Position paper KBO-PCOB
Rondetafelgesprek Arme ouderen
3 juni 2019
Niet alle ouderen springen op de barricade. Ook niet als ze keer op keer merken dat ze nog
meer moeten inleveren. Integendeel: veel mensen dragen hun lot in stilte en proberen nog
zuiniger aan te doen. Want niet met alle ouderen in Nederland gaat het zo goed als gedacht.
In dit position paper brengt KBO-PCOB, met een kwart miljoen leden de grootste
seniorenorganisatie van Nederland, de problematiek in beeld en dragen we een aantal
concrete oplossingsrichtingen aan.
1. Achtergrond: van hongerjaren tot arme 90-plussers
De groep in Nederland die het grootste risico loopt om langdurig arm te raken, is de groep
in de leeftijdscategorie van 55 tot 65 jaar.1 De oorzaken daarvan zijn onder meer
aanhoudend hardnekkige hoge werkloosheidspercentage onder oudere werknemers en
arbeidsongeschiktheid. Maar ook na het bereiken van de AOW-gerechtigde leeftijd is het leed
niet altijd geleden. Vaak wordt gedacht dat de AOW een dusdanig basisniveau biedt dat
echte armoede nauwelijks voorkomt. Toch zijn maar liefst 93.000 65-plussers arm. Met
name onder 90-plussers ligt het percentage hoog: maar liefst 9 procent van de alleroudsten
is arm.2 Een groter deel van de 65-plussers, 176.507 huishoudens in totaal, bevindt
bovendien in wat SEO Economisch Onderzoek een zwakke inkomenspositie noemt.3 Vooral
de oudste ouderen, weduwes, gescheiden vrouwen en ouderen met een niet-westerse
achtergrond bevinden zich in een dergelijke positie. Ook mensen met hoge zorgkosten
hebben het financieel vaker lastig.4
2. De gevolgen
In de zomer van 2016 vroeg KBO-PCOB haar leden via een meldpunt hun ervaringen met
armoede met ons te delen. Hoewel er zeker onder ouderen vaak nog een taboe rust op
praten over financiële problemen, stroomden uit heel Nederland de verhalen binnen. Uit die
verhalen, die we gebundeld hebben in het boekje Ouderen doorbreken de stilte 5, komt
duidelijk naar voren wat de schrijnende gevolgen zijn van arm zijn. Eenzaamheid is er daar
één van. Omdat mensen niet de middelen hebben om een treinkaartje te kopen, gaan zij niet
langer op bezoek bij familie of vrienden. Een verjaardag bezoeken is lastig omdat een
cadeautje betalen er niet in zit. Armoede zorgt er bovendien voor dat mensen medicijnen
niet afhalen of een doorverwijzing naar een medisch specialist niet opvolgen omdat zij de
eigen bijdrage niet kunnen betalen.
3. De oplossingsrichtingen van KBO-PCOB
Die cijfers, en de verhalen evenzo, dwingen tot actie. We mogen deze grote groep mensen
niet in de kou laten staan. KBO-PCOB heeft een aantal concrete oplossingsrichtingen
geformuleerd.

1

CBS, Armoede en sociale uitsluiting 2018, https://www.cbs.nl/nl-nl/publicatie/2018/03/armoede-en-socialeuitsluiting-2018
2
SCP, Armoede in kaart 2018, https://digitaal.scp.nl/armoedeinkaart2018/armoede-bij-kinderen-en-volwassenen/
3
SEO Economisch Onderzoek, Inkomenspositie ouderen, http://www.seo.nl/uploads/media/201709_Inkomenspositie_ouderen.pdf
4
SCP, Armoede in kaart 2018, https://digitaal.scp.nl/armoedeinkaart2018/armoede-bij-kinderen-en-volwassenen/
5
KBO-PCOB, Ouderen doorbreken de stilte, https://www.kbo-pcob.nl/wp-content/uploads/2017/08/kbo-boekjeouderen-doorbreken-de-stilte.pdf

a. Zet alles op alles om ouderen werklozen aan een baan te helpen
50-plussers hebben het op de huidige krappe arbeidsmarkt nog altijd lastig. Vooral
de langdurige werkloosheid is hardnekkig. KBO-PCOB meent dat er nog meer gedaan
moet worden om dit aan te pakken. Er moet meer haast maakt worden met
individuele leerrekening, die het ook voor werklozen mogelijk moet maken een
opleiding, training of studie te volgen. KBO-PCOB wil daarnaast dat de minister in
gesprek gaat met werkgevers, die blijkens recent onderzoek van de Universiteit van
Maastricht nauwelijks investeren in oudere werknemers.6
b. Handhaaf de leeftijdsgrens van 60 jaar voor de IOW
Recent is de IOW verlengd en is de stijging van de leeftijdsgrens voor instroom voor
de duur van die verlenging losgelaten. Omdat we signaleren dat de positie van met
name zestigplussers op de arbeidsmarkt een lastige blijft, pleiten we ervoor de IOW
niet opnieuw tijdelijk te verlengen, maar hier niet langer een einddatum voor
instroom aan te verbinden. Om eenzelfde reden vragen we ook de leeftijdsgrens van
60 jaar te handhaven in plaats van deze te verhogen naar 60 jaar en vier maanden.
c. Maak extra middelen vrij voor armoedebestrijding op lokaal niveau en zet deze
ook in voor ondersteuning van 55-plussers
Tot 2020 maakt het kabinet extra middelen vrij voor armoedebestrijding. Deze
middelen worden primair ingezet voor de bestrijding van armoede onder kinderen.
Met extra middelen kunnen gemeenten echter ook 55-plussers helpen.
d. Blijf werken aan het terugdringen van stapeling van zorgkosten
Zoals het SCP in het eerdergenoemde rapport Armoede in kaart 2018 al aangeeft
hebben zorgkosten een grote invloed op het besteedbaar inkomen. KBO-PCOB is dan
ook blij met de invoering van het Wmo-abonnementstarief. Maar is niet alleen de
eigen bijdrage voor Wmo-zorg kan ervoor zorgen dat het moeilijk rondkomen is.
Naast de eigen bijdrage voor de Wmo, gaat het om het eigen risico in het kader van
de Zorgverzekeringswet (Zvw), de eigen bijdragen voor de (Wlz), de aanvullende
eigen betalingen voor de Wlz en hogere woon- en leefkosten. Al deze aparte
kostenposten leiden er voor mensen die voor een groot deel of hun hele leven zijn
aangewezen op zorg en ondersteuning toe dat zij het jarenlang financieel heel lastig
hebben. Een groot verschil kan gemaakt worden door in te grijpen in de eigen
bijdrage voor de Wlz in aanvulling op de maatregel vermogensinkomensbijtelling.
e. Zorg ervoor dat mensen gebruik maken van de toeslagen waar zij recht op
hebben
In opdracht van onder meer KBO-PCOB heeft Regioplan in 2018 onderzoek gedaan
naar de (onder)benutting van de huur-of zorgtoeslag onder senioren. Daaruit bleek
dat 230.000 huishoudens in Nederland het risico lopen huur- of zorgtoeslag te laten
liggen.7 Wij hebben hierover intussen gesproken met het ministerie. Mede aan de
hand van de resultaten van het nog te verschijnen IBO Toeslagen hopen we dat het
ministerie op korte termijn verdere stappen zet om het niet-gebruik terug te dringen.
Gezien de hoge aantallen huishoudens die niet de toeslag krijgen waar zij recht op
hebben en de gevolgen daarvan, is hierbij haast geboden.
Over deze en andere oplossingsrichtingen denkt KBO-PCOB vanzelfsprekend graag met u
mee.

6

https://cris.maastrichtuniversity.nl/portal/files/33185684/ROA_R_2019_1_APG.pdf
Regioplan, (Onder)benutting zorgtoeslag en huurtoeslag door senioren, https://www.kbo-pcob.nl/wpcontent/uploads/2018/09/2018-09-06-18097-Eindrapport-onderbenutting-zorgtoeslag-en-huurtoeslag-doorsenioren-Regioplan-11sept18.pdf
7