Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

21 501-32

Landbouw- en Visserijraad

Nr. 467

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 21 maart 2011

1
Samenstelling:
Leden: Dijksma (PvdA), Snijder-Hazelhoff
(VVD), Verburg (CDA), Koopmans (CDA), Van
der Ham (D66), voorzitter, Smeets (PvdA),
Samsom (PvdA), Jansen (SP), ondervoorzitter,
Jacobi (PvdA), Koppejan (CDA), Graus (PVV),
Thieme (PvdD), Gesthuizen (SP), Wiegmanvan Meppelen Scheppink (ChristenUnie), Van
Tongeren (GroenLinks), Ziengs (VVD),
Braakhuis (GroenLinks), Gerbrands (PVV),
Lodders (VVD), Van Vliet (PVV), Dijkgraaf
(SGP), Schaart (VVD) en Verhoeven (D66).
Plv. leden: Jadnanansing (PvdA), Elias (VVD),
Ormel (CDA), Blanksma-van der Heuvel
(PvdA), Koolmees (D66), Van der Veen (PvdA),
Klijnsma (PvdA), Irrgang (SP), Groot (PvdA),
Bijleveld-Schouten (CDA), Tony van Dijck
(PVV), Ouwehand (PvdD), Van Gerven (SP),
Ortega-Martijn (ChristenUnie), Klaver
(GroenLinks), Leegte (VVD), Grashoff
(GroenLinks), De Mos (PVV), Taverne (VVD),
Van Bemmel (PVV), Van der Staaij (SGP),
Houwers (VVD) en Van Veldhoven (D66).
2
Samenstelling:
Leden: Van Bommel (SP), ondervoorzitter, Van
der Staaij (SGP), Albayrak (PvdA), Verburg
(CDA), voorzitter, Ormel (CDA), Ferrier (CDA),
Nicolaï (VVD), Eijsink (PvdA), Van Dam (PvdA),
De Roon (PVV), Jansen (SP), Ten Broeke
(VVD), Ouwehand (PvdD), Wiegman-van
Meppelen Scheppink (ChristenUnie), Bontes
(PVV), Groot (PvdA), Braakhuis (GroenLinks),
Nieuwenhuizen (VVD), Schouw (D66), El
Fassed (GroenLinks), Hachchi (D66) en
Dijkhoff (VVD).
Plv. leden: Irrgang (SP), Dijkgraaf (SGP),
Jacobi (PvdA), Haverkamp (CDA), Bruins Slot
(CDA), Omtzigt (CDA), Azmani (VVD), Samsom
(PvdA), Timmermans (PvdA), Elissen (PVV),
Hennis-Plasschaert (VVD), Thieme (PvdD),
Voordewind (ChristenUnie), Driessen (PVV),
Dikkers (PvdA), Dezentjé Hamming-Bluemink
(VVD), Van Veldhoven (D66), Van Tongeren
(GroenLinks), Pechtold (D66), Huizing (VVD) en
Kortenoeven (PVV).

De vaste commissie voor Economische Zaken, Landbouw en Innovatie1 en
de vaste commissie voor Europese Zaken2 hebben op 16 februari 2011
overleg gevoerd met staatssecretaris Bleker van Economische Zaken,
Landbouw en Innovatie over:
– de brief van staatssecretaris Bleker van Economische Zaken,
Landbouw en Innovatie d.d. 11 februari 2011 ter aanbieding
van de geannoteerde agenda voor de Landbouw- en Visserijraad van 21 februari 2011 (21 501-32, nr. 436);
– de brief van staatssecretaris Bleker van Economische Zaken,
Landbouw en Innovatie d.d. 09 februari 2011 ter aanbieding
van het verslag van de Landbouw- en Visserijraad van
24 januari 2011 (21 501-32, nr. 437);
– de brief van staatssecretaris Knapen van Buitenlandse Zaken
d.d. 17 februari 2011 ter aanbieding van de fiche inzake de
verordening over contractuele betrekkingen in de sector melken zuivelproducten (22 112, nr. 1124);
– de brief van staatssecretaris Knapen van Buitenlandse Zaken
d.d. 17 januari 2011 ter aanbieding van de fiche inzake de
verordening inzake kwaliteitsregelingen voor landbouwproducten (22 112, nr. 1125);
– de brief van staatssecretaris Knapen van Buitenlandse Zaken
d.d. 17 januari 2011 ter aanbieding van de fiche inzake de
verordening inzake handelsnormen voor landbouw (22 112,
nr. 1126);
– de brief van staatssecretaris Bleker van Economische Zaken,
Landbouw en Innovatie d.d. 28 februari 2011 over de toezegging, gedaan tijdens het AO over de Landbouwraad 19 januari
2011 (VN-Bossenforum en Pan-Europese Bosbeschermingsconferentie) (26 407, nr. 53);
– de brief van staatssecretaris Bleker van Economische Zaken,
Landbouw en Innovatie d.d. 28 februari 2011 houdende
maatregelen ten aanzien van met dioxine vervuilde paling
(26 991, nr. 309).

kst-21501-32-467
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-32, nr. 467

1

Van dit overleg brengen de commissies bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de vaste commissie voor Economische Zaken,
Landbouw en Innovatie,
Van der Ham
De voorzitter van de vaste commissie voor Europese Zaken,
Verburg
De griffier van de vaste commissie voor Economische Zaken, Landbouw
en Innovatie,
Franke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-32, nr. 467

2

Voorzitter: Koopmans
Griffier: Schüssel
Aanwezig zijn tien leden der Kamer, te weten: Koopmans, Van Gerven,
Houwers, Snijder-Hazelhoff, Dikkers, Jacobi, Dijkgraaf, Van Veldhoven-van
der Meer, Grashoff, Ouwehand,
en staatssecretaris Bleker van Economische Zaken, Landbouw en
Innovatie, die vergezeld is van enkele ambtenaren van zijn ministerie.
De voorzitter: Ik open dit algemeen overleg en heet de mensen op de
publieke tribune van harte welkom.
De heer Van Gerven (SP): Nadat de vissers met gesubsidieerde overcapaciteit de Europese wateren hebben leeggevist, vissen ze nu de wateren
van arme landen leeg. Arme vissers zien dat de zee voor hun kust wordt
leeggeschept door grote Europese zeeschepen. Dit zijn een soort
drijvende fabrieken en de vissers maken geen schijn van kans. Zij vissen
letterlijk achter het net. Regelmatig worden deze overeenkomsten met
autoritaire of in meer of mindere mate corrupte overheden gesloten. Het
geld komt in ieder geval niet bij de arme vissers of de lokale gemeenschap terecht. Volgens het werkprogramma van het Hongaarse voorzitterschap genieten visserijakkoorden met derde landen prioriteit. We hebben
een aangenomen motie-Polderman, maar veel andere partijen, van de
VVD tot de Partij voor de Dieren, vragen ook aandacht voor de problematiek die ik zojuist geschetst heb. Ik krijg dan ook graag de bevestiging
van de staatssecretaris dat hij zich voor deze vissers gaat inzetten. Dat
betekent wat de SP-fractie betreft dat er niet wordt gestreefd naar een
maximale hernieuwing van de visserijakkoorden met arme landen met als
doel, de Europese vloot toegang te verschaffen en ook niet dat de
belastingbetaler 100% of 50%, maar 0% van deze foute akkoorden
subsidieert. Dat moet de inzet van Nederland zijn. Ik krijg van de staatssecretaris graag een toezegging op dit punt. De inzet moet duidelijk zijn;
mijn fractie zal het de staatssecretaris niet verwijten als hij dat niet meteen
krijgt gerealiseerd. Ik heb begrepen dat hij daar niet alleen de baas is,
hoewel hij dat misschien wel zou willen. Wie niet?
Staatssecretaris Bleker: Nee, hoor!
De heer Van Gerven (SP): O, dat ook niet. Goed.
De crisis geeft de staatssecretaris een sterk argument om dergelijke
uitgaven niet te bepleiten. Akkoorden die wel gesloten worden, moeten
ecologisch verantwoord zijn. Het geld moet ten goede komen aan de
lokale bevolking. Volgt de staatssecretaris deze lijn bij de
high-levelbijeenkomst over het Europese visserijbeleid die tussen 9 en
11 maart as. in Noordwijk plaatsvindt?
Naast veel bekende geluiden vanuit de reguliere landbouworganisaties
was er tijdens het rondetafelgesprek ook vanuit de Nederlandse Melkveehouders Vakbond en andere boerenorganisaties, zoals de Dutch Dairy
Board, Platform Aarde Boer Consument en de European Milk Board,
aandacht voor alternatieven. De betreffende melkveeorganisaties hebben
een plan opgesteld om via een flexibele Europese quotering met
kostendekkende prijzen te werken. Er staan veel goede ideeën in het plan
van het European Milk Board, dat ik bij dezen aan de staatssecretaris
overhandig omdat hij niet aanwezig was bij het rondetafelgesprek. Ik vind
dat we moeten voorkomen dat dit plan aan zijn aandacht ontsnapt en krijg
graag zijn reactie hierop. Ik draag dit plan aan omdat er weinig tot geen
aandacht is voor dergelijke alternatieve plannen. De staatssecretaris vraag
ik hierbij ook om met deze organisaties en met LTO Nederland in gesprek
te gaan over de problematiek van de prijsvorming en mogelijke oplos-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-32, nr. 467

3

singen, want hier is weinig aandacht voor, terwijl we juist in deze tijd met
extreme prijsfluctuaties worden geconfronteerd. Ondernemers worden
niet blij van die sterk wisselende prijzen en boeren zeker niet. Zij hebben
belang bij een goede, stabiele prijs. Die is hun meer waard dan de
subsidiekraan. In dat kader zijn goede contracten voor producenten
wenselijk, evenals betere mogelijkheden tot organisatie voor boeren,
prijsbeheersing en quotering, antispeculatiemaatregelen en een productieketen waarin een eerlijk deel van de prijs bij de boer terechtkomt en de
boer een kostendekkende prijs voor zijn product krijgt.
Mijn fractie is niet blij dat het kabinet in de High Level Group Zuivel voor
een snelle afschaffing van de melkquota pleit. Ik moet zeggen dat ik het
kabinet en de regeringspartijen niet begrijp in deze gemeenschappelijke
landbouwdiscussie, want het kostbare Europese landbouwsubsidiebeleid
kan niet overeind gehouden worden vanwege het feit dat het het
leeuwendeel van de Europese uitgaven beslaat. Zeker met de komst van
nieuwe lidstaten is het behoud ervan simpelweg onmogelijk. De VVD en
het CDA pleiten voor het behoud van de subsidies, maar de vraag is of dat
in de toekomst staande te houden is; dit was ook al de vraag toen de
Europese Unie met tien lidstaten werd uitgebreid. Hoe moet dat in de
toekomst?
In het AO van december jl. spraken wij over landbouwsubsidiemiljonairs
en een eerlijke verdeling van de subsidies in Europa, waarbij ook kleinere
boeren er goed uit komen. De staatssecretaris heeft gezegd, mee te willen
denken over een subsidieplafond. Daarbij betwijfelde hij terecht de
legitimiteit van agrarische subsidies voor niet-agrarische ondernemingen.
Graag hoor ik in de terugkoppeling hoe dit is afgelopen in Europa.
De pilot groenblauwe diensten is van belang voor de verdere invulling
van het concept. Hoeveel van de collectieven voor de pilot groenblauwe
diensten zijn biologisch, regulier of kennen een mengvorm? Het lijkt mij
dat het merendeel van deze pilots innovatief moet zijn en dat ook
biologische boeren hier een eerlijk aandeel in verdienen.
Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Voorzitter. Laat ik voor de helderheid
even tegen de SP-fractie zeggen dat wij niet meer spreken over landbouwsubsidies, maar over toeslagrechten en inkomensondersteuning.
Op de agenda staat eigenlijk een groot debat over de toekomst van het
gemeenschappelijk landbouwbeleid (GLB). Ik constateer dat er sprake van
een beleidsomslag is, gezien de keuze voor de eerste pijler. Dat heeft de
staatssecretaris duidelijk gezegd. Wij steunen dit van harte. Wat is de
stand van zaken? De staatssecretaris gaat hierover de discussie aan, al is
er vanuit de Raad nog steeds geen eenduidige visie. Wanneer komt die? In
maart a.s. vindt hierover de definitieve besluitvorming plaats, dus ik heb
graag dat de staatssecretaris de Kamer hiervan op de hoogte houdt, liefst
eerder dan twee dagen voor het besluitvormende overleg. Ik zeg dit, want
we hebben de agenda nu heel kort van tevoren gehad door toedoen van
de aanvliegroute van de staatssecretaris.
In het verslag van de vorige vergadering lees ik dat Eurocommissaris
Ciolos heeft aangegeven dat het duurzaam beheer van natuurlijke
hulpbronnen alles te maken heeft met de landbouwproductie. Dat is zeker
waar; ook in het rondetafelgesprek hebben we gehoord dat juist bodemvruchtbaarheid etc. van essentieel belang is. Commissaris Ciolos heeft
alleen ook gewezen op een verplichte vergroening in de eerste pijler. Hoe
ziet de staatssecretaris dat? Zit daarin ook een kanteling? Ik kan mij daar
nog niet zo veel bij voorstellen.
Mij stemt wel positief dat de Eurocommissaris er ook op heeft gewezen
dat de tweede pijler lidstaten meer ruimte geeft voor specifieke maatregelen. Mij lijkt dat dit aansluit bij wat Nederland constateert, maar ik hoor
graag hoe de staatssecretaris hiertegen aankijkt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-32, nr. 467

4

Mijn fractie is tevreden over hoe de discussie over varkensvlees en het uit
de markt halen daarvan op de agenda is gezet. Nederland heeft daar een
belangrijke rol in gespeeld.
Uit het rondetafelgesprek kwam vooral bij monde van de heer Versteijlen
naar voren dat in Brussel inmiddels 90% van de PAP is gestort. Heeft de
staatssecretaris die beleving ook? Zo nee, waar wij praten wij over? De
heer Versteijlen gaf duidelijk aan dat Frankrijk en Duitsland samen een
sterke koers hebben uitgezet. Vorige keer hebben we daarover ook
gesproken. De staatssecretaris heeft gezegd, hierover met Polen in
gesprek te zijn. Zitten er nog wijzigingen in het beleid? Klopt het dat
inmiddels 90% van de discussie is gevoerd?
Komt de suikerproblematiek ook op de agenda? Mij lijkt het zaak dat daar
op Europees niveau aandacht voor komt. Er is grote vraag naar suiker,
maar we moeten nu veel importeren omdat we onze producenten hebben
afgeremd. Gaat de staatssecretaris het suikerquotum uitbreiden? Volgens
de VVD-fractie ligt dat voor de hand.
Welke risico’s lopen wij vanwege de MKZ-uitbraak in Bulgarije? Kennelijk
zijn reizigers uit Bulgarije restricties opgelegd. Welke maatregelen zijn er
verder exact genomen? Hoe verloopt de communicatie? Hebben alle
lidstaten deze maatregelen genomen?
De heer Van Gerven (SP): De VVD heeft in haar verkiezingsprogramma
staan dat de landbouwuitgaven in Europees verband teruggebracht
moeten worden van 43 mld. naar 18 mld. Is dat nog steeds het standpunt
van de VVD-fractie?
Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Ik kan u zeggen dat dit niet in ons
verkiezingsprogramma staat, maar anders heb ik heel graag dat u me zegt
op welke bladzijde het wel staat.
De heer Van Gerven (SP): Ik lees hier dat {
Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Ja, maar dat is een aantal conclusies
en niet ons verkiezingsprogramma.
De heer Van Gerven (SP): «Een betere Europese Unie voor half geld». Dit
heeft de VVD in november 2009 bij het debat over de Staat van de Unie
ingebracht.
Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Dat debat is gevoerd naar aanleiding
van de betaling aan Europa. Dat staat zeker niet in ons verkiezingsprogramma, noch in het Europese, noch in het verkiezingsprogramma van
afgelopen zomer.
De heer Van Gerven (SP): In dat document hebt u staan: de landbouwsubsidies moeten worden afgebouwd tot 18 mld., maar u zegt dat het toch
43 mld. mag blijven. Zegt de hele VVD dat nu?
Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Ik ga nu niet over de getallen. Wij
willen dat Nederland minder aan Brussel afdraagt dan nu. Onze nettopositie moet dus verbeteren. Als wij voorwaarden aan boeren stellen, vindt
mijn partij dat er onder een aantal randvoorwaarden goed voor moet
worden betaald. Die 18 mld. zou ik maar even voor uw rekening nemen,
want dat bedrag staat niet in enig verkiezingsprogramma van de VVD en
is zeker niet leidend.
De heer Van Gerven (SP): U haalt twee dingen door elkaar. In dit
document van de VVD staat heel duidelijk: wij willen dat de Europese
subsidie aan boeren van 43 mld. naar 18 mld. wordt teruggebracht. Dat is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-32, nr. 467

5

meer dan een halvering. Hoe borgt u dat boeren fatsoenlijk worden
gesteund, mede gezien het feit dat u ook voor vrijere prijsvorming bent?
Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Ik kan daar maar een antwoord op
geven: die getallen zijn niet juist. De heer Van Gerven trekt nu een debat
uit zijn verband. Leidend is ons verkiezingsprogramma. Daarin staat
duidelijk dat wij niet voor het halveren van het landbouwbudget zijn.
Mevrouw Van Veldhoven-van der Meer (D66): Ik wil iets over hetzelfde
punt zeggen. Ik heb hier de tegenbegroting van de VVD, waarin inderdaad
staat: «Een betere EU voor half geld». Ik citeer: «Verder kan er bespaard
worden op de landbouwuitgaven», «In 2010 spendeert de Europese Unie
voor zo’n 43 mld.», «Uit de CPB-berekeningen blijkt dat de helft kan
worden vrijgespeeld» en «Landbouw: afbouwen naar 18 mld. per jaar». Ik
mag toch aannemen dat de VVD met een mond spreekt en dat nu niet
ineens om electorale redenen niet wil? Wil de VVD nu wel of geen lagere
afdracht aan Brussel? U kunt hier niet de kool en de geit sparen.
Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Nee. Dit debat is al even geleden
gevoerd. Daarna hebben we een verkiezingsprogramma gehad, kan ik u
zeggen. In dat verkiezingsprogramma is geen sprake van halvering van
het landbouwbudget. Laat mij u op een interview wijzen dat Rutte
ongeveer in de tijd dat dat stuk naar buiten kwam, met iemand van De
Boerderij heeft gehad. U mag dat nalezen. De heer Rutte zegt daarin:
leidend wordt wat wij met elkaar met het landbouwbeleid willen. Dat zou
wel eens kunnen betekenen dat er meer budget nodig is voor de
agrarische sector.
De heer Houwers (VVD): Voorzitter. Allereerst maak ik de staatssecretaris
complimenten voor de brief over de maatregelen die ten aanzien van met
dioxine vervuilde paling zijn genomen. Wij kunnen ons helemaal vinden
in de aanpak.
Ons bereiken berichten dat nog niet overal visstandbeheerplannen zijn
vastgesteld. De basis daarvoor – een goede kennis van de visstand –
ontbreekt wellicht. Wat is de visie van de staatssecretaris hierop? Hoe
gaan we hier in de toekomst mee verder? Dit vraag ik, omdat dat zeer
belangrijk is voor de verdeling van de visrechten over de sport- en de
beroepsvisserij.
Mevrouw Jacobi (PvdA): Voorzitter. Ik vond het rondetafelgesprek over
het GLB interessant. Ik heb de indruk dat er wel wat tussen de eerste en
de tweede pijler wordt geschoven. Indachtig dat wij naar meer verduurzaming en vergroening moeten vanuit het oogpunt van wateropvang en
dierenwelzijn, vraag ik mij af of het verstandig is om de eerste of de
tweede pijler uit te rekken. Ik hoor graag hoe de staatssecretaris vindt dat
wij hierin moeten bewegen. Mijn beeld was altijd dat in de tweede pijler
de zaken zaten die verband houden met plattelandsontwikkeling. Nu vrees
ik dat Nederland aan een heleboel Europese criteria niet gaat voldoen.
Dan hebben we onszelf te pakken. Wij zitten ons nu namelijk uit te sloven
om veel in pijler twee te krijgen, maar aan het eind van de rit blijkt wellicht
dat we ons te rijk hebben gerekend. Wil de staatssecretaris een beter
beeld zien te krijgen van het toekomstige GLB? Worden de huidige
structuurfondsen en middelen voor plattelandsbeleid binnenkort bij de
financiering betrokken? Dat er weer beweging in zit, hoeft niet verkeerd te
zijn, maar ik vind wel dat wij een heel goed beeld moeten hebben van hoe
het gaat werken.
LTO Nederland vroeg om 1% extra. De staatssecretaris zegt: voor 2%
krijgen wij het GLB-budget en onze sector biedt eigenlijk voor 7% aan
Europese toegevoegde waarde, dus een procentje meer zou niet verkeerd
zijn. Toen heb ik gezegd: droom lekker verder, want er wordt ook nog over

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-32, nr. 467

6

de lidstaten verdeeld. Welke kansen ziet de staatssecretaris om ons daarin
toch op weg te helpen?
Net zoals de VVD-fractie waardeert mijn fractie de aanpak van het
probleem met de met dioxine vervuilde paling.
Ik vraag nog aandacht voor het actief biologisch beheer en het beheer van
de visserij. De staatssecretaris zei vorige keer dat deze kwesties niet aan
de orde waren, maar dat zijn ze wel. Ik hoor graag hoe het ministerie van
EL&I met de ontwikkelingen in onder andere het Volkerak-Zoommeer en
in Friesland, waar men veel brasem uit het water wil halen, wil omgaan. Ik
heb er voorbeelden van.
Ik kom op de oormerkweigeraars en de bonusbrief. De staatssecretaris
heeft ons gemeld dat het in Nederland niet aan de orde is en dat we die
proef niet kunnen doen. Daarvan was in Denemarken ook geen sprake. In
Europa zegt men weer wat anders, heb ik begrepen. Ik vind het eigenlijk
van de zotte dat deze oormerkweigeraars nu, dus in 2011, worden beboet,
terwijl zij sinds 1991 actief zijn en in Nederland volledig erkend worden,
met alle principes erbij. Ze betalen daar zelf voor. Ik blijf dat scheef
vinden, dus ik wil hierover graag van gedachten wisselen met de
staatssecretaris en ik wil dat hij hier in Europa aandacht voor vraagt.
Mevrouw Dikkers (PvdA): Voorzitter. Voor grote delen van Afrika is het
GLB in Europa van groot belang. Wij delen het standpunt van het kabinet
dat de exportsubsidies moeten worden afgebouwd, maar we vinden het
wel teleurstellend dat in de kabinetsreactie op de stukken van de
Commissie niets over de positie van boeren in ontwikkelingslanden en
met name Afrika staat. In zo’n beetje elke derde zin in het regeerakkoord
wordt gerept over coherentie van beleid, maar dat bestaat natuurlijk
uitsluitend bij de gratie van invulling. Kiezen we exclusief voor ontwikkeling binnen de Europese Unie of richten we het beleid zo in dat ook
ontwikkelingslanden mee kunnen doen?
De staatssecretaris legt geen link tussen migratie en landbouwbeleid,
maar die is er natuurlijk wel. De lijken zullen bij Lampedusa blijven
aanspoelen als we Afrika niet ook in staat stellen, zijn eigen ontwikkeling
ter hand te nemen. Het landbouwbeleid dat nu in de steigers staat,
voorziet daar nog niet zo in. Dat je boeren in Europa en met name in de
minder welvarende lidstaten steunt, snap ik, maar als je daarvoor kiest,
heb je ook maatregelen nodig die de negatieve effecten van dat beleid in
Afrika tenietdoen. De Europese Unie is opgericht als middel om veiligheid
en welvaart te bevorderen, maar noch onze veiligheid, noch onze welvaart
staat in Europa alleen; zij zijn mede afhankelijk van de welvaart in
ontwikkelingslanden. In deze ronde van herijking van het GLB mag de rol
van ontwikkelingslanden als grondstofleveranciers, maar zeker ook als
producenten van landbouwproducten dus niet ontbreken. Ik heb daarom
vier vragen aan de staatssecretaris. Ik krijg graag een notitie of in ieder
geval een reactie van de staatssecretaris, waarin hij aangeeft hoe de
mooie woorden «coherentie van beleid» worden vertaald naar het nieuwe
GLB. Welke keuzes maakt Nederland, welke keuzes maakt Europa? Wat is
de visie van de staatssecretaris op de invloed van het GLB op het
prijsniveau van landbouwproducten, dus op de voedselprijzen, de
grondstofprijzen, de prijs van suiker en van meldproducten? Tegen welke
prijzen komen die op de wereldmarkt terecht in een tijd waarin de
EPA-onderhandelingen ontwikkelingslanden dwingt, hun eigen markt
open te gooien? We hebben met ontwikkelingsbeleid nu net besloten,
landbouw als prioritair te bestempelen. We gaan daar heel veel geld in
steken. Daarover ben ik zich erg tevreden. Welke maatregelen gaan maken
dat wij niet voor niets geld in landbouw steken in de zin dat de boeren in
ontwikkelingslanden kunnen worden weggeconcurreerd door gesubsidieerde boeren uit Europa?
Het kabinet spant zich in om goede afspraken over duurzaam bosbeheer
te maken, maar zet de deur op een kier voor niet-duurzaam geproduceerd

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-32, nr. 467

7

hout uit Maleisië. Nederland gaat samen met Vietnam een Country-Led
Initiative organiseren, lezen we. Dat klinkt heel nobel, maar wat staat er
dan concreet in? Wat stelt de staatssecretaris zich daarbij voor? In de brief
van 28 januari jl. stelt de staatssecretaris niet veel te verwachten van de
Pan-Europese Bosbeschermingsconferentie, omdat er geen toegevoegde
waarde is ten opzichte van de bestaande overeenkomsten. Waarom dan
toch deze exercitie met Vietnam?
Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Ik kan me voorstellen dat er een link
is tussen ontwikkelingssamenwerking en het GLB, maar dan kunnen we
voortaan beter ook de heer Knapen uitnodigen.
Het laatste onderwerp dat de PvdA aansnijdt, vind ik toch een beetje
storend, want we hebben vorige week een lang AO over duurzaam hout
gehouden. Daar paste dit laatste onderwerp helemaal in. Ik vind het
jammer dat de PvdA haar tijd nu daaraan besteedt, want er zijn nu even
belangrijker zaken in Brussel te bespreken.
De voorzitter: Maar het staat mevrouw Dikkers vrij om te zeggen wat zij
vindt dat ze moet zeggen. Bovendien staat de toezegging over het
VN-Bossenforum op de agenda.
Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Daar is vorige week ook uitvoerig
over gesproken tijdens het AO.
Voorzitter: Snijder-Hazelhoff
De heer Koopmans (CDA): Mevrouw Dikkers, u begon heftig met
aanspoelende lijken bij Lampedusa. U kunt het kabinet wel van alles
vragen, maar welke conclusie trekt u zelf uit die strikte koppeling van het
vreselijke beeld dat u schetst en het Europese landbouwbeleid? Wat
betekent dat?
Mevrouw Dikkers (PvdA): Die mensen vertrekken niet uit Afrika omdat ze
het daar te warm hebben, maar omdat daar geen toekomst is. Ik leg een
link tussen het enthousiasme waarmee Europa zijn eigen voedselproductie ter hand genomen heeft en zijn eigen boerenstand gesubsidieerd
heeft en de bijdrage aan de armoede in Afrika die daarmee gepaard gaat.
Vandaar dat ik dat beeld heb geschetst.
De heer Koopmans (CDA): U zet dat beeld neer, maar wat wilt u dat er
anders gaat gebeuren? Vertelt u dat nu eens! U zegt dat het in het
verleden niet goed was en dat het daardoor niet goed is gegaan, maar wat
moet er volgens de PvdA nu beter? We staan nu voor een herziening.
Mevrouw Dikkers (PvdA): Wat er beter moet? Hebt u even? We moeten af
van de exportsubsidies, we moeten af van importheffingen en we moeten
toe naar ondersteuning van boeren zodat die kunnen produceren voor
onze markt. Dat heeft een grote toegevoegde waarde. Verder moeten we
boeren en ondernemers in ontwikkelingslanden in staat stellen om ook
verwerkte producten op de Nederlandse en de West-Europese markt af te
zetten en op die manier de economie daar stimuleren. We mogen boeren
daar met ontwikkelingsgeld steunen bij het opschalen van hun productie.
Dat gaan we volgens afspraak met staatssecretaris Knapen doen; ik zie uit
naar resultaten op dat gebied. Ook economische investeringen zullen
daarbij een rol spelen. Dat is allemaal hartstikke belangrijk, maar als ze
binnenkort aan de poort van Europa staan en hun spullen hier niet kwijt
kunnen omdat het te duur is of omdat ze hun boeren geen toekomstperspectief kunnen bieden vanwege het feit dat die uit de markt geconcurreerd zijn, schieten wij er niets mee op en kunnen we net zo goed met
ontwikkelingshulp ophouden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-32, nr. 467

8

De heer Koopmans (CDA): Betekent dit dat u op het punt van de
verdeling van de middelen binnen Europa geen andere keuzes maakt dan
het kabinet?
Mevrouw Dikkers (PvdA): Over de verdeling van de middelen binnen
Europa gaat mijn collega Lutz Jacobi. Ik maak jullie graag alert op het feit
dat dit beleid heel grote consequenties voor Afrika heeft. Daar houdt deze
commissie zich in mijn ogen veel te weinig mee bezig.
Voorzitter: Koopmans
Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Ik vind ook dat de opmerkingen over
de exportsubsidies, de steunmaatregelen en de drempels aan de
buitengrenzen zwaar overtrokken zijn. Kan de Partij van de Arbeid-fractie
voorbeelden geven? Mevrouw Jacobi heeft gezegd het goed te vinden
hoe de staatssecretaris heeft gehandeld ten aanzien van de met dioxine
vervuilde paling en het varkensvlees dat uit de markt is gehaald, maar
later geleidelijk aan weer op de markt komt. Daarbij is geen sprake van
subsidies. Wat voor een beeld schetst de PvdA? Hoe moet ik dat
beoordelen?
Mevrouw Dikkers (PvdA): Ik begrijp uw vraag niet.
Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): U schetst het beeld dat veel
producten zomaar met subsidies buiten Europa worden gedumpt en dat
wij heel strenge grenzen aan import stellen. Ik vraag aan u of u echt vindt
dat dat beeld juist is.
Mevrouw Dikkers (PvdA): Mijn collega kan het met mij oneens zijn, maar
rapporten spreken toch echt van grote importbeperkingen voor verwerkte
producten. Er zijn aparte regelingen voor ACP-landen. Voor veel
Afrikaanse landen zijn er geen aparte regelingen. Voor soja en suiker zijn
er verder regelingen, maar daarvan kan niet iedereen gebruikmaken.
Vooral de export van kippendijtjes uit Ghana is gestopt, doordat de
Ghanese markt werd verstoord door gesubsidieerde kippendijtjes. Nu is
dat niet meer zo, maar er zijn nog andere voorbeelden.
Mevrouw Van Veldhoven-van der Meer (D66): Voorzitter. Nu is het
moment om voor de periode na 2013 te kiezen voor een toekomstige
landbouwsector. Het Verenigd Koninkrijk heeft in een position paper heel
duidelijk stelling genomen. Het Verenigd Koninkrijk wil dat het tempo van
de GLB-hervormingen wordt opgeschroefd, dat er minder geld naar
landbouw gaat, dat de concurrentiepositie wordt verbeterd, dat de
structurele inkomenssubsidies worden afgebouwd en dat het beleid
eenvoudiger wordt. Onze minister-president trok de laatste maanden heel
nadrukkelijk met zijn Britse evenknie op bij het eisen van een kleinere
afdracht aan de Europese Unie en een beperking van de Europese
begroting. Dan moet je wel uit kunnen leggen wat je minder gaat doen.
De Britten kiezen duidelijk: minder doch slimme landbouwuitgaven en een
minder grote EU-bijdrage. Dat is logisch, want het GLB is de grootste post
op de begroting. Schaart de staatssecretaris zich achter het hervormingsgezinde kamp van zijn Britse collega? Zo nee, wat is dan zijn dekking voor
de eis van een kleinere Europese Unie-afdracht of een kleinere begroting?
Deze vraag zou ik ook wel aan de VVD willen stellen.
De staatssecretaris heeft eerder gezegd dat de GLB-begroting mee zou
moeten ademen met de EU-begroting. Laten we nu eens voor een
moment aannemen dat premiers Rutte en Cameron ontzettend succesvol
zijn en dat de Europese begroting flink omlaag gaat. Ik neem aan dat dit
de droom is van de VVD. Hoe zou de staatssecretaris dan met een fors

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-32, nr. 467

9

lager GLB-budget omgaan? Hoopt hij eigenlijk dat Rutte die verlaging niet
voor elkaar krijgt?
Er is in Brussel nog veel steun voor de structurele inkomenssteun, met
name in de nieuwe lidstaten.
Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Ik heb net antwoord gegeven. Ik ben
wel heel benieuwd waar de D66-fractie staat.
Mevrouw Van Veldhoven-van der Meer (D66): Dank u wel voor deze
mogelijkheid! Ik wilde net gaan zeggen dat D66 graag wil dat in de
aanstaande herziening van het GLB duidelijk richting wordt gegeven aan
een echte hervorming. Het afbouwen van structurele inkomenssubsidies
wil zeggen: de helft eraf per 2020 en een geleidelijke afbouw tussen nu en
dan. Dat lijkt mij een heel redelijk voorstel. Boerenbedrijven zijn namelijk
vooral bedrijven en boeren geven zelf aan dat zij hun inkomen het liefst
uit de markt halen. Daarnaast willen wij boeren uiteraard de mogelijkheid
bieden, niet afhankelijk te zijn van die inkomenssteun. Bijzondere
prestaties op het gebied van dierenwelzijn, milieu of natuur willen wij wel
graag belonen, want dat zien wij als een werkelijk structureel betere
toekomst voor boeren in Nederland.
Gek genoeg beloofde de VVD zo ongeveer anderhalf jaar geleden in haar
schets van een nieuwe Europese begroting voor het Europa van de 21e
eeuw, een ideaalbeeld volgens de VVD, dat met 18 mld. heel prima
gerealiseerd kon worden. Die schets was overigens gebaseerd op een
notitie van Verhagen over de Nederlandse prioriteit voor de EU-begroting.
Ik neem toch aan dat de VVD niet twee keer in zo korte tijd zo fundamenteel van standpunt verandert! Als dat wel zo is, kan ik mij voorstellen
dat liberalen zich echt eens achter de oren krabben. Wat vindt de
staatssecretaris van het VVD-voorstel om het GLB-budget af te bouwen tot
18 mld. per jaar?
Ik heb twee korte opmerkingen over de evenwichtige territoriale ontwikkeling. In Brussels jargon betekent dit vaak dat er meer naar de nieuwe
lidstaten gaat. D66 is er voorstander van, de landbouw- en voedselproductie op Europees niveau te bekijken en te optimaliseren en niet van het
de kant op gaan dat iedere lidstaat zelfvoorzienend wordt. Ook wordt het
GLB geen verkapt cohesiefonds, wat D66 betreft. Mijn eigen ervaring uit
Brussel heeft mij geleerd dat een aantal landen graag met elk instrument
ook de cohesiedoelstelling wil dienen. Laat het onderscheid tussen de
verschillende instrumenten toch zo duidelijk mogelijk worden gehouden.
Wil de staatssecretaris daarop letten?
Ik steun de vergroening van de eerste pijler natuurlijk van harte. Ook
steun ik de suggestie van de PvdA aan de staatssecretaris om samen met
staatssecretaris Knapen een notitie te schrijven over de effecten van het
nieuwe GLB op ontwikkelingslanden alvorens hij het suikerquotum
verruimt.
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Ik heb een korte vraag aan de fractie van
D66. Ik heb vaker het pleidooi gehoord voor beloning van bijzondere
dierenwelzijnsprestaties en prestaties op het vlak van het milieu. Ik vraag
me af of D66 daar een concreet beeld van heeft. Wanneer spreekt D66 van
een prestatie die mag worden beloond? Wij zien in de praktijk dat het vaak
minimaal is, maar dat er wel subsidies worden opgestreken.
Mevrouw Van Veldhoven-van der Meer (D66): Het gaat erom dat we de
boeren belonen die echt een extra inspanning willen doen. Die extra
inspanning moet dan wel dynamisch zijn. Een stofzuiger die tien jaar
geleden het A-label kreeg, zou dat nu ook niet meer krijgen. D66 gaat het
erom dat de koplopers, dus de boeren die echt een inspanning plegen die
uitgaat boven wat je normaliter mag verwachten, worden gestimuleerd
om verder te gaan. Ik steun van harte het pleidooi van de staatssecretaris

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-32, nr. 467

10

dat je van boeren gewoon mag vragen om een bepaald basisniveau te
realiseren, maar de boeren die bereid zijn, een stapje verder te gaan en
die de toekomst van boeren in Nederland voor ogen hebben als groen,
duurzaam en in goede harmonie met dieren, natuur en landbouwgrond
– de uitputting van de grond kwam net ook even aan de orde – mogen wat
mij betreft extra worden beloond. Zorgvuldig beheer van de grond is
nodig, zodat we in Nederland niet alleen over vijf jaar, maar ook over 30
jaar nog voedsel kunnen produceren. Boeren die daar heel actief mee
omgaan en daar echte voorlopers in zijn, worden wat D66 betreft extra
beloond.
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Kunt u daar een voorbeeld van geven?
Gaat het dan om comfort-classstallen? Waar moet ik aan denken als het
aan D66 ligt?
Mevrouw Van Veldhoven-van der Meer (D66): Ik vind de rondeelstallen,
een heel innovatief concept dat duidelijk voorloopt op een heleboel
andere eierproductiemethoden, een mooi voorbeeld. Als rondeelstallen
de Europese standaard zijn geworden, dan zijn er tegen die tijd wellicht
andere concepten. Ik hoop dat dit een stimulans zal zijn voor het
kennisland Nederland om te blijven innoveren, omdat je eigenlijk ook de
mogelijkheid creëert om die concepten in Nederland af te zetten en om
daarmee de kennispositie van Nederland op dit gebied te steunen.
Ik behandel kort nog een paar andere puntjes op de agenda, zoals de
«Bosbrief». 2011 is het internationale jaar van het bos. De staatssecretaris
heeft ons zijn brief gestuurd. Welke ruimte biedt het FLEGT-verdrag om
meer te doen aan douanesamenwerking ten aanzien van illegaal hout en
van Pan-Europese Bosbescherming? Welke bestaande bindende overeenkomsten overlappen deze volgens de staatssecretaris? Geldt dat naast
Nederland ook voor andere landen of schuilt misschien een deel van de
toegevoegde waarde in het feit dat wij niet alleen onszelf, maar ook
andere landen binden aan een aantal doelstellingen waaraan zij nu niet
gebonden zijn?
Ik dank de staatssecretaris oprecht voor zijn inspanningen om in het kader
van het aalbeheerplan een effectief vangstverbod te realiseren. Mijn
fractie heeft daar vaak om gevraagd. Ik ben heel blij dat de staatssecretaris ook alternatieve mogelijkheden onderzoekt om het in ieder geval zo
snel mogelijk wettelijk te regelen.
In het kader van de verordening inzake melk- en zuivelproducten merk ik
op dat D66 voorstandster is van meer marktwerking in de landbouw en
huiverig is voor de beperking van concurrentie. Nu is er in de zuivelsector,
zo heeft de High level Group geoordeeld, werkelijk een onbalans ontstaan
tussen zeer kleine producenten en zeer grote inkopers. D66 vertrouwt de
Europese Commissie als bewaker van de mededinging op de interne
markt, maar die wil een beperking op de vrijemarktwerking een kans
geven. Ik zeg «een kans», want het voorstel is niet voor niets gelimiteerd
in de tijd. Net als de staatssecretaris is D66 van mening dat extra
administratieve lasten moeten worden voorkomen en dat lidstaten
betrokken moeten blijven, met name om te voorkomen dat prijsafspraken
in Frankrijk, bijvoorbeeld Nederlandse boeren bedoeld of onbedoeld uit
de markt prijzen.
Naar aanleiding van de fiche over het kwaliteitsbeleid onderstreep ik dat
consument en boer erbij gebaat zijn, te weten dat overal in de Europese
Unie dezelfde kwaliteitseisen gelden en dat een bepaald keurmerk telkens
dezelfde waarde heeft. Wel vraagt mijn fractie om het punt van
duurzaamheid en gezondheid nadrukkelijker op de agenda voor die
discussie te zetten.
De heer Grashoff (GroenLinks): Voorzitter. We spreken opnieuw over het
GLB, opnieuw eigenlijk zonder een deugdelijk stuk papier waarin helder

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-32, nr. 467

11

staat wat tijdens de derde gedachtewisseling in de Landbouw- en
Visserijraad nu eigenlijk de inzet van het kabinet is. Er wordt weer
verwezen naar de kabinetsbrief, maar daarin wordt in een paragraafje
minimaal naar dit soort zaken verwezen. Naar mijn stellige indruk
betekent dit dat we steeds met elkaar in de rondte praten over dit
buitengewoon belangrijke onderwerp, als ik het zo gechargeerd mag
zeggen. Ik vind dat erg jammer; ik heb het gevoel dat we daarmee een
enorme kans missen. Dat gevoel heb ik eerder opgemerkt en gesignaleerd
in de commissie. Daaruit is toen het idee naar voren gekomen om via een
goed rondetafelgesprek nog eens een verdiepingsslag proberen te maken
in wat er nu eigenlijk door deskundigen, belangenorganisaties en natuuren milieuorganisaties gedacht en gevonden wordt. Dat gesprek heeft heel
veel input opgeleverd, maar ik kan in zes minuten niet vragen wat de
staatssecretaris van het een en ander vindt en het zou hem niet lukken om
al die vragen te beantwoorden. Het is volgens mij dus te vluchtig. Daarom
ga ik nu op een paar punten in, terwijl ik het idee houd dat het verstandig
is om een schriftelijke ronde met een concretere vraag en een concreter
antwoord van de staatssecretaris te houden, zodat we deze hele discussie
op een wat inhoudelijker, minder abstract vlak krijgen. Ik heb de staatssecretaris zelf in de Landbouwraad horen opmerken dat hij discussie nogal
abstract vond, maar ja, wil hij die minder abstract hebben, dan moet hij
ook een minder abstracte inbreng leveren. Die vond ik in het verslag niet
terug, al staat daar niet alles in, dat weet ik. Er zal hoe dan ook een
verdiepingsslag in de discussie moeten plaatsvinden.
Mevrouw Van Veldhoven-van der Meer (D66): Vindt u dat we die
discussie moeten voeren op basis van weer een bottom-upproces, waarbij
wij allerlei vragen die op heel veel verschillende aspecten betrekking
kunnen hebben, aan de staatssecretaris stellen? Moet de staatssecretaris
zelf komen met een actualisatie van de houtskoolschets, zodat we weten
wat hij in Brussel wil bepleiten, maar ook wat zijn visie is op de toekomst
van Nederland, zodat we onze vragen dan gestructureerd kunnen
relateren aan het voorstel dat de staatssecretaris aan de Kamer over zijn
beleid doet?
De heer Grashoff (GroenLinks): Idealiter zou ik die lijn willen volgen en in
zijn algemeenheid willen vragen om een nadere uitwerking van de
regeringsinzet, zowel op het GLB als natuurlijk op het implementatievraagstuk in Nederland, want die hangen natuurlijk een-op-een met elkaar
samen. Nu trekt het Hongaars voorzitterschap volgens mij op 17 maart
aanstaande Raadsconclusies. Daarmee is het einde nog niet in zicht, maar
het is toch wel een heel belangrijk moment. Eigenlijk vind ik dat we dat
voor dat moment moeten doen, willen we de staatssecretaris nog iets
stevigs meegeven. Ik stel daarom een beetje een tussenvorm voor. We
hebben naar aanleiding van de documenten die we kennen en van de
hoorzitting allemaal vragen en toetsvragen. Als wij die nu op de kortst
mogelijke termijn verzamelen en de staatssecretaris vragen, daar snel op
te reageren, dan nodig ik hem ook van harte uit om bij wijze van spreken
alles daaraan toe te voegen wat wij misschien niet gevraagd hebben,
maar hij wel van belang acht voor deze discussie. Dan hebben we bij
elkaar in elk geval een stevig document waarover we nog een keer, en dan
echt met een goede tijdsbesteding, de degens met elkaar kunnen kruisen.
De voorzitter: Mijnheer Grashoff, even over uw tijdsbesteding: wat u net
voorstelt, hebben wij al besloten in de procedurevergadering van zo-even.
De inbrengdatum is morgen. Het is dus al geregeld door deze commissie.
De heer Grashoff (GroenLinks): Dat is hartstikke fijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-32, nr. 467

12

De voorzitter: We gaan geen procedurevergadering houden, want dit
gaat allemaal van uw tijd af. Het is al besloten.
De heer Grashoff (GroenLinks): Ik ben heel blij dat we het zo doen.de
kortetermijndiscussie, dus de derde gedachtewisseling in de Landbouwen Visserijraad, speelt het aspect plattelandsontwikkeling een grote rol.
Voor zover ik de huidige systematiek van de eerste en de tweede pijler kan
doorgronden, kan ik tot geen andere conclusie komen dan dat die met
name ook in de tweede pijler tot uiting moet komen. Ik hoor graag hoe de
staatssecretaris daarover denkt.
Mijn tweede punt is dat ik ook in Nederland een aantal gebieden zie die
expliciet aandacht behoeven buiten het zogenaamde «mainstream»
landbouwbeleid. Ook in Nederland is een aantal gebieden waarin enige
rendabele landbouw niet of nauwelijks mogelijk is, terwijl wij daar wel
boeren willen hebben. Ik denk aan het veenweidegebied en aan de
kleinschalige landschappen in bijvoorbeeld de Achterhoek of
Zuid-Limburg. Ik vraag mij af of de staatssecretaris ook inziet dat er
gepleit moet worden voor een specifieke regeling in het kader van
nadelige gebieden, ook voor specifieke Nederlandse gebieden. Zo ja, is hij
voornemens te proberen, dat te regelen in de eerste pijler of in de tweede
of in allebei voor een deel? Die vraag staat wat mij betreft in de komende
discussie voorop.
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Voorzitter. Ook namens mijn fractie spreek
ik ten eerste een bedankje uit voor het feit dat de staatssecretaris mijn
motie heeft overgenomen over een vangstverbod op dioxinepaling. Mijn
fractie bedankt de bewindspersoon op Landbouw en Visserij niet zo vaak,
dus dit is vrij uniek. De staatssecretaris gaat dit verbod via de Visserijwet
regelen. Ik vind dat prachtig, omdat het zo snel kan en wij ons niet
afhankelijk maken van de behandeling door de Eerste Kamer van de Wet
dieren. Ik dank de staatssecretaris dus voor die brief. De vorige bewindspersoon was al wel van mijn fractie gewend dat dit soort momentjes altijd
maar kort duurden, dus nu komt mijn kritische inbreng weer.
Over de hervorming van het GLB heeft de PvdD al vaker laten doorschemeren dat zij het een enorm gemiste kans vindt. Nu is het moment om de
landbouw structureel te hervormen en toekomstbestendig te maken, niet
alleen voor de ondernemers die erin werkzaam zijn, maar ook en vooral
voor de leefbaarheid van onze leefomgeving en van onze aarde, voor een
gezonde en goede voedselvoorziening op de lange termijn, niet alleen
voor de mensen hier in het Westen, maar ook voor de mensen in de rest
van de wereld. We moeten iedereen kunnen voeden, maar dat gaat niet
lukken als we de veestapel in Europa zo groot houden als die is, om maar
wat te noemen. Over de klimaatuitdagingen en de biodiversiteitsuitdaging
zouden deze hervormingen moeten gaan, maar zelfs de meest ambitieuze
voorstellen die tot nu toe zijn gedaan, komen daar niet bij in de buurt, dus
dit debat is lastig te voeren. Waar het heen moet, daar lijkt het in de verste
verte niet op, dus waar zouden wij dit kabinet dan nog kunnen bijsturen?
In elk geval wil ik nogmaals in overweging geven om bij de herziening van
het GLB ook de kwantitatieve component mee te nemen. We kunnen wel
alle gewenste innovaties stimuleren, maar als we deze hoeveelheid dieren
in Europa willen blijven houden, krijgen we de veehouderij nooit
duurzaam. En tegen D66 zeg ik nog even dat we de huidige eierproductie
ook niet met rondeelstallen kunnen faciliteren; we zullen moeten krimpen.
Ik hoop dus ook op steun van de groene fracties om dit kabinet aan te
sporen, die component in overweging te nemen bij de vraag welke
vergroeningsmaatregel we moeten stimuleren, faciliteren en subsidiëren
omdat het anders dweilen met de kraan open is. Natuurlijk, de scherpste
kantjes zijn er dan op de korte termijn een beetje af, maar op de lange
termijn blijft het onhoudbaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-32, nr. 467

13

Ik krijg hierop graag een reactie. Ik zou het ook zeer op prijs stellen als de
staatssecretaris bereid is, die component in elk geval te overwegen.
We hebben gezien dat Ilse Aigner een interessant voorstel heeft gedaan.
Zij wil namelijk van de koloniehuisvesting af. Ik heb gezien dat een aantal
partijen daar in de media niet zo enthousiast over was, maar mij lijkt het
een goed idee. Ik weet ook dat in Duitsland het verzet tegen kooihuisvesting enorm is. Of je het nu «kolonie» noemt of «Kleingruppen», het
blijven kippen in kooien. Het lijkt erop dat de consumentenvoorlichting in
Duitsland heel succesvol is en dat de consumenten daar zeggen: ik hoef
die eieren niet. Dit lijkt mij van belang, ook voor Nederland, gezien de
afzetmarkt die Duitsland nog steeds voor Nederland is. Ik zou dus zeggen:
omarm het en trek samen met Aigner op. Laten we die kooien zo spoedig
mogelijk afschaffen in Europa.
Mijn laatste vraag gaat over wat we op het NOS-journaal hebben gezien,
namelijk dat bontfokkers wel eens een beter imago willen hebben. Dan
denk ik: nertsen willen ook wel eens wat. Hoe dan ook, ik begreep dat de
Europese Commissie het voorstel van bontfokkers voor een keurmerk
bekijkt. Dat lijkt mij zo’n grote waanzin! Gelet op de aangenomen motie,
die hier nog steeds ligt, met het verzoek aan het kabinet dat Nederland
zich sterk maakt voor een Europees verbod op nertsfokkerijen, vraag ik de
staatssecretaris om twee dingen te doen: tegen de Commissie te zeggen
dat we niet aan een dergelijk keurmerk gaan beginnen en haar te vragen,
haast te maken met de afschaffing van pelsdierfokkerijen in Europa. Ik
hoor een zucht, maar de staatssecretaris zou ook kunnen zeggen: dat ga ik
doen. Dat laatste zou mijn voorkeur wegdragen.
De heer Dijkgraaf (SGP): Voorzitter. Vanmorgen las ik dat Eurocommissaris Hedegaard de prijs van CO2-rechten gaat opdrijven. Dat is een goede
zaak in mijn ogen. CO2-emissies moeten worden beperkt. Biomassa,
bijstook zal daarvoor ingezet worden. Dat geeft maar weer eens aan dat
de agrarische sector ook voor de toekomst een vitale sector is. Bijstook zal
namelijk noch uit de Randstad komen, noch uit Saudi-Arabië; die zal toch
echt door de agrarische sector moeten worden geproduceerd met het oog
op de toekomst. Wat dat betreft is het GLB in onze ogen een belangrijk
instrument voor de verbetering en het behoud van die vitaliteit.
Tijdens de Landbouwraad staat de territoriale ontwikkeling centraal. Het
gaat dus over pijler twee. Wij vinden drie dingen van belang, ten eerste
dat gelden primair op boerenerven terechtkomen, ten tweede dat naast
een herverdeling binnen pijler één er ook een herverdeling binnen pijler
twee aan de orde komt, zodat er een evenwichtige verdeling over de
verschillende lidstaten is, en ten derde dat gelden binnen pijler twee niet
worden ingezet als verkapte inkomenssteun, maar bijvoorbeeld ten
behoeve van de innovativiteit van de agrarische sector. Is dat ook de inzet
van de staatssecretaris?
Uit Brusselse berichten maak ik op dat Eurocommissaris Ciolos verplichte
vergroening in de eerste pijler wil hebben. Zit de staatssecretaris ook op
die lijn? Ik zie de staatssecretaris bewegen. Daar ben ik blij mee, want ook
wij hebben onze vraagtekens daarbij.
Gaat het bij deze verplichte vergroening om doelgerichte betalingen, om
een kostenvergoeding of om marktconforme beloningen? Dat maakt
nogal wat uit. Mijn fractie vreest voor het eerste en ziet de staatssecretaris
graag pleiten voor het tweede.
De staatssecretaris wil op termijn af van de basispremie. Tegelijkertijd wil
hij een beperking van het markt- en prijsbeleid. Op zich vinden wij dat
begrijpelijk, maar wij maken ons er wel zorgen over. Wij vinden het
eigenlijk een onverstandige combinatie. Laten wij de melkprijs nemen. In
verhouding tot de melkprijs, die fluctueert tussen de € 0,25 en € 0,45, is
de subsidie – o nee, zo mag ik het niet meer noemen – de inkomenssteun
per liter melk ongeveer € 0,04. Erkent de minister het belang van
prijsstabiliteit? Daar zal het toch eigenlijk door moeten gebeuren. Als

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-32, nr. 467

14

beperking van het markt- en prijsbeleid mogelijk is met een stabiel
prijsniveau, zal daar natuurlijk niemand over klagen, maar daar zit nu juist
de zorg. Denkt de staatssecretaris dat dit wel degelijk mogelijk is?
Wij krijgen de indruk dat Nederland zich in de onderhandelingen vooral
aansluit bij Engeland, Denemarken en Zweden, maar dat is een subjectieve schatting. Wij vragen ons af of dat verstandig is, want met name
Duitsland en Frankrijk krijgen een belangrijke stem in de bepaling wat de
onderhandelingen gaan opleveren. Is het niet wijs om aansluiting bij die
lidstaten te zoeken? Tegelijkertijd vindt er toch wel weer een verandering
plaats, want de Britse minister van plattelandszaken heeft gesteld dat
Engeland en Duitsland ineens op een lijn zouden zitten. Is er inderdaad
een Engels-Duitse alliantie? Wat is de inzet van Nederland? Kunnen wij
daar nog gebruik van maken?
Wij zijn voor het verbod op de legbatterij evenals voor de handhaving van
dat verbod per 2012.
Tegelijkertijd hebben we de discussie over de handhaving in andere
lidstaten. Onze boeren mogen daarvan niet de dupe zijn. We hebben het
gehad over het exportverbod op onze legbatterijen. Als ik het goed
begrijp, wordt het allemaal lastig. Is het ook denkbaar dat er een nationaal
importverbod komt op landen waar dit soort machinerieën naartoe
worden geëxporteerd? Dan zouden we het misschien om kunnen draaien.
We moeten zo creatief zijn dat we ervoor zorgen dat het zo diervriendelijk
mogelijk is en dat er in ieder geval een level playing field in die hele markt
ontstaat, want ook daarom was het ons toch te doen.
Verschillende pluimveehouders hebben tijdig een vergunningaanvraag
ingediend, maar de trage behandeling daarvan door gemeenten brengt
hen in de problemen, onder andere vanwege Natura 2000. Dan wordt
omschakeling dus lastig. Herkent de staatssecretaris dit probleem? Kan hij
daar wat aan doen?
Nederland is tegen de uitzondering van de zuivelsector van de Europese
mededingingsregel De vorige minister zag nog wel ruimte voor een
ruimere interpretatie van de mededingingsregel via verbreding van het
begrip relevante markt. Als econoom intrigeert mij dat altijd. Ik heb altijd
geleerd en leer studenten dat de relevante markt de markt is waarop
wordt gehandeld. Als ik constateer dat melk op een grotere markt
verhandeld wordt dan Nederland, is het gek om de mededingingsregels
sec vanuit Nederlands perspectief te interpreteren. Je zou naar de
relevante markt moeten kijken waarop dat spul verhandeld wordt. Kan de
staatssecretaris daar wat bereiken?
De SGP-fractie maakt zich zorgen over de voorgenomen gedeeltelijke
sluiting van de Noordzeekustzone voor visserij vanwege Natura 2000. Het
zogenaamde Vibeg-akkoord stuit terecht op veel weerstand. Wat zijn de
consequenties van deze gedeeltelijke sluiting voor de visserijdruk in de
niet-gesloten gebieden? Acht de staatssecretaris het genoemde akkoord
haalbaar en betaalbaar? Mijn fractie doet dat niet. Komt de staatssecretaris met een compensatieregeling over de brug?
De staatssecretaris wil de Visserijwet via een spoedprocedure wijzigen om
een vangstverbod op met dioxine vervuilde paling te realiseren. Hoe gaat
hij dat precies vormgeven? Zet hij in op een aanlandingsverbod, zodat
vissers wel hun bijvangst op de markt kunnen brengen en eventueel jonge
aal in schone gebieden kunnen uitzetten of betekent het vangstverbod dat
de algehele gesloten periode in het kader van het aalbeheer ingeperkt
wordt? Gezien alle omstandigheden, vinden wij dat de rekening niet
eenzijdig bij de vissers mag worden gelegd. De vervuiling van rivierbodems is in ieder geval niet op het conto van de vissers te schrijven,
maar het gevolg van bedrijfsbeleid en overheidsbeleid.
Heeft de staatssecretaris de pachtkosten voor het verpachten van wateren
met vervuilde bodems al verlaagd? Dit hangt als een molensteen om de
nek van vissers. Mijn fractie vindt het van belang dat die vissers worden
ingezet voor het opvangen van jonge paling en het uitzetten daarvan in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-32, nr. 467

15

schone gebieden. In vervuilde gebieden groeit deze paling immers op
voor galg en rad. Is de staatssecretaris bereid om op korte termijn met de
sector te overleggen om hieruit te komen en ervoor te zorgen dat het
zwaard van Damocles dat boven het hoofd van deze familiebedrijven
hangt, verdwijnt?
Voorzitter: Snijder-Hazelhoff
De heer Koopmans (CDA): Voorzitter. De CDA-fractie kijkt als volgt tegen
het GLB aan: zo veel mogelijk handhaving van het budget, waarvan een zo
groot mogelijk deel op de boerenkeukentafel moet belanden, met zo min
mogelijk papier, gisteren, vandaag en morgen.
Mijn fractie is benieuwd wat de staatssecretaris vindt van de rapportage
van de heer Dess, lid van het Europees Parlement. Hij schrijft dat
compromissen aan de orde moeten zijn, zoals de staatssecretaris vorige
keer al heeft gezegd. Wat vindt de staatssecretaris van de bevindingen van
deze rapporteur?
Het verbeteren van de nettobetalerspositie van Nederland kan op twee
manieren: of minder betalen of meer binnenhalen. Die twee dingen
moeten continu in de gaten worden gehouden. Daarom vraagt de
CDA-fractie ook aan de staatssecretaris en de regering om op het punt van
plattelandontwikkelingsprogramma’s en van modulatiemiddelen daarnaar
te kijken, maar er tegelijkertijd voor te zorgen dat de regelingen niet al te
ingewikkeld worden, want voor we het weten zitten we met het probleem
dat we wel meer geld binnenhalen, wat op zich positief is, maar we
daarmee heel ingewikkelde programma’s en vergroeningssystemen
moeten maken. Je moet je dus telkens afvragen wat het handigst is. Wij
blijven eigenlijk van opvatting dat het te verkiezen is om de vergroening
van het GLB zo veel mogelijk via de eerste pijler te laten lopen. Boeren
moeten al aan zeventien verordeningen voldoen. Het is prima als daar wat
bijkomt, maar het moet niet te gek worden en we moeten met elkaar geen
al te wilde andere systemen gaan bouwen.
In het rapport van de heer Dess staat dat als je de basispremie in alle
lidstaten op minimaal 65% zet, je het over € 176 van het Europese
gemiddelde hebt. Als je daarvoor zou kiezen, zou Nederland volgens hem
45 mln. moeten inleveren. Wij zijn benieuwd hoe de staatssecretaris
daartegen aankijkt.
Ik verbaas me over het gemak waarmee een partij als D66, wetende dat
een kwart van de boeren in Nederland onder de armoedegrens moet
werken, hier voor het rücksichtslos afschaffen van inkomenstoeslagen
pleit, maar dat terzijde. Dat zouden wij eens bij anderen moeten doen.
Dan zou D66 op het Plein mee staan te joelen.
Mevrouw Van Veldhoven-van der Meer (D66): Ik vraag me af of de heer
Koopmans mij goed heeft gehoord, want ik heb het over zorgvuldig
afbouwen gehad. Ik vraag mij ook af of de heer Koopmans alle studies
van het LEI kent, waarin staat aangegeven dat geleidelijk aan afbouwen
prima kan mits het zorgvuldig gebeurt. Volgens het LEI kan het zelfs
helemaal worden afgebouwd. Deelt de heer Koopmans met de heer
Verhagen de mening dat we geen bedrijven met subsidies in stand
moeten houden? Dat is wat er gebeurt. Ik wil dat het GLB-budget
zorgvuldig wordt afgebouwd en dat er impulsen voor boeren in zitten om
een rendabel bedrijf op te bouwen, een bedrijf dat duurzaam is. De heer
Koopmans wil gewoon de status quo, maar daarmee wordt boeren
uiteindelijk ook geen dienst bewezen.
De heer Koopmans (CDA): Met fluwelen handschoentjes iemand de nek
omdraaien is net zo goed iemand de nek omdraaien. Dat is het probleem.
In mijn ogen bent u daarin echt onzorgvuldig. Dan heb ik het nog niet
eens over de situatie buiten Nederland, aan de oostkant, dus in Polen,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-32, nr. 467

16

Hongarije en noem maar op, waar nog veel meer boeren te maken
hebben met armoede en met een bestaansminimum waarvan je je moet
afvragen of dat echt is wat wij in Europa met elkaar willen. Daarom zeg ik
nog eens dat ik vind dat D66 daarmee veel te gemakzuchtig omgaat.
Mevrouw Van Veldhoven-van der Meer (D66): Ik wil hier nog eens op
reageren, want ik vind dat de heer Koopmans zijn ogen sluit voor allerlei
onderzoeken waaruit blijkt dat het kan. Hij wil het gewoon niet weten. Dan
is het ook heel gemakkelijk om te zeggen dat ik kortzichtig ben. Ik vind dat
de heer Koopmans kortzichtig is, omdat hij zelf aangeeft dat er nu al heel
veel bedrijven zijn waarmee boeren geen fatsoenlijk inkomen kunnen
verdienen. Ik wil dat we inzetten op een structurele verbetering van die
uitgangspositie, maar de heer Koopmans wil mensen gevangen houden
in een situatie waarin ze niet voor- of achteruit kunnen. Rekenen op meer
geld uit Brussel is echt een droom. Ik wens de heer Koopmans een goede
nacht.
De heer Koopmans (CDA): Boeren zullen dankzij het CDA een betere
nacht hebben dan dankzij de voorstellen van D66. Het CDA kiest en blijft
kiezen voor het geven van meer ruimte aan ontwikkelingen op het bedrijf
zelf. Dat levert zeker een inkomensverbetering op. Daar is D66 vaak wat
terughoudender in. Van de inkomenstoeslagen blijft het CDA vinden wat
ik in mijn eerste zin zei.
De heer Grashoff (GroenLinks): Ik hoor de heer Koopmans vaak zeggen
dat het inderdaad in de eerste pijler moet blijven en dat het een systeem
moet blijven dat erg lijkt op het huidige. Als ik het goed begrijp, zegt hij
eigenlijk ook: ja, er moet sprake zijn van vergroening, maar het moet niet
te ingewikkeld worden en er moeten niet te veel bureaucratische lasten
komen. Als hij al die randvoorwaarden bij elkaar optelt, hoe wil hij die
eerste pijler dan vormgeven? Ik snap dat hij dat niet allemaal « uitgemillimeterd» heeft, maar wellicht kan hij in hoofdlijnen inzicht geven in hoe hij
dat voor zich ziet en hoe vérstrekkend dat is.
De heer Koopmans (CDA): De heer Grashoff gaf een perfecte samenvatting van hoe het CDA ertegen aankijkt. Die vergroening moet niet al te
gek worden. Laat ik het zo zeggen: een verplichting om koeien bijvoorbeeld buiten in de wei te hebben, als onderdeel van het GLB? Nee. Laat ik
dat als voorbeeld noemen. We willen dus wel vergroenen, maar het moet
niet te gek worden.
De heer Grashoff (GroenLinks): Kunt u ook een voorbeeld geven van wat
u in dat kader wel wilt?
De heer Koopmans (CDA): Het convenant gewasbeschermingsmiddelen,
waarin je met elkaar toewerkt naar een vermindering van het gebruik
daarvan, of andere programma’s die in het rapport van de heer Dess
worden genoemd, kun je onderdeel maken van programma’s die te
maken hebben met de toekenning van het GLB. Dat lijkt mij een heel
verstandige weg. Rustig aan, steady in de goede richting. Dat werkt en is
beter dan de methodes die anderen hier te berde brengen.
Ik had nog een aantal kleinere maar relevante puntjes. Het lijkt mij een
goed idee als mevrouw Jacobi, die afgelopen week nog heeft gepleit voor
meer voorlichting over bontkraagjes, en ik samen een motie indienen
waarin wij steun verlenen aan het idee van de Europese Commissie om
een bontkeurmerk te introduceren.
Ik ben benieuwd of de staatssecretaris net als wij blij is met de steun
vanuit de Duitse Bondsraad voor de regulering van producentenverenigingen in de zuivelsector.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-32, nr. 467

17

Over het actief biologisch beheer en de beheervisserij heeft mevrouw
Jacobi het ook al gehad. Wij vinden het een schande wat er gebeurt. Het
Wetterskip Fryslân schrijft in haar brief dat de visstand moet worden
gereset. Dat is geen Fries, maar wat een onmogelijke beeldspraak! Als
sportvissers aan de gang gaan, staat iedereen hier te roepen dat het een
schande is dat het gebeurt, maar als het wetterskip gaat resetten is het
ineens groen beleid. Wij vragen de staatssecretaris om Rijkswaterstaat om
het motto gelijke monniken, gelijke kappen te laten hanteren en om
daarmee ook over de Kaderrichtlijn Water te praten. Het moet geen
groene soep worden waarbij door het Rijk actief brasems uit het water
worden gehaald.
Mevrouw Jacobi (PvdA): Ik ben blij dat ook het CDA vindt dat actief
biologisch beheer moet worden gestimuleerd, maar volgens mij haalt de
heer Koopmans twee zaken door elkaar. Het gaat vooral over het
Volkerak-Zoommeer. Rijkswaterstaat stelt daar heel hoge eisen aan het
ruimen van brasem. Dat is aan de orde bij het Wetterskip Fryslân.
De heer Koopmans (CDA): Ik vind het heel goed dat mevrouw Jacobi dat
voorbeeld er ook nog eens bijpakt. Het is ook bij Reeuwijk aan de orde.
Daar is het hoogheemraadschap ook van overheidswege bezig, volop
mootjes van die vis te maken. Wij vragen ons af waarom de sportvisserij
niks mag, terwijl het Rijk en andere overheden de vis uit het water halen,
omdat dat zo schoon is en er zo veel vis in zit. Ik kan daar geen touw aan
vastknopen. Wie het weet, mag het zeggen. Wij vinden: gelijke monniken,
gelijke kappen.
Mevrouw Dikkers (PvdA): Ik ben een beetje in verwarring over met welk
CDA ik nu van doen heb. In de vaste commissie over ontwikkelingssamenwerking praat ik met mevrouw Ferrier. Zij spreekt dan heel mooie
woorden over het afbreken van subsidies om ontwikkelingslanden ook
een kans te geven. Nu hoor ik de heer Koopmans een warm pleidooi
houden voor het in stand houden van alles. Zit er enige incoherentie in
zijn fractie?
De heer Koopmans (CDA): Nee, laat mevrouw Dikkers zich daarover geen
zorgen maken. De notitie van mevrouw Ferrier draagt ook absoluut het
fractiestandpunt uit. Mevrouw Dikkers moet die wel goed lezen. In de
voorstellen van de Europese Commissie staat dat een aantal zaken blijft
bestaan op het gebied van de interventiemogelijkheden. Tegelijkertijd is
de Europese Commissie terughoudend ten aanzien van meer marktwerking. Dat onderschrijft de CDA-fractie. Mevrouw Ferrier is het er ook
volstrekt met mij en de andere negentien fractieleden over eens dat de
middelen die we nu via inkomenstoeslagen ter beschikking stellen, dus de
eerstepijlermiddelen, zo veel mogelijk gehandhaafd moeten worden. Dat
zit totaal geen tegenstrijdigheid in. Dan heb ik het nog niet eens over de
EPA-landen en die systematiek. Wij vinden dat een buitengewoon goede
systematiek om in de landbouw in ontwikkelingslanden inkomens te
garanderen. Dit echter terzijde.
Wij zijn benieuwd hoe andere landen de aftrekregeling met betrekking tot
de 1,7%-vloeroppervlak toepassen als het gaat om vleeskuikens. Dat lijkt
op verschillende plekken anders te gebeuren.
Ook de heer Dijkgraaf sprak over Natura 2000 in verband met de
Noordzee. Mijn fractie is erg bezorgd over het feit dat 25% tot misschien
wel 40% van de beste visplekken door die aanwijzing vervalt. Zij vindt dat
de staatssecretaris, die ik sinds de afgelopen dagen en uren ken als
iemand die natuur en economie heel goed met elkaar kan verbinden,
moet nadenken over slimmere oplossingen dan we nu met elkaar aan het
bedenken zijn. Wat voorligt, is veel te ingrijpend.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-32, nr. 467

18

Mevrouw Ouwehand (PvdD): Ik ben blij dat de CDA-fractie de uitkomst
van de Partij voor de Dieren deelt als het gaat om biologisch beheer en
het wegvangen van vissen. Wij zeggen tegen de sportvissers altijd: wat
jullie doen, vinden wij ook niet leuk. Wat ons betreft is er dus op dat vlak
geen sprake van hypocrisie.
Ik ken de heer Koopmans als iemand die de procedures wel waardeert.
Vindt hij vanuit die optiek niet ook dat aangenomen moties, zoals die over
bont, gewoon moeten worden uitgevoerd?
De heer Koopmans (CDA): Ja, ik vind dat moties moeten worden
uitgevoerd, maar ik heb wel eens meegemaakt dat de regering dat niet
deed omdat het niet kon of omdat zij het niet wilde. Er zijn ook wel
momenten geweest waarop ik blij was dat er een motie niet werd
uitgevoerd, maar in principe vind ik wel dat moties moeten worden
uitgevoerd. Uitroepteken!
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Hartstikke goed. Dat wilde ik horen. Ik hoop
dat de staatssecretaris het ook heeft gehoord: de motie voor een Europees
verbod op nertsenfokkerijen staat. Wij zien graag dat de staatssecretaris
ermee aan de slag gaat, wetende dat ook de CDA-fractie zegt dat moties
moeten worden uitgevoerd.
De heer Koopmans (CDA): De CDA-fractie heeft wel tegen die motie
gestemd. Mevrouw Ouwehand belt mij maar op als de andere 26 landen
het daarmee eens zijn. Ik heb mijn telefoon altijd bij me, zoals zij weet, dus
ik hoor het wel.
Voorzitter: Koopmans
Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Ik heb mijn spreektijd niet helemaal
opgebruikt, dus ik merk graag nog op dat ik mij aansluit bij de vraag van
de heer Koopmans over de oppervlakte voor vleeskuikens. Mij lijkt het
belangrijk dat de staatssecretaris daarover enkele mededelingen doet.
De voorzitter: We hervatten dit algemeen overleg ondanks het feit dat
een aantal fracties te laat is.
Staatssecretaris Bleker: Voorzitter. Hiermee heb ik alle vragen van de
Partij van de Arbeid, D66 en de Partij voor de Dieren genoeglijk beantwoord. Ik beperk mij nu tot de overige vragen.
Is de PAP gestort? Nee, dat is onzin. Was er maar een beetje PAP gestort.
De commissieleden kunnen uit alle stukken en mededelingen opmaken
dat het Europees Parlement, de Eurocommissaris en de verschillende
lidstaten nog bij lange na niet bij een gemeenschappelijke koers zijn
uitgekomen. Ik hoop dat het voorzitterschap erin slaagt om in maart een
eerste proeve van Raadsconclusies aan te bieden, maar dat wordt nog a
hell of a job.
Tegen iedereen die zegt dat we in deze Kamer niet genoeg kunnen praten
over het GLB, zeg ik dat we dit al voor de vijfde keer doen. We hebben op
26 november jl., dus in deze kabinetsperiode, 8 pagina’s naar buiten
gebracht met het standpunt van de regering over het GLB. Er zijn
allerhande mogelijkheden om daarover te debatteren. Volgens mij wordt
daarvan door diverse fracties volop gebruikgemaakt. Onder andere op
8 december jl. is dat uitgebreid gebeurd.
Het kabinet wil vergroening inderdaad in de eerste pijler, op een simpele
manier, zodat er heldere indicatoren en criteria voor kunnen worden
geformuleerd. Als men daaraan voldoet, betekent het iets voor de
rechtstreekse betalingen in de eerste pijler. Volgens mij kan dat ook. De
heer Grashoff heeft gevraagd of het niet ingewikkeld was, maar wij zijn er

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-32, nr. 467

19

zelf mee aan het stoeien en gebleken is dat het niet ingewikkeld hoeft te
zijn of worden.
Wij sluiten helemaal niet aan bij het Verenigd Koninkrijk; wij kijken wel uit.
De opstelling van de regering is volstrekt duidelijk. Zij wil de verlaagde
afdracht met 1 mld., die de heren Zalm en Balkenende indertijd hebben
binnengehaald, continueren en, waar mogelijk, verhogen. Vervolgens
zeggen we: dat is de strategie, dat is het doel. In de brief van 26 november
jl. hebben wij gesteld dat door een eventuele bevriezing of verlaging van
het totale Europese budget alle onderdelen gelijkelijk meebewegen; er zal
niet met voorrang een greep uit de GLB-kas worden gedaan. Ik ken
overigens geen enkel voorstel van de VVD dat in die richting gaat; dit is
meer een antwoord op vragen van D66 en de SGP.
Ik ben al ingegaan op de kwestie van de publieke dienst. Die kan heel
simpel in de eerste pijler.
Wij willen niet af van het markt- en prijsbeleid. De waarde van prijsstabiliteit is juist groot. Binnenkort gaan we samen met Frankrijk zelfs een
seminar organiseren over prijsvorming in de voedselsector, omdat wij
stabiliteit, maar ook oneigenlijke elementen in de prijsvorming in kaart
willen brengen, evenals de gevolgen daarvan voor de interventieinstrumenten die gehanteerd zouden moeten worden.
Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Neemt u dan ook het hele mededingingsverhaal mee?
Staatssecretaris Bleker: Ja, dat heb ik de Kamer toegezegd, dus dat gaat
gebeuren.
Hoe denk ik over de overheveling van gelden van de eerste naar de
tweede pijler? Ik ben daar niet enthousiast over; we moeten dat zo min
mogelijk doen, tenzij het zonder cofinanciering gebeurt, waarover de
rapporteur van het Europees Parlement, Dess, het heeft. Een tweede pijler
met cofinanciering betekent een verdere renationalisatie van het Europees
landbouwbeleid. Dat kan strijdig zijn met het level playing field.
Nederland heeft een klein aandeel in het plattelandsfonds. Dat zal zo
blijven; ik vind dat gerechtvaardigd. Als gedeputeerde heb ik heel wat
projecten mogen mede realiseren op het vlak het Europese plattelandsbeleid. Toen kwam ik ook in Polen, Letland, Litouwen en Roemenië en
dacht: tja, wat is eerlijk? De vraag stellen is de vraag beantwoorden. Ik ben
dus voor nuchterheid over het plattelandsbeleid. In de woorden van
iemand in mijn vorige werk: we hebben niet overal een strijkijzermuseum
nodig. Er zijn uitwassen in het plattelandsbeleid geweest. Ik ben voor
economische versterking van het platteland.
Het GLB is gericht op de ondernemer, dus ik ben voor zo veel mogelijk in
de eerste pijler. Vergroening en verduurzaming moet goed en simpel
gebeuren waar het gaat om de overige middelen. Het GLB moet gericht
zijn op groene diensten, blauwe diensten en economische vitalisering van
het platteland. Dat vind ik van belang, waar het nog kan. Wij moeten
nuchter constateren dat Nederland niet hoog scoort in de probleemlijst.
We moeten dus niet iets vragen wat niet reëel is.
Waar ben ik in beland? Dit vroeg ik mij af toen de discussie over het GLB
in verband werd gebracht met het aanspoelen van lijken. Dat volgde ik
even niet. Europa is de grootste importeur van landbouwproducten uit
arme en zeer arme landen. De armste landen kunnen Europa vrij
binnenkomen. De categorie daar net boven kan Europa nagenoeg vrij
binnenkomen. In ons nieuwe ontwikkelingssamenwerkingbeleid trekken
landbouw en ontwikkelingssamenwerking samen actief op. Zij richten zich
vooral op voedselvoorziening in de landen waar het om gaat. Dat is al een
hele kunst, want dat houdt niet alleen in dat je een goede landbouwpraktijk bij moet brengen, maar ook dat je toegang tot de lokale en
regionale markt voor die mensen realiseert. Zij zijn niet aan het produceren voor Italië of voor Nederland; zij produceren voor de regio en de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-32, nr. 467

20

gemeenschap waarin zij actief zijn. Dat is het doel van die projecten. Als je
ziet hoe het GLB en Europa openstaan voor arme en zeer arme landen en
wat de Nederlandse inzet is in het verhaal van de heer Knapen over
landbouw en ontwikkelingssamenwerking, dan {
Mevrouw Dikkers (PvdA): Ik zie dat ik de staatssecretaris geraakt heb. Dat
was precies mijn intentie. Ik geef toe dat landen heel veel ruimte hebben
om hiernaartoe te komen. Tegelijkertijd is een derde van de kippenboeren
in Ghana de nek omgedraaid, omdat Ghana volgens een afspraak met
Europa geen importheffingen meer kan opleggen en zodoende haar eigen
kippenindustrie niet kan beschermen. Ik ben het er helemaal mee eens dat
die mensen voor hun eigen lokale markt moeten produceren, maar als er
tegelijkertijd gesubsidieerde kip op die markt kan komen, heeft de lokale
economie er nog niets aan.
Staatssecretaris Bleker: Het gaat in dezen niet om een afspraak met
Europa, maar met de Wereldbank. Ik wil niet dat alle ellende naar de EU
toe geschoven wordt.
Mevrouw Dikkers (PvdA): Het was een EPA-afspraak.
Staatssecretaris Bleker: Dit zei ik om het allemaal even in perspectief te
plaatsen.
Het voorstel van de EU-rapporteur dat elke lidstaat tenminste 65% van het
gemiddelde aantal hectares aan premie moet krijgen, betekent dat de drie
Baltische lidstaten licht omhooggaan. Dat heeft uiteindelijk beperkte
financiële consequenties voor de rest van de lidstaten, maar zo ver zijn we
nog lang niet in de Landbouwraad.
Gevraagd is welke kongsi’s er allemaal zijn en of Duitsland en het
Verenigd Koninkrijk er een vormen. Daar hebben wij totaal geen zicht op.
Twee maanden geleden vormden Duitsland en Frankrijk een coalitie. Ik
kan alleen maar zeggen dat wij de afgelopen twee maanden in toenemende mate toenadering hebben ondervonden van collega-landen.
Daarvan kan ik een mooi rijtje noemen: Polen, Zweden, Duitsland en last
but not least Frankrijk. Daarmee worden nauwe contacten onderhouden;
minder met het Verenigd Koninkrijk. Dat land heeft ons ook benaderd,
maar zijn agenda is dat we zo snel mogelijk af moeten van de eerste pijler
en van het GLB. In dat kamp bevinden wij ons niet. Nederland zit niet op
de verkeerde plek, want het is weliswaar een klein land, maar het is groot
qua omvang van de agrarische sector en kan meebewegen en invloed
uitoefenen binnen een groep van vier belangrijke landen: Polen, de
aanvoerder van de nieuwe lidstaten, Zweden, dat voor modernisering is,
Frankrijk, de voorvechter van het behoud van het totale budget en
Duitsland, dat voor gematigde modernisering is. Wij doen ons best en
voelen ons redelijk thuis in die groep.
Mevrouw Van Veldhoven-van der Meer (D66): Ik hoor graag van de
staatssecretaris hoe hij zijn inzet voor dit GLB in de bredere context van
het kabinetsbeleid plaatst. Dit kabinet zet in op een fors lagere afdracht
aan Europa. Dat betekent dat Nederland graag wil dat ook de
EU-begroting fors lager wordt. Aangezien het GLB-budget zo’n groot deel
van de Europese begroting in beslag neemt, vraag ik hoe deze twee
doelstellingen volgens hem te verenigen zijn.
De voorzitter: Deze vraag heeft de staatssecretaris al beantwoord, maar
toen was u er niet. Wij zijn precies op tijd begonnen. De staatssecretaris
mag deze vraag nog wel eens beantwoorden, maar we gaan niet alle
vragen die hij eerder in algemene zin beantwoord heeft, opnieuw stellen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-32, nr. 467

21

Mevrouw Van Veldhoven-van der Meer (D66): Ik waardeer uw enorme
flexibiliteit echt ontzettend, voorzitter.
Staatssecretaris Bleker: Ik heb aangegeven dat in de brief van 26 november jl. staat dat het doel is, 1 mld. of meer aan afdrachtvermindering te
realiseren. Dat is dat ene miljard dat de heren Zalm en Balkenende eerder
hebben binnengehaald. Dat moet op zijn minst gecontinueerd worden,
maar waar het kan, mag het meer worden. Dat is het einddoel. Vervolgens
is gezegd dat, voor zover dat leidt tot een beperking van de groei van de
totale omvang van de Europese begroting, alle begrotingsonderdelen
daar op een zelfde wijze in meebewegen. Het is dus niet zo dat het doel
bereikt moet worden door fors te snijden in het budget voor het GLB, nee,
dat zal meebewegen in het totaal.
Mevrouw Van Veldhoven-van der Meer (D66): Stel dat Nederland
ontzettend succesvol is en niet slechts dat ene miljard binnenhaalt, maar
meer en dat dit ook voor andere landen geldt. Dan zal de totale omvang
van de Europese begroting, al is dat niet het doel, omlaaggaan. Dientengevolge zal het GLB mee-ademen, zoals de staatssecretaris dat eerder
heeft genoemd. Dat wil dan toch zeggen dat het absolute budget mee
naar beneden gaat? Waar zouden volgens de staatssecretaris de kortingen
dan vandaan moeten komen?
Staatssecretaris Bleker: De Europese begroting bestaat voor 40% uit het
GLB-budget en voor 60% uit het andere. Wij hebben niet gezegd dat het
alleen maar uit die 60% mag komen; het komt dan uit een heleboel
categorieën. Het ademt gewoon netjes mee. Dit is wel allemaal «als, als,
als». Ik mag in mijn functie geen weddenschappen afsluiten, maar als ik
hoor wat D66 wenst en verwacht, zou ik dat heel graag met die partij
doen.
Mevrouw Van Veldhoven-van der Meer (D66): De staatssecretaris heeft
eerder duidelijk gezegd dat wat hem betreft het budget voor het GLB met
de begroting mee-ademt. Dat heeft hij toen letterlijk gezegd. Als de
begroting dus lager wordt, wordt het absolute budget voor het GLB lager.
De staatssecretaris voegde daar nog grappend aan toe dat als het budget
voor de EU groter wordt, het budget voor het GLB wat hem betreft ook
groter wordt.
Volgens mij heeft hij duidelijk de relatie gelegd tussen de totale begroting
en het aandeel van het GLB daarin. De staatssecretaris zet in op een
korting van de totale begroting. Betekent dat dan ook een korting van het
budget voor het GLB? Waar mag die korting van de staatssecretaris
neerslaan?
Staatssecretaris Bleker: Daar ga ik helemaal niet op in, want dan zou ik
preluderen op de gang van zaken. Ik meen dat de totale begroting van de
EU 120 mld. bedraagt.
De voorzitter: 126 mld.
Staatssecretaris Bleker: Als er van die 126 mld. 1 mld. af moet, dan { We
hebben het in Nederland moeilijker.
Mevrouw Van Veldhoven-van der Meer (D66): U gelooft zelf toch niet
dat Nederland als enige een korting wil bedingen?
Staatssecretaris Bleker: Laten we het gewoon afwachten! Wij zijn
ambitieus en belangrijk, maar er zijn ook grote landen die ambitieus en
belangrijk zijn. Ik voel mij als vertegenwoordiger van Nederland in die
Europese Raad met 27 landen toch ook nog wel weer redelijk bescheiden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-32, nr. 467

22

Mevrouw Ouwehand zegt wel even stellig dat ik het één even met de
Europese Commissie moet regelen en het ander daartegen wel even moet
zeggen, maar ik hoef dat maar een keer zo te doen en ik ben nooit meer
wat. Ze zien me al aankomen! Ik kan niet met het verhaal komen: voilà,
het gaat zus en zo, wij vinden dat het een miljard minder moet en we
hebben even precies voor u uitgerekend waar dat vandaan moet komen.
Ik kan u garanderen, beste vrienden, dat wij de boel in de uitverkoop
gooien. Ik pas daarvoor.
Mevrouw Van Veldhoven-van der Meer (D66): Dat is exact wat premier
Rutte nu in Brussel gaat doen! Ik ben heel blij dat u hem het advies geeft
om daar veel prudenter mee om te gaan en om de belangen van
Nederland breder te zien dan alleen dat ene miljard. Dank u wel voor deze
steun!
Staatssecretaris Bleker: Er wordt zeer prudent mee omgegaan, zie onze
brief van 26 november jl. en zie onze brief over de cohesiefondsen.
Daaruit blijkt hoe prudent daarmee wordt omgegaan.
Mevrouw Jacobi (PvdA): Ik weet niet of ik een prudente vraag heb. Ik heb
de staatssecretaris gevraagd of hij een beeld kan schetsen van de mate
waarin financieringsstromen, zoals structuurfondsen, middelen voor
plattelandsbeleid en dergelijke, nu ook in deze pijlerdiscussie een plek
krijgen.
Staatssecretaris Bleker: Die vraag heb ik beantwoord, maar u was er toen
ook niet.
Mevrouw Jacobi (PvdA): Ik kan niet nagaan of dat zo is.
Staatssecretaris Bleker: Dat klopt. Dit komt allemaal bij mijn tijd. Ik heb
gezegd dat als ik al mogelijkheden in de tweede pijler zag voor plattelandsontwikkeling, ik heel erg zou gaan inzetten op de economische
vitalisering van het platteland, voor een deel ook «agrogerelateerd». Dat
zie ik als de enige mogelijkheid. Ik moet reëel zijn: in vergelijking met heel
veel andere lidstaten heeft Nederland een heel rijk platteland.
Waarom is het kabinet geen voorstander van het instellen van een
bovengrens aan de directe betalingen? Dit vroeg de heer Van Gerven, die
inmiddels ook het pand verlaten heeft. Ten eerste past een bovengrens
niet in de vervanging van de generieke betalingen door doelgerichte
betalingen. Op voorhand heeft het kabinet geen voorkeur voor grotere of
kleinere bedrijven. Het is voor het kabinet en voor Eurocommissaris
Ciolos wel heel erg van belang dat het om actief voedselproducerende
ondernemers gaat. Die laatste is aan het uitzoeken hoe dat zou kunnen.
Doen biologische boeren ook mee aan de pilots? Ja, er zijn vier boerencollectieven. De pilots staan open voor alle boeren, dus ook biologische
boeren. Ik heb begrepen dat aan drie van de vier pilots daadwerkelijk
biologische boeren deelnemen. Het is dus een hartstikke goed verhaal.
Het CDA heeft gevraagd of ik net als de Duitse bondsraad tegen de door
Brussel voorgestelde Europabrede regulering van producentenverenigingen in de melkveehouderij ben. Ik deel de opvatting dat de structuur
van de zuivelsector dusdanig verschillend is in de EU dat het niet
verstandig is dat de EU uniforme regels opstelt voor samenwerking
tussen de melkveehouders en de zuivelindustrie waaraan alle lidstaten
gehouden zouden moeten zijn. Wij hebben in Nederland natuurlijk ook
een bijzondere geschiedenis en constructie met corporaties enzovoort,
dus mijn inzet is om vooral ruimte te houden voor die ook in ons land
specifieke corporatievormen. Vandaar dat ik vind dat dergelijke corporaties moeten worden uitgezonderd van de nieuwe verplichtingen en ik
niet van plan ben, de contracten verplicht te stellen, anders dan het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-32, nr. 467

23

initiatief vanuit Frankrijk, meen ik. Ik heb daarover een heel andere
opvatting. Frankrijk gaat die contracten verplicht stellen, maar wij willen
ruimte houden voor de manier waarop we het hier doen.
Over de kwestie van de quotering merk ik op dat er destijds weloverwogen in het zuivelakkoord voor 2015 is gesteld dat de vrijemelkmarkt,
om het zo te zeggen, gebonden moest zijn aan alle eisen van
duurzaamheid, voedselveiligheid, dierenwelzijn enzovoort die we in
Europees verband ook maar formuleren. Ik moet heel eerlijk zeggen dat
dit zo’n geschiedenis heeft en dat het zo weloverwogen is gebeurd, dat ik
het moeilijk vind om weer even een steen in de vijver te gooien. Ik zie de
nieuwe feiten en argumenten daarvoor niet bestaan.
De heer Grashoff (GroenLinks): Die quotering was natuurlijk een van de
onderdelen van een vorm van marktregulering. De quotering als middel
tot marktregulering op zich staat niet centraal, lijkt mij, maar wel het
vraagstuk van het steeds weer moeten vaststellen dat de prijs die
producenten voor hun producten krijgen, te wiebelig is en vaak gewoon
veel te laag. In elk model om met minder subsidiegeld een betere
landbouwsector te krijgen, afgezien van allerlei discussies over hoe het
budget eruit komt te zien, is dit een van de voorwaarden waaraan je moet
voldoen, dus dat dat beter gegarandeerd is. Ik zie weinig andere mogelijkheden dan vormen van marktregulering. Wil de staatssecretaris daarop
ingaan?
Staatssecretaris Bleker: Quotering heeft tot nu toe geleid tot hogere
bedrijfskosten in de zin dat er miljoenen moesten worden betaald voor
productierechten. Zie er dan nog maar eens een boterham aan te
verdienen. Dat is een. Ten tweede heb ik over de voedselprijzen gezegd
dat we in Europees verband en met name samen met Frankrijk nader
onderzoek willen doen naar de wisselingen in de voedselprijzen en in
hoeverre die te maken hebben met interventies, voorraadvorming,
speculatie en dergelijke. Mij lijkt dat dat het aanknopingspunt moet zijn,
wil je voor welke grondstof of voor welk voedselproduct dan ook reden
zien om te gaan interveniëren. Voor de melksector an sich is het voor alle
ondernemers behalve voor diegenen onder hen die hun quotum nog even
willen verkopen, een directe verlaging van de productiekosten. Hoeveel
cent is de quotumprijs per geproduceerde liter melk?
De heer Grashoff (GroenLinks): Een euro per kilo.
Staatssecretaris Bleker: We hebben er dan geen reden toe, terug te
verlangen naar die situatie en die per 2015 te willen continueren.
De heer Grashoff (GroenLinks): Het ging er mij niet om, via een omweg
quota te verdedigen. Het gaat er mij om dat het neveneffect van quotering
inderdaad onbedoeld kostenopdrijvend is. De staatssecretaris zegt
onderzoek te willen doen naar de regulering van de prijsvorming bij de
producent, maar uit reeds beschikbare informatie komt naar voren dat de
landbouwmarkt naar haar aard dermate imperfect is dat dit blijft optreden,
tenzij je als overheid bereid blijft, daarin effectief te interveniëren zonder
specifiek naar bepaalde middelen toe te werken. Wil de staatssecretaris
daarop nog ingaan?
Staatssecretaris Bleker: Ik moet gewoon zeggen dat de schommelingen
en onzekerheid over voldoende voedsel een groot aantal landen hebben
doen besluiten, nog eens te bestuderen wat die betekenen voor interventiemogelijkheden die landen zouden moeten hebben. Wij trekken samen
met Frankrijk, een van de voorlopers hierin, in G20-verband op om dit in
beeld te brengen. Ik heb het antwoord op deze kwestie niet, maar het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-32, nr. 467

24

stellen van de vraag is wel meer opportuun dan drie jaar geleden. Dat is
eigenlijk wat ik kan zeggen.
Ik verwacht van de Commissie voorstellen om tot verruiming van het
aanbod van suiker te komen. Mevrouw Snijder heeft daar terecht aan
gerefereerd. Ik hoor akkerbouwers zeggen dat zij dit jaar ver boven het
quotum gaan telen, omdat zij verwachten, een lekker prijsje te krijgen
voor wat zij vroeger C-bieten of weet ik veel wat noemden. Er is een tekort
en de prijs van suiker stijgt fors, dus we gaan de Europese Commissie
daarover vragen stellen.
Ik ben blij met de waardering voor de aanpak van paling uit met dioxine
vervuilde gebieden. We zullen later in een brief de precieze begrenzing en
de uitwerking van hoe dat allemaal uitpakt, schetsen. We moeten ten
eerste het wetgevingstraject netjes afwikkelen.
Mevrouw Jacobi (PvdA): Ik heb inderdaad mijn waardering uitgesproken,
maar toch heb ik hier nog kort vraagje over. Vorige keer heb ik de
staatssecretaris verzocht om naast dit soort casuïstiek de Gezondheidswet
te leggen en na te gaan in hoeverre die kan worden gebruikt voor het
versneld verbieden van consumptie en vangst van met dioxine vervuilde
paling. Heeft de staatssecretaris intussen al {
Staatssecretaris Bleker: Ja, dat hebben we gedaan. We hebben in de brief
van 28 januari 2011 ook vermeld dat die wet geen mogelijkheden biedt.
Echt waar.
Mevrouw Jacobi (PvdA): En ik heb naar aanleiding van die brief gezegd
dat de Wet publieke gezondheid nog eens moest worden geraadpleegd.
Staatssecretaris Bleker: Die brief hebben wij geschreven naar aanleiding
van uw vraag in het debat, want die kon ik toen niet meteen beantwoorden. Ik heb in het debat gezegd dat er uiterlijk op de vrijdag daarna
een brief over naar de Kamer zou komen. Dat is de brief van 28 januari
2011. Daarin wordt ook de kwestie van de Gezondheidswet genoemd. Ook
wordt Kamerlid mevrouw Jacobi er met naam en toenaam in genoemd.
Mevrouw Jacobi (PvdA): Ik doel nogmaals op het verzoek dat ik destijds
aan de staatssecretaris heb gedaan om een analyse te maken van de mate
waarin de Wet publieke gezondheid en, zo nodig, andere vormen van
gezondheidswetgeving, van toepassing kunnen zijn op zaken als de
dioxinezaak in de visserij. We gebruiken het aspect gezondheid altijd.
Onlangs hebben we dat nog gedaan in verband met dioxine in
varkensvoer. Ik vind dat het antwoord geen antwoord is op de vraag die ik
heb gesteld. Eigenlijk vind ik dat we hier grondig mee aan de slag moeten.
Dat is mijn punt.
Staatssecretaris Bleker: Ik citeer uit de brief van 28 januari jl.: «Ook de
Wet publieke gezondheid, waaraan wordt gerefereerd in de motie-Jacobi,
biedt die grondslag niet. Dat is de grondslag om een verbod uit te
vaardigen. Die wet ziet primair op bestrijding van infectieziekten en kent
geen mogelijkheden tot het stellen van regels aan dieren en is daarmee
evenmin een basis om een vangstverbod voor paling in te stellen». Dat is
gewoon een juridische analyse. Ik wilde het weten want ik hoopte dat
mevrouw Jacobi het bij het juiste eind had en wij deze wet konden
gebruiken voor het vangstverbod. Onze juristen hebben hier een à twee
keer naar gekeken, maar helaas blijkt mevrouw Jacobi op dit uitzonderlijke punt niet gelijk te hebben.
Mevrouw Jacobi (PvdA): Er zijn meerdere wegen die naar Rome leiden. Ik
heb zelf lang met de Wet collectieve preventie volksgezondheid en daarna
met de Wet publieke gezondheid gewerkt. Die laatste wet biedt de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-32, nr. 467

25

mogelijkheid om dit soort zaken op grond van het gezondheidsadvies stop
te zetten als die zich in een gebied voordoen. Ik wil graag met uw jurist
praten, want ik ben het hier niet mee eens. Er zijn namelijk heel veel
andere zaken waarop het gezondheidsadvies als absoluut bindend advies
is toegepast. Met het welbevinden van de staatssecretaris open ik deze
zaak graag opnieuw.
Staatssecretaris Bleker: Als mevrouw Jacobi om tafel wil met onze jurist
en onze juristen daardoor het door mevrouw Jacobi gewenste licht zien,
dan hoop ik dat die ontmoeting snel kan plaatsvinden.
Mevrouw Jacobi (PvdA): Ik ga die uitdaging graag aan.
Staatssecretaris Bleker: Goed.
De heer Houwers heeft een vraag over de visstandbeheercommissies
gesteld. Ik heb eerder gezegd dat mijn visie op de VBC’s is dat de sport- en
beroepsvisserij echt met een gezamenlijke aanpak moeten komen. Dat is
het uitgangspunt. Ik vind dat we dat van de sector en van de betrokkenen
kunnen vragen. Zoals eerder gezegd, wil ik de Kamer in april dit jaar
informeren over hoe ik verder wil gaan met het beleid ten aanzien van
VBC’s en de visplannen. Ik wacht af of ze erin slagen. Zo niet, dan gaan we
ze overrulen en het zelf bepalen, maar ik heb liever dat de dames en heren
van beide sectoren elkaar vinden.
De heer Dijkgraaf (SGP): Ik heb een motie over de splitsing van de
visrechten boven de markt zweven. Die heb ik op advies van de staatssecretaris aangehouden. Ik meen mij te herinneren dat de uitspraak van de
staatssecretaris indertijd iets actiever was. Nu zegt hij: ik wacht af, maar ik
meen mij te herinneren dat de staatssecretaris indertijd zei: ik doe er alles
aan om te maken dat die VBC’s tot stand komen.
Staatssecretaris Bleker: Dat klopt.
De heer Dijkgraaf (SGP): Dat klinkt toch anders dan «ik wacht af».
Staatssecretaris Bleker: Van ambtelijke zijde worden er initiatieven
genomen in die richting. Partijen wordt duidelijk gemaakt dat ze er samen
moeten uitkomen. Als dat niet lukt, dan zijn we uitgepraat.
De heer Dijkgraaf (SGP): En dan wordt de motie als ondersteuning van
beleid betiteld, neem ik aan.
Staatssecretaris Bleker: Ja.
De heer Houwers (VVD): Mag ik aannemen dat er op dit moment al met
die mensen wordt gesproken? Dat lijkt mij goed.
In hoeverre krijgen we meer inzicht in de visstanden? Het schijnt
onderdeel van de discussie te zijn dat men zich afvraagt of we daar
genoeg van weten.
Staatssecretaris Bleker: Ik kom hier later op terug, evenals op de vraag
welke contacten er nu zijn.
Het traject van de heer Heijkoop inzake de Vibeg is bijna afgerond. Men
staat aan de vooravond van een principeakkoord en is via intensief
overleg met alle betrokken partijen tot de huidige stand van zaken
gekomen. Volgens mijn informatie is het een evenwichtig akkoord dat
wordt gedragen door de visserijsector en de ngo’s. Het ligt nu voor finale
instemming bij partijen voor. Ik hoop echt dat de heer Heijkoop het proces
op korte termijn kan afronden. Gisterochtend heb ik hierover nog met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-32, nr. 467

26

hem gesproken. Hij verwacht dat hij in de loop van volgende week de
afronding kan presenteren.
Is dat Vibeg-akkoord te ingrijpend, heeft de heer Koopmans gevraagd. Het
akkoord bevat een minimum aan maatregelen om de Europese verplichtingen na te komen. Daarover zijn de partijen in de sector zelf kennelijk tot
een principeovereenstemming gekomen. Voor de garnalenvisserij blijft
75% beschikbaar. Wij wachten de definitieve rapportage van de heer
Heijkoop af. Volgens het rapport van het LEI kunnen de economische
consequenties van het Vibeg-akkoord gering blijven. De heer Dijkgraaf
vroeg hiernaar. Vissers vinden inderdaad nieuwe bestekken buiten de
Natura 2000-gebieden. De consequentie hiervan kan natuurlijk wel zijn dat
daar intensiever gevist wordt. Het is dus waar dat de nu overeengekomen
25%-sluiting tot een iets grotere visserijdruk op de overige gebieden leidt.
Verduurzaming en modernisering zullen echter leiden tot een verminderd
effect op de zeebodem. Dat is belangrijk, want het gaat niet alleen om de
visstanden, maar ook om de waterecologie en de bodemecologie.
De zorgen van het CDA over het actief biologisch beheer en de resetting
door het Wetterskip Fryslân en andere waterschappen heb ik overgebracht
aan de heer Atsma, die daarover gaat. Hij zal over actief biologisch beheer
en andere visgerelateerde zaken met de waterschappen overleggen. Het
eerste overleg vindt plaats op 22 februari a.s. De motie-Jacobi/Koppejan
heeft daarop ook betrekking. Volgens mij heeft de minister van VWS
daarover een brief aan de Kamer gestuurd.
Voorzitter: Snijder-Hazelhoff
De heer Koopmans (CDA): Mijn fractie vindt met name die uitleg van de
motie- Koppejan/Jacobi iets te mager. Ik zeg het nog eens: gelijke
monniken, gelijke kappen. In regelgeving moet worden opgenomen dat
een sportvisser, een beroepsvisser of een waterschap dat iets wil, aan
dezelfde regels moet voldoen. Dat wil mijn fractie, dus dat moet worden
georganiseerd. Het kan niet zo zijn dat er een vrijbrief is voor de een en er
regels zijn voor de ander.
Mevrouw Jacobi (PvdA): Laat ik meteen uitleggen dat met de motieKoppejan/Jacobi niet werd beoogd wat er nu is gebeurd, namelijk dat er
een ministerie naar is gaan kijken. Het is een gedeelde verantwoordelijkheid. Er bestaat ook allang een verschil van mening tussen de
sportvisserijsector en de watersector. Verder speelt mee dat het niet alleen
de keuze van de waterschappen is, maar er ook opdrachten zijn gegeven
door Rijkswaterstaat om driehonderd ton brasem weg te vangen uit het
Volkerak-Zoommeer. Vorige keer heb ik gevraagd of de staatssecretaris
samen met de heer Atsma wilde zorgen voor uitvoering van de motie en
eerder heb ik dit gevraagd aan minister Verburg en de minister van VROM
in de hoop dat er een eenduidige procedure kwam, waardoor dit soort
gedoe werd voorkomen. Binnenkort komt er een brief van de heer Atsma
en hebben we over twee maanden misschien weer gedoe.
Staatssecretaris Bleker: En de verwachting is dat als het een brief van de
heer Atsma is, we over twee maanden gedoe krijgen, terwijl als het een
brief van de heer Atsma en de heer Bleker is, we geen gedoe krijgen? Die
garantie zou ik niet willen afgeven.
Mevrouw Jacobi (PvdA): Nee, er is destijds om verzocht.
Staatssecretaris Bleker: Laten we dit afspreken. Op 22 februari a.s. vindt
er overleg plaats.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-32, nr. 467

27

Voorzitter: Koopmans
De voorzitter: Wij willen in elk geval geen papier van de ene naar de
andere tafel schuiven.
Staatssecretaris Bleker: Dat snap ik. Op 22 februari a.s. vindt het overleg
met de waterschappen plaats. Laten we afspreken dat ik de heer Atsma ga
verzoeken om de Kamer, mede in overleg met ons ministerie, in de loop
van april te informeren over de voortgang op dit punt.
Mevrouw Jacobi (PvdA): Is de sportvisserij bij dit overleg? Dan hebben
we meteen alle hens aan dek.
De voorzitter: Dat lijkt mij een volstrekt logische vraag.
Staatssecretaris Bleker: Goed. Ik zal de heer Atsma verzoeken om daar
vervolg aan te geven. In de loop van april krijgt de Kamer hierover meer
informatie.
Naar de visserijakkoorden tussen de EU en derde landen vroeg de heer
Van Gerven. Mijn inzet op dat punt staat in de visie op de hervorming van
het Gemeenschappelijk Landbouw- en Visserijbeleid. Ik heb de Kamer
aanvullend geïnformeerd over de Nederlandse inzet. Visserijakkoorden
moeten recht doen aan de belangen en behoeften van ontwikkelingslanden, gebaseerd zijn op duurzame visserij en in overeenstemming met
de wetenschappelijke adviezen. Daarnaast geldt dat Nederlandse
ondernemingen die in het buitenland zaken doen, geacht worden om
maatschappelijk verantwoord te ondernemen. Dat geldt natuurlijk ook
voor de visserijsector. De normen van de EU moeten dus ook gelden in
het externe beleid. Dat zal dan ook gebeuren.
Mevrouw Snijder vroeg naar Bulgarije en de MKZ. De situatie in dat land
lijkt op dit moment redelijk onder controle te zijn in de commerciële
dierhouderij. Het virus wordt echter ook gevonden bij wilde zwijnen. Ik kijk
even naar de PvdD. Tijdens de Grüne Woche heb ik contact met mijn
collega’s uit Letland, Polen enzovoort gehad. Die kunnen mevrouw
Ouwehand precies vertellen hoe ver de Russische wilde zwijnen, die
vervelende ziektes overbrengen, de grens van de EU genaderd zijn. Ik heb
hun niet gezegd dat we in Nederland op zoek zijn naar alternatieve
vormen van bestrijding van het wilde zwijn, want wat zij zeiden over hoe
zij dat varkentje willen wassen, liet weinig aan duidelijkheid te wensen
over, gelet op de grote gevaren voor mens en dier als die zich vrijelijk over
de grens zouden bewegen. Misschien is dit een punt dat de PvdD wil
heroverwegen. Hoe dan ook, het loopt op deze manier. We moeten dus
erg alert blijven op de insleep van dierziekten.
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Ik vind dit wel vermakelijk hoor, maar dit is
al de tweede keer dat de staatssecretaris een beetje flauw doet over de
PvdD. Dit is gewoon een aangenomen motie. Ik herhaal: ga die lekker
uitvoeren.
Staatssecretaris Bleker: Over welke motie hebben we het nu?
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Over de motie aangaande de zwijnenjacht.
Staatssecretaris Bleker: Die gaan we uitvoeren.
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Met groot enthousiasme toch ook?
Staatssecretaris Bleker: Ik zeg alleen maar dat ik mijn collega’s uit
Roemenië en Polen binnen de Europese Commissie niet ga oproepen, de
motie ook uit te voeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-32, nr. 467

28

Mevrouw Ouwehand (PvdD): Nee hoor, u voert de motie gewoon lekker
hier in Nederland uit. Dan blijkt dat we de zwijnenpopulatie op die manier
veel beter onder controle kunnen houden en kunt u met die prachtige
uitkomst de boer op. Dat zie ik helemaal voor me.
Staatssecretaris Bleker: Prachtig. Dat gaan we samen doen.
Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): De staatssecretaris zei net: we
hebben het allemaal redelijk onder controle, het lijkt allemaal redelijk te
gaan, maar hij heeft gisteren zelf het persbericht uit doen gaan dat men
geen vlees of souvenirs uit Bulgarije moet meenemen, omdat dat riskant
is en wij alles willen voorkomen. Hoe is dit geventileerd? Welke maatregelen neemt Bulgarije zelf? Als we het hier niet binnen willen halen, moet
er toch ook op de vliegvelden etc. in Bulgarije iets worden gedaan? Wat
moet ik mij bij deze zinnetjes voorstellen? Ik heb nog niets gezien in de
media, maar wellicht heb ik het over het hoofd gezien.
Staatssecretaris Bleker: Ik heb in de media wel iets over dit punt gehoord.
Volgens mij is deze informatie door de VWA en ons ministerie naar buiten
gebracht. Ik heb aangegeven dat de situatie in Bulgarije volgens de
autoriteiten van dat land op dit moment redelijk onder controle lijkt in de
commerciële dierhouderij, maar nog niet waar het gaat om de wilde
zwijnen. Er geldt een exportverbod van dieren en dierlijke producten uit
dat risicogebied. Dat is de huidige situatie. Wij hebben mensen ertoe
opgeroepen, alert te blijven op het risico van inslepen. Als men daar op
vakantie of om andere redenen is, moet men geen dierlijke producten
mee terug nemen. Er is dus een soort alertheidsoproep gedaan. Het is niet
zonder risico om daarvandaan spullen mee terug te nemen. Die
boodschap wordt nu feitelijk uitgedragen. Er is geen reisverbod uitgevaardigd.
Het VN-Bossenforum geeft in zijn verklaring van 3 februari jl. aan dat
verbetering van bosbeheer en vermindering van ontbossing vereisen dat
er een brede bossectoroverstijgende aanpak nodig is. Dat onderschrijft de
Nederlandse regering zeer. Er is uitgesproken dat er in 2013 een helder
besluit over de financiering wordt genomen. De Vietnamese ambassadeur
bij de VN heeft tijdens het VN-Bossenforum het gezamenlijke initiatief van
Nederland en Vietnam aangekondigd om na de zomer een internationale
bijeenkomst te organiseren over het bevorderen van handel in legaal
duurzaam hout in de context van een groene economie. Dat steunen wij
dus. We trekken samen op met Vietnam.
Mevrouw Dikkers (PvdA): Waarom zegt de staatssecretaris dan in zijn
andere brief dat hij geen noodzaak ziet tot aanvullende maatregelen,
omdat de huidige afspraken allemaal voldoen? Wat gaat hij dan toch nog
doen in het Country-Led Initiative? Hij ziet geen toegevoegde waarde ten
opzichte van bestaande overeenkomsten. Elke actie op dit punt juich ik
overigens van harte toe hoor!
Staatssecretaris Bleker: Daarvan was ik wel overtuigd.
De meeste pan-Europese landen hebben zich verbonden aan het wettelijk
bindende biodiversiteitsverdrag en aan het niet-wettelijke instrument van
het VN-Bossenforum. Dat is de situatie nu. Die gaan we samen met de
Vietnamezen uitwerken om ook de financiering daarvan voor landen waar
dat moeilijk is, te arrangeren. Dat is de situatie. Of ik het in een brief
anders heb gesteld dan ik nu zeg, weet ik niet, maar dit heb ik als laatste
uitgesproken, dus dit geldt. Volgens mij zitten mevrouw Dikkers en ik op
een lijn.
Mevrouw Dikkers (PvdA): Komt er dan ook geld bij?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-32, nr. 467

29

Staatssecretaris Bleker: Dat is precies wat ik heb gezegd: in het Bossenforum van de VN is verder de wens uitgesproken om in 2013 tot een
helder besluit over de financiering te komen. De Vietnamese ambassadeur
bij de VN heeft tijdens het VN-forum het initiatief van Nederland en
Vietnam aangekondigd om daarover een internationale bijeenkomst te
arrangeren. Wij zijn dus gewoon als klein land met relatief weinig bos aan
de bal en mede-initiatiefnemer.
Mevrouw Dikkers (PvdA): De mogelijkheid bestaat dus om daaraan op
termijn financieel bij te dragen?
Staatssecretaris Bleker: Ja. De VN wil in 2013 schetsen hoe we dat
kunnen doen, hoe we dat kunnen financieren.
Over de bontetikettering. De discussie over de Europese textielhervorming en textiel {
Mevrouw Van Veldhoven-van der Meer (D66): Ik heb over het vorige
punt nog een korte verduidelijkende vraag. Ook ik sta daarachter en juich
alle additionele inspanningen toe. De staatssecretaris schrijft in zijn brief
over de uitvoering van mijn motie over de douaneprocedures dat die
worden afgerond. Wil de staatssecretaris de Kamer informeren over wat
dat allemaal gaat inhouden? Gaan we er daadwerkelijk voor zorgen dat
illegaal hout Nederland en de EU niet langer binnenkomt? In het kader
van de ministeriële bosbeschermingsconferentie ben ik toch wat verbaasd
over het feit dat de staatssecretaris zegt dat er geen toegevoegde waarde
is, omdat iedereen al gebonden is aan de conventies.
Waarom organiseren de Noren hierover dan een ministeriële conferentie?
Ik neem aan dat het Noren zijn die het doen, omdat die conferentie in Oslo
wordt gehouden. Is dat omdat zij van mening zijn dat er nog licht zit
tussen de doelstellingen die zij hebben en wat er al vastligt in de bindende
conventies? Is dat omdat bijna alle Europese landen, ook grote landen,
daaraan nog niet gebonden zijn? Waar zit licht tussen? Als de staatssecretaris daarop zijn licht wil laten schijnen, heb ik dat graag.
Staatssecretaris Bleker: Ik heb veel contact met mijn Noorse collega
gehad. Die is inderdaad de leider op dit punt. Hij doet het geloof ik nog
een jaar. Daarna wordt de leiding overgedragen aan een collega uit een
ander werelddeel. Regelgeving is een, maar een tweede is hoe je tot de
daden komt die daarmee overeenkomen. Daarom is er in het Bossenforum gezegd: we gaan na of we in 2013 tot een helder besluit over de
financiering kunnen komen. Het is namelijk, mits je een beetje goed
Engels spreekt, een koud kunstje om in zo’n internationaal forum
resoluties aan te nemen, moties in te dienen en wensen uit te spreken
– als je dat doet, heb je binnen de kortste keren 40 ministers uit de hele
wereld bij elkaar die voor zeggen te zijn – maar zodra de portemonnee
moet worden getrokken of het bedrijfsleven extra moet worden belast,
gaat het even knellen. Volgens mij is het punt nu dat er wordt nagegaan of
het mogelijk is, in internationaal verband tot een helder besluit te komen
over de financiering. Dat is, vermoed ik, de drive van de Noorse collega
om hieraan te trekken.
Mevrouw Van Veldhoven-van der Meer (D66): Ik zag de staatssecretaris
ja knikken toen ik vroeg of hij de Kamer wilde informeren over dat illegale
hout.
Staatssecretaris Bleker: Dat is waar.
Mevrouw Van Veldhoven-van der Meer (D66): Dat noteer ik dan graag
als toezegging.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-32, nr. 467

30

De staatssecretaris heeft absoluut gelijk dat financiering in dit soort
discussies doorgaans het heikele punt is. Daar gaat de Noor zich voor
inzetten. Waarom heeft die bijeenkomst dan toch geen toegevoegde
waarde?
Staatssecretaris Bleker: Die toegevoegde waarde komt als Nederland en
Vietnam, zoals aangegeven, erin slagen, op de internationale bijeenkomst
met een voorstel te komen dat ertoe leidt dat er ten aanzien van handel
enzovoort zaken nader worden aangescherpt. Dat geldt ook voor de
groene economie. Als dan ook de financiering aan de orde komt, hebben
we toegevoegde waarde. Dat staat volgens mij letterlijk in de brief.
Het Europees Parlement heeft een amendement ingediend waarmee
wordt gevraagd om een verplichte aanduiding als textiel deels uit dierlijke
producten bestaat. Nederland steunt dit amendement in lijn met de
motie-Gerkens. Wij gaan ons daarvoor dus inzetten.
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Er waren nog andere vragen. De
bontfokkers willen graag een keurmerk dat er met de spullen die zij
hebben, niets aan de hand zou zijn. Wellicht klopt het bericht op het
NOS-journaal niet, maar wij hebben begrepen dat de Europese
Commissie zich over dat voorstel buigt. Omdat ik uit zijn eerdere
opmerkingen opmaakte dat hij in Europa niet zo stoer durft te doen, vraag
ik de staatssecretaris om duidelijk te maken dat het Nederlandse
standpunt is dat we dat niet gaan doen, sterker nog, dat Nederland een
verbod op de nertsenfokkerij in heel Europa wil. Die twee dingen zou ik
graag willen horen. De staatssecretaris mag zelf de vorm kiezen.
Staatssecretaris Bleker: Ja. Ik mag mijn eigen vorm kiezen.
Mevrouw Ouwehand (PvdD): U gaat zich voor deze twee punten
inzetten?
Staatssecretaris Bleker: Er is een Kamermotie. De vraag is wat ik doe als
dit op Europees niveau aan de orde is. Dan handel ik naar de geest van de
motie.
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Nu even scherper, want die motie ligt er al
een poosje. Ik heb graag dat de staatssecretaris er ook echt mee aan de
gang gaat. Verder vraag ik hem om het keurmerk waarom bontfokkers
vragen, namens Nederland af te wijzen.
Staatssecretaris Bleker: Maar er is nog niet eens een voorstel voor een
dergelijk keurmerk door bontfokkers gedaan! Ik ben er niet voor om, als ik
het vermoeden heb dat iemand met een voorstel wil komen, dat bij
voorbaat af te schieten. Het is veel effectiever om een voorstel te
beoordelen en af te schieten zodra dat daadwerkelijk is ingediend.
Misschien komt dat voorstel wel helemaal niet.
Over de motie heb ik gezegd wat mijn handelswijze is.
Ik houd vast aan de invoering van koloniehuisvesting als alternatief voor
de verrijkte kooi. Dit is in lijn met de eerdere opstelling van de Kamer. Een
deel van de Nederlandse bedrijven die nu een legbatterij hebben, heeft al
voorbereidingen getroffen voor omschakeling naar koloniehuisvesting in
de zin er vergunningtrajecten in gang zijn gezet of ze al zijn omgeschakeld. Deze voorbereidingen zijn hard nodig om de deadline van 2012 voor
het verbod op legbatterijen te halen. Het Duitse verbod zal gepaard gaan
met een ruime overgangsperiode om de bedrijven die vanwege het Duitse
legbatterijverbod per 1 januari 2010 recentelijk geïnvesteerd hebben, de
mogelijkheid te bieden, die investeringen af te schrijven. Zo werkt dat
daar. Nu een verbod instellen zou de Nederlandse legsector op sterke
achterstand zetten ten opzichte van Duitse en andere pluimveehouders,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-32, nr. 467

31

omdat in deze lidstaten de komende jaren kooisystemen nog zijn
toegestaan. Het level playing field willen wij handhaven, dus dat doen wij
niet. Hoewel de markt naar verwachting kleiner wordt, zal er een markt
voor kooi-eieren in de EU blijven bestaan. De keuze voor kooihuisvesting
moeten ondernemers individueel maken. Daarbij worden marktperspectieven afgewogen tegen andere factoren. Ik wacht de behandeling van het
wetsvoorstel inzake de inwerkingtreding van het Legkippenbesluit af.
Over de forfaitaire aftrek van 1,7% van de bruikbare oppervlakte in het
vleeskuikenbesluit {
De heer Dijkgraaf (SGP): Ik heb nog gevraagd of de staatssecretaris iets
kan doen aan de trage behandeling door gemeenten, waardoor bedrijven
in de problemen kunnen komen. Ook heb ik gevraagd of er een importverbod van eieren mogelijk is om in ieder geval in Nederland een level
playing field te hebben.
Staatssecretaris Bleker: Bij de vergunningverlening gaat het om
pluimveehouders die de omschakeling willen maken. Mij is inderdaad
gemeld dat de vergunningprocedures te lang duren. Dit is niet altijd alleen
maar de overheid te verwijten. Een deel van de pluimveehouders is erin
geslaagd, dat gewoon goed te doen. Ik zal de sector nog eens vragen, een
inventarisatie te maken van of, waar en in welke mate hier concreet
problemen zijn. Alleen incidenten afgaan is een beetje te ingewikkeld.
Voorzitter: Snijder-Hazelhoff
De heer Koopmans (CDA): Ik gooi mijn tweede interruptie in de strijd,
want die problemen zijn er gewoon. Ten eerste heeft deze Kamer, zoals ik
vaker heb gezegd, het initiatief genomen om van het Legkippenbesluit een
wet te maken. Dat is de eerste ramp die in de vergunningverlening aan de
orde is. Ten tweede is de zorg dat er meer RAV-erkenningen komen en dat
dit sneller gaat aangezien bedrijven willen investeren in systemen, maar
niet weten waarin precies, omdat het allemaal niet opschiet. Hierover is
staatssecretaris Atsma al bevraagd, evenals zijn voorganger en
voor-voorganger. Ten derde is er grote onduidelijkheid bij bedrijven
doordat de veepas er nog niet is, terwijl zij tegelijkertijd zijn geconfronteerd met de verplichting om per 1 januari 2012 of 2013 – voor varkens is
het het ene jaar en voor kippen het andere – iets te doen. Wij als overheid
zorgen er met elkaar voor dat het niet loopt. We kunnen dat de sector niet
verwijten, dus we moeten wat doen. Deze signalen zijn er.
Staatssecretaris Bleker: Die signalen zijn er inderdaad. Daarom ga ik met
de sector om tafel om de aard en omvang van de problemen te onderzoeken en om daaraan op korte termijn iets te doen. De Kamer hoort hier
nader over. Ik kan hier nu wel allerlei stoere verhalen over houden, maar
ik wil nu precies weten wat de aard en omvang van de problemen is en in
welke mate wij er op korte termijn iets aan kunnen doen. Ik wil weten wat
de reële knelpunten zijn.
De heer Koopmans (CDA): Wanneer?
Staatssecretaris Bleker: Voor 1 april a.s.
Er zijn echt heel veel vragen gesteld. Daarvan heb ik nog een beperkt
aantal over. De Europese richtlijn geeft aan dat de bruikbare oppervlakte
in het kader van het welzijn van vleeskuikens, op grond waarvan de
forfaitaire aftrek wordt berekend, de oppervlakte is die voorzien is van
strooisel, dat te allen tijde voor de vleeskuikens toegankelijk is. Dat is de
regel. Ik neem aan dat daarover zeer uitgebreid gesproken is. De lidstaten
hebben dit meer of minder concreet uitgewerkt, afhankelijk van specifieke
omstandigheden, bijvoorbeeld de gemiddelde bezettingsdichtheid. Zo zit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-32, nr. 467

32

het merendeel van de landen gemiddeld op minder dan 42 kilo per
vierkante meter, waardoor er meer ruimte voor de dieren beschikbaar is
en de noodzaak van aftrek voor de voerpannen minder groot is. Lidstaten
die wel gemiddeld op 42 kilo per vierkante meter zitten, gaan verschillend
om met de aftrek, variërend van geen aftrek tot van geval tot geval
bepaIen. In Nederland is naar aanleiding van een rapport van de WUR
gekozen voor een forfaitaire aftrek van de oppervlakte, zoals aangegeven,
van 1,7%. Hierbij is gekozen voor de ondergrens van de door de WUR
aangegeven bandbreedte. Overigens ben ik hierover in gesprek met de
sector. Ik zal de Kamer in de «pluimveebrief» van april a.s. op de hoogte
stellen van de resultaten.
Over de Europese naleving van het verbod op de legbatterij, waarnaar de
heer Dijkgraaf vroeg, heb ik meerdere malen gezegd dat wij de Commissie
zeer scherp zullen houden. Het Nederlandse standpunt is: geen uitstel of
derogatie van het verbod, maar een goede Europese naleving van het
verbod per 2012. Nederland heeft in Brussel concrete suggesties gedaan
om te zorgen voor een betere Europese naleving van het verbod op de
legbatterij. Wij blijven hier zeer alert op.
Ik vind het idee van de heer Dijkgraaf inventief om een importverbod met
gelijkgestemde lidstaten te gaan hanteren ten aanzien van eieren uit
legbatterijen. Eieren die na 1 januari 2012 in legbatterijen worden
geproduceerd, zijn illegaal. De Europese handelsnormen voor eieren
bepalen dat deze eieren niet in de Europese handel mogen komen.
Daarmee is een exportverbod dus feitelijk reeds van kracht. Deze eieren
mogen ook nationaal niet worden verhandeld. Ik dring aan op een strikte
naleving van de Europese welzijnseisen en het verbod en op het hanteren
van die handelsnormen. We hebben ook al concrete suggesties gedaan.
De wens van de heer Dijkgraaf is dus impliciet en grotendeels binnen de
algemene EU-regelgeving opgenomen.
De heer Dijkgraaf (SGP): Geldt dit ook voor landen buiten de EU?
Staatssecretaris Bleker: Nee, we hebben geen Europees importverbod.
Mevrouw Jacobi droeg nog een voorbeeld uit Friesland aan, dit keer van
oormerkweigeraars. Er gaat geen onderwerp voorbij of er komt wel een
voorbeeld uit Friesland. Of het is een Friese schapenhouder of een Friese
oormerkweigeraar. Wat is in het Fries trouwens oormerkweigeraar? Dat
zou ik wel eens willen weten.
Mevrouw Jacobi (PvdA): Dat weet ik niet.
Staatssecretaris Bleker: Wij pleiten in Brussel voor verruiming van de
mogelijkheden tot identificatie. Ook ten aanzien van geiten en schapen
zijn er meerdere alternatieven. Hier staat een aantal mogelijkheden
vermeld. Wij zullen dit onderwerp nog eens aankaarten bij de EU, zodat
gewetensbezwaarden toch in aanmerking komen voor GLB-gelden. Het zal
een moeilijke zaak worden, maar we gaan ermee verder.
De heer Houwers (VVD): Volgens mij heeft de staatssecretaris nog geen
antwoord gegeven op de vragen over het visstandbeheer en de
gesprekken daarover.
Staatssecretaris Bleker: Ook die vraag heb ik beantwoord terwijl u er nog
niet was.
De voorzitter: Nee, de heer Houwers was er toen wel.
Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Voorzitter. Ik ben blij dat de staatssecretaris zei dat de PAP niet gestort is, maar het is wel vreemd dat de DG
AGRI uit Brussel ons dat voorhoudt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-32, nr. 467

33

Ik dank de staatssecretaris voor zijn toezegging over verruiming.
Ik heb nog een vraag over het Vleeskuikenbesluit. De staatssecretaris zegt
dat hij nog in gesprek met de sector is, terwijl het besluit op 1 februari jl.
in gang is gezet. Ik kan de staatssecretaris zeggen dat dit volgens de
VVD-fractie te ver gaat. Ik verzoek de staatssecretaris dan ook namens
haar weer met de sector te praten, want er zitten nu echt Nederlandse
koppen op wat Europa van ons vraagt. Wij doen dus een klemmend
beroep op de staatssecretaris om weer met de sector om tafel te gaan,
want de indruk is dat het allemaal per 1 februari jl. met de koppen van
kracht is geworden.
Mevrouw Jacobi (PvdA): Voorzitter. Ik ben blij dat het de staatssecretaris
opvalt dat ik zo goed voor de Friezen opkom; wie anders zou dat doen?
Ook ben ik blij dat hij nog eens voor de oormerkweigeraars wil opkomen.
Daaraan kleeft het juridische aspect dat zij nationaal erkend zijn, dus ik
hoop dat de staatssecretaris bij zijn inzet de coherentie van beleid in zijn
achterhoofd houdt. Daar zoek ik met name de slag. Congruentie is
gewenst.
Verder ben ik blij dat de staatssecretaris de heer Atsma gaat wijzen op het
belang van actief biologisch beheer.
De heer Dijkgraaf (SGP): Voorzitter. Ik dank de staatssecretaris voor de
heldere beantwoording. Is de staatssecretaris bereid om op korte termijn
met de riviervissers in overleg te treden? Ik zie bij de familiebedrijven veel
pijn ontstaan. Ik snap dat er allerlei lastige punten een rol in spelen, maar
we moeten er wel wat mee, linksom of rechtsom. Als we constateren dat
we daar niets mee moeten, dan moeten we het daar eens over hebben.
Hoe dan ook, dan is het wel helder voor ze. Ik zie ze nu zwemmen. Voor
vissen is dat goed, maar voor vissers niet.
Mevrouw Van Veldhoven-van der Meer (D66): Voorzitter. De staatssecretaris zei net over het GLB: we moeten niet iets vragen wat niet reëel is.
Vanuit een breder perspectief op de besteding van belastinggeld is een
blijvende subsidie op onrendabele bedrijven niet reëel. Is de staatssecretaris het daarover met mij eens? Is hij het er ook met mij over eens dat in
plaats daarvan een veel groter gedeelte van het geld dan nu het geval is,
gebruikt moet worden om boeren te helpen innoveren en vergroenen,
zodat zij, maar ook dieren en natuur een betere uitgangspositie krijgen?
Dit is, samengevat, het D66-standpunt.
Mijn vraag over de fiche over het kwaliteitsbeleid is niet beantwoord. Ik
vroeg de staatssecretaris om de aspecten duurzaamheid en gezondheid
nadrukkelijk op de agenda voor de discussie te zetten en te houden. Wil
hij meer informatie geven over hoe hij dat gaat doen? Dat mag uiteraard
ook schriftelijk; gezien de korte tijd die rest, hoeft dat nu niet allemaal. Ik
krijg graag meer informatie over de goede inzet van de staatssecretaris.
Mevrouw Ouwehand (PvdD): Voorzitter. Ik word altijd heel erg droevig
van de vleeskuikendiscussie en de millimeters die we al dan niet volgens
de normen mogen optellen of aftrekken. Bij mijn weten is het besluit dat
voorlag al besproken met de sector, maar ging de sector daarna nog
miepen. Wil de staatssecretaris even stoer zijn en zeggen: nu is het wel
genoeg geweest?
Over de motie waarmee een Europees verbod op de nertsfokkerij wordt
beoogd, merk ik op dat ik het niet prettig vind als de staatssecretaris
wacht tot het eens aan de orde komt en hij er dan toevallig iets over kan
zeggen binnen Europa. Een iets actievere houding lijkt op zijn plaats,
bijvoorbeeld bij de opstelling van het actieplan voor dierenwelzijn. Kan hij
in elk geval dat toezeggen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-32, nr. 467

34

Voorzitter: Snijder-Hazelhoff
De heer Koopmans (CDA): Voorzitter. Ik dank de staatssecretaris voor de
antwoorden. Onze opvattingen en die van de regering over het GLB
stemmen overeen, maar uiteindelijk gaat het om de uitwerking die we met
elkaar en in Europa kunnen krijgen. De CDA-fractie zal de staatssecretaris
nauwgezet volgen en hem telkens stimuleren om deze lijn voort te zetten.
De staatssecretaris heeft brieven toegezegd over een nader overleg over
het Legkippenbesluit en over een nader overleg over de problematiek
inzake biologisch beheer. Ik hoop dat de strekking van die brieven is dat
het is opgelost, want beide problemen spelen allang. Alleen maar weer
brieven krijgen met de stelling dat we bezig zijn met het Legkippenbesluit
en de problemen die ondernemers ondervinden met het krijgen van
vergunningen, vind ik in elk geval onvoldoende. Dat kondig ik bij dezen
vast aan.
Mijn slotvraag is of de Spanjaarden ook al weten dat na 1 januari 2012
iedereen, dus u en ik, van Europawege de eieren die uit hun legbatterijen
komen, gaan klutsen.
Staatssecretaris Bleker: Voorzitter. Waar het gaat om de motie van de
Kamer over een verbod op nertsfokkerijen, kan ik zeggen dat ik dat punt
aankaart, zodra dat in Europa aan de orde is. Zodra het wetgevingstraject
ter zake zodanig is afgerond dat het hier wettelijk is geëffectueerd, zal ik er
als het ware een tandje bovenop zetten in mijn Europese interventie. Dat
lijkt mij de goede volgorde der dingen. Als het nu aan de orde komt, zal ik
het actief melden en zodra we een stap verder zijn in Nederland, zal ik het
proactief aankaarten in Europees verband.
Gevraagd is naar een notitie over coherentie. Tja, ik heb toch wel de hoop
dat uit mijn uitspraken in de eerste termijn over Europa, voedsel,
ontwikkelingslanden en de focus van onze ontwikkelingssamenwerking op
landbouw, voldoende spreekt dat er van een coherent beleid van de
regering op dit punt sprake is. Ik moet zeggen dat ik zelf nooit blij word
van een notitie waarin we uitleggen dat we coherent opereren.
Mevrouw Dikkers (PvdA): Maar u zou mij er wel heel blij mee maken.
Staatssecretaris Bleker: Dat is toch ook de discussie? Omdat mevrouw
Dikkers het aankaart, gaan we in debat over al dan geen importbeperkingen en al dan geen belemmeringen voor arme landen om hier te
produceren en wijs ik op het feit dat we in het ontwikkelingssamenwerkingsbeleid landbouw en voedselzekerheid, met name voor de armste
landen, gericht willen ondersteunen. Vervolgens zeg ik: het Europese
landbouwbeleid, het nationale landbouwbeleid en het ontwikkelingssamenwerkingsbeleid sluiten op elkaar aan, echt. Als mevrouw Dikkers daar
een brief of een notitie over vraagt, dan wordt het een notitie waarin in
keurige taal en goedlopende zinnen staat verwoord wat ik zojuist en in
eerste termijn heb gezegd. Meer zie ik niet dat we moeten doen. We
moeten elkaar geen notities aanpraten. Ik krijg wel vaker voor het een of
het ander reprimandes van de Kamervoorzitter. Dan zegt zij: geen brieven
schrijven hoor! Dit is in het debat duidelijk geworden. Laat mevrouw
Dikkers maar met een motie komen waarin zij bikkelhard om een brief
over coherentie vraagt om de coherentie te beschrijven.
Mevrouw Dikkers (PvdA): Een dergelijke motie ligt er: de motie-Ferrier/
Dikkers, die bij de begrotingsbehandeling over ontwikkelingssamenwerking is aangenomen. Een notitie als waar ik om vraag, zou er een
prachtige uitvoering van zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-32, nr. 467

35

Voorzitter: Koopmans
De voorzitter: Ik stel voor dat de staatssecretaris nog eens naar die motie
kijkt. We kunnen er dan op een ander moment over spreken. Herhaling
van dezelfde motie heeft ook geen zin.
Mevrouw Van Veldhoven-van der Meer (D66): Ik steun het pleidooi dat
er inzicht wordt gegeven in de relatie tussen het nieuwe GLB en de
ontwikkelingslanden. Dat is meer dan alleen de interne coherentie. Wij
willen graag een overzicht van wat bijvoorbeeld een verruiming van het
suikerquotum voor ontwikkelingslanden betekent.
De voorzitter: Het zou een suggestie kunnen zijn die mevrouw Snijder al
doet. U kunt dit soort zaken morgen bij uw vragen betrekken. Verder geef
ik de staatssecretaris in overweging om nog een stuk voor de agenda voor
het AO over de volgende Landbouwraad te schrijven zodra hij de
motie-Ferrier/Dikkers nog eens tot zich heeft genomen.
Staatssecretaris Bleker: Mevrouw Van Veldhoven moet ik nu toch op een
inconsistentie betrappen. Dit is de eerste keer, dus ik wil er even een goed
nummer van maken. Mevrouw Van Veldhoven heeft mij eerst opgeroepen,
vooral de kant van de Britten te kiezen om tot een vergaande afbouw van
het Europees landbouwbeleid te komen. Vervolgens zegt zij vol enthousiasme: dat nieuwe GLB moet in Nederland leiden tot meer duurzaamheid, meer diervriendelijkheid, innovatie en concurrentiekracht. Dat
allemaal zonder geld!
Mevrouw Van Veldhoven-van der Meer (D66): Ik licht dit graag even
toe, nu ik deze gelegenheid krijg. Mij gaat het om afbouw van de directe
inkomenssteun. Ik ben niet voor een basisinkomen. Dat element moet
direct worden afgebouwd. Wel ben ik voor het belonen van boeren die
zich inzetten voor dierenwelzijn, voor innovatie, vergroening. Ik wil het
GLB voor de komende periode gebruiken om die omslag te maken.
Iedereen wordt daar beter van: mens, dier en natuur. Dat is geen
inconsistentie, maar volledige consistentie.
Staatssecretaris Bleker: Daar moet je wel geld voor hebben, want als je
dat niet hebt, zijn het mooie woorden waar ondernemers niets aan
hebben. Overigens ben ik het met mevrouw Van Veldhoven eens – wij
vechten ook voor een stevig budget, zowel in Europa als in Nederland,
zodat we de dingen die zij noemt, daarmee kunnen dienen, niet zo’n klein
beetje ook.
Met de riviervissers zullen we in contact treden. De brieven die ik heb
toegezegd, mogen van de heer Koopmans niet beschrijvend zijn; er
moeten oplossingen in staan. Voor zover er oplossingen zijn die op ons
terrein liggen, krijgt hij ze geschetst. Ik sluit alleen niet uit dat het voor een
deel om oplossingen gaat die op het terrein van gemeenten of provincies
liggen. Waar het gaat om ons aandeel, schetsen wij wat de problematiek
is en wat wij eraan kunnen en gaan doen.
De suikerprijs op de wereldmarkt is hoger dan de EU-prijs, dus ontwikkelingslanden kunnen voor suiker elders een betere prijs krijgen dan in
Europa. Daar zitten goede handelslieden, dus die zullen dat ook doen. Het
verruimen van het quotum en van de productiemogelijkheden in Europa
is dus niet in strijd met de belangen van de ontwikkelingslanden, zoals
zojuist geformuleerd.
Of de PAP gestort is? De DG AGRI zit er altijd heel rustig bij als wij
urenlang met zijn zeventwintigen aan het vergaderen zijn. Als deze beste
mijnheer uit deze vier of vijf vergaderingen van de Landbouwraad
concludeert dat de PAP is gestort, dan beschikt hij over singuliere gaven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-32, nr. 467

36

Vroeger kon je daar zonder theologische opleiding dominee mee worden.
Ik wens hem dat toe.
De voorzitter: Hiermee zijn wij aan het einde gekomen van dit overleg. Ik
heb een viertal toezeggingen genoteerd. Ten eerste zal de staatssecretaris
de Kamer nader informeren over de precieze begrenzing in verband met
het vangstverbod op paling uit met dioxine vervuilde gebieden. Doet hij
dat nog voor het wetsvoorstel?
Staatssecretaris Bleker: Het wetsvoorstel wordt volgende week naar de
Kamer doorgezonden. Als het wetgevingstraject verder gevorderd is,
zullen wij de uitwerking van dit punt schriftelijk aan de Kamer geven.
De voorzitter: Goed.
Ten tweede heeft de staatssecretaris toegezegd dat de staatssecretarissen
van EL&I en van I&M de Kamer in april 2011 informeren over de
voortgang in het overleg met de waterschappen en het overleg met de
sportvisserij en anderen in die sector over het actief biologisch beheer en
de uitvoering van de motie-Jacobi/Koppejan.
Ten derde zal de regering de Kamer voor 1 mei a.s. per brief informeren
over de controle en handhaving door de douane ten aanzien van illegaal
hout.
Ten vierde zal de staatssecretaris de Kamer voor 1 april a.s. informeren
over zijn overleg of dat van zijn collega met de sector over het Legkippenbesluit. We hebben het daarbij ook gehad over de groepshuisvesting voor
zeugen, waarmee problemen waren.
Staatssecretaris Bleker: Nee, de woorden groepshuisvesting voor zeugen
zijn tot nu toe niet gevallen. Dat had ik mij zeker herinnerd.
De voorzitter: Dan lees ik het gewoon verkeerd voor. Dat ligt nooit aan
de griffie, maar altijd aan de voorzitter. In laatstgenoemde brief van de
staatssecretaris of zijn collega zal de Kamer ook worden geïnformeerd
over de stand van zaken in de problemen die aan de orde zijn en die
genoemd zijn.
Mevrouw Snijder-Hazelhoff (VVD): Ik heb gevraagd of de staatssecretaris nog om tafel gaat met de sector om te praten over het vlees.
Staatssecretaris Bleker: Ja.
Mevrouw Van Veldhoven-van der Meer (D66): Ik heb twee keer
gevraagd of er iets meer uitleg kon komen over de fiche over het
kwaliteitsbeleid en of de nadruk werd gelegd op duurzaamheid en
gezondheid. Als dat kan, graag. Het mag ook schriftelijk, zoals ik al zei.
De voorzitter: Wilt u dit doen in de vorm van een aantal vragen die u
morgen inlevert?
Mevrouw Van Veldhoven-van der Meer (D66): Ja.
De voorzitter: Dan is dat ook afgesproken.
Hiermee zijn wij gekomen aan het einde van dit algemeen overleg.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-32, nr. 467

37