Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

36 180

Doen waar Nederland goed in is – Strategie voor
Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking

Nr. 27

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR BUITENLANDSE HANDEL EN
ONTWIKKELINGSSAMENWERKING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 28 oktober 2022
Met deze brief stuur ik u in totaal vier scorekaarten die zijn opgesteld om
het functioneren en de beleidsrelevantie van de betreffende organisaties
in kaart te brengen. Met alle genoemde organisaties voert Nederland een
dialoog over de inhoudelijke prioriteiten en de wijze waarop zij kunnen
werken aan verbetering van eventuele aandachtspunten.
Het betreft de scorekaarten voor de volgende organisaties:
1. Joint United Nations Programme on HIV/AIDS (UNAIDS);
2. Inter-American Development Bank (IDB) Group;
3. African Development Bank (AfDB) Group;
4. Green Climate Fund (GCF).
De scorekaarten zijn gepubliceerd op Rijksoverheid.nl
Elk jaar worden scorekaarten van een aantal multilaterale organisaties,
banken en fondsen geactualiseerd. Om het informatiegehalte van de
scorekaarten te vergroten, wordt de actualisering van de scorekaarten zo
veel mogelijk gekoppeld aan de drie- of vierjarige strategische beleidscyclus (Verenigde Naties) en/ of financieringscyclus (Internationale
Financiële Instellingen) van de afzonderlijke multilaterale organisaties.
Daarnaast wordt rekening gehouden met de beschikbaarheid van recente
beoordelingen van het Multilateral Organization Performance Assessment
Network (MOPAN). MOPAN bestaat uit een groep gelijkgezinde donoren,
waaronder Nederland, die op basis van een uitgebreide methodologie een
beoordeling geeft van het functioneren van multilaterale organisaties.
In 2022 was, naast de bovengenoemde organisaties, oorspronkelijk tevens
de actualisering van de scorekaarten van de Office of the High Commissioner for Human Rights (OHCHR), de World Trade Organization (WTO) en
de International Trade Centre (ITC) voorzien. Voor OHCHR werd afgezien

kst-36180-27
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 180, nr. 27

1

van het schrijven van een scorekaart omdat deze organisatie niet door het
BHOS budget wordt gefinancierd. De scorekaarten van de overige twee
organisaties zijn niet geactualiseerd omdat de totale vrijwillige en/of
geoormerkte Nederlandse bijdrage minder is dan de drempel van
5 miljoen Euro. In 2022 is verder voor het eerst een scorekaart voor de
GCF opgesteld.
Samenvattend zijn de bevindingen per organisatie als volgt:
Joint United Nations Programme on HIV/AIDS (UNAIDS)
Het Joint United Nations Programme on HIV/AIDS (UNAIDS) is een
partnerschap van de Verenigde Naties (VN) op het terrein van hiv/aids
opgericht om een einde te maken aan aids als bedreiging voor de
volksgezondheid. UNAIDS zet zich in om de aidsbestrijding te coördineren, programma’s en beleid te formuleren, op nationaal en internationaal niveau, politieke wil en financiële middelen te genereren, en
capaciteit op epidemiologische monitoring en uitvoering van
programma’s te bevorderen. UNAIDS heeft een helder mandaat dat in juni
2021 werd herbevestigd tijdens de Algemene Vergadering van de VN door
aanname van de Political Declaration on Ending AIDS. De door UNAIDS
ontwikkelde mondiale aidsstrategie is in lijn met het beleid op Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking (BHOS). In 79 landen
adviseert UNAIDS overheden op hiv/aids, seksuele en reproductieve
gezondheid en rechten (SRGR) en gender. Als coördinator van de VN inzet
op hiv/aids is UNAIDS een goed voorbeeld van VN-samenwerking zoals
opgenomen in de VN-hervormingsagenda.
Het gefinancierd krijgen van de begroting die nodig is om het mandaat uit
te voeren is een uitdaging voor UNAIDS door dalende inkomsten als
gevolg van verlegde prioriteiten van donoren en de huidige sterk
fluctuerende wisselkoersen op de valutamarkt. Een recent opgerichte
multi-stakeholder werkgroep deed onlangs aanbevelingen om uit de acute
financiële crisis te komen. Verder heeft UNAIDS sinds 2018 een cultuuromslag gemaakt nadat verontrustende berichten naar buiten kwamen
over grensoverschrijdend gedrag. De huidige Executive Director (ED) van
UNAIDS heeft de afgelopen jaren maatregelen genomen ten behoeve van
het voorkomen en/of aanpakken van verschillende vormen van grensoverschrijdend gedrag en het creëren van een veilige werkomgeving.
Nederland heeft destijds conform het zero tolerance beleid de jaarlijkse
bijdrage tijdelijk deels aangehouden totdat verbeteringen waren doorgevoerd. UNAIDS heeft een succesvol diversiteitsbeleid, loopt voorop in de
implementatie van het VN-plan met betrekking tot gendergelijkheid en
empowerment van vrouwen, en heeft stappen gezet op het vlak van
transparantie en resultaatsturing. Zo heeft UNAIDS sinds 2019 een
onafhankelijk evaluatiebureau, en publiceert jaarlijks in het International
Aid Transparency Initiative (IATI) register.
Inter-American Development Bank (IDB) Group
De Inter-American Development Bank (IDB) Group, die bestaat uit de IDB,
een private sectorpoot IDB Invest en een innovatieonderdeel IDB Lab, is
de grootste ontwikkelingsbank voor Latijns-Amerika en het Caribisch
gebied (LAC). Het aandeel van Nederland bij de IDB is 0,19% met een
betaald kapitaal van USD 14,632,947 en een garantiekapitaal van
USD 325,640,295 (bedragen per 31 december 2021). De stabiliteit en
ontwikkeling van de regio is van belang voor de overzeese Koninkrijksdelen, en de focus van de IDB Group komt overeen met verschillende
BHOS-prioriteiten, zoals klimaatactie en private sector ontwikkeling.
Verder draagt de IDB Group met zijn activiteiten ook bij aan genderge-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 180, nr. 27

2

lijkheid, economische integratie en duurzame energie. In 2021 heeft de
IDB Group met 78 partners gewerkt en is er een recordbedrag van
USD 5.49 miljard gemobiliseerd. Naast partnerschappen met de particuliere sector heeft de IDB Group banden aangehaald met niet-traditionele
actoren in filantropische en academische sectoren om zo creatieve
ontwikkelingsoplossingen te stimuleren.
De IDB Group heeft over het algemeen een goede reputatie in de regio en
wordt doorgaans zeer gewaardeerd als ontwikkelingsorganisatie. De
strategie van IDB is afgestemd op de nationale ontwikkelingsdoelstellingen van de ontvangende landen, en de IDB wordt gekenmerkt door een
hoge mate van regionaal zeggenschap: de lenende landen beschikken
over meer dan 50% van het stemaandeel. Met name de laatste jaren heeft
de IDB echter wel steken laten vallen op het gebied van Human Resource
Management. Een belangrijk zorgpunt hierbij zijn de niet-transparante
personeelsprocessen, en het bestaan van serieuze verdenkingen dat een
aanzienlijk percentage van de niet-uitvoerende leidinggevende functies
werd vervuld via niet-concurrerende selectieprocedures. Op basis van
haar inbreng in de verschillende vergaderingen van de IDB probeert
Nederland, al dan niet in coalities met gelijkgezinden, de koers van de IDB
in gewenste richting te sturen met betrekking tot transparanter beleid,
eerlijke selectieprocedures en ambitieuze klimaatdoelstellingen.
Recent is voormalig IDB President Claver-Carone uit zijn functie gezet naar
aanleiding van een onderzoeksrapport dat is opgesteld vanwege
integriteitsaantijgingen aan zijn adres. Ondanks dat het onderzoeksproces
moeizaam verliep, laat het zien dat de mechanismen van de IDB ten
aanzien van integriteitsaantijgingen functioneren.
African Development Bank (AfDB) Group
Tegen de achtergrond van de Covid-19-pandemie, klimaatverandering en
snel oplopende schulden op het continent zag de African Development
Bank (AfDB) Group zich de afgelopen jaren geplaatst voor grote uitdagingen. De vraag om financiële steun aan Afrikaanse lidstaten nam toe,
maar de instelling kon zelf minder op de kapitaalmarkten lenen. Een
tijdelijke regeling in de vorm van extra garantiekapitaal door landen met
hoge kredietstatus bracht soelaas. Ook maatregelen als het opschorten
van leningen aan hoog-risicolanden als Angola hielpen de financiële
positie van de Bank te verbeteren. Inmiddels leent de AfDB bijna net
zoveel uit als voor de pandemie. De programma’s en projecten waarin de
AfDB investeert sluiten nauw aan bij het nationale armoedebeleid van
Afrikaanse lidstaten. De AfDB is als beleidsadviserende en uitvoerende
organisatie relevant voor een breed scala aan Nederlandse
BHOS-prioriteiten, zoals bijvoorbeeld op het gebied van voedselzekerheid
en klimaat. Dankzij het Afrikaanse ownership kan de AfDB vooral op het
gebied van regionale integratie en bestrijden van fragiliteit een belangrijke
speler zijn op het continent. Voor de periode 2020–22 draagt Nederland
4,4% van de middelen bij en bezet daarmee de tiende plaats op de lijst
van grootste donoren bij het Afrikaanse Ontwikkelingsfonds. Bij de
Afrikaanse Ontwikkelingsbank bezit Nederland in 2022 0,9% van de
aandelen, en neemt daarmee de 31ste positie in op de ranglijst.
De AfDB scoort hoog op transparantie. Al jaren bezet het een toppositie in
de IATI: dit jaar behaalde de AfDB de hoogste score van vijftig ontwikkelingsorganisaties. Op het gebied van governance bleef de instelling echter
niet onbesproken. De AfDB President werd vrijgesproken van beschuldigingen van machtsmisbruik en voorkeursbehandeling bij benoemingen,
maar duidelijk was dat de regegeving op sommige punten om
aanscherping vroeg. Een groep van gouverneurs stelde hiervoor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 180, nr. 27

3

aanbevelingen op die nu worden uitgevoerd. Ondanks de roerige context
bleef de AfDB naar behoren presteren. De organisatie bracht enkele
belangrijke strategieën uit, op sleutelterreinen als gender, conflict en
fragiliteit, private-sectorontwikkeling en personeelsbeleid. Ook voerde de
AfDB verbeteringen door in de afstemming tussen het hoofdkantoor en de
regio- en landenkantoren en in de samenwerking met partners als het IMF
en de Wereldbank over schuldenbeheer. Het zijn positieve ontwikkelingen
waarvan het nog te vroeg is om die op hun merites te beoordelen.
Green Climate Fund (GCF)
De doelen van het Green Climate Fund (GCF) sluiten volledig aan bij de
afspraken zoals gemaakt in de Klimaatovereenkomst van Parijs en bij
overeenkomstige BHOS prioriteiten en duurzame ontwikkelingsdoelen.
Het GCF is mede bedoeld om een deel van jaarlijks toegezegde USD
100 miljard voor klimaatactie in ontwikkelingslanden te kanaliseren. Het
GCF is het grootste klimaatfonds, met een evenredige verdeling van de
middelen voor mitigatie en adaptatie. De accreditatie van zogenaamde
Direct Access Entities (via welke GCF-middelen direct in een ontvangend
land terechtkomen) wordt breed gewaardeerd, inclusief door NL, en is een
belangrijke pijler van het streven naar ownership. Het GCF heeft nu
10,8 miljard dollar gecommitteerd waarvan 2,7 miljard daadwerkelijk
besteed. Inclusief cofinanciering heeft het fonds een portefeuille van
40,8 miljard dollar. Daarnaast zijn 113 organisaties goedgekeurd voor
accreditatie waaronder de Nederlandse Financieringsmaatschappij voor
Ontwikkelingslanden (FMO).
Die brede insteek ten aanzien van het aantal landen en thema’s is tegelijk
zowel de kracht van GCF als de zwakte. GCF kan een belangrijke bijdrage
leveren aan de uitvoering van de nationale klimaatplannen, de uitdaging
is erin gelegen prioriteiten duidelijker te richten op het teweegbrengen
van een transformatie en duurzame ontwikkeling. Het GCF is als jonge
organisatie pas een jaar of acht echt operationeel. De vorming van beleid
en werkprocessen zijn nog steeds in beweging, en nog geen enkel door
GCF gefinancierd project is volledig afgerond. Dat maant tot voorzichtigheid bij een beoordeling van resultaten. De lange en omslachtige
procedures (o.a. voor accreditatie, projectcyclus) gaan ten koste van
snelheid en daarmee van de resultaatgerichtheid. Het bestuur (de Board)
stuurt de organisatie niet altijd effectief aan. In de komende jaren zullen
dit punten van aandacht blijven voor het Secretariaat en de Board.
Daarentegen zijn de evaluatiefunctie en de aandacht voor integriteitsschendingen en afspraken over hoe hiermee om te gaan, inclusief
grensoverschrijdend gedrag, goed verankerd binnen de organisatie.
De Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking,
E.N.A.J. Schreinemacher

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 180, nr. 27

4