2015D05275

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Binnen de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
hebben enkele fracties de behoefte om vragen en opmerkingen voor te
leggen over de brief van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap d.d. 15 december 2014 inzake bibliotheekvoorziening leesgehandicapten (Kamerstuk 33 846, nr. 47).
De voorzitter van de commissie
Wolbert
Adjunct-griffier van de commissie
Arends

nds-tk-2015D05275

1

I.

II.

Vragen en opmerkingen uit de fracties
1. Algemeen
2. Inleiding
3. Aandachtspunten voor beleid
4. Toegankelijkheid en bereik
5. Omzetting in braille en gesproken vorm
6. Afstemming met leesgehandicaptenvoorziening voor
Studie en Vak
7. VN-verdrag gehandicapten
8. Tot besluit

2
2
2
3
3
5
5

Reactie van de Minister

6

6
6

I. Vragen en opmerkingen uit de fracties
1. Algemeen
De leden van de PvdA-fractie hebben met instemming kennisgenomen
van de brief over de bibliotheekvoorziening voor mensen met een
leeshandicap. Juist de invoering van de bibliotheekwet en de overgang
van de verantwoordelijkheid voor deze bibliotheekvoorziening naar de
Koninklijke Bibliotheek is een goed moment dat gezamenlijk gewerkt kan
worden aan verdere verbetering. Deze leden zien dat Nederland al een
goede positie heeft als het gaat om voorzieningen voor mensen met een
leeshandicap, die met behulp van nieuwe technologieën verder verbeterd
kan worden.
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van voorliggende
brief. Zij hebben hierover nog enige vragen.
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de brief van de
Minister over de bibliotheekvoorziening van leesgehandicapten. Deze
leden zijn tevreden dat de borging van een landelijke voorziening
nogmaals duidelijk wordt bevestigd. Deze leden hebben nog wel enkele
vragen bij de brief.
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
brief van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap over de
motie van het lid Dik-Faber1. Deze leden willen de Minister graag
bedanken voor de uitgebreide uiteenzetting over de toegankelijkheid van
informatie voor blinden en slechtzienden. Deze leden hebben echter nog
wel enkele vragen die zij graag aan de Minister willen voorleggen.
De leden van de ChristenUnie-fractie willen de Minister bedanken voor de
uitwerking van de uitvoering van de motie van het lid Dik-Faber. De brief
is uitvoerig. Wel hebben deze leden nog enkele vragen over de brief.
2. Inleiding
De leden van de PvdA-fractie begrijpen dat er historisch twee organisaties
zijn ontstaan die de inhoud en expertise leveren voor de voorziening voor
leesgehandicapten. Dit zijn Dedicon en de Christelijke Bibliotheek voor
Blinden en slechtzienden (CBB). Deze leden begrijpen dat deze organisaties historisch zo gegroeid zijn, maar zij vragen welke meerwaarde het
heeft dat er nog steeds twee verschillende organisaties zijn die inhoud
leveren voor leesgehandicapten. Daarnaast vragen zij of de taakverdeling
tussen beide instituten duidelijk is om overlap in werkzaamheden te
1

Kamerstuk 33 846, nr. 39

2

voorkomen. Ook vragen deze leden wat de verhouding is in bekostiging
tussen Dedicon en CBB en hoe er wordt gewerkt aan voldoende materiaal
voor andere religies dan de protestants-christelijke die door de CBB wordt
bediend.
3. Aandachtspunten voor beleid
De leden van de CDA-fractie lezen dat de zorg leeft dat het budget voor de
omzetting van tekst in braille wordt bedreigd omdat het een kleine groep
van gebruikers betreft. Deze leden vinden deze zorg begrijpelijk, en vinden
de gedachte om uitgevers hun bronbestanden direct ter beschikking te
laten stellen, zinvol. Deze leden vragen wat hier concreet aan gedaan
wordt. Tevens vragen zij op welke wijze er druk wordt gelegd op de
uitgevers.
De voornoemde leden lezen dat studie- en vakliteratuur en overige lectuur
op verschillende manieren bekostigd worden. De leden van deze fractie
missen een aanpak om studie- en vakliteratuur en de overige lectuur bij
elkaar te brengen en vragen of de Minister hier nader op kan ingaan.
4. Toegankelijkheid en bereik
De leden van de PvdA-fractie constateren met genoegen dat technologische ontwikkelingen steeds meer mogelijkheden bieden voor mensen
met een leeshandicap en dat Nederland voorop loopt in de ontwikkeling
van nieuwe technieken. Deze leden vragen of er voor de innovatie ook
samenwerking met andere landen en het bedrijfsleven wordt gezocht en
hoe dat gebeurt. Verder lezen deze leden dat de reguliere en de aangepaste bibliotheekvoorziening elkaar steeds meer raken en elkaar
versterken. In dat kader vragen deze leden in hoeverre commerciële
luisterboeken en de gesproken boeken van aangepast lezen elkaar
aanvullen of overlappen. Voorts vragen deze leden of de auteursrechtelijke beperkingen voor de voorzieningen voor leesgehandicapten een
optimaal gebruik van deze collectie in de weg staan.
De voornoemde leden begrijpen dat het vergroten van de bekendheid
voor mensen met een leeshandicap belangrijk is omdat nog niet alle
potentiële gebruikers de weg naar deze voorzieningen gevonden hebben.
Deze leden kunnen zich voorstellen dat het vergroten van de kennis bij
hulp- en zorgverleners de bekendheid bij de doelgroep kan vergroten. Ze
vragen welke concrete acties daarvoor ondernomen worden.
De leden van de SP-fractie vragen de Minister hoeveel leesgehandicapten
gebruik maken van de bestaande voorzieningen. Welk percentage van het
aantal leesgehandicapten is dat? Ook vragen zij welke concrete afspraken
zijn gemaakt om de bekendheid van de voorzieningen en het bereik onder
potentiële gebruikers te vergroten. Zij zien op deze punten graag een
verdere toelichting. Kan de Minister toelichten welke voordelen zij
verwacht bij een verschuiving van een aanbod-gestuurde collectie naar
een vraag-gestuurde collectie, vragen de voornoemde leden. Hoe groot
acht de Minister het risico dat met deze verschuiving het bereik juist zal
afnemen (bij minder vraag naar bepaalde titels, zijn deze titels op termijn
dan vrijwel niet meer te verkrijgen, bijvoorbeeld), zo vragen de leden van
deze fractie.
Wat wordt er, buiten de nationale digitale bibliotheek met landelijke
dekking, gedaan aan het vergroten van de fysieke collectie voor leesgehandicapten in lokale vestigingen? Kan de Minister aangeven hoe het is
gesteld met de lokale toegankelijkheid en het bereik gesteld? Zij vragen of
de Minister de mening deelt dat iedere fysieke bibliotheek(organisatie)
zou moeten beschikken over een goede voorziening voor leesgehandicapten.

3

De eerdergenoemde leden vragen op welke wijze de Kamer op de hoogte
wordt gehouden over het streven het bereik onder leesgehandicapten te
vergroten.
De leden van de CDA-fractie vragen wie de gesprekspartner is van de
lezersraad. Is dit de Stichting Aangepast Lezen, SIOB2 of de Koninklijke
Bibliotheek (KB)? Met de inpassing in de KB dreigt de afstand met de
beleidsmakers namelijk alleen maar groter te worden. De voornoemde
leden lezen op verschillende momenten in de brief dat wordt verwezen
naar pilots en naar onderzoeksrapporten van SIOB. De leden van deze
fractie vragen op welke wijze belangenorganisaties en de lezersraad
hierbij zijn betrokken.
Ook lezen zij dat het streven is om de bekendheid van voorzieningen te
verbeteren. Deze leden vragen op welke wijze hierin met belangenorganisaties en lezersraad wordt samengewerkt.
De genoemde leden ontvangen signalen dat de website van Stichting
Aangepast Lezen nog steeds onvoldoende is. Zij vragen of de Minister
concrete stappen kan noemen om hier verbetering in aan te brengen.
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van het feit dat de
kennis omtrent aangepast lezen en de bestaande voorzieningen om
aangepast lezen mogelijk te maken bij opticiens en zorgverzekeraars nog
niet groot genoeg is. Deze leden menen dat dit erg jammer is aangezien
de voorzieningen goed blijken te functioneren en opticiens en zorgverzekeraars de klanten hier eenvoudig op kunnen wijzen. Zij vragen of de
Minister kan toelichten welke mogelijkheden zij ziet om de kennis over
aangepast lezen en haar voorzieningen bij opticiens en verzekeraars te
vergroten? Zo ja, hoe zal dat plan er uitzien? Zo nee, wanneer denkt zij dat
plan wel te hebben? Tevens vragen zij hoe de Minister de rol van de
gemeenten in deze kwestie ziet.
De leden van deze fractie constateren dat er in de brief van de Minister de
suggestie wordt gewekt dat bij het certificeren van openbare bibliotheken
wordt meegenomen dat de bibliotheken ook toegankelijk, bruikbaar en
bereikbaar zijn voor mensen met een leesbeperking. Zij vragen of de
Minister de Kamer kan informeren of dit inderdaad wordt meegenomen.
Zo ja, kan de Minister inzichtelijk maken aan wat voor eisen de bibliotheken op dat gebied moeten voldoen? De voornoemde leden vragen of
mensen met een leesbeperking zijn benaderd om te helpen met het
opstellen van deze eisen.
De leden van deze fractie hebben ook kennisgenomen van het feit dat op
de lange termijn de toenemende beeldcultuur een aandachtspunt is,
omdat dit extra drempels kan opwerpen voor visueel gehandicapten. Kan
de Minister toelichten of er al gewerkt wordt aan een oplossing voor dit
punt? Zij vragen of de Minister contact heeft gehad met de oogvereniging
over deze kwestie.
De aan het woord zijnde leden constateren dat er maatregelen zijn
genomen om het gebruik van bestaande diensten en voorzieningen te
stimuleren in de vorm van «pilotprojecten» en «publicitaire acties». Zij
vragen of de Minister kan vertellen wat deze inhouden. Zijn de belangenorganisaties betrokken bij het opzetten van deze acties? Zij vragen hoe de
Minister de rol van de gemeenten in deze kwestie ziet.
De leden van deze fractie hebben daarnaast kennisgenomen van de
toezegging van de Minister dat zij een verschuiving van een aanbod- naar
een vraag gestuurd beleid zal faciliteren en dat zij de Koninklijke Bibliotheek (KB) zal vragen om een meerjarig actieplan op te stellen. Kan de
Minister toelichten of zij dit inmiddels al heeft doorgevoerd? Zij vragen of
de Minister de Kamer kan informeren wanneer de Minister wil dat dit plan
er ligt.
2

SIOB: Sectorinstituut Openbare Bibliotheken

4

Deze leden lezen de toezegging dat er op korte termijn overleg met de
belangenorganisaties over het onderscheid tussen dienstverlening in
algemene- en studielectuur zal plaatsvinden. Zij vragen of de Minister al
kan vertellen wanneer dit overleg plaats zal vinden.
Zij maken uit de brief van de Minister nog niet op welke concrete stappen
voor het verbeteren van de toegankelijkheid van de website van Stichting
Aangepast Lezen (SAL) en de KB genomen zullen worden. Kan de Minister
vertellen hoe zij van plan is deze toegankelijkheid te verbeteren? Zij
vragen tenslotte wanneer deze verbeteringen zullen zijn doorgevoerd?
De leden van de ChristenUnie-fractie merken op dat mensen met een
beperking de websites van SAL en de KB onvoldoende bereikbaar achten.
Dit geldt ook voor het centrale punt van de digitale en fysieke bibliotheek.
Zij vragen op welke wijze hier op korte termijn verbetering in wordt
bewerkstelligd.
5. Omzetting in braille en gesproken vorm
De leden van de PvdA-fractie lezen dat een betere beschikbaarheid van
bronbestanden van uitgevers de kosten van omzetten zou drukken en de
kwaliteit verhogen, maar dat nog maar weinig uitgevers hieraan
meewerken. Daarom willen deze leden graag horen of de Minister zicht
heeft op de knelpunten. Zij vragen waarom deze uitgevers het advies van
hun brancheorganisatie niet volgen. Welke stappen worden genomen om
deze houding van uitgevers te veranderen, zo vragen de leden van deze
fractie.
De leden van de SP-fractie vragen welk budget beschikbaar is voor de
omzetting in braille en gesproken vorm. Is dit budget geoormerkt bij SIOB
of OCW? Ook vragen deze leden wat het aandeel braille en gesproken
titels is.
Verder vragen zij op welke wijze het Nederlands Uitgeversverbond (NUV)
gaat zorgen voor een snelle beschikbaarheid van bronbestanden door
uitgevers. Welke mogelijkheden hebben zij meer tot hun beschikking dan
bij hun leden «aandringen op snelle beschikbaarheid»?
Hoe kunnen belemmeringen ten aanzien van internationale initiatieven
weggenomen worden? Deze leden vragen de Minister of zij dit verder kan
toelichten.
De leden van de CDA-fractie lezen dat gesproken lectuur met de synthetische stem van steeds grotere betekenis wordt. Deze leden vragen of
daarmee de menselijke stem verdrongen dreigt te gaan, zeker voor langer
lopende teksten en ontspanningslectuur. Deze leden vragen daarnaast of
dit wenselijk is en hoe de gebruikers hierover oordelen.
6. Afstemming met leesgehandicaptenvoorziening voor Studie en
Vak
De leden van de PvdA-fractie begrijpen dat er een aparte geldstroom is
voor de algemene bibliotheekvoorziening en voor vak- en studieliteratuur,
waarbij de laatste gefinancierd wordt uit de onderwijsbegroting. Deze
leden begrijpen dat er regelmatig onduidelijkheid is voor gebruikers of ze
terecht moeten bij de algemene bibliotheekvoorziening of bij Studie en
Vak. Hoewel deze leden er begrip voor hebben dat er twee financieringsstromen zijn, zien ze niet direct de noodzaak van twee gescheiden loketten
voor de gebruiker. Daarom vragen deze leden naar de mogelijkheid om
deze twee loketten te combineren en daarachter te bepalen uit welke
geldstroom de gevraagde dienstverlening betaald moet worden.

5

De leden van de CDA-fractie lezen dat de Minister zich zal inzetten om op
korte termijn tot een verdere afstemming te komen tussen de bibliotheekvoorziening en de voorziening voor Studie en Vak. Deze leden vragen op
welke wijze de Minister deze inzet vormgeeft en op welke termijn zij hier
resultaat van verwacht.
De leden van de ChristenUnie-fractie merken op dat zij vanuit belangenorganisaties het signaal hebben gekregen dat het gebrek aan beschikbaarheid van complex materiaal, in aangepaste vorm, voor bijvoorbeeld
bèta-vakken en muzieknotatie als een probleem wordt ervaren. Blinden en
slechtzienden die als liefhebberij muziek beoefenen en daarvoor
bladmuziek in aangepaste leesvorm nodig hebben, kunnen vrijwel
nergens terecht. Heeft de Minister dit signaal ook gekregen? De
voornoemde leden vragen op welke wijze zij hier wat aan wil doen.
7. VN-verdrag gehandicapten
De leden van de CDA-fractie lezen in bijlage 3 over het
VN-gehandicaptenverdrag dat de suggestie wordt gewekt dat met de
certificering van openbare bibliotheken (de fysieke bibliotheken) ook
voorzien is in de bereikbaarheid, toegankelijkheid en bruikbaarheid, terwijl
uit de nota naar aanleiding van verslag bij de uitvoeringswet van het
VN-verdrag blijkt dat het gaat om concrete aanpassingen in een specifieke
geval. De leden van deze fractie vragen of mensen met een leesbeperking
een rol spelen in de certificering en of zij een rol spelen in het vaststellen
van de criteria of de toetsing.
De leden van de ChristenUnie-fractie merken op dat in de brief de
suggestie wordt gewekt dat met de certificering van openbare bibliotheken (de fysieke bibliotheken) ook voorzien is in de bereikbaarheid,
toegankelijkheid en bruikbaarheid. Deze leden vragen of dit in de praktijk
ook het geval is. Juist gelet op de ratificering van het VN-verdrag voor
mensen met een beperking is dit van belang. Zij vragen of de Minister dit
erkent.
De voornoemde leden vragen of mensen met een leesbeperking
betrokken worden bij de certificering of het vaststellen van de criteria in
de toelating. Zo nee, is de Minister voornemens om hen hierbij te
betrekken? Deze leden vragen ook of er gestructureerd overleg plaatsvindt
met de belangenorganisaties en of deze worden betrokken bij het voeren
en evalueren van beleid.
8. Tot besluit
De leden van de PvdA-fractie zien de beantwoording met belangstelling
tegemoet.
De leden van de CDA-fractie merken op dat de stelseltaken van het SIOB
met ingang van 2015 bij de Koninklijke Bibliotheek worden belegd. Zij
vragen hoe de Koninklijke Bibliotheek dit vorm gaat geven. Tenslotte
vragen zij of de Koninklijke Bibliotheek hier dezelfde middelen voor krijgt.
De leden van de D66-fractie zijn verder nog geïnteresseerd in hoe de
Minister de Kamer gaat informeren over de voortgang van deze kwestie.
Zij vragen op welke wijze de Minister de Kamer zal informeren en
wanneer dit zal gebeuren.
II. Reactie van de Minister

6