Eenduidige studentenpas
„Noodzaak en mogelijkheden‟

Utrecht, 30-9- 2010

Berenschot
Jan Sprenger
Fred van Blommestein
Tom Pots

Eenduidige studentenpas
Inhoud

Pagina

Managementsamenvatting

1

Begrippen

1

1. Inleiding

2

1.1 Aanleiding
1.2 Vraagstelling
1.3 Leeswijzer

2
2
2

2. Aanpak

3

2.1
2.2
2.3
2.4
2.5
2.6

3
3
3
4
4
4

Fact finding
Enquête
Rondje langs enkele instellingen, studentenorganisaties, Studielink en DUO
Rapportage van resultaten
Analyse van resultaten
Advies van Berenschot

3. Resultaten
3.1 Resultaten van fact finding
3.2 Resultaten van enquête
3.3 Resultaten van rondje langs de instellingen

5
5
6
10

4. Analyse

12

4.1
4.2
4.3
4.4

12
12
13
13

Functies van de papieren OV-studentenkaart
Negatieve gevolgen voor studenten
Mogelijkheden van huidige studentenpas
Alternatieven

5. Advies Berenschot

42907

17

Managementsamenvatting

De papieren OV-studentenkaart is vervangen door een algemene OV-chipkaart waarop het
studentenreisproduct slechts elektronisch is aangebracht. De kaart verliest daarmee de
mogelijkheid te dienen als studentidentificatiekaart voor niet-OV functies, zoals toegang tot clubs,
verkrijgen van kortingen, etc.
In dit rapport is onderzocht wat de consequenties hiervan zijn voor de studenten. Die blijken beperkt
te zijn. Slechts ongeveer een op de tien studenten ondervindt problemen. De overige studenten
maken geen gebruik van de functies, of ze gebruiken hun studentenpas (collegekaart, bewijs van
inschrijving) om zich te legitimeren.
De reden waarom sommige studentenpassen niet als studentlegitimatie kunnen worden gebruikt is
omdat er grote variëteit bestaat in de uitvoering en in de geldigheid van studentenpassen. Indien
instellingen gestimuleerd kunnen worden om meer uniformiteit aan te brengen in studentenpassen
kunnen de problemen die optreden na het verdwijnen van de papieren OV-studentenkaart worden
opgelost.
De gepersonaliseerde OV-chipkaart kan daarbij eventueel als stamkaart worden gebruikt, wat het
uitgeven van studentenpassen vergemakkelijkt.

Begrippen
Papieren OV-studentenkaart: De kaart die tot 2010 werd uitgegeven aan studenten die recht
hadden op studiefinanciering en die zij konden gebruiken als vervoers- en/of kortingbewijs in het
openbaar vervoer.
Studenten OV-chipkaart: Een kaart, voorzien van een chip, die in 2010 is uitgegeven aan studenten
die recht hadden op studiefinanciering. Deze kaart is een overgangskaart. Er is wel op te zien dat
de houder studeert, maar niet bij welke onderwijsinstelling of voor welk studiejaar.
OV-chipkaart: De kaart die vanaf 2011 door studenten kan worden aangeschaft en waarop zij een
studentenreisproduct kunnnen laden.
Studentenpas: Een pas uitgegeven door de onderwijsinstelling waarmee de student kan bewijzen
dat hij of zij ingeschreven is (bijvoorbeeld collegekaart, schoolpas, bewijs van inschrijving).
Stamkaart: Een kaart die dient als identificatiemiddel voor een andere kaart.
ISIC: International Student Identity Card, een door Unesco erkende internationale
studentenidentificatiekaart.
Algemene identiteitskaart: De door de gemeenten uitgegeven kaart die kan worden gebruikt als
alternatief voor een paspoort.

42907

1

1. Inleiding

1.1 Aanleiding
In het kamerdebat op 4 november 2009 over de invoering van de Studenten OV-Chipkaart is door
één van de partijen gesteld dat de papieren OV-studentenkaart voor studenten bijna een semiidentiteitskaart is geworden, die werd gebruikt als studentenlegitimatie en om korting te krijgen bij
bioscopen, sportscholen, etc. Op de nieuwe OV-chipkaart is niet meer te zien dat de houder student
is. Naar aanleiding van dit Kamerdebat heeft de minister van OCW toegezegd te inventariseren of
het haalbaar is via Studielink of een ander kanaal ervoor te zorgen dat studenten een
geüniformeerde studentenpas kunnen krijgen.
Het doel van deze inventarisatie is om duidelijkheid te krijgen over de nadelige gevolgen die
studenten ondervinden als gevolg van het verdwijnen van de papieren OV-studentenkaart en om de
mogelijkheden te onderzoeken waarmee deze nadelen zijn te ondervangen. Op basis van de
rapportage van deze inventarisatie moet bepaald kunnen worden of het zinvol en haalbaar is om
een eenduidige studentenpas centraal te organiseren.

1.2 Vraagstelling
De centrale vraag voor dit onderzoek luidt:
Ondervinden studenten nadelen nu zij niet meer beschikken over de papieren OV-chipkaart die de
facto ook fungeerde als een eenduidige studentenpas voor heel Nederland en zo ja, wat kan er
worden ondernomen om die nadelen tegen te gaan?
De vraag wordt beantwoord door:


te onderzoeken welke voordelen studenten hadden van de identificerende functie van de
papieren OV-studentenkaart, of die voordelen verdwijnen met het verdwijnen van de kaart en
hoe groot de nadelen zijn die studenten daarvan ondervinden;



na te gaan op welke wijze de nadelen zijn te verhelpen en welke rol OCW daarbij kan spelen.



een vergelijking te maken van de voor- en nadelen en kosten en baten van verschillende opties.

1.3 Leeswijzer
In hoofdstuk 2 wordt de aanpak beschreven om antwoord te geven op de vraagstelling. In hoofdstuk
3 worden de resultaten van het onderzoek gepresenteerd. Die resultaten worden in hoofdstuk 4
geanalyseerd. Ten slotte geven wij in hoofdstuk 5 ons advies.

42907

2

2. Aanpak

De aanpak bestaat uit zes stappen die in onderstaande figuur zijn weergegeven:

In de onderstaande paragrafen worden de stappen en de aanpak verder toegelicht.

2.1 Fact finding
Door middel van een bureauonderzoek en gesprekken met vertegenwoordigers van LSVb en ISO,
Studielink, DUO en de verantwoordelijke ambtenaren bij het Ministerie van OCW is het
probleemgebied verkend: welke voordelen hadden studenten van de identificerende papieren OVstudentenkaart, welke typen identiteitskaarten zijn er in omloop voor studenten, wat is hun functie,
welke informatie bevatten ze, welke problemen worden er gemeld, wat is het (keten)proces voor het
produceren en evt. innemen van de kaarten, etc. Tevens is een schatting van de kosten gemaakt
voor het uitgeven van verschillende typen kaarten.

2.2 Enquête
Onder studenten is een enquête uitgezet, die door 441 studenten is ingevuld. De respondenten
studeren bij verschillende instellingen (8 MBO-, 7 HBO- en 11 WO-instellingen) in 23 steden. In de
enquête is gevraagd voor welke doeleinden (behalve Openbaar Vervoer) de papieren OVstudentenkaart werd gebruikt, voor welke doeleinden een studentenpas wordt gebruikt en of die
studentenpas de functies van de papieren OV-studentenkaart kan overnemen.

2.3 Rondje langs enkele instellingen, studentenorganisaties, Studielink en DUO
Het is van belang om na te gaan welke eisen onderwijsinstellingen en studenten stellen aan een
studentenkaart. Daarom is met diverse vertegenwoordigers van instellingen gesproken. In de
gesprekken met de instellingen is achterhaald in hoeverre zij voor identificatiedoeleinden bruikbare

42907

3

studentenpassen uitgeven. Tevens is nagegaan welke voor- en nadelen er voor de instellingen en
studenten kleven aan het invoeren van een uniforme studentenkaart.
Er zijn gesprekken gevoerd met 13 instellingen, 4 MBO-, 5 HBO- en 4 WO-instellingen.

2.4 Rapportage van resultaten
De resultaten van de fact finding, de enquête en het rondje langs de instellingen zijn verwerkt en
samengevat in een rapportage. Deze bevindingen zijn weergegeven in hoofdstuk 3.

2.5 Analyse van resultaten
Na het weergeven van de resultaten zijn de resultaten geanalyseerd. Daarbij is gefocust op de
functies van de papieren OV-studentenkaart, de negatieve gevolgen voor studenten, mogelijkheden
van de huidige studentenpas en de alternatieven. De analyse van de resultaten is beschreven in
hoofdstuk 4.

2.6 Advies van Berenschot
Ten slotte hebben wij in hoofdstuk 5 op basis van alle voorgaande stappen ons advies beschreven.

42907

4

3. Resultaten

In dit hoofdstuk worden de volgende resultaten beschreven:
1. Fact finding
2. Enquête
3. Rondje langs instellingen

3.1 Resultaten van fact finding
De OV-chipkaart wordt namens de openbaar vervoerbedrijven uitgegeven door Translink Systems
(TLS). Het beleid van TLS is om een algemene OV-chipkaart voor alle reizigers op de markt te
brengen (in drie typen: gepersonaliseerd, oplaadbaar en eenmalig), ongeacht welke markt wordt
bediend (zakelijke reizigers, ouderen, studenten, etc.). De gepersonaliseerde OV-chipkaart heeft
een geldigheid van 5 jaar. Het product dat op een specifieke doelgroep is gericht wordt uitsluitend
elektronisch op de kaart geladen. Dit beleid verhindert het uitgeven van kaarten waarop zichtbaar is
gemaakt dat iemand studeert. Technisch zou dat overigens wel mogelijk zijn, maar TLS als
onafhankelijke, private partij is momenteel niet bereid zo‟n uitzondering voor studenten te maken.
TLS is wel voornemens om partijen buiten het Openbaar Vervoer de mogelijkheid te geven
producten op de OV-chipkaart te laten laden. Zo‟n product kan dan bijvoorbeeld worden gebruikt om
met de chipkaart te betalen voor krantjes en croissantjes, maar kan ook aangeven dat de drager is
ingeschreven bij een onderwijsinstelling. Voor het uitlezen van die informatie is echter apparatuur
nodig die waarschijnlijk niet door alle partijen zal worden aangeschaft die studentenkortingen geven.
Bovendien zijn partijen buiten TLS vooralsnog sceptisch: TLS zou eerst de OV-chipkaart als
vervoerbewijs zonder problemen werkend moeten hebben voordat uitbreiding van de functionaliteit
kan worden overwogen.
Indien in plaats van de papieren OV-studentenkaart een studentenlegitimatie zou worden
uitgegeven (bijvoorbeeld door DUO), dan moet gerekend worden op aanzienlijke kosten. De directe
operationele kosten voor het uitgeven van een gepersonaliseerd identiteitsbewijs (met pasfoto)
bedragen al snel vijf Euro. Daarbij komen de kosten van administratie, beheer, helpdesk, inname,
etc. Ter illustratie: van de papieren OV-studentenkaart werden jaarlijks 70 000 vervangende kaarten
verstrekt. De totale kosten bedragen ongeveer vijftien Euro per kaart. In Nederland zijn er 700 000
studenten. Er moet dus gerekend worden op een jaarlijks bedrag van 10,5 miljoen Euro, indien een
nieuwe studentenlegitimatie centraal uitgegeven zou worden.
Studenten kunnen voor 15 Euro een International Student Identity Card (ISIC) aanschaffen. Deze
kaart is sinds kort gecombineerd met het Cultureel Jongeren Paspoort (CJP). De uitgifte vindt in
Nederland plaats door de Stichting Cultureel Jongerenpaspoort en enkele reisbureaus. Het is
onduidelijk in hoeverre MBO studenten een ISIC kunnen aanschaffen. De internationale ISIC
organisatie stelt dat: “The ISIC card is available to full-time students at school, college or university,
aged 12 years and above; there is no upper age limit”. Via de CJP site kunnen in Nederland echter
alleen studenten aan HBO en WO de kaart aanvragen. Tijdens het aanvraagproces wordt on-line

42907

5

gecontroleerd of iemand studeert. Dat gebeurt door middel van een service van Surfspot (een dienst
van de Surf Foundation).

3.2 Resultaten van enquête
Het doel van de enquête was om duidelijkheid te krijgen over de nadelige gevolgen die studenten
ondervinden door het verdwijnen van de papieren OV-studentenkaart. De papieren OVstudentenkaart was voor studenten bijna een semi-identiteitskaart geworden, die gebruikt kon
worden als legitimatie en om allerlei kortingen te krijgen. Het presenteren van de resultaten is als
volgt opgebouwd.
1. Inzicht in het gebruik van de papieren OV-studentenkaart en van de studentenpas door
studenten binnen en buiten de universiteit voor 1 januari 2010.
2. Inzicht in de mogelijkheid van studenten om de studentenpas te gebruiken daar waar voor 1
januari 2010 de papieren OV-studentenkaart werd gebruikt.
Bovenstaande resultaten zijn in onderstaande subparagrafen verder uitgewerkt.

3.2.1 Gebruik papieren OV-studentenkaart en studentenpas binnen de onderwijsinstelling
In de onderstaande tabel wordt weergegeven waar de studenten voor 1 januari 2010 de papieren
OV-studentenkaart of de studentenpas voor gebruikten binnen de onderwijsinstelling. De resultaten
laten zien dat een zeer beperkt percentage van de respondenten de OV-studentenkaart voor 1
januari 2010 gebruikte binnen de onderwijsinstelling.
De vraag luidde: “kun je aangeven waarvoor je binnen de (hoge)school/universiteit vóór 1 januari
2010 je oude papieren OV-studentenkaart gebruikte en waarvoor je studentenpas?”. Studenten die
geen van beide kaarten voor de betreffende functie gebruikten konden de vraag overslaan.

Functie binnen de

Papieren OV-studentenkaart

Studentenpas

Bewijs van inschrijving

8%

92%

Toegang tot hoofdingang

3%

97%

Toegang tot lokalen

3%

97%

Toegang tot bibliotheek

2%

98%

Betalen in restaurant

14%

86%

Printen/kopiëren

4%

96%

onderwijsinstelling

42907

6

Functie binnen de

Papieren OV-studentenkaart

Studentenpas

onderwijsinstelling

(vervolg)

(vervolg)

Inschrijven voor vakken

2%

98%

Doen van tentamens

2%

98%

Kopen van boeken

4%

96%

(vervolg)

3.2.2 Gebruik papieren OV-studentenkaart en studentenpas buiten de onderwijsinstelling
In de onderstaande tabel wordt weergegeven waar de studenten voor 1 januari 2010 de papieren
OV-studentenkaart of de studentenpas voor gebruikten buiten de onderwijsinstelling. De resultaten
laten zien dat studenten voor 1 januari 2010 een lichte voorkeur hebben om buiten de instelling de
papieren OV-studentenkaart te gebruiken. De studentenpas wordt echter bijna even vaak gebruikt.

Functie buiten de

Papieren OV-studentenkaart

Studentenpas

Toegang tot kroegen/clubs

53%

47%

Legitimatie

62%

38%

Korting in kroegen/clubs

60%

40%

Korting in restaurants

57%

43%

Korting in winkels

58%

42%

Korting op mijn zorgpolis

62%

38%

Korting bij online shoppen

47%

53%

Korting op rijlessen

47%

53%

Korting op theater- en concertkaartjes

53%

47%

Korting op het kopen van muziek

50%

50%

Korting op sport

33%

67%

Korting in musea

51%

49%

Korting op reizen

68%

32%

onderwijsinstelling

42907

7

Functie buiten de

Papieren OV-studentenkaart

Studentenpas

onderwijsinstelling

(vervolg)

(vervolg)

Korting op mobiele telefoons

52%

48%

Korting op fastfood (bezorgen)

52%

48%

Korting bij de kapper

55%

45%

Korting in de bioscoop

60%

40%

Korting op boeken

55%

45%

(vervolg)

3.2.3 Een substituut voor de papieren OV-studentenkaart binnen de onderwijsinstelling
Slechts een zeer beperkt percentage van respondenten gebruikten voor 1 januari 2010 de papieren
OV-studentenkaart binnen de onderwijsinstelling (zie paragraaf 3.2.1). Voor die groep studenten is
onderzocht of zij in plaats van de papieren OV-studentenkaart ook hun studenten OV-chipkaart of
studentenpas konden gebruiken. De resultaten zijn in onderstaande tabel weergegeven en zijn
percentages van de totale populatie. De resultaten laten zien dat het beperkte aantal studenten dat
voor 1 januari 2010 hun papieren OV-studentenkaart gebruikten binnen de onderwijsinstelling vaak
hun studentenpas als substituut kunnen gebruiken. Slechts enkele procenten kan geen van beide
kaarten gebruiken.
De vraag luidde: “Je gebruikte vóór 1 januari 2010 binnen de (hoge)school/universiteit je oude
papieren OV-studentenkaart voor [functie], kun je hiervoor ook je Studenten OV –
chipkaart/Studentenpas gebruiken?”.

Functie binnen de

Studenten OV-

onderwijsinstelling

chipkaart

Studentenpas

Geen van beide
kaarten

Bewijs van inschrijving (8%)

1,1%

3,6%

3,3%

Toegang tot hoofdingang (3%)

0,6%

1,8%

0,6%

Toegang tot lokalen (3%)

0%

1,8%

1,2%

Toegang tot bibliotheek (2%)

0%

1,6

0,4%

Betalen in restaurant (14%)

1,1%

9%

4,5%

Printen/kopiëren (4%)

0%

2,5%

1,5%

42907

8

Functie binnen de

Studenten OV-

Studentenpas

onderwijsinstelling

chipkaart

(vervolg)

(vervolg)

(vervolg)

Geen van beide
kaarten
(vervolg)

Inschrijven voor vakken (2%)

0%

1%

1%

Doen van tentamens (2%)

0%

1,3%

0,7%

Kopen van boeken (4%)

0,6%

2,7%

1,3%

3.2.4 Een substituut voor de papieren OV-studentenkaart buiten de onderwijsinstelling
De respondenten hadden voor 1 januari 2010 buiten de onderwijsinstelling een lichte voorkeur om
papieren OV-studentenkaart te gebruiken (zie paragraaf 3.2.2). Voor die groep studenten hebben
wij onderzocht of zij in plaats van de papieren OV-studentenkaart ook hun studenten OV-chipkaart
of studentenpas konden gebruiken. De resultaten zijn in onderstaande tabel weergegeven en zijn
percentages van de totale populatie. De resultaten laten zien dat de groep studenten die voor 1
januari 2010 hun papieren OV-studentenkaart gebruikten buiten de onderwijsinstelling vaak hun
studentenpas als substituut kunnen gebruiken. Slechts een klein gedeelte, ongeveer één op de tien
studenten, kan voor de verschillende functies buiten de onderwijsinstelling geen van beide kaarten
gebruiken als substituut voor de papieren OV-studentenkaart. Alleen ten behoeve van algemene
legitimatie is dat percentage hoger: 32,2%. Daarvoor kan echter een algemeen identiteitsbewijs
(paspoort, algemene identiteitskaart, rijbewijs) worden gebruikt.

Functie buiten de onderwijsinstelling

Studenten OV-

Studentenpas

chipkaart

Geen van beide
kaarten

Toegang tot kroegen/clubs (53%)

12,2%

34,5%

12,2%

Legitimatie (62%)

14,9%

19,8%

32,2%

Korting in kroegen/clubs (60%)

15%

41,4%

10,8%

Korting in restaurants (57%)

12,5%

35,9%

10,3%

Korting in winkels (58%)

13,9%

34,2%

14,5%

Korting op mijn zorgpolis (62%)

16,1%

36,6%

13%

Korting bij online shoppen (47%)

11,3%

25,9%

12,2%

Korting op rijlessen (49%)

14,2%

28,9%

9,3%

42907

9

Functie buiten de onderwijsinstelling

Studenten OV-

Studentenpas

Geen van beide

(vervolg)

chipkaart

(vervolg)

kaarten

(vervolg)
Korting op theater- en concertkaartjes

(vervolg)

14,3%

31,3%

10,1%

Korting op het kopen van muziek (50%)

9,5%

30%

11%

Korting op sport (33%)

9,6%

19,5%

5,9%

Korting in musea (51%)

13,3%

34,2%

9,2%

Korting op reizen (68%)

38,8%

24,5%

9,5%

Korting op mobiele telefoons (52%)

15,1%

23,9%

13,5%

Korting op fastfood (bezorgen) (52%)

11,4%

28,6%

14%

Korting bij de kapper (55%)

11,6%

39,1%

8,8%

Korting in de bioscoop (60%)

18,6%

37,8%

8,4%

Korting op boeken (55%)

12,1%

38%

9,4%

(53%)

3.3 Resultaten van rondje langs de instellingen
Het beleid van de instellingen ten aanzien van het uitgeven van collegekaarten of studentenpassen
is zeer gevarieerd. De meeste instellingen geven jaarlijks een studentenpas uit, voorzien van een
pasfoto. Sommige instellingen voorzien de pas echter niet van een pasfoto of geven helemaal geen
pas uit. Vooral MBO instellingen volstaan soms met een brief aan de student die dan dient als
bewijs van inschrijving. Andere instellingen werken met een stamkaart met pasfoto, die eenmalig
wordt uitgegeven voor de hele studieduur, en een jaarlijks inschrijvingsbewijs zonder pasfoto. Er zijn
ook instellingen die uitsluitend een kaart uitgeven voor de hele studieduur, en die deze kaart na
afloop van de studie niet innemen. Slechts weinig instellingen nemen de pas in bij voortijdig staken
van de studie. Een enkele instelling heeft de kaart uitgerust als chipkaart. De jaarlijkse inschrijving is
dan soms uitsluitend elektronisch op de kaart aangebracht. Daarmee verliest de instellingkaart (net
als de OV-chipkaart) de functie van studentenlegitimatie op zicht.
De enorme variatie in soorten studentenpassen, in de uitgifteprocessen en in het innamebeleid
sticht verwarring in de markt die zich op studenten richt. Vooral MBO studenten zijn daarvan de
dupe, omdat bij MBO instellingen de variatie het grootst is. Overigens kregen veel MBO studenten
ook al geen papieren OV-studentenkaart, omdat zij niet in aanmerking kwamen voor
studiefinanciering.

42907

10

De papieren OV-studentenkaart werd binnen vrijwel geen enkele instelling gebruikt. Volgens
sommige instellingen werd de papieren OV-studentenkaart alleen geaccepteerd als tijdelijke
vervanging van een zoekgeraakte studentenpas

42907

11

4. Analyse

In dit hoofdstuk worden de resultaten geanalyseerd:
1. Functies van de papieren OV-studentenkaart
2. Negatieve gevolgen voor studenten
3. Mogelijkheden van huidige studentenpas
4. Alternatieven

4.1 Functies van de papieren OV-studentenkaart
Uit de enquête blijkt dat de studenten de papieren OV-studentenkaart nauwelijks gebruikten binnen
de onderwijsinstelling. Afhankelijk van de functie gebruikte 86% tot 98% van de respondenten
binnen de onderwijsinstellingen de studentenpas en slechts 2% tot 14% de papieren OVstudentenkaart. Het gebruik van de papieren OV-studentenkaart buiten de onderwijsinstelling
(behalve het reizen met het OV) was groter. Per functie gebruikte 33% tot 68% van de
respondenten buiten de onderwijsinstelling de papieren OV-studentenkaart en 32% tot 67% de
studentenpas.

Kaart

Papieren OV-studentenkaart

Studentenpas

Binnen de onderwijsinstelling

2% - 14%

86% - 98%

Buiten de onderwijsinstelling

33% - 68%

32% - 67%

Functies

4.2 Negatieve gevolgen voor studenten
Uit de enquête blijkt dat de negatieve gevolgen voor studenten binnen de onderwijsinstelling
minimaal zijn. Slechts een zeer beperkte groep studenten (per functie tussen de 0,4% en 4,5% van
de totale populatie) ondervindt nadelige gevolgen, omdat zij geen vervangende kaart kunnen
gebruiken.
Buiten de onderwijsinstellingen werd de papieren OV-studentenkaart vaker gebruikt voor
verschillende functies. De belangrijkste functies zijn legitimatie en het verkrijgen van verschillende
kortingen. 32,2% van de totale populatie geeft aan dat zij noch de studenten OV-chipkaart noch hun
studentenpas kunnen gebruiken ter legitimatie. Vanaf 1 januari 2005 moet iedereen zich kunnen
legitimeren in Nederland. Dat betekent dat iedereen altijd een geldig identiteitsbewijs bij zich moet
hebben. Voor verschillende kortingen geven 5.9% (sport) tot 14,5% (winkels) van de studenten aan

42907

12

dat zij geen vervangende kaart hebben. De nadelige gevolgen voor studenten zijn daarmee ook
buiten de onderwijsinstelling beperkt.

Geen substituut voor
Functies

papieren OV-studentenkaart

Binnen de onderwijsinstelling

0,4% - 4,5%

1

5.9% - 14,5%

Buiten de onderwijsinstelling

4.3 Mogelijkheden van huidige studentenpas
Uit de enquête blijkt dat voor de verschillende functies binnen de onderwijsinstelling tussen 86% en
98% door studenten de studentenpas wordt gebruikt. Is dat ook mogelijk buiten de
onderwijsinstelling waar studenten al ongeveer even vaak gebruik maakten van de papieren OVstudentenpas als van de studentenpas? Uit de enquête blijkt dat de studentenpas ook buiten de
onderwijsinstellingen vaak gebruikt kan worden in plaats van de papieren OV-studentenkaart.
Afhankelijk van de functie geeft tussen de 19,5% en 41,4% van de totale populatie aan dat zij hun
studentenpas kunnen gebruiken. Een enkeling van de studenten die zegt hun studentenpas niet als
vervanging te kunnen gebruiken heeft er geen, of geen studentenpas met een pasfoto. Sommige
studenten geven aan dat hun studentenpas buiten de instelling niet als zodanig herkend wordt. Dit
betreft vooral, maar niet uitsluitend, MBO-studenten.
Studentenpas als substituut voor
Functies
Buiten de onderwijsinstelling

papieren OV-studentenkaart

19,5% - 41,4%

4.4 Alternatieven
De volgende maatregelen kunnen worden overwogen op basis van deze bevindingen:
1. Niets doen
2. Meer uniformiteit aanbrengen in studentenpassen
3. De OV-chipkaart gebruiken als stamkaart
4. Centraal uitgeven van een uniforme studenten identiteitskaart
5. OV-chipkaart als studentenidentificatie

1

Exclusief algemene legitimatie

42907

13

1. Niets doen
Slechts tussen de 0,4% en 14,5% van de studenten heeft aangegeven hun studentenpas niet
binnen en buiten de onderwijsinstelling te kunnen gebruiken als vervanging voor de papieren OVstudentenkaart voor gebruikte niet-OV functies. Dat komt voornamelijk vanwege de variëteit aan
studentenpassen die daardoor niet altijd als zodanig worden herkend. Men kan zich afvragen of het
de taak van de overheid is om dit probleem op te lossen. WO- en HBO-Studenten kunnen altijd de
ISIC kaart aanschaffen. Veel MBO-studenten kregen al geen OV-studentenkaart. Het is mogelijk dat
indien de gedupeerde studenten (via hun organisaties) hun instellingen aanspreken, er meer
uniformiteit komt in studentenpassen, waardoor deze vaker door het bedrijfsleven als
studentenlegitimatie worden herkend en geaccepteerd.
2. Meer uniformiteit aanbrengen in studentenpassen
De centrale overheid zou kunnen stimuleren dat er meer uniformiteit komt in de door de instellingen
uitgegeven studentenpassen. Men zou de instellingen kunnen aanbevelen om altijd een
studentenpas uit te geven die aan bepaalde voorwaarden voldoet, zoals het dragen van een
pasfoto, vermelding van de geboortedatum en de geldigheid van inschrijving2.
3. De OV-chipkaart gebruiken als stamkaart
De duurste delen van het proces van uitgifte van identiteitskaarten zijn het collecteren en
aanbrengen van de pasfoto en de persoonlijke uitgifte van de kaart. Beide worden reeds verricht
door TLS bij het uitgeven van de gepersonaliseerde OV-chipkaart. Het is mogelijk daarop “mee te
liften” door die chipkaart te beschouwen als stamkaart en daarnaast een (goedkoop) bewijs van
inschrijving zonder pasfoto uit te geven. De OV-chipkaart (met pasfoto) dient dan als het
identiteitsbewijs voor het bewijs van inschrijving dat geen pasfoto draagt. Het bewijs van inschrijving
heeft dan de geldigheid van een enkel studiejaar. Het bewijs van inschrijving wordt gekoppeld aan
de OV-chipkaart door de naam van de student en/of het nummer van de OV-chipkaart (goed
zichtbaar) te vermelden op het bewijs van inschrijving. Overigens zou ook de algemene
identiteitskaart als stamkaart kunnen dienen.
OV-chipkaart en bewijs van inschrijving kunnen beide in een doorzichtig mapje worden bewaard.
Het bewijs van inschrijving zou zelfs kunnen worden uitgevoerd als (verwijderbare) sticker die op de
OV-chipkaart wordt geplakt.
De bewijzen van inschrijving kunnen door de instellingen worden uitgegeven. Een enkele instelling
vermeldt nu al op de studentenpas het nummer van de OV-chipkaart. De bewijzen van inschrijving
kunnen ook door DUO aan de student toegezonden worden. Zij kunnen meegestuurd worden met
andere correspondentie tussen DUO en student, waardoor de kosten beperkt blijven.
Aandachtspunt hierbij is wel dat DUO nu alleen met studenten te maken heeft die recht hebben op
studiefinanciering.

2

Het is van belang dat het college- of studiejaar vermeld staat, bijvoorbeeld 2010-2011.

42907

14

De instellingen zouden ook gezamenlijk Studielink kunnen verzoeken een bewijs van inschrijving
aan de studenten toe te sturen. Hier zijn wat meer kosten aan verbonden: zo‟n 2 Euro, aangezien
Studielink nu vooral via Internet met de studenten communiceert. Deze kosten veranderen echter in
besparingen indien de instellingen hiermee hun eigen uitgifteproces van studentenpassen kunnen
vervangen. De studentenpas van de instellingen vervalt dan. Desgevraagd zien de meeste
instellingen geen principiële problemen in het centraal uitgeven van studentenpassen.
4. Centraal uitgeven van een uniforme studenten identiteitskaart
Indien besloten zou worden om iedere student jaarlijks te voorzien van een (extra) studenten
identiteitskaart, moet worden gerekend met jaarlijkse kosten van 10 à 15 Euro per kaart. Er moet
dan een apart uitgifte en innameproces opgezet worden. Deze taak kan door DUO uitgevoerd
worden. Momenteel „kent‟ DUO alleen studiefinanciering-gerechtigden. Niet alle studenten hebben
recht op studiefinanciering. Een meer voor de hand liggende organisatie die zo‟n kaart kan uitgeven
is Studielink, waar de inschrijving van alle studenten plaats vindt. Studielink is echter een
onafhankelijke organisatie, bestuurd door de universiteiten en hogescholen. Zo‟n initiatief moet
daarom van de instellingen komen.
Indien centraal een uniforme studenten identiteitskaart wordt uitgegeven kan deze in principe de
studentenpassen van de instellingen vervangen. De kaart (en het procesbeheer) moet zich dan wel
eerst bewijzen. Instellingen zijn autonoom in het uitgeven van studentenpassen. Bovendien kennen
een aantal instellingen chipkaarten die voor (veel) meer gebruikt worden dan voor identificatie-opzicht. Chipkaarten worden gebruikt voor toegangscontrole, betaling in kantines, bibliotheekverkeer,
etc. Het uitgeven van een landelijke chipkaart met deze functies zou meerkosten met zich
meebrengen en het beheer compliceren.
5. OV-chipkaart als studentenidentificatie
Voor de volledigheid moet nog de optie worden genoemd om de OV-chipkaart alsnog aan te passen
voor student-identificatiedoeleinden. Er moet dan een apart uitgevoerde OV-chipkaart voor
studenten worden uitgebracht. Dit vereist een apart aanmaak- en uitgifteproces. Bovendien moet
dan de geldigheid, die nu 5 jaar bedraagt, parallel lopen met de studie-inschrijving. Dat betekent
ofwel een jaarlijkse uitgifte van de kaart, of een innameproces bij beëindiging van de studie.
Deze optie is in strijd met het beleid van TLS, de uitgever van de OV-chipkaart. TLS wil een
uniforme kaart voor alle reizigers uitgeven, waarbij het product (en daarmee het type reiziger)
uitsluitend elektronisch op de kaart wordt geladen. TLS is (desgevraagd) niet bereid dit beleid te
wijzigen. Bovendien kent TLS geen innameproces van kaarten die hun geldigheid hebben verloren.
Bovendien komen niet alle studenten in aanmerking voor een studenten OV-chipkaart. Onder
andere MBO studenten jonger dan 18 jaar krijgen geen studiefinanciering. Daarnaast kiezen
sommige studenten ervoor de kaart niet op te halen.

42907

15

In de volgende tabel zijn de verschillende alternatieven samengevat.
Alternatief

Betrokken partijen

(Meer)kosten per kaart

Kosten per jaar

-

-

-

1. Niets doen
2. Meer uniformiteit

Instellingen

aanbrengen in

Afhankelijk van de

EUR 50 000 voor een

instelling

campagne richting

studentenpassen

instellingen (eenmalig)

3. De OV-chipkaart

Instellingen,

EUR 0 (Instellingen),

EUR 0,

gebruiken als stamkaart

DUO of

EUR 0,5 (DUO) of.

EUR 350 000 of

Studielink

EUR 2,- (Studielink)

EUR 1 400 000

DUO of Studielink

EUR 15,-

EUR 10 500 000

5. OV-chipkaart als

TLS

EUR 5,-

EUR 2 800 000

studentenidentificatie

(is daar nu niet toe bereid)

4. Centraal uitgeven van
een uniforme studenten
identiteitskaart

42907

16

5. Advies Berenschot

Het probleem van het verdwijnen van de papieren OV-studentenkaart blijkt zeer beperkt van
omvang te zijn: rond de 10% van de studenten wordt erdoor geraakt. Deze studenten gebruiken
functies waarvoor zij de studentenpas van de instelling waar zij studeren niet kunnen inzetten.
Overigens waren dit functies van de papieren OV-studentenkaart die nooit bedoeld waren om door
de kaart vervuld te worden.
De reden waarom sommige studentenpassen niet kunnen worden gebruikt is omdat ze niet aan
bepaalde eisen voldoen: er staat geen pasfoto op of de geldigheid is onduidelijk. Dit kan worden
opgelost door de instellingen te adviseren over de uitvoering van studentenpassen, zoals het
dragen van een pasfoto, vermelding van de geboortedatum en van de geldigheid (het studiejaar).
Dit is vermeld als alternatief 2 in paragraaf 4.4. Indien het lukt om meer uniformiteit in die passen te
verkrijgen zal het bedrijfsleven de studentenpassen gemakkelijker accepteren als vervanging voor
de papieren OV-studentenkaart.
De gepersonaliseerde OV-chipkaart kan uitstekend dienst doen als stamkaart (identificatiemiddel)
voor een bewijs van inschrijving. Dat zou het uitgeven van studentenpassen door de instellingen
vergemakkelijken. Die studentenpassen hoeven dan niet meer voorzien te worden van een pasfoto,
maar worden d.m.v. naam en/of nummer gekoppeld aan de OV-chipkaart. Dit is vermeld als
alternatief 3 in paragraaf 4.4.
Tenslotte kunnen studenten gestimuleerd worden de CJP/ISIC kaart aan te schaffen. Deze kaart
biedt talloze voordelen, nationaal en internationaal. Het zou moeten worden uitgezocht in hoeverre
MBO studenten in aanmerking komen voor de ISIC en of het beleid van de ISIC-uitgifteinstanties in
Nederland niet te restrictief is ten aanzien van MBO studenten.

42907

17