Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

30 519

Voorstel van wet van het lid Çörüz tot wijziging
van Boek 6 van het Burgerlijk Wetboek in
verband met de verruiming van de
aansprakelijkheid van ouders voor gedragingen
van minderjarigen vanaf de leeftijd van veertien
jaar

Nr. 6

VERSLAG
Vastgesteld 31 maart 2010
De vaste commissie voor Justitie1 , belast met het voorbereidend
onderzoek van dit voorstel van wet, heeft de eer als volgt verslag uit te
brengen. Onder het voorbehoud dat de hierin gestelde vragen en
gemaakte opmerkingen voldoende zullen zijn beantwoord, acht de
commissie de openbare behandeling van het voorstel van wet
genoegzaam voorbereid.
Inhoudsopgave

1

Samenstelling:
Leden: Wit, J.M.A.M. de (SP), Staaij, C.G. van
der (SGP), Arib, K. (PvdA), Ondervoorzitter,
Pater-van der Meer, M.L. de (CDA), Voorzitter,
Çörüz, C. (CDA), Gerkens, A.M.V. (SP),
Haersma Buma, S. van (CDA), Joldersma, F.
(CDA), Velzen, K. van (SP), Vroonhoven-Kok,
J.N. van (CDA), Krom, P. de (VVD), Azough, N.
(GL), Timmer, A.J. (PvdA), Griffith, L.J. (VVD),
Teeven, F. (VVD), Verdonk, M.C.F. (Verdonk),
Pechtold, A. (D66), Heerts, A.J.M. (PvdA),
Bouwmeester, L.T. (PvdA), Roon, R. de (PVV),
Roemer, E.G.M. (SP), Thieme, M.L. (PvdD),
Toorenburg, M.M. van (CDA), Anker, E.W. (CU)
en Laaper-ter Steege en S.Th.M. (PvdA).
Plv. leden: Langkamp, M.C. (SP), Vlies, B.J.
van der (SGP), Besselink, M. (PvdA), AastedMadsen-van Stiphout, J.D.M.P. (CDA), Jager,
H. (CDA), Leijten, R.M. (SP), Sterk, W.R.C.
(CDA), Jonker, C.W.A. (CDA), Ulenbelt, P. (SP),
Vries, J.M. de (CDA), Weekers, F.H.H. (VVD),
Gent, W. van (GL), Dijsselbloem, J.R.V.A.
(PvdA), Dezentjé Hamming-Bluemink, I. (VVD),
Miltenburg, A. van (VVD), Zijlstra, H. (VVD),
Koşer Kaya, F. (D66), Yücel, K (PvdA),
Bouchibti, S. (PvdA), Fritsma, S.R. (PVV),
Karabulut, S. (SP), Ouwehand, E. (PvdD),
Smilde, M.C.A. (CDA), Slob, A. (CU) en
Spekman, J.L. (PvdA).

kst-30519-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

ALGEMEEN
1.
Inleiding
2.
Aanleiding voor het wetsvoorstel
3.
Doelstelling van het wetsvoorstel
4.
Verhalen van schade via het strafrecht
5.
Overwegingen bij het initiatiefwetsvoorstel
6.
Risicoaansprakelijkheid
7.
Gedeelde hoofdelijke aansprakelijkheid en matiging
8.
Verzekeringstechnische aspecten

1
1
2
4
5
5
7
8
9

ALGEMEEN
1. Inleiding
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het onderhavige initiatiefwetsvoorstel. Het wetsvoorstel maakt
volstrekt duidelijk dat het onacceptabel is dat schade veroorzaakt door
jeugdcriminaliteit en vandalisme niet wordt vergoed. Het is onacceptabel
voor het slachtoffer, maar ook niet in het belang van de opvoeding van de
jonge dader. Het wetsvoorstel maakt behalve de jonge daders van 14 tot
18 jaar ook de ouders aansprakelijk voor het wangedrag van hun kinderen
en de daaruit voortvloeiende schade. Deze leden ondersteunen deze
doelstelling van het initiatiefwetsvoorstel van harte. Kinderen zijn niet van
«de straat» of van «de staat» maar groeien op onder ouderlijk gezag of
voogdij. In die betrokkenheid bij hun kinderen kunnen ouders niet bij
voorbaat hun handen in onschuld wassen en doen alsof er een soort

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 519, nr. 6

1

kwade geest in hun kind is gevaren waar zij geen grip op hebben. Fout
gedrag moet juist onderwerp van gesprek zijn en aanleiding zijn tot
reflectie en correctie. Daarbij hoort ook het financieel op de blaren zitten.
De leden van de CDA-fractie kunnen zich goed voorstellen dat de
financiële aansprakelijkheid van de ouders voor hun kinderen tot 18 jaar
ertoe kan bijdragen dat ouders betere afspraken met hun kinderen maken.
Daarmee kan van het wetsvoorstel een preventieve, corrigerende werking
uitgaan. Ook kunnen deze leden zich er goed in vinden dat met dit
wetsvoorstel daders in groepsverband (en hun ouders) individueel
kunnen worden aangesproken op een schadevergoeding. Deze leden
hebben nog wel een aantal vragen en opmerkingen. Deze betreffen vooral
of het wetsvoorstel niet veel meer regelt dan aansprakelijkheid van ouders
van kinderen in de leeftijd van 14 tot 18 jaar die jeugdcriminaliteit en
vandalisme plegen.
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het initiatiefwetsvoorstel. Zij hebben daarover nog wel vragen en
opmerkingen die hieronder aan de orde zullen komen.
De leden van de SP-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van
het onderhavige wetsvoorstel. Zij hebben daarbij nog wel vragen en
opmerkingen.
De leden van de VVD-fractie hebben met veel belangstelling kennisgenomen van het onderhavige wetsvoorstel. Zij achten het van belang dat
een benadeelde niet met de schade mag blijven zitten. Deze leden wil
echter wel benadrukken dat kinderen die «volwassen» daden plegen ook
zo veel mogelijk verantwoordelijk moet worden gehouden voor deze
daden en stevig aangepakt moeten worden. Dit mag er weer niet toe
leiden dat een slachtoffer met zijn schade blijft zitten omdat een jongere
(nog) geen verhaal biedt. Deze leden hebben nog wel vragen bij het
wetsvoorstel.
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van voorliggend wetsvoorstel. Zij zijn verheugd dat er stappen
worden gezet om recht te doen aan benadeelden van vandalisme en
criminaliteit maar vragen of de wijziging van het Burgerlijk Wetboek (BW)
voldoende is. In een civiele procedure is immers de benadeelde partij
degene die in actie moet komen. Heeft de indiener overwogen om de
schade direct te verhalen op de dader met uitvoering door het Justitieel
Incassobureau?
De leden van de SGP-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het initiatiefvoorstel om ouders aansprakelijk te stellen voor gedragingen van minderjarigen. Dit uitgangspunt vinden deze leden een
sympathieke gedachte. Het is belangrijk dat ouders op een goede wijze
invulling geven aan de opvoeding en vorming van hun kinderen. Dat
daarbij ook financiële aansprakelijkheid hoort, is een duidelijk uitgangspunt. Wel vragen zij zich af of de verdeling van de aansprakelijkheid over
ouders en kinderen in dit voorstel op de juiste wijze wordt toegepast.
Daarom hebben zij enkele vragen.
2. Aanleiding voor het wetsvoorstel
De leden van de CDA-fractie willen graag weten of de indiener bewust
niets over de hoogte van de schadevergoedingen zegt. Zo kunnen deze
leden zich voorstellen dat vandalisme en jeugdcriminaliteit tot bedragen
van bijvoorbeeld € 1 000 tot € 10 000 van een heel andere orde zijn dan
schadevergoedingen van rond de € 20 000 tot € 50 000. Kan de indiener,
in navolging van het verzoek van de Raad van State, iets zeggen over de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 519, nr. 6

2

omvang van de financiële schade die bij jeugdcriminaliteit en vandalisme
aan de orde is?
De leden van de PvdA-fractie lezen dat ook de indiener het adagium «de
vernieler betaalt» huldigt. Echter, wordt door niet de vernieler maar de
ouders te laten betalen, het adagium niet «de ouder van de vernieler
betaalt»? Zo ja, in welke mate voelt de minderjarige dan nog wel zelf de
(financiële) gevolgen van zijn daad? Gaat de indiener er van uit dat de
ouders die schade zelf op kun kind mogen en kunnen verhalen?
De Raad van State wees tevens op de mogelijkheid dat de benadeelde die
schadevergoeding bij een minderjarige claimt, die vordering – inclusief de
kosten en wettelijke rente – op een later tijdstip, als de jongere over eigen
inkomsten of vermogen beschikt, ten uitvoer kan leggen. De indiener acht
dit een omslachtige manier voor de benadeelde om tot een voor hem
goede afwikkeling van de schadevergoeding te komen. De indiener acht
een dergelijke verhaalsroute onwenselijk omdat het uitgangspunt dient te
zijn dat de vernieler betaalt. Daarbij wordt betoogd dat tot de vernieler
ook de voor de minderjarige verantwoordelijke ouder moeten worden
gerekend. Ook hier is het de leden van PvdA-fractie nog steeds niet
duidelijk hoe en waarom de verantwoordelijkheid van het kind naar de
ouders verschuift?
De leden van de PvdA-fractie zijn het met de indiener eens wanneer
gesteld wordt dat ouders verantwoordelijk zijn voor de opvoeding van
hun kinderen en dat daarbij ook het leren respecteren van anderen en hun
eigendommen hoort. Echter, zo menen deze leden, kan er evenmin aan
worden voorbij gegaan dat kinderen naarmate ze ouder worden meer en
meer een eigen persoonlijkheid vormen waarbij zij door vele factoren
worden gevormd. Naast de ouders zullen bijvoorbeeld scholen, vriendenkring, allerlei informatie uit diverse media een steentje aan de vorming
van een kind bijdragen. Kinderen mogen vanaf een bepaalde leeftijd meer
rechtshandelingen verrichten, geld verdienen en zelfstandig aan het
maatschappelijk verkeer deelnemen. Waarom zou dan de verantwoordelijkheid voor schade die door een ouder kind wordt toegebracht bij de
ouder moeten komen te liggen? Waarom zou dan naast het kind niet de
hele samenleving verantwoordelijk moeten worden gesteld voor schade
die een kind veroorzaakt? Waarom zou er in dit kader en analoog aan het
schadefonds geweldsmisdrijven, niet een schadefonds voor schade
veroorzaakt door onvermogende minderjarigen kunnen worden
ingesteld? Of waarom zou, de overheid niet de schade die door minderjarige is toegebracht aan benadeelden voorschieten en daarmee een
vordering krijgen op die minderjarige? Die vordering zou dan bijvoorbeeld
kunnen worden geïnd op het moment dat de minderjarige inkomen of
vermogen heeft. De leden van de PvdA-fractie zijn van mening dat de
overheid beter in staat is om minderjarigen in dit kader te volgen dan
benadeelde burgers. Wat is de mening van de indiener hierover?
De leden van de SP-fractie stellen vast dat het bij dit voorstel slechts gaat
om schadegevallen waarin de veroorzaker van de schade bekend is. Bij
strafbare feiten zoals vernieling is dit helaas vaak niet het geval. Jongeren
vernielen bijvoorbeeld autospiegels ’s avonds laat, waarbij de dader
onbekend blijft. Heeft de indiener daar rekening mee gehouden? Hoeveel
effect zal dit voorstel naar verwachting hebben in de praktijk? Hoeveel
slachtoffers die schade leiden kunnen momenteel hun schade niet
verhalen, omdat de minderjarige veroorzaker van de schade (ouder dan
14 jaar) onvoldoende verhaal biedt? Anders gezegd, voor hoeveel
benadeelden is het voorstel van de indiener naar verwachting de
oplossing? Is de schade niet in veel gevallen al vergoed door een
verzekeraar die vervolgens de schade gaat verhalen op de minderjarige?
Deze leden menen dat een verzekeraar daar beter toe in staat is dan de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 519, nr. 6

3

benadeelde zelf, zeker wanneer dit verhaal enkele jaren zal duren. Deelt de
indiener deze mening?
De aan het woord zijnde leden delen de mening van de indiener dat de
schade die een benadeelde/slachtoffer leidt vergoed moet worden door de
veroorzaker, zeker wanneer er sprake is van opzet, zoals bij vandalisme.
De vernieler betaalt, dat moet het uitgangspunt zijn, dat vinden deze leden
en dat stelt ook de indiener. Toch legt de indiener direct na vaststelling
van dit uitgangspunt de rekening van de schade niet bij de vernieler zelf,
maar bij zijn of haar ouders. Kan dit worden toegelicht? Zouden de
veroorzakers van de schade niet veel beter zelf getroffen kunnen worden
in hun portemonnee, ook als dat zou betekenen dat zij een behoorlijke
periode zouden moeten werken (aan het begin van hun jongvolwassenheid) om de schade te vergoeden?
De leden van de VVD-fractie merken op dat de indiener, in reactie op het
advies van de Raad van State, aangeeft dat een adequate registratie in het
algemeen ontbreekt over de aantallen, schades per soort, de omvang van
de schade per geval en de mate waarin die schade niet of niet volledig
door de jongere, zijn verzekeraar of de ouder(s) wordt vergoed. Indiener
geeft wel aan dat ten gevolge van jeugdcriminaliteit en vandalisme/
vernieling voor miljoenen euro’s aan schade wordt geleden. Deze leden
willen toch graag zien dat indiener een indicatie dan wel meer informatie
geeft hoe hij aan dit bedrag is gekomen.
3. Doelstelling van het wetsvoorstel
De leden van de SP-fractie vragen de indiener op basis waarvan hij uitgaat
van een verhoogde preventieve gedragscorrigerende werking van het
wetsvoorstel. Zou een minderjarige werkelijk een bushokje niet vernielen
omdat niet hij zelf maar zijn ouders de schade moeten betalen? Is er niet
net zo veel reden om aan te nemen dat het voorstel van de indiener er
juist toe zou kunnen leiden dat minderjarigen zich roekelozer gaan
gedragen omdat zij niet zelf zullen worden aangesproken maar de
rekening naar de ouders gaat of dat de wat oudere minderjarigen die een
slechte band hebben met hun ouders hen zelfs zullen chanteren? Is er met
deze risico’s rekening gehouden?
De aan het woord zijnde leden vragen welke gedachte er eigenlijk aan ten
grondslag ligt de ouders van de minderjarige tot 18 jaar aansprakelijk te
stellen voor de door de minderjarige veroorzaakte schade. Is hier nog
ergens sprake van medeschuld van de ouder aan het gedrag van het kind?
Hoe kan dit onderbouwd worden? Hebben de ouders van een minderjarige die over de schreef gaat per definitie gefaald in hun opvoedkundige
taken?
Voornoemde leden ontvangen voorts graag een reactie van de indiener op
een artikel van hoogleraar jeugdrechtspleging Weijers. Daarin stelt hij dat
naar het voorbeeld van de studieregeling, de rechter een schaderegeling
kan opleggen waarbij de schuld door de jeugdige dader over een aantal
jaren moet worden afgelost en dat indiener van onderhavig wetsvoorstel
van mening is dat men van een kale kip niet kan plukken. Dat zal voor een
aantal ouders ook gelden. In elk geval deugt het niet van een kip te
plukken die zelf niets kan worden verweten. (Trouw, 1 februari 2010).
De leden van de SP-fractie constateren dat het probleem dat de indiener
met dit voorstel wil aan pakken is dat de minderjarige zelf onvoldoende
geld heeft om de door hem of haar aangerichte schade te vergoeden.
Wanneer het gaat om aangerichte schade in de publieke ruimte, bijvoorbeeld bushokjes of abri’s, zou het dan geen suggestie zijn om de
minderjarige veroorzaker van de schade werk te laten verrichten voor de
gemeenschap? Bijvoorbeeld een werkstraf uitvoeren voor de gemeente,
waarmee de schade (deels) kan worden hersteld? Wat is de reactie van de
indiener hierop?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 519, nr. 6

4

Deze leden begrijpen niet goed welke onrechtvaardigheid de indiener
probeert weg te nemen bij groepsdelicten, vandalisme of geweldsdelicten
in groepsverband. Ook de Raad van State vindt dit niet duidelijk. Het
regresrecht blijft toch van toepassing, ook in het voorliggende wetsvoorstel? Degene die schade lijdt, zal zich als eerste wenden tot de ouders met
het meeste geld, die dan maar moeten zien of zij een evenredig deel
kunnen verhalen op de ouders van de andere minderjarige schuldigen, die
minder geld hebben. Voor welk probleem is dit nu de oplossing?
De leden van de ChristenUnie-fractie menen dat het verruimen van de
aansprakelijkheid voor ouders voor hun minderjarige kinderen wenselijk
is om te voorkomen dat de schade bij de gedupeerde blijft. Het wetsvoorstel veronderstelt echter dat ouders in alle gevallen tot de leeftijd van 16
jaar invloed hebben op het handelen van hun kinderen. In de memorie
van toelichting wordt opgemerkt dat van het wetsvoorstel een preventieve
gedragscorrigerende werking kan uitgaan. Kan de indiener aantonen dat
er een dergelijke werking vanuit gaat?
4. Verhalen van schade via het strafrecht
De leden van de VVD-fractie lezen in de memorie van toelichting dat
indiener aangeeft dat de strafrechtelijke mogelijkheid tot schadevergoeding de rechtsfiguur van de ouderlijke aansprakelijkheid in zijn geheel
niet kent. Deze leden vragen hoe indiener tegenover een strafrechtelijke
mogelijkheid tot schadevergoeding staat, waarbij ook het schadebedrag
verhaald kan worden op de ouders of voogd van de minderjarige dader.
5. Overwegingen bij het initiatiefwetsvoorstel
De leden van de CDA-fractie willen graag weten wanneer er sprake is van
een «fout» van een minderjarige die de leeftijd van 14 jaren heeft bereikt.
Onder de leeftijd van 14 jaar is er geen sprake van een aan te rekenen
«onrechtmatige daad», maar boven die leeftijd wel. Wordt met «fout» een
onrechtmatige daad bedoeld en kan deze ook te maken hebben met het
nalaten van een handeling of gaat het echt om het doen van iets? Gaat het
alleen om fouten die opzettelijk worden gemaakt of ook om fouten die per
ongeluk zijn gemaakt? Deze leden vinden de nadere duiding van fouten
van belang omdat het wetsvoorstel het accent legt op jeugdige plegers
van criminaliteit en vandalisme. Bij jeugdcriminaliteit en vandalisme mag
er van worden uitgegaan dat er sprake is van opzet, ook al is er sprake van
een geestelijke of lichamelijke tekortkoming. Het is daarom terecht en
volgens voornoemde leden ook zeer wenselijk dat ouders daarvoor
aansprakelijk zijn. Wanneer er sprake is van een domme, per ongeluk
gemaakte fout, krijgt de aansprakelijkheid van ouders een ander karakter.
Dat is ook het punt waar de Raad van State op wijst als zij het heeft over
de consequenties van dit wetsvoorstel voor aansprakelijkheidsverzekeringen. Per ongeluk gemaakte fouten worden meestal wel gedekt door de
aansprakelijkheidsverzekering, maar met opzet gemaakte fouten niet. Kan
er volgens de indiener bij jeugdcriminaliteit en vandalisme ook sprake zijn
van per ongeluk gemaakte fouten? Deze leden willen graag een toelichting
waarom de indiener, ondanks dat het wetsvoorstel zich richt op jeugdige
plegers van criminaliteit en vandalisme, lijkt te kiezen voor de brede
definitie van opzettelijke én per ongeluk gemaakte fouten.
Nadrukkelijk willen de leden van de CDA-fractie de indiener wijzen op
eventuele schadelijke neveneffecten die een schadevergoeding kan
hebben op een gezin waar het al niet al te goed mee gaat. Graag horen
deze leden een reactie van de indiener op het volgende citaat van een
ervaringsdeskundige: «Dan krijgt die jongere nog een extra pak slaag van
zijn vader en wordt hij de deur uitgetrapt en zijn de verhoudingen thuis
helemaal verstoord». Graag horen deze leden hoe de indiener denkt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 519, nr. 6

5

dergelijke negatieve neveneffecten van het wetsvoorstel zoals toenemend
huiselijk geweld te kunnen voorkomen.
De leden van de SP-fractie constateren dat de huidige aansprakelijkheidsregels uitgaan van de geleidelijke volwassenwording van de minderjarige.
Een onrechtmatige daad van een kind jonger dan 14 jaar kan het kind niet
worden toegerekend, ouders zijn aansprakelijk voor die schade. Voor
jongeren tussen de 14 en 16 jaar zijn ouders aansprakelijk, tenzij de
ouders geen verwijt kan worden gemaakt. Vanaf 16 jaar is de schadeveroorzaker zelf aansprakelijk. De indiener gaat naar de mening van deze
leden te weinig in op de achtergrond van deze geleidelijke verschuiving
van aansprakelijkheid. Kan dat alsnog gebeuren? Is het niet juist de
gedachte dat iemand steeds meer verantwoordelijkheden zelf moet
dragen naarmate diegene ouder wordt? Is het niet tevens de gedachte dat
ouders het gedrag van een puber van 15 jaar doorgaans minder in de
hand hebben dan van het kind van 13 jaar en dat ouders nog minder
controle hebben over het gedrag van een lastige 17-jarige? Gaat de
indiener daar niet iets te gemakkelijk aan voorbij? Ook de Raad van State
wijst hier nadrukkelijk op. Graag ontvangen voornoemde leden een
reactie op dit punt van de indiener.
De aan het woord zijnde leden vragen de indiener wat er ten principale
onredelijk is aan de huidige regel dat ouders van 14- en 15-jarigen alleen
aansprakelijk zijn voor die gedragingen van hun kinderen die zij hadden
kunnen beletten. Hiermee is een bepaalde mate van schuld vereist,
waarmee de rechter uit de voeten zou moeten kunnen. Het schrappen van
deze disculpatiegrond komt neer op het schrappen van het vereiste dat er
enige mate van schuld bij de ouders aanwezig moet zijn. Hoe kan de
indiener dit rechtvaardigen? Wanneer de indiener van mening is dat de
disculpatiegrond in artikel 6:169 BW te ruim wordt uitgelegd door de
rechter, is het dan niet beter om de formulering van die disculpatiegrond
te wijzigen in plaats van deze af te schaffen? Heeft de indiener dit
overwogen?
De leden van de VVD-fractie vragen wat de indiener vindt van het voorstel
om ouders op de kinderbijslag te korten als het niet mogelijk is om het
schadebedrag op een andere manier te verhalen. Zij verzoeken indiener
hier nader op in te gaan.
De leden van de ChristenUnie-fractie menen dat niet in alle gevallen van
dit voorstel een gedragscorrigerende werking zal uitgaan. Kan de indiener
aangeven of en zo ja welke mogelijkheden er voor ouders overblijven om
zich in bepaalde gevallen te disculperen? Zijn er voorbeelden?
De leden van de SGP-fractie constateren dat in het initiatiefwetsvoorstel
vooral wordt ingezet op de mogelijkheid om de schade te verhalen. Dat is
belangrijk, maar niet de hoofdzaak waar het om dient te gaan. Zij zouden
daarom graag zien dat de indiener precies aangeeft in welke mate hij
ruimte ziet voor een toenemende eigen verantwoordelijkheid van de zoon
of dochter. Is hij van mening dat een kind van 12 jaar op een andere wijze
aansprakelijk is dan een minderjarige van 14, 16 of bijna 18 jaar? Op welke
manier blijkt dit uit de tekst van het wetsvoorstel? Deze leden noemen als
voorbeeld een zoon of dochter van ruim 16 jaar die dronken op een
brommer naar huis gaat en schade veroorzaakt. Is in een dergelijk geval
de zoon of dochter volledig zelf verantwoordelijk? Maakt het hierbij uit of
de ouders weten dat hun zoon of dochter met een brommer op pad
gegaan is? Hoe is de aansprakelijkheid voor de schade dan precies
geregeld als dit wetsvoorstel kracht van wet zou krijgen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 519, nr. 6

6

6. Risicoaansprakelijkheid
De leden van de CDA-fractie willen graag weten waarom de aansprakelijkheid van de ouders als op deze wijze is geformuleerd in het wetsvoorstel. De formulering sluit aan bij die in het eerste lid van artikel 6:169 BW
waarin het gaat om jongeren onder de 14 jaar. Onder de 14 jaar zijn deze
jongeren niet zelf aansprakelijk, maar zijn alleen de ouders aansprakelijk.
Boven de 14 jaar zegt de indiener te willen regelen dat naast de jongere
de ouders aansprakelijk zijn. Is de gekozen formulering daartoe de juiste?
Voornoemde leden willen voorts graag weten hoe de gekozen formulering
zich verhoudt tot artikel 6:165, tweede lid, BW waar gesproken wordt over
de volledige aansprakelijkheid van een derde indien er sprake is van
onvoldoende toezicht. Dit artikel geeft een uitsluitingsgrond om een derde
niet tot schadevergoeding te veroordelen. Begrijpen deze leden het goed
dat de indiener er echter voor kiest geen enkele uitsluitingsgrond aan te
wijzen en dat ouders dientengevolge altijd volledig aansprakelijk zijn?
Deze leden leiden dat af uit het schrappen van deze tenzij-bepaling,
hetgeen zij ondersteunen. Wel willen zij graag een reactie van de indiener
op jeugdcriminaliteit en vandalisme gepleegd door kinderen van boven de
14 jaar die handelingsonbekwaam zijn zoals bedoeld in de Wet Bijzondere
Opnemingen in Psychiatrische Ziekenhuizen (Wet BOPZ) of waar vanwege
een psychiatrische stoornis sprake is van ontoerekeningsvatbaar gedrag.
Heel concreet denken deze leden bijvoorbeeld aan een verslaafde
schizofrene jongere die zijn ouders al jarenlang het leven zuur maakt, hen
geld aftroggelt en intimideert. Deze leden vinden het moeilijk te verteren
dat dergelijke ouders naast alle ellende ook nog eens op zouden moeten
draaien voor de kosten van hun psychiatrisch gestoorde kind. Graag
horen zij daarop een reactie van de indiener. Schiet het wetsvoorstel in dit
specifieke geval niet zijn doel voorbij?
De leden van de PvdA-fractie merken op dat het wetsvoorstel het mogelijk
maakt dat ouders hoofdelijk aansprakelijk worden voor de schade die hun
minderjarig kind in groepsverband heeft veroorzaakt. Evenmin als de
Raad van State is het deze leden duidelijk waarom dit een eerlijker
verdeling van de schadevergoeding tot gevolg zou hebben. De Raad van
State merkt op dat de voorgestelde risicoaansprakelijkheid van ouders
met zich meebrengt dat de benadeelde zich kan wenden tot de meest
bemiddelde ouder van de groep minderjarigen die de onrechtmatige daad
heeft gepleegd en op hem de gehele schade kan verhalen. Meerderjarigen
die deel uitmaken van de groep zijn zelf aansprakelijk. De ouders moeten
maar zien of zij via regres een deel van het betaalde bedrag terugkrijgen
van de andere ouders of meerderjarige medeplegers. Kan de indiener hier
nader op in gaan? In antwoord hierop stelt de indiener dat de huidige
aansprakelijkheidsregeling niet strookt «met de waarden en normen die
goed ouderschap met zich» meebrengen. Volgens het antwoord op de
opmerking van de Raad van State brengt het voorstel met zich mee dat
door het wetsvoorstel niemand zijn verantwoordelijkheid meer kan
ontduiken. De leden van de PvdA-fractie zien echter niet in waarom goed
ouderschap met zich meebrengt dat ouders de schade die door hun
kinderen van 16 of 17 jaar is veroorzaakt al dan niet geheel zouden
moeten vergoeden. Het is in dit verband deze leden ook niet duidelijk
waarom de indiener meent dat de disculpatiegrond voor ouders van
dergelijke kinderen niet zou moeten gelden. Disculpatie op grond van het
feit dat ouders alles hebben gedaan wat redelijkerwijs van hun kon
worden verwacht om te voorkomen dat hun kinderen zich zouden
misdragen, komt deze leden nog steeds als zeer plausibel voor. Bovendien
doet een dergelijke disculpatiegrond ook recht aan feit, dat ook de rechter
laat meewegen, dat een kind een eigen zelfstandige persoonlijkheid
ontwikkelt. Kan de indiener hier op ingaan? Waarom meent hij dat ouders

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 519, nr. 6

7

wel verantwoordelijk zijn? Of is zijn wetsvoorstel slechts gebaseerd op de
mening dat hij ouders verantwoordelijk wil laten zijn?
De leden van de SGP-fractie merken op dat in de bestaande wettekst het
tweede lid een clausule bevat die ouders grond geeft om hun aansprakelijkheid uit te sluiten als hen geen verwijt treft. Die mogelijkheid komt in
de voorgestelde tekst volledig te vervallen. Zou het niet voor de hand
liggen om toch nog op enigerlei wijze invulling te geven aan de uitsluiting
van de aansprakelijkheid voor deze ouders in bijzondere omstandigheden? Waarom is niet gekozen voor aanscherping van de uitzonderingsclausule?
7. Gedeelde hoofdelijke aansprakelijkheid en matiging
De leden van de CDA-fractie vragen hoe ze zich de schadevergoeding in
de praktijk moeten voorstellen. Zijn ouders en jongere beide veroordeeld
tot het betalen van een deel van de schade of zijn de ouders een soort
achtervang wanneer de jongere deze niet kan betalen? Wat gebeurt er als
de ouders aangeven op dit moment de schadevergoeding niet te kunnen
betalen? Kan er in dat geval worden gekort op de uitkering of de kinderbijslag? Kan de indiener aangeven hoe dat in het buitenland gebeurt? In
dit licht willen deze leden ook graag dat de indiener uitgebreider ingaat op
een vordering op de dader op een later tijdstip, namelijk op het moment
dat de jongere wel over eigen inkomsten of vermogen beschikt. De
initiatiefnemer pareert dit punt van kritiek van de Raad van State door te
stellen dat deze mogelijkheid tot schadevergoeding voor de benadeelde
een omslachtige manier is met een onzekere uitkomst. De benadeelde zou
lang moeten wachten en allerlei acties moeten ondernemen om zijn
verhaalsrecht zeker te stellen. Daarnaast bestaat het risico op verjaring.
Deze leden wijzen erop dat dit ook geldt voor oudere daders die over te
weinig inkomsten beschikken. In de nieuwe voorschotregeling voor
slachtoffers gaat de overheid wel de schade vergoeden aan het slachtoffer
en verhaalt zij de kosten op de dader. Is voor criminele jongeren ook een
dergelijke oplossing denkbaar in die zin dat bijvoorbeeld de overheid de
schade betaalt en tegelijkertijd een claim legt op het toekomstige inkomen
van de jongere met behulp van de Belastingdienst?
De leden van de PvdA-fractie lezen dat de indiener van het wetsvoorstel in
de toename van jeugdcriminaliteit de aanleiding voor het wetsvoorstel
ziet. De indiener richt zich dan vooral op de financiële schade die strafbare
feiten tot gevolg kunnen hebben. De aan het woord zijnde leden vragen
echter waarom de minderjarige wel zelf en alleen in strafrechtelijke zin de
gevolgen van zijn daden moet dragen, maar waarom dat niet in civielrechtelijke zin zou kunnen? Anders gezegd, als een 17-jarige jongere een
celstraf van twee jaar opgelegd krijgt, waarom zou zijn aansprakelijkheid
in civiele zin dan minder moeten zijn of gedeeld moeten worden met de
ouders? Voor deze leden is dit niet helder. Naar hun mening is het feit dat
een minderjarige onvermogend zou kunnen zijn niet van doorslaand
belang bij het afschuiven van de plicht tot het betalen van een schadevergoeding naar de ouders. Kan de indiener hierop in gaan?
Aan het woord zijnde leden lezen dat degene die het ouderlijk gezag of de
voogdij over de minderjarige uitoefent, aansprakelijk wordt voor de
schadevergoeding. Geldt een dergelijke verantwoordelijkheid ook ten
volle voor de ouder die wel het ouderlijk gezag uitoefent maar de facto
zich niet of nauwelijks met de opvoeding van het kind kan bemoeien?
Deze leden denken hierbij aan de ouder die na een scheiding nog wel het
ouderlijk gezag heeft maar die, bijvoorbeeld op grond van een omgangsregeling, minder tijd kan besteden aan de opvoeding van het kind. Is een
desbetreffende ouder ook volledig hoofdelijk aansprakelijk voor de schade
die zijn kind dat woonachtig is bij een ex-partner, heeft veroorzaakt? Zo ja,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 519, nr. 6

8

hoe is in deze de onderlinge verhouding tussen deze ex-partners
geregeld?
De leden van de SP-fractie lezen in de memorie van toelichting dat de
indiener het wetsvoorstel verdedigt door te beargumenteren dat niet
alleen de ouder, maar ook de minderjarige van 14 jaar of ouder zelf kan
worden aangesproken. Zal in de praktijk echter een benadeelde toch niet
steeds de schade verhalen op de ouder omdat deze vrijwel altijd over een
groter vermogen beschikt? Blijft hierdoor de minderjarige schadeveroorzaker zelf niet te veel buiten schot?
De leden van de SGP-fractie merken op dat het voorgestelde artikellid de
volledige aansprakelijkheid bij de ouder legt. Zij vragen of de indiener kan
toelichten hoe nu juridisch gezien precies de verhouding is tussen artikel
6:164 BW en het nieuwe 6:169 BW. Plaatst de nieuwe tekst uiteindelijk de
verantwoordelijkheid niet toch volledig bij de ouders? Moet er niet
gesproken blijven worden over medeverantwoordelijkheid van de
minderjarige die zelf een onrechtmatige daad heeft gepleegd?
8. Verzekeringstechnische aspecten
De leden van de PvdA-fractie vragen of ouders die worden aangesproken
voor het vergoeden van schade die door hun kind opzettelijk is veroorzaakt, met succes een aanspraak kunnen doen om hun aansprakelijkheidsverzekering. Met andere woorden, kan de opzettelijk door het kind
veroorzaakte schade die nu niet op een verzekering te verhalen is, straks
wel op de verzekering van de ouders worden verhaald? Zo ja, wat zijn dan
de gevolgen voor de verzekeringspremies of verzekerbaarheid van
dergelijke risico’s? Naar deze leden menen kan bezwaarlijk over de ouders
worden gezegd dat zij opzettelijk schade hebben veroorzaakt als die door
hun kinderen is veroorzaakt. Of interpreteert de indiener de risicoaansprakelijkheid van de ouders als dat de opzet als het ware van het kind naar de
ouder verschuift?
De leden van de VVD-fractie brengen in herinnering dat de Raad van State
opmerkt dat schade bij onrechtmatige daden in de vorm van ongelukken
en onrechtmatige daden die bestaan uit een nalaten, gedekt wordt door
de aansprakelijkheidsverzekering van het kind. Deze leden zijn het met de
indiener eens dat het vestigen van aansprakelijkheid en het verzekeren
van aansprakelijkheid twee verschillende onderwerpen zijn. Ten overvloede willen zij opmerken dat er ook ouders zijn die geen aansprakelijkheidsverzekering (voor zichzelf en) voor hun kinderen hebben afgesloten
en in dit geval zou het slachtoffer afhankelijk zijn van ouders die wel of
niet een dergelijke verzekering hebben afgesloten. Dat vinden deze leden
niet aanvaardbaar.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen of de indiener op grond van
de al bekende cijfers over de te verhalen schade door vandalisme
aangeven welke bereidheid er bij verzekeraars is om deze schade via
aansprakelijkheidsverzekeringen van ouders te dekken? Zijn de verzekeraars bereid om toch de schade te vergoeden in het geval ouders zich
disculperen? Is het wetsvoorstel voorgelegd met het Verbond van
Verzekeraars en zijn deze bereid om dekking te verlenen?
De voorzitter van de commissie,
De Pater-van der Meer
Adjunct-griffier van de commissie,
Van Doorn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 519, nr. 6

9