Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

31 293

Primair Onderwijs

Nr. 699

BRIEF VAN DE ONDERWIJSRAAD
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Dan Haag, 21 september 2023
De voor- en vroegschoolse educatie (vve) blijkt al jaren een succesvolle
aanpak om kansengelijkheid in het onderwijs te bevorderen. Voorschoolse
educatie is een programma voor kinderen van 2,5 tot 4 jaar dat hun
ontwikkeling stimuleert op diverse gebieden. Het wordt aangeboden op
de peuterspeelzaal of kinderopvang, ook wel een voorschoolse
voorziening genoemd. Vroegschoolse educatie betreft het onderwijs aan
kinderen uit de groepen 1 en 2 van de basisschool. Vve is bedoeld voor
kinderen met een (risico op) onderwijsachterstand. In een speciaal aanbod
dat kinderen tijdens kinderopvanguren of schooltijd krijgen, ontwikkelen
zij spelenderwijs allerlei vaardigheden op het gebied van taal, ontluikend
rekenen, motoriek en met elkaar omgaan, die hen een goede start bieden
in het basisonderwijs. In deze brief pleit de Onderwijsraad voor het
garanderen en versterken van de vve.
Adviesvraag
Er is veel gaande rondom de voorzieningen voor het jonge kind. Zo is het
nieuwe programma Ontwikkeling jonge kind in de zomer van 2023
aangekondigd en is er een voornemen om het financieringsstelsel voor de
kinderopvang te herzien. In dat kader heeft de Tweede Kamer de
Onderwijsraad gevraagd een advies uit te brengen over de vraag: Hoe kan
een doorgaande lijn in voorzieningen voor het jonge kind en onderwijs
worden gerealiseerd, die bijdraagt aan gelijke onderwijskansen?
(Kamerstuk 31 293, nr. 623).
Advies: Garandeer en versterk de vve
De raad adviseert om – ook bij een herziening van het financieringsstelsel
– de vve te blijven garanderen en op specifieke onderdelen te versterken.

kst-31293-699
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 293, nr. 699

1

Zo kunnen alle kinderen goed beslagen ten ijs komen in groep 3 van het
basisonderwijs. Dat draagt bij aan gelijke onderwijskansen.1
Hieronder licht de Onderwijsraad het advies nader toe. Eerst gaat de raad
in op de belangrijke bijdrage van de vve aan kansengelijkheid op de
basisschool. Vervolgens vraagt de raad aandacht voor vier knelpunten
binnen de vve, waarop de overheid zich moet richten. Daarna doet de
raad vijf aanbevelingen om deze knelpunten op te lossen.
Vve is een succesvol programma om kansengelijkheid te
bevorderen
Kinderen die opgroeien in minder gunstige sociaaleconomische omstandigheden hebben vaak iets extra’s nodig om een goede start te maken in
het basisonderwijs. De Onderwijsraad vindt het de verantwoordelijkheid
van de overheid om deze groep daarvoor een goed programma aan te
bieden en zo kansengelijkheid te bevorderen. De vve voorziet daarin.
Kansenongelijkheid
Voor een goede start in groep 3 van de basisschool wordt een bepaalde
ontwikkeling van kinderen verwacht op het gebied van taal-, rekenvaardigheden, sociaal-emotionele vaardigheden en motoriek.2 Leraren gaan er
bijvoorbeeld vanuit dat een kind dat in groep 3 begint, tot twintig kan
tellen. Maar voor kinderen die opgroeien in minder gunstige omstandigheden, is het beduidend moeilijker aan de (impliciete) norm van de
basisschool te voldoen.3 Deze kinderen beginnen hun schoolloopbaan
vaker met een minder grote woordenschat en minder goed ontwikkelde
vaardigheden op het gebied van voorbereidend rekenen dan waarvan op
school wordt uitgegaan.4 Zij lopen het verschil met hun leeftijdgenootjes
die in een gunstiger sociaaleconomische omgeving zijn opgegroeid, in het
basisonderwijs vaak niet of nauwelijks meer in. Sterker nog: verschillen
tussen groepen leerlingen aan het begin van de basisschool hebben de
neiging zich te bestendigen en zelfs groter te worden.5 De raad vindt het
de verantwoordelijkheid van de overheid om goede voorzieningen te
bieden aan kinderen die vanwege hun sociaaleconomische achtergrond
iets extra’s nodig hebben om een goede start te kunnen maken in groep 3.
De vve is zo’n voorziening.6

1

Zie Jepma, Y., & Vander Heyden, K. (2022). De impact van voorschoolse educatie. Geraadpleegd via: https://www.onderwijskennis.nl/kennisbank/de-impact-van-voorschoolse-educatie;
Leseman, P., & Veen, A. (red.) (2022). Het pre-COOL cohort tot en met groep 8. Ontwikkeling
van kinderen en relatie met kwaliteit in de voor- en vroegschoolse periode. Amsterdam:
Kohnstamm Instituut.
2
Artikel 5 Besluit basisvoorwaarden kwaliteit voorschoolse educatie; Ledoux, G. (2003).
Ontwikkelingen in het basisonderwijs. In W. Meijnen (red.), Onderwijsachterstanden in
basisscholen. Antwerpen-Apeldoorn: Garant.
3
Roeleveld, J., Driessen, G., Van der Veen, I., & Ledoux, G. (2015). Ontwikkeling van onderwijsachterstanden in het basisonderwijs. In H. van der Werfhorst (red), Een kloof van alle tijden.
Verschillen tussen lager en hoger opgeleiden in werk, cultuur en politiek. Amsterdam: AUP.
4
Zie bijvoorbeeld Zumbuehl, M., & Dillingh, R. (2020). Ongelijkheid van het jonge kind. Den
Haag: CPB.
5
Leseman, P., & Veen, A. (2022). Het pre-COOL cohort tot en met groep 8. Ontwikkeling van
kinderen en relatie met kwaliteit in de voor- en vroegschoolse periode. Amsterdam:
Kohnstamm Instituut. Zie ook bronnen aldaar.
6
Boland, A. (2023). Kansrijke aanpak: Werken met een vve-programma. Onderwijskennis.nl
(NRO); Hooge, E., Waslander, S., & Denessen, E. (2023). Kansengelijkheid in het onderwijs:
sturen op een betwist ideaal. In T. Overmans, M. Noordegraaf & M. Honingh (2023),
Maatschappelijke bestuurskunde: Hoe verbindende bestuurskundigen (kunnen) inspelen op
maatschappelijke vraagstukken. Amsterdam: Boombestuurskunde, 1–351; Leseman, P., & Veen,
A. (2022). Het pre-COOL cohort tot en met groep 8. Ontwikkeling van kinderen en relatie met
kwaliteit in de voor- en vroegschoolse periode. Amsterdam: Kohnstamm Instituut.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 293, nr. 699

2

Specifiek doelgroepenbeleid
Uit internationaal onderzoek is bekend dat er iets gedaan kan worden aan
de kansenongelijkheid bij de start van het basisonderwijs, namelijk door
in de vroege jeugd een rijke speel-leeromgeving te bieden aan een
specifieke doelgroep kinderen.7 In Nederland biedt de vve zo’n rijke
speel-leeromgeving. Het pre-COOL-onderzoek heeft de effecten van vve in
beeld gebracht. Daaruit blijkt inderdaad dat educatieprogramma’s voor
kinderen die opgroeien in minder gunstige sociaaleconomische omstandigheden, bijdragen aan het verkleinen van verschillen tussen groepen
kinderen. Deze programma’s moeten wel van goede kwaliteit zijn en de
taal- en cognitieve vaardigheden stimuleren.
Herziening financieringsstelsel
In de nieuwe vormgeving van een financieringsstelsel voor kinderopvang
is het volgens de Onderwijsraad belangrijk een zogenoemd doelgroepenbeleid te blijven voeren. Zo kan de overheid ervoor zorgen dat ook
kinderen zonder rijke speel-leermogelijkheden in de thuisomgeving een
goede start kunnen maken in het basisonderwijs. De raad wijst er wel op
dat doelgroepenbeleid niet tot stigmatisering mag leiden. Onzorgvuldige
uitvoering kan dit in de hand werken. Ouders die vve aangeboden krijgen
voor hun kind, mogen daarmee niet de boodschap krijgen dat zij vanwege
hun opleiding, inkomen of culturele achtergrond niet in staat zijn hun
kinderen goed op te voeden. Dat is namelijk onjuist. Het is belangrijk te
erkennen dat het Nederlandse onderwijs voornamelijk de culturele en
talige bagage van Nederlandse kinderen uit kansrijke milieus honoreert.8
Knelpunten binnen de vve
De Onderwijsraad adviseert om de vve te blijven garanderen én op
specifieke onderdelen te versterken. De raad onderscheidt vier knelpunten
waarop de overheid zich met name moet richten. Het gaat om: (1)
verschillen tussen gemeenten in het bereiken van de doelgroep, (2) de
aansluiting tussen voorschoolse educatie en het basisonderwijs, (3) de
kwaliteit van de vve op een aantal specifieke punten en (4) samenwerking
tussen voorschoolse voorzieningen en basisscholen.
Er zijn verschillen tussen gemeenten in het bereiken van de doelgroep
De raad constateert dat er verschillen zijn tussen gemeenten in de mate
waarin het hen lukt alle kinderen te bereiken die baat zouden hebben bij
voorschoolse educatie. In het huidige systeem stelt de rijksoverheid
richtlijnen op en kunnen gemeenten vervolgens naar eigen inzicht criteria
opstellen om de doelgroep te bepalen. Hierdoor kunnen verschillen
tussen gemeenten ontstaan en is landelijk niet te monitoren in hoeverre
de doelgroep daadwerkelijk bereikt wordt. Gemiddeld genomen gaat het
landelijk om 80 tot 85% van de vve-doelgroep,9 maar achter dat gemid7

Zie Jepma, Y., & Vander Heyden, K. (2022). De impact van voorschoolse educatie. Geraadpleegd via: https://www.onderwijskennis.nl/kennisbank/de-impact-van-voorschoolse-educatie;
Zumbuehl, M., & Dillingh, R. (2020). Ongelijkheid van het jonge kind. Zie voor een uitgebreid
overzicht van de effecten van voorschoolse educatie (ook op kortere termijn): Jepma, & Vander
Heyden, 2022.
8
Aan de ongelijkheid in het onderwijs liggen veel factoren ten grondslag, zowel persoonlijke
(bijvoorbeeld de mate waarin ouders weten wat van hen verwacht wordt, of in staat zijn hun
kind te stimuleren) als ook politieke keuzes (ouders ervaren bijvoorbeeld stress vanwege
slechte woonomstandigheden, armoede of verblijfsstatus).
9
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (2023). Uitwerking CA-maatregelen voor- en
vroegschoolse educatie: start Programma Ontwikkeling jonge kind. Kamerbrief, 4 juli. Den
Haag: OCW.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 293, nr. 699

3

delde gaan grote verschillen tussen gemeenten schuil. Verder laten cijfers
een daling zien in het aantal beschikbare plaatsen voor voorschoolse
educatie.10
Bijna een kwart van de gemeenten had in 2021 onvoldoende plaatsen
beschikbaar om alle kinderen die daar baat bij zouden hebben,
voorschoolse educatie te kunnen aanbieden. Matig stedelijke gemeenten
hadden vaker een onvoldoende aanbod.11
Als er voldoende kindplaatsen zijn, is dat nog geen garantie dat alle
ouders worden bereikt. Sommigen weten niet dat hun kinderen gebruik
kunnen maken van de voorschoolse voorziening. Anderen kiezen er
bewust voor hun kinderen niet naar een voorschoolse voorziening te laten
gaan. Zij hebben bijvoorbeeld moeite met de pedagogische visie van de
voorschoolse voorziening, de kosten vormen een belemmering of er zijn
praktische bezwaren, bijvoorbeeld dat veel voorschoolse locaties geen
hele-dagopvang bieden.12
Vroegschoolse educatie sluit niet aan op voorschoolse educatie
Het tweede knelpunt dat de aandacht van de overheid verdient, betreft de
aansluiting tussen voorschoolse educatie en het basisonderwijs. Wat in
groep 1 en 2 van de basisschool aangeboden wordt, is lang niet altijd
afgestemd op wat in de voorschoolse educatie is aangeboden. Dit leidt tot
overlap en hiaten in de programma’s. Kinderen die hebben deelgenomen
aan voorschoolse educatie, krijgen dan in groep 1 en 2 een aanbod dat
niet aansluit bij hun vaardigheden, waardoor hun inhaalslag stagneert.13
De effectiviteit van vve staat of valt met de uitvoering ervan. Van leraren
in groep 1 en 2 vergt het dat zij goed aansluiten op het ontwikkelingsniveau van elk kind en daar hun aanbod op afstemmen.
Kwaliteit van de vve kan op aantal punten versterkt worden
Het derde knelpunt betreft de kwaliteit. Onderzoek laat zien dat er veel
goed gaat, maar ook dat de vve op sommige punten zeker nog versterking
behoeft.14 Over het algemeen is de kwaliteit van de voorschoolse educatie
goed op orde. Wel kunnen pedagogisch medewerkers het aanbod voor
kinderen nog wat beter afstemmen op hun ontwikkeling.15 Voor het
vroegschoolse deel van vve geldt dat het didactisch handelen van leraren
in groep 1 en 2 versterking behoeft.16 Leraren geven aan dat de groepen
te groot zijn om het spel van de kinderen zo te begeleiden dat het hun
ontwikkeling gunstig stimuleert.17 De raad constateert dat leraren van
groep 1 en 2 zich niet altijd goed toegerust voelen. In de huidige
pabo-opleidingen zitten bijvoorbeeld wel jonge-kindspecialisaties, maar
daarin komen allerlei aspecten van het werken met vve-leerlingen niet of
nauwelijks aan bod, zoals omgaan met meertaligheid.
10

Inspectie van het Onderwijs (2022). Technisch rapport jaarrapportage vve/lea 2021. Utrecht:
Inspectie van het Onderwijs.
11
Ibid.
12
Den Blanken, M., & Van der Vegt, A.L. (2007). Voorschoolse educatie: waarom wel, waarom
niet? Overwegingen van ouders om hun kinderen al dan niet te laten deelnemen aan
VVE-programma’s. Utrecht: Sardes/FORUM, Instituut voor multiculturele ontwikkeling.
13
Jepma, IJ., & Vander Heyden, K. (2022). Verbeteren start in het basisonderwijs. Utrecht:
Sardes.
14
Inspectie van het Onderwijs (2023). Kwaliteit voorschoolse educatie 2022. Utrecht: Inspectie
van het Onderwijs; Leseman, P., & Veen, A. (2022). Het pre-COOL cohort tot en met groep 8.
Ontwikkeling van kinderen en relatie met kwaliteit in de voor- en vroegschoolse periode.
Amsterdam: Kohnstamm Instituut.
15
Inspectie van het Onderwijs (2023). Kwaliteit voorschoolse educatie 2022. Utrecht: Inspectie
van het Onderwijs.
16
Inspectie van het Onderwijs (2020). Kwaliteit van voor- en vroegschoolse educatie in
Nederland 2019. Utrecht: Inspectie van het Onderwijs.
17
Zie ook Van de Grift, B. (2020). De kleutervriendelijke school. Helmond: OMJS.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 293, nr. 699

4

Voorwaarden voor samenwerking tussen voorschoolse voorzieningen en
basisscholen ontbreken vaak
De raad constateert als vierde knelpunt dat voorwaarden voor goede
afstemming tussen voorschoolse voorziening en basisonderwijs vaak
ontbreken. Samenwerking en afstemming zijn lang niet overal vanzelfsprekend. Ook niet wanneer beide voorzieningen dicht bij elkaar liggen of
zelfs een locatie delen, zoals in een Integraal Kindcentrum. De raad
constateert dat pedagogisch medewerkers en leraren te weinig
gelegenheid hebben om met elkaar af te stemmen wat kinderen nodig
hebben en wat aangeboden wordt. Op zowel groepsniveau (bijvoorbeeld
over wat op het programma staat en hoe dat wordt aangeboden) als
individueel niveau (een warme overdracht van kinderen). Er zijn ook
goede voorbeelden van intensieve samenwerking, maar coördinatie
ontbreekt vaak of hangt af van individuen binnen organisaties. Die situatie
is kwetsbaar.
Aanbevelingen
In deze paragraaf doet de raad aanbevelingen om de vve te garanderen en
te versterken. Eerst gaat de raad in op het garanderen van aanbod. Dan
volgen nog drie aanbevelingen om de vve te versterken.
Zet in op bereiken van de doelgroep
Om het aanbod van voorschoolse educatie in elke gemeente te garanderen, beveelt de raad ten eerste aan om structureel middelen
beschikbaar te blijven stellen voor elke gemeente. De komende jaren sluit
de overheid met het Programma Ontwikkeling jonge kind aan bij het
bestaande Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid (NPLV).
Daarmee komt extra geld beschikbaar voor twintig stedelijke focusgebieden.18 Dit is een goede stap, maar het is zaak ook oog te houden voor
de toereikende financiering van voorschoolse educatie in gemeenten die
buiten deze gebieden vallen.
Niet alle kinderen voor wie voorschoolse educatie goed zou zijn, doen er
nu aan mee. Om de doelgroep beter te bereiken, moeten gemeenten
luisteren naar de bezwaren die ouders hebben. Zo kunnen gemeenten
bezwaren ten aanzien van pedagogische visie, kosten of andere praktische
zaken in beeld brengen en meenemen in hoe zij het voorschoolse aanbod
vormgeven.
Ten tweede is het aan de rijksoverheid te zorgen voor een uniforme
definiëring van de doelgroep die voor vve in aanmerking komt. Landelijke
criteria, in plaats van per gemeente (steeds) wisselende criteria, maken
klip-en-klaar voor wie vve wel en niet bedoeld is. Eensluidende criteria
maken het ook mogelijk landelijk te monitoren in hoeverre de doelgroep
bereikt wordt. Houd de landelijke criteria periodiek tegen het licht en herijk
ze als veranderende maatschappelijke en demografische ontwikkelingen
daarom vragen.
Uniforme definiëring van de doelgroep zal verschillen tussen gemeenten
verkleinen en het zicht op het daadwerkelijke bereik vergroten. Bij het
opstellen en herzien van de criteria is het belangrijk ouders, consultatiebureaus, pedagogisch medewerkers en leraren te betrekken.

18

Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (2023). Uitwerking CA-maatregelen voor- en
vroegschoolse educatie: start Programma Ontwikkeling jonge kind. Kamerbrief, 4 juli. Den
Haag: OCW.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 293, nr. 699

5

Ontwikkel landelijke doelen voor het speel-leeraanbod in de vve
Het is belangrijk de voorschoolse voorziening en de basisschool goed op
elkaar te laten aansluiten en te zorgen voor continuïteit in de ontwikkeling
van de vve-doelgroep. Daarom beveelt de raad aan om landelijke doelen
voor het speel-leeraanbod in de vve te ontwikkelen en deze van een
juridische grondslag te voorzien in de Wet op het primair onderwijs. Dat
sluit beter aan op de verantwoordelijkheid van het Ministerie van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap voor de kwaliteit van de vve. Deze
doelen moeten pedagogisch medewerkers en leraren op lokaal niveau in
staat stellen verder invulling te geven aan hun werk met de kinderen. Met
doelen die voor de hele vve gelden, kunnen voorschoolse voorzieningen
en basisscholen voorkomen dat hiaten of dubbeling ontstaan in wat zij
aanbieden.
Voor de ontwikkeling van landelijke doelen voor het speel-leeraanbod in
de vve dient de wet- en regelgeving voldoende handvatten te bieden. Bij
de voorschoolse educatie moet bijvoorbeeld worden nagedacht over
wettelijke normen voor de inhoud van het programma die aansluiten bij
de kerndoelen die gelden voor het primair onderwijs. Het geheel aan
doelen voor het speel-leeraanbod in de vve moet bestaan uit aanbods-,
inspannings- en beheersingsdoelen19 die passen bij de emotionele,
cognitieve en motorische ontwikkeling van jonge kinderen. Lokaal kan het
aanbod dan nader worden vormgegeven. De raad wil ook het belang
onderstrepen van een goede verbinding met kennis uit wetenschappelijk
onderzoek en kennis vanuit de praktijk. Zo moet voorkomen worden dat
pedagogisch medewerkers en leraren jonge kinderen te vroeg op een
schoolse manier gaan benaderen omdat er een programma afgewerkt
moet worden. Jonge kinderen leren spelenderwijs. De pedagogisch
medewerker of de leraar sluit daarbij aan.
Leg het extern toezicht op de kwaliteit van de vve bij de Inspectie van het
Onderwijs
Namens de overheid moet er toezicht zijn op de kwaliteit van de vve. De
ontwikkeling van landelijke doelen voor speel-leeraanbod in de vve vraagt
ook een duidelijke rol voor het extern toezicht. In de huidige situatie zijn
de gemeenten eerstverantwoordelijk voor de kwaliteit van de
voorschoolse educatie. Het jaarlijks toezicht op de basisvoorwaarden
kwaliteit voorschoolse educatie is in handen van de GGD.20 In uitzonderlijke gevallen ziet de Inspectie van het Onderwijs ook toe op de
voorschoolse educatie.21 Het toezicht op de kwaliteit van de voorschoolse
educatie is dus gefragmenteerd. De raad adviseert de grondslag voor het
stellen van kwaliteitseisen aan de voorschoolse educatie te verankeren in
de Wet op het primair onderwijs in plaats van in de Wet kinderopvang.
Het zwaartepunt van het extern toezicht op de voorschoolse educatie
verschuift dan van de gemeenten naar de Inspectie van het Onderwijs. Die
houdt vanuit één wettelijk kader met één onderzoekskader toezicht op de
vve.22

19

Agirdag, O., Biesta, G., Bosker, R., Kuiper, R., Nieveen, N., Raijmakers, M., & Van Tartwijk, J.
(2021). Doel en ruimte. Tussenadvies 2 Wetenschappelijke Curriculumcommissie. Amersfoort:
Curriculumcommissie.
20
De Inspectie van het Onderwijs houdt interbestuurlijk toezicht op de taken van gemeenten die
voortkomen uit de wet- en regelgeving rondom kinderopvang en onderwijsachterstandenbeleid, waaronder voor- en vroegschoolse educatie (vve).
21
Art. 15i Wet op het onderwijstoezicht; Inspectie van het Onderwijs (2021). Onderzoekskader
2021 voor het toezicht op de voorschoolse educatie en het primair onderwijs. Utrecht:
Inspectie van het Onderwijs, 64.
22
Zie ook Onderwijsraad (2015). Een goede start voor het jonge kind. Den Haag: Onderwijsraad.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 293, nr. 699

6

Investeer in de verbetering van de kwaliteit van vve
Om de kwaliteit van de vve op specifieke punten te verbeteren, beveelt de
raad aan om in aansluiting op het Programma Ontwikkeling jonge kind
vooral te blijven inzetten op het versterken van het professioneel
handelen van de pedagogisch medewerkers en leerkrachten. Er is de
afgelopen tijd veel gebeurd op dit gebied, waardoor de kwaliteit van vve
verbeterd is. Maar pedagogisch medewerkers en leraren moeten blijvend
in de gelegenheid worden gesteld zich te scholen en te professionaliseren
op wat de vve-doelgroep nodig heeft, en op hoe zij hun pedagogischdidactisch handelen kunnen versterken. De professionaliseringsactiviteiten dienen van goede kwaliteit en voldoende omvang te zijn.23 Ook is
het goed als pedagogisch medewerkers en leraren (een deel van) de
professionaliseringsactiviteiten samen ondernemen.
De aandacht voor scholing van pedagogisch medewerkers en leraren
begint bij de initiële opleidingen. Over het algemeen leidt een hogere
initiële opleiding van medewerkers tot betere resultaten.24 De scholing
zou zich moeten richten op versterking van het pedagogisch-didactisch
handelen in algemene zin. Het benutten van meertaligheid kan daarin ook
een plek hebben.
Ook een belangrijke voorwaarde voor de verbetering van de kwaliteit van
de vve is de blijvende betrokkenheid van het gezin en de gemeenschap –
in de uitvoering én in de vormgeving, monitoring, evaluatie en bijstelling
van beleid. Het is bekend dat het gunstig is als de manier waarop een kind
thuis wordt gestimuleerd, aansluit op wat er op de voorschoolse
voorziening en op school gebeurt. Onderzoek laat dan ook zien dat de
combinatie van gezinsgerichte én centrumgerichte programma’s het
meest effectief is.25 De middelen die de regering aan gemeenten
beschikbaar stelt om de inzet van gezinsgerichte programma’s mogelijk te
maken, passen daar goed bij.26
Om de kwaliteit van de vve te verbeteren, moet er bovendien aandacht
zijn voor monitoring, evaluatie en bijstelling van beleid op verschillende
niveaus. De overheid moet het gebruik en de effectiviteit van
vve-programma’s en het vve-beleid monitoren en evalueren. Dat is
bijvoorbeeld belangrijk om te achterhalen waarom bepaalde ondersteuning wel of niet zinvol was en beleid daarop aan te passen. Ook vindt
de raad het belangrijk dat kinderopvang-organisaties, scholen en
professionals zelf structureel aandacht hebben voor evaluatie en
bijstelling van programma’s en beleidsplannen.
Spreek schoolbesturen aan op hun verantwoordelijkheid voor
samenwerken
De raad constateert dat samenwerking tussen voorschoolse voorziening
en basisschool niet altijd vanzelfsprekend tot stand komt. Daarom beveelt
de raad de overheid aan om schoolbesturen en kinderopvangorganisaties
aan te spreken op hun verantwoordelijkheid om de samenwerking te
23

Zie bijvoorbeeld Van Veen, K., Zwart, R.C., Meirink, J.A., & Verloop, N. (2010). Professionele
ontwikkeling van leraren: een reviewstudie naar effectieve kenmerken van professionaliseringsinterventies van leraren. Leiden/Utrecht: ICLON/Expertisecentrum Leren van Docenten.
http://www.nro.nl/wp-content/uploads/2014/05/
PROO+Professionele+ontwikkeling+van+leraren+Klaas+van+Veen+ea.pdf
24
Onderwijsraad (2015). Een goede start voor het jonge kind.Den Haag: Onderwijsraad.
25
OECD (2012). Starting Strong III: A Quality Toolbox for Early Childhood Education and Care.
OECD Publishing; Sardes (2015). Jonge kinderen zijn de toekomst. Utrecht: Sardes.
26
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (2023). Uitwerking CA-maatregelen voor- en
vroegschoolse educatie: start Programma Ontwikkeling jonge kind. Kamerbrief, 4 juli. Den
Haag: OCW.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 293, nr. 699

7

borgen. Schoolbesturen en kinderopvangorganisaties moeten ervoor
zorgen dat contacten met verschillende professionals vanuit de
voorschoolse educatie en vanuit de basisschool gelegd worden en
onderhouden worden.
Voor een doorgaande lijn in het vve-aanbod is het essentieel dat
medewerkers van de voorschoolse voorzieningen en de leraren van de
groepen 1 en 2 met elkaar samenwerken. Zo kunnen zij hun werk op
elkaar afstemmen en op school voortbouwen op wat in de voorschoolse
voorziening aangeboden wordt. Om deze reden is de raad positief over de
gezamenlijke training en coaching van pedagogisch medewerkers en
leraren die de Minister in het Programma Ontwikkeling jonge kind
mogelijk wil maken. Wanneer professionals uit zowel de voorschool als
groepen 1 en 2 gezamenlijke professionaliseringsactiviteiten ondernemen,
kunnen zij visie, inhoud en werkwijze met elkaar in lijn brengen. De
gezamenlijke training en coaching komen ook de kwaliteit van overdracht
van voorschool naar groep 1 ten goede. Pedagogisch medewerkers en
leraren van groepen 1 en 2 die de raad gesproken heeft, geven aan dat de
overdracht nu een zwak punt is. De overdracht moet volgens hen
objectiever worden (bijvoorbeeld door meer gebruik te maken van
observatiegegevens). Met afspraken over hoe het beeld van een kind tot
stand komt en wat vervolgens gedaan wordt met de informatie. Ook wil
de raad het belang van professionele leergemeenschappen rondom jonge
kinderen onderstrepen. Diverse educatieve partners (pedagogisch
medewerkers en leraren, maar bijvoorbeeld ook gemeenten en opleidingen) delen, verbeteren en onderzoeken daarin samen wat werkt en
waarom. Ook dat versterkt de doorgaande lijn.
Tot slot
Met dit briefadvies gaat de raad in op een belangrijke voorziening om
meer kansengelijkheid in het onderwijs te creëren: de voor- en vroegschoolse educatie. De raad adviseert om de vve te garanderen en te
versterken en doet daarvoor een aantal aanbevelingen. Het Programma
Ontwikkeling jonge kind dat de overheid onlangs is gestart, richt zich ook
op het versterken van de vve. De raad onderstreept het belang van acties
in het kader van dat programma en geeft aan waar de overheid nog meer
op moet inzetten – ook met het oog op een herziening van het financieringsstelsel. Goed functionerende vve is volgens de raad een onmisbare
schakel in het realiseren van meer kansengelijkheid in het onderwijs.
De voorzitter,
E.H. Hooge
De secretaris-directeur,
M. van Leeuwen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 293, nr. 699

8