Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

28 684

Naar een veiliger samenleving

Nr. 597

BRIEF VAN DE MINISTERS VOOR MILIEU EN WONEN EN VAN
JUSTITIE EN VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 31 januari 2020
In onze brief van 10 januari 20201 kwam al tot uiting dat de viering van de
jaarwisseling dit jaar wederom gepaard is gegaan met te veel incidenten
en letsel. Bovendien gaat de trend de verkeerde kant op. Het aantal
geweldsincidenten tegen agenten is in vijf jaar niet zo hoog geweest. Bij
deze incidenten is sprake van ontoelaatbaar gedrag van groepen of
individuen, waarbij in veel gevallen drank, drugs en groepsdruk een
belangrijke negatieve rol spelen. Voor een substantieel gedeelte had dit
gedrag te maken met het gebruik van vuurwerk. Ook het aantal incidenten
en de behandeling van letsels op de huisartsenpost is dit jaar opnieuw
gestegen. De normen van wat maatschappelijk aanvaardbaar is zijn
opnieuw fors overschreden. De jaarwisseling is een traditie waar
brandstichting, vernieling, intimidatie of geweld niet bij horen. Geweld
tegen hulpverleners is al helemaal uit den boze. Dat betekent dat veel
zaken anders moeten om samen met alle betrokken partijen tot een
aanpak te komen voor een feestelijke en veilige jaarwisseling.
In de aanpak spelen verschillende factoren een rol en hebben meerdere
organisaties een taak. De aanpak heeft niet alleen betrekking op vuurwerk,
maar ook op extra inzet en maatwerk op het terrein van handhaving en
aanpak van illegaal vuurwerk. Dit alles moet bijdragen aan een veilige
jaarwisseling voor iedereen.
In de brieven van 12 juli 20192 en 18 december 20193 hebben wij
aangekondigd het toegestane consumentenvuurwerk voor de komende
jaarwisseling met in ieder geval een aantal specifieke producten te
beperken, te weten het zware consumentenvuurwerk (categorie F3) en
single shots. Het kabinet is van oordeel dat aanvullende maatregelen
nodig zijn. De maatregelen moeten uitvoerbaar en handhaafbaar zijn.
Zoals wij in onze brief van 10 januari hebben aangekondigd, is het advies

1

Kamerstuk 28 684, nr. 594.
Kamerstuk 28 684, nr. 577.
3
Kamerstuk 28 684, nr. 592.
2

kst-28684-597
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 684, nr. 597

1

van de OVV (OVV-rapport uit 20174) een leidraad voor het kabinet5. Wij
hebben ook aan politie, brandweer, OM, het Nederlands Genootschap van
Burgemeesters (NGB), VNG en IPO gevraagd om advies te geven. Tevens
zijn wij in gesprek gegaan met medici, hulpverleners, milieu- en dierenwelzijnsorganisaties en andere maatschappelijke organisaties (denk
bijvoorbeeld aan Stichting Hulphond) en hebben gevraagd wat er nodig is
om te komen tot een veilige jaarwisseling. De adviezen variëren van geen
uitgesproken advies vanuit het IPO tot een advies voor een totaalverbod
van verschillende partijen, waarbij ook varianten als een alternatieve
jaarwisseling met mogelijkheid tot afsteken binnen bijvoorbeeld wijkverenigingen aan de orde is gekomen, evenals nadere eisen aan producten.
Een deel van de adviezen geeft aan een inperking langs de lijn van het
OVV advies als een betekenisvolle eerste stap te zien. Tot slot vragen de
milieuorganisaties aandacht voor plastic in vuurwerk. Ook de vuurwerkbranche heeft in een recent gesprek erkend dat stappen nodig zijn. Het
kabinet zet zich conform motie van het lid Kröger6 in Brussel in om plastic
in vuurwerk tegen te gaan.
Verder vuurwerkverbod
Het kabinet heeft besloten om knalvuurwerk en vuurpijlen te verbieden.
Het kabinet is tot deze verboden gekomen indachtig het OVV-rapport,
waarin wordt geadviseerd vuurpijlen en knalvuurwerk te verbieden, en
gelet op de inbreuk op veiligheid qua openbare orde en letsel.
Het OVV-rapport adviseert daarnaast om te zorgen voor meer inzicht in de
relatie tussen het type vuurwerk en de omvang en ernst van het letsel, en
om indien dat op basis van monitoring noodzakelijk is, nadere maatregelen te nemen. Ook dat advies nemen wij ter harte.
Op deze wijze beoogt het kabinet een balans te krijgen in het verminderen
van letsel, het vergroten van de veiligheid, ook van hulpverleners, en
tegelijkertijd het niet onnodig beperken van verantwoord gebruik van
consumentenvuurwerk. Net als de afgelopen jaren blijven we de
jaarwisseling nauwkeurig monitoren en schromen niet, wanneer dat aan
de orde is, aanvullende maatregelen te nemen.
Mede naar aanleiding van het VAO Jaarwisseling van 21 november jl. en
de gewijzigde motie van het lid Van Dam c.s.7, en de motie van het lid
Bisschop c.s.8 hebben wij bij brief van 18 december jl.9 nader onderzoek
aangekondigd dat zich onder andere richt op onderscheid in zware en
lichte vuurpijlen en in zwaar/licht knalvuurwerk. Met het aangekondigde
verbod op knalvuurwerk en vuurpijlen is eerder toegezegd onderzoek
overbodig geworden.
Resumerend betekent dit dat het kabinet voornemens is voor komende
jaarwisseling als consumentenvuurwerk te verbieden: zwaar vuurwerk
(categorie F3), single shots (ook categorie F2), knalvuurwerk en vuurpijlen.
Gemeentelijk vuurwerkverbod
Gemeenten spelen ook een belangrijke rol bij een veilige en prettige
jaarwisseling. Zo kan een gemeente vuurwerkshows en andere festiviteiten (laten) organiseren, (delen van) het grondgebied vuurwerkvrij
maken en maatregelen opleggen aan bekende raddraaiers. Bij de laatste
wijziging van het Vuurwerkbesluit op 29 november 201910 heeft de

4

Onderzoeksraad Voor de Veiligheid, Veiligheidsrisco’s jaarwisseling (2017).
Kamerstuk 28 684, nr. 594.
6
Kamerstuk 28 684, nr. 582.
7
Kamerstuk 28 684, nr. 588.
8
Kamerstuk 28 684, nr. 585.
9
Kamerstuk 28 684, nr. 592.
10
Stcrt. 2019, nr. 575345.
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 684, nr. 597

2

regering bevestigd dat gemeenten de bevoegdheid hebben om hun
grondgebied geheel of gedeeltelijk vuurwerkvrij te maken. Deze
bevoegdheid ontlenen gemeenten aan artikel 149 van de Gemeentewet,
waarin de autonome verordeningsbevoegdheid is geregeld. Bepaalde
gemeenten hebben al enkele jaren ervaring met het inrichten van zones
om de overlast in bepaalde delen van de gemeente te verminderen. Een
gemeente kan het vuurwerkvrij maken van (een deel van) de gemeente
combineren met het organiseren van lokale vuurwerkevenementen.
Vuurwerkevenementen van beperkte omvang moeten worden gemeld bij
de provincie, voor grootschalige evenementen moet bij de provincie een
vergunning worden aangevraagd. Een dergelijk evenement wordt
gehouden onder verantwoordelijkheid van een professionele vuurwerkbeziger die ervoor zorgt dat vuurwerk veilig wordt afgestoken en het publiek
voldoende afstand houdt.
Tijdens het vragenuurtje van 14 januari jl. (Handelingen II 2019/20, nr. 40)
heeft het lid van der Graaf (ChristenUnie) gevraagd om een algeheel
vuurwerkverbod voor consumenten op te nemen, waarbij wijkverenigingen en buurtverenigingen of nog op te richten vuurwerkclubs alsnog
vuurwerk af kunnen steken om met elkaar een feestelijke jaarwisseling te
beleven. Dat is mogelijk, maar wel onder de verantwoordelijkheid van een
professionele vuurwerkbeziger.
Wij spreken onze waardering uit voor gemeenten voor hun inzet om met
de hun beschikbare instrumenten de jaarwisseling rustig te laten verlopen
en vertrouwen erop dat gemeenten dat ook de komende jaarwisselingen
blijven doen.
Intensivering opsporing en vervolging
Het verkeerd gebruik van vuurwerk is een van de oorzaken van letsel,
overlast en openbare orde en veiligheidsproblemen. De effectieve aanpak
van illegaal vuurwerk is onverminderd van belang bij een verdergaand
verbod. In de afgelopen jaren zijn successen geboekt bij het verstoren van
de handel in illegaal vuurwerk. In 2018 werden in samenwerking van de
ILT, de politie en buitenlandse instanties een aantal webshops in het
buitenland die leverden aan Nederlandse klanten uit de lucht gehaald. In
2019 waren de effecten daarvan zichtbaar. De levering van illegaal
vuurwerk in postpakketten is vorig jaar vrijwel geheel opgedroogd.
Daarmee is bijvoorbeeld het gevaar voor postbezorgers, distributiecentra
en gemeenten enorm afgenomen. Vorig jaar was een verschuiving van
het aanbod van illegaal vuurwerk te zien van openbaar toegankelijke
sociale media naar meer gesloten fora. De politie is ook daar actief met
het onderscheppen van illegaal vuurwerk. In 2019 hebben de inspanningen geleid tot een toename van in beslag genomen vuurwerk. Werd in
2018 nog zo’n 56 duizend kilo illegaal vuurwerk in beslag genomen, in
2019 was dat met zo’n 10 procent toegenomen tot 62 duizend kilo.
Er is echter meer inzet op de opsporing nodig. Het openbaar ministerie
heeft in zijn advies aangegeven de opsporing en vervolging naar
vermogen te gaan intensiveren.
Daarnaast zal op lokaal niveau strakker moeten worden gehandhaafd op
het afsteken van vuurwerk. De pakkans zal moeten worden verhoogd. Dit
vereist een samenspel van gemeenten, openbaar ministerie, politie en
gemeentelijke handhavers. Ook zal er komende jaren meer inzet nodig zijn
voor preventief optreden op plekken waar zich afgelopen jaren tijdens de
jaarwisseling of gedurende het jaar ernstige incidenten voordeden. De
inzet zal moeten worden bepaald op basis van de bekende en verwachte
risico’s en vereist capaciteit van de politie en gemeentelijke handhavers.
Bij de jaarplanning zal met de extra inzet rond de jaarwisseling rekening
moeten worden gehouden. Dit zal binnen de bestaande politiecapaciteit
gebeuren. In de lokale driehoek worden hierover afspraken gemaakt. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 684, nr. 597

3

Minister van JenV gaat hierover in het Landelijk Overleg Veiligheid Politie
(LOVP) met de regioburgemeesters in gesprek.
Wanneer verboden handelingen met vuurwerk worden geconstateerd,
hanteert het Openbaar Ministerie bij de vervolging de richtlijn voor
strafvordering vuurwerkdelicten. In het AO Politie van 19 december 2019
heeft het lid Van Dam (CDA) gevraagd om aanpassing van de richtlijn. Het
Openbaar Ministerie heeft medegedeeld momenteel bezig te zijn met het
aanpassen van deze richtlijn. Bij de actualisering van deze beleidsregel zal
de besluitvorming over een verder vuurwerkverbod en aangenomen
moties worden meegenomen. De verwachting is dat de richtlijn voor de
zomer is geactualiseerd.
Verhalen kosten inbeslagname van o.a. illegaal vuurwerk mogelijk maken
Tot op heden is het niet mogelijk om de vernietigingskosten van in beslag
genomen illegaal vuurwerk te verhalen op de dader. In het wetsvoorstel
Strafrechtelijke aanpak ondermijnende criminaliteit heeft de Minister van
Justitie en Veiligheid een voorstel gedaan om dit mogelijk te maken door
aanpassing van de Wet economische delicten, de Opiumwet en de Wet
wapens en munitie. Het wetsvoorstel zal het naast illegaal vuurwerk ook
mogelijk moeten maken om de vernietigingskosten te verhalen van
andersoortige ordeningsdelicten zoals bijvoorbeeld drugslabs en
hennepkwekerijen. Het wetsvoorstel is vorig jaar in consultatie geweest.
Op dit moment worden de reacties verwerkt.
Geweld tegen hulpverleners
Agressie en geweld tegen hulpverleners is met letsel, schade en overlast
een van de centrale problemen tijdens de jaarwisseling. De Minister van
Justitie en Veiligheid heeft het WODC gevraagd onderzoek te doen naar
agressie en geweld tegen hulpverleners met een publieke taak, tijdens de
jaarwisseling maar ook gedurende de rest van het jaar. Het onderzoek
moet geactualiseerde inzichten geven om onder andere tijdens de
jaarwisseling de omstandigheden te beïnvloeden die tot agressie en
geweld kunnen leiden tegen hulpverleners. Hierbij valt te denken aan het
ontmoedigen van potentiële daders, preventief optreden, het verbeteren
van de vervolging van daadwerkelijke daders en van de weerbaarbaarheid
van werknemers. Daarnaast is voorbereiding op de jaarwisseling van
belang, gerichte inzet op wijken waarvan het bekend is dat er verstoringen
van de openbare orde tijdens de jaarwisseling en door het jaar heen zijn.
De wijze van optreden zal daarbij moeten worden afgestemd op de risico’s
die worden gelopen bij het optreden van hulpverleners.
Ervaring gehoorbescherming en bodycams
Om politiemensen te beschermen tegen vuurwerk zijn vorig jaar bijna
17.000 op maat gemaakte sets gehoorbeschermingsmiddelen aangemeten. Politiemensen die rond de jaarwisseling de straat op gingen,
konden hiervan gebruik maken. De ervaringen met deze gehoorbeschermingsmiddelen in omstandigheden met luide knallen door vuurwerk zijn
positief. De korpsleiding heeft vorig jaar opdracht gegeven de bodycam,
waarvan een de-escalerende werking kan uitgaan als operationeel middel
in gebruik te nemen. De uit eerdere proeftuinen bij alle eenheden
beschikbare bodycams konden ook tijdens de jaarwisseling worden
ingezet. De komende jaren worden honderd tot tweehonderd bodycams
per eenheid in gebruik genomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 684, nr. 597

4

Evaluatie Eenduidige Landelijke Afspraken
De Eenduidige Landelijke Afspraken (ELA) bieden sinds 2010 een
handelingskader voor de politie en het openbaar ministerie voor de
opsporing en vervolging van agressie- en geweldsdelicten tegen
werknemers met een publieke taak. De Minister van Justitie en Veiligheid
heeft het WODC gevraagd de toepassing van de ELA te evalueren. Uit het
onderzoek blijkt dat zowel de beroepsgroepen met een publieke taak als
politie en openbaar ministerie de meerwaarde van de ELA ervaren. De
toepassing kan echter nog beter. Een van de eerste acties van de
Taskforce geweld tegen hulpverleners zal zijn om een voorlichtingsbrochure over de ELA te maken voor de slachtoffers van agressie en geweld
en hun werkgevers. Deze brochure zal worden gepubliceerd op
www.agressievrijwerk.nl, de website van BZK met informatie voor
werkgevers en werknemers over maatregelen tegen agressie en geweld.
De praktische bruikbaarheid van de ELA voor politie en openbaar
ministerie zal worden vergroot door de huidige ELA te vertalen naar een
werkinstructie. De politie heeft aangegeven om de bekendheid met en het
gebruik van de ELA, waaronder het geven van prioriteit aan deze zaken,
bij onder andere baliemedewerkers te vergroten. De politie heeft
aangegeven dit voor de zomer van 2020 te realiseren. Een uitgebreidere
brief over deze evaluatie ontvangt u separaat.
Zelfstandige strafbaarstelling hinderen van hulpverleners
Het komt helaas met regelmaat voor dat agenten, ambulancemedewerkers en brandweerlieden tijdens de hulpverlening aan burgers te
maken krijgen met omstanders die zich in de openbare ruimte of elders
agressief jegens hen gedragen. Het lastigvallen of hinderen van anderen
op de openbare weg was al strafbaar. Sinds 15 december 2019 is het
hinderen van hulpverleners zelfstandig strafbaar gesteld in het Wetboek
van Strafrecht (artikel 426ter Sr). Hiervoor geldt een verhoogd strafmaximum (drie maanden hechtenis of een geldboete van de derde
categorie). De reikwijdte van nieuwe strafbepaling is niet beperkt tot de
openbare weg, zodat het hinderen van hulpverleners overal strafbaar is.
Wetsvoorstel taakstrafverbod bij geweld tegen personen met een publieke
taak
De Minister voor Rechtsbescherming en de Minister van Justitie en
Veiligheid hebben bij brief van 11 maart 2019 aangekondigd een
wetsvoorstel in voorbereiding te nemen dat het taakstrafverbod specifiek
voor personen met een publieke taak uitbreidt.11 Het gaat daarbij om
veroordelingen voor de artikelen 300 tot en met 303 van het Wetboek van
Strafrecht, waarin mishandeling in vormen van verschillende ernst
strafbaar is gesteld. Met het wetsvoorstel wordt het uitgangspunt dat een
taakstraf geen passende straf is bij elke vorm van fysiek geweld tegen
personen met een publieke taak, wettelijk verankerd. De consultatie van
het wetsvoorstel is eind vorig jaar gesloten. Het streven is de verwerking
van de ontvangen reacties op korte termijn af te ronden, zodat het
wetsvoorstel voor advies aan de Afdeling advisering van de Raad van
State kan worden voorgelegd.
Tot slot
Wij hebben het vertrouwen dat de jaarwisseling met de nu aangekondigde en nog te effectueren maatregelen veiliger kan worden voor de
gehele samenleving waarbij tegelijkertijd het feestelijke en prettige
11

Kamerstuk 28 684, nr. 551.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 684, nr. 597

5

karakter van de jaarwisseling kan worden behouden. We blijven, zoals de
afgelopen jaren steeds het geval was, oog houden op de ontwikkelingen
in de samenleving en nemen aanvullende maatregelen indien daar
aanleiding toe is.
De Minister voor Milieu en Wonen,
S. van Veldhoven-van der Meer
De Minister van Justitie en Veiligheid,
F.B.J. Grapperhaus

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 28 684, nr. 597

6