De inzet van hbo-geschoolde
beroepskrachten in de vve

Inventarisatie bij middelgrote en
kleine gemeenten

Rapport
Marianne van Teunenbroek
en Karin Vander Heyden
Sardes, 7 februari 2019

Definitief rapport maart 2019

Definitief rapport maart 2019

Inhoudsopgave
Inleiding ........................................................................................................................................... 5
Achtergrond ..................................................................................................................................... 6
1.

Doel en aanpak ........................................................................................................................ 7

2.

Belangrijkste bevindingen uit de quickscan in de G37.............................................................. 9

3.

Bevindingen enquête en interviews middelgrote en kleine gemeenten................................. 11

3.1

Achtergrondkenmerken deelnemende gemeenten ........................................................... 11

3.2

Ureninzet ........................................................................................................................... 13

3.3

Opleidingsvereisten ........................................................................................................... 15

3.4

Takenpakket ...................................................................................................................... 16

4.

Samenvatting en conclusies ................................................................................................... 19

Hbo’er in de vve

3

Sardes, 2019

Definitief rapport maart 2019

Inleiding
Vanaf 2022 wordt het voor alle Nederlandse gemeenten verplicht om hbo’ers in te zetten in
de voorschoolse educatie (ve). Ervaring met hbo’ers in de ve is er al volop in de 37 grootste
gemeenten (G37). In het merendeel van deze gemeenten is de inzet van hbo’ers
gecontinueerd na het aflopen van de Bestuursafspraken (2012-2015).
Om het ministerie van OCW te ondersteunen bij het vaststellen van landelijke richtlijnen,
heeft Sardes in het najaar van 2018 een quickscan uitgevoerd naar de stand van zaken in de
G37. We bevroegen gemeenten en aanbieders naar hun praktijken, ervaringen en
behoeften. De resultaten van de quickscan lieten een breed palet aan ontstane hboconstructies in deze gemeenten zien. De quickscan richtte zich echter alleen op grote
gemeenten, terwijl de maatregel landelijk gaat gelden; dus ook voor de middelgrote en
kleine gemeenten. Daarom is gekozen ook de kleinere gemeenten te bevragen naar hun
visie, verwachtingen en vragen omtrent het inzetten van hbo’ers in de ve.
De praktijk van de kleinere gemeenten verschilt in een aantal opzichten wezenlijk van die
van de grote gemeenten. Kleinere gemeenten hebben vaker te maken met een kleiner
aantal doelgroepkinderen, die bovendien vaak verder van elkaar verspreid in kleine kernen
wonen. Voorschoolse educatie wordt daardoor vaak aangeboden op relatief veel locaties,
maar met weinig ve-kinderen op een groep. Dit kan vragen om een andere organisatorische
en inhoudelijke inzet van de hbo’er in de vve.
Dit rapport beschrijft de resultaten van de inventarisatie bij de middelgrote en kleine
gemeenten. De inventarisatie bestond uit een schriftelijke vragenlijst en uit telefonische
interviews met ambtenaren en vve-aanbieders.

Hbo’er in de vve

5

Sardes, 2019

Definitief rapport maart 2019

Achtergrond
Bij de Bestuursafspraken in 2012 hebben het Rijk en de G37 afspraken gemaakt over het
effectief benutten van vve voor jonge kinderen. Een belangrijk thema binnen het geheel
aan afspraken was het inzetten van hbo’ers in de voorschoolse educatie (ve). De rol van de
hbo’er werd als volgt geformuleerd: “De inzet van hbo’ers is nodig om het opbrengstgericht
werken vorm te geven en de kwaliteitszorg op de vve-locaties te verbeteren”. Voor de inzet
van de hbo’er werd een richtsnoer van minimaal vier uur per ve-groep per week
gehanteerd1. Na de afronding van de Bestuursafspraken in 2015 hebben de meeste G37gemeenten de inzet van hbo’ers voortgezet.
Anno 2018 wordt door het kabinet opnieuw fors geïnvesteerd in het versterken van de
voorschoolse sector. Een belangrijk onderdeel van het Regeerakkoord is de uitbreiding van
10 naar 16 uur voorschoolse educatie. Daarnaast wil men de kwaliteit verbeteren door de
inzet van meer hbo’ers in ve-groepen. De inzet van de hbo’er in de ve wordt vanaf 1 januari
2022 een landelijke verplichting. De urennorm hiervoor is nog onbekend2.
Tegelijkertijd geldt vanaf 1 januari 2019 vanuit de wet Innovatie en Kwaliteit Kinderopvang
(IKK) de verplichting om op alle kinderopvanggroepen (regulier én ve) een professional op
mbo4 of hbo niveau in te zetten als pedagogisch beleidsmedewerker/coach. Het
uitgangspunt van de minister is dat de toekomstige inzet van hbo’ers in de ve goed aansluit
bij de inzet van pedagogisch beleidsmedewerkers/coaches in de kinderopvang en de eisen
die daar vanuit de kinderopvangwetgeving aan worden gesteld3.
Bij het uitwerken van de toekomstige richtlijnen voor de inzet van hbo’ers is het van belang
zowel de ervaringen, wensen en behoeften van de G37 mee te nemen, als die van
middelgrote en kleine gemeenten, waar hbo’ers in de ve nog geen gemeengoed zijn.
Immers, bij het uitvoeren van deze maatregel zullen zij mogelijk met hele andere
uitdagingen te maken krijgen. Dit rapport beschrijft de resultaten van de inventarisatie bij
deze middelgrote en kleine gemeenten. De inventarisatie bestond uit een schriftelijke
vragenlijst en uit telefonische interviews met ambtenaren en ve-aanbieders.

Leeswijzer
In hoofdstuk 1 beschrijven we kort de doelen, vragen en aanpak van deze quickscan. In
hoofdstuk 2 vatten we de uitkomsten van onze eerdere interviewronde in de G37 samen. In
hoofdstuk 3 beschrijven we de resultaten van het onderzoek in middelgrote en kleine
gemeenten. In hoofdstuk 4 geven we een samenvatting en conclusies, en maken daarbij
een koppeling tussen de bevindingen uit de G37 en de bevindingen uit de middelgrote en
kleine gemeenten.

1

Kamerbrief 333409, 16 maart 2012. Basis voor Presteren, Actielijn 5: Effectief benutten van extra leertijd voor jonge kinderen.
Kamerbrief 1402027, 29 november 2018. Uitwerking Regeerakkoordmaatregel versterking voorschoolse educatie.
3
Kamerbrief 1402027, 29 november 2018. Uitwerking Regeerakkoordmaatregel versterking voorschoolse educatie.
2

Hbo’er in de vve

6

Sardes, 2019

Definitief rapport maart 2019

1. Doel en aanpak
Doel
Het doel van deze quickscan is om het ministerie handvatten te bieden voor de te maken
beleidskeuzes inzake de inrichting van de functie hbo-geschoolde professional in de ve en
om daarbij specifiek in te gaan op vraagstukken die spelen in de middelgrote en kleine
gemeenten. Daartoe inventariseren we 1) praktijken en ervaringen wat betreft de huidige
hbo-inzet in middelgrote en kleine gemeenten en 2) de verwachte mogelijkheden en
uitdagingen wat betreft de toekomstige hbo-inzet in deze gemeenten.
De volgende vier onderwerpen staan in deze inventarisatie centraal:
1. Ureninzet
2. Opleidingsvereisten
3. Takenpakket
4. Type dienstverband en inschaling
Voor elk onderwerp onderzoeken we hoe de antwoorden van de respondenten zich
verhouden tot de nieuwe functie van pedagogisch coach/beleidsmedewerker uit de wet IKK
en tot de resultaten van de inventarisatie in de G37.

Aanpak
Onze aanpak bestond uit het breed verspreiden van een schriftelijke enquête en uit het
voeren van verdiepende interviews in twee middelgrote en twee kleine gemeenten.
1. Schriftelijke enquête
We stuurden via e-mail een vragenlijst uit naar alle (bij ons bekende) vve-ambtenaren van de
middelgrote en kleine gemeenten. Dit betrof 305 ambtenaren van 290 gemeenten4. De
vragenlijst bestond uit drie onderdelen:
-

-

-

4

Achtergrondkenmerken
o Van de gemeente: aantal inwoners, aantal kernen
o Van de vve-doelgroep: aantal doelgroepkinderen, spreiding over de kernen
o Van het vve-aanbod: aantal aanbieders, aantal groepen, spreiding over de
kernen, aantal kinderen per groep
Huidige inzet hbo’er
o Indien hbo’ers reeds worden inzet:
 Reden, vanaf welk jaar, financiering (wel/niet door gemeente)
 Vorm van de inzet (als coach, ondersteunend, meewerkend op de
groep, als beleidsmedewerker)
 Aantal uren inzet, flexibiliteit in ureninzet, tevredenheid
 Ervaren meerwaarde, ervaren knelpunten
o Indien geen inzet: reden
Toekomstige inzet hbo’er.
Hoe kijkt de gemeente naar:

Per 1-1-2019 heeft Nederland 355 gemeenten waarvan 318 gemeenten vallen onder de noemer ‘middelgrote en kleine’ gemeenten

Hbo’er in de vve

7

Sardes, 2019

Definitief rapport maart 2019

o
o
o

o
o
o
o
o
o
o
o

Gewenste vorm van de inzet (als coach, ondersteunend, meewerkend op de
groep, als beleidsmedewerker, anders)
Verwachte meerwaarde
Type constructie (in dienst opvangorganisatie alleen werkzaam voor deze
organisatie, in dienst opvangorganisatie en voor meerdere organisaties
werkzaam, in dienst van gemeentelijk expertisecentrum, welzijnsorganisatie
of samenwerkingsverband, anders)
Inschaling (wie bepaalt)
Voorkeur voor inzet als coach, beleidsmedewerker of combinatie
Gewenst takenpakket (OGW, coaching pm’ers, doorgaande lijn, etc.)
Gewenst opleidingsniveau, ve-scholing noodzakelijk of niet
Gewenste ureninzet, haalbaarheid van twee uur, flexibele ureninzet, relatie
ureninzet – uitvoerbaarheid
Inzet IKK-coaches als vve-coach
Beschikbaarheid en werving van de hbo’ers
Enthousiasme over de maatregel, aandachtspunten voor OCW

2. Interviews
Daarnaast hielden we verdiepende interviews in twee middelgrote en twee kleine
gemeenten. Deze gemeenten selecteerden we uit onze warme contacten. We kozen
gemeenten die verschilden in achtergrondkenmerken (grootte, aantal kernen, spreiding vvedoelgroep en vve-aanbod).
In iedere gemeente spraken we met zowel de ambtenaar als een vve-aanbieder. Het ging dus
in totaal om acht gesprekken. De thema’s uit de schriftelijke enquête vormden de leidraad
voor deze gesprekken en waar van toepassing gingen we op sommige onderwerpen dieper
in.

Hbo’er in de vve

8

Sardes, 2019

Definitief rapport maart 2019

2.

Belangrijkste bevindingen uit de quickscan in de G37
In dit hoofdstuk beschrijven we in vogelvlucht de belangrijkste conclusies uit de quickscan
naar de hbo-inzet in de G37. Deze achtergrondinformatie vormt de basis voor het volgende
hoofdstuk, waarin we de uitkomsten van het onderzoek bij de middelgrote en kleine
gemeenten beschrijven.

Hbo’er nog steeds vaak als coach boven de groep, maar ook nieuwe varianten
De Bestuursafspraken in 2012 gaven de gemeenten een zekere vrijheid voor een lokale
invulling van de hbo-functie. Dit heeft in de G37 tot een verscheidenheid aan praktijken
geleid. Eind 2018 bleek de hbo’er als coach (boventallig) nog steeds de meest gehanteerde
constructie. In deze constructie zien we dat de hbo’er over het algemeen ingezet wordt op
de manier waarop deze functie destijds bedoeld was: het versterken van de ve-kwaliteit op
de groep. De hbo’er meewerkend op de groep en de hbo’er als ib’er/zorgondersteuner komt
ook voor, maar minder vaak. In een aantal gemeenten is recent gekozen voor een nieuw type
constructie. De verschillende ondersteunende functies op een ve-groep, zoals de vve-coach,
de pedagogisch coach en de ib’er/zorgondersteuner, zijn geïntegreerd in één nieuwe hbofunctie, belegd bij één persoon. Men beoogt daarmee een te grote versnippering van taken
en verantwoordelijkheden te voorkomen en het aantal volwassenen op de groep te
beperken.

Vier uur per week per groep; meer hoeft niet, minder is te weinig

In de gemeenten die werken met de hbo’er als coach wordt vastgehouden aan de richtlijn
uit de Bestuursafspraken: vier uur per week per groep. Eén gemeente heeft de inzet
teruggebracht naar 3,5 uur per week per groep. Op de vraag of de hbo’ers ook effectief
ingezet kunnen worden in minder tijd (twee uur per week, een totaal van 80 uur per jaar)
zijn de reacties verdeeld, maar overwegend negatief. Men geeft aan dat zowel om
taakinhoudelijke als om organisatorische redenen een vermindering van het totaal aantal
beschikbare uren niet wenselijk is. Op sommige, maar lang nog niet alle, plekken is de inzet
nu al flexibel; niet iedere groep krijg wekelijks hetzelfde aantal uren hbo-ondersteuning.

Opleidingseisen: hbo-diploma, vve-kennis en liefst ook coachingservaring

Alle betrokken gemeenteambtenaren bevestigen dat volgens de gemeentelijke eisen de
hbo’ers in de ve hbo-gediplomeerd dienen te zijn. Mbo-geschoolde pm’ers met hbo- werken denkniveau voldoen niet om voor subsidie in aanmerking te komen. Alle respondenten
noemen het belang van vve-kennis en -ervaring. Coachingservaring wordt als pré genoemd,
maar is geen harde vereiste. Intervisie en scholing van de hbo’ers wordt soms door de
gemeente georganiseerd en bekostigd maar het komt ook voor dat organisaties zelf kiezen
welke scholing zij inzetten voor de hbo’ers, waarbij de gemeente (gedeeltelijk) subsidieert.

Takenpakket: versterken ve-aanbod en soms verbreding naar zorgtaken

In de G37 is de hoofdtaak van de hbo’ers het versterken van de kwaliteit van het veaanbod. Meestal gebeurt dit door het observeren en coachen van de pm’er bij het
doelgericht en planmatig werken (OGW), coachend aanwezig zijn bij kindbesprekingen en
het opzetten, coördineren en onderhouden van een stevige kwaliteitscyclus. Andere taken
die vaak genoemd worden: organiseren doorgaande lijn, versterken ouderbetrokkenheid en
Hbo’er in de vve

9

Sardes, 2019

Definitief rapport maart 2019

warme overdracht en het onderhouden van relaties met zorgpartijen. De hbo’ers krijgen
hiernaast in veel gemeenten te maken met nieuwe taken rond vroegsignalering en de zorg
voor individuele kinderen met extra ondersteuningsbehoeften. De hbo’ers observeren,
adviseren, schrijven handelingsplannen en onderhouden de contacten met externe
(zorg)partijen.
De meerwaarde van de hbo’ers wordt door alle respondenten onderstreept. De hbo’ers
verhogen de kwaliteit op de groep. Zij versterken het handelen van de mbo-geschoolde
pm’ers en nemen extra taken op zich. De verhouding van de vve-coach tot de IKK-coach is
nog niet klip en klaar. In veel gemeenten is er eind 2018 nog geen ervaring mee opgedaan.
De gemeenten zien het als uitdaging om te bepalen of de IKK-coaches vve-subsidiewaardig
zullen zijn, bijvoorbeeld wat betreft ve-opleiding en -ervaring.

Dienstverband en inschaling

De hbo’ers hebben verschillende soorten dienstverbanden. Het vaakst is de hbo’er in dienst
van een opvangorganisatie en verricht zij alleen voor die organisatie werkzaamheden. De
gemeente subsidieert de organisatie en de organisatie bepaalt vervolgens zelf de
inschaling. Het komt bijna niet voor dat de hbo’er in dienst is bij een (grote)
opvangorganisatie of bij een gemeentelijk expertisecentrum en voor meerdere
opvangorganisaties werkzaamheden verricht. We horen dat de hbo’ers moeilijk te vinden
zijn: door personeelstekorten in kinderopvang en onderwijs is de spoeling dun. We horen
van de meeste gemeenten en organisaties geen signalen dat de inschaling van de hbo’ers
een zorgenpunt is.

Conclusies
-

-

-

Er zijn grote verschillen tussen gemeenten en organisaties in hoe de hbo’er wordt
ingezet in de ve. De keuze voor een bepaalde inzet is vaker een pragmatische dan
een idealistische keuze. Dat wil zeggen, keuzes zijn vaker gebaseerd op praktische
randvoorwaarden (wettelijke eisen, financiële kaders, het bestaande
personeelsbestand, het aantal locaties en groepen, de samenwerking tussen
aanbieders) dan op inhoudelijke argumenten (doel van de functie, te bereiken
meerwaarde, ondersteuningsbehoefte van de kinderen en pm’ers).
We zien in de G37 het takenpakket van de hbo’er verbreden en daarmee
verwijderen van het oorspronkelijke doel van kwaliteitsverhoging op de groepen.
De kwaliteit en meerwaarde die de hbo’er kan leveren is in grote mate afhankelijk
van de positie die zij heeft binnen de organisatie en welke taken al dan niet bij haar
belegd worden. De toegevoegde waarde van de hbo’er is niet los te zien van dit
grotere geheel.
De meerwaarde die de hbo’er op vve-groepen kan bieden is daarnaast afhankelijk
van de basiskwaliteit in de kinderopvang, zoals deze door de gemeente en
organisaties gezamenlijk wordt neergezet. Hoe beter de basiskwaliteit op orde is,
hoe groter de meerwaarde van de hbo’er voor de vve. De nieuwe eisen in de wet
IKK stellen hogere eisen aan de basiskwaliteit en scheppen daarmee de
voorwaarden voor een gerichtere inzet van de hbo’er op de ve-groepen.

Hbo’er in de vve

10

Sardes, 2019

Definitief rapport maart 2019

3. Enquête en interviews middelgrote en kleine gemeenten
3.1 Achtergrondkenmerken deelnemende gemeenten
Schriftelijke enquête
Van de 290 benaderde gemeenten, vulden 48 ambtenaren de vragenlijst volledig in (=17%)
en nog eens 73 ambtenaren vulden een gedeelte van de vragenlijst in (=25%).
62 ambtenaren gaven aan voor welke gemeente zij werkzaam zijn. De deelnemende
gemeenten zijn goed gespreid over de verschillende regio’s (Noord, Midden, Zuid, Oost en
West).

Figuur 1. Deelnemende gemeenten aan de schriftelijke enquête en de interviews.

Het aantal inwoners van de deelnemende gemeenten varieert van 8.500 tot 78.000, met een
gemiddelde van 33.000. Dertien gemeenten bestaan uit één grote kern, zonder kernen
daaromheen. De overige deelnemende gemeenten hebben te maken met één of twee grote
kernen, met daaromheen meerdere kleine kernen.
Het aantal doelgroepkinderen varieert van 5 tot 450, met een gemiddelde van 75. Zestig
procent van de gemeenten geeft aan dat de doelgroepkinderen ongelijkmatig zijn gespreid
over de kernen. In twintig procent zijn de kinderen wel gelijkmatig gespreid over de kernen.
In de overige twintig procent is slechts sprake van één kern en is spreiding over kernen dus
niet aan de orde.

Hbo’er in de vve

11

Sardes, 2019

Definitief rapport maart 2019

Gemiddeld zijn er in de gemeenten acht vve-locaties (variërend van één tot twintig) en het
aantal vve-groepen is gemiddeld elf (variërend van één tot 45).
De meeste gemeenten hebben te maken met een speelveld van meerdere aanbieders. In vijf
gemeenten gaat het om zowel landelijke, regionale als lokale aanbieders. In de meeste
gevallen gaat het om een combinatie van landelijke en regionale aanbieders. Geen enkele
gemeente heeft alleen met lokale aanbieders te maken.
Bijna alle gemeenten geven aan dat er sprake is van gemengde groepen met zowel doelgroep
als niet-doelgroep kinderen. 55% procent van de gemeenten geeft aan dat er gemiddeld
minder dan vijf vve-kinderen op een groep zitten, en 43% van de gemeenten geeft aan dat
dit gemiddeld vijf tot tien kinderen is. In één gemeente zitten er meer dan tien kinderen op
een groep.
In een derde van de gemeenten is het vve-aanbod gelijkmatig verdeeld over de kernen. In
veertig procent van de gemeenten is sprake van een ongelijkmatig aanbod: in sommige
kernen zijn er veel groepen/locaties in andere kernen geen of weinig aanbod. Op de vraag of
het voor alle kinderen met een vve-indicatie mogelijk is om binnen de eigen kern vve te
volgen, zegt 55% ‘ja’ en 45% ‘nee’.

Interviews
Voor de interviews selecteerden we uit onze warme contacten vier gemeenten die
varieerden in achtergrondkenmerken:
-

1 middelgrote gemeente uit het noorden van het land (35.000 inwoners), met één
grote en meer dan vijf kleine kernen
1 middelgrote gemeente uit het westen van het land (107.000 inwoners), met een
aantal grote en een aantal kleine kernen
1 kleine gemeente uit de Randstad (31.000 inwoners), met één grote kern
1 kleine gemeente uit het oosten van het land (23.000 inwoners), met één grote kern
en vijf kleine kernen

In de interviews met de gemeenten vroegen we de ambtenaren welke voorschoolse
aanbieder uit hun gemeente we het beste voor een interview konden benaderen. Het betrof
in drie gevallen een lokale aanbieder en in één geval een regionale aanbieder. We spraken in
drie gevallen met de directeur(-bestuurder) en in één geval met de vve-coördinator.

3.2 Bevindingen uit de enquête en interviews
In de volgende paragrafen van dit hoofdstuk beschrijven we de bevindingen uit de
schriftelijke enquêtes en interviews op de vier centrale thema’s:
1. Ureninzet
2. Opleidingsvereisten
3. Takenpakket
4. Type dienstverband en inschaling
Een belangrijke opmerking vooraf: Uit de reacties valt op te maken dat er voor ambtenaren
en aanbieders nog veel onzeker is. Uit de enquête blijkt dat 61% van de middelgrote en
Hbo’er in de vve

12

Sardes, 2019

Definitief rapport maart 2019

kleine gemeenten nog geen gemeentelijk beleid heeft ontwikkeld op dit onderwerp. Het
beeld van het precieze doel en dus de inrichting van de hbo-functie is in veel gevallen nog
niet uitgekristalliseerd.

3.2.1 Ureninzet

Vragen die bij dit thema centraal staan: Indien er al gewerkt wordt met hbo-geschoolde
beroepskrachten in de ve; wat is de huidige ureninzet? Hoe tevreden is men daarover?
Kijkend naar de toekomst: hoeveel uren zou wenselijk, optimaal zijn? Hoe beïnvloedt de
hoogte van de ureninzet de uitvoerbaarheid? Moet de ureninzet flexibel zijn? Hoe verhoudt
dit zich tot de vereisten uit de IKK-richtlijnen?

Huidige ureninzet
In de helft van de middelgrote en kleine gemeenten worden momenteel hbo’ers ingezet in
de ve. De belangrijkste redenen die daarvoor genoemd worden zijn het anticiperen op de
aankomende wet- en regelgeving en het verhogen van de kwaliteit. Een aantal gemeenten
noemt dat de hbo’ers bij toeval in het personeelsbestand van de opvangorganisaties
aanwezig zijn. Ook verwijst een aantal gemeenten naar de hbo’ers die op grond van de wet
IKK werkzaam zijn als coach/beleidsmedewerkers in de kinderopvang. In de meeste
gemeenten is het werken met hbo’ers een recente ontwikkeling (vanaf 2016, 2017 of
2018).
In de gemeente waar nog geen hbo’ers worden ingezet worden de kosten, zowel voor de
gemeente als voor de aanbieders, en het feit dat het nog geen verplichting is, het vaakst
genoemd als reden.
De huidige ureninzet van de hbo’ers verschilt: de meeste gemeenten noemen een
aanstelling in fte (0,8 fte, 1 fte, 2 fte, 8 uur per week, 16 uur per week). Dit beeld komt
overeen met het type inzet dat zij noemen: de hbo’er heeft een brede functie met
verschillende taken: coach, vve-coördinator, zorgondersteuner en beleidsmedewerker.
Daarnaast staat de hbo’er in 40% van de gevallen ook nog op de groep. Dit is een ander
type inzet dan we tegenkwamen in de G37, waar de meeste hbo’ers een specifieke
aanstelling hebben als coach. Slechts twee gemeenten geven aan dat de inzet wel per
groep/locatie is. Zij noemen 2 uur per week per groep en 4 uur per week per locatie.
Aansluitend bij bovengenoemde brede taakinvulling, geven gemeenten aan dat de
ureninzet van de hbo’er momenteel niet afhankelijk is van de zwaarte van de groep.
Het merendeel van de gemeenten (83%) is tevreden over de huidige ureninzet. De overige
17% zou meer uren wenselijk vinden, niemand zou minder uren beter vinden.

Toekomstige ureninzet
De respondenten is gevraagd aan te geven hoeveel uur per week een ve-groep volgens hen
ondersteund moet worden door een hbo’er, wil dit effectief zijn. Een kwart van de
respondenten zegt dit niet te kunnen inschatten. Een vijfde zegt dat dit afhankelijk is van de
zwaarte van de groep en van de het niveau/de kwaliteiten van de pm’ers.
De rest van de respondenten noemt een urenaantal: een vijfde noemt twee uur per week,
een vijfde zegt vier uur per week. Tien procent gaat voor meer dan vier uur per week. De
overige vijf procent noemt 1 of 3 uur per week.

Hbo’er in de vve

13

Sardes, 2019

Definitief rapport maart 2019

Figuur 2. Antwoord op de vraag: “Hoeveel uur moet een ve-groep gemiddeld volgens u ondersteund worden
door een hbo’er, wil dit effectief zijn?

Vervolgens hebben we de respondenten gevraagd of de uitvoerbaarheid van de functie van
de hbo’er, zoals zij deze voor ogen hebben, haalbaar is in twee uur per week per groep.
Hierop reageert bijna zestig procent met ‘weet ik niet’. Een vijfde gaat ervan uit dat dit
voldoende is, waarbij de belangrijkste reden die genoemd wordt de aanwezigheid van de
IKK-coach is. Een vijfde vindt twee uur te weinig, omdat men vreest dat de hbo’er dan niet
genoeg verbinding met de groep en pm’ers kan leggen en omdat het takenpakket er te
groot voor is. Een geïnterviewde ambtenaar: “Twee uur per week is wel erg weinig, wil je
als coach echt observeren en dat ook weer terugkoppelen. Ik heb organisaties met maar
één of twee vve-groepen. Twee uur per week hbo-inzet, wat levert dat op? Bovendien zie ik
het gevaar in kleine organisaties dat dit soort uurtjes opgaan aan management en andere
organisatiedingen.”
In een ander interview zegt een aanbieder juist voorkeur te hebben voor twee uur per
week: “Twee uur is toch makkelijker denk ik. Ik snap dat de coach meer uur per groep wil,
maar voor mij is het makkelijker om mensen die nu op de groep staan voor twee uur per
week vrij te maken. En ik denk ook dat het aantrekkelijker is; pm’ers kunnen coachingswerk
en het werk op de groep combineren. Dan hoeven ze niet van hun groep af.”
Bijna alle respondenten geven aan dat ze het belangrijk vinden dat de ureninzet flexibel zal
worden: de ene groep heeft in hun ogen structureel meer hbo-inzet nodig dan de andere
groep. Eén respondent geeft aan dat er dan wel een minimumnorm per groep moet gelden
om ervoor te zorgen dat iedere groep gebruik kan maken van de expertise.
In de interviews vragen gemeenten en aanbieders zich af wat straks de definitie van een vegroep wordt. Vanaf hoeveel doelgroepkinderen gaat de eis gelden? Moet er ook een hbo’er
worden ingezet als er slechts één of twee doelgroepkinderen op een groep zitten? Daaraan
gerelateerd maakt men zich zorgen of vve-groepen met weinig kinderen nog wel te
handhaven te zijn: met alle vve-eisen worden de kosten voor een groep steeds hoger en
wordt het rendabeler om doelgroepkinderen te concentreren op een beperkter aantal
plekken. In dit licht maken gemeenten zich zorgen of zij in de kleine kernen nog wel ve
kunnen blijven aanbieden.
Ook hebben we respondenten gevraagd hoe in hun ogen de uitvoerbaarheid samenhangt
met de hoogte van het aantal verplichte uren. Driekwart van de gemeenten geeft aan te
Hbo’er in de vve

14

Sardes, 2019

Definitief rapport maart 2019

verwachten dat de uitvoerbaarheid lastiger wordt naarmate er meer uren verplicht zullen
zijn. Men geeft hiervoor de volgende redenen:
- De kosten zijn dan hoger.
- Werving van de hbo’ers is dan moeilijker, krapte op de arbeidsmarkt gaat nog
sterker een rol spelen.
- Er is dan minder ruimte voor eigen invulling en flexibiliteit. Men vreest dat er
minder naar behoefte geschoven kan worden: Bij kleine groepen en in rustige
periodes wil men de mogelijkheid hebben om de inzet klein te houden. Dat kan niet
als de verplichte ureninzet hoog is.
- Ook verwacht men dat er bij een hogere ureninzet meer mensen nodig zijn, omdat
groepen vaak op dezelfde tijden draaien en een coach niet op meerdere plekken
tegelijk aanwezig kan zijn.
Een kwart van de gemeenten verwacht dat een hoger verplicht aantal uren juist makkelijker
uitvoerbaar is. Men noemt onder andere dat dat qua dienstverband makkelijker te regelen
is. Ook wordt genoemd dat de hbo’er bij meer beschikbare uren flexibeler kan werken en
doelen beter kan behalen.
Het merendeel van de gemeenten verwacht gezamenlijk met de vve-aanbieders te gaan
beslissen over de ureninzet van de hbo’er.

3.2.2 Opleidingsvereisten

Bij dit thema gaat het om de volgende vragen: Wat zijn de geldende en de gewenste
opleidingsvereisten voor hbo’ers in de ve? Is ve-scholing noodzakelijk of niet? Hoe verhoudt
dit zich tot de vereisten uit de IKK-richtlijnen?
Op de vraag welke opleidingen volgens de gemeente geschikt zijn voor het werken als
hbo’er in de ve geven de gemeenten aan dit vooral hbo pedagogiek en hbo sociaal
pedagogische hulpverlening zijn. Een derde geeft aan dat ook de Pabo voldoet. Een twee
jarige Associate Degree of PEM (pedagogisch educatief medewerker) wordt genoemd door
een vijfde van de respondenten. Slechts vijf procent vindt MBO 4 pedagogisch werk
voldoen.
Een aanbieder vraagt zich af hoe dit zich gaat verhouden tot IKK: daarin voldoet ook MBO4
met extra scholing. Gaat hetzelfde gelden voor de hbo’er in de vve? Bij kleinere organisaties
is het nu vaak de houder met een MBO-achtergrond die door extra scholing te volgen
zichzelf geschikt maakt als IKK-coach. De vraag is of dat ook kan voor de vve-functie.
Meer dan 90% van de respondenten geeft aan dat men voor de uitvoering van de hbofunctie ook vve-scholing noodzakelijk vindt. Gerichte vve-kennis en -ervaring is nodig om
met de specifieke doelgroep en methodieken te kunnen werken en pm’ers te kunnen
begeleiden. Eén van de respondenten noemt een bijkomend voordeel van een vegeschoolde hbo’er: de hbo’er is dan flexibeler inzetbaar, dus ook op de groep.
Op de vraag of men verwacht geschikte hbo’ers voor de vve-groepen te kunnen werven
reageren de ambtenaren verdeeld. De helft denkt van wel en baseert dat op de huidige
arbeidsmarkt. Ook ziet men het als een aantrekkelijke, uitdagende functie, ook voor
bestaande medewerkers. De andere helft verwacht dat de hbo’ers moeilijk of niet
beschikbaar zullen zijn, gezien de huidige krapte op de arbeidsmarkt, zowel in de
Hbo’er in de vve

15

Sardes, 2019

Definitief rapport maart 2019

kinderopvang als in het onderwijs. De aanbieders geven aan dat het moeilijk zal worden: “Ik
ben al blij dat ik de IKK-plekken heb weten in te vullen”.
Een kinderopvangaanbieder geeft aan: “Ik verwacht dat ik de hbo’ers niet extern zal
kunnen werven vanwege de krapte op de arbeidsmarkt, dus ga in kijken welke collega’s
hiervoor in aanmerking komen. Dan is het voor hen aantrekkelijker als het mogelijk is de
functie hbo’er en pm’er op de groep te kunnen combineren. Zij willen ‘hun’ groepen niet
verlaten”.

3.2.3 Takenpakket

Bij dit thema gaat het om de volgende vragen: Wat is het huidige takenpakket van de
hbo’er, en hoe tevreden is men daar over? Wat zou het takenpakket moeten zijn? Wat is
het doel van de functie en daarmee de meerwaarde? Hoe verhoudt zich dit tot de taken
van de IKK-coach?

Huidig takenpakket

Driekwart van de gemeenten geeft aan dat als zij met hbo’ers werken, deze als coach
ingezet worden, boven formatief. Daarnaast geeft ongeveer de helft van de gemeenten (er
konden meerdere antwoorden gekozen worden) aan dat de hbo’ers ondersteuningstaken
uitvoeren zoals die van zorgcoördinator of intern begeleider (IB’er). Opvallend is dat in
meer dan de helft van de gevallen de invulling van de rol verschilt per aanbieder; dat wil
zeggen dat er binnen één gemeente verschillende vormen van hbo-inzet voorkomen.
90 procent van de gemeenten waar momenteel hbo’ers ingezet worden, ervaart hier
meerwaarde van. Men geeft aan dat het pedagogisch handelen van pm’ers op de groepen
versterkt wordt door de coachende ondersteuning van de hbo’er. Ook wordt de
helicopterview van de hbo’ers genoemd als een waardevolle kwaliteit. De hbo’ers kunnen
beleid vertalen naar handelingsadviezen aan pm’ers op de werkvloer, zorgen voor intervisie
en bieden meerwaarde bij het bewaken van doelen. Ook spelen ze een rol bij de
vroegsignalering van ontwikkelingsachterstanden of andere zorgen bij kinderen.
Eén gemeente geeft aan zij pedagogisch medewerkers op mbo-niveau óók ‘goud waard’
vindt, vooral in de communicatie met ouders. ‘Hbo’ers hebben soms meer afstand tot de
problematiek van sommige ouders bijvoorbeeld in geval van problemen rond
anderstaligheid, armoede, stress, etc.’.

Toekomstig takenpakket

Vooruitblikkend op de situatie in 2020 vroegen we de ambtenaren na te denken over de
manieren waarop zij de hbo’er zouden willen inzetten in de ve.
Ten eerste vroegen we de gemeenteambtenaren na te denken welke vorm van hbo-inzet in
hun gemeente zou passen. Ze konden daarbij kiezen uit de verschillende vormen die we in
de G37 waren tegengekomen. Twee derde van de gemeenten denkt aan een boven
formatieve inzet in de vorm van een coach of ondersteuner. Dertig procent van de
gemeenten ziet (ook) een beleidsfunctie voor zich. Een kwart van de gemeenten overweegt
(ook) een formatieve inzet, waarbij de hbo’er op de groep staat.

Hbo’er in de vve

16

Sardes, 2019

Definitief rapport maart 2019

Figuur 3. Antwoord op de vraag: Aan welke vorm van hbo-inzet denkt u?' (meerdere antwoorden mogelijk)

We legden de respondenten een lijst met mogelijke taken voor de hbo’er voor. Zij mochten
hieruit meerdere taken kiezen. Taken die straks volgens de respondenten onder
verantwoordelijkheid van de hbo’ers zouden moeten vallen zijn op de allereerste plaats
coaching van pm’ers op educatief handelen (69%) en coaching van pm’ers op pedagogisch
handelen (66%), gevolgd door het organiseren en onderhouden van de doorgaande lijn
(60%) en het ondersteunen bij doelgericht/planmatig werken (opbrengstgericht) (57%).
Ook het onderhouden van relaties met het veld (onderwijs, zorg, gemeente) wordt door
meer dan de helft van de gemeenten gekozen (52%). Veel minder vaak geven gemeenten
aan dat zij hbo’ers zien als uitvoerder van managementtaken en beoordelings- en
functioneringsgesprekken (beide 10%) of het meedraaien op de groepen (16%).
In de wet IKK is sprake van een combinatie van taken voor de pedagogisch
coach/beleidsmedewerker. Deze taken mogen door verschillende of door dezelfde persoon
uitgevoerd worden. Het gaat om beleidsontwikkeling en coaching. Om de samenhang met
de functie van de IKK-coach duidelijker te krijgen, stelden we daarom de volgende vraag:
‘Ziet u de hbo’er in de ve vooral als coach van pm’ers of vooral als beleidsontwikkelaar?’
Meer dan de helft van de respondenten antwoordde hierop: “beide.” Een derde van de
respondenten ziet de hbo’er vooral als coach. Slechts één respondent ziet de hbo’er vooral
als beleidsontwikkelaar. Tien procent geeft als antwoord ‘anders’ en noemt hier
‘zorgcoördinator’ en taken rond vroegsignalering.
Ongeveer driekwart van de gemeenten geeft aan dat zij het mogelijk achten dat de IKKcoach ingezet wordt als hbo’er op de ve groepen. Een groot aantal maakt daarbij wel de
kanttekening dat het een voorwaarde is dat deze persoon VVE geschoold is of tenminste
VVE kennis heeft. De functies liggen in elkaar verlengde, zo constateert een groot deel van
de respondenten, maar hebben wel elk hun eigen specifieke aandachtsgebied. De reden
om de taken door dezelfde persoon uit te laten voeren zijn voornamelijk praktisch van aard:
het is dan niet nodig om nieuwe functionarissen te werven, zowel in- als extern is het
moeilijk geschikte personen te vinden. Ten tweede geeft een aantal van de respondenten
aan dat zij het niet wenselijk vinden als pm’ers door twee verschillende coaches begeleid
worden. Een kwart van de respondenten vindt het geen optie om de IKK coach in te zetten
als hbo’er op de ve groepen. Over de reden hiervoor zijn zij eensgezind: ve vraagt specifieke
kennis en expertise die (veelal) niet bij IKK coaches aanwezig is. ‘Vve is echt wat anders dan
reguliere opvang.’ Bovendien hangt veel af van de uiteindelijke opleidingseis die aan de
Hbo’er in de vve

17

Sardes, 2019

Definitief rapport maart 2019

hbo’ers in de ve gesteld wordt want: ‘Een groot deel van onze IKK-coaches is niet hbo
opgeleid maar mbo4, dat mag binnen IKK’.

3.2.4 Dienstverband en inschaling
De volgende vragen staan bij dit thema centraal: Wat voor dienstverband hebben de
hbo’ers in de ve (formatief, boven formatief, welke inschaling)? Hoe verhoudt zich dit tot
de vereisten uit de IKK-richtlijnen?

Huidig dienstverband en inschaling
Van de 23 gemeenten die aangeven nu al hbo’ers in te zetten op vve groepen geven er acht
aan dat zij dit volledig financieren en zes doen dit deels. In negen gemeenten bekostigt de
gemeente de hbo’ers niet.

Toekomstig dienstverband en inschaling
De gemeenten kregen in de enquête de vraag: Als het gaat om het in dienst nemen van de
hbo’er in de vve, wat is het meest waarschijnlijke scenario voor uw gemeente? Ruim de
helft van de gemeenten geeft aan dat zij waarschijnlijk zullen kiezen voor een constructie
waarbij de hbo’er in dienst is van een opvangorganisatie en uitsluitend voor deze
opvangorganisatie werkzaamheden verricht. Het tweede antwoord (ongeveer een kwart
van de respondenten) is dat de hbo’er in dienst is van een (grote) opvangorganisatie, maar
ook werkzaamheden verricht voor andere (kleinere) opvangorganisaties. Slechts twee
gemeenten geven aan dat zij overwegen de hbo’ers zelf in dienst te nemen, bijvoorbeeld in
een gemeentelijk expertisecentrum van waaruit de hbo’ers taken uitvoeren voor de
verschillende opvangorganisaties. Wat betreft de inschaling van de hbo’ers geven
gemeenten aan dat zij verwachten dat zij de inschaling van de hbo’ers zullen overlaten aan
de organisaties waar zij in dienst treden. Drie van de respondenten geven aan dat zij
hierover afspraken zouden willen maken met de kinderopvangorganisaties.

Hbo’er in de vve

18

Sardes, 2019

Definitief rapport maart 2019

4. Samenvatting en conclusies
Nog veel onduidelijkheid en onzekerheid
Uit onze inventarisatie blijkt dat de meeste middelgrote en kleine gemeenten en
aanbieders alleen in grote lijnen een beeld hebben van de inzet van de hbo’er in de ve
vanaf 2022. De meeste gemeenten hebben nog geen beleid ontwikkeld op dit thema en zijn
hierover niet concreet in gesprek met de aanbieders. De meeste respondenten geven aan
momenteel druk te zijn met de invulling van de 16 uur ve en bovendien zijn de pedagogisch
coaches/beleidsmedewerkers vanuit wet IKK pas net aan de slag. Met name de gemeenten
hebben nog weinig zicht op de daadwerkelijke invulling en opbrengsten van deze nieuwe
functie in de kinderopvang.
Zeker in gemeenten waar de hbo-functie in de ve nog geen gemeengoed is, bestaat bij
ambtenaren en aanbieders onzekerheid over de te maken keuzes. Deze onzekerheid
bestaat met name op twee vlakken: 1) ten aanzien van het doel van de nieuwe functie en
daarmee samenhangend de best passende taakinhoud en positionering van de hbo’er, en
2) over de richtlijnen die vanuit OCW zullen gaan gelden en daarmee samenhangend de
praktische invulling van de functie, zoals het aantal uren, de kosten, opleidingseisen en
inschaling.
Zaken die gemeenten en aanbieders zich afvragen:
 Financiën: Hoeveel budget krijgen we hier straks voor? Komt er extra geld bovenop
de oab-middelen die nu al toegezegd zijn? Hoeveel kost de inzet van een hbo’er
gemiddeld? Welke constructie is het goedkoopst, een hbo’er meewerkend op de
groep of juist de hbo’er als boven formatieve kracht? Wat doet deze maatregel met
de kostprijs van ve? Is het straks met de stijgende kosten nog wel rendabel om vve
op alle groepen te blijven aanbieden? Moeten we groepen opheffen?
 Personeel: Welke opleidingseisen gaan gelden? Hoe sluiten deze aan bij de eisen
die gelden voor pedagogisch coach/beleidsmedewerker uit IKK? Voldoet MBO met
aanvullende scholing ook, net zoals in IKK? Wie van mijn personeel voldoet straks
aan de opleidingseisen? Bij wie past deze taak, wie vindt dit leuk? Hoe moet er
ingeschaald worden? Welke dienstverbanden kunnen we opplussen? Of moeten we
de hbo’ers extern gaan werven of inhuren? Hoe is de arbeidsmarkt voor deze
functie?
 Uren: hoeveel uur wordt verplicht? En als we meer willen, wie gaat dat betalen?
Hoe flexibel mogen deze uren ingezet worden over weken, maanden, jaren?
 Welke groepen: moeten we de hbo’er inzetten op alle vve-groepen? Ook op
groepen waar slechts 1 á 2 doelgroepkinderen naar toe gaan? Mogen we ook
beslissen om op sommige groepen helemaal geen hbo-inzet te doen? Hoeveel
vrijheid krijgen we hierin? Waarop baseren we deze keuzes? Kan inzet bijvoorbeeld
ook bepaald worden op basis van de ondersteuningsbehoefte van de pm’ers?
 Taken: wat moet de hbo’er precies gaan doen? Welke eisen gaat OCW hier aan
stellen? Wat wordt het doel van de functie? Wat is het meest effectief voor de
kwaliteit van ve? Met welke thema’s gaat de hbo’er zich bezig houden? En wie
bepaalt dat? Wordt hierop gecontroleerd? Hoe vaak moet de hbo’er echt op de
groep aanwezig zijn? Is een kantoorfunctie ook mogelijk? Mogen we als organisatie
hierin eigen keuzes maken?
Hbo’er in de vve

19

Sardes, 2019

Definitief rapport maart 2019





Relatie tot IKK: gaan we de taken van de vve-coach onderscheiden of juist
integreren met die van de IKK-coach? Wat vraag vve extra bovenop IKK? Welke
taken vallen er onder de ene functie, en wat onder de andere? Hoe gaan we vveuren onderscheiden van IKK-uren?
Onderlinge samenwerking en concurrentie tussen aanbieders: komt de hbo’er in
dienst van de eigen organisatie? Voor wie verricht zij werkzaamheden? Ook voor
andere organisaties? Willen andere organisaties dat wel? Hoe zorgen gemeenten
ervoor dat zij zicht hebben op de ureninzet? Wat wordt er van aanbieders gevraagd
als het gaat om verantwoording?

Overeenkomsten en verschillen met de G37
Op een aantal belangrijke punten zien we overeenkomsten en verschillen tussen de wensen
en behoeften in de G37 en die van de middelgrote en kleine gemeenten.
Ureninzet
 De G37 geeft aan dat vier uur per week per groep de meest wenselijke ureninzet
zou zijn: met minder denkt men niet de benodigde kwaliteit te kunnen leveren.
Men denkt dan aan vier uur in totaal, niet vier uur bovenop de IKK-coach. De
voornaamste reden daarvoor is dat men er voor wil waken dat er te veel en te vaak
professionals op en rond de groep aanwezig zijn, omdat dit onrust voor de pm’ers
en kinderen geeft en om veel onderlinge afstemming vraagt. Men heeft in de G37
nog weinig ervaring met een flexibele inzet van uren over groepen en weken.
 De middelgrote en kleine gemeenten kiezen niet eensgezind voor vier uur per
week. Het merendeel (85%) van de respondenten ziet het meest in een flexibele
ureninzet, afhankelijk van de zwaarte van de groep en de kwaliteiten van de
pm’ers. Een vijfde denkt aan een inzet van twee uur per week, een vijfde aan een
inzet van vier uur per week. De meeste middelgrote en kleine gemeenten zijn bang
dat de uitvoerbaarheid lastiger wordt wanneer meer uren hbo-inzet verplicht
worden. Men denkt met minder verplichte uren flexibeler te kunnen zijn,
bijvoorbeeld door minder in te zetten in rustige periodes of op groepen met weinig
kinderen. Ook voor de middelgrote en kleine gemeenten is het nog lastig inschatten
hoe de ureninzet van de IKK-coach zich gaat verhouden tot de vve-coach: de IKKcoaches zijn pas net in dienst en de functies en opbrengsten zijn nog lang niet
uitgekristalliseerd.
Opleidingseisen
 De G37 geven unaniem aan de hbo’ers die nu werkzaam zijn als hbo’er in de ve nu
hbo-gediplomeerd zijn én verplicht ve-scholing hebben gevolgd.
 Ook de middelgrote en kleine gemeenten zien dat vve andere expertise vraagt dan
reguliere kinderopvang, daarmee vinden zij dat ve scholing voor de hbo’ers nodig
is.
 Zowel de G37 als de middelgrote en kleine gemeenten vinden het om
organisatorische redenen echter ook van belang de opleidingseisen van de vvecoach en IKK-coach goed op elkaar te laten aansluiten, zodat taken geïntegreerd
kunnen worden in één functie en/of persoon. Met name kleine organisaties zien dit
als werkbaarder en beter te organiseren.

Hbo’er in de vve

20

Sardes, 2019

Definitief rapport maart 2019

Takenpakket
 In de G37 is de hoofdtaak van de hbo’ers het versterken van de kwaliteit van veaanbod. Meestal gebeurt dit door het observeren en coachen van de pm’er bij het
doelgericht en planmatig werken (OGW), coachend aanwezig zijn bij
kindbesprekingen in het team en het opzetten, coördineren en onderhouden van
een stevige kwaliteitscyclus. Andere taken die vaak genoemd worden: organiseren
doorgaande lijn, versterken ouderbetrokkenheid en warme overdracht en het
onderhouden van relaties met zorgpartijen. De hbo’ers krijgen hiernaast in veel
gemeenten te maken met nieuwe taken rond vroegsignalering en de zorg voor
individuele kinderen met extra ondersteuningsbehoeften.
 Ook in de middelgrote en kleine gemeenten ligt de behoefte bij deze taken. Uit de
antwoorden van respondenten die momenteel al hbo’ers in zetten in de ve blijkt
dat de hbo’ers een veelzijdige functie hebben en zowel als coach,
beleidsmedewerker als coördinator optreden. Ook voor de toekomstige inzet
denken de meeste gemeenten aan een combinatie van een coach- en
beleidsfunctie. Een verschil met de G37 is dat er in de kleinere gemeenten vaker
gedacht wordt aan inzet van de hbo’er op de groep, of aan een combinatie van op
de groep en als coach/beleidsmedewerker. Ook in de interviews horen we dit
terug: aanbieders denken eerder aan het uitbreiden van de uren en het
takenpakket van de huidige (hbo-geschoolde) pm’ers dan aan het creëren van een
volledig nieuwe hbo-functie.
Dienstverband en inschaling
 In de G37 is de hbo’er het vaakst in dienst is van een opvangorganisatie en verricht
zij alleen voor die organisatie werkzaamheden. De gemeente subsidieert de
organisatie en de organisatie bepaalt vervolgens zelf de inschaling. Het komt bijna
niet voor dat de hbo’er in dienst is bij een (grote) opvangorganisatie of bij een
gemeentelijk expertisecentrum en voor meerdere opvangorganisaties
werkzaamheden verricht. We horen dat de hbo’ers moeilijk te vinden zijn: door
personeelstekorten in kinderopvang en onderwijs is de spoeling dun.
 Ook de middelgrote en kleine gemeenten zien het meeste in de constructie dat de
hbo’er werkzaam is voor de eigen organisatie. Een kwart van de gemeenten ziet het
ook voor zich dat de hbo’er daarnaast ook voor andere (kleinere) organisaties
werkzaamheden verricht. Ook wordt het inkopen van deskundigheid als optie
genoemd, bijvoorbeeld bij een jeugdwet-aanbieder of onderwijsbegeleidingsdienst.
De helft van de gemeenten denkt de hbo’ers in de huidige arbeidsmarkt te kunnen
werven, de andere helft denkt hier problemen mee te zullen gaan ervaren.

Risico: keuzes zullen eerder pragmatisch dan idealistisch zijn
Over het geheel genomen wekken gemeenten en aanbieders de indruk dat vooral de
richtlijnen van OCW en de praktische (on)mogelijkheden de vorm en invulling van de
functie zullen gaan bepalen. Men is pragmatisch en kijkt hoe men zo eenvoudig mogelijk
aan de nieuwe eisen kan voldoen. Een risico is dat op deze manier het doel van de nieuwe
functie naar de achtergrond verdwijnt. Een ambtenaar hierover: “De focus op een eis in
plaats van een inhoudelijk doel leidt niet per definitie tot een kwaliteitsverbetering. Ik vind
het echt heel belangrijk dat duidelijk wordt wat men met de hbo’er wil bereiken. Welke
toevoegde waarde moeten de hbo’ers gaan leveren? Waar moeten ze aan gaan werken en
Hbo’er in de vve

21

Sardes, 2019

Definitief rapport maart 2019

hoe? Wat gaan de kinderen er daadwerkelijk van merken? Zullen de
onderwijsachterstanden er echt kleiner van worden? Wat verwacht OCW dat er meer gaat
gebeuren dan nu het geval is?”

Gemeentelijke afspraken over ve-kwaliteit bepalen taakinhoud en meerwaarde
In veel gemeenten is de kwaliteit van de ve een gezamenlijke verantwoordelijkheid van de
gemeente en aanbieders. Welke rol en meerwaarde de hbo’ers in de ve zullen krijgen zal in
grote mate afhankelijk zijn van de gemeentelijke kaders en afspraken. De inrichting van vve
in een gemeente bepaalt op welke thema’s de hbo’er zich wel of niet zal gaan bezighouden.
Een ambtenaar hierover: “We zijn een project gestart waarin we ouders explicieter willen
gaan betrekken bij de warme overdracht. Het Centrum Jeugd en Gezin hebben we hierin
een belangrijke rol gegeven. We kiezen er bewust voor deze taak niet bij de
opvangorganisaties te leggen, zij dragen zorg voor de kwaliteit op de groep”. Een andere
ambtenaar: “Ik vind alle taken rond vroegsignalering en zorg niet bij de ve horen, en dus
ook niet bij de hbo’er. Als gemeente zijn we verantwoordelijk om dit bij andere partners te
beleggen en dit ook uit andere potjes te bekostigen.”

Paradox: kwaliteitseis leidt tot kwaliteitsverlies
Een gevaar dat in de nieuwe maatregel schuilt is dat de functie in het leven wordt geroepen
om de kwaliteit van de ve te verhogen, maar dat door extra eisen de daarmee gepaard
gaande kostenstijging en organisatorische uitdagingen de kwaliteit ook kan verminderen.
Gemeenten en/of aanbieders kunnen ervoor (moeten) kiezen het bestaande aanbod op
andere aspecten te versoberen (“Dan dit jaar maar geen nieuwe scholing voor de pm’ers of
geen nieuwe materialen”) of groepen op te heffen (“De eisen voor een groep zijn zo hoog,
het is niet meer rendabel om het voor één of twee kinderen een groep in de lucht te
houden”). Met name in kleine gemeenten kan dit tot gevolg hebben dat het ve-aanbod in
sommige kernen verdwijnt.

Pleidooi voor flexibiliteit
De belangrijkste conclusie uit de inventarisatie in middelgrote en kleine gemeenten is de
behoefte aan flexibiliteit. Men heeft te maken met kleine organisaties, die op veel locaties
vve-groepen met weinig doelgroepkinderen draaiende houden. Men is angstig voor te
zware eisen, die moeilijk uitvoerbaar zullen zijn binnen de huidige bedrijfsvoering en
werkwijze. Men hoopt op flexibiliteit in vorm (als coach, als beleidsmedeweker, op de
groep) en in uren (geen of een laag aantal minimum aantal uren per groep) en hoopt dat de
eisen zoveel als mogelijk aansluiten bij de wet IKK.

Hbo’er in de vve

22

Sardes, 2019

Colofon

Titel
Auteur
Versie
Datum
Project

Inventarisatie hbo-geschoolde beroepskrachten in de vve
Karin Vander Heyden en Marianne van Teunenbroek
7-2-2019
[Projecttitel] ([Projectnummer])

Sardes
Postbus 2357
3500 GJ Utrecht (NL)
T+31(0)30 23 26 200
www.sardes.nl

© Sardes 2018
Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, op welke andere
wijze dan ook, zonder vooraf schriftelijke toestemming van de uitgever.

Sardes
Postbus 2357
3500 GJ Utrecht
Lange Viestraat 371
3511 BK Utrecht
(030) 232 62 00
@ secretariaat@sardes.nl
www.sardes.nl
@SardesUtrecht
facebook.com/sardesBV