat is van belang voor het realiseren van het emissieplafond zoals dat is vastgelegd in de Europese Richtlijn Nationale Emissieplafonds (de zogeheten NEC-richtlijn). Het ammoniakplafond voor Nederland bedraagt 128 kiloton per jaar in 2010. Ongeveer 90 procent van de
nationale ammoniakemissie is afkomstig uit de landbouw. Door de onzekerheid rond de omvang van het ammoniakgat was het lastig om een
betrouwbare schatting te maken over het realiseren van het ammoniakplafond in 2010.
Het probleem rond het ammoniakgat is de afgelopen jaren meerdere
keren in de Kamer aan de orde geweest, tijdens overleggen over het
ammoniakbeleid en bij de behandeling van wetgeving terzake. Mijn
ambtsvoorganger heeft de Kamer laten weten dat in 2008 nadere informatie beschikbaar zou komen. In zijn brief van 5 februari 20073 heeft de
toenmalige Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit nog eens
bevestigd dat het Planbureau voor de Leefomgeving (hierna: PBL) in 2008
duidelijkheid over de omvang van het ammoniakgat zou kunnen geven.
Onderstaand informeer ik u eerst over de resultaten van het onderzoek
naar het ammoniakgat. Vervolgens ga ik in op twee beleidsvoornemens
voor de veehouderij, waarvan besluitvorming door mijn ambtsvoorgangers is doorgeschoven naar 2008.

1

RIVM, 2008, rapport 68 015 0002, «Het
ammoniakgat: onderzoek en duiding».
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
3
Kamerstukken 2006–2007, 30 654, nr. 40.

Dit in afwachting van een meer betrouwbare prognose van de nationale
emissie van ammoniak in 2010. Het gaat om de overgangstermijn voor
aanpassing van bestaande varkens- en pluimveestallen aan de emissie-

KST124248
0809tkkst30654-59
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2008

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 30 654, nr. 59

2

1

grenswaarden in het Besluit ammoniakemissie huisvesting veehouderij
(hierna: Besluit huisvesting) en om maatregelen in de melkveehouderij1.
Resultaten van het onderzoek naar het ammoniakgat; nieuwe
emissieschattingen
Gedurende de jaren 2003–2008 heeft het RIVM in samenwerking met het
PBL, het Energieonderzoekcentrum Nederland en Wageningen UR onderzoek verricht naar de discrepantie tussen de gemeten en berekende
concentraties van ammoniak in de lucht. De berekende concentraties
kwamen tot nu toe circa 25% lager uit dan de gemeten waarden. Volgens
de onderzoekers kon de oorzaak hiervan gelegen zijn in:
1. de gemeten concentraties;
2. de emissieschattingen die ten grondslag liggen aan de berekende
concentraties;
3. het verspreidingsmodel dat ten grondslag ligt aan de berekende
concentraties.
Ik geef u de conclusies uit het onderzoek op hoofdlijnen.
1. De gemeten concentraties zijn gevalideerd. Het blijkt niet nodig
aanpassingen door te voeren;
2. De emissieschattingen blijven per saldo ongewijzigd. Er zijn op onderdelen bijstellingen doorgevoerd.
3. Het verspreidingsmodel OPS blijkt tot een forse onderschatting van de
concentraties in de lucht te leiden. Dit wordt veroorzaakt door een
overschatting in het model van de netto depositie op landbouwgronden. Na correctie resteert een ammoniakgat van circa 5%. Dit is
wetenschappelijk zeer aanvaardbaar.
De conclusie met betrekking tot de emissieschattingen is relevant met het
oog op het NEC-plafond 2010. In de Milieubalans 2008 geeft het PBL een
raming van de emissie voor het jaar 2010 van 123 kiloton per jaar. Dit is 5
kton onder het NEC-plafond. De resultaten van het onderzoek naar het
ammoniakgat zijn hierin meegenomen. Wel wijst het PBL er op dat de
schattingen van de diverse bronnen met onzekerheden omgeven blijven.
Daarnaast kunnen de emissies vanuit de melkveehouderij in de komende
jaren nog toenemen als gevolg van uitbreiding van de melkveestapel, het
verminderd toepassen van beweiding en de nieuwbouw van stallen, die
uit het oogpunt van dierenwelzijn meer open worden gebouwd dan voorheen.
Tenslotte wijst het PBL op de mogelijkheid van een verdere toename van
de omvang van de melkveestapel in de jaren na 2010, als gevolg van het
mogelijk afschaffen van de melkquotering. Ook in die jaren zal de nationale emissie onder het NEC-plafond 2010 moeten blijven. Naar verwachting zal het NEC-plafond voor ammoniak voor 2020 worden aangescherpt,
zodat verdere reductie van de uitstoot van ammoniak na 2010 noodzakelijk blijft.
Mijn conclusie is dat wij met het nu ingezette ammoniakbeleid aan het
NEC-plafond voor het jaar 2010 zullen kunnen voldoen, maar dat wij ons
geen versoepelingen in dat beleid kunnen veroorloven.
Overgangstermijn voor bestaande varkens- en pluimveestallen in
het Besluit huisvesting

1

Stb. 2005, 675, wijziging Stb. 2008, 6.

Tijdens de behandeling van de wijziging van de Wet ammoniak en
veehouderij door de Tweede Kamer op 1 november 2006 heeft de Kamer
de regering verzocht de overgangstermijn voor aanpassing van bestaande
varkens- en pluimveestallen aan de emissiegrenswaarden in het Besluit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 30 654, nr. 59

2

huisvesting te verschuiven van 2010 naar 2013 (motie Koopmans/
Oplaat)1. Dit met het oog op het feit dat de stallen in 2012/2013 zullen
moeten voldoen aan de Europese dierenwelzijneisen voor legkippen/
varkens. De toenmalige staatssecretaris van VROM heeft hierop gezegd
dat hij begrip had voor de vraag, maar het uitstel alleen dan zou willen
geven, indien daarmee het halen van de NEC-doelstelling voor 2010 niet
in gevaar zou komen. Hij vond het te vroeg om daarover toen een besluit
te nemen, gezien de onzekerheden in de emissieprognose voor het jaar
2010. De staatssecretaris zegde toe dat hierover in 2008 een besluit zou
worden genomen2.
Op basis van de nieuwste emissieschattingen zie ik geen ruimte voor
versoepelingen in het ammoniakbeleid. Indien de bestaande stallen pas in
2013 worden aangepast, zal dat volgens het PBL in 2010 circa 7 kiloton per
jaar extra emissie opleveren3. Daarmee zal Nederland vrijwel zeker het
NEC-plafond 2010 overschrijden. Ik ben daarom niet voornemens de overgangstermijn in het Besluit huisvesting te verlengen.
Ik wil er op wijzen dat na de discussie hierover in de Kamer eind 2006 het
Besluit huisvesting nog is gewijzigd, voordat dit besluit op 1 april van dit
jaar in werking is getreden. Door deze wijziging is ondermeer de zogenoemde interne saldering mogelijk gemaakt. Dit houdt in dat niet iedere
stal binnen een inrichting aan de emissiegrenswaarde behoeft te voldoen
maar dat alle stallen samen er per saldo wel aan moeten voldoen.
Hiermee ontstaan voor veehouders mogelijkheden om aanpassing van
bestaande stallen uit te stellen als dat beter uitkomt in verband met de
afschrijvingstermijn of in verband met het aanpassen aan dierenwelzijneisen.
Emissiemaatregelen in de melkveehouderij
Tijdens de behandeling van de Wet ammoniak en veehouderij door de
Tweede Kamer in november 2001 heeft de Kamer een motie aangenomen
waarin de regering werd verzocht om in het Besluit huisvesting geen
emissie-eisen voor melkrundveestallen op te nemen, wanneer er beweiding van het vee plaatsvindt en het melkureumgetal beneden een
bepaalde waarde ligt (motie Ter Veer c.s.)4. De overweging hierbij was, dat
het verlagen van de ammoniakemissie door middel van aanpassingen in
het voederrantsoen veel kosteneffectiever was dan aanpassing van
stallen. De toenmalige minister van VROM heeft in zijn reactie op deze
motie aangegeven dat hij de motie wilde uitvoeren, maar dat hij de wijze
waarop de noodzakelijke emissiereductie in de melkveehouderij wordt
gerealiseerd aan de sector zelf wenste over te laten. Er zijn daarom in het
Besluit huisvesting geen emissie-eisen voor melkrundveestallen opgenomen, tenzij er sprake is van de bouw van een nieuwe stal waarbij het
vee permanent wordt opgestald. In het besluit zijn ook geen voorwaarden
ten aanzien van het voederrantsoen of ten aanzien van het melkureumgetal opgenomen.

1

Handelingen 2006–2007, Tweede Kamer, nr.
19, pag. 1449–1450.
2
Kamerstukken 2006–2007, 30 654, nr. 28.
3
LEI/ MNP, 2006, rapport 3.06.03, «Gevolgen
van aanpassingen in het ammoniakbeleid
voor de intensieve veehouderij».
4
Kamerstukken 2001–2002, 27 835 en 27 836,
nr. 18.
5
Kamerstukken 2002–2003, 24 445, nr. 65,
blz. 3–4.

In zijn brief van 11 september 2003 over ammoniakbeleid heeft de toenmalige staatssecretaris van VROM de Kamer laten weten dat met de
sector was afgesproken dat het landelijk gemiddelde melkureumgetal in
2010 niet hoger zal zijn dan 20 mg per 100 g tankmelk5. Dit zou, bovenop
de reductie van ammoniakemissies door voorziene ontwikkelingen in de
melkveehouderij (mestbeleid en vermindering van het aantal dieren bij
gelijkblijvend melkquotum), tot een reductie van 4 kiloton per jaar leiden.
In deze brief meldde de staatssecretaris dat in 2008 zou worden bezien of
er voldoende voortgang is gemaakt en dat, mocht dit niet het geval
blijken, er alsnog eisen voor deze sector in het Besluit huisvesting zullen
worden opgenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 30 654, nr. 59

3

Volgens de milieubalans 2008 is duidelijk dat er sinds 2003 geen daling in
het melkureumgetal is opgetreden. Er is daarom alle aanleiding om naast
het veevoerspoor te zoeken naar andere mogelijkheden om de emissies te
verminderen. Zoals ik al heb aangegeven verwacht ik dat wij met het nu
ingezette ammoniakbeleid aan het NEC-plafond voor het jaar 2010 zullen
voldoen. Echter ik verwacht dat in de jaren daarna extra maatregelen
nodig zijn om de emissie onder dat plafond te houden. Naast het PBL
wijst ook de Algemene Rekenkamer in een recent uitgebracht rapport over
duurzame veehouderij op het risico dat zonder aanvullend beleid de emissies vanuit de melkveehouderij zullen toenemen1. Dit wordt ondersteund
door onderzoek van CLM in opdracht van VROM, naar aanleiding van een
verzoek van de Tweede Kamer in februari van dit jaar (motie Ouwehand
c.s.)2. De resultaten van deze studie stuur ik later deze maand aan uw
Kamer toe.
Ik ben van mening dat alle sectoren een evenwichtige bijdrage behoren te
leveren aan het realiseren van het NEC-plafond 2010, het in de jaren tot
2020 blijven voldoen aan dit plafond en het realiseren van het nog nader
vast te stellen NEC-plafond 2020. Dit betekent dat de melkveehouderij
nadrukkelijk in beeld is om hieraan een bijdrage te leveren; ongeveer de
helft van de ammoniakemissie uit de landbouw komt namelijk uit deze
sector.
Een ontwikkelingstraject naar nieuwe en betere melkveestallen is in gang
gezet. Daarnaast worden melkveebedrijven via fiscale maatregelen gestimuleerd te investeren in nieuwe stallen, die zowel een lagere ammoniakuitstoot geven als het welzijn van het melkvee verbeteren (Maatlat Duurzame Veehouderij). De Maatlat is een onderdeel van het toetsingskader
van de fiscale regelingen MIA en Vamil, die fiscale voordelen bieden voor
investeringen in milieuvriendelijke bedrijfsmiddelen. Ook zijn er aanvullende maatregelen aan melkrundveestallen nodig om de ammoniakuitstoot verder naar beneden te brengen.
Hiertoe zullen de emissiegrenswaarden voor melkvee in het Besluit huisvesting worden aangescherpt. In aanvulling hierop spreek ik de sector aan
om via het veevoer- en ureumspoor de ammoniakuitstoot uit de melkveehouderij verder te verlagen en de gemaakte afspraken hierover in 2010
alsnog na te komen.
Gezien deze feiten zal ik binnenkort met de sector contact opnemen om
deze aanpak te bespreken. Hierbij wil ik niet alleen naar de korte termijn
kijken, maar ook naar de lange termijn.
De minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer,
J. M. Cramer

1

Kamerstukken 2007–2008, 31 478, nrs. 1–2.
Kamerstukken 2007–2008, 31 209, nr. 25
blz. 50.

2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 30 654, nr. 59

4