Factsheet Vaccineren COVID-19

Toezicht op vaccineren

Op woensdag 6 januari 2021 heeft de GGD Veghel de primeur;
een medewerker van een zorginstelling uit de regio krijgt daar het eerste
vaccin toegediend. Het vaccin dat een uitweg moet bieden naar het eind
van de coronacrisis. Vanaf dat moment worden de eerste groepen zorgmedewerkers van verpleeg­huizen en de acute zorg binnen ziekenhuizen
gevaccineerd. Inmiddels zijn ook bewoners van de verpleeghuizen en de
gehandicaptenzorg aan de beurt.

In deze factsheet doet de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd verslag
van de inspecties tijdens de eerste drie weken van het vaccineren. Wij
willen met onze inspecties bijdragen aan een veilig product en de juiste
informatie hierover. De inspectie heeft in het toezicht oog voor het hele
proces, van voorbereiding, tot transport, tot toediening.
De inspectie is onder de indruk van de resultaten tot nu toe. In totaal
hebben de inspecteurs tot en met 22 januari elf GGD vaccinatielocaties
bezocht, zes ziekenhuizen, en drie andere instellingen. De IGJ heeft
daarbij lof voor de zorgvuldigheid waarmee dit hele proces in korte tijd
uit de grond is gestampt. Op professionele wijze is het vaccinatieproces
vormgegeven en zijn in heel korte tijd een groot aantal medewerkers
en cliënten gevaccineerd. Er was oog voor het distributie- en koelings­
proces, de medewerkers die het vaccineren uitvoeren waren deskundig,
en ook de opvang na vaccinatie en het registreren van de gevaccineerden
gebeurde zorgvuldig.
Tijdens elk bezoek aan de vaccinatielocaties vindt een eerste korte terugkoppeling plaats en later een uitgebreidere terugkoppeling via de e-mail.
In dit document deelt de IGJ de bevindingen van de inspecteurs die de
veilige en verantwoorde toediening kunnen verbeteren. Bovendien kunnen andere instellingen die nog moeten starten de aanbevelingen en tips
implementeren zodat zij nog beter voorbereid zijn op deze enorme klus.
Binnenkort starten de eerste locaties met de tweede ronde van het
vaccineren. De IGJ heeft er vertrouwen in dat locaties die met de eerste
of tweede ronde van vaccineren bezig zijn, dit zorgvuldig en veilig blijven
uitvoeren, rekening houdend met de ervaringen die in het land al zijn
opgedaan.

1 Vaccineren COVID-19 - IGJ - 28 januari 2021

GGD

De inspectie ziet dat het vaccineren in de GGD-straten profes­sioneel
wordt opgepakt en dat medewerkers zeer betrokken zijn en ook openstaan voor suggesties ter verbetering.
De inspecteurs zagen de volgende verbeterpunten in het
proces;
Ontvangst van vaccins
• Zorg dat er altijd een pakbon wordt ontvangen van degene die
de vaccins bezorgt.
• Hang noodprocedures en telefoonnummers zichtbaar op een
voor medewerkers duidelijke en bereikbare plaats.
• Maak een foto van de ontvangen vaccinflacons, zodat die
gebruikt kan worden voor het tellen en de flacons zelf gelijk weer
in de koeling terug kunnen.
Opslag vaccins op locatie
• Zorg dat de temperatuur bij de vaccins in de koelkast gemeten
wordt en dat de deur van de koelkast niet te vaak open hoeft.
• Stel het alarm wat scherper in dan <2 en >8 0c zodat er bij
alarmering wat meer speling is.
• Vergeet bij een alarm niet het RIVM op de hoogte te stellen, ook
als een externe partij problemen met de koeling oplost.
Gereed maken vaccins
• Houd het proces van voor toediening gereedmaken in de gaten
door (als medische verantwoordelijke) steekproefsgewijs mee te
kijken.
• Maak afspraken met het RIVM over het eventueel gebruik van
andere dan de meegeleverde naalden.
Toedienen
• Zorg ervoor dat de administratieve handelingen het doorloopproces in de GGD-straat zo min mogelijk vertragen. Bij gelijk
blijven van de doorlooptijd van de administratieve handelingen
per vaccinatie, kan dit een negatief effect hebben op de voortvarendheid van toediening op grotere schaal. Het administratief proces kan dan de ‘bottleneck’ in de toedienlogistiek gaan
vormen.
Voorbereiding op incidenten
• Train de noodprocedures bij medische incidenten, zoals aller­
gische reacties, regelmatig. Zodat het personeel ingespeeld is op

LNAZ/Ziekenhuizen

De ziekenhuizen (en medisch spoedvervoer) hebben zelf hun medewerkers geselecteerd die werkzaam zijn in de acute zorg. Zij hebben
daarbij gebruik gemaakt van de criteria van het Landelijk Netwerk
Acute Zorg (LNAZ). De inspectie is ook bij de ziekenhuizen onder de
indruk van het werk dat in korte tijd is verzet. Op professionele wijze is
het vaccinatieproces van medewerkers in de acute zorg vormgegeven.
De inspecteurs zagen de volgende verbeterpunten in het proces;
Ontvangst en opslag
• Tijdens deze eerste ronde werden enkele vaccinflacons tussen
ziekenhuizen getransporteerd vanwege tekort bij de één of
overschot bij de ander. De koude keten dient ook tijdens dit type
transport steeds geborgd en gelogd te zijn.
Gereed maken vaccins
• In sommige ziekenhuizen bleek dat er zeven volledige doses
opgetrokken kunnen worden uit één bereide flacon. Dit is niet
volgens de norm. Na overleg tussen het RIVM en andere partijen
is het volgende besloten:
- De norm blijft dat er zes doses uit één bereide flacon van Pfizer
mogen worden gehaald. Als de prikkende partij 7 doses uit 1
flacon kan halen dan mag dat. Vereiste is dat iedere spuit met
minimaal 0,3ml vaccin gevuld is en de 7e dosis niet deels uit een
andere flacon komt.
- Alleen in ziekenhuizen mag onder strikte voorwaarden een 7e
dosis aangevuld mag worden vanuit een nieuwe flacon. Dit mag
alleen volgens de voorwaarden van de Nederlandse Vereniging
van Ziekenhuisapothekers
Toediening
• Aandachtspunt:  de  vaccinatiebewijzen (de RIVM-kaartjes) die
uitgereikt worden moeten compleet worden ingevuld, inclusief
de naam van de gevaccineerde.
Tip
In één ziekenhuis vulden de gevaccineerden zelf de centrale
registratie bij het RIVM in, dit deden zij in de 15 minuten
wachttijd.

2 Vaccineren COVID-19 - IGJ - 28 januari 2021

Verpleeghuizen en gehandicaptenzorg

De inspectie is positief over de wijze waarop de instellingen de
complexe logistiek binnen hun organisatie in korte tijd hebben
ingericht. Daarbij was grote betrokkenheid merkbaar. Op verschillende
plekken hebben de instellingen externe expertise betrokken om hen
op onderdelen te ondersteunen. Zo zag de inspectie dat apothekers
en apothekersassistenten waren aangetrokken om te ondersteunen in
het voor toediening gereed maken van het vaccin.
Tegelijk constateerden zowel de instellingen als de inspectie een
aantal aandachtspunten;
Aandachtspunten
• Het is belangrijk dat tijdens de distributie naar instellingen en
vervolgens naar de diverse locaties en afdelingen steeds gevolgd
wordt waar de vaccins zijn en onder welke omstandigheden ze
opgeslagen of vervoerd worden. Dit vraagt nauwkeurigheid en
aandacht.
• Veel cliënten verblijven in hun eigen appartement, andere in de
huiskamers. Zorgaanbieders moeten daarom goed nadenken
over de wijze waarop zij het observeren van deze cliënten de
eerste 15 minuten na het vaccineren vormgeven.

Tips
• Eén instelling informeerde via ‘vraag en antwoorden’ aan het
einde van de eerste vaccinatiedag een collega-instelling. Hiermee
informeerde en ondersteunde men elkaar.
• Zowel de instellingen als de apotheek gaven aan dat zij hun
opgedane ervaringen graag willen inzetten bij collega instellingen
die nog moeten starten met vaccineren.
• Vooral de kleinere instellingen kunnen veel leren van grote
instellingen uit hun eigen regio die al met vaccineren zijn
gestart. Deze grote instellingen hebben vaak kennis en
apparatuur die zij willen delen.
• Maak een plan om het verspillen van eventueel overgebleven
vaccin te voorkomen. Volg hiervoor de actuele werkinstructie
van het RIVM : Hierin staat nu dat dit vaccin is voor; 1. Cliënten
op locatie die in aanmerking zouden komen voor Moderna via
de huisarts; 2. Ambulante cliënten boven de 60 op locatie; 3.
Ambulante cliënten onder de 60 op locatie; 4. Eigen personeel
eerst de prikkers, dan cohortmedewerkers, dan overigen. Als er
niet voldoende vaccin is voor de tweede prik mag hiervoor een
afspraak gemaakt worden bij de GGD.

Hoofdbehandelaarschap: verschillen in
moment van toedienen binnen een
verblijfsvorm
Bij (kleinschalige) wooninitiatieven is het mogelijk dat er cliënten
zijn waarbij het type hoofdbehandelaar verschilt. We zien de
combinaties van specialist ouderengeneeskunde en huisarts, of
arts voor verstandelijk gehandicapten en huisarts. Bij één groep
cliënten, kan er dus sprake zijn van diverse (typen) hoofd­
behandelaar.
Hierdoor kan de situatie ontstaan dat bijvoorbeeld door of namens
de specialist ouderengeneeskunde een aantal cliënten binnen één
groep wél wordt gevaccineerd en cliënten uit diezelfde groep met
de huisarts als hoofdbehandelaar nog niet.
De IGJ begrijpt dat dit een consequentie is die volgt uit de landelijke
afspraken over verdeling en volgorde van vaccineren. Toch kan dit
op lokaal niveau afbreuk doen aan de efficiëntie van het
vaccineren, persoonsgerichte zorg en foutgevoeligheid met zich
mee brengen.
Gezien de uitzonderlijke omstandigheden van de pandemie vindt
de IGJ dat er ruimte moet zijn voor zorgaanbieders om hierin een
eigen onderbouwde afweging te mogen maken zodat het vaccineren met zo min mogelijk spillage en zo efficiënt mogelijk verloopt.
Veilige en verantwoorde toediening staan daarbij voorop.
Dit kan er toe leiden dat lokaal praktische afspraken worden
gemaakt tussen specialisten ouderengeneeskunde en huisartsen
of artsen verstandelijk gehandicapten en huisartsen over het
logistieke proces van toediening, bijvoorbeeld in het geval van
voorkoming onbenut laten van resterende doses. Ook als dat
betekent dat de ene hoofdbehandelaar cliënten vaccineert (/laat
vaccineren) van de andere hoofdbehandelaar. De IGJ benadrukt
hierbij dat de vereisten van het maken van een professionele
inschatting van het aanbieden van het vaccin en het verkrijgen
van geïnformeerde toestemming (‘informed consent’) uiteraard
nageleefd moeten worden.
Meer informatie over dit onderwerp is te vinden in de werk­
instructie die is opgesteld door het RIVM .

3 Vaccineren COVID-19 - IGJ - 28 januari 2021