Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

28 676

NAVO

Nr. 419

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 17 oktober 2022
De vaste commissie voor Defensie heeft een aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Defensie over de brief van
30 september 2022 over de geannoteerde agenda NAVO DMM
12–13 oktober 2022 (Kamerstuk 28 676, nr. 418).
De vragen en opmerkingen zijn op 4 oktober 2022 aan de Minister van
Defensie voorgelegd. Bij brief van 10 oktober 2022 zijn de vragen
beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
De Roon
De adjunct-griffier van de commissie,
Goorden

kst-28676-419
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 28 676, nr. 419

1

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties en reactie van de
bewindspersoon
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie en reactie van de
bewindspersoon
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de geannoteerde
agenda voor de NAVO Defensie Ministeriële van 13 en 14 oktober. Deze
leden hebben daar een aantal vragen en opmerkingen over.
Vraag 1
De leden van de VVD-fractie zijn zeer tevreden over het feit dat Nederland
zich tijdens de bijeenkomst van de NAVO-Ministers van Defensie (DMM)
op 15 en 16 juni 2022 heeft uitgesproken om vanaf 2024 de 2%-norm te
hanteren. Wel zijn deze leden benieuwd hoe andere NAVO-lidstaten zich
hebben uitgesproken over de 2%-norm. Kan de Minister aangeven hoe de
andere NAVO-lidstaten naar verwachting in de toekomst om zullen gaan
met de 2%-norm? Zij ontvangen graag een overzicht van alle
NAVO-lidstaten.
Antwoord
Bondgenoten hebben tijdens de NAVO-top van 29–30 juni 2022 in Madrid
de verplichting om te voldoen aan de Wales Investement Pledge van 2014
herbevestigd. De meeste bondgenoten hebben hun defensie-uitgaven de
afgelopen periode aanzienlijk verhoogd en liggen op koers om in 2024 de
2% norm te halen.1 Binnen de NAVO is overeengekomen om volgend jaar
te besluiten over verplichtingen na 2024.
Vraag 2
De leden van de VVD-fractie zijn zeer tevreden over het feit dat de
goedkeuringsprocedure voor Zweden en Finland in volle gang is. Deze
leden vragen zich af wat de actuele stand van zaken is aangaande de
goedkeuringsprocedure en zijn daarbij benieuwd op welke termijn
Zweden en Finland officieel lid zullen zijn van de NAVO. Zij ontvangen
graag een toelichting.
Antwoord
Op dit moment is het Zweedse en Finse lidmaatschap door 28 van de 30
bondgenoten goedgekeurd. Alleen Turkije en Hongarije moeten hun
nationale goedkeuringsproces nog afronden. Zodra alle 30 landen hun
ratificatie hebben afgerond en de goedkeuringsakte hebben overhandigd
aan de depositaris zijn Finland en Zweden lid van het bondgenootschap.
Het verloop van deze goedkeuringsprocessen is een verantwoordelijkheid
van de 30 landen. In Turkije en Hongarije is zover bekend nog geen datum
voor bespreking in het parlement vastgesteld. Het kabinet hoopt op een
spoedige toetreding van Zweden en Finland tot de NAVO en blijft het
belang hiervan benadrukken.
Vraag 3
De leden van de VVD-fractie zijn er voorstander van dat er in
NAVO-verband gekeken wordt wat bondgenoten samen kunnen doen om
vitale infrastructuur op zee te monitoren en te beveiligen, in het licht van
de sabotage bij de Nord Stream-pijpleidingen. Welke stappen zijn hier bij
de aankomende Ministeriële voorzien, is Nederland bereid hier welwillend
naar de te kijken en, zo ja, welke bijdrage is eventueel voorzien?
1

Een overzicht van de ontwikkeling van de defensie-uitgaven van Nederland en bondgenoten
kunt u vinden op pagina’s 10 en 11 van de Defensiebegroting 2023 (Kamerstuk 36 200 X, nr. 2).
<https://www.rijksoverheid.nl/binaries/rijksoverheid/documenten/begrotingen/2022/09/20/xdefensie-rijksbegroting-2023/10-defensie.pdf>.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 28 676, nr. 419

2

Antwoord
De sabotage van de Nordstream 1 en 2 pijpleidingen toont de kwetsbaarheid van onderzeese infrastructuur aan. NAVO-bondgenoten
bespreken dit onderwerp tijdens de aankomende NAVO-ministeriële.
Nederland staat positief tegenover een versterkte rol van de NAVO bij het
vergroten van de weerbaarheid van vitale infrastructuur op zee. Voor
besluitvorming over de vormgeving van deze versterkte rol voor NAVO, is
het noodzakelijk om reeds lopende activiteiten en de kwetsbaarheden
integraal op te lijnen. Nederland streeft daarom, samen met diverse
gelijkgestemde landen, naar een opdracht aan de NAVO-autoriteiten op
deze Ministeriële om op korte termijn advies uit te brengen over de
mogelijkheden die NAVO heeft om een grotere (coördinerende) rol te
spelen op dit gebied. Hierbij dient NAVO ook advies te geven over de
mogelijkheid en evt. aard van inzet van NAVO-capaciteiten (o.a.) in de
vorm van een op te vragen militair advies. Nederland zet in op actieve
betrokkenheid van het NAVO Resilience Committee voor de coördinatie
op de lange termijn.
Vraag 4
De leden van de VVD-fractie zijn voorstander van coördinatie en samenwerking bij het organiseren van wapensteun aan Oekraïne, alsook het
aanvullen van eigen voorraden binnen het NAVO- bondgenootschap.
Welke concrete voorstellen is de Minister van plan op de aankomende
bijeenkomst te doen om beschikbare productiecapaciteit in landen te
identificeren en zo goed mogelijk te benutten?
Antwoord
Dit is inderdaad onderwerp van bespreking bij de DMM en ik zal het
belang van het benutten van productiecapaciteit en nauwe samenwerking
met de defensie-industrie benadrukken, voor Nederland, voor de NAVO en
voor Oekraïne. Het onderwerp komt ook aan bod tijdens de Ukraine
Defence Contact Group (UDCG) die en marge van de DMM zal plaatsvinden en is op 27 september jl. besproken door de National Armament
Directors van de bondgenoten. Ik zal hier nader op terugkomen in het
gebruikelijke verslag aan uw Kamer over de DMM en de UDCG. Ook in
EU-verband wordt hier aandacht aan besteed. De Defence Joint Procurement Task Force (DJPTF), bestaande uit de Europese Commissie, het
Europees Defensie Agentschap en de Europese Dienst voor Extern
Optreden, brengt de komende periode de productiecapaciteit van de
Europese industrie in kaart.
Vraag 5
Wat is het meest actuele inzicht in de wapensteun aan Oekraïne door
Nederland en hoe verhoudt zich dat tot de andere NAVO-landen?
Antwoord
Het kabinet heeft uw Kamer op 13 september 2022 geïnformeerd over de
stand van zaken van de leveringen van militaire goederen (Kamerstukken
22 054 en 36 045, nr. 372). Op korte termijn ontvangt u via de gebruikelijke
update over de leveranties een vertrouwelijke bijlage met een bijgewerkt
overzicht. Het kabinet doet geen uitspraken over de overwegingen van
bondgenoten ten aanzien van militaire steun aan Oekraïne.
Vraag 6
Welke ontwikkelingen zijn er qua wapenleveranties aan Oekraïne op korte
termijn te verwachten en wat zijn daarbij de gevolgen voor de Nederlandse voorraad qua materieel en munitie?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 28 676, nr. 419

3

Antwoord
Nederland blijft zich onverminderd inspannen om Oekraïne te steunen,
zowel met militaire goederen als met trainingen, onderhoud en reserve
onderdelen. Het kabinet heeft uw Kamer op 13 september 2022 geïnformeerd over de stand van zaken van de leveringen van militaire goederen
(Kamerstukken 22 054 en 36 045, nr. 372). Op korte termijn ontvangt u via
de gebruikelijke update over de leveranties een vertrouwelijke bijlage met
een bijgewerkt overzicht.
Het kabinet weegt bij elk besluit tot levering wat het effect is van de
levering op de voorraden en de operationele gereedheid van de krijgsmacht. De effecten van de al geleverde steun op de gereedheid van de
Nederlandse strijdkrachten zijn, gezien de huidige omstandigheden, als
acceptabel beoordeeld. Zoals aangegeven in mijn laatste brief over de
leveringen (Kamerstukken 22 054 en 36 045, nr. 372 d.d. 13 september
2022) hebben additionele leveringen uit (operationele) voorraden
consequenties voor de eigen gereedstelling en inzet. Daarom werkt het
kabinet nadrukkelijk ook actief aan alternatieve mogelijkheden om steun
te blijven leveren zoals het aankopen van goederen bij de industrie en
samenwerking met andere landen.
Vraag 7
De leden van de VVD-fractie zijn er voorstander van dat Nederland ook
gaat deelnemen aan gezamenlijke aankopen ten behoeve van Oekraïne,
zoals Duitsland, Denemarken en Noorwegen nieuwe houwitsers bij een
Slowaakse fabrikant bestellen om aan Oekraïne te leveren. Kan de
Minister toelichten waarom Nederland niet bij deze deal betrokken was?
In welke mate is de Minister van plan om in de toekomst te participeren
bij dergelijke deals? Op welke termijn zijn de eerste contracten te
verwachten?
Antwoord
Het kabinet staat welwillend tegenover dergelijke initiatieven. Indien de
mogelijkheid zich voordoet om aan soortgelijke initiatieven deel te nemen,
zal het kabinet deze mogelijkheid omarmen. Het kabinet kijkt ook zelf
actief naar mogelijkheden voor internationale samenwerking om meer
militaire steun aan Oekraïne te kunnen bieden, onder andere door het
onderzoeken van mogelijke deelname aan het Britse Ukraine Fund voor
militaire steun. Het kabinet doet geen uitspraken over de overwegingen
van bondgenoten ten aanzien van militaire steun.
Vraag 8
Zijn er ook mogelijkheden om de Nederlandse defensie-industrie in te
schakelen, bijvoorbeeld op het gebied van radars en andere sensoren?
Welke rol ziet de Minister voor de Nederlandse defensie-industrie? Heeft
de Minister ook al gesprekken gevoerd met de Nederlandse defensieindustrie om te bepalen wat deze bedrijven op korte- en middellange
termijn voor Oekraïne kunnen produceren? Zo nee, op welke termijn gaat
zij wel in gesprek met de Nederlandse defensie-industrie over productie
voor Oekraïne?
Antwoord
Zoals aangekondigd ontvangt uw Kamer binnenkort een brief waarin de
Defensie Industrie Strategie (2018) in de actuele geopolitieke context
wordt geplaatst. Het kabinet zet daarbij in op de versterking, bescherming
en (internationale) positionering van de Nederlandse Defensie Technologische & Industriële Basis, mede met het oog op Europese zelfredzaamheid. Nederland kent weinig zelfscheppende Original Equipment
Manufacturers (OEMs) en de NL DTIB kan mogelijk vooral een rol spelen
als de toeleverancier van technologisch hoogwaardige systemen waar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 28 676, nr. 419

4

sommige bedrijven, wel of niet in samenwerking met kennisinstellingen,
internationaal een belangrijke nicherol vervullen. Ik spreek, samen met de
Staatssecretaris van Defensie en de Minister van Economische Zaken,
binnenkort met vertegenwoordigers van de defensie-industrie.
Vraag 9
De leden van de VVD-fractie steunen het versterken van de verdediging en
afschrikking van de NAVO. Deze leden ontvangen daarop graag een
nadere toelichting. Welke concrete voorstellen worden verder uitgewerkt
om de verdediging en afschrikking van de NAVO verder te versterken?
Wat wordt er precies bedoeld met een gefaseerde benadering voor de
versterking van de NAVO posture?
Antwoord
Al voor het begin van de oorlog in Oekraïne was de NAVO met een
intensief traject bezig om de gezamenlijke afschrikking- en verdediging te
versterken. De toenemende Russische agressie en de verslechtering van
de internationale veiligheidssituatie maakt dit noodzakelijk. Deze
noodzaak is bevestigd door de Russische invasie van Oekraïne op
24 februari 2022. Bondgenoten hebben daarop eensgezind besloten om
de versterking te versnellen.
Concreet omvat het gehele traject nieuwe concepten voor inzet en
ontwikkeling van het militair instrument voor nu en de toekomst en de
daarvoor benodigde militaire plannen (de zgn. Family of Plans). Ook
wordt gekeken naar de uitwerking van de voor die plannen benodigde
capaciteitenset, aanpassing van de vooruitgeschoven aanwezigheid en
een toegesneden herinrichting van NAVO’s gereedheidssysteem (het New
Force model, NFM). Daarbij is sprake van een meer regionaal gebonden
benadering, maar blijft ook «vrij inzetbare» capaciteit beschikbaar. De
bondgenoten zullen wanneer het geheel gereed is de invulling met
eenheden leveren. Momenteel beraden alle landen zich op nationale
commitments op basis van de reeds beschikbare informatie over het
NFM. NAVO en bondgenoten houden de bestaande constructie met NATO
Readiness Forces en reactieplannen in stand tot het nieuwe concept
geheel is uitgewerkt en ingericht.
De gefaseerde benadering van de versterking houdt in dat de bondgenoten de definitieve keuzes voor de lange termijn posture niet nu maken.
Dat voorkomt dat de situatie van vandaag de posture van overmorgen
dicteert. Het kabinet vindt het belangrijk dat de NAVO voldoende flexibel
en adaptief blijft om in te kunnen spelen op alle mogelijke toekomstige
dreigingen voor de Alliantie. Verder dienen de bondgenoten het
benodigde voortzettingsvermogen voor de uiteindelijke posture langjarig
te kunnen garanderen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie en reactie van de
bewindspersoon
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de geannoteerde
agenda van de NAVO Defensie Ministeriële d.d. 12–13 oktober 2022. Deze
leden hebben nog enkele vragen en opmerkingen hierover.
Vraag 10
De leden van de D66-fractie vragen de Minister wat de status is van het
ratificatieproces van Finland en Zweden en of er nog reden is om aan te
nemen dat Turkije – het enige land dat nog moet ratificeren – het proces
alsnog verstoort.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 28 676, nr. 419

5

Antwoord
Zie het antwoord op vraag 2.
Vraag 11
De leden van de D66-fractie lezen in de geannoteerde agenda niets over
de officiële aanvraag van Oekraïne om lid te worden van de NAVO. Wat is
de appreciatie van de Minister van deze aanvraag? Wordt de aanvraag
besproken tijdens de Ministeriële?
Antwoord
Het kabinet heeft begrip voor het Oekraïense verzoek, zeker in het licht
van de voortdurende Russische agressie. Het kabinet hecht aan het «Open
Deur beleid» van de NAVO. Dat houdt in dat elk soeverein land zelf beslist
bij welk bondgenootschap het zich wil aansluiten. Zodra de NAVO een
verzoek tot toetreding ontvangt, is het vervolgens aan de bondgenoten
gezamenlijk over het verzoek te beslissen, in overleg met het land in
kwestie. Dat besluit vergt instemming van alle bondgenoten. De aanvraag
tot lidmaatschap is niet expliciet geagendeerd maar komt naar
verwachting aan bod tijdens het informele diner van de NAVO-Ministers
met de Oekraïense Minister van Defensie op 12 oktober 2022.
Vraag 12
Hoe staat het met de maintenance workshops die worden opgetuigd door
een aantal NAVO-lidstaten om Oekraïne te ondersteunen? Zijn deze al
operationeel?
Antwoord
Het kabinet kan geen uitspraken doen over lopende operationele zaken
noch over hieraan gelieerde activiteiten van NAVO-bondgenoten met het
oog op de (operationele) veiligheid. Het belang van het onderhouden en
inzetbaar houden van materieel is echter evident en geniet de volle
aandacht en inzet van het kabinet.
Vraag 13
De leden van de D66-fractie vinden het goed te lezen dat er wordt ingezet
op het versterken van de gezamenlijk interoperabiliteit. Wat is de
Nederlandse inzet om hier binnen NAVO-verband grote stappen op te
zetten?
Antwoord
NAVO definieert interoperabiliteit als «The ability to act together
coherently, effectively and efficiently to achieve Allied tactical, operational
and strategic objectives». Interoperabiliteit is dus randvoorwaardelijk voor
geloofwaardige afschrikking en verdediging door het bondgenootschap.
Bondgenoten bereiken interoperabiliteit door bijv. gezamenlijke
concepten, doctrine, procedures, en terminologie te ontwikkelen. De
landen implementeren deze vervolgens via NAVO standaardisatieovereenkomsten en werken er daarna zoveel mogelijk mee in oefeningen
ter beproeving en aanleren. Nederland is dan ook voorstander van meer,
en in grotere verbanden, oefenen als NAVO bondgenoten.
Verder is het van groot belang dat de communicatiemiddelen goed op
elkaar zijn afgestemd. Hiertoe is Nederland actief participant in het
Federated Mission Network initiatief, dat tot doel heeft om de communicatie (processen en technologie) van NAVO- en partnerlanden in
oefeningen en inzet te verbeteren.
Ten slotte, het is een force multiplier wanneer eenheden van landen over
soortgelijk of hetzelfde materieel beschikken. Nederland zet daarom in op
het waar mogelijk gezamenlijk verwerven, instandhouden van materieel.
Binnen NAVO is de NATO Support and Procurement Agency (NSPA) de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 28 676, nr. 419

6

aangewezen autoriteit voor coördinatie en verdere oploop van gemeenschappelijke verwerving, zoals bijvoorbeeld is gebeurd voor de Multi Role
Tanker Transport toestellen. Daarnaast zet Nederland ook bilateraal in op
het versterken van gezamenlijke interoperabiliteit en standaardisatie,
onder andere door meer gezamenlijk inkoop.
Vraag 14
De leden van de D66-fractie vragen de Minister hoe het staat met de
implementatie van het Strategisch Concept en de groei van de Rapid
Reaction Force naar 300.000 man. Wat is de Nederlandse bijdrage daaraan
op dit moment en wat wordt in de toekomst de Nederlandse bijdrage
daaraan? Wat zijn de zaken die Nederland per se wil terugzien in de
Political Guidance 2023?
Antwoord
Het Strategisch Concept van de NAVO is een beschrijving van de
veiligheidsomgeving van het NAVO-verdragsgebied op strategisch
niveau. Een van de belangrijkste vervolgstappen is de versterking van de
afschrikking en verdediging van de NAVO. Zie verder het antwoord op
vraag 9.
De bijdrage van Nederland aan de bestaande reactiemacht van de NAVO
wisselt per tijdvak. Dat betreft dan deelname in de NATO Response Force
(NRF, waarin ook de VJTF) of het NATO Readiness Initiative (NRI). Er is
nog geen bijdrage van de landen aan de aanstaande inrichting van de
NAVO reactiemacht, aangezien de NAVO hoofdkwartieren de betreffende
plannen en daarop gebaseerde capaciteitsbehoefte nog aan het uitwerken
zijn. Wel beraden de bondgenoten zich al op nationale commitments aan
de hand van voortschrijdend inzicht in de nieuwe Family of Plans.
De Political Guidance 2023 is het startpunt voor de vierjarencyclus van de
NAVO Defensie Planningsproces (NDPP). Het kabinet zal de noodzaak van
de toenadering tussen operationele planning (inzetplannen) en defensieplanning (capaciteiten) benadrukken. Voor vaststelling van de capaciteitenbehoefte zal NAVO in plaats van met losstaande fictieve scenario’s
moeten werken met de concrete Family of Plans onder het DDA-concept.
Verder vindt Nederland het van groot belang dat NAVO nu al actief kijkt
naar toekomstige behoeften en innovatie. Incorporatie van het (denken uit
het) toekomstgerichte NATO Warfighting Capstone Concept en de daaruit
voortkomende Warfare Development Agenda in de aanstaande
NDPP-cyclus is daarom geboden.
Vraag 15
De leden van de D66-fractie merken op dat er in NAVO-verband veel wordt
gesproken over de Defence Planning Capability Review (DPCR) en in
EU-verband veel over de Coordinated Annual Review on Defence (CARD).
Hoe werken deze twee planningsinstrumenten samen? Hoe vaak komen
de coördinerende teams samen en op wat voor manier wordt er in
aanschaf van capaciteiten een logische compatibele verdeling gemaakt
tussen DPCR en CARD? Wordt daar ook op politiek niveau over
gesproken? Zo nee, waarom niet?
Antwoord
De DPCR is onderdeel van het NAVO Defensieplanningsproces (NDPP). In
de DPCR meet NAVO aan de hand van een vragenlijst de huidige
(nationale) stand van zaken: hoe een land ervoor staat qua capaciteitendoelstellingen en relevante defensieplannen. De EU gebruikt voor CARD
dezelfde vragenlijst als bij het NDPP. Landen kunnen aangeven op de
vragenlijst of de antwoorden gebruikt mogen worden voor de NAVO, de
EU of voor beide. CARD dient binnen de EU vooral om te kijken naar hoe

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 28 676, nr. 419

7

lidstaten beter kunnen samenwerken op het gebied van capability
development, maar er worden geen directe capability targets gegeven,
wat bij het NDPP wel het geval is. EU-lidstaten die ook lid zijn van de
NAVO geven zelf aan welke militaire capaciteiten inzetbaar zijn voor de
NAVO, de EU of voor beide organisaties.
De instrumenten werken dus in die zin samen dat ze hetzelfde «plaatje»
van de staat van het defensieapparaat van een land weergeven. De
uitkomsten van CARD en de DPCR dienen vervolgens echter voor andere
doeleinden. De uitkomsten van de DCPR liggen ter tafel tijdens bijeenkomsten van NAVO-Ministers van Defensie, de uitkomsten van CARD
tijdens de Raad Buitenlandse Zaken. Voor Nederland is het van belang dat
het EU-proces het NDPP versterkt en omgekeerd. De Nederlandse inzet is
voor een verregaande coherentie en samenhang tussen beide planningsprocessen, alle landen beschikken immers over een «single set of forces».
Hierbij geeft Nederland prioriteit aan het invullen van behoeften die zowel
de NAVO als de EU versterken.
Vraag 16
De leden van de D66-fractie maken zich grote zorgen over de vitale
infrastructuur binnen en rondom het NAVO-grondgebied. De waarschijnlijke sabotage van Nord Stream 1 en 2 laat zien dat we op dit vlak
ontzettend kwetsbaar zijn. Waarom wordt er niet over dit urgente punt
gesproken tijdens de Ministeriële? Is de Minister bereid dit toch aan te
kaarten en afspraken te maken over rol die de NAVO kan spelen bij het
verdedigen van vitale infrastructuur op land maar vooral ook in de zeeën
van en rondom het NAVO-territorium?
Antwoord
Zie het antwoord op vraag 3.
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie en reactie van de
bewindspersoon
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de geannoteerde agenda van de NAVO Defensie Ministeriële d.d. 13–14 oktober
2022. Deze leden hebben nog enkele vragen en opmerkingen.
Vraag 17
De leden van de CDA-fractie danken de Minister voor de voortrekkersrol
die Nederland binnen de NAVO neemt om Oekraïne waar mogelijk te
steunen. Deze leden vragen de Minister of er tijdens de NAVO Defensie
Ministeriële wordt gesproken over de lidmaatschapsaanvraag van
Oekraïne en, zo ja, wat het Nederlandse standpunt is op dit onderwerp.
Antwoord
Zie het antwoord op vraag 11.
Vraag 18
Daarnaast zijn zij benieuwd naar de stand van zaken omtrent de
toetreding van Finland en Zweden tot het NAVO-bondgenootschap.
Antwoord
Zie het antwoord op vraag 2.
Vraag 19
De leden van de CDA-fractie erkennen het belang van aanhoudende en
effectieve steun aan Oekraïne. Deze leden lezen dat in de eerste
werksessie de impact van de materiële steun van bondgenoten aan
Oekraïne op de gereedheid en inzetbaarheid van de eigen krijgsmachten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 28 676, nr. 419

8

wordt besproken. Zij zijn benieuwd hoe snel de gereedheid en inzetbaarheid van de NAVO krijgsmachten omhoog kan worden gebracht. Is er
voldoende militaire productiecapaciteit om de tekorten, ontstaan door de
leveringen aan Oekraïne, op korte termijn in te lopen?
Antwoord
Er zijn bestellingen geplaatst voor het aanvullen van de voorraden, zoals
het versneld aankopen van munitie met het oog op de verkrappende
munitiemarkt (Kamerstuk 35 925 X, nr. 74 d.d. 29 april 2022). Daadwerkelijke aanvulling wordt niet op korte termijn volledig gerealiseerd, ook
omdat er al voor de oorlog in Oekraïne grote tekorten waren. Samen met
EU en NAVO-partners en de industrie wordt daarnaast gewerkt aan het in
kaart brengen van de mogelijkheden om de gereedheid en inzetbaarheid
van de krijgsmachten omhoog te brengen.
Vraag 20
Daarnaast zijn zij benieuwd naar de effecten van de Nederlandse
leveranties op de gereedheid en inzetbaarheid van onze krijgsmacht.
Worden de geleverde pantserhouwitsers een-op-een vervangen door
nieuwe pantserhouwitsers en, zo ja, op welke termijn?
Antwoord
Bij de leveranties en steun aan Oekraïne wordt continue een afweging
gemaakt wat de effecten hiervan zijn op de gereedheid en inzetbaarheid
van de krijgsmacht. De effecten van de al geleverde steun op de
gereedheid en de inzetbaarheid van de Nederlandse strijdkrachten zijn,
gezien de huidige omstandigheden, als acceptabel beoordeeld. Voor de
Pantserhouwitsers wordt momenteel bezien hoe de financiële compensatie voor de geleverde Pantserhouwitsers, samen met de beschikbare
extra middelen uit de Defensienota, worden geïnvesteerd in de
versterking van de vuursteuncapaciteit.
Vraag 21
Daaraan gekoppeld zijn zij benieuwd hoe de Minister beoogt de middelen
uit de Europese Vredesfaciliteit te besteden.
Antwoord
De middelen uit de Europese Vredesfaciliteit (EPF) zijn bedoeld om
lidstaten financieel te ondersteunen met het leveren van militaire steun
aan Oekraïne. Nederland dient declaraties bij de EPF in voor de leveringen
vanuit de (defensie)voorraden en voor nieuw aangeschaft materiaal. De
hoogte van de daadwerkelijke vergoeding uit de EPF die aan Nederland
zal worden uitgekeerd, hangt mede af van de hoogte van het totaal aan
declaraties van EU-lidstaten. Ontvangsten uit de EPF worden vervolgens
verrekend met het aanvullend budget dat door het kabinet beschikbaar is
gesteld ter compensatie van de leveringen.2
Vraag 22
De leden van de CDA-fractie vragen de Minister of er binnen de NAVO
verschillende scenario’s worden uitgewerkt omtrent de oorlog in
Oekraïne. De focus ligt nu voornamelijk op de korte termijn. Worden er
ook strategieën uitgewerkt op basis van scenario’s waarin we in een
langdurige conflictsituatie terecht komen, bijvoorbeeld in een frozen
conflictsituatie, zo vragen deze leden.
Antwoord
Ja. De oorlog in Oekraïne duurt op dit moment meer dan een half jaar. Het
is onwaarschijnlijk dat de oorlog snel eindigt. NAVO is voorbereid op
2

Zie ook Kamerstukken 22 054 en 36 045, nr. 372.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 28 676, nr. 419

9

langdurige instabiliteit aan de oostflank. Zoals aangegeven in het
antwoord op vraag 9 werkt de NAVO aan versterking van de afschrikking
en verdediging als antwoord op de toenemende Russische agressie en de
verslechterde internationale veiligheidssituatie waarbij rekening wordt
gehouden met de mogelijkheid van een langdurige conflictsituatie.
In algemene zin geldt voor de lange termijn dat bondgenoten bilateraal
steun aan Oekraïne verlenen omdat Oekraïne de oorlog niet mag
verliezen. Militaire steun aan Oekraïne is een essentiële voorwaarde voor
Oekraïne om de strijd tegen de Russische bezetters vol te kunnen blijven
houden. Op langere termijn is het doel dat Oekraïne als zelfstandige
democratische staat met een moderne en sterke krijgsmacht, ingebed in
de Europese veiligheidsstructuur, zijn eigen soevereiniteit kan verdedigen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie en reactie van de
bewindspersoon
Oekraïne
Vraag 23
Allereerst spreken de leden van de SP-fractie hun afkeuring uit over de
nep-annexatie door Rusland van delen van Oekraïne en de bijbehorende
escalerende retoriek van Poetin. Tegelijkertijd is dit wel een tijd om het
hoofd koel te houden. Deze leden hebben kennisgenomen van de
aanvraag voor versnelde toetreding tot de NAVO door president Zelensky.
Nog afgezien van het feit dat Oekraïne niet aan de gestelde criteria
voldoet, deelt de Minister nog steeds de mening dat toekenning van
lidmaatschap nu niet verstandig is?
Antwoord
Zie het antwoord op vraag 11.
Vraag 24
In de geannoteerde agenda wordt melding gemaakt van de terechte
veroordeling van de sabotage van de Nordstream-pijpleiding. Citaat:
«Bondgenoten spreken in de verklaring uit dat zij elke bewuste aanval op
kritieke infrastructuur verenigd en vastberaden zullen beantwoorden.»
Vraag aan de Minister: hoe? Bovendien: is de Minister het eens dat een
antwoord pas dan kan worden gegeven wanneer vastgesteld is wie de
dader is van deze sabotage?
Antwoord
Het kabinet steunt het opsporingsonderzoek van de Deense, Zweedse en
Duitse civiele autoriteiten en wacht de uitkomsten hiervan af. Over de
aard van het gezamenlijke antwoord zijn de bondgenoten in nauw contact.
Zie voor meer context ook het antwoord op vraag 3.
Vraag 25
De nucleaire retoriek van Poetin is zorgelijk. Welke scenario’s heeft de
NAVO en het kabinet klaar om op eventueel gebruik van atoomwapens te
reageren. Is het kabinet nog steeds van mening dat afkondiging door de
NAVO van een No-Fly Zone geen optie is vanwege het risico op directe
confrontatie?
Antwoord
Ik deel de zorgen over de nucleaire retoriek van het Russische leiderschap.
Dreigen met het gebruik van kernwapens is zeer onverantwoord.
Nederland heeft de Russische ambassadeur ontboden en aangegeven zich
niet te laten intimideren door de Russische retoriek. Veel landen hebben

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 28 676, nr. 419

10

de retoriek ook sterk veroordeeld in onder andere de Algemene Vergadering van de VN.
De NAVO-bondgenoten nemen de Russische uitspraken serieus. Er wordt
rekening gehouden met verschillende scenario’s en de situatie wordt
nauwlettend in de gaten gehouden. Zoals recentelijk door de VS is
benadrukt, is aan Rusland gecommuniceerd dat er geen onduidelijkheid
mag bestaan over de vastberadenheid om te reageren bij de Russische
inzet van een kernwapen. Om veiligheidsredenen en vanwege het belang
van strategische ambiguïteit kan ik niet ingaan op specifieke scenario’s en
een eventuele reactie van de NAVO.
Vraag 26
Wat Irak betreft is het de leden van de SP-fractie nog altijd onduidelijk wat
de exitstrategie is, zowel van de NAVO-missie in het algemeen als van de
Nederlandse inbreng. Kan de Minister dit toelichten en is zij bereid dit te
berde te brengen bij de onderhavige bijeenkomst?
Antwoord
Waar de inzet van de internationale gemeenschap de afgelopen jaren met
name gericht was op het verslaan van ISIS via Operation Inherent Resolve
van de anti-ISIS coalitie, acute stabilisatie, wederopbouw en humanitaire
hulp, is inmiddels een verschuiving ingezet naar preventie van
hernieuwde (gewelds)escalatie. Daarmee wordt ook uitvoering gegeven
aan de afbouw van de internationale gevechtstroepenpresentie in Irak. De
militaire presentie richt zich in lijn daarmee meer op een adviserende rol,
conform de Iraakse behoefte. Dit rechtvaardigt de bijstelling van de
Nederlandse inzet in de verschillende missies in Irak zoals beschreven in
de Samenhangbrief (d.d. 17 juni 2022, Kamerstuk 29 521, nr. 446) waarbij
de volgende stap in de strijd tegen ISIS (en het zoveel mogelijk verduurzamen van de resultaten daarvan) advisering op institutioneel niveau van
de Iraakse veiligheidsdiensten is.
Voor wat betreft concrete te behalen resultaten van de Nederlandse
missie-inzet en specifiek NMI is realiteitszin geboden. Het concrete
militaire doel om ISIS territoriaal te verslaan is behaald. Bij institutionele
advisering, nog meer dan bij militaire campagnes, is concrete voortgang
echter moeilijk te meten. Dit maakt ook de belangrijke vraag naar een
einddatum of eindstaat, ook van de Nederlandse inzet, moeilijk te
beantwoorden. Feit is dat er uithoudingsvermogen nodig is om behaalde
resultaten niet verloren te laten gaan. Het kabinet is op dit moment niet
bereid om dit risico te nemen en invloed te verliezen op het enigszins
beheersbaar houden van een instabiele situatie aan de Europese grenzen.
Het kabinet informeert de Kamer op korte termijn over de beoogde
toekomstige Nederlandse inzet binnen de bredere veiligheidsinzet in Irak.
Vraag 27
De geannoteerde agenda stelt dat de «Ministers ook aandacht besteden
aan de situatie in de Westelijke Balkan». Aandacht besteden is wel heel
vaag. De leden van de SP-fractie ontvangen graag een toelichting op
welke beslissing hier voorligt aan de NAVO en wat de Nederlandse positie
daarin is.
Antwoord
Er ligt tijdens deze DMM geen beslissing voor met betrekking tot de
Westelijke Balkan. Bondgenoten spreken over de impact van de oorlog in
Oekraïne op en de rol van Rusland in deze regio. Nederland verwelkomt
dat bondgenoten samen met de EU Hoge Vertegenwoordiger Borrell
(HVEU) spreken over de veiligheidssituatie aldaar en zal het belang van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 28 676, nr. 419

11

Kosovo Force (KFOR) in Kosovo en EUFOR Althea in Bosnië-Herzegovina
onderstrepen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de DENK-fractie en reactie van
de bewindspersoon
De leden van de DENK-fractie hebben kennisgenomen van de geannoteerde agenda van de NAVO Ministeriële d.d. 13–14 oktober 2022.
Vraag 28
De leden van de DENK-fractie ondersteunen het belang van EUFOR
Althea, de EU-missie in Bosnië- Herzegovina. Nederland ziet graag dat het
VN-mandaat voor Althea, dat op 3 november dit jaar verloopt, wordt
verlengd. De Minister streeft ernaar om in november 2022 meer duidelijkheid te hebben over de wenselijkheid en mogelijkheid van een
Nederlandse bijdrage aan de operatie. Waarom is er niet eerder duidelijkheid voordat de missie eindigt? Op welke manier wordt de continuïteit
van de missie gewaarborgd? Deelt de Minister de mening dat naarmate
de spanningen in Bosnië-Hercegovina oplopen ook de missie zou moeten
worden uitgebreid, evenredig aan de opgelopen spanningen?
Antwoord
Het mandaat van EUFOR Althea dient jaarlijks (begin november) door de
VN-Veiligheidsraad te worden verlengd. Gezien het belang van de
operatie voor de veiligheid en stabiliteit van Bosnië-Herzegovina geniet
verlenging van het VNVR-mandaat de voorkeur van de NAVO en de EU.
Nederland deelt dit standpunt.
De verzoeken vanuit de EU en biedingen van lidstaten voor bijdragen aan
EUFOR Althea vinden plaats via reguliere EU force generation conferenties. De eerst volgende force generation conferentie vindt plaats in
november 2022. Het kabinet streeft ernaar op dat moment meer duidelijkheid te hebben over de wenselijkheid en mogelijkheid van een
Nederlandse bijdrage aan de operatie en zal de Kamer daarover
informeren.
Gezien de ontwikkelingen in Oekraïne en de mogelijke spill-over effecten
in Bosnië-Herzegovina heeft de commandant van Althea in 23 februari
2022 een deel van de strategische reservetroepen opgeroepen. Daarmee
is de missie tijdelijk uitgebreid. Daarnaast heeft de commandant
toestemming van de lidstaten gekregen om de operatie ook structureel uit
te breiden om in de huidige veiligheidssituatie te kunnen blijven voldoen
aan de invulling van het mandaat.
Vraag 29
In juni is het politiek akkoord bereikt dat Finland en Zweden gaan
toetreden tot de NAVO. Wat is het vervolgproces geweest? Welk proces
zal er nog zijn? Hoe staat het met de ratificatieprocedures in de 28
lidstaten? Per welke datum gaat het lidmaatschap voor beiden landen
officieel in?
Antwoord
Zie het antwoord op vraag 2.
Vraag 30
Afgelopen week zijn er tonnen met een groene kleur in een lijnopstelling
door het Russische leger geplaatst met een onbekend doel. Is de Minister
bekend met deze tonnen? Zo ja, welk doel denkt zij dat de Russen hiermee
nastreven?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 28 676, nr. 419

12

Antwoord
Nee, het kabinet is niet bekend met tonnen met een groene kleur. Het
kabinet kan niet speculeren over de doelen die Rusland hiermee zou
nastreven.
Vraag 31
In de westerse wereld groeit de vrees dat Rusland kernwapens kan
inzetten. Maar ook een kleine kernbom zou alles veranderen. Hoe kan de
Minister het beste de Russische nucleaire dreiging neutraliseren?
Antwoord
Zie het antwoord op vraag 25.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 28 676, nr. 419

13