Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

32 637

Bedrijfslevenbeleid

Nr. 448

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 10 maart 2021
De vaste commissie voor Economische Zaken en Klimaat heeft een aantal
vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat over de brief van 19 december 2019 over
Financiële stimulering samenwerking ondernemers en onderwijs
(Kamerstuk 32 637, nr. 401), over de brief van 27 januari 2020 over de
reactie op het rapport van Center for Higher Education Policy Studies
(CHEPS) over het onderzoek deelname aan opleidingen voor techniek»
(Kamerstuk 32 637, nr. 402), over de brief van 18 september 2020 over
Techniekpact evaluatie en advies (Kamerstuk 32 637, nr. 433) en over de
brief van 27 november 2020 over Kabinetsinzet Techniekpact 2021
(Kamerstuk 32 637, 438).
De vragen en opmerkingen zijn op 11 december 2020 aan de Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat voorgelegd. Bij brief van 9 maart
2021 zijn de vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Renkema
De adjunct-griffier van de commissie,
Reinders

kst-32637-448
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 637, nr. 448

1

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties en reactie van de
bewindspersoon
Inleiding
In de beantwoording van de vragen zijn de maatregelen van het Nationaal
Programma Onderwijs1, gepresenteerd op 17 februari 2021, niet meegenomen. Het Nationaal Programma Onderwijs is gericht op herstel en
ontwikkeling van het onderwijs na corona en het ondersteunen van
iedereen die het moeilijk heeft. Dit kan een gunstige uitwerking hebben op
de inzet van het Techniekpact.
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de brief over
financiële stimulering samenwerking ondernemers en onderwijs en
hebben hierover nog enkele vragen en opmerkingen. De leden van de
VVD-fractie vragen hoeveel hybride docenten werkzaam zijn in het hoger
onderwijs. Deze leden vragen de Staatssecretaris in welke regio de
meeste en in welke regio de minste hybride docenten werkzaam zijn. Zij
vragen hoe dit verschil te verklaren is. Deze leden vragen of de Staatssecretaris kan aangeven op welke manieren zowel het aanbod als de
facilitering van het hybride docentschap nog verder kan worden
gestimuleerd.
Het kabinet heeft het Platform Talent voor Technologie (PTvT) gevraagd te
zorgen voor onderzoek, informatieverzameling en kennisdeling over
hybride docenten in het technisch beroepsonderwijs. Binnen dat
programma is een onderzoek gedaan naar de aantallen hybride docenten
in het mbo en hbo (in alle sectoren, niet alleen techniek). In het mbo zijn
minimaal 3131 hybride docenten werkzaam, dat is 10,9% van het totaal
aantal docenten. In het hbo zijn minimaal 3719 hybride docenten
werkzaam, dat is 12,4% van het totaal aantal docenten2. Het gaat
waarschijnlijk om meer mensen, omdat detacheringsconstructies in deze
cijfers niet zijn meegenomen. Voor wo zijn deze cijfers niet beschikbaar,
omdat deze sector veel verschillende contractvormen kent en cijfers over
het hybride docentschap daarom niet op een betrouwbare manier in kaart
te brengen zijn.
Er zit behoorlijke variatie tussen de regio’s in het aandeel hybride
docenten. Volgens de beschikbare cijfers woont het hoogste aandeel
hybride docenten in de arbeidsmarktregio’s Regio Zwolle (20%),
Zaanstreek/Waterland en Zeeland (beide 17%), en woont het laagste
aandeel hybride docenten in Noordoost-Brabant (8%), Zuid-Kennemerland
en IJmond, Stedendriehoek en Noordwest-Veluwe, en Zuidoost-Brabant
(allemaal 9%).3 De regionale variatie lijkt niet afhankelijk van kenmerken
van de regio’s. Sommige regio’s hebben namelijk een hoog aandeel
hybride docenten in het mbo en een lager aandeel in het hbo of
andersom. De variatie is daarom waarschijnlijk grotendeels te verklaren
door de beslissingen die mbo- en hbo-instellingen in een regio maken
over of en hoe zij hybride docenten inzetten. Daarnaast is belangrijk te
vermelden dat de cijfers soms vertekend kunnen zijn doordat een
bepaalde onderwijsinstelling in een regio de voorkeur geeft aan het
inzetten van hybride docenten via detacheringsovereenkomsten (die
worden in de cijfers niet meegenomen).
1

Kamerstuk 35 570 VIII, nr. 185.
CBS Microdata (2020), bewerking Dialogic / PTvT, Hybride docenten in het technisch beroepsonderwijs, zie: https://www.techniekpact.nl/cdi/files/
c2a421c0b144978209010ced6d1dce9a36b9a04b.pdf.
3
https://www.techniekpact.nl/rubriek/artikel/hybride-docentschap-instellingsafhankelijk.
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 637, nr. 448

2

Het hybride docentschap kan verder worden gestimuleerd door meer
bekendheid. Uit onderzoek van Dorenbosch4 is namelijk gebleken dat voor
het hybride docentschap geldt dat het animo toeneemt door meer
bekendheid. Daarnaast wordt facilitering gestimuleerd door informatiedeling over de mogelijkheden, best practices, succesfactoren, voordelen
en meerwaarde van het hybride docentschap en door in te zetten op
actieve matching. Afgelopen jaar heeft PTvT veel aandacht besteed aan
deze kennisdeling en matching. Dit programma loopt tot eind maart 2021.
De resultaten en kennis worden gedeeld op de website van het
Techniekpact5, waar ook al veel tools, handreikingen, succesverhalen en
informatie te vinden is.
Deze leden vragen wanneer de Kamer de resultaten van de commissieZevenbergen over een nieuw bevoegdhedenstelsel kan verwachten. Zij
vragen of er aanwijzingen zijn dat het huidige bevoegdhedenstelsel in de
weg zit als het gaat om het hybride docentschap. Zo ja, welke zijn dat? Zo
nee, waarom niet?
De Commissie Onderwijsbevoegdheden (Zevenbergen) zou het advies in
twee deelrapportages uitbrengen waarvan het eerste deel in januari 2021
werd verwacht. Onlangs bent u door de Minister van OCW geïnformeerd
dat de Commissie Onderwijsbevoegdheden niet tot een advies heeft
kunnen komen waar de gehele commissie achter staat.6 Wel heeft de
voorzitter van de commissie een verslag van werkzaamheden opgesteld,
met daarin ook aanbevelingen voor vervolgstappen. Als kabinet beraden
we ons nu op de volgende stappen in dit traject.
Het huidige bevoegdheidsstelsel zorgt ervoor dat, zolang zij geen
bevoegdheid hebben, er een maximum zit aan het aantal uren dat hybride
docenten aan de slag kunnen in het vo en mbo. Wij hechten aan deze
bevoegdheid gezien de waarde ervan voor de kwaliteit van het onderwijs.
In de praktijk zien we wel dat het behalen van deze bevoegdheid tot
problemen leidt omdat het volgen van de opleiding hiervoor is moeilijk te
combineren is met zowel een baan in het bedrijfsleven als een baan in het
onderwijs. De mogelijkheid om als gastdocent te werken in het voortgezet
onderwijs en het middelbaar beroepsonderwijs (maximaal zes uur
gemiddeld per week), dat met de invoering van de doorlopende leerroutes
vmbo-mbo is uitgebreid, helpt hierbij.
De leden van de VVD-fractie vragen waarom er vaker geen sprake is van
een Opleidings- en Ontwikkeling-fonds (O&O). Zij lezen verder dat in
sommige sectoren de salarissen tussen het docentschap en vakmanschap
ver uit elkaar liggen. Welke niet-financiële prikkels stimuleren deze
vakmannen en -vrouwen om toch hybride docent te worden?
In de meeste sectoren is wel een O&O-fonds, maar dit geldt niet voor alle
sectoren waarin hybride docenten actief zijn. Niet alle O&O-fondsen
focussen op het thema hybride docentschap en daarom dekken niet alle
fondsen de scholingskosten van hybride docenten. Of een deel van de
budgetten van het fonds wordt besteed aan hybride docentschap is
afhankelijk van besluitvorming in de branche, meestal via de cao, van het
O&O-fonds en afhankelijk van de gemaakte afspraken over de hoogte van
de afdrachten en dus beschikbaarheid van financiering voor scholing. In
sommige sectoren kiezen de brancheverenigingen om zelf geld
beschikbaar te stellen voor het opleiden tot hybride docent.
4

Dorenbosch (2020), Het rendement van de hybride techniekdocent, zie
https://www.techniekpact.nl/cdi/files/e39e993a32b34a1229dfc1524ec67b07cce3bdcf.pdf.
5
https://www.techniekpact.nl/themas/hybride-docent.
6
Kamerstuk 27 923, nr. 415.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 637, nr. 448

3

Soms liggen de salarissen inderdaad ver uit elkaar, maar dit blijkt niet
altijd het geval te zijn. Recent onderzoek naar salarissen heeft laten zien
dat zowel in het mbo als in het hbo, hybride docenten gemiddeld
genomen meer verdienen in de onderwijsbaan dan in hun
niet-onderwijsbaan. Uiteraard is het niet mogelijk om deze conclusies
door te trekken naar alle individuele situaties. In sommige banen,
bijvoorbeeld de technische of ict-banen waar grote krapte is, kan het zeker
het geval zijn dat mensen een stuk minder verdienen in hun onderwijsbaan.7 De belangrijkste (niet-financiële) prikkels voor vakmannen en
-vrouwen om hybride docent te worden zijn afwisseling in werkzaamheden, diversiteit in contacten, (persoonlijke) ontwikkeling en het kunnen
doorgeven van de passie voor techniek.8
De leden van de VVD-fractie lezen een adequate samenvatting van het
rapport van Center for Higher Education Policy Studies (CHEPS), maar
missen een echte reactie op de kritische noten. Deze leden vragen de
Minister specifiek op de kritiek van CHEPS te reageren, met name als het
gaat om het beperkt aantal beleidsinitiatieven in het hoger onderwijs,
beperkte evaluatie van de effectiviteit, weinig aandacht aan de arbeidsmarktpositie en beperkte inspanning op behoud van talent. Zij verwijzen
hierbij naar de samenvatting van de Minister van Onderwijs Cultuur en
Wetenschap zelf en vragen om een inhoudelijke reactie op alle genoemde
kritiekpunten.
Zoals aangegeven in de reactie van de Minister van OCW op het
onderzoek van CHEPS9 onderschrijft de Minister de bevindingen in het
rapport, en wordt met het Techniekpact langjarig actie ondernomen op de
onderwerpen. In het rapport van CHEPS wordt geconstateerd dat zowel in
Nederland als in de zes landen waarmee Nederland vergeleken wordt de
beleidsinitiatieven zich voornamelijk richten op primair en secundair
onderwijs. Er is inderdaad bewust sprake van een ketenbenadering: de
initiatieven gericht op primair en secundair onderwijs hebben invloed op
de latere schakels beroepsonderwijs, hoger onderwijs en arbeidsmarkt.
Daarnaast zijn er in Nederland ook initiatieven gericht op het hoger
onderwijs. Zo worden via het Sectorplan Onderwijs Bètatechniek door de
betrokken instellingen verschillende projecten gestart bij de disciplines
informatica, werktuigbouwkunde en elektrotechniek, waar het gat tussen
aanbod en vraag op de arbeidsmarkt het grootst is.
Zoals uit de brief Macrodoelmatigheid in het hoger onderwijs10 blijkt, zijn
naast de onderwijsinstellingen ook de werkgevers verantwoordelijk voor
een goede aansluiting van het onderwijs op de arbeidsmarkt. Naast het
articuleren van hun toekomstige behoeften is het de verantwoordelijkheid
van de werkgevers om te zorgen voor aantrekkelijke en passende
arbeidsvoorwaarden, zodat afgestudeerden na hun studie ook daadwerkelijk willen werken in het vakgebied waarvoor ze zijn opgeleid. Ook voor
het behoud van talentvolle internationale studenten zijn aantrekkelijke
arbeidsvoorwaarden belangrijk. In de brief Internationale Kennis- en
Talentstrategie11 wordt het belang van het actief werven van internationale studenten voor ict en techniek en het binden van de internationale
studenten aan de Nederlandse arbeidsmarkt benadrukt. Al tijdens de
7

https://www.techniekpact.nl/rubriek/artikel/hybride-docent-inkomsten-uit-beide-banen-onderde-loep.
Dorenbosch (2020), Het rendement van de hybride techniekdocent, zie
https://www.techniekpact.nl/cdi/files/e39e993a32b34a1229dfc1524ec67b07cce3bdcf.pdf;
Motivaction (2018), bewerking PBT, Wie zijn de leraren van morgen, zie https://ptvt.nl/wpcontent/uploads/2019/07/Publicatie-Onderwijsdrijfverenonderzoek.pdf.
9
Kamerstuk 32 637, nr. 402.
10
Kamerstuk 31 288, nr. 896.
11
Kamerstuk 31 288, nr. 893.
8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 637, nr. 448

4

opleiding kan de basis voor deze binding worden gelegd, door kennismaking met Nederlandse (potentiële) werkgevers te faciliteren en
studenten de gelegenheid te bieden een professioneel netwerk te
ontwikkelen. In deze Kamerbrief staat ook een aantal voorbeelden van
succesvolle initiatieven om (internationale) studenten te binden aan de
regionale arbeidsmarkt.
De Landelijke Regiegroep Techniekpact onderschrijft het punt dat ook in
het CHEPS-rapport wordt gemaakt, dat om activiteiten effectiever en
efficiënter te kunnen organiseren er gerichte kennis nodig is. Veel van
deze kennis is reeds beschikbaar via de Techniekpactmonitor. Op
www.techniekpactmonitor.nl worden relevante onderwijs- en arbeidsmarktdata continu bijgewerkt. Bovendien wordt binnen het Techniekpact
onderzoeksbudget beschikbaar gemaakt om – in overleg met de partners –
de belangrijkste onderzoeksvragen te identificeren en te beantwoorden
om toekomstig beleid beter te kunnen onderbouwen.
De leden van de VVD-fractie lezen dat binnen het Techniekpact de nadruk
wordt gelegd op de impact van maatschappelijke ontwikkelingen. Ook
lezen zij dat de nadruk ligt op ondernemers in het midden- en kleinbedrijf
(mkb) die fungeren als hybride docent. Welke voordelen heeft het mkb tot
dusver van het Techniekpact? In hoeverre worden er bij start- en scale-ups
actief hybride docenten geworven? Spelen start-ups een actieve rol
binnen het Techniekpact? Zij vragen de Staatssecretaris dit nader toe te
lichten.
Het Techniekpact werkt aan het terugdringen van het tekort aan technisch
geschoold personeel. Eén van de redenen waarom dat nodig is, is omdat
zonder technische vaardigheden belangrijke maatschappelijke uitdagingen als de energietransitie en woningbouw, niet kunnen worden
gerealiseerd. Eén van de middelen om de doelen van het Techniekpact te
bereiken is het stimuleren van hybride docentschap, waarover u eerder
bent geïnformeerd. Er is bij de inzet voor hybride docenten geen
specifieke aandacht voor start-ups. Er wordt inderdaad wel bewust ingezet
om met de kennis en informatie over het hybride docentschap ook het
mkb te bereiken. Mkb-ondernemers en start-ups kunnen zich aansluiten
bij regionale Techniekpact-netwerken en gebruik maken van landelijke
kennis en regelingen. Het Techniekpact als netwerk kent geen onderscheid
tussen type bedrijven. Specifieke regelingen als MKB!dee zijn in sommige
gevallen wel toegespitst op type bedrijven.
De leden van de VVD-fractie lezen dat in een eerdere fase besloten is
streefcijfers los te laten, omdat ze zouden kunnen leiden tot onjuiste
beeldvorming. Is het denkbaar dat het wel opnemen van streefcijfers ook
nog meer laat zien hoe beperkt onze vooruitgang is op het Techniekpact?
Wat hebben we in de afgelopen jaren geleerd voor als we wel gebruik
zouden willen maken van streefcijfers? Welke streefcijfers zijn op basis
van afgelopen jaren dan realistisch? Acht de Staatssecretaris dit
voldoende?
Sinds de start van het Techniekpact is veel relevante data verzameld, die
integraal te vinden is op www.techniekpactmonitor.nl. Mede op basis van
deze cijfers is in de kabinetsinzet voor 2021 gekozen voor extra inzet ten
aanzien van onder meer de instroom van vrouwen in technische opleidingen. In algemene zin geldt dat het effect van de beleidsmaatregelen
vaak niet rechtstreeks en uitsluitend te verbinden is aan de streefcijfers die
voorheen zijn gesteld. Hier is in de brief over het SEO-advies12 dieper op
ingegaan. Het kabinet kiest ervoor om voor 2021 geen nieuwe streefcijfers
12

Kamerstuk 32 637, nr. 433.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 637, nr. 448

5

te introduceren. Het is aan een nieuw kabinet om eventuele lange termijn
doelen te formuleren.
De leden van de VVD-fractie lezen dat de actieagenda met nieuwe
ambities komt op de onderwerpen waar resultaat tot nu toe relatief
achterblijft. Welke onderwerpen zijn dit? Is hier een verklaring voor?
Hiervoor zijn twee invalshoeken. De eerste is de hele onderwijsketen
vanaf het primair onderwijs tot Leven Lang Ontwikkelen. Binnen die keten
is het belangrijk goed techniekonderwijs te bieden en technische
opleidingen aantrekkelijker te maken. In dat kader is nieuwe inzet voor het
hbo aangekondigd; hiervoor waren tot op heden relatief weinig
Techniekpact-gerelateerde acties. De andere invalshoek betreft de
doelgroepen die kiezen voor techniek. Omdat met name de instroom van
vrouwen in technische (mbo)-opleidingen achterblijft en ook het
aantrekken en behouden van internationaal talent potentie heeft, hebben
deze doelgroepen een plek gekregen in de kabinetsinzet 2021. Voor deze
doelgroepen geldt overigens niet dat er tot op heden weinig aandacht
voor is geweest, maar stellen we vast dat meer ambitie nodig is.
De leden van de VVD-fractie lezen dat er 10,6 miljoen euro beschikbaar is
gesteld voor een aanvullende subsidie praktijkleren. Hoe vaak wordt deze
subsidie aangevraagd? Welke sector maakt hier het meeste gebruik van?
Zijn er nu tekorten binnen de subsidie voor sectoren die de Minister van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft uitgesloten van deelname aan de
extra ondersteuning subsidie praktijkleren? Zo ja, welke sectoren zijn dat
en om hoeveel tekort gaat dit? Verder lezen deze leden dat de Staatssecretaris extra geld heeft ingezet voor het realiseren van voldoende stages en
leerbanen. Zij vragen hoeveel stages en leerbanen hiermee gecreëerd zijn
en of alle functies vervuld zijn of dat dit verwacht wordt. Vindt er hier
matchmaking plaats? Zo nee, waarom niet?
De aanvullende subsidie praktijkleren kan voor het eerst worden aangevraagd na afloop van het studiejaar 2020–2021. Op dit moment zijn er dus
nog geen aanvragen gedaan en is niet bekend welke sectoren er het
meeste gebruik van maken. De aanvullende subsidie zal eenvoudig,
tegelijk met de basissubsidie praktijkleren, aan te vragen zijn. De
verwachting is dan ook dat een groot aantal werkgevers er gebruik van zal
maken. De grootste tekorten aan leerbanen zijn op dit moment te vinden
in de sectoren Gastvrijheid, Zorg en Welzijn. De sectoren die in
aanmerking komen voor de aanvullende subsidie zijn op basis van vier
criteria geselecteerd, waaronder het criterium dat de sector grotendeels
privaat gefinancierd moet zijn.13 Hoewel er in de sectoren Zorg en Welzijn
dus wel tekorten zijn (in de Zorg gaat het om een tekort van 70 leerbanen
en in de sector Welzijn om 88 leerbanen), komen werkgevers in deze
sectoren op basis van dit criterium niet voor de aanvullende subsidie in
aanmerking. Voor deze sectoren bestaan naast de Subsidieregeling
praktijkleren ook andere subsidieregelingen, namelijk de Subsidieregeling
stageplaatsen in de zorg II en het SectorplanPlus.
Sinds de start van het actieplan in april 2020 tot aan de eerste voortgangsrapportage in oktober zijn 17.500 nieuwe stages en leerbanen opgehaald
door Samenwerkingsorganisatie Beroepsonderwijs Bedrijfsleven (SBB).
De volgende voortgangsrapportage wordt verwacht in het voorjaar van
2021. Er zijn per 4 januari 2021 nog zo’n 21.013 tekorten aan stages en
leerbanen, maar er staan ook nog duizenden stages en leerbanen open.
Dit lijkt geen gevolg te zijn van COVID-19 (hierbij verwijs ik u naar de
vragen van de leden van D66, GroenLinks en PvdA over het tekort aan
13

Zie Kamerstuk 31 524, nr. 473.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 637, nr. 448

6

stageplekken door corona). De vraag en het aanbod naar stages en
leerbanen sluiten niet altijd goed op elkaar aan voor wat betreft sector en
regio. Buiten de Randstad is bijvoorbeeld minder sprake van een tekort
dan in de Randstad. En bij hoveniers zijn bijvoorbeeld meer stageplekken
te vinden dan in de luchtvaart. SBB adviseert scholen en bedrijven hoe
hiermee om te gaan. SBB regio-adviseurs helpen ook bij het bemiddelen
wanneer een stagetekort bij SBB wordt gemeld. Er wordt dan door de
school en de adviseur in de vorm van maatwerk gezocht naar een
leerbedrijf of naar een alternatieve oplossing die het beste past bij de
student.
De leden van de VVD-fractie zijn verheugd om te lezen dat er wordt
ingezet op de versterking van de praktijkcomponent in het technisch
hoger beroepsonderwijs (hbo). Deze leden vragen of er ook plannen zijn
om dit praktijkcomponent ook in het wetenschappelijk onderwijs (wo) te
versterken. Staat de Staatssecretaris ervoor open om bij de universiteiten
te peilen of zij geïnteresseerd zijn in een dergelijke pilot?
Die plannen zijn er op dit moment vanuit het Techniekpact niet.
De leden van de VVD-fractie lezen over het aantrekken en het behoud van
internationale kenniswerkers. Deze leden vragen hoe de coronacrisis
effect heeft (gehad) op het aantal kenniswerkers in Nederland en wat de
verwachting is voor de toekomst. Zij vragen voorts hoe er wordt geselecteerd op internationale kenniswerkers en hoe lang internationale
kenniswerkers gemiddeld in Nederland blijven. Hoe werkt de Staatssecretaris hierbij samen met universiteiten en het bedrijfsleven? Welke
aanvullende maatregelen worden genomen om talenten voor Nederland
te behouden na het volgen van een studie in Nederland?
Door de coronacrisis is het internationale verkeer van personen
afgenomen. Het aantal aanvragen van kennismigranten lag in de eerste
helft van 2020 37% lager dan in dezelfde periode in 2019. Belangrijke
oorzaak hiervan is de (internationale) reisbeperkingen die zijn ingevoerd
om verdere verspreiding van het coronavirus te beperken. Versoepeling
van de coronamaatregelen in de zomermaanden van 2020 leidden dan
ook tot een geleidelijke toename van de instroom van kennismigranten.
De uiteindelijke duur van het verblijf van kennismigranten wordt niet
systematisch bijgehouden. De verblijfsvergunning voor kennismigranten
in loondienst van buiten de EER en/of Zwitserland wordt bijvoorbeeld
verleend voor de duur van de arbeidsovereenkomst, en bij een arbeidsovereenkomst voor onbepaalde tijd wordt deze verleend voor maximaal
5 jaar.
Werkgevers geven aan dat zij vooral moeite hebben om geschikt
personeel te vinden met een ict- of technische achtergrond. Ook in de
huidige tijd, waarbij de werkloosheid als gevolg van de coronacrisis
oploopt, is er sprake van krapte in deze beroepsklassen.14 De verwachting
is dat de vraag naar personeel met voldoende technische vaardigheden
structureel van aard is en het aanbod van mensen met de juiste vaardigheden achterblijft. Door onder andere verdere digitalisering en investeringen in verduurzaming zal de vraag naar technische vaardigheden
alleen maar toenemen.15 Daarom heeft het kabinet ook besloten om ook
binnen het Techniekpact aandacht te geven aan het thema «internationaal
talent».

14

UWV (2020). Kansrijke en minder kansrijke beroepen: eerste inventarisatie sinds de
coronacrisis.
15
ROA (2019) De arbeidsmarkt naar opleiding en beroep tot 2024.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 637, nr. 448

7

In de recent gepubliceerde Internationale Kennis-en talentstrategie (IKT)
heeft het kabinet aangekondigd voor wat betreft de werving van internationale studenten te sturen op een kwalitatieve instroom. De inzet vanuit
de overheid op aantrekken en behouden van internationale studenten
wordt daarmee gelinkt aan regio’s en sectoren met (toekomstige)
arbeidsmarktkrapte, in het bijzonder de techniek en ict. Het kabinet zal in
gesprek gaan met instellingen en Techniekpact partners, waaronder
werkgeversorganisaties, om de mogelijkheden te verkennen om het
aanbod aan werk- en stageplekken uit te breiden en de uitwisseling van
kennis en «best practices» te ondersteunen om zo de binding van deze
studenten met Nederland te vergoten.
Ook werkt het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat samen met
regionale en nationale partners aan verbetering van de positionering van
Nederland als aantrekkelijk vestigingsklimaat voor internationaal talent in
loondienst. Deze inzet richt zich op het verhogen van het aantal kenniswerkers dat in Nederland wil werken en blijven en de vaardigheden heeft
om in te spelen op economische kansen en maatschappelijke uitdagingen,
waaronder de energietransitie, digitalisering en de ontwikkeling van
sleuteltechnologieën. Er wordt reeds ingezet op de positionering van
Nederlandse werkgevers bij internationale topuniversiteiten en op
nationale en internationale events en carrièrebeurzen. Belangrijke acties
zijn ook de ontwikkeling van een informatie- en landingspagina en een
Netherlands Branding-campagne gericht op het aantrekken en behoud
van internationale kennismigranten. Deze zullen begin 2021 door The
Netherlands Point of Entry, onderdeel van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO.nl), worden gelanceerd.
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie danken de beide bewindspersonen voor het
in kaart te brengen welke knelpunten ondernemers ervaren bij het vinden
van goed opgeleid technisch personeel, zoals in publiek-private samenwerking, hybride docenten, gastcolleges en Leven Lang Ontwikkelen en
daarvoor mogelijke oplossingsrichtingen aan te dragen, al dan niet fiscaal.
Het idee van een regeling om een tegemoetkoming te bieden in de (extra)
kosten verbonden aan hybride docentschap, in welke vorm dan ook, sluit
aan bij een grote maatschappelijke noodzaak. Dankzij de inspanningen
van de Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat is het thema
hybride docentschap prominent op de agenda van Techniekpact gekomen
en zijn bedrijven en instellingen hiermee aan de slag gegaan. Kan de
Staatssecretaris aangeven wat hierin de laatste stand van zaken is en
welke voortgang hier het laatste jaar in is geboekt?
Het laatste jaar is veel onderzoek gedaan en ingezet op het onder de
aandacht brengen van het hybride docentschap, juist ook bij het mkb. Dit
heeft ertoe geleid dat het bekender is geworden én dat er meer kennis
bestaat over de juiste randvoorwaarden voor werkbaarheid en over de
succesfactoren. Deze informatie wordt actief benut voor regionale
matching en is ook openbaar toegankelijk voor onderwijsinstellingen,
bedrijven, PPS’en, O&O-fondsen en branches die met het hybride
docentschap aan de slag willen. Via Techniekpact en later ook STO (Sterk
Techniek Onderwijs) en Katapult is deze informatie te vinden.
De leden van de CDA-fractie constateren dat de Commissie Onderwijsbevoegdheden op verzoek van de Minister van Onderwijs Cultuur en
Wetenschap in het tweede kwartaal van 2021 met een advies over een
nieuw, toekomstbestendig bevoegdhedenstelsel komt. Hier zal ook
aandacht zijn voor de vraag op welke wijze hybride docenten een
bevoegdheid via een passende route kunnen behalen. Kunnen deze leden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 637, nr. 448

8

ervan uit gaan dat niet voor iedere onderwijssector rekening gehouden
moet worden met sterk uiteenlopende bevoegdheidseisen en opleidingsroutes daartoe?
De commissie onderwijsbevoegdheden (Zevenbergen) zou het advies in
twee deelrapportages uitbrengen waarvan het eerste deel in januari 2021
werd verwacht. Onlangs bent u door de Minister van OCW geïnformeerd
dat de commissie Zevenbergen niet tot een advies heeft kunnen komen
waar de gehele commissie achter staat.16 Wel heeft de voorzitter van de
commissie een verslag van werkzaamheden opgesteld, met daarin ook
aanbevelingen voor vervolgstappen.
De leden van de CDA-fractie pleiten voor meer maatwerk bij de inzet van
hybride docenten. Juist omdat zij veel kennis meebrengen over het vaken de beroepspraktijk en minder worden ingezet op de begeleiding van de
student in de studieloopbaan, zou een lichtere bevoegdheidseis op zijn
plaats zijn. Deze leden vragen hoe de Staatssecretaris hier over denkt.
De inzet van hybride docenten is waardevol voor met name het vmbo, het
mbo en het hoger onderwijs, gezien de specifieke en actuele vakkennis die
zij meebrengen. Daarom zijn er voor die sectoren ook mogelijkheden voor
deze inzet, bijvoorbeeld als gastdocent. Ook als gastdocent is er echter
sprake van intensief contact met de student en daarom is het goed
kunnen begeleiden van studenten in het leerproces ook daar belangrijk.
Daarom opereert een gastdocent formeel gezien onder verantwoordelijkheid van een bevoegd docent en als onderdeel van een breder
onderwijsteam. Hoe hier in de praktijk invulling aan gegeven wordt is
daarbij aan het team, wat in de praktijk ook kan leiden tot veel zelfstandigheid voor de hybride docent. Daarbij is het belangrijk dat wanneer een
hybride docent zich meer substantieel, dus voor meer uren dan een
gastdocent, wil verbinden aan een opleiding, deze uiteindelijk ook gaat
voldoen aan de bevoegdheidseisen. Hiermee wordt immers sterk
bijgedragen aan het borgen van de integrale kwaliteit van de opleiding.
De leden van de CDA-fractie danken de Minister voor haar reactie op het
CHEPS-rapport over het onderzoek deelname aan opleidingen voor
techniek. Deze leden vinden het goed dat de bevindingen van CHEPS
onderschreven worden en de aandacht van zowel de Minister als de
Staatssecretaris heeft. Op 5 februari van dit jaar is hierover contact
geweest met FME, kunnen de bewindspersonen aangeven wat de
uitkomst van dit gesprek is geweest?
In februari 2020 is in een overleg tussen de Minister van OCW en de
voorzitter van FME onder andere het CHEPS-rapport aan de orde geweest.
De grote vraag naar technisch opgeleiden en de beperkte animo in
Nederland om voor techniek te kiezen baart FME zorgen en is ook de
aanleiding voor het rapport. Door het imago van de sector te verbeteren
(door heel Nederland (meer) techwijs te maken en te laten zien dat
technologie een integraal onderdeel is van ons dagelijks leven) en
«aantrekkelijk werkgeverschap» onder haar leden te stimuleren, beoogt zij
om nieuw talent naar de technische sector te trekken. In het Techniekpact
werkt FME samen met overheid, onderwijsinstellingen en werkgevers
voortdurend aan de aantrekkelijkheid van de technische sector.
Deze leden vinden het goed dat de Staatssecretaris investeert in het
identificeren en oplossen van knelpunten in de samenwerking tussen
onderwijs en bedrijfsleven door middel van het Katapult-programma. Aan
het begin van dit jaar heeft Katapult een aanvullende subsidieopdracht
16

Kamerstuk 27 923, nr. 415.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 637, nr. 448

9

ontvangen om in twee jaar 1.000 nieuwe mkb-bedrijven zich duurzaam
aan te laten sluiten bij publiek-private samenwerkingsverbanden (PPS).
Het is nu een jaar later, hoeveel nieuwe mkb-bedrijven zijn aangesloten en
wordt het aantal van duizend nieuwe mkb-bedrijven na twee jaar gehaald?
Tussen 1 januari 2020 en 1 januari 2021 zijn er 905 mkb-bedrijven als
partner aangesloten bij een publiek-private samenwerkingsverband.
Katapult ligt ruim op schema om het aantal van duizend nieuwe
mkb-bedrijven binnen twee jaar te halen.
De leden van de CDA-fractie lezen dat een van de adviezen uit het
SEO-rapport de focus op technologie in de maatschappij is. Het
Techniekpact kan worden doorgezet om gemaakte investeringen op alle
niveaus niet te verliezen, maar dient wel aangescherpt te worden en van
nieuwe energie te worden voorzien. Technologie moet daarbij minder als
doel en meer als middel worden gezien. Door het Techniekpact ook in te
zetten voor verhoogde aandacht voor technologie in niet-technische
opleidingen (denk bijvoorbeeld aan de rol van data in de zorg) kan beter
ingesprongen worden op de vraag uit de markt. Hoe kijkt de Staatssecretaris hier tegenaan en wat gaat zij concreet met dit advies doen?
Dit advies onderschrijft het kabinet zoals gedeeld in de eerder genoemde
kabinetsinzet Techniekpact 2021. Aanvullend aan het voorbeeld dat
vragensteller noemt, kan hierbij ook gedacht worden aan de communicatie in het aantrekken van studenten in technische opleidingen, door
meer nadruk te leggen op de maatschappelijke uitdagingen waar zij met
hun opleiding een bijdrage aan kunnen leveren. Met name om de
aantrekkelijkheid van technische opleidingen te versterken, is er een rol
voor het Techniekpact en haar partners weggelegd. Dit krijgt bijvoorbeeld
gestalte via gastlessen en PPS-verbanden.
De leden van de CDA-fractie zijn blij dat de Staatssecretaris besloten heeft
het Techniekpact ook in 2021 voort te zetten. De vraag vanuit de arbeidsmarkt naar technisch geschoold personeel blijft immers onverminderd
groot, zoals recente cijfers met betrekking tot kansberoepen laten zien. Het
Techniekpact heeft zijn meerwaarde bewezen, toch moeten we constateren dat de instroomcijfers in technische opleidingen nu helaas licht
teruglopen na een langdurige, gestage stijging. Welke oorzaak ziet het
kabinet voor deze lichte daling en wat zijn de prognoses voor de
instroomcijfers voor de komen de jaren?
De instroomcijfers in technische opleidingen in het hoger onderwijs
nemen inderdaad licht af na een periode van gestage stijging. De afname
is niet te zien bij het mbo. De daling bij het hoger onderwijs hangt samen
met een lichte daling in de keuze voor het N-profiel die al een jaar of vier
te zien is bij havo en vwo. Omdat een N-profiel verplicht is voor bijna alle
technische opleidingen heeft dat invloed op de doorstroom naar het ho.
De oorzaken voor de daling bij het vo zijn niet precies bekend. Er zijn
aanwijzingen dat leerlingen de bètalessen saaier zijn gaan vinden. Een
andere mogelijke verklaring is de druk, o.a. van ouders, om een zo hoog
mogelijke vooropleiding af te ronden. Er is nu meer opstroom dan
afstroom in de onderbouw. Dit kan tot gevolg hebben dat leerlingen meer
op hun tenen moeten lopen en minder zullen kiezen voor de als moeilijker
ervaren natuurprofielen.17
Voor de instroomcijfers de komende jaren zijn twee ontwikkelingen van
belang. Allereerst is er door de demografische ontwikkeling een afname
17

Bronnen onder meer Bèta&TechMentality-onderzoek 2019 en De Staat van het Voortgezet
Onderwijs 2019 (Onderwijsinspectie).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 637, nr. 448

10

van het absolute aantal leerlingen. Gemiddeld krimpt het voortgezet
onderwijs tussen 2016 en 2031 met 12%, van 1.000.000 naar 870.000
leerlingen. In sommige regio’s loopt dit op tot meer dan 35%. Dat kan op
zich al effect hebben op het absolute aantal leerlingen dat kiest voor een
technische opleiding. Ten tweede is er de profielkeuze. Er zijn geen data
beschikbaar over welk percentage van de leerlingen zal kiezen voor een
technische opleiding. Als de huidige dalende trend in de keuze voor
natuurprofielen in havo/vwo echter doorzet, zou dat kunnen leiden tot een
verdere daling van de instroom in technische opleidingen in het ho.
De internationale instroom in techniekopleidingen in het hoger onderwijs
(zowel bachelor als master) is nog wel stijgende. In de brief Internationale
Kennis- en Talentstrategie18 benadrukt het kabinet het belang van het
actief werven van internationale studenten voor ict- en techniekopleidingen en het binden van de internationale studenten aan de Nederlandse
arbeidsmarkt.
De leden van de CDA-fractie constateren dat Nederland momenteel op de
84e plaats staat met onze aantallen «graduates in science en
engineering». Ook cijfers van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling laten jaar in jaar uit zien dat Nederland fors
achterloopt als het gaat om aantallen technische studenten. Wat deze
leden betreft zet de Staatssecretaris een tandje erbij. Door middel van het
Techniekpact kunnen krachten gebundeld worden en de opgedane kennis
omgezet worden in een gedegen plan voor de toekomst zodat juist ook
meisjes en jongens met een migratieachtergrond eerder voor een
technische opleiding/ beroep kiezen. Is de Staatssecretaris bereid om
samen met het bedrijfsleven en brancheorganisatie nog bewuster te
sturen op het bereiken van deze groepen en het nadrukkelijk over het
voetlicht brengen van de kansen die deze sectoren bieden?
Ja, conform het advies van voorzitter Techniekpact Thea Koster over de
doorontwikkeling van Techniekpact19 wordt dit jaar gestart met een
gecoördineerde, integrale aanpak om meisjes/vrouwen en jongeren met
een niet-westerse achtergrond te stimuleren om voor een technische
opleiding en/of beroep te kiezen. Dit gebeurt in samenwerking met
relevante stakeholders vanuit overheid, onderwijs, regio en bedrijfsleven.
De leden van de CDA-fractie stellen dat in het funderend onderwijs de
kiem wordt gelegd voor interesse in techniek en technologie. In de
huidige technologie-gedreven samenleving, zal iedereen technologische
en digitale vaardigheden moeten hebben. Daarbij wordt al een aantal jaar
door de Techniekbranche gevraagd om Wetenschap en Technologie als
verplicht leerdoel te stellen. Is de Staatssecretaris bereid om de ontwikkelde plannen voor techniek en digitale geletterdheid uit de discussie
omtrent de curriculumherziening te halen en te versnellen?
Wij beamen het belang van het funderend onderwijs als het gaat om de
basis van interesse in techniek en technologie. Aandacht voor techniek in
het funderend onderwijs is momenteel geconcretiseerd in de vorm van de
kerndoelen van het po 42, 44 en 45 en die van het onderbouw vo 28, 31,
32, 33. Kerndoelen omschrijven wat leerlingen dienen te leren op school,
en in die zin is het funderend onderwijs verplicht ze aan te bieden. Uit het
peilingsonderzoek Natuur en Techniek, uitgevoerd door de Inspectie van
het Onderwijs (2016), blijkt dat alle onderzochte (voor reguliere Nederlandse basisscholen representatieve) basisscholen aandacht besteden aan
techniekonderwijs.
18
19

Kamerstuk 31 288, nr. 893.
Kamerstuk 32 637, nr. 433.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 637, nr. 448

11

Over het verloop van de bijstelling van het curriculum van het funderend
onderwijs kan verder het volgende worden gezegd. Vóór de zomer 2020
heeft de Kamer ingestemd met een bijgestelde aanpak voor het vervolg
van de bijstelling van het curriculum. Eén van de aanpassingen is de
instelling van een wetenschappelijke curriculumcommissie, met adviestaken conform de motie van de leden Rog en Van Meenen.20
Begin 2021 heeft de curriculumcommissie haar eerste tussenadviezen
uitgebracht over de technische en inhoudelijke bruikbaarheid van de
voorstellen van Curriculum.nu en de concept werkopdracht aan SLO
(Stichting Leerplanontwikkeling) voor het maken van conceptkerndoelen.
In de procedurevergadering van 21 januari en 28 januari jl. hebben de
leden van de commissie OCW aangegeven het beleidsonderwerp
Curriculum.nu controversieel te willen verklaren, met uitzondering van
lopende zaken die enigszins verwant zijn aan Curriculum.nu. De leden
hebben hierbij aangegeven dat aanpassingen wiskunde, Nederlands,
moderne vreemde talen en referentieniveaus taal en rekenen onverkort
doorgezet dienen te worden. Digitale geletterdheid is hierbij niet
benoemd. Op basis van de aanbevelingen van de curriculumcommissie
wordt de werkopdracht aan SLO aangescherpt, een inhoudelijke reactie
op de tussenadviezen van de commissie volgt na de verkiezingen waarna
gestart kan worden met het maken van conceptkerndoelen voor het po en
de onderbouw van het vo. Hier is naar verwachting een jaar voor nodig.
De curriculumcommissie wordt vervolgens gevraagd te adviseren over de
conceptkerndoelen voordat deze in pilots worden beproefd. Ook wordt in
deze pilots onderzocht welke (aanvullende) leraarvaardigheden nodig zijn.
Dit geldt ook voor de leergebieden Digitale Geletterdheid en Mens en
Natuur.
Juist om samenhang tussen leergebieden te versterken en overladenheid
in het curriculum tegen te gaan, ontwikkelt SLO voor alle leergebieden
tegelijkertijd conceptkerndoelen. Dit biedt ook de kans om de noodzakelijke aandacht voor onder meer de basisvaardigheden taal en rekenen in
de andere leergebieden te waarborgen. Daarnaast draagt OCW in aanloop
naar de herziene kerndoelen nu al zoveel mogelijk bij aan de bevordering
van techniekonderwijs in het funderend onderwijs. Dat doet de Minister
onder meer met voortgezette deelname aan en medefinanciering van het
Techniekpact. Tevens worden in het kader van Sterk Techniekonderwijs
(STO) verbindingen in de techniekketen binnen regio’s tot stand gebracht
en versterkt. Hierbij worden bedrijfsleven, eindonderwijs en funderend
onderwijs met elkaar in verbinding gebracht. Tot slot wordt vanuit Jet-Net
& TechNet de ondersteuning van de scholen die willen samenwerken met
het bedrijfsleven in het kader van wetenschap & technologie en digitalisering voortgezet.
De leden van de CDA-fractie noemen het feit dat Techniek Nederland al
een lange tijd waarschuwt voor een tekort van 20 duizend technische
vakmensen. Installateurs en technisch dienstverleners zijn onmisbaar voor
de verduurzaming van woningen en industrie én voor de versterking van
de elektrische infrastructuur. Hoe gaan we deze transitie tijdig maken
zonder voldoende vakkrachten? Hoe kijkt de Staatssecretaris aan tegen
het plan «Mensen maken de Transitie»?
Het Ministerie van BZK heeft reeds een reactie op het plan «Mensen
maken de Transitie» gegeven. In algemene zin kan het kabinet zeggen dat
de genoemde uitdagingen van groot belang zijn en veel van de inspanningen om meer technische vakmensen op te leiden, in lijn zijn met
doelstellingen van het Techniekpact.
20

Kamerstuk 31 293, nr. 527.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 637, nr. 448

12

Om de Beroepsbegeleidende Leerweg (BBL) op peil houden en versterken
is voor de studiejaren 2020/21 en 2021/22 twee keer 10,6 miljoen euro
beschikbaar gesteld voor een aanvullende subsidie praktijkleren, bovenop
de reguliere subsidie praktijkleren. Kan aangegeven worden of deze
gelden ook daadwerkelijk aangevraagd worden? Zo ja, hoeveel is er voor
dit studiejaar al ingezet?
De subsidie praktijkleren wordt na afloop van het studiejaar aangevraagd
en uitgekeerd. Aanvragen over het studiejaar 2020–2021 kunnen tussen
juni en half september 2021 worden ingediend. Op dit moment zijn er dus
nog geen aanvragen gedaan en geen middelen ingezet. Werkgevers
kunnen de aanvullende subsidie na afloop van het studiejaar tegelijk met
de basissubsidie praktijkleren aanvragen. De werkgevers hoeven hiervoor
geen aparte aanvraag in te dienen. Zij kunnen op de reguliere aanvraag
aangeven tot welke sector zij behoren, waarna direct wordt vastgesteld of
de aanvrager van de basissubsidie ook recht heeft op de aanvullende
subsidie. Aan de hand van de gegevens van de Kamer van Koophandel
wordt gecontroleerd of de opgegeven SBI-code inderdaad correct is.
De leden van de CDA-fractie vragen of de Staatssecretaris de mening
deelt dat het essentieel is dat de subsidie praktijkleren niet fluctueert,
maar vastgezet wordt op het bedrag van 2.700 euro per student/bedrijf per
jaar. Op deze manier weten bedrijven waar ze op kunnen rekenen voor
een leerroute. Deelt de Staatssecretaris het standpunt dat deze subsidiepot mee moet kunnen groeien met het aantal BBL-studenten zodat dit
leidt tot meer zekerheid en bestendigheid van deze opleidingsroute?
De Minister van OCW is zich ervan bewust dat veel van de vertraging van
(mbo en hbo) studenten voortvloeit uit het gebrek aan leerwerkplekken. In
2022 wordt de subsidie Praktijkleren geëvalueerd door het Ministerie van
OCW. Bij deze evaluatie zal ook gekeken worden naar de begroting van de
regeling. Op basis van die evaluatie zal de Kamer geïnformeerd worden.
De leden van de CDA-fractie lezen dat ter verbetering van de directe en
duurzame inzetbaarheid van werkzoekenden en werkenden op de
arbeidsmarkt, in 2021 63 miljoen euro beschikbaar komt voor kortdurende
bij- en omscholing via praktijkleren in het middelbaar beroepsonderwijs
(mbo). Komt dit geld beschikbaar voor instellingen en/of één op één bij
werkzoekende en werknemers? Hoeveel werkzoekenden en werkenden
worden hiermee geholpen en hoe wordt dit gemonitord?
Bij praktijkleren in het mbo voor werkzoekenden en werkenden wordt
werken gecombineerd met het doen van (een deel van) een
mbo-opleiding, die wordt uitgevoerd in de derde leerweg (niet door het
Ministerie van OCW bekostigd onderwijs). Zowel de vergoeding voor de
mbo-instelling als de vergoeding voor de werkgever die erkend leerbedrijf
is en de opleiding voor de kandidaat in de praktijk verzorgt, wordt betaald
van de middelen voor praktijkleren in het mbo uit het steun- en herstelpakket. € 31,5 miljoen is gereserveerd voor gemeenten, UWV en sociale
partners – die tezamen het regionale mobiliteitsteam vormen – voor het
inkopen van mbo-opleidingen bij mbo-instellingen. Zowel door OCW
bekostigde mbo-instellingen (ROC’s, AOC’s en vakinstellingen) als niet
door OCW bekostigde mbo-instellingen kunnen opleidingen in de derde
leerweg uitvoeren, mits zij hiervoor een erkenning van de Dienst
Uitvoering Onderwijs (DUO) hebben verkregen. Daarbij kan het zowel
gaan om regionaal als landelijk opererende mbo-instellingen.
€ 27 miljoen is gereserveerd voor subsidiering van werkgevers die erkend
leerbedrijf zijn en de opleiding in de praktijk verzorgen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 637, nr. 448

13

Voor het verstrekken van de middelen aan enerzijds de regionale
mobiliteitsteams en anderzijds de werkgevers zijn regelingen in de maak,
waarmee ook wordt voorzien in monitoring. Hoeveel werkzoekenden en
werkenden geholpen kunnen worden met de beschikbare budgetten is
mede afhankelijk van het type mbo-opleiding dat wordt ingezet (gericht
op het behalen van een diploma, certificaat of praktijkverklaring) en de
duur daarvan. Uitgaande van een gemiddelde opleidingsduur van 6
maanden en een daarbij horende subsidie voor de werkgever van € 1.350
en een gemiddelde opleidingsprijs van € 1.575 gaat het om 20.000
trajecten.
De leden van de CDA-fractie delen met het enthousiasme dat er veel
nieuwe regelingen voor scholing en ontwikkeling zijn gekomen. Deze
leden maken zich echter wel zorgen over de hoeveelheid verschillende
regelingen, regels en loketten waar werknemers, werkzoekende en
werkgevers zich tot kunnen wenden. Het is lang niet altijd duidelijk waar
men terecht kan. Uit oogpunt van efficiëntie en duidelijkheid zouden deze
leden graag willen dat één ministerie hierin het voortouw neemt en komt
met een leerloket waar werknemers, werkzoekende en werkgevers terecht
kunnen met vragen over scholing, ontwikkeling en begeleiding van werknaar werk. Deelt de Staatssecretaris deze opvatting?
Leven lang ontwikkelen is van groot belang, en extra belangrijk in tijden
van een crisis op de arbeidsmarkt. Om de gevolgen van de coronacrisis
op de arbeidsmarkt te ondervangen treft het kabinet aanvullende
maatregelen met het sociaal pakket. Sectoren, werkgevers en werknemers
worden door het kabinet daarbij ondersteund met de cofinanciering van
sectorale samenwerkingsverbanden met € 72 miljoen in 2021. Sectoren
kunnen werknemers hiermee maatwerk bieden. Daarnaast financiert het
kabinet al langere tijd 35 regionale leerwerkloketten, waarbij laagdrempelig informatie en advies wordt gegeven over leer- en ontwikkelvragen
aan (niet-) werkenden en werkgevers. Ook voor mensen die meer
ondersteuning nodig hebben bij het vinden van nieuw werk wordt met het
flankerend sociaal beleid aanvullende regionale crisisdienstverlening
ingezet. Binnen regionale mobiliteitsteams werken vakbonden, werkgeversorganisaties, UWV en gemeenten intensief samen om werkenden en
werkzoekenden naar nieuw werk te helpen met waar nodig (om)scholing.
Partijen worden gevraagd één digitaal en fysiek loket in te richten in de
arbeidsmarktregio’s, dat aansluit bij het bestaande regionale leerwerkloket
en het regionale wekgeversservicepunt.
Met bovenstaande wordt geborgd dat iedereen ergens terecht kan met
een hulp- of ondersteuningsvraag. Om transparantie en inzicht te geven in
verschillende initiatieven en vormen van ondersteuning op het gebied van
omscholing en begeleiding naar nieuw werk wordt een landelijk portaal
ingericht waarop werkenden, werkzoekenden en werkgevers in één
oogopslag zelf kunnen zien wie waar terecht kan met een hulp- of
ondersteuningsvraag.
De leden van de CDA-fractie constateren dat de afgelopen jaren diverse
regelingen zijn gestart om regionale samenwerkingsverbanden op te
zeten rondom specifieke thema’s, bijvoorbeeld Regionaal Investeringsfonds MBO, MKB!dee, RegioDeals, SLIM-regeling, het Techniekpact, Sterk
Techniekonderwijs vmbo, de actieagenda’s Smart Industry en Nederland
Digitaal. Elke regeling kent z’n eigen opzet en aanpak waarin het vaak
vereist is om een nieuw samenwerkingsverband/projectinfrastructuur op
te zetten. Komt dit de samenwerking in de regio ten goede? Ontstaan er
zo niet parallelle overlegstructuren met dezelfde partijen en personen,
terwijl de ambitie van de afzonderlijke regelingen in elkaars verlengde
liggen? Deelt de Staatssecretaris de mening dat de meerwaarde juist kan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 637, nr. 448

14

worden gecreëerd als de verbinding wordt gelegd? Hoe kunnen we deze
regelingen meer met elkaar verbinden?
In algemene zin blijkt uit evaluaties21 dat de verschillende regelingen de
samenwerking in de regio juist ten goede komt. De samenwerkingsverbanden die rondom een regeling ontstaan, worden later ook voor andere
vraagstukken benut. De genoemde regelingen hebben als primaire doel
een inhoudelijke opgave en worden zo ook vormgegeven. Het kabinet is
van mening dat op de huidige wijze voldoende verbinding mogelijk is en
regelingen niet aangepast hoeven te worden om ze bij een bepaalde
overlegstructuur onder te kunnen brengen.
De leden van de CDA-fractie stellen dat de uitdaging voor 2021 is om te
zorgen dat (mkb-)bedrijven en onderwijsinstellingen gebruik gaan maken
van alle regelingen en instrumenten voor om- en bijscholing. Alleen dan
zijn de initiatieven effectief, en leveren ze een bijdrage om «overtallig»
personeel van werk-naar-werk te leiden en daar passende scholing op te
ontwikkelen. Bijvoorbeeld vanuit de luchtvaart naar de maakindustrie. Ziet
de Staatssecretaris hierin een rol voor publiek-private samenwerkingsverbanden zoals Techport die een lokaal netwerk in de maak- en onderhoudsindustrie hebben, het instrumentarium en de diverse stimuleringsregelingen kennen?
Het kabinet zet in op de ondersteuning bij het behoud en vinden van
nieuw werk via verschillende regelingen, onder meer door sectorale en
regionale initiatieven te ondersteunen. De regelingen uit het derde
steunpakket zijn grotendeels complementair aan elkaar waarbij het
uitgangspunt is dat mensen afhankelijk van hun positie en behoefte,
passende ondersteuning kunnen krijgen. Om de bekendheid van de
regelingen te vergroten wordt er een informatieportaal ingericht waarbij
de informatie over de regelingen wordt toegespitst op het individu, de
werkgever en vertegenwoordigers binnen sectoren. Daarbij werkt het
kabinet samen met een breed netwerk van stakeholders, die dichtbij de
doelgroep staat en zicht heeft op de belanghebbende van de regeling.
Denk hierbij aan vakbonden, werkgeversorganisaties, O&O-fondsen,
leerwerklokketen, UWV, branches en sectoren. Maar ook andere initiatieven, zoals bijvoorbeeld Techport, zouden hier een rol in kunnen spelen.
De leden van de CDA-fractie ontvangen signalen dat een aantal van deze
publiek-private samenwerkingsverbanden onvoldoende capaciteit hebben
om scholen en bedrijven in de regio goed te bedienen om te zorgen dat
«overtallig» personeel wordt omgeschoold en geplaatst kan worden in de
maakindustrie. Juist nu is de rol als «intermediair» tussen scholen en
bedrijven nodig. Kan de Staatssecretaris hen hierin ondersteunen? Zo ja,
kan concreet gemaakt worden hoe dit gedaan wordt?
Het derde steunpakket voorziet in een aantal maatregelen om de
overgang van overschot- naar tekortsectoren te faciliteren. De regeling NL
leert door met inzet van sectoraal maatwerk en de regionale mobiliteitsteams voorzien in de begeleiding richting tekortsectoren. De regeling
omscholing naar krapteberoepen van EZK maar ook verschillende
sectorale regelingen voor bijvoorbeeld de zorg of het onderwijs voorzien
in een subsidie van omscholingskosten en begeleiding op de werkvloer.
Het Ministerie van SZW is met een aantal tekortsectoren in gesprek om te
kijken of en hoe aanvullend aan deze regelingen de instroom van
werkenden uit overschotsectoren nog verder kan worden ondersteund
zodat mensen snel in een nieuwe baan aan de slag kunnen. Het kabinet
zal de Kamer nader informeren over de uitkomsten van deze gesprekken.
21

O.a. sectorplannen en RIF.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 637, nr. 448

15

De leden van de CDA-fractie constateren dat het binden van internationale
afgestudeerden aan Nederland, reeds wordt gestimuleerd door het
zoekjaar voor hoogopgeleiden. Om hoeveel studenten gaat het en hoeveel
van deze internationale afgestudeerden kiezen uiteindelijk om in
Nederland te blijven werken en wonen?
In 2019 zijn 5.160 aanvragen zoekjaar hoogopgeleiden ingewilligd. In 2020
tot en met november bedroeg dit 4.570 inwilligingen. In 2019 werden
2.420 verblijfsaanvragen van personen die daarvoor van het zoekjaar
gebruik maakten ingewilligd. In 2020 tot en met november betrof dit 2.580
inwilligingen. In ruim 80% van de gevallen betrof het een vergunning om
in Nederland te blijven werken.
De leden van de CDA-fractie lezen dat in 2021 onderzoeksbudget
beschikbaar wordt gesteld om onzekerheden en onduidelijkheden op te
helderen die voor veel Techniekpact partners spelen. Hoeveel budget
wordt hiervoor beschikbaar gesteld en wanneer kunnen we de onderzoeksresultaten verwachten?
Hiervoor is nog geen concreet budget bepaald. Met de deelnemende
organisaties van het Techniekpact wordt in het voorjaar van 2021 over het
onderzoeksbudget gesproken. Ook over de looptijd van de onderzoeken is
daarna meer duidelijk.
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie lezen dat het Techniekpact vier thema’s
omvat, waaronder het bevorderen van de instroom. Zij hebben echter de
indruk dat er ook veel geïnteresseerd talent «in de pijplijn» verloren gaat.
Het rapport van CHEPS wijst op het wisselen van middelbare scholieren
van een technisch profiel naar een niet-technisch profiel. Daarnaast zijn er
ook signalen dat studenten in bètatechnische opleidingen vaak uitvallen.
Deze leden vragen de Minister te schetsen hoe de instroom-, doorstroom,
uitval- en uitstroomcijfers de afgelopen jaren in de bètatechniek in het
middelbaar beroepsonderwijs en hoger onderwijs ontwikkeld hebben. Is
de Staatssecretaris tevreden over de ontwikkelingen in de afgelopen
jaren? Wat zijn de oorzaken van de uitval- en uitstroomcijfers in de
bètatechniek? Is er zicht op de hoeveelheid technisch afgestudeerden die
vervolgens in de technieksector gaat werken?
Het percentage doorstroom van vmbo naar technisch mbo is stabiel;
instroom technisch mbo en diploma’s zijn ook redelijk stabiel (er was een
aantal jaar geleden alleen een dip vanwege de economische crisis rond
2013). In het mbo is de grootste uitval in de sector economie, daarna
techniek, dan zorg en welzijn en dan landbouw22. De relatief hoge uitval
bij techniek hangt samen met het feit dat er relatief veel niveau
2-studenten zijn, die vaker uitvallen. Op niveau 3 en 4 heeft de techniek
samen met de sector landbouw juist de laagste uitvalscijfers. Van
2014–2015 naar 2018–2019 is de techniek de enige sector waar het aandeel
voortijdig schoolverlaters (vsv) is gedaald. Voor voortijdig schoolverlaten
(in het mbo ben je een voortijdig schoolverlater als je het mbo verlaat
onder de 23 jaar zonder startkwalificatie23) zijn veel redenen te noemen.
Soms zijn het omstandigheden waardoor het niet meer lukt om een
opleiding te volgen (mantelzorger of zelf ziek zijn), maar soms worden
studenten in dienst genomen in het bedrijfsleven («groenpluk»)24. Dit
laatste risico is mogelijk groter bij tekortsectoren zoals de techniek.
22

https://roa.nl/files/roaf20173pdf.
mbo-2 diploma of hoger of een eerder behaald havo/vwo-diploma.
24
https://mbo-today.nl/scholen-maken-zich-zorgen-over-groenpluk/.
23

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 637, nr. 448

16

Positief is dat de aantallen schoolverlaters enorm zijn gedaald ten
opzichte van 2010. De laatste jaren heeft de daling zich alleen niet verder
doorgezet.
In het hoger onderwijs stabiliseert de instroom in bètatechniekopleidingen
na jaren van stijging. Het aantal diploma’s is nog steeds stijgende, het
effect van de stabiliserende instroom is nog niet zichtbaar. Het uitvalpercentage (percentage bètatechniekstudenten dat na één jaar niet meer in
dezelfde opleiding is ingeschreven) stijgt in het hbo licht en blijft in het wo
nagenoeg gelijk. Uitvalpercentages bètatechniek verschillen overigens
nauwelijks van niet-bètatechniek. Wel behalen meer niet-bètatechniekstudenten hun diploma binnen de nominale studieduur + 1 jaar dan
bètatechniek studenten.
Het Techniekpact richt zich op het verder stimuleren van scholieren om
voor een bètatechniek opleiding te kiezen. In de kabinetsinzet heeft de
stagnerende instroom in met name het hbo dan ook de aandacht.
Daarnaast zijn in het Sectorplan Bètatechniek onderwijs25 projecten
opgenomen om de doorstroom te bevorderen en uitval tegen te gaan.
Belangrijk is «de student op de juiste plek». Hiervoor gaan hogescholen
en universiteiten samenwerken in de voorlichting aan scholieren en in het
ontwikkelen van een gezamenlijke Studiekeuzecheck. De Minister van
OCW stimuleert ook dat het makkelijker wordt om aan het begin van de
bachelor over te stappen van wo naar hbo of omgekeerd, de zogenaamde
wisselstroom. Hierdoor wordt veranderen van opleiding binnen het
bètatechniekdomein makkelijker.
Een verkeerde opleidingskeuze is in een deel van de gevallen ook oorzaak
voor uitval26. Specifiek als het gaat om studiekeuze techniek en mogelijk
stoppen/switchen, blijkt uit onderzoek van KBA Nijmegen27 dat met name
de overgang vo-vervolgopleiding veel «weglek» oplevert. Ook zie je meer
weglek onder bepaalde subgroepen, zoals vrouwen en jongeren met een
migrantenachtergrond. In een onderzoek dat PTvT nu houdt onder
jongeren met migrantenachtergrond zien ze bijvoorbeeld ook dat
jongeren die weinig rolmodellen hebben, bijvoorbeeld geen ouders met
technisch beroep, vaker neigen te switchen van technisch vmbo naar
niet-technisch vervolg.
Ongeveer 10% van de studenten bètatechniek in mbo, hbo en wo switcht
naar een niet-technische opleiding28. Degenen die overstappen geven
vaak als reden dat ze de opleiding niet leuk vinden. Ze zouden wél
doorgaan indien er een betere aansluiting bij hun voorkennis zou zijn
geweest, een betere verhouding tussen theorie en praktijk was geweest of
een andere manier van onderwijs geven.
Ja, er is zicht op de hoeveelheid technisch afgestudeerden die vervolgens
in de technieksector gaat werken. De Techniekpactmonitor geeft aan dat
48% van de technisch opgeleiden een technisch beroep heeft en 43% een
niet-technisch beroep29. De 43% in een niet-technisch beroep betekent
niet per definitie dat het gaat om «weglek». In onderzoek van hogeschool
Saxion en Universiteit Twente30 blijkt dat 82% van hun technisch
25

https://www.4tu.nl/nl/publicaties/onderwijs-sectorplan-betatechniek.pdf.
https://www.canonberoepsonderwijs.nl/Voortijdig-schoolverlaten-in-het-mbo.
https://www.kbanijmegen.nl/
de_lekkende_betatechnische_pijpleiding_en_hoe_deze_te_repareren.html.
28
https://www.kbanijmegen.nl/doc/pdf/NRO/De%20Lekkende%20betatechnische%20pijpleiding.pdf.
29
Van de overige 9% is het beroep niet bekend of is werkloos.
30
https://ris.utwente.nl/ws/portalfiles/portal/60344094/
Rapportage_Mind_the_Gap_Alumni_DEF.pdf.
26
27

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 637, nr. 448

17

gediplomeerden aangeeft technische kennis nodig te hebben voor
zijn/haar functie, hoewel alleen de helft van hen in een technisch beroep
terechtkomt.
De leden van de D66-fractie constateren dat er in het hoger onderwijs
door middel van aanvullend budget en een verschuiving binnen de
rijksbekostiging aanvullende middelen beschikbaar zijn gekomen voor
opleiding in de bètatechniek. Een voorwaarde voor deze middelen was dat
een sectorplan bètatechniek in het onderwijs zou worden ontwikkeld met
onder andere afspraken over het vergroten van de capaciteit, verhoging
van het studiesucces en aandacht voor mismatch. Deze leden vragen de
Staatssecretaris naar de actuele status van het sectorplan.
De 4TU federatie heeft het voortouw genomen in het opstellen van het
door de Minister van OCW gevraagde sectorplan bètatechniek in het
onderwijs. Dit sectorplan is opgesteld in samenwerking met vertegenwoordigers van de algemene universiteiten, de hogescholen, studentenorganisaties en het bedrijfsleven. Het «Sectorplan onderwijs bètatechniek.
Met speciale aandacht voor informatica, werktuigbouwkunde en elektrotechniek» is in juni 2020 afgerond31 De in dit sectorplan aangekondigde
projecten, o.a. om de opleidingscapaciteit te vergroten en studiesucces te
verhogen, worden inmiddels opgestart.
De leden van de D66-fractie vragen de Staatssecretaris toe te lichten hoe
het Platform Talent voor Technologie (PTvT) en Platform BètaTechniek zich
verhouden tot het Techniekpact. Op welke wijze is er verbinding en/of
overlap tussen de platforms en (de opzet, de agenda en de betrokkenen
bij) het Techniekpact? Is overwogen om het aantal samenwerkingsverbanden eenduidiger te maken?
Het Platform Bèta Techniek (PBT) heeft in 2019 haar krachten gebundeld
met Techniektalent.nu (TT.NU). Hierdoor is de publiek-private organisatie
Platform Talent voor Technologie ontstaan (PTvT). PTvT voert ten behoeve
van de publieke en private sector verschillende programma’s uit die tot
doel hebben dat meer jongeren gaan kiezen voor een technische of
technologische (vervolg)opleiding. De programma’s die door PTvT
worden uitgevoerd hebben met name betrekking op (boven)regionale
kennisdeling. Er is dus geen sprake van overlap. Met deze aanpak is er
ook continue aandacht om (regionale) samenwerkingsverbanden
eenduidiger en beter met elkaar te laten samenwerken. De opzet en
uitvoering van de activiteiten van PTvT sluiten naadloos aan bij de opzet
en agenda van het Techniekpact. Temeer omdat de opdracht gevende
partijen van PTvT ook volledig betrokken en gecommitteerd zijn aan het
Techniekpact.
De leden van de D66-fractie zijn positief over de keuze om deelname van
specifieke groepen in techniekonderwijs te vergroten. Zij missen in de
actieagenda echter het benoemen van concrete acties. Kan de Minister de
contouren schetsen van de «landelijke integrale programmering» dat
vanuit het Techniekpact uitgewerkt wordt? In hoeverre zijn techniekdocenten een representatieve afspiegeling van de samenleving en hebben
deze specifieke groepen – meiden en jongeren met een migratieachtergrond – voldoende rolmodellen in de docententeams? Deze leden vragen
tot slot wat er uit onderzoek bekend is over waarom deze groepen minder
vaak voor techniekopleidingen kiezen. Zijn er specifieke plannen om deze
oorzaken aan te pakken?

31

https://www.4tu.nl/nl/publicaties/onderwijs-sectorplan-betatechniek.pdf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 637, nr. 448

18

Op dit moment is er nog geen agenda met concrete acties, maar wordt
met stakeholders verkend welke acties naar verwachting het meest
effectief zullen zijn. De agenda, die wordt opgesteld in samenwerking met
de stakeholders, wordt verder uitgewerkt en naar verwachting in Q2
opgeleverd. Er zijn meerdere oorzaken voor het lage aandeel van vrouwen
en jongeren met een migratieachtergrond in de technieksector, zoals32:
1) Vrouwen hebben vaak minder vertrouwen in hun eigen technische
vaardigheden. 2) Het ontbreken van goede rolmodellen. 3) Vrouwen en
jongeren met een migratieachtergrond hebben een beperkt of verkeerd
beeld van technische beroep(smogelijkhed)en. 4) De link tussen bèta-,
techniek- en ict-beroepen en de maatschappelijke waarde hiervan, wat
vooral vrouwen aanspreekt, is niet duidelijk genoeg. 5) De invloed van
vooroordelen en genderstereotypering. 6) Door de achterblijvende
instroom van meisjes en jongeren met een migratieachtergrond in
technische opleidingen stromen ze ook minder door op de arbeidsmarkt
naar de sector techniek. Hoewel we niet alle bovengenoemde oorzaken
kunnen wegnemen, zullen we bij het vaststellen van de agenda hier zeker
rekening mee houden.
De leden van de D66-fractie vragen specifiek aandacht voor techniek en
technologie in het funderend onderwijs. Deze leden begrijpen van de
technische branches dat er al vele jaren ruim 5,5 miljoen euro per jaar in
de promotie en bevordering van wetenschap en technologie in het
funderend onderwijs wordt gestoken door de branche, maar dat de
ontwikkelingen nog niet snel genoeg gaan. Is de Minister bereid om met
de technische branches en specifiek het Platform Talent voor Technologie
in gesprek te gaan om te bespreken wat er nodig is om wetenschap en
technologie in het funderend onderwijs te bevorderen?
Op dit moment wordt onder meer met medefinanciering van het
Techniekpact bijgedragen aan bevordering van techniekonderwijs in het
funderend onderwijs. Daarnaast ondersteunen we vanuit Jet-Net &
TechNet (onderdeel van PTvT) de samenwerking tussen scholen en
bedrijven. Dit kabinet zet bovendien stevig in op sterk techniekonderwijs.
Hiervoor is het structurele budget van € 100 miljoen per jaar (Subsidieregeling Sterk Techniekonderwijs 2020–2023). Het bedrijfsleven draagt in
alle regio’s bij door middel van cofinanciering. Uiteraard houden we het
gesprek met Platform Talent voor Technologie gaande, zoals ook
benoemd in de kamerbrief Techniekpact 202133.
De leden van de D66-fractie zijn enthousiast dat dankzij de inspanningen
van de bewindspersonen het thema hybride docentschap prominent op
de agenda van het Techniekpact is gekomen, door mensen vanuit het
bedrijfsleven in te zetten als hybride en parttime docent krijgt het
onderwijs de beschikking over een grote pool van docenten met
up-to-date praktijkervaring. Deze leden vragen om toelichting hoe het
staat met de pilots van deze hybride docenten, naar de status van het
loket dat hiervoor wordt ingericht en of er reeds meer duidelijkheid is over
de fiscale voorziening voor bedrijven die hybride technische docenten aan
het onderwijs leveren. Deze leden benadrukken uit te zien naar de
suggesties van de Commissie Onderwijsbevoegdheden in het tweede

32

Bronnen: Bèta&TechMentality Onderzoek (PTvT, 2019), Whitepaper «Vrouwen behouden voor
ICT» (Tech Your Future, 2018), Rapport «Het potentieel pakken: De waarde van meer gelijkheid
tussen mannen en vrouwen op de Nederlandse arbeidsmarkt. (McKinsey, 2018) De tien in
inzichten in gender en STEM (VHTO, 2018) en Gender Diversity in The Netherlands; Startup &
Scaleup Report (2019); de Techniekpactmonitor en Techniek: Exact goed? Het keuzeproces van
allochtone en autochtone leerlingen in het (V)MBO verklaard (SEOR 2010).
33
De eerder genoemde Kamerbrief Kabinetsinzet Techniekpact 2021.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 637, nr. 448

19

kwartaal van 2021 om deze hybride docenten hun onderwijsbevoegdheid
via een passende route kunnen behalen.
Op dit moment lopen er vijf pilots rondom het hybride docentschap die
worden begeleid vanuit Techniekpact/Platform Talent voor Technologie.
De ervaringen van deze vijf regionale samenwerkingen worden
doorlopend gedeeld en gebruikt om beter inzicht te krijgen in welke
voorwaarden, belemmeringen of successen doorslaggevend zijn voor
duurzame inzet van hybride docenten. De vijf pilots zijn: De Hybride
Docent, duurzame inzet in de maritieme sector (STC-Group, Rotterdam);
Hybride Tech Docenten: samenwerking mbo en mkb (Brainport,
Eindhoven); Hybride docenten voor de toekomst van de maak- en
onderhoudsindustrie (Techport, IJmuiden); Hybride docenten Cybersecurity (Stichting The Hague Security Delta, Den Haag) en Hybride
docenten Oost Nederland – Leven lang Ontwikkelen (Hogeschool
Windesheim, Zwolle). De «loketfunctie» waar de leden van de D66-fractie
naar vragen is belegd bij het Techniekpact; het kan aan bedrijven,
onderwijsinstellingen en PPS’en bij de verschillende stappen of fases
ondersteuning bieden als adviseur, sparringpartner of kennisbank.
Daarnaast wordt, mede dankzij de extra ondersteuning op dit thema, op
de website van Techniekpact ook veel informatie over mogelijkheden, best
practices, succesfactoren en randvoorwaarden verzameld en gedeeld. Na
afronding van het lopende programma (eind maart 2021) zal deze
informatie en steun via Techniekpact (alle onderwijssectoren), Sterk
Techniekonderwijs (vmbo) en Katapult (mbo/hbo) voortgezet worden. Het
kabinet heeft ervoor gekozen om op dit moment geen extra budget vrij te
maken voor een fiscale voorziening voor bedrijven die hybride technische
docenten aan het onderwijs leveren.
De leden van de D66-fractie zijn bezorgd over de eerdere berichten over
het tekort aan stages en leerwerkplekken vanwege corona. Deze leden
vragen hoe de actuele verhouding vraag en aanbod van stages en
leerwerkbanen eruit ziet en hoe de verhouding er de laatste jaren uitzag.
Verwacht de Minister op de korte en/of lange termijn dat dit invloed gaat
hebben op de uitstroom naar de technieksector?
Eind juli 2020 zochten nog 1.405 studenten een stage of leerbaan in de
sectoren gebouwde omgeving en techniek en dat is mede door wervingsacties van scholen, bedrijven en SBB afgenomen tot 590 studenten die
nog een plek zoeken per peildatum 4 januari 2020. De tekorten voor stages
en leerbanen voor alle mbo-opleidingen in de sectoren techniek en
gebouwde omgeving zijn daarmee met bijna 60% afgenomen. Daarnaast
zijn er ook nog erkende leerbedrijven in de techniek die stages en
leerbanen beschikbaar hebben. Aangezien het stagetekort in de technieksector relatief meevalt verwacht het kabinet niet dat dit gevolgen zal
hebben voor de uitstroom naar de technieksector.
De leden van de D66-fractie vragen wat het experiment leeruitkomsten
behelst en op welke wijze dat leidt tot meer praktijkervaring in het
technisch hoger beroepsonderwijs.
Het experiment met leeruitkomsten draait om een flexibele vormgeving
van het deeltijdse en duale hoger beroepsonderwijs voor (werkende)
studenten. Het doel van het experiment leeruitkomsten is de inrichting
van de opleidingstrajecten flexibel, aantrekkelijk en efficiënt te maken,
zodat dit leidt tot meer deelname en meer gediplomeerden. In dit
experiment is de verplichting losgelaten om te werken met een vaststaand
onderwijsprogramma. In plaats daarvan wordt gewerkt met eenheden van
leeruitkomsten (met een maximum van 30 ECTS per eenheid), waarin in
termen van output is beschreven wat studenten moeten kennen en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 637, nr. 448

20

kunnen. Het werken met leeruitkomsten biedt de mogelijkheid opleidingstrajecten op maat in te richten, relevante kennis en ervaring die de
(werkende) student al bezit te erkennen en aan te sluiten op de mogelijkheden en behoeften om leeractiviteiten uit te voeren in de (praktische)
werkomgeving. Op deze manier kan een (technische) opleiding met
leeruitkomsten leiden tot meer praktijkervaring.
De leden van de D66-fractie waarderen dat er in de kabinetsinzet voor de
Techniekpact 2021 aandacht is voor Leven Lang Ontwikkelen. Deze leden
vragen of aan de hand van de arbeidsmarktanalyses van het ROA een
beeld heeft of er ook voldoende (bij)scholingstrajecten zijn voor de
tekortberoepen. Zij vragen tevens of de Staatssecretaris een indicatie
heeft hoe groot het aandeel van (bij-)scholingstrajecten is waarbij het
niveau conform het Nederlands Kwalificatieraamwerk is gewaardeerd?
De arbeidsmarktanalyses van het ROA brengen onder meer tekortberoepen in kaart. Echter geven deze geen inzicht in de beschikbare scholing
richting deze beroepen. Er bestaan ruimschoots (korte) scholingsmogelijkheden en is veel mogelijk als het gaat om het scholing naar tekortberoepen. Daarbij komt ook dat scholingstrajecten door meerdere opleiders
worden aangeboden. Tegelijkertijd zien we dat formele opleidingen voor
volwassenen nog niet flexibel genoeg zijn doordat ze onvoldoende
rekening houden met vaardigheden en kennis die je al hebt; vaak zijn ze
minder goed te combineren met zorg en werk doordat ze niet tijd- en
plaats-onafhankelijk kunnen worden gevolgd. Het aandeel van (bij-)
scholingstrajecten conform het Nederlands Kwalificatieraamwerk (het
gaat hier namelijk om een kwalificatie die door één opleider wordt
verzorgd) relateren aan de analyses van het ROA is derhalve niet mogelijk.
Wel kan ik u melden dat het kabinet momenteel werkt aan de ontwikkeling
van een scholingsportal waarmee het aanbod van scholing voor iedereen
beter toegankelijk wordt gemaakt.
De leden van de D66-fractie zien veel kansen voor het BBL in het opleiden
van jonge mensen en in de begeleiding van werk naar werk. Op dit
moment fluctueert de subsidie praktijkleren. Deze leden vragen of het
mogelijk is om deze subsidie vast te zetten op een specifiek bedrag per
student per jaar, zodat bedrijven weten waar ze op kunnen rekenen voor
een leerroute van een individuele student.
De Minister van OCW is zich ervan bewust dat veel van de vertraging van
(mbo en hbo) studenten voortvloeit uit het gebrek aan leerwerkplekken.
De Minister komt hier in het Nationaal Programma Onderwijs op terug. In
2022 wordt de Subsidieregeling praktijkleren geëvalueerd door het
Ministerie van OCW. Bij deze evaluatie zal ook gekeken worden naar
bepaling van de hoogte van de subsidie. Op basis van die evaluatie zal de
Kamer geïnformeerd worden.
Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met interesse kennisgenomen
van de brief over de financiële stimulering voor de samenwerking van
ondernemers en onderwijs. Deze leden vinden het positief dat mensen
vanuit technische beroepen de mogelijkheid hebben een deel van hun tijd
als docent in het technisch beroepsonderwijs te werken. Zij hechten eraan
dat docenten over een lesbevoegdheid beschikken. Kan de Staatssecretaris bevestigen dat ook bij hybride docenten het uitgangspunt blijft dat zij
over een lesbevoegdheid beschikken? In de brief staat dat de regeling om
een tegemoetkoming te bieden in de extra kosten aan hybride docentschap verder uitgewerkt moet worden. Op welke termijn gaat de
Staatssecretaris dit doen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 637, nr. 448

21

Voor alle leraren geldt dat zij aan de bekwaamheidseisen moeten voldoen
zoals die in de sectorwetten en het besluit bekwaamheidseisen vermeld
staan. In de opdracht van de commissie onderwijsbevoegdheden was
opgenomen dat de systematiek van de Wet BIO (inclusief werking van de
bekwaamheidseisen) in essentie gehandhaafd moet blijven.
Het kabinet heeft ervoor gekozen om op dit moment geen extra budget
vrij te maken voor een tegemoetkoming. Uit onderzoek van het Platform
Talent voor Technologie, in opdracht van het kabinet, blijkt dat de
salarissen van hybride docenten in het onderwijs gemiddeld niet lager zijn
in hun onderwijsbaan dan in hun «niet-onderwijsbaan». Voor bekostiging
van de opleiding tot een formele onderwijsbevoegdheid kunnen ook
hybride docenten vaak gebruik maken van de subsidieregeling zijinstroom
in beroep.
De leden van de GroenLinks-fractie vinden het daarnaast belangrijk dat
hierbij ook aandacht wordt besteed aan de arbeidsdeelname van
vrouwen. Te weinig meisjes en jonge vrouwen kiezen er nog voor om een
technische opleiding te volgen, vooral op het mbo. Als er meer vrouwelijke docenten voor de klas komen te staan, kan dit ook een impuls geven
aan de hoeveelheid meisjes en jonge vrouwen die kiezen voor een
technische opleiding. Deelt de Staatssecretaris de mening dat hier
aandacht aan moet worden besteed? Is zij van plan dit te doen? Zo ja, op
welke manier? Zo nee, waarom niet?
Hiervoor verwijs ik u naar de beantwoording van de vragen van de
CDA-fractie.
De leden van de GroenLinks-fractie lezen in het evaluerend advies
Techniekpact 2013–2020 over het belang van voldoende geschikte
stageplaatsen. Dit was een van de doelen voor de periode 2013–2020.
Deze leden maken zich zorgen over het stijgende tekort aan stageplekken
en leerbanen voor mbo-studenten. Door de coronacrisis hebben bedrijven
en instellingen moeite om hun hoofd boven water te houden en daardoor
nauwelijks de kans om daarnaast nog stagiair(e)s te begeleiden. Deze
leden vinden het goed dat in 2020 en 2021 vier miljoen euro extra
beschikbaar wordt gesteld voor onder andere het realiseren van
voldoende stages en leerbanen. Deze leden vinden het belangrijk dat hier
in de toekomst nadruk op blijft liggen. Zij hebben hier al eerder aandacht
voor gevraagd door middel van een actieplan, dat zij samen met de leden
van de VVD-fractie hebben opgesteld en gepresenteerd. Deelt de
Staatssecretaris de zorgen over het stijgende tekort aan stageplekken voor
mbo-studenten? Wat gaat de Staatssecretaris in de toekomst extra doen
om ervoor te zorgen dat er voldoende plekken zijn? Neemt de Staatssecretaris de punten van het bovenstaand genoemde actieplan hierbij mee?
Kan dit antwoord worden toegelicht?
Dat er stagetekorten zijn is voor het kabinet onwenselijk, dat is ook de
reden waarom er is geïnvesteerd in een actieplan om meer stages en
leerbanen in het mbo te realiseren. Het actieplan richt zich bovendien op
het vso, praktijkonderwijs en vmbo. De lijnen van het voorgestelde
actieplan van GroenLinks en de VVD komen gedeeltelijk overeen met
kabinetsbeleid. Het kabinet heeft op verschillende momenten medeoverheden opgeroepen om meer stageplaatsen aan te bieden. Begin januari is
hierover nog een brief gestuurd van de Minister van OCW samen met
SBB. Ook binnen het Rijk zelf wordt interdepartementaal gezocht naar
mogelijkheden om meer stageplekken te realiseren, hierover loopt ook
nog een motie van het lid Bruins c.s. Een brede corona-stagebonus gaat
er niet komen, wel investeert het kabinet op verschillende manieren in het
aanbod van leerbanen via de regeling praktijkleren, waar twee keer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 637, nr. 448

22

€ 10,6 miljoen extra voor is uitgetrokken en bestaat er een stagefonds
zorg sinds 2008 om de stagetekorten in de zorg aan te pakken. De derde
aanbeveling, om creatieve initiatieven te ondersteunen, draagt het kabinet
uit waar dat kan, onder andere in het servicedocument mbo 5.0 van
11 november jl. waarin scholen op de ruimte wordt gewezen die zij
hebben om alternatieve invulling te geven aan de beroepspraktijkvorming, in samenwerking met SBB en partners in de regio.
De leden van de GroenLinks-fractie juichen het toe dat werkgevers en
werknemers in technische sectoren ook zelf middelen vrijgemaakt hebben
om extra stageplaatsen en leerwerkbanen te creëren. Wat is de impact van
deze private inzet en hoe kunnen we dit verder versterken en uitbouwen?
Door de inzet van branches, vakbonden, O&O-fondsen en bedrijven zijn
extra leerwerkbanen en stageplaatsen gecreëerd en overeind gehouden.
Deze aanvullende inzet staat naast de extra middelen voor de subsidie
praktijkleren en voor het «SBB Actieplan Stages en Leerbanen» dat het
kabinet heeft vrijgemaakt, maar draagt bij aan de gezamenlijke
doelstelling om bbl en stages te behouden en versterken. De private inzet
is daarmee, juist in crisistijd, heel belangrijk voor de opleiding van
toekomstige werknemers. In een deel van het crisis- en herstelpakket
wordt om private cofinanciering gevraagd, op deze manier kunnen we
met zowel publieke als private middelen zorgen voor meer steun voor
omscholingstrajecten, bbl en overige scholing.
De leden van de GroenLinks-fractie zien het Techniekpact als een mooie
kans om invulling te geven aan het realiseren van een inclusieve
arbeidsmarkt. Veel mensen met een arbeidsbeperking komen moeilijk aan
een baan, omdat zij extra ondersteuning nodig hebben. Sociaal ontwikkelbedrijven kunnen hierbij een uitkomst bieden; zij hebben de kennis en
expertise om bestaande drempels weg te nemen voor zowel de werkzoekenden als de werkgevers. Waarom ontbreekt de inzet van sociaal
ontwikkelbedrijven in de actielijnen? Ziet de Staatssecretaris een kans om
mensen met een arbeidsbeperking via sociaal werkbedrijven te verbinden
met de technologiesector? Zo ja, op welke manier? Zo nee, waarom niet?
Het kabinet deelt de mening van de leden van de GroenLinks-fractie dat
het Techniekpact een mooie kans biedt om invulling te geven aan het
realiseren van een inclusieve arbeidsmarkt. Sociale ontwikkelbedrijven
kunnen hierbij een rol spelen. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de
Participatiewet en de vormgeving van de uitvoering daarvan. Gezien deze
verantwoordelijkheidsverdeling in de Participatiewet is het aan
gemeenten om de sociale werkbedrijven hiervoor in te zetten. Een
inclusieve werkvloer loont. Werkgevers hebben echter soms hulp nodig
om de business case rond te krijgen. Het UWV is met dit doel een pilot
generieke werkgevervoorziening gestart om reguliere werkgevers te
ondersteunen bij de nodige werkplekaanpassingen voor het bieden van
werkgelegenheid voor mensen met een beperking. Wetgeving ten
behoeve van een tweede fase van de pilot met ruimere mogelijkheden
voor innovatieve voorzieningen is beoogd inwerking te treden per 1 juli
2021. Voor de pilot is € 18 miljoen beschikbaar. In 2020 is ook het
startschot gegeven voor de verkenning van een Sociaal Innovatie Fonds,
wat er op gericht is om werkgevers te faciliteren die een meer inclusieve
werkvloer willen realiseren. Nagegaan zal worden waar relevante
verbindingen liggen tussen de doelen van het Sociaal Innovatie Fonds en
de ambities van het Techniekpact.
De leden van de GroenLinks-fractie maken zich zorgen over de beperkte
financieringsruimte voor ongebonden en fundamenteel onderzoek. Veel
onderzoek is gebonden en geprojectificeerd, terwijl toegepast onderzoek

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 637, nr. 448

23

niet zonder fundamenteel onderzoek kan. Neem het onderzoek naar een
coronavaccin. Dit was nooit mogelijk geweest zonder doorbraken in
fundamenteel onderzoek, zoals ontdekkingen op het gebied van RNA. Hoe
kijkt de Staatssecretaris hier tegenaan? Deelt zij de zorg dat er op dit
moment onvoldoende financieringsruimte is voor vrij en ongebonden
onderzoek en dat toegepast, technisch onderzoek hierdoor in de
problemen kan komen? Zo ja, wat gaat de Staatssecretaris doen om dit
knelpunt op te lossen?
Onderzoek en innovatie leveren belangrijke bijdragen aan de bestrijding
van de coronacrisis. Denk bijvoorbeeld aan de (versnelde) ontwikkeling
van coronavaccins en sneltesten, waarbij ook meerdere Nederlandse
partijen betrokken zijn. Dit is alleen mogelijk dankzij de nauwe verbondenheid tussen fundamenteel en toegepast onderzoek die voor
doorbraken zorgt die bijdragen aan maatschappelijke en economische
vooruitgang. Vanuit dit besef heeft het kabinet in de afgelopen regeerperiode intensiveringen doorgevoerd om het Nederlandse onderzoeks- en
innovatiesysteem – dat tot de internationale top kan worden gerekend –
over de hele breedte te versterken. Onlangs heeft de Kenniscoalitie,
waarin de belangrijkste (publieke en private) spelers zijn vertegenwoordigd, op verzoek van de Tweede Kamer een voorstel gedaan voor
een investeringsagenda voor onderzoek en innovatie om op lange termijn
bij te blijven in Europa als competitieve kenniseconomie. Het is aan een
volgende regering om te bepalen hoe ze tegen dit advies aankijken en hoe
het te betrekken in de planvorming voor een volgende regeerperiode.
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de geagendeerde stukken. Deze leden zien dat de Staatssecretaris
diverse acties heeft ondernomen om invulling te geven aan het
Techniekpact, maar constateren desondanks een gebrek aan urgentie en
adequate middelen bij de aanpak van het tekort aan technische arbeidskrachten en de daaruit voortvloeiende maatschappelijke problemen. De
leden van de PvdA-fractie vragen, nu de initiële einddatum van het
Techniekpact nadert, of er een tussentijdse balans kan worden opgemaakt.
Welke van de twaalf doelen zijn wel gehaald en welke zijn niet gehaald?
Hoe gaat de Staatssecretaris ervoor zorgen dat de doelen die niet zijn
gehaald alsnog worden gehaald? Hoeveel hebben de maatregelen binnen
het Techniekpact gekost? Wat kan de Staatssecretaris zeggen over de
doelmatigheid en doeltreffendheid van de besteding van deze middelen?
Voor deze vraag verwijs ik naar alle voortgangsrapportages en evaluaties
die het kabinet naar uw Kamer stuurt. In de jaarlijks voortgangsrapportages Techniekpact en Techniekpact-monitor zijn we uitvoerig ingegaan op
de doelen en resultaten van het Techniekpact.34 In de evaluaties van vele
regelingen die onder de vlag van het Techniekpact zijn uitgevoerd, wordt
ingegaan op doeltreffendheid en doelmatigheid van die regelingen.
De leden van de PvdA-fractie hebben de afgelopen jaren met veel
belangstelling kennis genomen van de ambities van de Staatssecretaris
op het gebied van woningbouw, hernieuwbare energie, groene waterstof
en energie-infrastructuur – ambities die voldoende geschikt technisch
personeel vereisen. Deze leden constateren dat het aantal openstaande
vacatures in de techniek sinds het aantreden van deze bewindspersonen
sterk is toegenomen, naar meer dan 50 duizend vacatures, met name
beroepsniveau 2. Hoe verwacht de Staatssecretaris dat het tekort aan
technisch personeel zich in de toekomst zal ontwikkelen in het licht van de
34

Zie t.a.v. de doelen met name Kamerstuk 32 637, nr. 433.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 637, nr. 448

24

vergrijzing en maatschappelijke opgaven? Kan de Staatssecretaris het
verwachte toekomstige tekort kwantificeren? Welke mogelijke knelpunten
en gevolgen ziet de Staatssecretaris?
Volgens cijfers van het ROA blijven de tekorten aan technici bestaan. In de
laatst gepubliceerde cijfers van eind 2019, is sprake van 274.100 baanopeningen voor technische beroepen tot 2024.35 Bij ict-beroepen gaat het om
55.800 baanopeningen. ROA verwacht dat zowel bij techniek als ict niet
alle vacatures kunnen worden vervuld; het aantal instromers is lager dan
het aantal beschikbare banen en daarom classificeert ROA de kans op
knelpunten als «groot».
In de ict werken relatief veel jonge mensen, waardoor vergrijzing daar niet
zo speelt. In veel andere beroepsgroepen speelt dat wel, zo ook in de
techniek. De gemiddelde leeftijd van een werkende in een technisch
beroep is 42,3 jaar tegenover 41 jaar in alle beroepen. 21% van de
werkenden in techniek is 55–74 jaar, precies hetzelfde als gemiddeld.
Technici zijn dus gemiddeld niet veel ouder dan werkenden in andere
beroepen. Maar omdat de instroom achterblijft bij de uitstroom kan de
vergrijzing wel een probleem vormen. Door de maatschappelijke opgaven
rond woningbouw, energie en klimaat zal de vraag naar technisch
geschoold personeel naar verwachting verder toenemen. Het is niet
mogelijk het verwachte toekomstige tekort in absolute aantallen te
kwantificeren. Het aantal baanopeningen is beter te voorspellen (zie
boven), maar het aantal mensen dat wordt aangenomen niet omdat het
ook voorkomt dat mensen worden aangenomen die een andere vooropleiding hebben gehad dan gevraagd. Op basis van het aantal verwachte
gediplomeerden schat ROA wel dat de kansen op knelpunten in het
vinden van technisch personeel «groot» zijn
Het tekort aan technisch personeel kan verstrekkende gevolgen hebben.
Het kan leiden tot achterstanden, langere wachttijden, verlies aan kwaliteit
en meer uitval door de grotere druk op het beschikbare personeel. Dit kan
gevolgen hebben voor het halen van de energie- en klimaatdoelstellingen,
de groei van sectoren remmen en mogelijk ook nadelig uitpakken voor de
Nederlandse concurrentiepositie.
De leden van de PvdA-fractie vragen hoe de Minister de hierboven
genoemde ambities rijmt met het knellende tekort aan bekwaam
personeel. Deelt de Minister de mening dat er zo snel mogelijk meer moet
gebeuren om het tekort aan technische vakmensen te verminderen? Vindt
de Minister ook de mening dat het Techniekpact belangrijke maatschappelijke opgaven zoals de energietransitie centraal moet stellen? Welke
conclusies trekt de Minister naar aanleiding van de motie van de leden
Kerstens en Moorlag (Kamerstuk 32 637, nr. 391) waarin werd verzocht om
bij de evaluatie in beeld te brengen of het Techniekpact moet worden
uitgebreid en geïntensiveerd, alsook welke middelen daarvoor
beschikbaar moeten worden gesteld? Hoe gaat de Minister uitvoering
geven aan de motie van het lid Moorlag c.s. (Kamerstuk 35 570 XIII, nr. 43)
over een actieprogramma voor minder tekorten aan vakmensen in de
techniek en de maak- en procesindustrie. Is de Minister bereid hierover in
overleg te treden met Techniek Nederland en de Vereniging van de
Nederlandse Industrie (VNCI), branches die te kampen hebben met grote
tekorten? Is de Minister bereid te inventariseren hoe groot de verwachte
tekorten zijn in de bedrijfstakken die zij bestrijken en hiervan opgave te
doen aan de Kamer? Is de Staatssecretaris bereid bij hen te inventariseren
welke acties nodig zijn om de tekorten aan te pakken en hiervan opgave te
doen aan de Kamer? Deze leden vragen de Minister inzage te geven van
35

https://roastatistics.maastrichtuniversity.nl/AIS/prognoseBRC.aspx.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 637, nr. 448

25

de middelen, instrumenten en maatregelen die zij beschikbaar wilt stellen
voor het wegwerken van de tekorten?
Reacties op beide moties zijn reeds gegeven. De organisaties Techniek
Nederland en de VNCI maken deel uit van het Techniekpact-netwerk en
met hen zijn wij voortdurend in overleg over acties. De verwachte tekorten
worden jaarlijks in kaart gebracht door het UWV en ROA. Over de
middelen, instrumenten en maatregelen informeren wij uw Kamer
jaarlijks via de voortgangsrapportages Techniekpact. In algemene zin deelt
het kabinet de bezorgdheid van de PvdA-fractie over de tekorten in
techniek, bouw en ict. In de eerder genoemde kabinetsinzet 2021 zetten
wij uiteen wat het kabinet daar op dit moment via het Techniekpact aan
doet.
De leden van de PvdA-fractie vragen welke kansen en uitdagingen corona
brengt met betrekking tot het Techniekpact en het tekort aan technisch
personeel. Deelt de Minister de mening dat werkloosheid wegens de
coronacrisis kansen biedt om meer mensen naar een toekomstbestendige
baan in de techniek te begeleiden? Zo ja, hoe gaat de Minister deze kans
benutten? Hoe wordt het scholingsgeld in de coronasteunpakketten
ingezet om mensen om te scholen naar een baan in een tekortsector en
specifiek de techniek?
Die mening deelt het kabinet zeker. Daar is in de crisis- en herstelpakketten veel aandacht voor. Bijvoorbeeld door middel van de omscholingsregeling tekortberoepen waar we € 37,5 miljoen voor uittrekken en
waarbij werkgevers die een tekortberoep in de techniek, bouw of ict
aanbieden, subsidie kunnen aanvragen om iemand aan te nemen en
omscholing aan te bieden. Daarnaast wordt in bijvoorbeeld de regionale
mobiliteitsteams en scholingsbudgetten in de WW rekening gehouden
met de arbeidsmarktperspectieven in de betreffende regio en wordt
aangeboden scholing afgestemd op wensen en kwaliteiten van het
individu maar ook op de kansen en tekorten in de regio.
De leden van de PvdA-fractie achten het van groot belang dat er
voldoende stageplekken beschikbaar zijn in de techniek. Wat zijn tot nu
toe de gevolgen van de coronacrisis op het aantal stageplekken in de
techniek? Is de Minister bereid overbruggingsmaatregelen te treffen om
het aantal stageplekken op peil te houden bij een eventuele afname van
het aantal plekken? Zo ja, welke?
Het valt relatief mee met de stagetekorten in de techniek in het mbo.
Branches als de horeca, zorg en detailhandel worden hard geraakt door de
coronacrisis, maar in de techniek is dat veel minder het geval. Eind juli
2020 zochten nog 1.405 studenten een stage of leerbaan in de sectoren
gebouwde omgeving en techniek en dat is mede door wervingsacties van
scholen, bedrijven en SBB afgenomen tot 590 studenten die nog een plek
zoeken per peildatum 4 januari 2021. De tekorten voor stages en
leerbanen voor alle mbo-opleidingen in de sectoren techniek en
gebouwde omgeving zijn daarmee met bijna 60% afgenomen. Daarnaast
zijn er ook nog erkende leerbedrijven in de techniek die stages en
leerbanen beschikbaar hebben. Elke student verdient een stage, en
daarom zet het kabinet alles op alles om in samenwerking met onderwijs,
bedrijfsleven en regionale mede overheden voor elke student een
passende oplossing te vinden. Er is een actieplan stages en leerbanen
opgesteld waar het kabinet 2 maal € 4 miljoen voor heeft uitgetrokken
voor de jaren 2020 en 2021. In het kader van dit actieplan wordt via veel
verschillende actielijnen gezocht naar stages en passende alternatieven
voor leerlingen in het mbo, vso, praktijkonderwijs en vmbo.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 637, nr. 448

26

Ook voor het hbo geldt dat de stagetekorten in technische opleidingen
relatief beperkt zijn. Daar waar sprake is van een stagetekort, proberen
instellingen samen met werkgevers passende alternatieven te vinden.
OCW blijft samen met de onderwijskoepels en maatschappelijke partners
monitoren hoe de situatie zich ontwikkelt en welke maatregelen er
genomen kunnen worden om stages zoveel mogelijk door te laten gaan.
De leden van de PvdA-fractie betreuren het achterblijvend aandeel
vrouwen en jongeren met een migratieachtergrond met een opleiding of
baan in de techniek en kijken daarom uit naar de onderzoeken en acties in
2021 om deze trend te keren. Is de Minister bereid om met een branches
als Techniek Nederland en de VNCI een programmatische aanpak te
ontwikkelen om het aandeel vrouwen in de technische- en operatersfuncties te vergroten? Is de Minister bereid om daarin beproefde
praktijken na te volgen, zoals de programmatische aanpak die in het
verleden zijn beproefd en toegepast in onder andere het gevangeniswezen en het openbaar vervoer (wat indertijd klassieke mannenbolwerken
waren)? Is de Minister bereid om extra middelen uit te trekken om dit
probleem aan te pakken? Is de Minister tevens bereid bij de onderzoeken
de rol van discriminatie bij stageverleners en werkgevers te betrekken?
Hiervoor verwijs ik u naar de beantwoording van de vragen van de
CDA-fractie.
De leden van de PvdA-fractie lezen in het SEO-rapport dat in Duitsland en
Vlaanderen meer aandacht wordt besteed aan het vasthouden van
enthousiasme gedurende het gehele onderwijstraject. Is de Minister
bereid om een onderzoek te starten naar de werkwijze in succesvolle
Europese landen en daar actiepunten voor Nederland uit te destilleren? Zo
nee, waarom niet?
Het is goed om naar succesverhalen te kijken en daar mogelijkheden voor
ontwikkelpunten in het eigen land uit te destilleren. Bij het lopende beleid
wordt, middels de samenwerking in de OESO, gekeken naar ervaringen in
andere landen. Op dit moment is er geen noodzaak om extra onderzoek te
doen naar het vasthouden van enthousiasme gedurende het gehele
onderwijstraject.
De leden van de PvdA-fractie hebben enkele vragen met betrekken tot de
regio. De Staatssecretaris geeft aan actief de landelijke regelingen in de
regio onder de aandacht te gaan brengen en regio’s te ondersteunen bij
hun opgaven met betrekking tot scholing en ontwikkeling. Hoe gaat de
Staatssecretaris dit doen? Is de Staatssecretaris bereid om vanaf 2021 de
financiële ondersteuning van regionale wetenschap en technieknetwerken voort te zetten? Zo nee, waarom niet? Hoe worden regio’s
betrokken bij toekomstige ontwikkelingen rondom Techniekpact?
De subsidieregeling Bèta-technieknetwerken, waar de acht regionale
po-netwerken, de tien vo-ho-netwerken en 28 regionale vmbo-mbo
«Toptechniek in Bedrijf»-netwerken onder vallen, is stopgezet per
schooljaar 2020/2021. De in schooljaar 2019/2020 ontvangen subsidie kan
nog ingezet worden in schooljaar 2020/2021. Vanaf het begin van de
subsidieregeling was bekend dat de middelen eindig waren en enkel
bedoeld als opstartsubsidie. Het kabinet blijft sterk techniekonderwijs
ondersteunen met een afdoende budget van € 100 miljoen, waarbij
verbindingen in de techniekketen binnen regio’s tot stand gebracht en
versterkt worden. Daarbij is de subsidieaanvraag voor 2021 van Jet-Net &
TechNet reeds ingediend, waaruit blijkt dat voor 2021 wordt ingezet op het
uitzetten van online activiteiten gericht op regionale samenwerking.
Hiermee worden scholen en bedrijven aan elkaar gekoppeld, waardoor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 637, nr. 448

27

het gemakkelijker wordt om dwarsverbanden te leggen met andere
netwerken, zoals de wetenschap en techniek-netwerken, vo-ho en STO.
Op die manier blijven we regionale samenwerking op het gebied van
techniekonderwijs ondersteunen.
De leden van de PvdA-fractie vragen waarom er binnen het Techniekpact
niet wordt gekeken naar het onbenutte arbeidspotentieel van mensen met
een beperking. Deelt de Minister de mening dat er kansen liggen op dit
gebied? Waarom ontbreekt de inzet van sociaal ontwikkelbedrijven in de
actielijnen? Is de Minister bereid om met de koepelorganisatie voor
sociaal ontwikkelbedrijven Cedris hierover in overleg te treden?
Hiervoor verwijs ik u naar de beantwoording van de vragen van de
GroenLinks-fractie.
Vragen en opmerkingen van de leden van de ChristenUnie-fractie
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben onder dankzegging
kennisgenomen van de toegezonden stukken ten aanzien van het
Techniekpact. Deze leden zien voor het Techniekpact een belangrijke rol
voor de bestrijding van het nijpende tekort aan technisch geschoold
personeel. Zelfs in de huidige uitzonderlijke tijd is in de bouw dit tekort
bijvoorbeeld nog manifest. Heeft de Staatssecretaris inzichtelijk wat de
economische schade is van het tekort aan technisch personeel in deze
maar ook andere sectoren?
Daar zijn zover bekend geen precieze cijfers van bekend maar het kabinet
deelt het beeld van de ChristenUnie-fractie dat personeelstekorten in
onder meer de bouw tot economische schade leidt. Dit is één van de
redenen dat brancheverenigingen van werkgevers uit techniek, bouw en
ict nauw bij het Techniekpact betrokken zijn.
De leden van de ChristenUnie-fractie vinden het goed dat het kabinet
besluit om het Techniekpact voort te zetten tot de verkiezingen in maart
2021 en in de demissionaire periode die daarna volgt. Welke nieuwe
(middel-)lange termijn doelen zal een volgend kabinet moeten stellen om
het tekort aan technisch geschoold personeel terug te dringen en
technologische vaardigheden te vergroten?
Dat is aan een volgend kabinet. Thea Koster zal daar vanuit haar rol als
Voorzitter Techniekpact, in overleg met het Landelijk Regieteam
Techniekpact, dit voorjaar een advies over uitbrengen.
De leden van de ChristenUnie-fractie lezen dat de Staatssecretaris
aangeeft dat meer aandacht moet komen voor de instroom van meisjes
en jongeren met een migratieachtergrond in techniek omdat de instroomcijfers in technische opleidingen na een langdurige, gestage stijging nu
licht teruglopen en dat baart zorgen. Hoe gaat hier extra aandacht aan
worden gegeven?
Hiervoor verwijs ik u naar de beantwoording van de vragen van de
CDA-fractie.
De leden van de ChristenUnie-fractie zien dat zonder goed wetenschapsen technologieonderwijs jongeren niet de kans krijgen om technische en
digitale vaardigheden op te doen. Financiële ondersteuning van regionale
samenwerking is nodig om doorgang van wetenschap en technologie
onderwijs te waarborgen. Ook in het belang van het succes van de
investeringen voor het versterken van het technisch voortgezet
middelbaar beroepsonderwijs (vmbo) en het verhogen van de instroom

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 637, nr. 448

28

naar het mbo. Is de Staatssecretaris bereid om vanaf 2021 de financiële
ondersteuning van regionale W&T netwerken voort te zetten? Zo nee,
waarom niet? Is de Staatssecretaris bereid (alternatieve) vormen van
financiële ondersteuning voor W&T netwerken te onderzoeken en de
Kamer daar vóór de zomer 2021 te informeren?
Vanaf het begin van de subsidieregeling was bekend dat de middelen
eindig waren en enkel bedoeld als opstartsubsidie. Het kabinet blijft sterk
techniekonderwijs ondersteunen met een afdoende budget van
€ 100 miljoen, waarbij verbindingen in de techniek-keten binnen regio’s
tot stand gebracht en versterkt worden. Daarbij is de subsidieaanvraag
voor 2021 van Jet-Net & TechNet reeds ingediend, waaruit blijkt dat voor
2021 wordt ingezet op het uitzetten van online activiteiten gericht op
regionale samenwerking, waarmee scholen en bedrijven aan elkaar
gekoppeld worden en het gemakkelijker wordt om dwarsverbanden te
leggen met andere netwerken, zoals de wetenschap en technieknetwerken, vo-ho en STO.
De leden van de ChristenUnie-fractie lezen dat de Minister aangeeft in
2021 samen met de Vereniging Hogescholen aandacht te besteden aan
kennisuitwisseling tussen instellingen met aandacht voor regionale
arbeidsmarktvraagstukken. Kan de Minister ingaan op welke specifieke
regionale arbeidsmarktvraagstukken? Zullen regio’s (provincies en
gemeenten) hierin betrokken worden?
Iedere regio heeft een andere arbeidsmarktproblematiek. Het doel van het
Techniekpact is dat de uitvoering aansluit bij de ambities van de regio. In
2021 wordt met alle 35 arbeidsmarktregio’s (provincies en gemeenten) in
gesprek gegaan over data, toegespitst naar arbeidsmarktregio. Zo wordt
in beeld gebracht welke knelpunten in aansluiting onderwijs-arbeidsmarkt
er op regionaal niveau zijn en welke economische activiteiten in die regio
kunnen worden versterkt. Dit is extra relevant vanwege de scholingsregelingen in het kader van het crisis- en herstelpakket die voor een belangrijk
deel in de arbeidsmarktregio’s worden uitgevoerd. De data worden ook
meegenomen in de kennisuitwisseling tussen hogescholen over werven
en behoud van studenten in technische opleidingen.
De leden van de ChristenUnie-fractie lezen dat de arbeidsmarkt nu meer
dan ooit vraagt om een continue dialoog tussen onderwijs en arbeidsmarkt, waarbij de regionale context essentieel is en dat er wordt samengewerkt om vraag en aanbod zo goed mogelijk op elkaar aan te sluiten.
Hoe wordt hierin de regionale context geborgd? Hoe worden actief de
landelijke regelingen in de regio’s onder de aandacht gebracht?
Zoals de vragensteller aangeeft is de regionale context heel belangrijk.
Dat is de plek waar vraag en aanbod op de arbeidsmarkt samenkomen,
waar PPS-verbanden worden opgestart en waar onderwijs en bedrijfsleven samenwerken aan regionale uitdagingen. Om die reden is het
Techniekpact sterk regionaal georganiseerd, met provinciale en regionale
Techniekpact-afdelingen. In het SEO advies is dit uitgebreid toegelicht. Het
Platform Talent voor Technologie (PTvT) zorgt voor bovenregionale
kennisdeling, zowel bestuurlijk als richting het bedrijfsleven, zodat niet in
iedere regio opnieuw het wiel uitgevonden hoeft te worden. PTvT brengt
daarnaast actief landelijke regelingen onder de aandacht in de regio en
draagt ook bij aan het toelichten en gebruikmaken van deze regelingen.
Overigens draagt niet alleen de Techniekpact-aanpak bij aan de regionale
context, ook onder meer de arbeidsmarktregio’s, brancheverenigingen,
IPO en het UWV dragen hieraan bij.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 637, nr. 448

29

De leden van de ChristenUnie-fractie vinden het goed dat meer regie voor
leven lang ontwikkelen wordt belegd in de regio, dit is ook terug te zien in
de Noodmaatregel Overbrugging Werkgelegenheid (Het NOW 3-pakket).
Daarbij blijft het natuurlijk van belang dat het vanuit de regio mogelijk
blijft om van alle verschillende regelingen vanuit het Rijk goed gebruik te
maken. Deelt de Staatssecretaris de mening dat bij het scholingsregister,
in kader van de Stimulering Arbeidsmarktpositieregeling (STAP), er een
duidelijke rol weggelegen ligt voor het regionale onderwijs?
In het derde steunpakket is uitgebreid aandacht voor regionale samenwerking bij de ondersteuning van werk naar werk en scholing van
werkenden en werkzoekenden. Ook in het reguliere Leven lang
ontwikkelen-beleid is er aandacht voor de regio. Het mbo-onderwijs is in
de regio een belangrijke speler als het gaat om de verbinding tussen
onderwijs en arbeidsmarkt. De samenwerking van de onderwijsinstellingen in de regio (zowel publiek als privaat) wordt onder andere
gestimuleerd via de subsidieregeling flexibilsering beroepsonderwijs.
Regionaal mbo-onderwijs komt verder in aanmerking voor vraaggerichte
publieke financiering via het STAP-budget. Hiervoor dienen de scholingsactiviteiten te worden geregistreerd in het scholingsregister STAP.
De leden van de ChristenUnie-fractie lezen dat in 2021 met alle 35
arbeidsmarktregio’s gesprekken plaatsvinden over data, toegespitst naar
arbeidsmarktregio. Hiermee wordt in beeld gebracht welke knelpunten in
aansluiting onderwijs-arbeidsmarkt er op regionaal niveau zijn en welke
economische activiteiten in die regio kunnen worden versterkt. Kan de
Staatssecretaris toelichten wanneer die overleggen plaatsvinden en
wanneer de uitkomsten hiervan worden verwacht? Welk vervolg zal dit
krijgen?
Deze overleggen zullen in de eerste helft van 2021 plaatsvinden. Doel is
onder meer om de regionale mobiliteitsteams die in arbeidsmarktregio’s
actief zijn (onderdeel van het derde crisis- en herstelpakket) te ondersteunen met kennisdeling en regionale arbeidsmarktvraagstukken. Wat
het vervolg van die gesprekken zal zijn, is nog niet te zeggen. De insteek is
met name om de arbeidsmarktregio’s te ondersteunen bij hun
vraagstukken.
De leden van de ChristenUnie-fractie missen de inzet van sociaal
ontwikkelbedrijven in de actielijnen van het kabinet. Een substantieel
aantal mensen die werkloos zijn, hebben een arbeidsbeperking. Met
ondersteuning van sociaal ontwikkelbedrijven, kunnen drempels voor hen
worden weggenomen om uiteindelijk aan de slag te gaan voor technologiebedrijven. Kan inzet van deze bedrijven alsnog in de actielijnen van het
kabinet worden opgenomen? Welke rol ziet het kabinet hiernaast voor
sociaal werkbedrijven om mensen te verbinden met de technologiesector,
en welke rol ziet de Staatssecretaris hierin voor zich zelf?
Hiervoor verwijs ik u naar de beantwoording van de vragen van de
GroenLinks-fractie.
De leden van de ChristenUnie-fractie stellen dat technologie ook kansen
kan bieden om mensen aan het werk te houden. Technologische aanpassingen kunnen bijvoorbeeld oudere werknemers, of werknemers met een
arbeidsbeperking, helpen in hun werkzaamheden. Deze leden vragen of
de Staatssecretaris ook op dit gebied kansen ziet, en welke stappen zij kan
ondernemen om met technische hulpmiddelen de inzet van mensen met
een arbeidsbeperking te vergroten. Dit gebeurt bijvoorbeeld in de
Technohub Inclusieve Technologie die recent in Apeldoorn is gestart. Op
welke ondersteuning kunnen deze en andere Technohubs van het kabinet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 637, nr. 448

30

rekenen? Daarnaast is er de Kennisalliantie Inclusie en Technologie die
een aanjaagrol vervult in het opzetten van regionale programma’s en
pilotprojecten om met inzet van technologie arbeidsmogelijkheden voor
mensen met een beperking te vergroten. Wat kan het kabinet concreet
doen om de resultaten van deze programma’s en projecten breder bekend
te maken en breder uit te rollen?
Het kabinet onderschrijft met de leden van de ChristenUnie-fractie dat
technologie ook kansen kan bieden om mensen aan het werk te houden
en hun mogelijkheden een grotere bijdrage in hun werkzaamheden te
leveren kunnen toenemen. Gebruik van exoskeletten, smart-beamers,
virtuele brillen, co-bots e.d. wordt al op diverse plekken in het land bij
sociale ontwikkelbedrijven toegepast. Het kabinet ziet temeer kansen voor
innovatieve voorzieningen ter ondersteuning van inclusieve werkgelegenheid bij reguliere werkgevers. In dit kader is in samenwerking met
UWV, technologieontwikkelaars en maatschappelijke stakeholders gestart
met de Coalitie voor Technologie en Inclusie (CTI). Vanuit het CTI zijn aan
de hand van een Challenge voor kansrijke technologieën op de werkvloer
doorontwikkeld, en wordt de opschaling hiervan bij werkgevers ondersteund. Het CTI heeft tot doel de partijen rond innovatie blijvend te
verbinden in synergie met lopende initiatieven zoals het KIT, het
Techniekpact en genoemde Technohubs. Voor ondersteuning van
werkgevers in het bijzonder bij de inzet van innovatieve voorziening in de
praktijk heeft het kabinet het initiatief genomen voor de pilot generieke
werkgeversvoorziening (GWV) en het Sociaal Investeringsfonds (SIF).
Zeer recent is inderdaad het initiatief genomen om een inclusieve
technohub op te starten in Apeldoorn36. Het initiatief is gekomen vanuit
de maakindustrie in samenwerking met de Kennisalliantie Inclusie en
Technologie. Een consortium van organisaties, publiek en privaat samen
(o.a. onderwijsinstellingen als Saxion en Aventus, technologie leveranciers, werkgevers, sociale werkbedrijven, de gemeente) gaat met
startfinanciering vanuit Arbeidsmarkt & Opleidingsfonds Metalektro een
technohub ontwikkelen die via hybride leren een aantal belangrijke doelen
wil realiseren. Een mooi voorbeeld van een PPS, waarin hybride leren
voor mensen met en zonder beperking vorm krijgt in de regio. Deze hub
wordt zodanig ontwikkeld dat het format ook kan worden uitgerold naar
andere regio’s, uiteraard aangepast op de wensen en behoeften die per
regio verschillen. De Minister wil verkennen met de betrokken partijen hoe
deze ontwikkeling kan worden gestimuleerd en hoe een kansrijke
verbinding met het Techniekpact kan worden gerealiseerd.
De Kennisalliantie Inclusie en Technologie, een initiatief van Cedris, SBCM
en TNO, heeft de afgelopen jaren programma’s gedraaid, waar de kansen
van nieuwe technologie werden verkend voor mensen met een fysieke,
cognitieve of psychische kwetsbaarheid. De pilots binnen deze
programma’s werden uitgevoerd in samenwerking met reguliere
bedrijven en de sociale ontwikkelbedrijven. Ook de Coalitie Technologie
voor Inclusie heeft samen met het Ministerie van SZW een interessante
challenge georganiseerd, waarvan de uitkomsten najaar 2020 zijn
gedeeld. Deze initiatieven zijn erop gericht mensen met een beperking
met behulp van nieuwe technologie te kwalificeren als aantrekkelijke
werknemers. Het mes snijdt daar aan twee kanten: mensen krijgen een
passende baan en werkgevers krijgen toegang tot verborgen arbeidspotentieel, en geven tegelijkertijd invulling aan Maatschappelijk Verant-

36

zie https://inclusievetechnologie.nl/artikelen/technohub-inclusieve-technologie-van-start-inapeldoorn/).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 637, nr. 448

31

woord Ondernemen. Inmiddels ontwikkelt KIT zich door naar een open
kennisplatform waar relevante kennis wordt ontsloten en partijen elkaar
vinden.
Het kabinet volgt deze ontwikkelingen met grote interesse, temeer omdat
deze initiatieven breed worden gedragen door bedrijfsleven, ontwikkelbedrijven en kennisinstellingen. Het kabinet wil graag de partijen die zich
hiermee bezighouden (KIT, Cedris e.a.) actief betrekken in de verdere
ontwikkeling van het Techniekpact, want hier liggen inderdaad kansen om
mensen met een beperking te ontwikkelen tot aantrekkelijke werknemers
voor werkgevers in de techniek.
Het Ministerie van SZW heeft naast de challenge, waarbij bedrijven
konden intekenen om te experimenteren met innovatieve technologie,
vanaf 1 maart 2020 een pilot gestart voor de doelgroep van UWV om
meer generieke werkvoorzieningen voor werkgevers beschikbaar te
stellen. Uitbreiding naar de doelgroep van de Participatiewet is voorzien
voor 1 juli 2021. De komende twee jaar is daarvoor € 12 miljoen
beschikbaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 637, nr. 448

32

Bijlage: relevante cijfers m.b.t. vrouwen en niet-westerse
migranten in technische opleidingen en banen, zoals toegezegd
door de Minister van OCW tijdens het WGO Emancipatie van
2 november 2020.
Onderwijscijfers – onbenut potentieel in techniek
Minder meiden dan jongens kiezen voor techniek op vmbo, 4% versus
36%. In havo/vwo kiezen meiden even vaak voor een natuurprofiel, maar
minder vaak voor de NT-variant en vaker NG. Deels als gevolg van
profielkeuze, maar ook ná technische profielkeuze stromen er minder
meiden door naar technisch vervolgonderwijs. Dit resulteert in een
doorstroom van vmbo naar technisch mbo van 9% v en 48% m; havo naar
technisch hoger onderwijs van 15% v en 42% m en vwo naar technisch
hoger onderwijs van 32% v en 53% m. Dit resulteert uiteindelijk ook in
minder gediplomeerde vrouwen dan mannen in techniek (bron: DUO
2020). Het grootste verschil tussen mannen en vrouwen is er op mbo,
gevolgd door hbo en dan wo.
Als het gaat om jongeren met niet-westerse migratieachtergrond, zitten
met name in het mbo weinig jongeren in technische opleidingen: 18%
tegenover 30% van de jongeren met Nederlandse achtergrond. Op hboen wo-niveau zijn er alleen diplomadata beschikbaar. In het hbo is er een
klein verschil in technische diploma’s, 14% versus 15% van de jongeren
met Nederlandse achtergrond. In wo is er op bachelorniveau een verschil,
18% tegenover 26% van de jongeren met Nederlandse achtergrond. Op
wo masterniveau diplomeren jongen met een migratieachtergrond juist
vaker met technische opleidingen, 31% versus 22% van de jongeren met
Nederlandse achtergrond (bron: CBS statline).
Ict heeft hierbinnen een andere positie; jongeren met (niet-westerse)
migratieachtergrond kiezen minstens even vaak voor deze richting als
jongeren met Nederlandse achtergrond, ook op het mbo (bron: CBS
statline).
Ongeacht eventuele migratieachtergrond, kiezen bijna zes keer zoveel
jongens als meiden voor een ict-opleiding. Eerder was dat verschil groter.
De laatste tien jaar is het aantal meiden dat een ict-opleiding kiest relatief
sneller toegenomen met een getal van 178%, tegenover een toename van
84% van het aantal mannen (bron: DUO 2020, via highlights ICT).
Arbeidsmarktcijfers – vrouwen maken andere keuzes dan mannen
Van de vrouwen met technisch diploma, werken relatief weinig in
technische beroepen en sectoren dan mannen (34–37% v versus 70–75%
m). Met name vrouwen met een technisch mbo-diploma, werken vaak
buiten de techniek – terwijl op dat niveau juist grote tekorten zijn. Ook
wisselen vrouwen met technisch diploma vaker naar een niet-technische
sector (7,7% v versus 3,6% m) of niet-technisch beroep (10,6% v versus
5,4% m) dan mannen met technisch diploma (bron: CBS maatwerk 2020).
Vrouwen die in een technisch beroep werken, hebben in 72% van de
gevallen geen technisch diploma (mannen: 40%). De vrouwen met een
technisch beroep zijn in verschillende richtingen gediplomeerd, zoals
bedrijfskunde en administratie, gezondheidszorg, welzijn en kunst (bron:
CBS maatwerk 2019).
Vrouwen met een technisch beroep -ongeacht voordiploma- werken vaak
buiten de technische sectoren. Van vrouwen met een technisch beroep
werkt 54% buiten de technische sectoren, 36% binnen de technische
sectoren en van 10% is de sector onbekend. Mannen in een technisch

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 637, nr. 448

33

beroep werken in 37% van de gevallen buiten de technische sectoren, 54%
binnen de technische sectoren en van 8% is de sector onbekend.
Technische beroepen binnen de technische sectoren worden vaak
uitgevoerd door mannen: bouw 98%, metaal 94%, energie en delfstoffen
92%, ict 88%, chemie 88%, overige industrie 78% en voedingsmiddelenindustrie 75% (bron: CBS maatwerk 2020).
Door tekort aan personeel in technische beroepen en sectoren liggen daar
veel arbeidskansen. In technische beroepen zijn er 56.300 openstaande
vacatures, in ict-beroepen 13.900 openstaande vacatures. Tekorten zijn er
met name in de techniek op middelbaar beroepsniveau en bij ict op hoger
beroepsniveau (bron: UWV, 2021, via Techniekpactmonitor). Technische
beroepsgroepen met veel tekorten zijn onder anderen machinemonteurs,
bouwarbeiders afbouw, loodgieters en elektriciens, elektronicamonteurs
en software- en applicatieontwikkelaars (bron: UWV 2021). Het aantal
vacatures per 1000 banen is het hoogste in de bedrijfstakken ict en bouw
(bron: CBS).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 637, nr. 448

34