Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

31 409

Zee- en binnenvaart

Nr. 59

VERSLAG VAN EEN WERKBEZOEK
Vastgesteld 2 april 2014
Op donderdag 20 en vrijdag 21 maart bracht de rapporteur Binnenvaart
van de vaste commissie voor Infrastructuur en Milieu, het lid De Boer
(VVD), een bezoek aan Berlijn. Het bezoek stond in het teken van de
rol/positie van de binnenvaart in de logistieke keten, de kansen voor zowel
de Nederlandse als de Duitse binnenvaartsector en in het bijzonder de
voorgenomen aanscherping van bestaande regelgeving voor binnenvaartschepen op de Rijn door de Centrale Commissie voor de Rijnvaart (CCR).
Het doel van het werkbezoek was het inwinnen van informatie over de
voorgenoemde punten, in het bijzonder inzake de Duitse positie ten
aanzien van deze punten, alsmede het overbrengen van de in de
commissie levende zorgen inzake de knelpunten die de Nederlandse
binnenvaartsector ervaart.
Het programma van het werkbezoek bestond uit deelname aan een
zogenaamde parlementaire avond op donderdag 20 maart inzake
binnenvaart, georganiseerd door het Bundesverband der Deutschen
Binnenschifffahrt en het Bundesverband Öffentlicher Binnenhäfen. De
Nederlandse ambassadeur, mevrouw Van Daalen, was gastvrouw van
deze parlementaire avond. Voorafgaand aan deze avond voerde de
rapporteur een gesprek met mevrouw Luijten, hoofd van de afdeling
Binnenvaart en Vaarwegen van het Ministerie van Infrastructuur en Milieu.
Daarnaast voerde de rapporteur op vrijdagochtend 21 maart een gesprek
met leden van de parlementaire groep inzake binnenvaart (onderdeel van
de vaste commissie voor Verkeer en Digitale Infrastructuur) van de Duitse
Bondsdag.
In het bijgaande verslag wordt een impressie gegeven van de parlementaire avond inzake binnenvaart. Daarnaast worden de hoofdlijnen van de
gevoerde gesprekken weergegeven. Hierbij ligt de nadruk op de inbreng
van de gesprekspartners en de antwoorden die zij hebben gegeven op de
vragen van de rapporteur.
De rapporteur dankt alle gesprekspartners die aan het welslagen van het
werkbezoek hebben bijgedragen en in het bijzonder de heer Wieriks,
hoofd Afdeling Infrastructuur en Milieu van de ambassade van het

kst-31409-59
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 31 409, nr. 59

1

Koninkrijk der Nederlanden in Berlijn, voor zijn inhoudelijke bijdrage aan
het programma en aan de verdere organisatie ter plaatse.
De inhoudelijke voorbereiding van het werkbezoek werd verzorgd door de
heer Sneep, griffier van de vaste commissie voor Infrastructuur en Milieu
en de heer Van Dijk, adjunct-griffier van de vaste commissie voor
Infrastructuur en Milieu. De rapporteur werd begeleid door de heer Van
Dijk.
De rapporteur,
De Boer
De adjunct-griffier,
Van Dijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 31 409, nr. 59

2

1. Context
Naar aanleiding van een brief over de overgangsbepalingen van de
Centrale Commissie voor de Rijnvaart (CCR) van de Algemeene Schippers
Vereeniging (ASV) heeft de vaste commissie voor Infrastructuur en Milieu
op initiatief van het lid De Boer (VVD) in november 2013 gesprekken
gevoerd over de CCR- en EU-regelgeving op het terrein van de binnenvaart met respectievelijk de ASV en de Secretaris-Generaal van de CCR.
Ook heeft de commissie zich op 28 november 2013 laten voorlichten door
ambtenaren van het Ministerie van Infrastructuur en Milieu in een
technische briefing. Vervolgens heeft de commissie met de Minister
hierover van gedachten gewisseld in het algemeen overleg Scheepvaart
van 3 december 2013 (Kamerstuk 31 409, nr. 58).
De commissie heeft vervolgens besloten om – parallel aan de stappen die
de Minister in het genoemde algemeen overleg aangaf te zullen zetten –
de parlementen in de andere CCR-lidstaten (te weten België, Duitsland,
Frankrijk en Zwitserland) per brief te benaderen. In deze brief1 heeft de
commissie haar zorgen geuit over de knelpunten die in de Nederlandse
binnenvaartsector verwacht worden wanneer de overgangstermijn voor
een pakket voorschriften waar binnenvaartschepen aan moeten voldoen
op 1 januari 2015, afloopt. Tevens heeft de commissie de genoemde
parlementen gevraagd of er interesse zou zijn in bijeenkomst over het
onderwerp in het voorjaar van 2014, nog vóór de plenaire vergadering
van de CCR in juni 2014.
Begin 2014 ontving de commissie van de Afdeling Infrastructuur en Milieu
van de ambassade van het Koninkrijk der Nederlanden in Berlijn het
bericht dat er op 20 en 21 maart aldaar een parlementaire avond inzake
binnenvaart zou worden georganiseerd. De commissie heeft vervolgens
besloten het lid De Boer (VVD) te benoemen tot rapporteur Binnenvaart en
heeft haar vervolgens verzocht een werkbezoek te brengen aan Berlijn.
2. Impressie parlementaire avond binnenvaart
Op de ambassade van het Koninkrijk der Nederlanden in Berlijn werd op
donderdag 20 maart een parlementaire avond inzake binnenvaart
gehouden. Deze parlementaire avond werd georganiseerd door het
Bundesverband der Deutschen Binnenschifffahrt (BDB) en het Bundesverband Öffentlicher Binnenhäfen (BÖB). De Nederlandse ambassadeur,
mevrouw Van Daalen, was gastvrouw van de avond.
Parlementaire avonden worden in Duitsland onder andere georganiseerd
ter gelegenheid van het aantreden van een nieuwe Bondsregering.
Verschillende belangengroepen en -organisaties pogen op deze manier
(nieuwe) Bondsdagleden kennis te laten maken met de sector die zij
vertegenwoordigen, alsmede met de uitdagingen waarvoor de sector zich
gesteld ziet in de (nabije) toekomst. Vaak wordt ook de (nieuwe) verantwoordelijk bewindspersoon voor een dergelijke avond uitgenodigd. Men
kiest altijd een bijzondere locatie voor het houden van een parlementaire
avond. Ditmaal kozen het BDB en het BÖB voor de Nederlandse
ambassade, vanwege de locatie een de Spree en de oude Binnenhaven in
Berlijn. De avond werd bijgewoond door circa 200 gasten, onder wie de
Minister van Verkeer en Digitale Infrastructuur de heer Dobrindt, een
viertal staatssecretarissen en meer dan veertig leden van de Duitse
Bondsdag.

1

Deze brief kan opgevraagd worden bij de griffie van de vaste commissie voor Infrastructuur en
Milieu.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 31 409, nr. 59

3

Toespraken
De avond werd geopend door de Nederlandse ambassadeur in Berlijn,
mevrouw Van Daalen. In haar openingstoespraak onderstreepte de
ambassadeur het belang van de binnenvaartsector voor zowel Nederland
als Duitsland, daarbij verwijzend naar het gedeelde belang van een
soepele goederendoorstroom van de Rotterdamse haven naar het
Europese binnenland. De binnenvaartsector speelt hierin een grote rol en
zal in de toekomst een zelfs steeds grotere rol hierin spelen. Goede
samenwerking is dan ook het devies.
Vervolgens werd door de president van het BDB, de heer Hötte, en
presidiumlid van het BÖB, de heer Hörner, in hun toespraken het
volgende benadrukt. De Duitse binnenvaartsector heeft veel potentie maar
is tegelijkertijd kwetsbaar. De verkeersstromen in Europa ontwikkelen zich
in hoog tempo en de binnenvaartsector kan daarbij niet achterblijven.
Verbetering van de waterinfrastructuur is daarom noodzakelijk: hindernissen en bottlenecks moet voorkomen worden. Milieuvriendelijkheid
staat binnen de sector hoog op de agenda maar zaken als schone motoren
moeten wel betaalbaar blijven voor kleine familiebedrijven. De passage in
het nieuwe Duitse regeerakkoord (CDU/CSU – SPD) inzake binnenvaart,
met daarin een extra bijdrage van 350 miljoen euro voor de periode
2014–2017, werd door het BDB en BÖB verwelkomd. Investeringen in
waterinfrastructuur zijn de laatste jaren helaas uit gebleven bij gebrek aan
voldoende waterbouwkundige ingenieurs om vaarwegenprojecten in de
steigers te zetten.
De nieuwe Bondsminister voor Verkeer en Digitale Infrastructuur, de heer
Dobrindt, begon zijn toespraak met op te merken dat de goede samenwerking tussen Duitsland en Nederland op het gebied van de binnenvaart
voortgezet moet worden. Hij prees daarnaast de inspanningen van de
Duitse sector om de parlementaire groep inzake binnenvaart van de
Bondsdag (onderdeel van de vaste commissie voor Verkeer en Digitale
Infrastructuur) zo goed mogelijk te ondersteunen. Volgens de Minister
verdient de binnenvaart een vaste plek in zowel de Bondsdag als zijn
ministerie. De binnenvaart moet immers beter benut worden, gelet op de
aantrekkelijke kenmerken van deze vorm van vervoer, onder meer op het
gebied van milieu. Er is daarom meer geld nodig om te investeren. De
Minister wil zich gaan inzetten voor een eerlijke verdeling van fondsen
tussen de verschillende transportstromen. Voor het opbrengen van
financiële middelen wordt daarvoor ook naar buurlanden zoals Nederland
gekeken.
De Minister zegde toe dat hij zich in Europees verband zal inzetten voor de
belangen van de Duitse binnenvaartsector, zeker als het gaat over zaken
aangaande het milieu, zoals de beschikbaarheid en betaalbaarheid van
schone motoren. De Minister stelt van de extra 5 miljard euro beschikbaar
voor infrastructuur in totaal 350 miljoen euro beschikbaar voor vaarwegen
voor de periode 2014–2017 binnen het nieuwe Bondsverkeersplan. Er zal
geld beschikbaar komen voor zogenaamde competentiecentra voor het
opleiden van waterbouwkundige ingenieurs, zodat het geld dat
beschikbaar is voor de Duitse binnenvaart ook daadwerkelijk wordt
geïnvesteerd.
Paneldiscussie en netwerkactiviteit
De toespraken werden gevolgd door een paneldiscussie onder leiding van
de heer Lauenroth, redacteur van de Deutsche Verkehrszeitung. Na deze
paneldiscussie volgde het informele gedeelte van de parlementaire

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 31 409, nr. 59

4

avond. De rapporteur heeft tijdens dit informele gedeelte onder anderen
gesproken met:
• Mevrouw Van Daalen; ambassadeur van het Koninkrijk der Nederland
in Berlijn;
• De heer Herzog (SPD), voorzitter van de parlementaire groep inzake
binnenvaart van de Duitse Bondsdag;
• De heer Sendker (CDU/CSU), plaatsvervangend voorzitter van de
parlementaire groep inzake binnenvaart van de Duitse Bondsdag;
• De heer Behrens (DIE LINKE), lid van de parlementaire groep inzake
binnenvaart van de Duitse Bondsdag;
• Mevrouw Malecha-Nissen (SPD), lid van de parlementaire groep
inzake binnenvaart van de Duitse Bondsdag;
• De heer Klingen, directeur-generaal Waterstraten en Binnenvaart,
Bondsministerie voor Verkeer en Digitale Infrastructuur;
• De heer Schwanen, secretaris van het BDB;
• De heer Lauenroth, redacteur van de Deutsche VerkehrsZeitung en
moderator van de paneldiscussie;
• De heer Roeser, correspondent van de Deutsche VerkehrsZeitung;
• De heer Van Dijk, voorzitter internationale afdeling van Koninklijke
Schuttevaer;
• Vertegenwoordigers van het Havenbedrijf Rotterdam.
De rapporteur heeft in deze gesprekken de zorgen die in de commissie
leven, met name inzake de voorgenomen aanscherping van de
CCR-regelgeving, kunnen overbrengen aan haar gesprekspartners. Vrijwel
alle gesprekspartners waren op de hoogte waren van de inhoud van de
brief die namens de commissie op 5 februari 2014 naar onder andere de
Duitse Bondsdag is gestuurd. Er mag daarom geconcludeerd worden dat,
ook buiten de Bondsdag, de brief een duidelijke signaalfunctie heeft
vervuld.
3. Gesprekken
Ministerie voor Infrastructuur en Milieu
Voor aanvang van de parlementaire avond sprak de rapporteur met
mevrouw Luijten, hoofd van de afdeling Binnenvaart en Vaarwegen van
het Ministerie van Infrastructuur en Milieu en tevens Nederlands
afgevaardigde binnen een van de CCR-comités. In dit gesprek kwam de
laatste stand van zaken van het CCR-dossier «overgangsbepalingen» aan
de orde, evenals een appreciatie van de positie van Duitsland binnen de
discussie die er is ontstaan over de voorgenomen aanscherping van de
CCR-regelgeving.
Nederland heeft in 2011 een onderzoek laten uitvoeren naar de gevolgen
van het aflopen van de overgangstermijnen. Ook is in CCR-verband
bedongen dat er voor alle nieuwe regelgeving eerst per maatregel een
impact assessment moet worden uitgevoerd, waarbij ook gekeken wordt
naar alternatieven. Sindsdien is een aantal aspecten van de nieuwe
regelgeving middels een impact assessment onderzocht. Nederland heeft
daarop een aantal maatregelen aangemerkt waarbij de overgangstermijn
voor het invoeren ervan verlengd zou moeten worden. Deze tijdswinst kan
vervolgens benut worden door te zoeken naar alternatieven. In de CCR is
afgesproken dat er in juni 2014 een besluit valt over mogelijk uitstel van
de ingangsdatum van deze maatregelen. Er moet immers zo snel mogelijk
duidelijkheid komen voor de binnenvaartsector. Overigens wordt er door
Nederlandse schippers tot nu toe nauwelijks gebruikt gemaakt van de
bestaande hardheidsclausule.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 31 409, nr. 59

5

De focus van Duitsland ligt primair op technische regelgeving om de
veiligheid op het water te bevorderen. Economische aspecten lijken
minder zwaar te wegen. Vanwege deze focus gaat Duitsland op deelonderwerpen niet mee in de Nederlandse lijn. Dit is deels inherent aan de
getrapte besluitvormingsstructuur binnen de CCR, waarbij er een
aanzienlijke afstand bestaat tussen het niveau van de Rijnvaartcommissarissen en de comités en werkgroepen waarin de regelgeving daadwerkelijk wordt opgesteld. De indruk bestaat dat ook binnen het Duitse
Verkeersministerie politieke signalen soms niet tot de tekentafel
doordringen. In de nabije toekomst gaat er bekeken worden waar er
ruimte zit om nader bij elkaar te komen. Het besluit wordt namelijk in
CCR-verband bij unanimiteit genomen. Het onderwerp lijkt niet hoog op
de agenda te staan van de Duitse binnenvaartsector.
Parlementaire groep inzake binnenvaart van de Duitse Bondsdag
De rapporteur sprak op vrijdagochtend met leden van de parlementaire
groep inzake binnenvaart (onderdeel van de vaste commissie voor
Verkeer en Digitale Infrastructuur) van de Duitse Bondsdag, te weten
plaatsvervangend voorzitter de heer Sendker (CDU/CSU), de heer
Behrens (DIE LINKE) en mevrouw Malecha-Nissen (SPD). De heer
Wieriks was bij dit gesprek aanwezig, evenals enkele functionarissen van
de vaste commissie voor Verkeer en Digitale Infrastructuur.
Bij wijze van inleiding zette de rapporteur uiteen waar volgens de
commissie zich de pijnpunten bevinden binnen de voorgenomen
aanscherping van bestaande regelgeving voor binnenvaartschepen op de
Rijn. Ook riep ze op tot het stimuleren van de binnenvaart en het afgeven
van een politiek signaal richting de CCR dat er geen sprake kan zijn van
overregulering.
De heer Sendker gaf aan dat de door de rapporteur geschetste problematiek in Duitsland bekend is en dat de parlementaire groep kennis heeft
genomen van de Nederlandse zorgen. Hij zal dit ook meenemen in de
gesprekken tussen de parlementaire groep en Minister Dobrindt over
binnenvaart. Hij kon echter geen toezeggingen doen over de uitkomst van
deze gesprekken. Daarbij merkte hij op dat geld niet in overvloede
beschikbaar is en dat er te weinig waterbouwkundige ingenieurs
beschikbaar zijn om vaarwegenprojecten in de steigers te zetten. Hierdoor
wordt het geld dat beschikbaar is vaak niet opgebruikt. De potentie van de
binnenvaartsector staat echter buiten kijf. Daarbij is Nederland een sterke
partner. De heer Sendker sprak zijn bewondering uit over de beslissing
van de Rotterdamse haven om het aandeel goederen dat in de (nabije)
toekomst vervoerd zal worden via de binnenvaart, te verhogen (de
zogenaamde modal shift). Ook bevestigde hij dat de Rotterdamse haven
voor Duitsland van wezenlijk belang is.
In relatie tot de verwachte toename van het goederenverkeer in de nabije
toekomst gaf de heer Sendker aan dat Duitsland in volle vaart bezig is
met de aanleg van het derde spoor van de Betuwelijn aan de Duitse zijde.
Veel aandacht voor de IJzeren Rijn is er aan Duitse zijde niet. Ook de rol
van de binnenvaart zal groter worden door de toename van het goederenverkeer. De heer Behrens vulde daarop aan dat het een open vraag is hoe
er met de verwachte toename moet worden omgesprongen. Moet de
politiek het aan de betrokken (private) partijen laten of moet de politiek
proactief en vooraf reguleren om een duidelijke richting aan te geven?
Wat de heer Behrens betreft kan de politiek prima bepalen dat er een
bepaald percentage van het goederenvervoer op een bepaald moment via
de binnenvaart moet plaatsvinden. Desgevraagd informeerde de heer
Sendker de rapporteur over de laatste stand van zaken wat betreft

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 31 409, nr. 59

6

eventuele nieuwe en/of aanvullende (tol)heffingen voor het trein-, weg- en
watervervoer in Duitsland. Dit is op politiek niveau nog niet definitief
vastgesteld. Het betreft een onderdeel van het nieuwe Bondsverkeersplan.
De heer Behrens sprak tevens over meer samenwerkingsverbanden
tussen havens in Nederland en Duitsland. Het zou niet zo moeten zijn dat
er om iedere ton vracht tussen deze havens gevochten wordt en dat
kleinere havens de concurrentie met Rotterdam überhaupt niet
aandurven. Havens zoals de Willemshaven zijn prima overslaghavens die
de vracht van bepaalde typen schepen kan laden en lossen. De rapporteur
heeft gewezen op de noodzaak voor Duitsland en Nederland om samen te
werken. In die context zijn alle havens van belang. Zo is de Rotterdamse
haven van wezenlijk belang voor de economie van Noordrijn-Westfalen.
Mevrouw Malecha-Nissen gaf aan dat het de bedoeling is om meer
verkeer van de weg af te halen en de binnenvaart een grotere rol te geven.
Op die manier kan Duitsland geld besparen en tegelijkertijd het milieu
ontzien en klimaatverandering tegengaan. Ze benadrukte dat Duitsland en
Nederland elkaar op transportgebied niet als concurrenten maar als
bondgenoten moeten zien. Ten aanzien van de CCR-regelgeving bevestigde mevrouw Malecha-Nissen dat de regels het doel niet voorbij
moeten streven, zeker niet wanneer nut en noodzaak ervan niet helder is.
Ook benadrukte zij dat er door Nederland en Duitsland gedacht zou
moeten worden in termen van bondgenootschap in plaats van concurrentie. De rapporteur heeft deze stellingname beaamd.
Er is tevens gesproken over het voorstel om een bijeenkomst te organiseren in het voorjaar van 2014, nog vóór de plenaire vergadering van de
CCR in juni 2014, zoals geformuleerd in de brief inzake CCR-regelgeving
die namens de commissie naar onder meer de Bondsdag is gestuurd.
Onder de aanwezige leden van de parlementaire groep inzake binnenvaart
was er interesse in een dergelijke bijeenkomst. De rapporteur heeft
aangegeven dat de mogelijkheden hiertoe zullen worden onderzocht en
dat zij de leden van de parlementaire groep inzake binnenvaart hierover
zal informeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 31 409, nr. 59

7