Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

21 501-32

Landbouw- en Visserijraad

Nr. 1224

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 23 januari 2020
De vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit over de brief van 17 januari 2020
over de geannoteerde agenda van de Landbouw- en Visserijraad van
27 januari 2020 (Kamerstuk 21 501-32, nr. 1223).
De vragen en opmerkingen zijn op 21 januari 2020 aan de Minister van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit voorgelegd. Bij brief van 22 januari
2020 zijn de vragen, die betrekking hebben op onderwerpen die geagendeerd zijn voor de Landbouw- en Visserijraad van 27 januari 2020,
beantwoord. De overige vragen zullen op een later tijdstip worden
beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Kuiken
Adjunct-griffier van de commissie,
Goorden

kst-21501-32-1224
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1224

1

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties en reactie van de
Minister
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
verschillende brieven bij de Landbouw en Visserijraad van 27 januari
2020. Zij hebben hierover nog enkele vragen.
De leden van de VVD-fractie constateren dat de volledige agenda niet
tijdig beschikbaar is. Kan de Minister tijdens de Landbouw- en Visserijraad
nogmaals vragen om een tijdige verspreiding van de agenda? Kan het
kabinet aanvullend de definitieve agenda en de Nederlandse inbreng
alsnog met de Kamer delen? Welke stappen zet de Minister om de
definitieve geannoteerde agenda in de toekomst wel tijdig naar de Kamer
te sturen?
Het Kroatische voorzitterschap streeft ernaar om de Raad zo efficiënt en
effectief mogelijk te organiseren en voor te zitten. Bij de voorbereiding
van de Raad en het vaststellen van de agenda is het voorzitterschap
afhankelijk van veel factoren. Dit alles beïnvloedt de tijdigheid van de
geannoteerde agenda. Het Kroatische voorzitterschap is zich ervan bewust
dat de lidstaten de agenda voor de Raad zo snel mogelijk willen
ontvangen. In de geannoteerde agenda die uw Kamer ontvangt, wordt de
inzet van Nederland zoveel mogelijk aangegeven. Alle besproken
agendapunten, inclusief de Nederlandse inbreng, worden door middel
van het verslag van de Raad met uw Kamer gedeeld.
De leden van de VVD-fractie zijn benieuwd naar de onderwerpen die
volgens het kabinet niet terugkomen in de Green Deal. Kan dit verder
toegelicht worden? Welke onderwerpen en waarom specifiek deze
onderwerpen wil het kabinet terugzien in de Europese Green Deal? Op
welke manier zijn/worden ondernemers betrokken bij het vormen van
deze onderwerpen en bij de Green Deal als geheel? Wat zijn de (financiële)
gevolgen van de Green Deal voor onze ondernemers en voor de gehele
keten? Op welke manier wordt ook het gelijke speelveld gewaarborgd nu
de Europese Commissie haar plannen voor een Green Deal heeft
gepresenteerd?
Momenteel wordt het kabinetsstandpunt over de Green Deal uiteengezet
in een BNC-fiche. Voor onderwerpen die het kabinet wil terugzien in de
Europese Green Deal verwijs ik graag naar dit fiche dat begin februari
naar uw Kamer wordt verzonden. De Europese Commissie zal bekijken
hoe het omgaat met het stimuleren van het bedrijfsleven en maatschappelijk middenveld om de ambities van de Green Deal te verwezenlijken, en
hoe ondernemers hierin betrokken worden. Aangezien de Green Deal nog
verder geconcretiseerd moet worden, zijn de financiële gevolgen van de
Green Deal voor onze ondernemers en de gehele keten nog niet goed te
overzien. De concrete Commissievoorstellen over de deelonderwerpen
zullen binnenkort worden gepubliceerd.
Zoals bekend kan zaad- en plantenveredeling een belangrijke bijdrage
leveren aan het verduurzamen van de landbouw. Hoewel uit de brief van
de Minister blijkt dat veel onderwerpen nog slechts zeer algemeen zijn
toegelicht, vernemen de voorgenoemde leden desondanks graag van de
Minister welke positie biotechnologie in de Green Deal-plannen inneemt.
Wat is hiervan haar inschatting? En is de Minister voornemens om het
belang van het beschikbaar stellen van nieuwe technologieën als
CRISPR-cas9 in de gesprekken met haar Europese collega’s aan de kaart te
stellen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1224

2

Momenteel wordt het kabinetsstandpunt over de Green Deal uiteengezet
in een BNC-fiche. Voor onderwerpen die het kabinet wil terugzien in de
Europese Green Deal verwijs ik graag naar dit fiche dat begin februari
naar uw Kamer wordt verzonden. Voor het beschikbaar stellen van nieuwe
veredelingstechnieken is een aanpassing van de GGO-richtlijn nodig;
hiervoor is de EU aan zet. Ik ben hierover in nauw contact met mijn
Europese collega’s en de Europese Commissie, ook om een mogelijke
herziening van de richtlijn op de agenda van de Europese Commissie te
krijgen.
De leden van de VVD-fractie vragen het kabinet de richting van de
gedachtewisseling over overgangsbepalingen GLB met de Kamer te
delen. Waar wil het voorzitterschap zich op richten en wat wordt hierin de
inbreng van het kabinet?
Op 31 oktober 2019 heeft de Europese Commissie haar voorstellen voor
twee verordeningen voor het GLB gepresenteerd. Het betreft in hoge mate
technische voorstellen, uw Kamer is hierover geïnformeerd bij de
geannoteerde agenda LVR die 17 januari jl. naar uw Kamer is gezonden.
Over de flexibiliteitsverordening die onder meer de overheveling regelt
van de 2e naar de 1e pijler is reeds in december 2019 een politiek akkoord
bereikt. De flexibiliteitsverordening staat als a-punt geagendeerd voor de
januari-Raad. De tweede verordening betreft de transitie voor één jaar
(2021). Hierover is in de januari-Raad een gedachtewisseling voorzien.
Nederland is blij met het voorstel van de Europese Commissie waarmee
een lacune in de betalingen tijdig kan worden voorkomen. Nederland kan
de voorstellen steunen. Nederland moet nog een besluit nemen over de
invulling van het plattelandsontwikkelingsprogramma (POP) in de
transitieperiode. Dit wordt besproken met de provincies en uw Kamer.
Nederland zet vooralsnog in op een zo eenvoudig mogelijke voortzetting
van het huidige GLB. Wel zal gekeken worden of het huidige GLB
voldoende ruimte biedt voor nieuwe accenten in de POP, ten behoeve van
klimaat, stikstof en/of biodiversiteit, kringlooplandbouw.
Vragen en opmerkingen van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie willen de Minister nog enkele vragen
voorleggen over de agenda van de Landbouw- en Visserijraad die op
27 januari aanstaande plaatsvindt te Brussel.
Green Deal
De leden van de CDA-fractie merken op dat het nog onduidelijk is wat de
implicaties van de Green Deal zal zijn op het GLB en het Nederlandse
landbouw- en biodiversiteitsbeleid. Zij vragen de Minister in de kabinetsappreciatie van de Green Deal specifiek in te gaan op de gevolgen van de
Green Deal op het GLB en het nationale beleid op het gebied van
landbouw, voedsel en biodiversiteit. Kan de Minister daarbij expliciet
aangeven waar de Green Deal niet aansluit bij de afspraken gemaakt in
het Regeerakkoord en ingaat tegen, de door de Minister, ingezette aanpak
stikstof in Nederland?
Vooralsnog zijn er geen onderdelen van de Green Deal waarvan gesteld
kan worden dat ze ingaan tegen het regeerakkoord. Wel is er meer
duidelijkheid nodig over hoe de Green Deal-voorstellen zich verhouden tot
het algehele landbouwbeleid en ook hoe het GLB-instrumentarium in
relatie tot andere beleidsinstrumenten kan bijdragen aan de Green
Deal-ambities. De nadere voorstellen van de Commissie voor onderdelen
van de Green Deal zullen hier meer duidelijkheid over moeten geven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1224

3

Het verminderen van stikstofemissie is een cruciale voorwaarde om
behoud en herstel van biodiversiteit te kunnen realiseren. In dat kader
onderstreept de Green Deal het belang van de reductie van stikstofuitstoot. De breedte van de Green Deal roept op tot het zorgvuldig afwegen
van stikstofmaatregelen ten opzichte van andere belangen als klimaat en
een duurzaam verdienmodel voor de sector. Het is daarom belangrijk om
het belang van een integrale transitie van de landbouwsector in het oog te
houden.
De leden van de CDA-fractie zijn van mening dat de Europese Green Deal
niet tot een kostenverhoging voor boeren mag leiden als zij niet ook
tegelijkertijd een hogere prijs krijgen voor hun producten. Zij vragen de
Minister of zij deze mening deelt en hoe zij zich ervoor in zal zetten om dit
te bewerkstelligen. Deze leden hebben met belangstelling kennisgenomen
van het feit dat ook het Europees Parlement (EP) inmiddels heeft
benadrukt dat de positie van boeren in de waardeketen moet worden
versterkt. Deze leden vragen de Minister in de kabinetsappreciatie
specifiek in te gaan op dit aspect van de Green Deal en een aan te geven
wat de impact van de voorgestelde «van boer tot bord» strategie zal zijn
op de positie van Nederlandse landbouwers in de waardeketen.
Een gezond economisch perspectief voor agrarische ondernemers is een
voorwaarde om de transitie naar een duurzame landbouw te kunnen
maken. Daarbij hoort onder meer dat boeren een redelijke vergoeding
moeten kunnen krijgen voor inspanningen waar de maatschappij om
vraagt. Dat is een belangrijk uitgangspunt van mijn Visie op de toekomst
van landbouw, natuur en voedsel. Met beantwoording van de vraag of en
hoe ik dit wil gaan bewerkstelligen in de context van de Europese Green
Deal zou ik vooruitlopen op de uitwerking van de Green Deal en het
BNC-fiche dat nog onderwerp is van interdepartementale afstemming.
Ook is het nog te vroeg om aan te geven wat de impact van de «van boer
tot bord»-strategie zal zijn op de positie van de Nederlandse landbouwers
in de waardeketen. De verwachting is dat de Europese Commissie deze
strategie niet eerder dan april zal presenteren.
De leden van de CDA-fractie zijn van mening dat ook voor de Green Deal
geldt dat draagvlak van groot belang is. Een aanpak met voorstellen «van
onderop» geniet daarom de voorkeur van deze leden. Zij vragen de
Minister aan te geven of zij deze mening deelt en, indien dat het geval is,
hoe zij zich ervoor zal inzetten om bij de verdere uitwerking van de Green
Deal al bestaande duurzaamheidsinitiatieven die vanuit de Nederlandse
landbouwpraktijk zijn vormgegeven.
Ik deel met uw Kamer de mening dat draagvlak van groot belang is voor
het welslagen van de Green Deal en dat Nederland mooie voorbeelden
heeft van duurzaamheidsinitiatieven die goed aan zouden sluiten bij de
doelstellingen van de Green Deal. De beantwoording van de vraag of en
hoe ik bestaande duurzaamheidsinitiatieven, die vanuit de Nederlandse
landbouwpraktijk zijn vormgegeven, ga betrekken in de context van de
Europese Green Deal, hangt af van de uitwerking van de Green Deal.
De leden van de CDA-fractie merken op dat de Commissie aan heeft
gegeven met een EU-biodiversiteitsstrategie te zullen komen waarin
specifieke maatregelen worden vastgesteld om de Europese doelstellingen op het gebied van biodiversiteit te verwezenlijken en dat hierbij
onder meer gedacht wordt aan gekwantificeerde doelstellingen in
aansluiting op Natura2000. Deze leden vragen de Minister wat haar
verwachtingen zijn van deze doelstellingen en aan te geven wat het
verband zal zijn tussen deze doelstellingen en het Nederlandse
Natura2000-beleid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1224

4

Nederland heeft naast de Natura 2000-gebieden het Natuurnetwerk
Nederland (NNN). Met de realisatie van het NNN kent Nederland al een
groot areaal beschermd gebied dat aansluit op het Natura 2000-netwerk.
In Nederland is het verbeteren van de kwaliteit van de natuur en de
daarvoor benodigde milieucondities belangrijk voor het behoud en
versterken van de biodiversiteit. Ik wacht op de concretisering van de
nieuwe EU-biodiversiteitsstrategie om te zien hoe deze strategie zich
verhoudt tot het Nederlandse Natura 2000-beleid.
Vragen en opmerkingen van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de geannoteerde
agenda van de landbouw- en visserijraad van 27 januari 2020 en hebben
hierover nog enkele vragen.
Green deal algemeen
De D66-leden hebben kennis genomen dat de Commissie zal komen met
de Strategie «van boer tot bord» die alle stadia van de voedselketen
bestrijkt en de weg effent voor het formuleren van een duurzamer
voedselbeleid. Op welke manier wordt er over kringlooplandbouw
gesproken binnen de green deal? Kan de Minister toelichten hoe haar
visie kringlooplandbouw hier in verwerkt gaat worden? Op welke manier
passen de vier bewegingen (van granen naar voer, van rotte naar rijpe
mest, van chemie naar biologie in de bodem en een hoger dierwelzijn)
binnen het huidige framework?
Momenteel wordt het kabinetsstandpunt over de Green Deal uiteengezet
in een BNC-fiche, hieronder valt ook de kringlooplandbouwvisie. Voor
onderwerpen die het kabinet wil terugzien in de Europese Green Deal
verwijs ik graag naar dit fiche, dat begin februari naar uw Kamer wordt
verzonden. Daarnaast moeten er nog veel zaken van de Green Deal
geconcretiseerd worden, waardoor het nog moeilijk bezien is hoe de
huidige LNV-inzet hierbinnen past.
Green deal Biodiversiteit
De leden lezen dat er betreffende de Green deals een presentatie en
gedachtewisseling gaat plaats vinden omtrent de landbouwaspecten. De
D66-leden zijn positief over het ingenomen standpunt van de Minister en
Nederland omtrent een Europees actieplan tegen wereldwijde ontbossingen en juichen de voortvarendheid waarmee de Minister samen met
haar collega’s in de Landbouwraad vorig jaar tot deze opdracht is
gekomen toe. Ook NGO’s zoals Greenpeace Nederland en het Wereld
Natuur Fonds zijn enthousiast over het ingenomen standpunt van
Nederland. De Europese Commissie heeft de opdracht gekregen om
regelgevende en niet-regelgevende maatregelen voor te stellen om
hiermee de wereldwijde voetafdruk van de Europese Unie aan te pakken.
De Green deal pakt door op de reeds gecommuniceerde plannen van de
Commissie als het gaat om het tegengaan van ontbossing elders (buiten
Europa). De leden zijn van mening dat bij de aanpak van het huidige
klimaat- en natuurcrisis het essentieel is dat er op korte termijn een goed
en werkbaar EU-wetsvoorstel ligt. Deelt de Minister deze mening? Kan de
Minister, met oog op de huidige klimaat- en natuurcrisis er bij de
Europese Commissie op aandringen dat het wetsvoorstel alle voorrang
verdient en daarom nog voor het eind van dit jaar klaar moet zijn?
Ik deel de mening van de leden van de D66-fractie dat er snel duidelijkheid
moet komen welke maatregelen effectief zijn om zo te voorkomen dat er
nog langer producten op de EU-markt worden gebracht die hebben

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1224

5

bijgedragen aan ontbossing. Mede om die reden heeft de Raad afgelopen
december conclusies aangenomen over de Mededeling en de Commissie
gevraagd zo snel mogelijk met voorstellen voor maatregelen te komen
gebaseerd om ontbossing en bosdegradatie tegen te gaan.
De Green deal gaat ook in op de impact van internationale import en
handel. De D66-leden zijn van mening dat de vrijwillige certificering, zoals
Roundtable on Sustainable Palm Oil (RSPO) en Round Table on Responsible Soy (RTRS) instrumenten een belangrijk onderdeel zijn in de strijd
tegen ontbossing, maar onvoldoende als enige instrument om ontbossing
en landconversie in natuurgebieden te stoppen. Deelt de Minister deze
mening? Zo ja, kan de Minister zich uitspreken tijdens de Landbouw- en
Visserijraad dat slechts inzetten op vrijwillige instrumenten als certificering onvoldoende garanties biedt om de ontbossing daadwerkelijk uit
de handelsketens te bannen? Zo nee, waarom niet? Kan de Minister
binnen de EU-landbouwraad agenderen dat Nederland verwacht dat er
een solide wetsvoorstel komt dat de bossen en andere waardevolle
ecosystemen waar dan ook ter wereld daadwerkelijk beschermt?
Ik ben het de leden van de D66-fractie eens dat vrijwillige certificering,
zoals voor duurzaam geproduceerde soja en palmolie, weliswaar een
belangrijke bijdrage levert aan het tegengaan van ontbossing en
landconversie, maar ook dat er meer moet gebeuren en dat Europees
beleid op dit onderwerp noodzakelijk is. Nederland spant zich daarom in
om te komen tot EU-beleid om de marktvraag naar gecertificeerde
duurzame en ontbossingsvrije producten binnen de Unie en daarbuiten te
vergroten.
Ook heeft Nederland er bij de Europese Commissie op aangedrongen om
ambitie te tonen en aanvullende regelgevende en niet- regelgevende
maatregelen aan de vraagzijde te onderzoeken om te zorgen voor een
gelijk speelveld en algemene kennis over ontbossingsvrije toeleveringsketens, en zo de transparantie van de toeleveringsketen te vergroten en
het risico op ontbossing en bosdegradatie dat samenhangt met de invoer
van grondstoffen in de EU, tot een minimum te beperken.
De Raad heeft afgelopen december in haar Raadsconclusies over de
Mededeling de Europese Commissie gevraagd om zo snel mogelijk met
voorstellen voor maatregelen te komen gebaseerd op de beoordeling die
de Commissie gaat uitvoeren.
De Green deal gaat verder ook over fysieke bossen binnen Europa. De
vicevoorzitter van de Europese Commissie, de heer Timmermans, heeft
gesteld dat hij circa 2 miljard bomen wil gaan planten in lidstaten om zo
bos in te zetten als klimaatmitigatie strategie en om aan ecosysteemherstel te doen. De Commissie gaat aan de slag met een nieuwe
EU-bossenstrategie. De D66-leden juichen dit initiatief toe en kijken uit
naar de verdere uitwerking. Een juiste afweging tussen gekozen
type/soorten planten, biodiversiteit en klimaatadaptatie is hierbij cruciaal.
Kan de Minister toelichten op welke manier deze aspecten worden
gewogen in de doelstellingen die nu worden geformuleerd?
De Europese Commissie heeft voor dit jaar een EU-bossenstrategie
aangekondigd. Ik verwacht dat daarin het voornemen om meer bos aan te
leggen in de EU is opgenomen en hoe dat gerealiseerd kan worden in de
verschillende lidstaten. Omdat de EU-bossenstrategie nog niet uit is, en
de realisatie ervan in Nationaal Strategische Plannen plaats vindt, kan ik
niet aangeven hoe deze aspecten worden gewogen. Aangezien bosbeleid
een nationale competentie is, hecht ik er aan bij de aanleg van nieuw bos
in Nederland zelf deze afweging te kunnen maken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1224

6

Green deal Dierenwelzijn
De leden van de D66 fractie hebben met interesse gelezen dat Nederland
op het vlak van dierenwelzijn een kopgroep heeft gevormd en kijkt uit
naar de vervolg stappen van de Commissie. Kan de Minister aangeven
wanneer zij de eerste stappen van de Commissie verwacht en hoe
Nederland samen met de kopgroep druk blijft houden?
De komende tijd zal duidelijker worden welke ambities de nieuwe
Europese Commissie heeft op het terrein van dierenwelzijn in het kader
van de Farm to Fork strategie. Verder verwacht ik van de Europese
Commissie dit najaar de resultaten van de evaluatie van de huidige,
Europese dierenwelzijnsstrategie. Ik ben met de Commissie over de
Nederlandse dierenwelzijnswensen in gesprek en trek hierbij zoveel
mogelijk op met gelijkgestemde lidstaten.
Afgelopen week werd weer eens duidelijk gemaakt doormiddel van een
NPO3 programma genaamd Gefileerd2 dat het onduidelijk is voor de
Nederlandse consument wat de origine van onder andere verwerkt vlees
is. Ziet de Minister net als de D66-leden de mogelijkheden van zulke
herkomstetikettering voor de Nederlandse markt, zeker in het ooglicht van
de transitie naar kringlooplandbouw? Erkent zij dat, juist de Nederlandse
markt veel baat kan hebben bij het verhogen van de consumentenkennis
aangaande het product dat zij kopen? Hoe past volgens de Minister
etikettering in de Europese Greendeal «van boer tot bord»?
Transparantie over de herkomst van de levensmiddelen en de grondstoffen wordt meer en meer van belang geacht om de consument goed te
informeren.
Sinds 1 april 2015 zijn, naast de verplichte vermelding van de herkomst
van rundvlees, ook regels in werking getreden voor de verplichte
vermelding van de herkomst van voorverpakt vers, gekoeld of bevroren
vlees van varkens, schapen, geiten en pluimvee (EU 13/17/2015).
Daarnaast zijn voor verschillende andere productcategorieën in opdracht
van de Europese Commissie haalbaarheidsstudies uitgevoerd (o.a. voor
zuivelproducten, zuivel als ingrediënt, onbewerkte levensmiddelen,
levensmiddelen waarbij één ingrediënt voor meer dan 50% in het
levensmiddel voorkomt). Deze haalbaarheidsstudies hebben tot dusver
niet tot voorstellen voor wetgeving geleid. Wel hebben een aantal
lidstaten nationale wetgeving opgesteld voor de vermelding van de
herkomst van diverse productcategorieën (met name zuivelproducten,
vlees als ingrediënt). De verwachting is dat met de uitkomsten van de
evaluaties van deze nationale maatregelen, te zijner tijd opnieuw de
discussie zal worden gestart over verplichte herkomst etikettering voor
een aantal productcategorieën.
Vanaf 1 april 2020 is de uitvoeringsverordening voor vrijwillige
vermelding van de herkomst van levensmiddelen van toepassing (EU
2018/775). In 2019 zijn hiervoor regels vastgesteld, waarbij als bedrijven
vrijwillig de herkomst van het product vermelden op het etiket, dit moet
voldoen aan een aantal eisen. Voor overige categorieën is nog altijd de
discussie gaande in Brussel. Om tot een verplichte vermelding van
herkomst over te gaan, moet de consumentenvraag nadrukkelijk opwegen
tegen de administratieve lasten en kosten die dit met zich mee zou
brengen. De keuze om herkomstvermelding verplicht te stellen moet
immers wel meerwaarde hebben (voor de consument).
Momenteel werkt de Europese Commissie aan de invulling van de
Europese Green Deal «Farm to Fork». Op dit moment is nog niet duidelijk
wat hierin de voorstellen zullen zijn. Mogelijk zal de aanpak ook

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1224

7

voorstellen omvatten over voedselinformatie aan consumenten. Het is
goed dat consumenten goed geïnformeerd worden over de gezondheid,
veiligheid en duurzaamheidsaspecten van voedingsmiddelen.
Vragen en opmerkingen van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie hebben kennisgenomen van de
geannoteerde agenda van de Landbouw- en Visserijraad van 27 januari en
onderliggende stukken. Er staan veel belangrijke zaken op de agenda.
De leden van de GroenLinks-fractie willen ook aandacht vragen voor de
Europese Green Deal en vooral de voorstellen wat betreft landbouw,
voedsel en biodiversiteit. Deze leden zijn erg benieuwd naar de kabinetsappreciatie daarvan. Kan de Minister delen wanneer de leden deze
kunnen ontvangen? Daarnaast zijn deze leden ook erg benieuwd hoe de
Green Deal zich verhoudt tot de plannen in voor het nieuwe GLB en het
Nationaal Strategisch Plan. Dit vragen deze leden ook als het gaat om de
financiën. Levert het feit dat er minder geld beschikbaar is voor het
nieuwe GLB potentieel problemen op voor het behalen van de klimaat- en
biodiversiteitsambities van de Green Deal? Deze leden zijn ook geïnteresseerd hoe andere landen op de landbouwonderdelen van de Green Deal
gereageerd hebben. Kan de Minister daar op in gaan?
Het BNC-fiche zal begin februari naar uw Kamer worden gezonden. De
Commissie stelt dat het GLB en de nationaal strategische plannen mede
invulling dienen te geven aan de voorstellen voor de Green Deal. Over
hoe dit in de praktijk invulling zal dienen te krijgen, is de mededeling niet
eenduidig, anders dan dat het doel wordt uitgesproken en de Commissie
aangeeft dat de GLB nationale plannen hierop beoordeeld zullen worden.
De Green Deal mededeling c.q. het «Investment Plan» herhaalt het in het
Meerjarig Financieel Kader (MFK) geformuleerde doel dat EU-breed 40%
van het GLB-budget wordt ingezet voor klimaat en leefomgeving. Het
kabinet ondersteunt deze ambitie en verwacht dat het GLB zal bijdragen
aan het behalen van de klimaat- en biodiversiteitsambities van de Green
Deal, ook ingeval in het toekomstig MFK sprake zal zijn van een kleiner
GLB-budget. Andere lidstaten hebben in een eerste reactie aangegeven de
doelen van de Green Deal te onderschrijven, maar sommige koppelen dat
wel aan een hoger budget. Bij alle lidstaten zijn er nog veel vragen over
de intenties, de uitwerking en de implicaties van de landbouwonderdelen
van de Green Deal.
De leden van de GroenLinks-fractie zijn nieuwsgierig naar de «van boer
tot bord»-strategie. Wat verwacht de Minister van deze strategie die onder
andere gaat over de beperking van het gebruik van chemische pesticiden,
meststoffen en antibiotica? Dit ook in het licht van de pas aangenomen
resolutie in het Europees Parlement om bijen en andere bestuivers beter
te beschermen.
Momenteel wordt het kabinetsstandpunt over de Green Deal uiteengezet
in een BNC-fiche. Voor onderwerpen die het kabinet wil terugzien in de
Europese Green Deal verwijs ik graag naar dit fiche dat begin februari
naar uw Kamer wordt verzonden. Daarnaast moet de Green Deal,
waaronder de van-boer-tot-bord-strategie, nog verder geconcretiseerd
worden.
De leden van de GroenLinks-fractie hebben biodiversiteit hoog in het
vaandel staan. Zij zijn dan ook benieuwd wat de Minister verwacht van de
aangekondigde EU-biodiversiteitsstrategie. Wat is de Nederlandse inzet
wat betreft de biodiversiteitsstrategie? En hoe sluit haar aangekondigde
bossenstrategie hier op aan?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1224

8

Nederland streeft naar een ambitieuze Biodiversiteitsstrategie, in lijn met
het kabinetsstreven naar een ambitieus nieuw Strategisch plan voor het
Biodiversiteitsverdrag. Ook met de aangekondigde Nederlandse bossenstrategie geef ik uiting aan mijn ambitie voor Biodiversiteit. De Nederlandse inzet voor de Europese Biodiversiteitsstrategie is in lijn daar mee,
maar de concretisering van de nieuwe EU-biodiversiteitsstrategie dient te
worden afgewacht om te zien hoe dit zich verhoudt tot de Nederlandse
doelstellingen.
Vragen en opmerkingen van de SGP-fractie
De leden van de SGP-fractie hebben enkele vragen over de «van boer tot
bord» plannen in het kader van de Europese Green Deal en de ambitie die
de Commissie daarbij uitstraalt. Zo wil de Europese Commissie het
gebruik en het risico van chemische pesticiden aanzienlijk terugdringen.
Dergelijk beleid kan grote gevolgen hebben voor de Nederlandse
landbouw. De leden van de SGP-fractie vragen of de Minister bereid is bij
de eerste gedachtewisseling tijdens de komende Landbouwraad het
belang van subsidiariteit en proportionaliteit te benadrukken. Is de
Minister ten aanzien van specifiek de voornemens met betrekking tot de
chemische pesticiden bereid aan te geven dat het huidige toelatingsbeleid
voor gewasbeschermingsmiddelen in de landbouwpraktijk voor verschillende knelpunten zorgt en geïntegreerde gewasbescherming (preventie –
biologische middelen – chemische middelen als medicijn) lastiger maakt?
De Toekomstvisie Gewasbescherming 2030, die met diverse Nederlandse
stakeholders is opgesteld en met uw Kamer is besproken, is gericht op de
ontwikkeling van weerbare planten en teeltsystemen, waardoor de
afhankelijkheid en risico’s van chemische gewasbeschermingsmiddelen
kunnen worden verminderd. Dit sluit aan op de ambitie van de Europese
Commissie. Echter, ik ben me ervan bewust dat in de overgangsfase naar
zo’n nieuw systeem het wegvallen van tot nu gebruikte gewasbeschermingsmiddelen – als gevolg van geconstateerde risico’s voor mens, dier
of milieu – de (geïntegreerde) gewasbescherming lastiger kan maken. In
het uitvoeringsprogramma waar nu aan wordt gewerkt, zal daarom
aandacht worden besteed aan langetermijn- en kortetermijnvraagstukken.
Ik ben bereid om in de komende Landbouwraad aandacht te vragen voor
een zorgvuldige transitieperiode, maar dat laat onverlet dat de ambitie
niet uit het oog mag worden verloren.
De leden van de SGP-fractie zijn niet te spreken over de uitspraken van
eurocommissaris Timmermans over de agrarische sector. De eurocommissaris sprak onbegrip uit over de boerenprotesten in ons land. Hij vond
dat boeren vasthouden aan achterhaalde ideeën in plaats van nu te
veranderen, en dat als zij blijven vasthouden aan de huidige intensieve
manier van produceren zij geen kans hebben om te overleven.
Timmermans heeft eerder aangegeven dat 40% van de landbouwsubsidies overgeheveld zou moeten worden naar klimaatbeleid. Deze leden
horen graag hoe de Minister deze uitspraken waardeert. Is de Minister
bereid tijdens de komende Landbouwraad te pleiten voor een constructieve opstelling van de Europese Commissie met oog voor de lastige
positie van agrarische bedrijven en het belang van een vitale landbouwsector?
Voor het kabinet blijft, conform regeerakkoord en BNC-fiche, het
uitgangspunt dat het toekomstig GLB een verschuiving dient te bewerkstelligen naar een landbouw die economie, mens en leefomgeving
verbindt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1224

9

Dit vertaalt zich o.a. in de inzet in de Brusselse onderhandelingen om
ernaar toe te werken dat 40% van het GLB-budget ingezet wordt voor
maatregelen die primair gericht zijn op klimaat en leefomgeving. Daarmee
wordt tegelijkertijd een hoge ambitie én een Europees gelijk speelveld
gewaarborgd. Deze middelen gaan naar boeren voor bijvoorbeeld
eco-regelingen en agrarisch natuurbeheer, en worden ingezet op het
versterken van de positie van boeren in de keten voor een vitale
landbouwsector. In de komende Landbouwraad zal ik ervoor pleiten om
de uitdaging van een klimaatneutraal Europa in 2050 niet bij boeren weg
te halen, maar juist samen met boeren aan te gaan.
In het kader van de Green Deal overweegt de Europese Commissie extra
eisen ten aanzien van handelsakkoorden en een koolstofgrenscorrectie.
De leden van de SGP-fractie vragen of de Minister bereid is aan te dringen
op het voorkomen van import van landbouwproducten die niet zijn
geteeld of geproduceerd volgens de Europese milieu en dierenwelzijnsregels. Dergelijke import, zoals via bijvoorbeeld het Mercosur-akkoord
gestimuleerd zou worden, vinden deze leden ongewenst, omdat het
duurzame verdienmodel hierdoor ondermijnd wordt.
Uw Kamer ontvangt binnenkort het BNC-fiche over de Green Deal. De
verantwoordelijkheid voor regelgeving voor de import van goederen in de
Europese Unie ligt bij de Europese Commissie vanwege de Europese
interne markt. In het BNC-fiche over de mededeling van de Europese
Commissie «Stepping Up EU Action to Protect and Restore the Worlds
Forests» heeft het kabinet aangegeven dat het van groot belang is dat de
Commissie op de kortst mogelijke termijn in beeld brengt welke mogelijkheden er zijn om handelsketens volledig ontbossings-, bosdegradatie- en
ecosysteemconversievrij te maken. Daarbij moedigt Nederland de
Commissie aan alle effectieve maatregelen te overwegen – zowel
regelgevende als niet-regelgevende maatregelen. De kabinetsinzet
richting de Europese Commissie voor dierenwelzijn is uiteengezet in de
brief dierenwelzijn van 4 september 2019 (Kamerstuk 28 286, nr. 1063).
Hierin wordt ook aangegeven wat de inzet van het kabinet is bij het
Europese marktaanbod bij associatie- en handelsakkoorden om een gelijk
speelveld op de Europese interne markt te creëren. Voor wat betreft
Mercosur heeft het kabinet al aangegeven dat het de balans zal opmaken
van de voor- en nadelen van het nog goed te keuren EU-Mercosur
Associatieakkoord als alle daartoe noodzakelijke stukken beschikbaar zijn.
Uw Kamer zal over het standpunt van het kabinet worden geïnformeerd
voordat de Raad besluit over het akkoord.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-32, nr. 1224

10