Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

34 352

Uitvoering en evaluatie Participatiewet

Nr. 309

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN BINNENLANDSE ZAKEN
EN KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 20 december 2023
De Minister voor Armoedebeleid, Participatie en Pensioenen stuurde uw
Kamer op 6 juli van dit jaar een brief1 waarin uitgebreid werd in gegaan
op de resultaten van de Banenafspraak over het jaar 2022. In de brief werd
o.a. opgemerkt dat extra aandacht nodig is en blijft voor de inzet van
overheidswerkgevers op de Banenafspraak. In deze brief informeer ik uw
Kamer over de extra stappen die worden ondernomen om de realisatie
van banen binnen het Rijk te bevorderen.
Conform de afspraken uit het Bestuurlijk akkoord2 neem ik uw Kamer in
deze brief mee in de aanpak en realisatie binnen de sector Rijk zoals deze
nu is. Daarnaast geef ik u een update met betrekking tot de vorig jaar
geïntroduceerde maatregelen om een verdere impuls te geven aan de
Banenafspraak binnen het Rijk: centrale financiering en verdere inzet op
Social Return door middel van de gebundelde leveranciersaanpak.
1. Aanpak sector Rijk
Binnen het Rijk hechten we waarde aan een inclusieve organisatiecultuur,
waarin alle medewerkers actief betrokken en opgenomen worden in de
groep. Waar zij zichzelf kunnen zijn, zich vrij voelen om hun mening te
geven, zich gewaardeerd en gerespecteerd voelen en waar zij zich in een
veilige leeromgeving kunnen ontwikkelen3. Een belangrijk onderdeel van
de ambitie om een inclusieve werkgever te zijn, is het bieden van zinvol
en duurzaam werk in een veilig werkklimaat voor de doelgroep Banenafspraak. Het Rijk blijft zich inzetten om aan deze opgave te voldoen.
In het najaar van 2022 stuurde de toenmalige Minister van BZK u een
brief4, met daarin een uitgebreide beschrijving van de rijksbrede aanpak,
gekenmerkt door vier sporen: 1) individuele plaatsingen, 2) collectieve
1

Kamerstuk 34 352, nr. 299, 2023
Kamerstuk 34 352, nr. 165, 2020
Strategisch Personeelsbeleid Rijk 2025 (In het hart van de publieke zaak)
4
Kamerstuk 34 352, nr. 258, 2022
2
3

kst-34352-309
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 34 352, nr. 309

1

plaatsingen, 3) banen gerealiseerd via Social Return en 4) banen
gerealiseerd in samenwerking met andere werkgevers. Het is en blijft een
belangrijke maatschappelijke opgave ervoor te zorgen dat mensen met
een arbeidsbeperking gelijkwaardig kunnen deelnemen aan de samenleving door betaald werk, zodat een gelijkwaardig bestaan kan worden
opgebouwd en tevens de waardevolle talenten, de mogelijkheden en het
potentieel van deze doelgroep benut wordt. Dit is een opgave waar het
Rijk zich voor blijft inzetten. Hierbij blijft het Rijk leren van de succesverhalen en de praktijkervaringen in de afgelopen jaren. Op basis van deze
opgedane kennis en ervaringen zijn belangrijke randvoorwaarden
vastgesteld om effectief invulling te kunnen geven aan de opgave
Banenafspraak. Deze aspecten vormen de basis voor de aanscherping en
verbreding van de focus binnen het Rijk de komende tijd, welke gericht is
op het verder brengen van de Banenafspraak. Verderop in deze brief ga ik
uitvoeriger in op deze hernieuwde focus.
Tien jaar Banenafspraak
De Banenafspraak bestaat inmiddels ruim 10 jaar. In deze 10 jaar hebben
collega’s zich met veel motivatie en energie ingezet voor de doelgroep
Banenafspraak. Deze inspanningen hebben geleid tot mooie successen. Er
zijn rijksbreed inmiddels 3.995 banen gerealiseerd. Hierbij gaat het om
een breed scala aan functies, met name op hbo- en wo-niveau maar ook
op mbo-niveau.
Naast het realiseren van directe banen droegen Rijksoverheidsorganisaties de afgelopen jaren ook indirect bij aan het verkleinen van de
afstand tot de arbeidsmarkt, door als springplank te fungeren naar een
carrièrestap binnen en buiten de Rijksoverheid. In het laatste geval neemt
het aantal gerealiseerde banen voor mensen uit de doelgroep Banenafspraak door de betreffende organisaties af, maar leveren zij wel een
belangrijke bijdrage aan het doel van de Banenafspraak. Hetzelfde geldt
voor banen gerealiseerd door middel van Social Return5.
Daarnaast bestaat ook de rijksbreed opererende organisatie Binnenwerk,
een onderdeel van BZK. Binnenwerk richt zich op plaatsingen in
teamverband met een vaste teamleider en individuele begeleiding van
een jobcoach. Waardoor specialistische begeleiding en maatwerk
adequaat kan worden ingezet, een belangrijk aspect ten behoeve van de
duurzame inzetbaarheid van medewerkers. In samenwerking met
Binnenwerk zijn inmiddels ruim 800 banen gerealiseerd, onder andere op
het gebied van gebouwassistentie, archiefbewerking en bos- en natuurbeheer (i.s.m. Staatsbosbeheer). Dit zijn mooie resultaten waar we binnen
het Rijk trots op zijn.
2. Realisatie en cijfers
Lessen en ervaringen
In de brief van het najaar van 2022 van de toenmalige Minister van BZK6
werd nader ingegaan op de lessen, ervaringen en knelpunten van de
afgelopen jaren. Deze zijn echter niet altijd even eenduidig. Dit heeft onder
andere te maken met verschillen tussen de Rijksoverheidsorganisaties in
cultuur, structuur en personeelsbestand. Wat voor de ene organisatie
werkt, hoeft voor de andere organisatie niet een succes te zijn. Ook heeft
het Rijk verschillende werkprocessen waar plaatsingen zelden mogelijk
zijn, omdat de specifieke werkomstandigheden dit nauwelijks toelaten.
5

Met Social Return wordt de verplichting in een overeenkomst met een leverancier bedoeld
waarin wordt afgesproken dat een bepaald gedeelte van de loonsom wordt benut om mensen
met een afstand tot de arbeidsmarkt aan het werk te helpen
6
Kamerstuk 34 352, nr. 258, 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 34 352, nr. 309

2

Bijvoorbeeld bij de Dienst Justitiële Inrichtingen, waar medewerkers te
maken hebben met veiligheidsrisico’s in de omgang met gedetineerden.
Daarnaast bestaat regelmatig een mismatch tussen het type beschikbare
werkzaamheden en het werk- denkniveau van de doelgroep. Binnen het
Rijk zijn veel kennis-gedreven werkzaamheden die vragen om een
theoretisch werk- en denkniveau. Alhoewel een deel van de doelgroep op
dit werk- en denkniveau functioneert, geldt dit voor het overgrote deel van
de doelgroep niet. Het creëren van banen met meer praktische werkzaamheden is een uitdaging. Onder andere omdat deze werkzaamheden veelal
zijn uitbesteed aan de markt.
Realisatie kwantitatieve doelstelling
De kwantitatieve doelstelling voor de Rijksoverheid over 2022 was het
realiseren van in het totaal 5.144 banen. Eind 2022 waren er in totaal 3.749
banen gerealiseerd binnen het Rijk en eind Q2 2023 waren dat er in totaal
4.1757. Ook indirect is bijgedragen aan het verkleinen van de afstand tot
de arbeidsmarkt voor mensen uit de doelgroep Banenafspraak via Social
Return. Naar schatting werden in het eerste kwartaal van 2022 tussen de
15.000–17.000 banen in de marktsector gerealiseerd vanwege inkoop door
de overheid en/of de SROI eis8.
Tabel 1 Aantal voltijdsbanen van 25,5 uur voor medewerkers onder de Wet Banenafspraak 2023Q21

Bron: UWV, Binnenwerk, contractpartijen raamovereenkomst, ministeries.
1
I.v.m. afronding kan het voorkomen dat sommige totaalwaardes of sommige percentages niet overeenkomen met berekening met de afgeronde
waardes in de tabel.
2
Het voorlopige doel wordt berekend m.b.v. de quotumcalculator met quotumpercentage 2,76 procent o.b.v. het aantal fte in het 1e kwartaal van
2023.
3
De banen onder Binnenwerk zijn verdeeld over de ministeries waarvoor Binnenwerk het gemandateerd werkgeverschap uitvoert. De ministeries
betalen de banen van deze medewerkers en Binnenwerk voert leiding, begeleiding en administratie uit en houdt de bezetting op peil.
4
Het aantal fte waarop het doel van BZ is gebaseerd, is inclusief banen voor uitgezonden personeel op de posten.
5
IenW/RWS realiseert naast directe banen ook banen via de Groeituin Social Return.
6
Het aantal fte waarop het doel van JenV is gebaseerd, is exclusief de executieve functies bij DJI (10.491 fte).
7
De executieve functies van DJI worden nog wel meegenomen bij de berekening van de totale doelstelling – de uitzondering binnen het veiligheidsdomein betekent namelijk geen verlaging van de uiteindelijke doelstelling. Hierdoor missen er nog 409 doelbanen (o.b.v. 10.491 fte) die nog niet
belegd zijn onder de ministeries.

7
8

Monitor banenafspraak Rijk Q2 2023
Onderzoeksrapport de Beleidsonderzoekers «De implementatie van de wet banenafspraak bij
de overheid», 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 34 352, nr. 309

3

3. Stand van zaken extra maatregelen om de instroom te
verhogen
Gelet op de achterstand die moet worden ingehaald om binnen het Rijk
aan het quotum te voldoen, werden eind vorig jaar aanvullend op de
lopende initiatieven expliciet twee maatregelen getroffen om een extra
impuls te geven aan de instroom van banen voor de doelgroep
Banenafspraak.
Centrale financiering
In 2022 vond positieve besluitvorming plaats over het inrichten van
centrale financiering van banen voor de Banenafspraak binnen de
ministeries die nog niet voldoen aan het eigen quotum. Bij de totstandkoming van de afspraak om over te gaan op een centrale financieringsconstructie, is aan de ministeries zelf overgelaten hoe de financieringsconstructie intern zou worden ingeregeld.
Dit jaar heeft bij een aantal ministeries aangetoond dat het succesvol
organiseren van een centraal budget het realiseren van banen binnen de
organisatie verder op gang kan brengen. Het voorkomt bijvoorbeeld dat
herhaaldelijk gesprekken moeten worden gevoerd over het beschikbaar
stellen van financiële middelen voor het realiseren van banen. Tegelijkertijd is het ook een extra stimulans voor leidinggevenden om ruimte en
passende werkzaamheden te creëren binnen de afdeling en worden meer
organisatieonderdelen betrokken bij de Banenafspraak door centrale
financiering. Er zijn echter ook ministeries die de centrale financieringsconstructie hebben teruggedraaid. Het risico van centrale financiering is
namelijk dat medewerkers uit de doelgroep onnodig lang boven de
formatie worden geplaatst, terwijl vanuit de inclusiviteitsgedachte het
streven is naar instroom op een vaste formatieplek, met alle rechten die
daarbij horen. Omdat de centrale financieringsconstructie een instrument
is en geen doel op zich en ministeries zelf primair verantwoordelijk zijn
voor het realiseren van banen, maken de ministeries zelf een adequate
inschatting wanneer het instrument wel of niet ten goede komt aan de
eigen invulling van de Banenafspraak.
Extra inzet op Social Return
In de Kamerbrief van 7 oktober 2022 zijn extra inspanningen op het gebied
van Social Return aangekondigd in de vorm van een stapsgewijs op te
bouwen netwerkorganisatie binnen het Rijk. Hierbij is het de bedoeling
dat de gebundelde leveranciersaanpak bijdraagt aan de arbeidsparticipatie voor mensen met een arbeidsbeperking. Hoewel Social Returninspanningen bijdragen aan de maatschappelijke opgave om de afstand
tot de arbeidsmarkt onder andere voor mensen uit het doelgroepregister
te verkleinen, tellen deze banen op dit moment niet mee voor het quotum
van de sector Rijk. We zien echter veel potentie in de samenwerking
tussen de markt en overheid die Social Return met zich meebrengt. We
blijven dan ook in de geest van de Wet Banenafspraak inzetten op Social
Return. Met de start van de netwerkorganisatie wordt dit over de grenzen
van ministeries heen ingericht. Ik verwacht veel van deze vorm van Social
Return. Het gaat hierbij vooral om het opleiden van kandidaten voor
krapteberoepen. Voor de Rijksoverheid kan dit ook een belangrijk middel
zijn om mensen uit de banenafspraak op te leiden voor duurzame
instroom binnen de Rijksoverheid, op nieuwe of bestaande banen. Parallel
daaraan lopen ook Social Return-activiteiten bij ministeries en organisatieonderdelen zelf. Een voorbeeld hiervan is de Groeituin Social Return bij
Rijkswaterstaat (RWS). Het inkoopvolume van RWS heeft namelijk een
grote potentie om sociale impact te maken via inkoop, in samenwerking
met haar leveranciers. Op 17 oktober 2023 is het wetsvoorstel vereenvou-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 34 352, nr. 309

4

digde banenafspraak aan de Tweede Kamer aangeboden (Kamerstuk
36 449). Hierin is onder andere opgenomen dat het onderscheid tussen
markt en overheid op termijn zal worden opgeheven. Ik ben blij met het
perspectief dat hiermee wordt geboden en verwacht dat dit nog meer
kansen zal bieden voor het realiseren van banen ten behoeve van de
doelgroep Banenafspraak.
4. Hernieuwde focus
Het realiseren van banen is, ondanks alle inspanningen, niet eenvoudig.
Het commitment aan de Banenafspraak blijft echter onveranderd hoog.
Hierbij is het belangrijk dat we de opgave niet uit het oog verliezen, door
de toenemende focus op cijfers en aantallen. Het realiseren van duurzame
en kwalitatief goede banen voor mensen uit de doelgroep is wat we met
elkaar willen bereiken. Er wordt dan ook een hernieuwde focus aangebracht die gericht is op het stimuleren om de Banenafspraak zowel
kwantitatief als kwalitatief verder te brengen, de medewerkers om wie het
gaat centraal te stellen en vol in te zetten op het behouden van de reeds
ingestroomde rijkscollega’s met een doelgroepindicatie.
Zoals eerder beschreven, maken de onderlinge verschillen tussen
ministeries het uitdagend om in concrete zin één set aan maatregelen
voor te schrijven die de Banenafspraak verder gaat brengen. Specifieke
omstandigheden zoals het primaire proces en de samenstelling van het
personeelsbestand vragen om een organisatie specifieke aanpak.
Desondanks is er consensus over het belang van het opnieuw centraal
stellen van de opgave Banenafspraak, waarbij;
• De mogelijkheden centraal staan in de gesprekken en het handelen
t.b.v. de Banenafspraak;
• Het ambassadeurschap voor de Banenafspraak in alle lagen van de
organisatie nog zichtbaarder wordt;
• Verder inzicht verkregen wordt in wat haalbaar is, zodat realistische
verwachtingen kunnen worden geschept en hiernaar wordt gehandeld
met het gevolg dat het volledige potentieel binnen het Rijk wordt
benut.
4.1. De focus binnen het Rijk de komende tijd
Concreet zet het Rijk de komende tijd in op de volgende thema’s:
− Inrichten adequate begeleidingsstructuur
Begeleiding is essentieel voor het succes van een plaatsing. Het gaat
hier niet alleen om de geplaatste kandidaat uit de doelgroep. Ook de
begeleiding die (interne) jobcoaches, buddy’s en directe collega’s
bieden is (tijd)intensief. Om de succeskans te vergroten, kijken we naar
verschillende manieren om begeleiders en direct betrokken collega’s
beter te ondersteunen. Bijvoorbeeld door middel van intervisie,
leernetwerken en ondersteunende trainingen en cursussen. In
aanvulling daarop is het ook belangrijk om te leren van de doelgroep
zelf: waar ligt de ondersteuningsbehoefte? En als een plaatsing niet
slaagt, is het belangrijk om te reflecteren waarom het niet is gelukt en
wat een volgende keer beter kan.
− Inventariseren kansrijke domeinen Binnenwerk
Hoewel elke baan telt en van grote maatschappelijke betekenis is,
realiseren we ons dat inzet op het creëren van directe banen binnen
het Rijk alleen niet voldoende zal zijn om de doelstellingen te halen. De
samenstelling van de doelgroep Banenafspraak verandert en er is in
toenemende mate behoefte aan meer praktische banen en werkzaamheden. Dit vraagt in de praktijk om improvisatievermogen, lef en
creativiteit. Om versnelling aan te brengen in de creatie van banen,
inventariseert Binnenwerk samen met de departementen welke
kansrijke domeinen er zijn binnen de Rijksoverheid om op grote schaal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 34 352, nr. 309

5

banen te creëren voor mensen uit de doelgroep Banenafspraak. Voor
de volgende domeinen worden momenteel de mogelijkheden in kaart
gebracht:
• Informatiehuishouding;
• (fysieke) Controle / toezicht;
• Pandgebonden dienstverlening in het facilitaire domein;
• ICT assistentie beheer & onderhoud;
• Bedrijfskleding (reparatie);
• Registratie / administratie.
Kansrijke ideeën worden momenteel nader uitgewerkt en begin 2024
wordt naar verwachting duidelijk hoeveel banen deze rijksbrede samenwerking (potentieel) oplevert.
− Aanscherpen Kwaliteit en duurzaamheid
Hoewel de wet Banenafspraak stuurt op kwantitatieve banen en niet
specifiek op de kwaliteit van deze banen is het belangrijk om te
benadrukken dat duurzame banen realiseren voor de doelgroep
Banenafspraak het doel is. Parallel aan het realiseren van banen en
geschikte werkpakketten, is het belangrijk om de duurzaamheid van de
werkzaamheden in gedachten te houden. Het risico bestaat dat de
inspanningen die tot nu toe zijn gedaan, niet beklijven en dat gecreëerde banen voor de doelgroep een tijdelijk karakter houden. Hoewel
we ons nu inspannen om onze doelstellingen zo goed mogelijk te
behalen, verbreden we het accent in de uitvoering geleidelijk van
instroom naar, behoud, doorstroom en mobiliteit van de doelgroep
Banenafspraak binnen het Rijk. Net als ieder ander is ook de doelgroep
Banenafspraak gebaat bij een stabiele werkomgeving en een duidelijk
toekomstperspectief.
Zoals eerder aangegeven in deze brief is en blijft de Banenafspraak een
belangrijke maatschappelijke opgave. De inspanningen om deelname aan
de samenleving door betaald werk inclusiever te maken, blijven dan ook
onverminderd doorgaan.
De Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
A.C. van Huffelen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 34 352, nr. 309

6