Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

29 689

Herziening Zorgstelsel

Nr. 517

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 27 mei 2014
Het uitgangspunt van het Nederlandse zorgstelsel is dat de zorg toegankelijk is voor iedereen, ongeacht leeftijd, geslacht, gezondheidstoestand
en inkomen. De acceptatieplicht – de wettelijke verplichting voor
zorgverzekeraars om iedereen te accepteren voor de basisverzekering – is
samen met de zorgplicht en het verbod op premiedifferentiatie een
cruciaal instrument om deze toegankelijkheid te waarborgen.
De Nederlandse zorgautoriteit (NZa) heeft een verdiepend onderzoek
gedaan naar de naleving van de acceptatieplicht door zorgverzekeraars
(Kamerstuk 29 689, nr. 511). In deze brief ga ik in op de bevindingen en
aanbevelingen uit dit rapport. Daarnaast informeer ik uw Kamer hierbij
over de notitie die de NZa op mijn verzoek heeft gemaakt over de voor- en
nadelen over meerjarige verzekeringspolissen. Deze notitie vindt u als
bijlage bij deze brief1.
Acceptatieplicht
Onderzoek NZa
De NZa concludeert dat in 2012 en 2013 geen overtredingen van de
acceptatieplicht zijn gebleken. De NZa is tot deze conclusie gekomen op
basis van bureau-onderzoek, waaronder een analyse van de websites van
verzekeraars, en een enquete onder zorgverzekeraars. Daarbij zijn de
signalen die de NZa heeft ontvangen die de acceptatieplicht raken,
geanalyseerd.
Hoewel er geen sprake is van overtredingen van de acceptatieplicht,
signaleert de NZa een aantal mogelijke risico’s. Op verschillende
manieren vindt «sturing» plaats van groepen verzekerden naar bepaalde
polissen. De wijze waarop gestuurd wordt is juridisch toegestaan. Toch

1

kst-29689-517
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 689, nr. 517

1

kan een dergelijke sturing onwenselijke gevolgen hebben voor de werking
van ons zorgstelsel.
De NZa onderscheidt de volgende risico’s en geeft per risico aan welke
actie zij zal hierop zal inzetten.
1) Sommige verzekeraars leiden verzekerden via de website «automatisch» naar bepaalde polissen. Om dit tegen te gaan, zal de NZa
onderzoeken of de transparantie-eisen kunnen worden aangescherpt.
2) In sommige gevallen worden praktische drempels opgeworpen bij het
vinden of afsluiten van een polis voor mensen die niet tot de doelgroep behoren. Zij kunnen zich bijvoorbeeld alleen schriftelijk
inschrijven. De NZa is reeds gestart met een onderzoek naar de vraag
of verzekeraars ertoe verplicht kunnen worden om iedereen dezelfde
mogelijkheden tot inschrijven te geven.
3) Ook via toegang tot de aanvullende verzekering wordt soms gestuurd.
Bijvoorbeeld door consumenten die niet tot de doelgroep behoren niet
toe te laten tot de aanvullende verzekering, waarmee het afsluiten van
een basisverzekering ook minder aantrekkelijk wordt. De Nza zal de
ontwikkelingen rondom de aanvullende polis als sturingsinstrument
blijven volgen.
4) De NZa ziet ook een risico in het gebruik van volmachten door
verzekeraars. Deze volmachten mogen de marketing en het acceptatiebeleid zelf invullen, en kunnen daarmee ook een rol spelen bij
«verzekerdensturing». De NZa zal de situatie bij één verzekeraar, die
veel met volmachten werkt, nader onderzoeken.
5) Hoewel er momenteel geen collectiviteiten zijn die toegangsvoorwaarden stellen aan de basisverzekering, blijft de NZa alert op deze
mogelijkheid.
6) Tot slot geeft de NZa aan dat enkele verzekeraars de toetsing van het
acceptatiebeleid onvoldoende structureel hebben geborgd. De NZa zal
deze verzekeraars hierop aanspreken.
In aanvulling op het nader onderzoek dat de NZa zelf reeds in gang heeft
gezet of zal zetten, heeft de NZa ook twee aanbevelingen geformuleerd
voor het kabinet.
1) Om ervoor te zorgen dat er geen specifieke groepen verzekerden
voorspelbaar verlies- of winstgevend zijn, dient het ex-ante risicovereveningsmodel de komende jaren verder te worden ontwikkeld.
Met een goede risico-verevening zijn er geen prikkels meer voor
verzekeraars om specifieke groepen verzekerden naar bepaalde
polissen te «sturen».
2) De NZa geeft in overweging te onderzoeken of het mogelijk en
wenselijk is om een explicietere wettelijke regeling te maken om aan te
geven welke premiekortingen wel en welke premiekortingen niet zijn
toegestaan. Achtergrond hiervan is dat de NZa een toename ziet van
het aantal kortingen op de premie. Bijvoorbeeld kortingen op de
premie bij betaling in één jaartermijn, welkomstkortingen voor nieuwe
verzekerden of korting voor verzekerden die nieuwe verzekerden
aanbrengen.
Reactie
De NZa constateert dat de acceptatieplicht niet is overtreden. Dat is
positief. Het betekent immers dat de toegankelijkheid van zorg in ons
zorgstelsel goed geborgd is. Dat moet zo blijven. Net als de NZa ben ik
van mening dat sturing van groepen verzekerden afbreuk kan doen aan de
toegankelijkheid en solidariteit van ons zorgstelsel. Het is belangrijk om
de manieren waarop zorgverzekeraars sturen nauwlettend te volgen, en
daarbij telkens de vraag te stellen: kan deze vorm van sturing een risico
vormen voor de toegankelijkheid en solidariteit in ons zorgstelsel?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 689, nr. 517

2

Ik sta achter de acties die de NZa inzet en zal de voortgang daarvan
monitoren. In aanvulling daarop zal ik zoals ik uw Kamer heb toegezegd in
het dertigledendebat van 17 april jongstleden (Handelingen II 2013/14,
nr. 77, item 10), de NZa vragen om expliciet aandacht te schenken aan
vormen van indirecte risicoselectie. Ik zal de NZa verzoeken om – voor
zover nog mogelijk – in de Marktscan 2014 hier reeds op in te gaan.
Aanbeveling 1: Verbeteren risicoverevening
De NZa adviseert het kabinet om de kwaliteit van het risicovereveningsmodel te blijven verbeteren. Voorspelbare winsten en verliezen geven een
prikkel tot risicoselectie, en vormen daarmee een risico voor de toegankelijkheid, solidariteit en kwaliteit van de zorg. Een goed ex ante risicovereveningsmodel maakt de prikkels voor verzekeraars om vanwege
voorspelbare winsten of verliezen bepaalde groepen verzekerden aan te
trekken of te «sturen» naar bepaalde polissen, zo klein mogelijk. Zoals ik
onder meer heb aangegeven in het dertigledendebat van 17 april is de
verbetering van het ex ante risicovereveningsmodel voor het kabinet een
permanent aandachtspunt. Ik voeg ook steeds vragen toe aan het
doorlopende onderzoek om dit ex ante risicovereveningsmodel te
verbeteren. In het AO hebben we daarover uitgebreid van gedachten
gewisseld. In juni stuur ik uw Kamer een brief over de verbeteringen die ik
in het model 2015 aanbreng. Het zal overigens niet mogelijk zijn om met
behulp van de risicoverevening alle prikkels te doen verdwijnen. Dit zou
een veel te gedetailleerd systeem vereisen en, zoals ik in mijn standpunt
op de commissie evaluatie risicoverevening heb toegelicht (Kamerstuk
29 689, nr. 405), is er een spanningsveld tussen het doel van het gelijke
speelveld, de prikkels voor doelmatigheid en het voorkomen van
risicoselectie.
Aanbeveling 2: Onderzoek explicietere regeling premiekortingen
De NZa geeft het kabinet ook in overweging te onderzoeken of het
mogelijk en wenselijk is om een explicietere wettelijke regeling te maken
om aan te geven welke premiekortingen wel en welke premiekortingen
niet zijn toegestaan.
Het verbod op premiedifferentiatie in de Zorgverzekeringswet (Zvw) houdt
in dat voor iedereen de premiegrondslag voor dezelfde variant van de
zorgverzekering gelijk dient te zijn. Daarbij zijn twee uitzonderingen in de
Zvw opgenomen, de collectiviteitskorting en de korting bij een vrijwillig
hoger eigen risico. De verschuldigde premie is de premie minus deze
kortingen. Op de verschuldigde premie zijn verrekeningen mogelijk,
bijvoorbeeld in geval van een tegenprestatie door de verzekerde. In dat
geval levert de tegenprestatie van de verzekerde de verzekeraar een
voordeel op, dat de verzekeraar vervolgens verrekent met de verzekerde
in de vorm van een korting. Het is daarbij van belang dat via de kortingen
die worden toegepast geen onderscheid wordt gemaakt op basis van
persoonlijke kenmerken.
Bij veruit de meeste kortingen die verzekeraars momenteel toepassen, is
sprake van een tegenprestatie. Voorbeelden zijn de korting in geval van
betaling in één jaartermijn, en de korting bij het afsluiten van meerdere
verzekeringen. De tegenprestatie van de verzekerde – de jaarlijkse betaling
of het afsluiten van meerdere verzekeringen – leidt in die gevallen tot
minder administratieve last voor de verzekeraar, welke de verzekeraar
verrekent in de vorm van een korting op de premie.
Daarnaast ben ik van mening dat verzekeraars vrij zijn om te bepalen op
welke manier zij reclame maken. Verzekeraars kunnen als onderdeel van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 689, nr. 517

3

het marketingbeleid een (welkomst-)cadeau geven aan nieuwe verzekerden, of juist aan verzekerden die verzekerd blijven. Het maakt niet uit of
daarbij sprake is van een welkomstcadeau in natura of van een korting op
de verschuldigde premie, relevant is de waarde in het economisch
verkeer. Van belang is dat deze vormen van kortingen voor iedereen
beschikbaar zijn, ongeacht persoonskenmerken.
Bij een korting via een tussenpersoon wordt er geen korting verleend door
de zorgverzekeraar, maar door de tussenpersoon. Het is de verzekeraar
toegestaan om commissie te verlenen aan tussenpersonen, en tussenpersonen kunnen ervoor kiezen een deel van die commissie door te geven
aan de consument. Tussenpersonen en de kortingen die zij verlenen vallen
buiten de reikwijdte van de Zvw. De mogelijkheid voor verzekeraars om
commissie te verlenen aan tussenpersonen geldt niet alleen voor
zorgverzekeringen, maar ook voor andere niet-complexe financiële
producten, zoals eenvoudige schadeverzekeringen. Voor complexe
financiële producten is een provisieverbod van kracht, om te voorkomen
dat tussenpersonen vooral die producten verkopen waarvoor zij de
meeste commissie ontvangen. Bij eenduidige producten die goed
vergelijkbaar zijn, kunnen consumenten zelf het aanbod beoordelen.
Commissieverlening aan tussenpersonen, waarbij de commissie wordt
doorgegeven aan consumenten in de vorm van een korting op de te
betalen premie, is gunstig voor de consument. Dit geldt ook voor de
zorgverzekeringsmarkt. De bij wet vastgestelde basiszorgverzekering is
een eenduidig product, waarvan het aanbod goed kan worden vergeleken
door consumenten. De NZa heeft geen signalen ontvangen dat zorgverzekeraars via de hoogte van de commissie aan tussenpersonen, proberen
om bepaalde groepen verzekerden aan te trekken of juist niet aan te
trekken.
Ik vind het belangrijk dat de NZa alert blijft op de rol die premiekortingen
kunnen spelen bij het «sturen» van groepen verzekerden. Zoals ik hiervoor
heb aangegeven, zal de NZa expliciet aandacht schenken aan vormen van
indirecte risicoselectie. Ik vraag de NZa om als onderdeel daarvan, de
ontwikkelingen rond premiekortingen mee te nemen.
Meerjarige polissen
Op mijn verzoek heeft de NZa ook onderzocht wat de voor- en nadelen zijn
van meerjarige polissen. De notitie die de NZa heeft opgesteld vindt u als
bijlage bij deze brief. De NZa concludeert dat zij geen voordelen ziet in het
mogelijk maken van meerjarige polissen. In haar analyse beschrijft zij
waarom de veronderstelde voordelen niet te verwachten zijn.
De NZa gaat in op vier veronderstelde voordelen. In de eerste plaats het
mogelijke voordeel dat een meerjarige polis het aantal verzekerde
patienten stabieler maakt, waardoor het beter mogelijk wordt om
meerjarige contracten met aanbieders te sluiten. De NZa wijst erop dat het
marktaandeel van de verzekeraar per ziekenhuis tot nu toe slechts
marginaal verschuift en dat het aantal overstappers momenteel dus geen
belemmering vormt voor meerjarige afspraken met aanbieders. Dat blijkt
ook uit het feit dat zorgverzekeraars momenteel meerjarige afspraken
maken met zorgaanbieders. Meerjarige polissen zouden ook bijdragen
aan investeringen in preventie. De NZa laat zien dat er verschillende
redenen zijn waarom dat niet waarschijnlijk is, onder meer omdat slechts
weinig consumenten overstappen, en omdat dit vooral jonge en gezonde
mensen zijn, die relatief weinig preventieve uitgaven vragen. Een derde
voordeel van meerjarige polissen is dat de totale wervingskosten dan
kunnen afnemen en daarmee de premie. Daar staat echter tegenover dat
minder overstappers ook de concurrentie kunnen verminderen waardoor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 689, nr. 517

4

de premie juist hoger kan worden. Tot slot wordt wel als voordeel gezien
dat met een meerjarige polis de consument meer keuze heeft. Echter, als
de consument eenmaal voor de meerjarige polis heeft gekozen, is juist
sprake van minder flexibiliteit. Dat is bijvoorbeeld bij een verminderde
kwaliteit van de aanbieder of veranderde preferenties een nadeel.
Waar de veronderstelde voordelen volgens de NZa niet te verwachten zijn,
kan het afschaffen van de jaarlijkse opzeggingstermijn wel de concurrentiedruk verminderen. Dit overwegende zie ik geen aanleiding om de
huidige situatie aan te passen.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
E.I. Schippers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 689, nr. 517

5