M o n i t o r B e t a l i ng s a c h t e r s t a nd e n

Nulmeting 2008

Paul Vroonhof
Florieke Westhof
Zoetermeer, 17 november 2008

Dit onderzoek is gefinancierd door het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.

De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij EIM bv. Het gebruik van cijfers en/of
teksten als toelichting of ondersteuning in artikelen, scripties en boeken is toegestaan mits
de bron duidelijk wordt vermeld. Vermenigvuldigen en/of openbaarmaking in welke vorm
ook, alsmede opslag in een retrieval system, is uitsluitend toegestaan na schriftelijke
toestemming van EIM bv. EIM bv aanvaardt geen aansprakelijkheid voor drukfouten en/of
andere onvolkomenheden.

The responsibility for the contents of this report lies with EIM bv. Quoting numbers or text
in papers, essays and books is permitted only when the source is clearly mentioned. No part
of this publication may be copied and/or published in any form or by any means, or stored
in a retrieval system, without the prior written permission of EIM bv. EIM bv does not
accept responsibility for printing errors and/or other imperfections.

Inhoudsopgave

Samenvatting en conclusies

5

1

Inleiding

13

2

Interpretatie resultaten: definities en steekproef

15

2.1

Definitie betalingsachterstanden

15

2.2

Betrouwbaarheid aantallen - kwaliteit steekproef

18

3

Kenmerken betalingsachterstanden

21

3.1

Inleiding

21

3.2

Achterstallige rekeningen

22

3.3

Kredietverschaffing en leningen

27

3.4

Afbetalingsregelingen

28

3.5

Rood staan

30

3.6

Creditcard

31

3.7

Samenhang tussen achterstallige rekeningen en overige
betalingsachterstandvormen

32

3.8

Totaal aantal huishoudens met betalingsachterstanden

36

4

Kenmerken huishoudens met betalingsachterstanden

37

4.1

Inleiding

37

4.2

Achterstallige rekeningen

37

4.3

Kredietverschaffing en leningen

46

4.4

Afbetalingsregelingen

52

4.5

Rood staan

58

4.6

Creditcard

66

4.7

Betalingsachterstandvormen naar kenmerken

73

5

Praktische gevolgen en ervaringen van huishoudens
met betalingsachterstanden

87

5.1

Inleiding

87

5.2

Praktische gevolgen

87

5.3

Beleving

88

Bijlagen
I

Onderzoeksverantwoording

91

II

Samenstelling begeleidingscommissie

93

III

Vergelijking met ander inkomens- en armoedeonderzoek in Nederland

95

IV

Vragenlijst telefonische enquête

99

V

Bestandsbeschrijving respondenten

123

VI

Thuiswonende kinderen van 18 jaar of ouder

129

3

Samenvatting en conclusies

Achtergrond en doel Monitor betalingsachterstanden
Armoede en in het bijzonder schuldenproblematiek staan in toenemende mate in
de belangstelling van de maatschappij en de politiek. Toch is veel feitelijke informatie hierover niet bekend. Deels hangt dat samen met definitieproblemen.
Het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft aan Panteia de opdracht gegeven een Monitor Betalingsachterstanden op te zetten. Deze Monitor
vormt het eerste deel van het onderzoek naar betalingsachterstanden en problematische schulden dat Panteia in opdracht van het ministerie van SZW uitvoert. Met het tweede deel zullen we het aantal huishoudens met (een risico op)
problematische schulden in beeld brengen.
De Monitor Betalingsachterstanden heeft als doel aan te geven hoe groot het
aantal huishoudens met betalingsachterstanden is, wat de kenmerken zijn van de
betalingsachterstanden en welke achtergrondkenmerken de huishoudens met betalingsachterstanden hebben. Omdat betalingsachterstanden zeer kunnen verschillen naar aard en duur is er bij de uitwerking van de onderzoeksvragen aandacht besteed aan een groot aantal verschillende aspecten van het begrip betalingsachterstanden. Het duur-aspect komt in het tweede deel van het onderzoek
aan bod.

Totaal aantal huishoudens met betalingsachterstanden
In de Monitor worden de volgende vormen van betalingsachterstanden beschouwd:
− achterstallige rekening (in de laatste 12 maanden)
− krediet of lening (op dit moment, exclusief hypotheken)
− afbetalingsregeling (op dit moment)
− rood staan (minimaal eens per maand in de afgelopen 12 maanden)
− creditcardschuld (afbetaling, op dit moment).
Met inbegrip van de 44.000 WSNP-trajecten1 zijn er in Nederland ruim 1,9 miljoen huishoudens waarin minimaal sprake is van een van bovenstaande vormen
van betalingsachterstand. Gerelateerd aan het totaal van bijna 7,1 miljoen huishoudens (CBS-Statline) blijkt dat dit bijna 27% van alle huishoudens is.

Kenmerken van verschillende vormen van betalingsachterstand
In het vervolg van deze samenvatting blijven de 44.000 huishoudens waarin een
WSNP-traject loopt buiten beschouwing. Het totale aantal huishoudens waar mee
gerekend wordt is 7.037.800.
A c ht er sta l l i ge r ek en i nge n
Ruim acht procent van de huishoudens heeft de afgelopen 12 maanden te maken
gehad met een achterstallige rekening. Dat zijn in totaal ruim 581.000 huishoudens. Anderhalf procent (100.000) had achterstallige rekeningen van vier of

1

Wet Schuldsanering Natuurlijke Personen. De burger ontvangt een krediet om zijn schulden af te
lossen. Dit krediet moet in maximaal drie jaar worden afgelost.

5

meer verschillende typen. In 66,9% van de gevallen1 had de achterstallige rekening (in minimaal één geval) een financiële reden. Dat zijn 379.000 huishoudens.
Binnen deze groep heeft ruim de helft (ongeveer 200.000 huishoudens) op dit
moment een achterstallige rekening.
Achterstallige rekeningen op ziektekostenverzekering, elektriciteit, water of gas,
hypotheek of huur en telefoonrekeningen komen het meest voor. Het betreft
steeds 2,7% tot 3,6% van alle huishoudens (190.000 tot 254.000).
De omvang van de opgetelde achterstallige rekeningen varieert sterk. Voor de
huishoudens die op dit moment een achterstallige rekening hebben met een financiële reden geldt dat bijna een op de drie (63.000 huishoudens) in totaal achterstallige rekeningen voor minder dan € 500. Een ruime meerderheid (81,9%,
161.000) heeft een achterstand van minder dan € 5.000. Ruim 13.000 huishoudens hebben achterstallige rekeningen die opgeteld meer dan € 20.000 bedragen.
1,6% van de huishoudens (ruim 110.000) geeft aan problemen te hebben ondervonden in de afgelopen 12 maanden bij het doen van een aankoop als gevolg
van een registratie bij het Bureau Krediet Registratie. Verder geeft 5,0% van de
huishoudens (ruim 352.000) aan in de afgelopen 12 maanden een brief van een
deurwaarder te hebben ontvangen als gevolg van een achterstallige rekening. Bij
bijna de helft hiervan (176.000 huishoudens) heeft dit geleid tot een contact met
een deurwaarder of incassobureau, of tot een schuldregeling. Van de huishoudens met een achterstallige rekening voor elektriciteit, water, gas of op de telefoonrekening (samen 5,8%, ruim 400.000 huishoudens) geeft ruim een kwart
(112.000 huishoudens) aan als gevolg van deze achterstand afgesloten te zijn
geweest van een van deze voorzieningen.
Ruim driekwart (151.000) van de huishoudens die op dit moment te maken hebben met een of meer achterstallige rekeningen ervaart de terugbetaling hiervan
als een zware last en 15,1% (30.000) ervaart dit enigszins als een last. Elektriciteit, water en gas, ziektekostenverzekering en hypotheek of huur wegen vooral
zwaar.
K r e d ie tv er sc ha ff i ng e n l e n in ge n
13,9% van de huishoudens (bijna 1 miljoen) gebruikt een krediet of lening.
Meestal (860.000 huishoudens, 87,9% van deze groep) betreft het één product.
Hypotheken zijn niet meegeteld. Een doorlopend krediet of persoonlijke lening
(8,8% van het totale aantal huishoudens, ruim 600.000) komt het meest voor,
gevolgd door het lenen van geld bij familie of vrienden (382.000 ofwel 5,4%).
Voor het doorlopend krediet/persoonlijke lening gaat het gemiddeld om ruim
€ 12.000, voor geld geleend bij familie, vrienden of kennissen om bijna
€ 10.000. Samenloop tussen de verschillende typen komt slechts beperkt voor.
De meest voorkomende typen achterstallige rekeningen kennen een samenloop
met het hebben van een doorlopend krediet of persoonlijke lening en het lenen
van vrienden, familie of kennissen. Het sterkst is dat met het hebben van een

1

6

Hier is gerekend met een totaal van 566.000; voor 15.000 huishoudens is niet waargenomen wat
de reden van de achterstallige rekening is omdat het betalingsachterstanden betrof die eerder
door de respondent als afbetalingsregeling beschouwd werden.

lening bij vrienden, familie of kennissen. De verschillen tussen de typen achterstallige rekeningen zijn daarbij zeer beperkt.
Van de huishoudens die op dit moment te maken hebben met een of meerdere
vormen van kredietverschaffing en leningen (979.000 huishoudens, 13,9% van
het totaal), geeft 33,7% (330.000) aan de terugbetaling hiervan helemaal niet
als een last te ervaren. 26,2% (256.000 huishoudens) ervaart het als een zware
last.
A f b eta l in gs r eg e l in ge n
6,0% van de huishoudens (422.000) is op dit moment goederen of diensten aan
het afbetalen. Meestal (354.000 huishoudens, 83,9% van deze groep) betreft het
één regeling, bij 4,2% (17.000 huishoudens) drie of meer. Gemiddeld staat er
nog € 3.800 open. De aanschaf van een auto op afbetaling komt het meest voor
(39,2%, bijna 166.000 huishoudens) gevolgd door producten gekocht bij een
postorderbedrijf (25,9%, 109.000). Daarbuiten gaat het om een zeer breed scala
aan producten.
Een lopende afbetalingsregeling voor een auto zegt weinig over het hebben van
achterstallige rekeningen. Voor de overige typen afbetalingsregelingen is deze
samenhang er duidelijk wel. Het sterkst is de samenhang tussen achterstallige
rekeningen voor hypotheek of huur en afbetalingsregelingen voor verbouwing of
inrichting van een huis en tussen achterstallige rekeningen voor hypotheek of
huur en afbetalingsregelingen voor leenbijstand.
In de groep huishoudens met afbetalingsregelingen van op afbetaling gekochte
goederen en diensten ervaart 40,9% (173.000) de terugbetaling helemaal niet
als een last. 18,0% (76.000 huishoudens) ervaart het als zwaar. Waar het gaat
om huishoudelijke apparatuur en bruin- en/of witgoed wordt terugbetaling vaker
(rond 50%, respectievelijk 27.000 en 28.000 huishoudens) als zware last ervaren.
R o od s ta a n
1,4 miljoen huishoudens hebben niet de mogelijkheid om rood te staan. Van de
overige huishoudens (ruim 5,6 miljoen) blijkt de helft (ruim 2,8 miljoen) nooit
rood te staan. 8,9% procent van deze overige huishoudens (501.000 huishoudens) geeft aan meestal rood te staan.
Met de toename van de frequentie van het rood staan, neemt ook het gemiddelde bedrag toe waarvoor rood wordt gestaan. De huishoudens die hooguit 1 maal
per jaar rood staan doen dit voor een gemiddeld bedrag van bijna € 600. Degenen die meestal rood staan, noemen een gemiddeld bedrag van € 2.100. Ter indicatie: een half jaar rood staan met gemiddeld dit bedrag op een lopende rekening kost effectief minimaal € 300.
Alle onderscheiden achterstallige rekeningen hangen zeer sterk samen met de
frequentie van het rood staan. Huishoudens met achterstallige rekeningen geven
in meerderheid aan meestal rood te staan. Dit varieert van 58% tot 67% voor de
verschillende typen achterstallige rekeningen. Dit contrasteert met het beeld bij
alle huishoudens die rood kunnen staan: 8,9% hiervan geeft aan meestal rood te
staan, en ongeveer de helft geeft aan nooit rood te staan.
Hoe hoger de frequentie van het rood staan, hoe vaker respondenten aangeven
moeite gehad te hebben met het weer bereiken van een positief saldo. Voor
7

huishoudens die aangeven meestal rood te staan geldt dat voor 69,1% (346.000
huishoudens), voor huishoudens die hooguit één keer per jaar rood staan geldt
dat voor 6,5% (52.000).
C re d it ca rd
Ruim 2,2 miljoen huishoudens (31,3% van alle huishoudens) hebben één creditcard, 8,6% (605.000) heeft er twee en 183.000 (2,6%) hebben er meer dan
twee. In totaal gaat het om ruim 2,9 miljoen huishoudens. Het bezit van meer
dan één creditcard kan een signaal zijn van betalingsproblemen. Van de huishoudens met een creditcard (ruim 2,9 miljoen) kan 3,9% (117.000) niet altijd in
de volgende maand de creditcardschuld aflossen, 94,0% (de rest weet het niet).
Van de huishoudens die niet altijd de volgende maand deze schuld kunnen aflossen (117.000 huishoudens) heeft ruim de helft op dit moment te maken met een
gespreide afbetalingsregeling. Deze ruim 60.000 huishoudens hebben gemiddeld
nog een bedrag openstaan van € 2.500. Ook over creditcardschulden wordt
meestal een hoog rentepercentage berekend.

Eerste indicatie risicofactoren
In de Monitor worden een aantal kruisverbanden geschetst tussen kenmerken
van huishoudens en het optreden van betalingsachterstanden.
I nk o me n
Er is een indeling gemaakt in twee groepen huishoudens: een groep huishoudens
met een huishoudensinkomen onder € 2.000 per maand (ongeveer een modaal
inkomen) en een groep met huishoudens met een huishoudensinkomen van
€ 2.000 of meer per maand. Vergelijken we beide groepen waar het gaat om het
bestaan van betalingsachterstanden, dan geldt voor de inkomensgroep met een
huishoudensinkomen onder € 2.000 per maand dat:
− alle typen achterstallige rekeningen twee tot drie keer zo vaak voorkomen;
− twee keer zo vaak geld geleend is bij vrienden, familie of kennissen;
− doorlopend krediet/persoonlijke lening iets vaker voorkomt;
− er vaker afbetalingsregelingen lopen, met uitzondering van de auto.
− er minder vaak af en toe rood gestaan wordt, vaker nooit rood gestaan wordt
en meer dan twee keer zo vaak meestal rood gestaan wordt
− het bijna drie keer zo vaak voorkomt dat een creditcardschuld niet in de volgende maand voldaan kan worden, en er vier keer zo vaak betalingsregelingen
lopen (alleen huishoudens met creditcard zijn meegenomen).
Naast de indeling in twee groepen, is ook een indeling in drie groepen met als
extra grens € 1.000 euro gemaakt. De groepen tot € 1.000 en van € 1.000 tot
€ 2.000 bleken niet veel uiteen te lopen.
L ee ft i j d
Er is een indeling gemaakt in vier leeftijdsklassen. Deze groepen zijn vergeleken
waar het gaat om het bestaan van betalingsachterstanden. Dit leverde de volgende observatie op: de 65+-groep scoort veel lager (betalingsachterstanden
komen minder voor in deze groep) dan de andere groepen voor alle typen betalingsachterstanden. Meer algemeen geldt dat hoe jonger de respondent, hoe vaker er betalingsachterstanden optreden. Alleen bij de creditcardschulden is dit
minder het geval. Daar heeft de groep van 35 tot 50 jaar relatief het meest mee
te maken.

8

H u is ho ud en sa m en st e l lin g
Er is een indeling gemaakt in vier groepen huishoudens: alleenstaanden met kinderen, alleenstaanden zonder kinderen, samenwonenden/gehuwden met kinderen en samenwonenden/gehuwden zonder kinderen. Hierbij geldt voor de groep
alleenstaanden met kinderen dat deze:
− aanzienlijk vaker te maken heeft met achterstallige rekeningen;
− bijna vier keer zo vaak geld heeft geleend van familie, vrienden of kennissen.
Ook is vaker een krediet of lening afgesloten;
− een hogere score heeft op afbetalingsregelingen, met uitzondering van de auto;
− het vaakst rood staat, maar ook het vaakst, samen met de samenwonend/gehuwden zonder kinderen nooit rood staan;
− iets vaker te maken heeft met een creditcardschuld die niet altijd in de volgende maand kan worden afgelost.
Samenwonenden/gehuwden zonder kinderen hebben duidelijk het minst te maken met betalingsachterstanden.
O p l ei d in g
Er is een indeling gemaakt in drie groepen huishoudens op basis van het opleidingsniveau van de respondent. Deze vergelijking leverde op dat laag-opgeleiden
(tot VMBO/LBO) vaker te maken hebben met achterstallige rekeningen en afbetalingsregelingen. Ook geven zij vaker aan meestal rood te hebben gestaan,
maar ook vaker nooit rood. Problemen met creditcardschulden komen ook meer
voor in deze groep. Voor kredieten en leningen geldt dat opleidingsniveau niet in
verschillen resulteert.
E tn ic i te i t
Er is ook een vergelijking gemaakt tussen huishoudens waarvan de respondent
respectievelijk niet-westers allochtoon en niet-allochtoon of westers allochtoon is
volgens de door het CBS gehanteerde definitie. Uit deze vergelijking komt naar
voren dat de kans dat niet–westerse allochtone huishoudens op een van de onderscheiden typen een achterstallige rekening (gehad) hebben drie tot vijf keer
zo groot is. De kans op een lopende afbetalingsregeling is vooral veel groter bij
bruin- of witgoed (27 keer zo groot), bij de producten gekocht bij postorderbedrijven (acht keer zo groot) en bij huishoudelijke apparatuur (vijf keer zo groot).
De kans op een doorlopend krediet of persoonlijke lening en de kans op leningen
bij vrienden, familie of kennissen is aanzienlijk groter (tegen de vier keer zo
groot). Dat geldt ook voor meestal rood staan (ruim drie keer zo groot) en voor
creditcardschulden en lopende afbetalingsregelingen daarvan op dit moment.
T i j ds be st e di ng / po si t ie o p d e a r be i ds ma rk t
Er is ook een vergelijking gemaakt op basis van de tijdbesteding, ofwel de positie
op de arbeidsmarkt, van de respondent. Uit deze vergelijking komt naar voren
dat vooral de huishoudens van arbeidsongeschikten en werklozen/werkzoekenden een zeer grote kans maken op bijna alle onderscheiden typen betalingsachterstanden. Daarbij springen achterstallige rekeningen, leningen
bij vrienden, familie of kennissen, afbetalingen van postorderbedrijfproducten en
meestal rood staan er nog eens extra uit. Studenten scoren hoog op veel typen
achterstallige rekeningen, afbetalingsregelingen voor postorderbedrijfproducten
en op meestal rood staan. De groep die met pensioen of VUT is, scoort laag op
alle vormen van betalingsachterstanden en de typen daarbinnen.

9

Belangrijkste conclusies
De vraag hoeveel huishoudens (een risico op) problematische schulden hebben
komt in het tweede verdiepende deel van het onderzoek aan de orde. Het bestaan van betalingsachterstanden kan wel gezien worden als randvoorwaarde,
waarmee de Monitor een groslijst weergeeft van huishoudens die mogelijk te
maken hebben met (risico's op) problematische schulden.
Met deze monitor kunnen al wel enkele conclusies getrokken worden die een
voorzichtig beeld geven van de problematiek en de risico-factoren. We gaan in
die context kort in op drie aspecten:
− de kans dat specifieke groepen huishoudens betalingsachterstanden hebben;
− de mate waarin vormen van betalingsachterstanden samenlopen;
− de ervaren zwaarte en praktische gevolgen van betalingsachterstanden.

D e k a n s da t s pe c if i ek e g r oe p en hu i sho ud en s be ta l in gsa cht e rs ta n de n
h e bb en
Uit de analyses komt naar voren dat vooral huishoudens waarvan de respondent
arbeidsongeschikt of werkloos/werkzoekend is en huishoudens met een nietwesters allochtone respondent een veel groter dan gemiddelde kans lopen op de
meeste onderscheiden typen betalingsachterstanden evenals de groep alleenstaanden met kinderen. In mindere mate laten ook huishoudens met een huishoudensinkomen tot € 2.000 per maand, huishoudens met een respondent jonger dan 35 jaar, laagopgeleide huishoudens en studenten verhoogde kansen op
een aantal typen betalingsachterstanden zien.
In dit verband valt verder op dat huishoudens waarvan de respondent 65 jaar of
ouder is, juist een hele lage kans op de meeste onderscheiden typen betalingsachterstanden hebben.

D e ma te wa a r in v or m en va n b eta l i ngs a ch te rs ta n d en sam en l op en
Vooruitlopend op het verdiepende deel van het onderzoek is gekeken naar de
samenloop tussen het hebben van achterstallige rekeningen in de afgelopen 12
maanden en de overige betalingsachterstandvormen.
Er blijkt een duidelijke samenhang te bestaan tussen de meest voorkomende typen achterstallige rekeningen en het hebben van een doorlopend krediet of persoonlijke lening en (vooral) het lenen van geld bij vrienden, familie of kennissen.
Een lopende afbetalingsregeling voor auto's zegt weinig over het hebben van
achterstallige rekeningen. Voor de overige typen afbetalingsregelingen is deze
samenhang er duidelijk wel.
Alle onderscheiden achterstallige rekeningen hangen zeer sterk samen met de
frequentie van het rood staan. Voor alle typen geldt dat de ruime meerderheid
van de huishoudens met een achterstallige rekening aangeeft meestal rood te
staan.

D e er va r en zwa a rt e en p ra k t is ch e ge vo l ge n va n b et a li ng sa ch t er sta n den
De respondenten is gevraagd hoe zwaar het terugbetalen van betalingsachterstanden hen valt. In vergelijking met de andere vormen, worden de achterstallige rekeningen aanzienlijk vaker als een zware last ervaren, namelijk in 76,5%
10

(151.000) van de huishoudens die op dit moment een betalingsachterstand om
financiële redenen hebben. Elektriciteit, water en gas, ziektekostenverzekering
en hypotheek of huur wegen met name zwaar. Binnen de andere vormen worden
afbetalingsregelingen voor huishoudelijke apparatuur en bruin- en/of witgoed relatief vaak (in beide gevallen ongeveer de helft van de huishoudens met een
dergelijke afbetalingsregeling, wat in beide gevallen overeenkomt met ongeveer
27.000 huishoudens) als zware last ervaren. Verder valt op dat van de huishoudens die aangeven meestal rood te staan een groot deel (346.000 huishoudens)
moeite gehad heeft met het bereiken van een positief saldo.
Ruim 110.000 huishoudens geven aan problemen te hebben ondervonden in de
afgelopen 12 maanden bij het doen van een aankoop als gevolg van een registratie bij het Bureau Krediet Registratie. 352.000 huishoudens hebben in de afgelopen 12 maanden een brief van een deurwaarder ontvangen als gevolg van
een achterstallige rekening. Bij bijna de helft hiervan heeft dit geleid tot een
contact met een deurwaarder of incassobureau, of tot een schuldregeling. Van de
huishoudens met een achterstallige rekening voor elektriciteit, water, gas of op
de telefoonrekening geeft ruim een kwart aan als gevolg van deze achterstand
afgesloten te zijn geweest van een van deze voorzieningen.

11

1

Inleiding

In deze rapportage worden de resultaten weergegeven van de Monitor Betalingsachterstanden 2008. Deze Monitor vormt het eerste deel van een onderzoek naar
betalingsachterstanden en problematische schulden dat Panteia in opdracht van
het ministerie van SZW uitvoert. Het tweede deel zal bestaan uit een verdiepend
onderzoek om inzicht te krijgen in de huishoudens met (een risico op) problematische schulden, voornamelijk gebaseerd op interviews.
De Monitor Betalingsachterstanden heeft als doel het aantal huishoudens met betalingsachterstanden in beeld te brengen en de kenmerken van de betalingsachterstanden en de achtergrondkenmerken van de huishoudens met betalingsachterstanden te beschrijven.
Om dit doel te realiseren zijn de volgende onderzoeksvragen geformuleerd:
1

Wat is het aantal huishoudens met betalingsachterstanden in Nederland?

2

Op welke terreinen doen zich deze betalingsachterstanden voor?

3

In hoeverre hebben betalingsachterstanden betrekking op aangegane financieringsverplichtingen voor de langere termijn (leningen) of korte termijn
(roodstand op een betaalfaciliteit)?

4

Wat zijn de kenmerken van de huishoudens met betalingsachterstanden?

5

Hoe zwaar wegen de betalingsachterstanden praktisch en in de beleving van
het huishouden?

Omdat er via bestaande bronnen geen compleet én actueel beeld gegeven kon
worden van álle betalingsachterstanden, is de Monitor opgezet via een grootschalige telefonische enquête onder 4.000 huishoudens. Bijkomend voordeel
hiervan is dat een groot deel van de huishoudens geselecteerd kon worden voor
het nog te verrichten verdiepende onderzoek naar het aantal huishoudens met
(een risico op) problematische schulden. Er is bij de ontwikkeling van de vragenlijst zo veel mogelijk aangesloten bij bestaande bronnen zoals CBS, IVA en
NVVK. Dit maakt het mogelijk om de resultaten uit deze Monitor Betalingsachterstanden te vergelijken met resultaten uit andere bronnen (in Bijlage III). Verder
dient de Monitor als nulmeting – de opzet is zo dat deze periodiek op gelijke wijze kan worden herhaald.

O p ze t ra pp or t
Omdat betalingsachterstanden zeer kunnen verschillen van aard is er bij de uitwerking van de onderzoeksvragen aandacht besteed aan verschillende aspecten
van het begrip betalingsachterstanden. Voor de interpretatie van de resultaten is
het verder van groot belang inzicht te krijgen in de representativiteit van de uitkomsten. In hoofdstuk 2 wordt uitgebreid bij deze aspecten stilgestaan.
Hoofdstuk 3 bevat de resultaten per betalingsachterstandvorm. Bij hoeveel huishoudens komen deze voor, en wat is de omvang? Binnen de betalingsachterstandvormen wordt daarbij onderscheid gemaakt tussen verschillende typen,
waarmee de onderzoeksvragen 1 tot en met 3 worden beantwoord. Ook de samenloop tussen de verschillende vormen wordt bestudeerd.

13

In hoofdstuk 4 wordt vervolgens ingezoomd op de kenmerken van huishoudens
met betalingsachterstanden. Hierbij worden de verschillende vormen onderscheiden naar onder meer leefsituatie, leeftijd, etniciteit, opleidingsniveau, tijdsbesteding en inkomen. Ook worden vast een aantal kruisverbanden tussen kenmerken van huishoudens en het optreden van betalingsachterstanden geschetst.
De onderzoeksverantwoording staat in bijlage I. Bijlage II geeft de samenstelling
van de begeleidingscommissie: de namen van de leden en de organisaties waar
zij werkzaam zijn. Bijlage III bevat een vergelijking van de onderzoeksresultaten
met resultaten van eerder onderzoek. In bijlage IV wordt de vragenlijst van de
enquête weergegeven. Bijlage V bevat een beschrijving van de respondenten en
hun huishoudens op basis van algemene kenmerken. De financiële situatie van
de thuiswonende kinderen 18+ wordt weergegeven in Bijlage VI.

14

2

Interpretatie resultaten: definities en steekproef

In het verleden is vaak gebleken dat het niet eenvoudig is goede informatie te
verzamelen over betalingsachterstanden en schulden. Dat ligt aan de gevoeligheid van het onderwerp, maar ook aan praktische meetproblemen in allerlei opzichten. Zaken die daarbij een rol spelen zijn:
− te hanteren definities
− het opzetten van een representatieve steekproef en het beoordelen van de
respons
− het ophogen van resultaten.
Gezien het belang van deze aspecten besteden we hier in dit hoofdstuk ruimschoots aandacht aan.

2.1

Definitie betalingsachterstanden
Omdat betalingsachterstanden zeer kunnen verschillen van aard is er bij de uitwerking van de onderzoeksvragen aan verschillende aspecten van het begrip betalingsachterstanden aandacht besteed. Dit is gedaan om een zo reëel en compleet mogelijk beeld te krijgen van huishoudens die op de een of andere manier
te maken hebben met betalingsachterstanden. Er is voor gekozen een breed begrip te hanteren in de Monitor. De volgende vormen van betalingsachterstanden
zijn meegenomen:
− achterstallige rekeningen
− kredieten en (persoonlijke) leningen
− op afbetaling gekochte goederen
− creditcardschulden
− rood staan.
Op al deze vormen wordt kort ingegaan, vooral vanuit het oogpunt van het interpreteren van onderzoeksresultaten.

2 . 1 . 1 A c ht er sta l l i ge r ek en i nge n
Het begrip achterstallige rekening is breed ingestoken en vervolgens binnen de
vragenlijst vernauwd. In eerste instantie is gekeken naar achterstallige rekeningen in de afgelopen 12 maanden, waarbij in principe alle achterstanden (dus een
te laat betaalde rekening en in die zin opgebouwde betalingsachterstand) zijn
meegenomen.
Binnen dit totaal komen natuurlijk ook veel achterstanden voor die weinig of
niets zeggen over de financiële gezondheid van huishoudens. Een te laat betaalde rekening kan bijvoorbeeld ook zoekgeraakt zijn. Daarom is ook gevraagd naar
de reden van de achterstallige rekening. Daarbij zijn de volgende antwoordcategorieën voorgelezen:
1

financieel

2

vergeten

3

achterstand in eigen administratie

4

fout in administratie van de organisatie

5

anders, namelijk ……

15

Daarbij is de categorie 'anders' achteraf bijna volledig gehercodeerd zodat deze
antwoorden ook onder de eerste 4 categorieën kwamen te vallen1. In diverse
analyses zijn alleen de huishoudens meegenomen die 'financieel' als antwoord
gaven - dit wordt in de tekst van het rapport en bij tabellen steeds vermeld. Het
is denkbaar dat 'achterstand in eigen administratie' ook een financiële achtergrond heeft - door respondenten bewust of onbewust als zodanig genegeerd. Gezien het beperkte aantal antwoorden in deze categorie (7%) kan wel gesteld
worden dat dit zeker niet op grote schaal aan de orde is.
Verder is, om aan te sluiten bij de overige betalingsachterstandvormen, gevraagd of de huishoudens op dit moment een achterstallige rekening hebben.
Ook bij de andere betalingsachterstandvormen hebben de vragen betrekking op
de huidige situatie. Een groot voordeel is ook dat het totale aantal huishoudens
met betalingsachterstanden nauwkeuriger in kaart gebracht kan worden - respondenten geven beter antwoord op vragen over de huidige situatie - en beter
interpreteerbaar is. Mogelijk staat daar als nadeel tegenover dat de groep huishoudens met een risico op problematische schulden licht wordt onderschat.
Voor de volledigheid ook nog even de onderscheiden typen achterstallige rekeningen, ingedeeld op basis van onderwerp:
− Hypotheek of huur.
− Elektriciteit, water of gas.
− Ziektekostenverzekering.
− Leningen of op afbetaling kopen (het gaat om achterstand op de geplande terug- of afbetaling).
− Inboedel- of WA-verzekering.
− Telefoonrekeningen (telefoonrekeningen van kinderen tellen ook mee).
− Overige rekeningen, zoals schoolgeld, collegegeld, belastingen, alimentatie of
abonnementen.
Bij deze categorie past nog één opmerking: alle belastingschulden - dit kwam
niet vaak voor - zijn hierbij ingedeeld. Op basis van de gevraagde informatie
was een nadere onderverdeling (te late betaling, te hoog ingeschatte voorlopige teruggave, etc.) niet mogelijk. Voor het totaal van de betalingsachterstanden maakt dit uiteraard geen verschil.
2 . 1 . 2 K r e d ie te n en ( p er so on l ij k e) le n ing e n
Onder kredieten en leningen zijn de volgende typen uitgevraagd:
− Doorlopend krediet of persoonlijke lening
− Lening bij vrienden, familie of kennissen
− Onderpand of belening bij een gemeentelijk pandhuis (pandhuishouder) of in
de verkoop/terugkoopoptie bij een commerciële partij zoals Cash Converters,
of Money Wheels
− Studieschuld
− Overige leningen (komt zeer beperkt voor).
Vermeldenswaardig voor deze vorm is vooral het ontbreken van hypotheken als
categorie. De kosten van wonen (inclusief eventuele vakantiehuizen en bedrijfspanden) worden hiermee impliciet gelijkgeschakeld met het huren van woon-

1

16

Hercodering resulteerde ook in verschuivingen tussen de verschillende vormen van betalingsachterstanden, waardoor in enkele gevallen niet de volledige groep alle vragen voorgelegd kreeg die
relevant waren (bij de vorm waar de betalingsachterstand in tweede instantie is ingedeeld).

ruimte. Leningen waarvoor een woning als onderpand gegeven wordt, zijn in
principe wel meegenomen, maar het is denkbaar dat deze in een enkel geval
door de respondent onder 'hypotheek' aangegeven zijn. Dit antwoord kwam echter slechts sporadisch naar voren bij overige leningen.
Voor ieder aangegeven type krediet/lening is verder gevraagd naar de omvang
en de (ervaren) zwaarte van het terugbetalen.
2 . 1 . 3 O p a fb et a l i ng g ek o ch te g o ed e re n
Bij betalingsachterstanden in de vorm van afbetalingsregelingen op aangeschafte
goederen of diensten is als eerste gevraagd of er op dit moment een dergelijke
regeling loopt binnen het huishouden. Als toelichting werd daarbij gegeven: 'een
afbetalingsregeling wil zeggen dat u iets op krediet heeft gekocht, waarvoor u in
termijnen terug moet betalen'. Als deze vraag bevestigend beantwoord werd, is
vervolgens gevraagd op welk type product of dienst de regeling betrekking had.
Ook is gevraagd naar het openstaande bedrag en de (ervaren) zwaarte van het
aflossen.
Daar waar onder deze categorie het afbetalen van studieschuld of belastingschuld als antwoord gegeven werd, is gehercodeerd. Deze antwoorden zijn respectievelijk als lening en als achterstallige rekening in de resultaten opgenomen.
In welke mate klantenpassen waarmee op afbetaling gewinkeld kan worden ook
hierin meegenomen zijn door respondenten is onduidelijk. In feite betreft het
hier een bijzondere soort creditcard (zie verder). Het lijkt waarschijnlijk dat als
in termijnen terugbetaald wordt, de respondenten dit óf bij op afbetaling gekochte goederen/diensten óf bij creditcard wel hebben meegenomen, maar zeker is
dit niet. In een eventueel vervolg op deze Monitor moet hier dan ook aandacht
aan besteed worden.
2 . 1 . 4 C re d it ca rd sch u ld en
Bij de vorm creditcardschulden is in eerste instantie gevraagd of huishoudens
een creditcard (aangereikte voorbeelden: Mastercard, Visacard en American Express) in hun bezit hebben. Net zoals dat bij achterstallige rekeningen het geval
was, is ook het hebben van een creditcard op zich geen probleem. Daarom is
vervolgens gevraagd of het huishouden de creditcardschuld altijd in de volgende
maand kan aflossen. Is dat niet het geval, dan kan dit een duidelijke indicator
zijn dat de creditcard gebruikt wordt voor het opvangen van liquiditeitsproblemen - de rente die aan de creditcardmaatschappijen betaald moet worden, is
doorgaans hoog. Om de onderzoeksresultaten ook voor deze vorm vergelijkbaar
te maken met de overige vormen (zie ook achterstallige rekening), is verder gevraagd of het huishouden op dit moment te maken heeft met een gespreide afbetaalregeling van een creditcardschuld, en (zo ja) voor welk bedrag.
2 . 1 . 5 R o od s ta a n
Bij het rood staan is uitgevraagd of het huishouden over deze mogelijkheid beschikt op een of meerdere betaalrekeningen. Zo ja, dan is de volgende vraag
voorgelegd: kunt u aangeven welke van de volgende stellingen het meest op uw
huishouden van toepassing is?
1

staat nooit rood

2

staat hooguit één keer per jaar rood

3

staat hooguit één keer per kwartaal rood

17

4

staat hooguit één keer per maand rood

5

staat meestal rood

Terugkijkend is deze vraag niet optimaal geformuleerd. Zo bevatten alleen de
eerste en de laatste categorie informatie over de duur van het rood staan, en is
er geen heldere termijn aangegeven. In een eventuele vervolgmonitor moet dit
verbeterd worden. Het is wel duidelijk dat respondenten die 'staat meestal rood'
als antwoord geven, daarmee aangeven dat zij vaak en lang rood staan.
2 . 1 . 6 P ro b l ema t isc he s chu l d en?
In welke mate geven de verzamelde gegevens over bovenstaande betalingsachterstandvormen nu een beeld van het bestaan van problematische schulden of
risico's daarop? Daarover vallen enkele observaties te maken.
In de eerste plaats is het zo dat het bestaan van de genoemde betalingsachterstandvormen niet veel zegt over het bestaan van een (risico op een) problematische schuld. Bij achterstallige rekeningen en creditcardschulden is daar binnen
het onderzoek al nadrukkelijk rekening mee gehouden. Ook voor de andere vormen kunnen echter aan betalingsachterstanden ook zakelijke overwegingen (het
alternatief voor een betalingsachterstand is bijvoorbeeld boetes op het eerder
vrijmaken van spaartegoeden) of andere redenen ten grondslag liggen die niets
met problematische schulden van doen hebben. Het bestaan van betalingsachterstanden kan wel gezien worden als randvoorwaarde, waarmee de Monitor een
groslijst weergeeft van huishoudens die mogelijk te maken hebben met (risico's
op) problematische schulden.
Het bestaan van meerdere betalingsachterstanden is al een betere indicator voor
mogelijke problemen. Ook hier wordt in de Monitor op ingegaan. Geheel eenduidige uitspraken hierover zijn echter niet mogelijk zonder in te gaan op de ontwikkeling van de betalingsachterstanden en de ontstaansgeschiedenis daarvan.
In het tweede onderzoeksdeel zal hier uitgebreid aandacht aan besteed worden.
Dat geldt ook voor andere aspecten zoals de duur en de omvang van betalingsachterstanden en de (ervaren) zwaarte van het aflossen daarvan.

2.2

Betrouwbaarheid aantallen - kwaliteit steekproef
Voor de enquête is een steekproef getrokken onder huishoudens die gebruik maken van een vaste telefoonaansluiting. Naast het evidente kostenvoordeel boven
het fysiek bezoeken van huishoudens, heeft dit als voordeel dat weging en ophoging van de resultaten naar voor Nederland representatieve gegevens eenvoudiger is.
Aan deze keuze kleven ook nadelen. Het belangrijkste nadeel is dat niet alle
huishoudens beschikken over een vaste telefoonaansluiting - en dat daarbij een
verband met het bestaan van betalingsachterstanden voor de hand ligt. Het komt
tegenwoordig natuurlijk door de hele maatschappij heen voor dat een huishouden alleen nog mobiele telefonie gebruikt. Zolang dat niet samenhangt met betalingsachterstanden mag worden aangenomen dat weging dit probleem opvangt.
In het vervolg van deze paragraaf laten we zien dat bovengenoemd nadeel in de
praktijk meevalt en dat de voordelen van een telefonische enquête overheersen.

18

A na l ys e be r e ik ba a r he i d d oe l gr o ep v ia va s te t e le f oon
Om de onderzoeksresultaten in dit verband op waarde te kunnen schatten, is een
driedeling van huishoudens relevant:
− huishoudens waarin een traject in het kader van de Wet Schuldsanering Natuurlijke Personen (WSNP) doorlopen wordt;
− huishoudens waarin een minnelijk schuldhulpverleningstraject loopt. Dit zijn
trajecten buiten het (wettelijk) kader van de WSNP, uitgevoerd door een
breed scala aan publieke en private organisaties, waaronder de sociale dienst,
het maatschappelijk werk en de kredietbank. De schuldhulpverlening kan de
vorm hebben van schuldbemiddeling, schuldsanering, budgetbegeleiding of
budgetbeheer.
− overige huishoudens.

H u is ho ud en s w a a r i n een WS NP -t ra je ct d oo r lo pe n wo r dt
Personen in een WSNP-traject hebben in zeer beperkte mate zeggenschap over
(hun) financiële patronen. De meeste enquêtevragen zijn voor deze groep dan
ook niet relevant en/of niet zonder diverse nuanceringen te beantwoorden. Bovendien zullen zij slechts bij uitzondering beschikken over een aansluiting voor
vaste telefonie (want: relatief eenvoudig door te voeren bezuiniging, opgelegd
door de bewindvoerder). Dat geldt overigens ook voor een internetaansluiting.
Ook is bekend dat deze huishoudens relatief slecht meedoen aan deur-totdeurenquêtes, bijvoorbeeld door angst voor schuldeisers of andere sociaalmaatschappelijke problemen.
Deze groep is daarom weggedefinieerd uit het onderzoek. Het aantal lopende
WSNP-trajecten, ongeveer 44.000 op 1 januari 2008, is in de Monitor WSNP voldoende nauwkeurig waargenomen om in de Monitor Betalingsachterstanden te
gebruiken1. Dit aantal is voor de ophoging van de onderzoeksresultaten afgetrokken van het totale aantal huishoudens in Nederland. De wegingsfactor is niet
aangepast, wat impliciet veronderstelt dat de WSNP-trajecten gelijk (net als de
rest van de huishoudens) verdeeld zijn over leeftijd, opleiding en huishoudenssamenstelling. Dit kan een kleine vertekening van de resultaten tot gevolg hebben. Ook kan een vertekening ontstaan omdat WSNP-trajecten geen huishoudens
maar personen betreffen.

H u is ho ud en s w a a r i n een m in ne l i jk s chu l dhu l pve r l en i ng tra j ec t do o rl o p e n wo rd t
In vergelijking met personen in een WSNP-traject hebben personen in een minnelijk schuldhulpverleningtraject duidelijk meer zeggenschap over (hun) financiële patronen. De enquêtevragen zijn voor deze groep dan ook wel relevant. Vaker
dan personen in een WSNP-traject zullen zij beschikken over een aansluiting
voor vaste telefonie, ook al geldt natuurlijk ook voor deze groep dat het stopzetten van de vaste telefoon een relatief eenvoudig door te voeren bezuiniging is.
Dat geldt overigens ook voor een internetaansluiting. Ook bij deur-totdeurenquêtes zullen (deels) dezelfde problemen spelen als bij de WSNPtrajecten.

1

Berg, M. von, e.a., Monitor Wsnp; Vierde meting, IVA, augustus 2008.

19

Deze groep is in principe meegenomen in de Monitor, ook omdat geen bruikbare
randtotalen beschikbaar zijn. Een benadering van het aantal trajecten dat loopt
bij leden van de NVvK1 en een benadering van het marktaandeel van deze NVvKleden zijn wel beschikbaar. Gecombineerd levert dit een zeer globale expertschatting op van ruim 70.000 lopende trajecten. In de Monitor komen we (na
weging en ophoging) op krap 60.000 huishoudens waarin een minnelijk schuldhulpverleningtraject loopt. Een onderschatting derhalve van (globaal) ruim
10.000 huishoudens (een kleine 20% ten opzichte van de waarneming in het onderzoek). De resultaten zijn hiervoor niet gecorrigeerd, omdat er geen gegevens
beschikbaar zijn waarop een dergelijke correctie gebaseerd kan worden.
Het aantal waarnemingen onder huishoudens waarin een minnelijk schuldhulpverleningtraject loopt is te klein om nader uit te splitsen. Deze huishoudens kunnen in de Monitor niet nader onderscheiden worden. Op deze groep wordt dieper
ingegaan in het tweede onderzoeksdeel, waarbij tevens nadrukkelijk ingegaan
zal worden op het al dan niet hebben van een vaste telefoonaansluiting en de
geschiedenis van het huishouden op dit punt. De aantallen kunnen dan nauwkeuriger ingeschat worden (om tot een schatting te komen van het totale aantal trajecten is bijvoorbeeld de verhouding tussen het aantal trajecten bij respectievelijk NVvK-leden en niet-NVvK-leden relevant).

O ve r i ge hu i sho ud en s
In relatie tot de betrouwbaarheid van de onderzoeksresultaten is de vraag relevant of er ook bij overige huishoudens - en dan vooral de huishoudens met risico's op problematische schulden - een systematische afwijking bestaat ten opzichte van het gemiddelde waar het gaat om het hebben van een vaste telefoonaansluiting. Op dit moment is slechts een kwalitatieve analyse mogelijk.
Het lijkt waarschijnlijk dat een meer dan gemiddeld deel van de huishoudens
zonder vaste telefoonaansluiting in een situatie verkeert waarin (risico's op) problematische schulden spelen. Daarbij lijkt het reëel aan te nemen dat dit minder
sterk is als geen traject doorlopen wordt. De schuldhulpverlener zal vaak het
idee aandragen de vaste telefoonaansluiting op te zeggen. Het lijkt ook waarschijnlijk dat er in huishoudens met beperkte betalingsachterstanden geen of
amper sprake is van afwijking van het gemiddelde.
Het tweede onderzoeksdeel moet op dit punt meer duidelijkheid verschaffen door
in te gaan op het al dan niet (en op welk moment) af (laten) sluiten van de vaste
telefoon. Tot die tijd moet worden volstaan met de constatering dat de Monitor
een lichte onderschatting vormt van het werkelijke aantal huishoudens met betalingsachterstanden, maar dat er geen reden is om aan te nemen dat het daarbij
om een groot aantal huishoudens gaat.

1

20

Vereniging voor schuldhulpverlening en sociaal bankieren.

3

Kenmerken betalingsachterstanden

3.1

Inleiding
In dit hoofdstuk wordt ingegaan op betalingsachterstanden en financieel gedrag
dat een verhoogd risico op betalingsachterstanden met zich meebrengt. Steeds
wordt gekeken naar het aantal huishoudens dat te maken heeft met de onderscheiden typen financiële verplichtingen. Daarbij blijven de ongeveer 44.000
huishoudens waarin een WSNP-traject loopt buiten beschouwing! Alleen in de
laatste paragraaf, waarin een totaaltelling gemaakt wordt van alle huishoudens
die te maken hebben met betalingsachterstanden, wordt deze groep wel meegenomen.
Ook de omvang van het bedrag komt aan de orde. Bij achterstallige rekeningen,
kredieten en leningen en afbetalingsregelingen wordt ook ingegaan op de specifieke terreinen waarop de achterstallige rekeningen zich voordoen c.q. de leningen en afbetalingsregelingen zijn afgesloten. In de laatste paragraaf wordt nader
ingegaan op de samenloop tussen het bestaan van achterstallige rekeningen en
overige betalingsachterstanden.

21

3.2

Achterstallige rekeningen
In Tabel 1 is weergegeven welk percentage huishoudens de afgelopen 12 maanden op enig moment te maken heeft gehad met welk(e) type(n) achterstallige
rekeningen.
Tabel 1

Aandeel huishoudens met achterstallige rekening in de afgelopen 12 maanden
naar type achterstallige rekening

Aandeel huishoudens met
achterstallige rekening in
de afgelopen 12 maanden
ten opzichte van totaal
Type achterstallige rekening

aantal huishoudens (%)

Ziektekostenverzekering

3,6

Elektriciteit, water of gas

3,1

Hypotheek of huur

2,9

Telefoonrekeningen

2,7

Leningen of op afbetaling kopen (achterstand in aflossing/rentebetaling/betaling)

1,5

Inboedel- of WA-verzekering

1,0

Overige rekeningen, zoals schoolgeld, belastingen of abonnementen

3,0

Totaal (=minimaal één achterstallige rekening)

8,3

Geen achterstallige rekening

91,7

Totaal

100,0

Bron: Panteia.

Achterstallige rekeningen voor ziektekostenverzekering, elektriciteit, water of
gas, hypotheek of huur en telefoon komen hierbij het meest voor, in 2,7% tot
3,6% van alle huishoudens1 (190.000 tot 254.000). Achterstallige rekeningen
voor leningen of afbetalingsregelingen en inboedel- of WA-verzekeringen komen
het minst voor.

1

22

Alle huishoudens is zoals vermeld exclusief 44.000 huishoudens waarin een WSNP-traject loopt.
Dit totaal is gebaseerd op gegevens van het CBS.

In totaal heeft ruim acht procent van alle huishoudens op minimaal één terrein
een achterstallige rekening gehad. Dat zijn bijna 581.000 huishoudens op een
totaal van 7.038.000. In bijna de helft van de gevallen (4,0% van alle huishoudens, ofwel 284.000 huishoudens) betrof het daadwerkelijk één terrein, in iets
meer gevallen waren dat er twee of meer. 1,5% van de huishoudens, ongeveer
100.000 in absolute termen, kende vier of meer typen achterstallige rekeningen.
Het aantal achterstallige rekeningen per type gedurende de 12 maanden is onbekend.
Tabel 2

Aantal verschillende typen achterstallige rekeningen in de laatste 12 maanden

Aantal huishoudens
met achterstallige
rekening in de afgeAantal typen achterstallige rekeningen in de

lopen 12 maanden

Aandeel in totaal aan-

laatste 12 maanden binnen één huishouden

(x 1.000)

tal huishoudens (%)

Een

284

4,0

Twee

110

1,6

Drie

87

1,2

Vier

46

0,7

Vijf

29

0,4

Zes

18

0,3

Zeven

8

0,1

581

8,3

Geen achterstallige rekeningen

6.457

91,7

Totaal

7.038

100,0

Totaal (minimaal één achterstallige rekening)

Bron: Panteia.

23

Niet elke achterstallige rekening hoeft het gevolg te zijn van een gebrek aan financiële middelen. Aan de respondenten is daarom gevraagd wat de reden was
van hun achterstallige rekeningen. Zij hadden hierbij de keuze uit: financieel,
vergeten, achterstand in eigen administratie en een fout in de administratie van
de organisatie. In Tabel 3 staan de resultaten hiervan weergegeven. In totaal
zijn er 379.000 huishoudens (66,9% van de huishoudens met een of meer achterstallige rekeningen in de laatste 12 maanden) waarin voor ten minste één betalingsachterstand een financiële oorzaak bestaat of bestond. Er is hierbij van
uitgegaan dat de huishoudens die een financiële reden aangeven daadwerkelijk
te weinig saldo hebben (gehad) om hun rekening(en) te kunnen betalen en dat
dit de groep is die uiteindelijk risico kan lopen op problematische schulden. Dit
kan een lichte onderschatting betekenen van het totaal omdat ook in de andere
antwoordcategorieën huishoudens vertegenwoordigd zijn met onvoldoende financiële middelen. Huishoudens die moeten rondkomen op een minimumniveau hebben bijvoorbeeld vaak een zeer complexe administratie omdat zij van veel verschillende (inkomens)regelingen gebruik maken. Dit vergroot de kans op administratieachterstand waarschijnlijk aanzienlijk.
Tabel 3

Verdeling huishoudens met achterstallige rekening in de afgelopen 12 maanden
over redenen van ontstaan

Aantal huishoudens met

Aandeel in totaal aantal

achterstallige rekening

huishoudens met achter-

Reden dat achterstallige rekening(en)

in de afgelopen 12

stallige rekening(en) in de

ontstond(en)

maanden (x 1.000)

afgelopen 12 maanden (%)

Financieel

379

66,9

Vergeten

75

13,2

Achterstand in eigen administratie

59

10,4

Fout in administratie van de organisatie

43

7,6

Anders

10

1,8

Totaal waargenomen

566

100,0

Vraag over reden niet gekregen

15

Totaal huishoudens met achterstallige rekeningen

581

Bron: Panteia.
Noot: Ongeveer 15.000 huishoudens (opgehoogd aantal) hebben de vraag naar de reden van
hun achterstalligheid niet gekregen omdat zij hun betalingsachterstand eerder als (bijvoorbeeld) afbetalingsregeling kwalificeerden, maar op basis van de omschrijving die zij
gaven gehercodeerd zijn.

24

In Tabel 4 is te zien dat 39,2% van de huishoudens met een achterstallige rekening om financiële redenen te maken heeft met één achterstallige rekening,
14,8% met twee, 19,4% met drie en 12,1% met vier. Ruim 14% (ongeveer
55.000) van de huishoudens met een achterstallige rekening om financiële redenen heeft vijf of meer typen achterstallige rekeningen om financiële reden (gehad). Zoals verwacht ligt het aantal achterstallige rekeningen daarmee wat hoger
dan in de totale groep met achterstallige rekeningen (alle redenen), maar het
verschil is beperkt.
Tabel 4

Aantal achterstallige rekeningen naar aandeel financiële oorzaak

Aantal huishoudens

Aandeel in totaal

waarvoor het hebben

aantal huishoudens

van een achterstalli-

met achterstallige

ge rekening in de af-

rekening(en) met

gelopen 12 maanden

financiële oorzaak in

Aantal typen achterstallige rekeningen in de laat-

een financiële oor-

de afgelopen 12

ste 12 maanden binnen één huishouden

zaak had (x 1.000)

maanden (%)

Een

148

39,2

Twee

56

14,8

Drie

73

19,4

Vier

46

12,1

Vijf

29

7,6

Zes

18

4,6

Zeven

8

2,2

379

100,0

Totaal (minimaal één achterstallige rekening met
financiële reden voor achterstalligheid)
Bron: Panteia.

Van de respondenten die aangeven in de afgelopen 12 maanden één of meer
achterstallige rekeningen te hebben gehad om een financiële reden, heeft 55,0%
op dit moment nog steeds te maken met een achterstallige rekening. Dat zijn
bijna 200.000 huishoudens1.

1

Hier speelt het probleem dat een deel van de respondenten een andere reden voor de achterstallige rekening heeft aangegeven die later gehercodeerd is als financiële reden. Deze respondenten
hebben niet de vraag gekregen of ze op dit moment nog een achterstallige rekening hebben, en
(dus) ook niet wat de omvang is. Het gaat om ongeveer 20.000 huishoudens.

25

In Tabel 5 staat weergegeven wat de totale omvang is van de achterstallige rekeningen van de bijna 200.000 huishoudens die aangegeven hebben op dit moment een betalingsachterstand te hebben met een financiële ontstaansgrond.
Hierin is te zien dat bijna een op de drie respondenten in deze groep een totale
betalingsachterstand heeft van minder dan € 500 en dat de ruime meerderheid
van deze groep (81,6%, bijna 161.000 huishoudens) een achterstand heeft van
minder dan € 5.000. Ongeveer 32.000 huishoudens hebben een achterstand van
€ 5.000 of meer.
Tabel 5

Omvang opgetelde achterstallige rekeningen op dit moment

Aantal huishoudens met achter-

Klasse totale omvang

stallige rekening(en) op dit mo-

Aandeel in huishoudens met ach-

ment, met financiële reden

terstallige rekening(en) op dit

achterstallige rekeningen (x 1.000)
minder dan 500

63

32,2

500-2.000

54

27,6

2.000-5.000

44

22,1

5.000-10.000

12

6,1

10.000-20.000

6

3,0

20.000-50.000

13

6,5

meer dan 50.000

1

0,3

Weet niet/wil niet zeggen

4

2,3

197

100,0

Totaal
Bron: Panteia.

26

moment, met financiële reden (%)

3.3

Kredietverschaffing en leningen
In Tabel 6 is weergegeven welk deel van de ondervraagde huishoudens op dit
moment te maken heeft met kredietverschaffing en leningen en voor welk bedrag
gemiddeld. Het gaat in totaal om 13,9% van alle huishoudens1, ofwel bijna 1 miljoen. Een doorlopend krediet of persoonlijke lening (8,8% van het totaal aantal
huishoudens, 617.000) komt het meest voor, gevolgd door het lenen van geld bij
familie of vrienden (ruim 5%).
Zoals aangegeven in hoofdstuk 2 moet opgemerkt worden dat hypotheken ontbreken als type. De kosten van wonen (inclusief eventuele vakantiehuizen en bedrijfspanden) worden hiermee impliciet gelijkgeschakeld met het huren van
woonruimte. Leningen waarvoor een woning als onderpand gegeven wordt, zijn
in principe wel meegenomen, maar het is denkbaar dat deze in een enkel geval
door de respondent onder 'hypotheek' aangegeven zijn. Dit antwoord kwam echter slechts sporadisch naar voren bij overige leningen.
Tabel 6

Kredietverschaffing en leningen: aandeel huishoudens en omvang

Aandeel in

Type krediet of lening

Aantal huis-

totaal aantal

Gemiddeld be-

houdens

huishoudens

drag (afgerond

(x 1.000)

(%)

op 100)

Doorlopend krediet of persoonlijke lening

617

8,8

12.400

Geld geleend bij vrienden, familie of kennissen

382

5,4

9.500

Studieschuld

78

1,1

16.200

of commerciële partij

*

*

*

Overige leningen

*

*

*

979

13,9

leningen

6.058

86,1

Totaal

7.038

100,0

Onderpand/belening bij gemeentelijk pandhuis

Totaal (minimaal één vorm van kredietverschaffing of leningen)
Geen enkele vorm van kredietverschaffing of

* De respons op deze antwoordmogelijkheden is dermate laag dat geen verantwoorde schatting
gegeven kan worden.
Bron: Panteia.

1

Alle huishoudens is zoals vermeld exclusief 44.000 huishoudens waarin een WSNP-traject loopt.
Dit totaal is gebaseerd op gegevens van het CBS.

27

Uit nadere analyse van de groep huishoudens die op dit moment te maken heeft
met kredietverschaffing blijkt dat 87,9% van hen aan één vorm van kredietverschaffing doet, 11,6% op dit moment met twee vormen van kredietverschaffing
van doen heeft en de overige 0,6% drie vormen van kredietverschaffing gebruikt. De volgende tabel presenteert deze gegevens, maar dan gerelateerd aan
alle huishoudens.
Tabel 7

Aantal verschillende typen krediet of lening

Aandeel in totaal

Aantal typen

Aantal huishou-

aantal huishou-

dens (x 1.000)

dens (%)

Een

860

12,2

Twee

113

1,6

Drie

5

0,1

978

13,9

Geen kredietvormen of leningen

6.058

86,1

Totaal

7.037

100,0

Totaal (minimaal 1 vorm van kredietverschaffing of lening)

Bron: Panteia.

3.4

Afbetalingsregelingen
Met afbetalingsregelingen worden alle regelingen voor het gespreid betalen van
zaken bedoeld. Zoals aangegeven in hoofdstuk 2 is het afbetalen van een studieschuld niet meegenomen als afbetalingsregeling maar als lening. Afbetaling van
belastingschulden is meegenomen onder achterstallige rekeningen. In welke mate klantenpassen waarmee op afbetaling gewinkeld kan worden ook door respondenten meegenomen zijn als afbetalingsregeling is onduidelijk. In feite betreft
het hier een bijzondere soort creditcard. Het lijkt waarschijnlijk dat als in termijnen terugbetaald wordt, de respondenten dit óf bij op afbetaling gekochte goederen/diensten óf bij creditcard hebben meegenomen, maar zeker is dit niet.

28

Ruim 422.000 huishoudens (6,0% van alle huishoudens1) hebben momenteel te
maken met een afbetalingsregeling, waarbij er gemiddeld nog bijna € 3.800
openstaat aan niet afgeloste bedragen. Het gaat in totaal om 543.000 lopende
afbetalingsregelingen (de uitkomst van de optelling van de aantallen in de rechterkolom van Tabel 8). In Tabel 8 is te zien welke goederen2 deze groep huishoudens op afbetaling heeft aangeschaft. De aanschaf van een auto op afbetaling
komt het meest voor (39,2% van het totaal aantal huishoudens waarin een afbetalingsregeling loopt, 166.000 huishoudens) gevolgd door goederen gekocht bij
een postorderbedrijf (25,9%). Er is een behoorlijke groep respondenten (15,7%)
die aangeeft andere goederen te hebben aangeschaft op afbetaling. Uit nadere
bestudering van deze genoemde goederen blijkt dat deze zeer divers zijn (o.a.
computer, motor en piano).
Tabel 8

Op afbetaling gekochte goederen door huishoudens met afbetalingsregelingen

Type goederen

Aantal huishoudens met

Aandeel in huishoudens met

afbetalingsregeling (x 1.000)

afbetalingsregeling (%)

Auto

166

39,2

Producten bij postorderbedrijf

109

25,9

Huishoudelijke apparatuur

59

14,0

Bruin- en/of witgoed

51

12,1

Verbouwing

41

9,6

Leenbijstand

38

9,1

Telefoon

12

2,8

Anders

67

15,7

Totaal

422

100,0

Bron: Panteia.
Noot: Het totaal van de aandelen telt niet op tot honderd omdat een huishouden meer dan één
afbetalingsregeling kan hebben. Dat geldt ook voor de aantallen (zie tekst).

Uit nadere analyse van de huishoudens met een afbetalingsregeling blijkt dat
83,9% van hen met één afbetalingsregeling te maken heeft, 12,0% met twee regelingen en 4,2% van de groep met meer dan twee.

1

Alle huishoudens is zoals vermeld exclusief 44.000 huishoudens waarin een WSNP-traject loopt.
Dit totaal is gebaseerd op gegevens van het CBS.

2

Gemakshalve spreken we verder van 'goederen' omdat de meeste typen daarop betrekking hebben.

29

3.5

Rood staan
In Tabel 9 is te lezen hoe vaak per jaar welk percentage van de huishoudens
rood staat. Daarbij zijn de huishoudens die niet rood kunnen staan buiten beschouwing gelaten. Dat zijn er 1,4 miljoen. Meer dan de helft van alle overige
huishoudens1, 50,1%, blijkt nooit rood te staan. 8,9% procent van de huishoudens (501.000) staat meestal rood. Net als bij afbetalingsregelingen zou ook
rood staan beschouwd kunnen worden als een vorm van lenen.
Tabel 9

Aantal malen per jaar dat huishoudens rood staan

Aandeel in totale aan-

Frequentie rood staan
Staat nooit rood

Aantal huishoudens dat

tal huishoudens dat

rood kan staan (x 1.000)

rood kan staan (%)

2.827

50,1

Staat hooguit 1 keer per jaar rood

802

14,2

Staat hooguit 1 keer per kwartaal rood

874

15,5

Staat hooguit 1 keer per maand rood

542

9,6

Staat meestal rood

501

8,9

Weet niet/wil niet zeggen

93

1,7

5.639

100,0

Totaal

Noot: de genoemde antwoordcategorieën zijn voorgelezen aan de respondent. Zij hebben zelf
kunnen kiezen welke situatie het meest op hen van toepassing is.
Noot: huishoudens die niet de mogelijkheid hebben om rood te staan zijn buiten beschouwing
gelaten.
Bron: Panteia.

Terugkijkend is deze vraag niet optimaal geformuleerd. Zo bevat alleen de eerste
en de laatste categorie informatie over de duur van het rood staan, en is er geen
heldere termijn aangegeven. In een eventuele vervolgmonitor moet dit verbeterd
worden. Voor de resultaten die hier gepresenteerd worden, lijken er niet direct
ernstige consequenties te bestaan.

1

30

Alle huishoudens is zoals vermeld exclusief 44.000 huishoudens waarin een WSNP-traject loopt.
Dit totaal is gebaseerd op gegevens van het CBS. In dit geval blijven ook de huishoudens die niet
rood kunnen staan buiten beschouwing. Het totale aantal huishoudens waar mee gerekend wordt
komt daarmee op 5.639.000.

Met de toename van de frequentie van het rood staan, neemt ook het gemiddelde bedrag toe waarvoor rood wordt gestaan. Dit is te lezen in Tabel 10. De respondenten die hooguit 1 maal per jaar rood staan doen dit voor een gemiddeld
bedrag van minder dan € 600. Degenen die aangeven meestal rood te staan noemen een gemiddeld bedrag van bijna € 2.100. Ter indicatie: een half jaar rood
staan met gemiddeld dit bedrag op een lopende rekening kost effectief minimaal
€ 300.
Tabel 10

Gemiddeld bedrag waarvoor wordt rood gestaan

Frequentie rood staan

Gemiddeld bedrag (afgerond op 100)

Staat hooguit 1 keer per jaar rood

€ 600

Staat hooguit 1 keer per kwartaal rood

€ 600

Staat hooguit 1 keer per maand rood

€ 800

Staat meestal rood

€ 2.100

Bron: Panteia.

3.6

Creditcard
Aan de respondenten is gevraagd of zij één of meerdere creditcards hebben, zoals Mastercard, Visacard en American Express. Ruim 2,2 miljoen huishoudens
(31,3% van alle huishoudens1) heeft één creditcard, 8,6% heeft er twee en 2,6%
heeft er meer dan twee. Of klantenpassen ook meegenomen zijn in dit verband is
onduidelijk (zie §3.4 of hoofdstuk 2).
Net zoals dat bij achterstallige rekeningen het geval was, is ook het hebben van
een creditcard op zich geen probleem. Daarom is vervolgens gevraagd of het
huishouden de creditcardschuld altijd in de volgende maand kan aflossen. Is dat
niet het geval, dan kan dat een duidelijke indicator zijn dat de creditcard gebruikt wordt voor het opvangen van liquiditeitsproblemen. Immers, de rente die
aan de creditcardmaatschappijen betaald moet worden, is doorgaans hoog. Van
de bijna 3 miljoen huishoudens met een creditcard kan 94,3% altijd in de volgende maand de creditcardschuld aflossen.
Om de onderzoeksresultaten ook voor deze vorm vergelijkbaar te maken met de
overige vormen (zie ook achterstallige rekeningen), is verder gevraagd of het
huishouden op dit moment te maken heeft met een gespreide afbetaalregeling
van een creditcardschuld, en (zo ja) voor welk bedrag. Ook een dergelijke regeling zou beschouwd kunnen worden als lening. Van de huishoudens die niet altijd
de volgende maand de creditcardschuld kunnen aflossen (3,9%2, ruim 117.000
huishoudens) heeft ruim de helft op dit moment te maken met een gespreide afbetalingsregeling. Deze ruim 60.000 huishoudens hebben gemiddeld nog een bedrag openstaan van ruim € 2.500.

1

Alle huishoudens is zoals vermeld exclusief 44.000 huishoudens waarin een WSNP-traject loopt.
Dit totaal is gebaseerd op gegevens van het CBS.

2

De overige 1,8% wilde of kon geen antwoord geven op deze vraag.

31

3.7

Samenhang tussen achterstallige rekeningen en overige betalingsachterstandvormen
In deze paragraaf wordt nader ingegaan op de samenhang tussen de meest voorkomende typen achterstallige rekeningen en de overige genoemde betalingsachterstandvormen. Dat gebeurt per vorm, waarbij de meest voorkomende typen
weergegeven worden. Bij de achterstallige rekeningen blijven leningen en afbetaling, inboedel- en WA-verzekering en overige rekeningen buiten beschouwing.

3 . 7 . 1 K r e d ie tv er sc ha ff i ng en en le n ing e n
Tabel 11 geeft de samenloop weer tussen achterstallige rekeningen en kredietverschaffingen/leningen. De tabel moet als volgt gelezen worden. Het cijfer 39,7
linksboven geeft aan dat van alle huishoudens die in de afgelopen 12 maanden
een achterstallige rekening gehad hebben op het gebied van ziektekostenverzekeringen 39,7% ook een doorlopend krediet of persoonlijke lening heeft (op dit
moment). De typen onderpand (e.d.) en overige leningen zijn niet meegenomen
vanwege het beperkte aantal waarnemingen.
Zoals in §3.2 gebleken is, zijn er 254.000 huishoudens die in de afgelopen 12
maanden een achterstallige rekening gehad hebben op het gebied van ziektekostenverzekeringen. Daarvan heeft zoals blijkt uit Tabel 11 een behoorlijk groot
deel (39,7% ofwel 100.000 huishoudens) ook een doorlopend krediet of persoonlijke lening lopen. Uit §3.3 kwam overigens naar voren dat in totaal 617.000
huishoudens een doorlopend krediet of persoonlijke lening hebben. Omdat de
kans op samenloop groter wordt naarmate de typen meer voorkomen is ook opgenomen welk deel van alle huishoudens gebruik maakt van, in dit geval, een
doorlopend krediet of persoonlijke lening. Dat is 8,8%, wat duidelijk maakt dat
er een duidelijk (positief) verband bestaat tussen het bestaan van beide typen
(achterstallige rekening ziektekostenverzekering en doorlopend krediet/persoonlijke lening). Voor de achterstallige telefoonrekeningen is de samenhang met doorlopend krediet/persoonlijke lening minder sterk.
Tabel 11

Samenhang typen achterstallige rekeningen en typen krediet/leningen (in %)

Aandeel huishoudens

Aandeel huishoudens

met doorlopend kre-

dat geld geleend heeft

Aandeel huishou-

diet of persoonlijke

bij vrienden, familie of

dens met studie-

lening in totaal aantal

kennissen in totaal

schuld in totaal

huishoudens per type

aantal huishoudens

aantal huishoudens

Type achterstallige

achterstallige reke-

per type achterstallige

per type achterstal-

rekening

ning (%)

rekening (%)

lige rekening (%)

Ziektekostenverzekering

39,7

39,4

2,5

Elektra/water/gas

37,3

43,3

0,4

Hypotheek of huur

40,4

42,8

0,4

Telefoonrekeningen

26,1

45,3

0,0

Alle huishoudens

8,8

5,4

1,1

Bron: Panteia.

Uit de tabel blijkt een duidelijke samenhang tussen de opgenomen typen achterstallige rekeningen en het hebben van een doorlopend krediet/persoonlijke lening en het lenen van vrienden, familie of kennissen. Tussen beide typen kre-

32

diet/leningen is het verschil beperkt. Gelet op het grotere aantal doorlopende
kredieten of persoonlijke leningen kan gesteld worden dat het hebben van een
lening bij vrienden, familie of kennissen de sterkste samenhang vertoond. Ook
tussen de hier opgenomen typen achterstallige rekeningen is het verschil zeer
beperkt.
Er lijkt geen sprake van een verband tussen de onderscheiden achterstallige rekeningen en het hebben van een studieschuld.
3 . 7 . 2 A f b eta l in gs r eg e l in ge n
In de volgende tabel wordt de samenhang tussen achterstallige rekeningen en
afbetalingsregelingen weergegeven. De tabel laat zich weer op dezelfde wijze lezen: het cijfer 2,5 linksboven geeft aan dat van alle huishoudens die in de afgelopen 12 maanden een achterstallige rekening gehad hebben op het gebied van
ziektekostenverzekeringen 2,5% ook een afbetalingsregeling voor een auto heeft
lopen. Gemiddeld over alle huishoudens is dat 2,4%.
Uit de tabel blijkt dat de afbetalingsregeling voor auto's maar beperkte samenhang vertoont met de achterstallige rekeningen. Voor de overige typen afbetalingsregelingen is deze samenhang er duidelijk wel. Het sterkst (relatief verschil
met alle huishoudens) is deze samenhang tussen achterstallige rekeningen over
hypotheek of huur en afbetalingsregelingen voor verbouwing of inrichting van
een huis en afbetalingsregeling voor leenbijstand. Met de achterstallige rekeningen op telefoonrekeningen is de samenhang gemiddeld wat minder sterk dan met
de overige achterstallige rekeningen in de tabel.
Tabel 12

Samenhang typen achterstallige rekeningen en typen afbetalingsregelingen
Aandeel huishoudens per type afbetalingsregeling in totaal aantal
huishoudens per type achterstallige rekening (%)
Huishou-

Type achterstallige rekening Auto

Producten

delijke

postorder-

appara-

Bruin- of

inrichting

Verbouwing/
Leenbij-

bedrijf

tuur

witgoed

huis

stand

Ziektekostenverzekering

2,5

16,5

5,3

6,2

5,0

5,5

Elektra/water/gas

3,4

16,9

7,3

6,4

6,6

7,1

Hypotheek of huur

5,7

6,7

6,6

6,5

9,6

12,0

Telefoonrekeningen

2,3

1,8

6,8

1,3

4,6

4,6

Alle huishoudens

2,4

1,6

0,8

0,7

0,6

0,5

Bron: Panteia.

33

3 . 7 . 3 R o od s ta a n
In de volgende tabel wordt de samenhang tussen achterstallige rekeningen en de
frequentie van rood staan weergegeven. De tabel laat zich weer op dezelfde wijze lezen: het cijfer 10,2 linksboven geeft aan dat van alle huishoudens die in de
afgelopen 12 maanden een achterstallige rekening voor ziektekostenverzekeringen gehad hebben 10,2% nooit rood staat. Let wel: de bijna 1,4 miljoen huishoudens die niet rood kunnen staan, blijven in deze tabel buiten beschouwing.
Een verschil met de vorige tabellen is dat de gegevens in elke rij optellen tot
100%: alle antwoordcategorieën over rood staan zijn weergegeven in de tabel.
Tabel 13 maakt duidelijk dat alle onderscheiden achterstallige rekeningen zeer
sterk samenhangen met de frequentie van het rood staan. Voor alle typen geldt
dat de ruime meerderheid van de groep aangeeft meestal rood te staan. Dit contrasteert met het beeld bij alle huishoudens: 7,1% hiervan geeft aan meestal
rood te staan, en ongeveer de helft geeft aan nooit rood te staan.
Tabel 13

Samenhang typen achterstallige rekeningen en de frequentie van rood staan,
voor huishoudens die kunnen rood staan (in %)

Aandeel huishoudens per frequentieklasse van rood staan in totaal aantal huishoudens per type achterstallige rekening (%)

Hooguit eens

Hooguit eens

Hooguit eens

Type achterstallige rekening

Nooit

per jaar

per kwartaal

per maand

Meestal

Ziektekostenverzekering

10,2

3,6

4,1

21,5

60,7

Elektra/water/gas

6,4

0,6

9,6

16,1

67,3

Hypotheek of huur

3,2

2,8

13,3

15,2

63,4

Telefoonrekeningen

9,8

1,8

7,9

22,2

58,3

50,1

11,4

12,4

7,7

7,1

Alle huishoudens die rood
kunnen staan
Bron: Panteia.

34

3 . 7 . 4 C re d it ca rd sch u ld
In de volgende tabel wordt de samenhang tussen achterstallige rekeningen en
het betalen van creditcardschulden weergegeven. Afwijkend ten opzichte van de
voorgaande tabellen is dat alleen huishoudens zijn opgenomen die een (of meer)
creditcards bezitten - ruim 42% van alle huishoudens1. De tabel laat zich verder
weer op dezelfde wijze lezen: het cijfer 14,8 linksboven geeft aan dat van alle
huishoudens die over een creditcard beschikken en die in de afgelopen 12 maanden een achterstallige rekening gehad hebben op het gebied van ziektekostenverzekeringen 14,8% een creditcardschuld niet altijd de volgende maand kan aflossen. Van alle huishoudens die over een creditcard beschikken, geldt dat voor
3,9% (cijfer linksonder), aanzienlijk minder dus.
Het aantal waarnemingen waarop deze tabel gebaseerd is, is vrij beperkt. Dat
zou een (gedeeltelijke) verklaring kunnen zijn voor de opvallende nullen bij de
huishoudens met creditcard die een achterstallige rekening op een telefoonrekening hebben. Voor de overige achterstallige rekeningen geldt dat er sprake is van
een positieve samenhang met problemen met de creditcardschuld. Voor elektra/water/gas is deze samenhang het sterkst.
Tabel 14

Samenhang achterstallige rekeningen en aspecten creditcardgebruik, voor huishoudens die beschikken over een of meer creditcards
Aandeel huishoudens per aspect creditcardgebruik in totaal aantal huishoudens per type achterstallige rekening
dat in het bezit is van minstens een creditcard (%)
Huishouden kan schuld niet

Type achterstallige rekening

Huishouden heeft een lo-

altijd de volgende maand

pende terugbetalingsrege-

aflossen

ling voor creditcardschuld

Ziektekostenverzekering

14,8

13,9

Elektra/water/gas

31,2

20,0

Hypotheek of huur

15,7

8,2

Telefoonrekeningen

0,0

0,0

3,9

2,0

Alle huishoudens die over minstens
een creditcard beschikken
Bron: Panteia.

1

Zoals steeds exclusief huishoudens waarin een WSNP-traject loopt.

35

3.8

Totaal aantal huishoudens met betalingsachterstanden
Zoals eerder aangegeven worden in de Monitor de volgende betalingsachterstandvormen beschouwd:
− achterstallige rekening (laatste 12 maanden)
− krediet of lening (op dit moment)
− afbetalingsregeling (op dit moment)
− rood staan (minimaal eens per maand de laatste 12 maanden)
− creditcardschuld (afbetaling, op dit moment)
Met inbegrip van de 44.000 WSNP-trajecten zijn er in Nederland ruim 1,9 miljoen
huishoudens waarin minimaal een van bovenstaande vormen relevant is. Gerelateerd aan het totaal van bijna 7,1 miljoen huishoudens (CBS-Statline) blijkt dat
dit bijna 27% van alle huishoudens is.

36

4

Kenmerken huishoudens met betalingsachterstanden

4.1

Inleiding
In dit hoofdstuk wordt steeds de vergelijking gemaakt tussen huishoudens met
en zonder betalingsachterstanden, voor alle onderscheiden vormen afzonderlijk.
Op deze manier is het mogelijk te bekijken in hoeverre er specifieke kenmerken
toe te wijzen zijn aan huishoudens met betalingsachterstanden en risico's daarop. De verschillende kenmerken waarop is vergeleken zijn leeftijd, leefsituatie,
inkomen, spaargeld, tijdsbesteding respondent en partner, hoogst genoten opleidingsniveau van de huishoudens en etniciteit.

4.2

Achterstallige rekeningen
In deze paragraaf over achterstallige rekeningen zijn steeds de volgende groepen huishoudens met elkaar vergeleken: huishoudens die in de afgelopen 12
maanden om financiële redenen een achterstallige rekening hebben gehad en
huishoudens die in de afgelopen 12 maanden geen achterstallige rekening hebben gehad of wel een achterstallige rekening, maar dan niet om financiële redenen. Die niet-financiële redenen kunnen zijn: vergeten, een achterstand in de eigen administratie of een fout in de administratie van de organisatie.
De gemiddelde leeftijd van de respondenten van de huishoudens met achterstallige rekeningen (40 jaar) is aanzienlijk lager dan van de respondenten van de
huishoudens zonder achterstallige rekeningen (52 jaar).

37

In Tabel 15 is de huishoudenssamenstelling van huishoudens met een achterstallige rekening (om financiële reden) in de afgelopen 12 maanden vergeleken met
die van de huishoudens zonder een achterstallige rekening - om financiële reden
- in de afgelopen 12 maanden.
De tabel laat zich als volgt lezen: het getal 46,4 linksboven geeft aan dat van de
huishoudens met achterstallige rekening om financiële redenen in de afgelopen
12 maanden 46,4% als huishoudvorm alleenstaande zonder thuiswonende kinderen heeft. Vergelijking met het getal rechtsboven (35,0) geeft aan dat in de overige huishoudens1 een kleiner deel, namelijk 35,0%, deze huishoudvorm heeft.
Het meest in het oog springende verschil in de tabel is dat alleenstaanden vaker
deel uitmaken van de huishoudens met een achterstallige rekening. Dat is vooral
sterk voor de alleenstaanden met thuiswonende kinderen. De gehuwden/samenwonenden zonder thuiswonende kinderen maken verder voor 12,2%
deel uit van de huishoudens met een achterstallige rekening, terwijl dat 38,7% is
voor de huishoudens zonder een achterstallige rekening in de afgelopen 12
maanden. De gehuwden/samenwonenden met thuiswonende kinderen zijn vrijwel
evenredig vertegenwoordigd in beide groepen.
Tabel 15

Vergelijking tussen huishoudens met achterstallige rekening om financiële redenen in de afgelopen 12 maanden en overige huishoudens naar huishoudenssamenstelling

Huishoudens die in de afgelopen 12 maanden geen achterstallige rekening gehad hebben en huishoudens die in de

Huishoudenssamenstelling

Huishoudens met achterstalli-

afgelopen 12 maanden wel

ge rekening om financiële re-

een achterstallige rekening

denen in de afgelopen 12

gehad hebben, maar niet om

maanden (%)

financiële redenen (%)

Alleenstaande zonder thuis46,4

35,0

12,2

38,7

28,6

24,2

nende kinderen

12,8

2,2

Totaal

100,0

100,0

Aantal huishoudens (x 1.000)

379

wonende kinderen
Gehuwd/samenwonend zonder
thuiswonende kinderen
Gehuwd/samenwonend met
thuiswonende kinderen
Alleenstaande met thuiswo-

6.659

Bron: Panteia.

1

38

De overige huishoudens zijn dan alle huishoudens die in de afgelopen 12 maanden geen achterstallige rekening gehad hebben èn alle huishoudens die in de afgelopen 12 maanden wel een
achterstallige rekening gehad hebben, maar niet om financiële redenen.

Van de huishoudens met achterstallige rekeningen geeft 24,0% aan tegoeden op
de spaarrekening te hebben. Voor de overige huishoudens ligt dat aandeel met
72,0% aanzienlijk hoger. Kijken we wat verder naar de omvang van de spaartegoeden, dan wordt duidelijk dat slechts een beperkt deel (3,9%) van de huishoudens met achterstallige rekeningen over een spaartegoed van meer dan
€ 10.000 beschikt.
In de tabel valt het hoge percentage 'weet niet/wil niet zeggen' op. Vooral bij de
groep huishoudens die in de afgelopen 12 maanden geen achterstallige rekening
gehad hebben en huishoudens die in de afgelopen 12 maanden wel een achterstallige rekening gehad hebben, maar niet om financiële redenen (38,7%). In dit
hoofdstuk komen steeds hoge percentages voor bij deze antwoordcategorie als
gekeken wordt naar spaartegoeden of naar huishoudensinkomen. Het gaat dan
bij spaartegoeden overigens niet over de vraag of er spaartegoeden zijn of niet,
maar alleen over de omvang als er spaartegoeden zijn.
De hoge percentages bij weet niet/wil niet zeggen kunnen betekenen dat de resultaten in deze tabellen (spaartegoeden en huishoudensinkomen) niet betrouwbaar zijn. Het kan ook betekenen dat in de resultaten in beperkte mate bruikbaar
zijn. Onderstaande tabel is daarvan een voorbeeld. In deze tabel is het percentage weet niet/wil niet zeggen beperkt voor de huishoudens die in de afgelopen
12 maanden een achterstallige rekening gehad hebben om financiële redenen
(namelijk 6,2%). In dit geval kan dus veilig gesteld worden dat deze huishoudens veel minder vaak spaartegoeden van € 10.000 of meer zullen hebben. Dit
verschil zal in werkelijkheid (bij 'toedeling' van de 6,2% en 38,7% weet niet/wil
niet zeggen) waarschijnlijk nog veel groter zijn. Over de klassen € 0 - € 2.000 en
€ 2.000 - € 10.000 kunnen in dit geval geen betrouwbare conclusies getrokken
worden. In het vervolg van dit hoofdstuk wordt in dit soort gevallen steeds aangegeven wat de betrouwbaarheid is van de in de tekst vermelde conclusies.

39

Tabel 16

Vergelijking tussen huishoudens met achterstallige rekening om financiële redenen in de afgelopen 12 maanden en overige huishoudens naar omvang spaartegoeden

Huishoudens die in de afgelopen 12 maanden geen achterstallige rekening gehad hebben en huishoudens die in de

Klasse spaartegoeden (€)

afgelopen 12 maanden wel

ge rekening om financiële re-

een achterstallige rekening

denen in de afgelopen 12

gehad hebben, maar niet om

maanden (%)

financiële redenen (%)

Geen spaartegoed

76,0

28,0

0 tot 2.000

3,7

4,1

2.000 tot 10.000

10,1

9,4

10.000 tot 50.000

3,5

13,5

50.000 of meer

0,4

6,3

Weet niet/wil niet zeggen

6,2

38,7

Totaal

100,0

100,0

Aantal huishoudens (x 1.000)

379

Bron: Panteia.

40

Huishoudens met achterstalli-

6.659

In Tabel 17 staat weergegeven wat de tijdsbesteding is van de respondenten van
de huishoudens met en zonder achterstallige rekeningen. Het belangrijkste verschil doet zich hier voor bij de huishoudens waarin de respondenten niet werken,
maar met pensioen of in de VUT zijn. Deze huishoudens vormen een veel groter
deel (25,3%) van de groep huishoudens zonder achterstallige rekeningen om financiële redenen in de afgelopen 12 maanden dan van de groep met achterstallige rekeningen om financiële redenen in de afgelopen 12 maanden (3,4%). Relatief weinig huishoudens in deze groep hebben derhalve achterstallige rekeningen
om financiële redenen gehad. De respondenten die arbeidsongeschikt of werkloos/werkzoekend zijn, maken vaker deel uit van de huishoudens met achterstallige rekeningen om financiële redenen in de afgelopen 12 maanden.
Tabel 17

Vergelijking tussen huishoudens met achterstallige rekening om financiële redenen in de afgelopen 12 maanden en overige huishoudens naar tijdsbesteding
respondenten

Huishoudens die in de
afgelopen 12 maanden geen achterstallige rekening gehad
hebben en huishoudens die in de afgelo-

Tijdsbesteding

Huishoudens met ach-

pen 12 maanden wel

terstallige rekening

een achterstallige re-

om financiële redenen

kening gehad hebben,

in de afgelopen 12

maar niet om finan-

maanden (%)

ciële redenen (%)

Fulltime werken (35 uur of meer per week)

41,0

33,7

Parttime werken (12 t/m 34 uur per week)

13,0

20,1

Parttime werken (minder dan 12 uur per week)

3,1

3,0

Niet werkzaam, waarvan:

42,9

43,1

- pensioen/vut

3,4

25,3

- arbeidsongeschikt

18,1

5,9

- werkloos/werkzoekend

13,7

1,7

- studerend/in opleiding

1,2

0,5

- huisvrouw/huisman

5,5

8,9

- wil niet zeggen

0,4

0,3

- anders

0,5

0,6

Totaal

100,0

Aantal huishoudens (x 1.000)

379

100,0
6.659

Bron: Panteia.

41

In Tabel 18 is weergegeven wat de tijdsbesteding van de partners van de respondenten is. Deze laten voor een deel dezelfde verschillen zien als bij de tijdsbesteding van de respondenten, vooral bij de partners die niet werken maar met
pensioen/VUT zijn of arbeidsongeschikt zijn. Uitzondering hierop is dat het deel
van de huishoudens met achterstallige rekeningen om financiële redenen in de
afgelopen 12 maanden waarin de partner werkloos of werkzoekend is veel kleiner
is dan het deel van de huishoudens met achterstallige rekeningen om financiële
redenen in de laatste 12 maanden waarin de respondenten werkloos of werkzoekend is (13,7% tegenover 2,1%). Waarschijnlijk kan dat geïnterpreteerd worden
als een nuancering van de hoge score bij de respondenten (voor het huishouden
wat minder sterk).
Verder valt in Tabel 18 op dat parttime werkende partners (van 12 t/m 34 uur)
een groter deel uitmaken van de huishoudens met achterstallige rekeningen om
financiële redenen in de afgelopen 12 maanden dan zonder achterstallige rekeningen om financiële redenen in de afgelopen 12 maanden (31,9% tegenover
17,1%). Als laatste vermelden we dat respondenten met studerende partners
een groter deel uitmaken van de huishoudens met achterstallige rekeningen om
financiële redenen in de afgelopen 12 maanden.
Tabel 18

Vergelijking tussen huishoudens met achterstallige rekening om financiële redenen in de afgelopen 12 maanden en overige huishoudens naar tijdsbesteding
partners
Partners in huishoudens die in de afgelopen 12 maanden geen
achterstallige rekening gehad hebben en
in huishoudens die in

Tijdsbesteding

de afgelopen 12

dens met achterstalli-

maanden wel een ach-

ge rekening om finan-

terstallige rekening

ciële redenen in de

gehad hebben, maar

afgelopen 12 maan-

niet om financiële re-

den (%)

denen (%)

Fulltime werken (35 uur of meer per week)

35,2

42,1

Parttime werken (12 t/m 34 uur per week)

31,9

17,1

Parttime werken (minder dan 12 uur per week)

0,0

2,4

Niet werkzaam, waarvan:

32,9

38,1

- pensioen/vut

3,7

23,7

- arbeidsongeschikt

10,0

3,0

- werkloos/werkzoekend

2,1

1,0

- studerend/in opleiding

5,7

0,5

- huisvrouw/huisman

11,4

9,4

- wil niet zeggen

0,0

0,3

- anders

0,0

0,4

Totaal

100,0

100,0

Aantal partners (x 1.000)

155

4181

Bron: Panteia.

42

Partners in huishou-

In tabel 19 is weergegeven wat de maandelijkse netto huishoudensinkomens zijn
van beide groepen huishoudens. Wat opvalt, is dat de huishoudens met een inkomen van minder dan € 1.500 per maand vaker voorkomen bij de huishoudens
met achterstallige rekeningen om financiële redenen in de afgelopen 12 maanden. Met een huishoudensinkomen vanaf € 2.000 per maand zijn de huishoudens
meer vertegenwoordigd in de groep huishoudens zonder achterstallige rekeningen om financiële redenen in de afgelopen 12 maanden.
Tabel 19

Vergelijking tussen huishoudens met achterstallige rekening om financiële redenen in de afgelopen 12 maanden en overige huishoudens naar inkomenscategorieën

Huishoudens die in de afgelopen
12 maanden geen achterstallige
rekening gehad hebben en huishoudens die in de afgelopen 12
Huishoudens met achterstallige

maanden wel een achterstallige

Categorie huishoudensin-

rekening om financiële redenen

rekening gehad hebben, maar

komen per maand (€)

in de afgelopen 12 maanden (%)

niet om financiële redenen (%)

0 - minder dan 1.000

12,7

6,6

1.000 tot 1.500

42,0

16,7

1.500 tot 2.000

17,8

16,1

2.000 tot 3.000

11,1

20,2

3.000 tot 4.000

7,3

12,5

4.000 tot 5.000

0,5

4,3

5.000 tot 7.500

-

3,0

7.500 tot 10.000

-

0,6

10.000 of meer

-

0,8

Weet niet/wil niet zeggen

8,6

19,2

100,0

100,0

Totaal
Aantal huishoudens
(x 1.000)

379

6.659

Bron: Panteia.
Noot: Bij Tabel 16 staat een interpretatie-toelichting bij de grote categorie weet niet/wil niet
zeggen in een van de groepen in de tabel. Hier is dat voor de conclusies waarschijnlijk
van beperkt belang.

43

In Tabel 20 worden de huishoudens met en zonder achterstallige rekeningen om
financiële redenen in de afgelopen 12 maanden vergeleken op het punt van de
hoogst genoten opleiding binnen het huishouden, dus van de respondent of - indien aanwezig - van zijn/haar partner. De respondenten met geen enkel onderwijs of een VMBO/LBO-opleiding maken vaker deel uit van de huishoudens met
achterstallige rekeningen om financiële redenen in de afgelopen 12 maanden,
waarbij de laatste groep het grootste verschil laat zien (33,9% tegenover
22,2%). Huishoudens met een hoogst genoten opleiding van MBO en hoger horen vaker bij de huishoudens zonder achterstallige rekeningen om financiële redenen in de afgelopen 12 maanden.
Tabel 20

Vergelijking tussen huishoudens met achterstallige rekening om financiële redenen in de afgelopen 12 maanden en overige huishoudens naar hoogst opgeleide
persoon in huishouden

Huishoudens die in de
afgelopen 12 maanden
geen achterstallige
rekening gehad hebben en huishoudens
die in de afgelopen 12

Onderwijsniveau

Huishoudens met ach-

maanden wel een ach-

terstallige rekening om

terstallige rekening

financiële redenen in

gehad hebben, maar

de afgelopen 12 maan-

niet om financiële re-

den (%)

denen (%)

Geen onderwijs

4,1

0,8

Uitsluitend lager onderwijs

8,4

8,8

ambachtsschool)

33,9

22,2

MAVO (MULO/ULO)

11,2

11,9

MBO (MTS, MEAO)

24,0

28,0

Atheneum

2,9

4,5

HBO (HTS, HEAO, Sociale academie)

12,8

16,5

WO (universiteit, Hogeschool, Post-HBO)

2,7

7,4

Totaal

100,0

100,0

Aantal huishoudens (x 1.000)

379

VMBO/LBO (leerlingwezen, hh-school,

HAVO/VWO/HBS/MMS/Gymnasium/Lyceum/

Bron: Panteia.

44

6.659

In Tabel 21 is te zien dat van de huishoudens met achterstallige rekeningen om
financiële redenen in de afgelopen 12 maanden 17,8% van de respondenten minimaal één ouder heeft die in het buitenland geboren zijn. Deze personen zijn
volgens de CBS-definitie 'allochtoon'1. Bij de huishoudens zonder achterstallige
rekeningen om financiële redenen in de afgelopen 12 maanden ligt dit percentage aanzienlijk lager, namelijk op 7,0%. Deze gegevens zijn sterk vergelijkbaar
voor de partners van de respondenten. Er is daarvoor geen aparte tabel opgenomen.
Tabel 21

Vergelijking tussen respondenten uit huishoudens met achterstallige rekening
om financiële redenen in de afgelopen 12 maanden en overige respondenten
naar etniciteit

Huishoudens die in de afgelopen 12 maanden geen achterstallige rekening gehad hebben en huishoudens die in de

Etniciteit
Respondenten van wie tenminste

Huishoudens met achterstal-

afgelopen 12 maanden wel

lige rekening om financiële

een achterstallige rekening

redenen in de afgelopen 12

gehad hebben, maar niet om

maanden (%)

financiële redenen (%)

17,8

7,0

82,2

93,0

Totaal

100,0

100,0

Aantal huishoudens (x 1.000)

379

één ouder in buitenland is geboren
Respondenten van wie beide ouders in Nederland zijn geboren

6.659

Bron: Panteia.

1

In eerste instantie wordt in dit hoofdstuk het generieke onderscheid allochtoon – niet-allochtoon
gehanteerd, volgens de gebruikelijke definitie zoals ook het CBS hanteert (minstens één ouder
geboren in het buitenland). In §4.7 wordt voor afzonderlijke kenmerken weergegeven hoe de relatie tussen elk van deze kenmerken en het bestaan van betalingsachterstanden is. Daarbij wordt
een afwijkende definitie gehanteerd, namelijk tussen huishoudens waarvan de respondent een
niet-westerse allochtoon is (in overeenstemming met die CBS-definitie) en overige huishoudens.

45

4.3

Kredietverschaffing en leningen
De gemiddelde leeftijd van de respondenten met een vorm van kredietverschaffing of lening bedraagt 42 jaar en van de respondenten zonder vormen van kredietverschaffing of lening 53 jaar.
In Tabel 22 is de vergelijking weergegeven tussen de huishoudens met en zonder
vorm van kredietverschaffing of leningen. Hierbij valt het meest op dat binnen de
groep huishoudens zonder een vorm van kredietverschaffing of lening alleen de
gehuwden/samenwonenden zonder thuiswonende kinderen vaker zijn vertegenwoordigd. Voor de alleenstaanden met thuiswonende kinderen is de oververtegenwoordiging in de groep huishoudens met een vorm van kredietverschaffing of
lening het sterkst: de kans is drie keer zo groot dat zij in deze groep zitten als
een gemiddeld huishouden.
Tabel 22

Vergelijking tussen huishoudens met en zonder een vorm van kredietverschaffing of lening op dit moment naar huishoudenssamenstelling

Huishoudenssamenstelling

Huishoudens zon-

een vorm van kre-

der een vorm van

dietverschaffing of

kredietverschaffing

lening op dit mo-

of lening op dit

ment (%)

moment (%)

Alleenstaande zonder thuiswonende kinderen

41,2

34,7

Gehuwd/samenwonend zonder thuiswonende kinderen

23,6

39,4

Gehuwd/samenwonend met thuiswonende kinderen

28,4

23,7

Alleenstaande met thuiswonende kinderen

6,8

2,1

Totaal

100,0

100,0

Aantal huishoudens (x 1.000)

979

Bron: Panteia.

46

Huishoudens met

6.058

48,0% van de huishoudens met een vorm van kredietverschaffing of lening heeft
spaartegoeden, tegenover 73,0% van de huishoudens die niet te maken hebben
met kredietverschaffing of leningen. Dat is een relatief beperkt verschil. Ook de
verdeling van de omvang van de spaartegoeden is veel meer vergelijkbaar dan
bij de achterstallige rekeningen het geval was, al moet dat met de nodige voorzichtigheid geconcludeerd worden wegens de hoge percentages bij 'weet niet/wil
niet zeggen'.
Tabel 23

Vergelijking tussen huishoudens met en zonder vorm van kredietverschaffing of
lening in de afgelopen 12 maanden naar spaartegoeden

Klasse spaartegoeden

Huishoudens met een vorm

Huishoudens zonder een vorm

van kredietverschaffing of le-

van kredietverschaffing of le-

ning op dit moment (%)

ning op dit moment (%)

Geen spaartegoeden

52,0

27,0

0 tot 2.000

6,9

3,2

2.000 tot 10.000

11,3

9,1

10.000 tot 50.000

7,2

13,9

50.000 of meer

1,4

6,8

Weet niet/wil niet zeggen

21,1

39,9

Totaal

100,0

100,0

Aantal huishoudens (x 1.000)

979

6.058

Bron: Panteia.
Noot: Bij Tabel 16 staat een interpretatie-toelichting bij de grote categorie weet niet/wil niet
zeggen in een van de groepen in de tabel. Hier is dat ook het geval, zij het dat het percentage in beide groepen hoog is. De conclusies op basis van deze tabel zijn hierdoor in
beperkte mate betrouwbaar.

47

In Tabel 24 staat weergeven wat de tijdsbesteding is van de huishoudens met en
zonder vorm van kredietverschaffing of lening. Van de huishoudens met een
vorm van kredietverschaffing of lening is een hoger percentage fulltime werkzaam dan van de huishoudens zonder vorm van kredietverschaffing of lening
(48,2% tegenover 31,8%). Van de groep huishoudens zonder vorm van kredietverschaffing of lening is juist een hoger percentage niet werkzaam. Hierbij is opvallend dat van de respondenten die met pensioen of met de VUT zijn, een veel
groter deel uitmaken van de huishoudens die geen enkele vorm van kredietverschaffing of lening hebben dan van de huishoudens die dat wel hebben (27,2%
tegenover 5,2%).
Tabel 24

Vergelijking tussen huishoudens met en zonder vorm van kredietverschaffing of
lening in de afgelopen 12 maanden naar tijdsbesteding respondenten

Tijdsbesteding

Huishoudens zonder

vorm van kredietver-

een vorm van krediet-

schaffing of lening op

verschaffing of lening

dit moment (%)

op dit moment (%)

Fulltime werken (35 uur of meer per week)

48,2

31,8

Parttime werken (12 t/m 34 uur per week)

23,3

19,2

Parttime werken (minder dan 12 uur per week)

2,3

3,1

Niet werkzaam, waarvan:

26,3

45,8

- pensioen/vut

5,2

27,2

- arbeidsongeschikt

8,9

6,2

- werkloos/werkzoekend

5,4

1,9

- studerend/in opleiding

0,1

0,6

- huisvrouw/huisman

5,5

9,3

- wil niet zeggen

0,5

0,3

- anders

0,7

0,6

Totaal

100,0

Aantal huishoudens (x 1.000)

979

Bron: Panteia.

48

Huishoudens met een

100,0
6.058

Uit Tabel 25 komt naar voren dat de respondenten met een huishoudensinkomen
van minder dan € 3.000 per maand oververtegenwoordigd zijn bij de huishoudens met een vorm van kredietverschaffing of lening. De verschillen tussen beide
groepen huishoudens bij huishoudensinkomens vanaf € 3.000 zijn aanmerkelijk
kleiner.
Tabel 25

Vergelijking tussen huishoudens met en zonder vorm van kredietverschaffing of
lening in de afgelopen 12 maanden naar inkomenscategorieën (in %)

Huishoudens met een vorm

Huishoudens zonder een vorm

Klasse huishoudensinkomen

van kredietverschaffing of le-

van kredietverschaffing of le-

in € per maand

ning op dit moment

ning op dit moment

Minder dan 1.000

9,1

6,6

1.000 tot 1.500

20,7

17,7

1.500 tot 2.000

22,6

15,2

2.000 tot 3.000

22,5

19,3

3.000 tot 4.000

11,5

12,3

4.000 tot 5.000

2,9

4,3

5.000 tot 7.500

2,4

2,9

7.500 tot 10.000

0,2

0,6

10.000 of meer

1,0

0,7

Weet niet/wil niet zeggen

7,2

20,5

Totaal

100,0

100,0

Aantal huishoudens (x 1.000)

979

6.058

Bron: Panteia.
Noot: Bij Tabel 16 staat een interpretatie-toelichting bij de grote categorie weet niet/wil niet
zeggen in een van de groepen in de tabel. Hier is dat voor de conclusies waarschijnlijk
van beperkt belang.

49

In Tabel 26 is weergegeven wat de verschillen zijn tussen de hoogst genoten opleiding binnen het huishouden van de huishoudens met en zonder vorm van kredietverschaffing of lening. Er blijken zich hierbij nauwelijks grote verschillen voor
te doen tussen beide groepen huishoudens.
Tabel 26

Vergelijking tussen huishoudens met en zonder vorm van kredietverschaffing of
lening in de afgelopen 12 maanden naar opleidingsniveau

Onderwijsniveau

Huishoudens met een

Huishoudens zonder een

vorm van kredietver-

vorm van kredietver-

schaffing of lening op

schaffing of lening op

dit moment (%)

dit moment (%)

Geen onderwijs

1,9

0,8

Uitsluitend lager onderwijs

8,3

8,8

ambachtsschool)

21,3

23,0

MAVO (MULO/ULO)

9,9

12,2

MBO (MTS, MEAO)

28,8

27,6

Atheneum

6,5

4,1

HBO (HTS, HEAO, Sociale academie)

14,3

16,6

WO (universiteit, Hogeschool, Post-HBO)

9,0

6,9

100,0

100,0

979

6.058

VMBO/LBO (leerlingwezen, hh-school,

HAVO/VWO/HBS/MMS/Gymnasium/Lyceum/

Totaal
Aantal huishoudens (x 1.000)
Bron: Panteia.

50

Uit Tabel 27 komt naar voren dat van de huishoudens met een vorm van kredietverschaffing of lening 12,3% behoort tot de respondenten van wie minstens één
ouder in het buitenland is geboren. Van de huishoudens zonder een vorm van
kredietverschaffing of lening bedraagt dit percentage 6,9%. Bij de partners liggen beide percentages een stuk lager (zie Tabel 28), maar is de verhouding ongeveer hetzelfde.
Tabel 27

Vergelijking tussen huishoudens met een vorm van kredietverschaffing of lening
en overige huishoudens naar etniciteit respondent

Huishoudens met een vorm

Huishoudens zonder een

van kredietverschaffing of

vorm van kredietverschaffing

lening op dit moment (%)

of lening op dit moment (%)

12,3

6,9

87,6

93,1

Totaal

100,0

100,0

Aantal huishoudens (x 1.000)

979

Etniciteit
Respondenten van wie tenminste
één ouder in buitenland is geboren
Respondenten van wie beide ouders in Nederland zijn geboren

6.058

Bron: Panteia.

Tabel 28

Vergelijking tussen huishoudens met een vorm van kredietverschaffing of lening
en overige huishoudens naar etniciteit partner

Etniciteit
Partners van wie minstens één

Partners in huishoudens

Partners in huishoudens zon-

met een vorm van krediet-

der een vorm van kredietver-

verschaffing of lening op

schaffing of lening op dit

dit moment

moment
7,4

4,7

92,6

95,3

Totaal

100,0

100,0

Aantal partners (x 1.000)

509

ouder in het buitenland is geboren
Partners van wie beide ouders in
Nederland zijn geboren

3.829

Bron: Panteia.

51

4.4

Afbetalingsregelingen
Van de respondenten in huishoudens met een of meerdere afbetalingsregelingen
is de gemiddelde leeftijd 42 jaar. In de huishoudens zonder afbetalingsregeling is
die 52 jaar.
Tabel 29

Vergelijking tussen huishoudens met en huishoudens zonder afbetalingsregeling
naar huishoudenssamenstelling

Huishoudens met

Huishoudens zonder

afbetalingsregeling

afbetalingsregeling

op dit moment (%)

op dit moment (%)

Alleenstaande zonder thuiswonende kinderen

32,9

35,8

Gehuwd/samenwonend zonder thuiswonende kinderen

26,3

38,0

Gehuwd/samenwonend met thuiswonende kinderen

33,3

23,7

Alleenstaande met thuiswonende kinderen

7,6

2,4

Totaal

100,0

100,0

Aantal huishoudens (x 1.000)

422

Huishoudenssamenstelling

6.601

Bron: Panteia.
Noot: Het totaal van de huishoudens telt bij afbetalingsregelingen steeds op tot 7.023.000 huishoudens in plaats van 7.037.000 huishoudens. Dit komt door respondenten die als antwoord 'weet niet' hebben gegeven op de vraag of zij een afbetalingsregeling hebben.

In Tabel 29 is weergegeven wat de verschillen zijn tussen de huishoudens met
en zonder afbetalingsregelingen als wordt gekeken naar de leefsituatie van huishoudens. De resultaten hiervan zijn vergelijkbaar met die uit de vorige paragraaf
over kredietverschaffing en leningen. De gehuwden/samenwonenden zonder
thuiswonende kinderen maken een groter deel uit van de groep huishoudens
zonder afbetalingsregelingen dan van de groep met afbetalingsregelingen. De
groep gehuwden/samenwonenden met thuiswonende kinderen is daarentegen
sterker vertegenwoordigd bij de huishoudens met een afbetalingsregeling. Net
als bij kredietverschaffing en lening geldt dat het relatieve verschil het grootst is
voor alleenstaanden met thuiswonende kinderen.

52

47,0% van de huishoudens met een afbetalingsregeling geeft aan tegoeden op een
spaarrekening te hebben, terwijl dat percentage bij huishoudens zonder afbetalingsregeling 71,0% bedraagt. Kijken we verder naar de omvang van de spaartegoeden, dan valt in de eerste plaats op dat de antwoordcategorie 'weet niet/wil
niet zeggen' erg vaak voorkomt. Over de indeling in klassen kan daarom verder
niets gezegd worden.
Tabel 30

Vergelijking tussen huishoudens met en huishoudens zonder afbetalingsregeling
naar spaartegoeden

Klasse spaartegoeden

Huishoudens met afbetalingsre-

Huishoudens zonder afbeta-

geling op dit moment

lingsregeling op dit moment

Geen spaartegoed

53,0

29,0

0 tot 2.000

6,2

3,6

2.000 tot 10.000

11,9

9,2

10.000 tot 50.000

5,7

13,5

50.000 of meer

0,8

6,4

Weet niet/wil niet zeggen

22,3

38,3

Totaal

100,0

100,0

Aantal huishoudens (x 1.000)

422

6.601

Bron: Panteia.
Noot: Bij Tabel 16 staat een interpretatie-toelichting bij de grote categorie weet niet/wil niet
zeggen in een van de groepen in de tabel. Hier is dat voor beide groepen hoog. Conclusies
kunnen hier daarom niet betrouwbaar uit opgemaakt worden.
Noot: Het totaal van de huishoudens telt bij afbetalingsregelingen steeds op tot 7.023.000 huishoudens in plaats van 7.037.000 huishoudens. Dit komt door respondenten die als antwoord 'weet niet' hebben gegeven op de vraag of zij een afbetalingsregeling hebben.

53

In Tabel 31 staat weergegeven wat de verschillen zijn in tijdsbesteding tussen
huishoudens met en zonder afbetalingsregeling.
Tabel 31

Vergelijking tussen huishoudens met en huishoudens zonder afbetalingsregelingen naar tijdsbesteding respondenten

Huishoudens met af-

Huishoudens zonder

betalingsregeling op

afbetalingsregeling op

dit moment (%)

dit moment (%)

Fulltime werken (35 uur of meer per week)

44,0

33,5

Parttime werken (12 t/m 34 uur per week)

23,2

19,5

Parttime werken (minder dan 12 uur per week)

1,2

3,1

Niet werkzaam, waarvan

31,6

43,8

- pensioen/vut

9,3

25,1

- arbeidsongeschikt

10,8

6,3

- werkloos/werkzoekend

3,3

2,3

- studerend/in opleiding

0,6

0,5

- huisvrouw/huisman

7,1

8,8

- wil niet zeggen

0,4

0,3

- anders, te weten

0,0

0,6

Totaal

100,0

Aantal huishoudens (x 1.000)

422

100,0
6.601

Bron: Panteia.
Noot: Het totaal van de huishoudens telt bij afbetalingsregelingen steeds op tot 7.023.000 huishoudens in plaats van 7.037.000 huishoudens. Dit komt door respondenten die als antwoord 'weet niet' hebben gegeven op de vraag of zij een afbetalingsregeling hebben.

Van de huishoudens met een afbetalingsregeling werken de respondenten vaker
fulltime dan in de huishoudens zonder afbetalingsregeling. De huishoudens zonder afbetalingsregeling zijn daarentegen vaker niet werkzaam dan de huishoudens met een afbetalingsregeling. Van de respondenten die niet werken zijn degenen die met pensioen of met de VUT zijn vaker vertegenwoordigd in de huishoudens zonder afbetalingsregeling.

54

De tijdsbestedingen van de partners van de respondenten laten in grote lijnen
een vergelijkbaar beeld zien (zie Tabel 32).
Tabel 32

Vergelijking tussen huishoudens met en huishoudens zonder afbetalingsregelingen naar tijdsbesteding partners

Huishoudens met af-

Huishoudens zonder

betalingsregeling op

afbetalingsregeling op

dit moment (%)

dit moment (%)

Fulltime werken (35 uur of meer per week)

47,9

41,4

Parttime werken (12 t/m 34 uur per week)

23,0

17,3

Parttime werken (minder dan 12 uur per week)

0,4

2,5

Niet werkzaam, waarvan:

28,7

38,5

- pensioen/vut

10,4

23,7

- arbeidsongeschikt

5,3

3,1

- werkloos/werkzoekend

0,4

1,0

- studerend/in opleiding

0,0

0,7

- huisvrouw/huisman

11,9

9,3

- wil niet zeggen

0,0

0,3

- anders

0,7

0,3

Totaal

100,0

Aantal partners (x 1.000)

252

100,0
4.073

Bron: Panteia.

55

In de onderstaande tabel is weergegeven wat de verdeling over de inkomenscategorieën is van de huishoudens met en zonder afbetalingsregelingen. Van de
huishoudens met een afbetalingsregeling valt de categorie van € 1.500 tot
€ 2.000 het meest op omdat deze beduidend meer voorkomt onder de huishoudens met dan onder de huishoudens zonder afbetalingsregelingen (28,2% tegenover 15,5%). Vanaf € 2.000 en hoger vallen meer huishoudens binnen de groep
zonder afbetalingsregelingen.
Tabel 33

Vergelijking tussen huishoudens met en zonder afbetalingsregelingen naar inkomenscategorieën

Huishoudens met af-

Huishoudens zonder

Klasse huishoudensinkomen

betalingsregeling op

afbetalingsregeling op

in € per maand

dit moment (%)

dit moment (%)

Minder dan 1.000

7,2

6,9

1.000 tot 1.500

20,1

18,0

1.500 tot 2.000

28,2

15,5

2.000 tot 3.000

19,6

19,8

3.000 tot 4.000

9,3

12,4

4.000 tot 5.000

1,6

4,3

5.000 tot 7.500

3,2

2,8

7.500 tot 10.000

-

0,6

10.000 of meer

-

0,8

Weet niet/wil niet zeggen

10,8

19,0

Totaal

100,0

100,0

Aantal huishoudens (x 1.000)

422

6.601

Bron: Panteia.
Noot: Bij Tabel 16 staat een interpretatie-toelichting bij de grote categorie weet niet/wil niet
zeggen in een van de groepen in de tabel. Hier is dat in beperktere mate van belang. Voor
de conclusies heeft het zeer waarschijnlijk geen gevolgen.
Noot: Het totaal van de huishoudens telt bij afbetalingsregelingen steeds op tot 7.023.000 huishoudens in plaats van 7.037.000 huishoudens. Dit komt door respondenten die als antwoord 'weet niet' hebben gegeven op de vraag of zij een afbetalingsregeling hebben.

56

In Tabel 34 is weergegeven wat het hoogst genoten opleidingsniveau binnen de
huishoudens met en zonder afbetalingsregeling is. Hierin valt op dat de huishoudens met een afbetalingsregeling vaker dan degenen zonder regeling geen onderwijs, lager onderwijs of VMBO/LBO hebben genoten. Dit laatstgenoemde niveau laat een groot verschil zien (31,1% tegenover 22,2%). Vanaf MAVO tot en
met WO valt steeds een hoger percentage huishoudens binnen de groep zonder
afbetalingsregelingen.
Tabel 34

Vergelijking tussen huishoudens met en huishoudens zonder afbetalingsregelingen naar opleidingsniveau

Opleidingsniveau

Huishoudens met af-

Huishoudens zonder

betalingsregeling op

afbetalingsregeling op

dit moment (%)

dit moment (%)

Geen onderwijs

3,3

0,8

Uitsluitend lager onderwijs

12,9

8,5

ambachtsschool)

31,1

22,2

MAVO (MULO/ULO)

9,3

12,0

MBO (MTS, MEAO)

25,2

28,0

Atheneum

3,0

4,5

HBO (HTS, HEAO, Sociale academie)

11,9

16,6

WO (universiteit, Hogeschool, Post-HBO)

3,3

7,4

Totaal

100,0

100,0

Aantal huishoudens (x 1.000)

422

VMBO/LBO (leerlingwezen, hh-school,

HAVO/VWO/HBS/MMS/Gymnasium/Lyceum/

6.601

Bron: Panteia.
Noot: Het totaal van de huishoudens telt bij afbetalingsregelingen steeds op tot 7.023.000 huishoudens in plaats van 7.037.000 huishoudens. Dit komt door respondenten die als antwoord 'weet niet' hebben gegeven op de vraag of zij een afbetalingsregeling hebben.

57

Uit Tabel 35 komt naar voren dat van de huishoudens met een afbetalingsregeling 19,2% behoort tot de respondenten van wie minstens één ouder in het buitenland is geboren. Van de huishoudens bedraagt dit percentage 6,9%. Bij de
partners liggen beide percentages iets lager (zie Tabel 36).
Tabel 35

Vergelijking tussen huishoudens met en huishoudens zonder afbetalingsregeling
naar etniciteit respondent

Huishoudens met afbe-

Huishoudens zonder af-

talingsregeling op dit

betalingsregeling op dit

moment (%)

moment (%)

19,2

6,9

80,8

93,1

Totaal

100,0

100,0

Aantal huishoudens (x 1.000)

422

Respondenten van wie tenminste één ouder
in buitenland is geboren
Respondenten van wie beide ouders in Nederland zijn geboren

6.601

Bron: Panteia.
Noot: Het totaal van de huishoudens telt bij afbetalingsregelingen steeds op tot 7.023.000 huishoudens in plaats van 7.037.000 huishoudens. Dit komt door respondenten die als antwoord 'weet niet' hebben gegeven op de vraag of zij een afbetalingsregeling hebben.

Tabel 36

Vergelijking tussen huishoudens met en huishoudens zonder afbetalingsregeling
naar etniciteit partners

Huishoudens met afbe-

Huishoudens zonder af-

talingsregeling op dit

betalingsregeling op dit

moment (%)

moment (%)

15,7

4,3

84,3

95,7

Totaal

100,0

100,0

Aantal partners (x 1.000)

251

Partners van wie minstens één ouder in het
buitenland is geboren
Partners van wie beide ouders in Nederland
zijn geboren

4.073

Bron: Panteia.

4.5

Rood staan
Bij de resultaten met betrekking tot het rood staan zijn steeds vier groepen met
elkaar vergeleken, namelijk de huishoudens meestal rood staan, de huishoudens
die eenmaal per maand rood staan, de huishoudens die aangeven eenmaal per
kwartaal of eenmaal per jaar rood te staan en de huishoudens die nooit rood
staan.
De gemiddelde leeftijd van de respondenten loopt af naarmate de frequentie
toeneemt waarmee hun huishouden rood staat. De gemiddelde leeftijd van de
respondenten van huishoudens die nooit rood staan is 55 en die meestal rood
staan is 41.

58

In Tabel 37 wordt weergegeven hoe de verdeling naar leefsituatie is van de verschillende groepen huishoudens.
Tabel 37

Vergelijking tussen huishoudens in de frequentie van het rood staan naar huishoudenssamenstelling

Huishoudens
die eenmaal

Huishoudenssamenstelling

Huishoudens

per kwartaal

Huishoudens

die hooguit

of eenmaal

Huishoudens

die meestal

eens per

per jaar

die nooit

rood staan

maand rood

rood staan

rood staan

(%)

staan (%)

(%)

(%)

Alleenstaande zonder thuiswonende
46,9

21,7

24,0

36,7

11,6

29,1

37,7

44,3

33,4

43,3

36,2

17,5

deren

8,1

6,0

2,2

1,5

Totaal

100,0

100,0

100,0

100,0

Aantal huishoudens (x 1.000)

501

542

kinderen
Gehuwd/samenwonend zonder thuiswonende kinderen
Gehuwd/samenwonend met thuiswonende kinderen
Alleenstaande met thuiswonende kin-

1.676

2.827

Bron: Panteia.
Noot: Huishoudens die niet rood kunnen staan zijn niet meegenomen.

In de groep huishoudens die nooit rood staan, zijn de alleenstaanden en gehuwden/samenwonenden, beiden zonder thuiswonende kinderen oververtegenwoordigd (36,7% en 44,3%). Alleenstaanden, vooral die met thuiswonende kinderen,
zijn oververtegenwoordigd in de groep huishoudens die aangeven meestal rood
te staan.

59

Het percentage huishoudens dat tegoeden heeft op een spaarrekening is bij de
huishoudens die meestal rood staan veel lager (38,6%) dan bij de huishoudens
die minder vaak rood staan (respectievelijk 67,4%, 77,0% en 80,2%). Kijken we
verder naar de omvang van de spaartegoeden, dan valt in de eerste plaats op
dat de antwoordcategorie 'weet niet/wil niet zeggen' erg vaak voorkomt. Over de
indeling in klassen kan daarom verder niets gezegd worden.
Tabel 38

Vergelijking tussen huishoudens in de frequentie van het rood staan naar spaartegoeden

Klasse spaartegoeden

Huishoudens

Huishoudens die

die hooguit

eenmaal per

Huishoudens

eens per

kwartaal of een-

Huishoudens

die meestal

maand rood

maal per jaar

die nooit rood

rood staan (%)

staan (%)

rood staan (%)

staan (%)

Geen spaartegoed

61,4

32,6

23,0

19,8

tot 2.000

9,0

9,0

4,2

1,3

2.000 tot 10.000

12,4

15,5

12,6

8,1

10.000 tot 50.000

4,3

12,5

15,9

14,8

50.000 of meer

1,5

2,3

5,9

9,6

Weet niet/wil niet zeggen

11,4

27,2

38,3

46,4

Totaal

100,0

100,0

100

100

Aantal huishoudens (x 1.000)

501

542

1.676

2.827

Bron: Panteia.
Noot: Bij Tabel 16 staat een interpretatie-toelichting bij de grote categorie weet niet/wil niet
zeggen in een van de groepen in de tabel. Hier is dat ook zo, vooral voor de groepen die
niet of niet vaak rood staan. Over de indeling in klassen wordt daarom verder niets gezegd.
Noot: Huishoudens die niet rood kunnen staan zijn niet meegenomen.

60

In onderstaande tabel is weergegeven wat de tijdsbesteding is van de respondenten in de verschillende groepen huishoudens. Het meest in het oog springend
hierbij is dat van de huishoudens die nooit rood staan 31,7% met pensioen of
met de VUT is. Dat percentage wordt kleiner naarmate vaker rood gestaan
wordt. Mogelijk daarmee samenhangend neemt het percentage fulltime werkenden toe naarmate vaker rood gestaan wordt (in de tabel: een percentage dat van
links naar rechts steeds kleiner wordt). Arbeidsongeschikten en werklozen/werkzoekenden hebben een veel grotere kans om meestal rood te staan.
Tabel 39

Vergelijking tussen huishoudens in de frequentie van het rood staan naar tijdsbesteding respondenten (in %)

Huishoudens
Huishoudens

Tijdsbesteding

die eenmaal

die hooguit

per kwartaal

Huishou-

Huishoudens

eens per

of eenmaal

dens die

die meestal

maand rood

per jaar rood

nooit rood

rood staan

staan

staan

staan

Fulltime werken (35 uur of meer per
week)

47,1

41,3

40,4

32,3

16,7

34,6

27,6

15,2

per week)

3,1

4,9

3,7

2,1

Niet werken, waarvan

33,2

19,2

28,0

50,3

Parttime werken (12 t/m 34 uur per
week)
Parttime werken (minder dan 12 uur

- met pensioen of in de VUT

3,9

6,6

11,7

31,7

- arbeidsongeschikt

14,7

3,9

5,2

5,4

- werkloos/werkzoekend

8,4

1,8

1,0

1,8

- studerend in opleiding

2,0

6,6

0,3

0,3

- huisvrouw/huisman

3,5

0,3

8,9

10,0

- wil niet zeggen

0,5

0,0

0,2

0,4

- anders

0,3

6,6

0,6

0,8

Totaal

100,0

100,0

Aantal huishoudens (x 1.000)

501

542

100,0
1.676

100,0
2.827

Bron: Panteia.
Noot: Huishoudens die niet rood kunnen staan zijn niet meegenomen.

61

De resultaten van de tijdsbesteding van de partners (zie Tabel 40) komen grotendeels overeen met die van de respondenten zelf, met uitzondering van de
sterke oververtegenwoordiging van arbeidsongeschikten en werklozen/werkzoekenden in de groep huishoudens die meestal rood staan.
Tabel 40

Vergelijking tussen huishoudens in de frequentie van het rood staan naar tijdsbesteding partners (in %)

Huishoudens
Huishoudens

Tijdsbesteding
Fulltime werken (35 uur of meer per

die eenmaal

die hooguit

per kwartaal

Huishoudens

eens per

of eenmaal

die meestal

maand rood

per jaar rood die nooit

rood staan

staan

staan

Huishoudens

rood staan

20,0

38,8

51,9

32,3

13,0

18,5

20,4

15,6

2,7

1,4

2,7

2,2

9,2

13,7

24,8

49,9

week)
Parttime werken (12 t/m 34 uur per
week)
Parttime werken (minder dan 12 uur
per week)
Niet werkzaam, waarvan:
- pensioen/vut

0,5

4,4

12,9

32,8

- arbeidsongeschikt

2,3

2,0

2,4

3,5

- werkloos/werkzoekend

0,1

0,6

1,3

1,0

- studerend/in opleiding

2,3

6,4

0,7

0,1

- huisvrouw/huisman

4,0

0,4

7,3

11,8

- wil niet zeggen

0,0

0,0

0,0

0,4

- anders

0,0

4,4

0,2

0,2

Totaal

100,0

100,0

Aantal partners (x 1.000)

225

392

Bron: Panteia.
Noot: Huishoudens die niet rood kunnen staan zijn niet meegenomen.

62

100,0
1.676

100,0
1.745

Uit de onderstaande tabel komt vooral naar voren dat de inkomensklassen tot
€ 2.000 sterker vertegenwoordigd zijn in de groep huishoudens die meestal rood
staan. Verder doen zich geen in het oog springende verschillen voor tussen de
onderscheiden klassen.
Tabel 41

Vergelijking tussen huishoudens in de frequentie van het rood staan naar inkomenscategorieën (in %)

Huishoudens
Huishoudens

die eenmaal

die hooguit

per kwartaal

Huishoudens

eens per

of eenmaal

Huishoudens

Klasse huishoudensinkomen

die meestal

maand rood

per jaar rood

die nooit rood

in € per maand

rood staan

staan

staan

staan

Minder dan 1.000

14,4

2,5

2,8

5,6

1.000 tot 1.500

23,0

14,6

13,0

16,8

1.500 tot 2.000

24,9

18,2

15,2

17,2

2.000 tot 3.000

15,4

25,7

23,9

19,4

3.000 tot 4.000

11,1

16,5

16,5

12,0

4.000 tot 5.000

2,8

5,3

4,5

4,7

5.000 tot 7.500

1,2

3,2

4,4

3,3

7.500 tot 10.000

0,4

0,4

0,8

0,6

10.000 of meer

1,1

1,6

0,4

0,8

Weet niet/wil niet zeggen

5,6

11,9

18,5

19,5

Totaal

100,0

100,0

100,0

100,0

Aantal huishoudens (x 1.000)

501

542

1.676

2.827

Bron: Panteia.
Noot: Bij Tabel 16 staat een interpretatie-toelichting bij de grote categorie weet niet/wil niet
zeggen in een van de groepen in de tabel. Hier is dat in wat beperktere mate ook het geval. Voor de conclusies waarschijnlijk van beperkt belang.
Noot: Huishoudens die niet rood kunnen staan zijn niet meegenomen.

63

Tabel 42

Vergelijking tussen huishoudens in de frequentie van het rood staan naar opleidingsniveau (in %)

Huishoudens
Huishoudens

die eenmaal

die hooguit

per kwartaal

Huishou-

Huishoudens

eens per

of eenmaal

dens die

die meestal

maand rood

per jaar rood

nooit rood

Onderwijsniveau

rood staan

staan

staan

staan

Geen onderwijs

3,5

0,0

1,1

0,2

Uitsluitend lager onderwijs

7,4

5,4

4,1

8,4

ambachtsschool)

23,0

23,1

15,5

24,2

MAVO (MULO/ULO)

10,5

11,1

10,9

13,6

MBO (MTS, MEAO)

31,4

33,6

31,1

25,6

Lyceum/Atheneum

5,1

4,9

5,9

3,6

HBO (HTS, HEAO, Sociale academie)

12,8

17,4

21,5

16,5

HBO)

6,2

4,6

9,9

7,9

Totaal

100,0

100,0

100,0

100,0

Aantal huishoudens (x 1.000)

501

542

VMBO/LBO (leerlingwezen, hh-school,

HAVO/VWO/HBS/MMS/Gymnasium/

WO (universiteit, Hogeschool, Post-

1.676

2.827

Bron: Panteia.
Noot: Huishoudens die niet rood kunnen staan zijn niet meegenomen.

Uit de resultaten van de vergelijking in opleidingsniveau tussen de vier groepen
huishoudens wordt duidelijk dat er geen verband lijkt te bestaan tussen de frequentie waarin huishoudens rood staan en de genoten opleiding.

64

Uit onderstaande tabel blijkt dat van de huishoudens die meestal rood staan, van
14,9% van de respondenten minstens één ouder in het buitenland is geboren. Dit
percentage wordt lager naarmate minder wordt rood gestaan, respectievelijk
9,2%, 8,6% en 5,1%. Bij de partners zijn deze percentages 10,0%, 3,5%, 6,7%
en 2,3%, zoals blijkt uit Tabel 44.
Tabel 43

Vergelijking tussen huishoudens in de frequentie van het rood staan naar etniciteit respondenten (in %)

Huishoudens
Huishoudens

Etniciteit

die eenmaal

die hooguit

per kwartaal

Huishoudens

eens per

of eenmaal

Huishoudens

die meestal

maand rood

per jaar rood

die nooit

rood staan

staan

staan

rood staan

Respondenten van wie ten minste
één ouder in buitenland is geboren

14,9

9,2

8,6

5,1

ders in Nederland zijn geboren

85,1

90,8

91,4

94,9

Totaal

100,0

100,0

100,0

100,0

Aantal huishoudens (x 1.000)

501

542

Respondenten van wie beide ou-

1.676

2.827

Bron: Panteia.
Noot: Huishoudens die niet rood kunnen staan zijn niet meegenomen.

Tabel 44

Vergelijking tussen huishoudens in de frequentie van het rood staan naar etniciteit partners (in %)

Huishoudens
Huishoudens

Etniciteit

die eenmaal

die hooguit

per kwartaal

Huishoudens

eens per

of eenmaal

Huishoudens

die meestal

maand rood

per jaar rood

die nooit rood

rood staan

staan

staan

staan

Partners van wie minstens één
ouder in het buitenland is geboren

10,0

3,5

6,7

2,3

Nederland zijn geboren

90,0

96,5

93,3

97,7

Totaal

100,0

100,0

100,0

100,0

Aantal partners (x 1.000)

225

392

Partners van wie beide ouders in

1.676

1.745

Bron: Panteia.
Noot: Partners in huishoudens die niet rood kunnen staan zijn niet meegenomen.

65

4.6

Creditcard
Bij de vergelijking van huishoudens met betrekking tot creditcardschulden is ervoor gekozen de groepen huishoudens met elkaar te vergelijken die wel of niet
altijd in de volgende maand hun creditcardschuld kunnen aflossen. Huishoudens
die niet beschikken over een creditcard blijven buiten beschouwing.
De gemiddelde leeftijd van de respondenten uit beide groepen huishoudens is 48
jaar.
In Tabel 45 is te zien dat er geen grote verschillen zijn in leefsituatie tussen de
huishoudens die wel of niet altijd hun creditcardschuld kunnen aflossen in de volgende maand.
Tabel 45

Vergelijking tussen huishoudens die wel of niet altijd hun creditcardschuld in de
volgende maand kunnen aflossen naar huishoudenssamenstelling

Huishoudenssamenstelling
Alleenstaande zonder thuiswonende kinderen

Huishoudens die een

Huishoudens die een

creditcardschuld niet

creditcardschuld wel

altijd de volgende

altijd de volgende

maand kunnen aflos-

maand kunnen aflos-

sen (%)

sen (%)
20,7

23,2

47,9

43,4

kinderen

28,3

31,8

Alleenstaande met thuiswonende kinderen

3,1

1,6

Totaal

100,0

100,0

Aantal huishoudens (x 1.000)

117

Gehuwd/samenwonend zonder thuiswonende
kinderen
Gehuwd/samenwonend met thuiswonende

2.825

Bron: Panteia.
Noot: Huishoudens die niet in het bezit zijn van een creditcard zijn niet meegenomen.

66

Van de groep huishoudens die niet altijd de creditcardschuld kan aflossen in de
volgende maand geeft 64,0% aan tegoeden op spaarrekeningen te hebben, terwijl dat voor de groep die dat wel altijd kan 85,0% is. De volgende tabel presenteert de verdeling van de huishoudens die beschikken over een creditcard over
klassen van spaartegoeden. In de eerste plaats valt op dat de antwoordcategorie
'weet niet/wil niet zeggen' erg vaak voorkomt. Over de indeling in klassen kan
daarom verder niets gezegd worden.
Tabel 46

Vergelijking tussen huishoudens die wel of niet altijd hun creditcardschuld in de
volgende maand kunnen aflossen naar spaartegoeden

Klasse spaartegoeden

Huishoudens die een

Huishoudens die een

creditcardschuld niet

creditcardschuld wel

altijd de volgende

altijd de volgende

maand kunnen aflos-

maand kunnen aflos-

sen (%)

sen (%)

Geen spaartegoed

36,0

15,0

0 tot 2.000

10,9

3,5

2.000 tot 10.000

19,0

10,7

10.000 tot 50.000

8,8

19,2

50.000 of meer

3,5

9,7

Weet niet/wil niet zeggen

21,8

41,8

Totaal

100,0

100,0

Aantal huishoudens (x 1.000)

75

2.387

Bron: Panteia.
Noot: Bij Tabel 16 staat een interpretatie-toelichting bij de grote categorie weet niet/wil niet
zeggen in een van de groepen in de tabel. Hier is dat in zeer sterke mate het geval, zij
het dat het percentage ook heel hoog is voor de groep huishoudens die de creditcardschuld niet altijd de volgende maand kunnen aflossen. Deze tabel moet daarmee als beperkt betrouwbaar beoordeeld worden.
Noot: Huishoudens die niet in het bezit zijn van een creditcard zijn niet meegenomen.

67

In Tabel 47 valt met name op dat van de huishoudens die niet altijd hun creditcardschuld in de volgende maand kunnen aflossen 9,6% arbeidsongeschikt is,
terwijl dat voor de groep huishoudens die wel altijd hun creditcardschuld kan aflossen 2,2% is. Van deze laatste groep werkt overigens 44,4% fulltime terwijl
dat percentage bij de groep huishoudens die niet altijd in de volgende maand
hun creditcardschuld kunnen aflossen 35,8% bedraagt.
Tabel 47

Vergelijking tussen huishoudens die wel of niet altijd hun creditcardschuld in de
volgende maand kunnen aflossen naar tijdsbesteding

Huishoudens die een
Huishoudens die een cre- creditcardschuld wel

Tijdsbesteding

ditcardschuld niet altijd

altijd de volgende

de volgende maand kun-

maand kunnen af-

nen aflossen (%)

lossen (%)

Fulltime werken (35 uur of meer per week)

35,8

44,4

Parttime werken (12 t/m 34 uur per week)

31,8

24,9

Parttime werken (minder dan 12 uur per week)

2,9

2,5

Niet werkzaam, waarvan:

29,4

28,2

- met pensioen of in de VUT

13,3

16,8

- arbeidsongeschikt

9,6

2,2

- werkloos/werkzoekend

1,4

1,1

- studerend in opleiding

2,2

0,3

- huisvrouw/huisman

3,0

7,1

- anders

0,0

0,9

Totaal

100,0

Aantal huishoudens (x 1.000)

117

100,0
2.825

Bron: Panteia.
Noot: Huishoudens die niet in het bezit zijn van een creditcard zijn niet meegenomen.

68

Bij de tijdsbesteding van de partners, weergegeven in Tabel 48, ligt de verdeling
op sommige punten anders. Van de groep huishoudens die niet altijd in de volgende maand de creditcardschuld kunnen aflossen behoort een hoger percentage
tot de fulltime werkenden dan bij de groep die schuld wel altijd kan aflossen.
Ditzelfde geldt voor de partners die huisvrouw of huisman zijn. Het verschil tussen beide groepen huishoudens als wordt gekeken naar partners die arbeidsongeschikt zijn is veel kleiner dan bij de respondenten. Bij de respondenten bedragen deze percentages: 9,6% voor degenen die niet altijd de creditcardschuld in
de volgende maand aflossen tegenover 2,2% die dat wel kan en bij de partners
3,9% tegenover 1,4%.
Tabel 48

Vergelijking tussen huishoudens die wel of niet altijd hun creditcardschuld in de
volgende maand kunnen aflossen naar tijdsbesteding partners

Tijdsbesteding

Huishoudens die een

Huishoudens die een

creditcardschuld niet

creditcardschuld wel

altijd de volgende

altijd de volgende

maand kunnen aflos-

maand kunnen af-

sen (%)

lossen (%)

Fulltime werken (35 uur of meer per week)

51,8

47,4

Parttime werken (12 t/m 34 uur per week)

19,4

21,4

Parttime werken (minder dan 12 uur per week)

0,1

1,9

Niet werkzaam, waarvan:

28,7

29,2

- pensioen/vut

10,6

17,7

- arbeidsongeschikt

3,9

1,4

- werkloos/werkzoekend

1,9

0,9

- studerend/in opleiding

0,0

0,4

- huisvrouw/huisman

12,3

8,3

- anders

0,0

0,3

Totaal

100,0

Aantal huishoudens (x 1.000)

89

100,0
2.124

Bron: Panteia.
Noot: Huishoudens die niet in het bezit zijn van een creditcard zijn niet meegenomen.

69

Huishoudens met een huishoudensinkomen van minder dan € 1.500 per maand
zijn sterker vertegenwoordigd bij de groep huishoudens die niet altijd hun creditcardschuld in de volgende maand kunnen aflossen. Vanaf € 3.000 per maand zijn
huishoudens sterker vertegenwoordigd bij de groep huishoudens die de creditcardschuld altijd in de volgende maand kunnen aflossen, zoals blijkt uit Tabel 49.
Tabel 49

Vergelijking tussen huishoudens die wel of niet altijd hun creditcardschuld in de
volgende maand kunnen aflossen naar inkomenscategorieën

Inkomen in € per maand

Huishoudens die een credit-

Huishoudens die een credit-

cardschuld niet altijd de vol-

cardschuld wel altijd de vol-

gende maand kunnen aflossen

gende maand kunnen aflossen

(%)

(%)

Minder dan 1.000

6,9

0,9

1.000 tot 1.500

20,1

5,9

1.500 tot 2.000

14,6

13,7

2.000 tot 3.000

25,5

24,7

3.000 tot 4.000

10,4

21,6

4.000 tot 5.000

3,0

8,2

5.000 tot 7.500

4,3

6,2

7.500 tot 10.000

-

1,3

10.000 of meer

-

1,4

Weet niet/wil niet zeggen

15,0

16,2

Totaal

100,0

100,0

Aantal huishoudens (x 1.000)

117

2.825

Bron: Panteia.
Noot: Bij Tabel 16 staat een interpretatie-toelichting bij de grote categorie weet niet/wil niet
zeggen in een van de groepen in de tabel. Hier is dat verschil erg beperkt, al is het percentage voor beide groepen redelijk hoog. Er is geen aanleiding om te veronderstellen dat
de conclusies niet correct zijn.
Noot: Huishoudens die niet in het bezit zijn van een creditcard zijn niet meegenomen.

70

In de volgende tabel is weergegeven wat de verdeling is naar de hoogst genoten
opleiding binnen het huishouden van de beide groepen huishoudens. Het aandeel
huishoudens met lager onderwijs of VMBO/LBO-opleidingsniveau is groter bij de
huishoudens die niet altijd hun creditcardschuld in de volgende maand kunnen
aflossen. Dit geldt ook voor het aandeel MBO'ers en degenen met HAVO/VWO.
HBO'ers en WO'ers zijn daarentegen sterker vertegenwoordigd bij de huishoudens die wel altijd hun creditcardschuld in de volgende maand kunnen aflossen.
Tabel 50

Vergelijking tussen huishoudens die wel of niet altijd hun creditcardschuld in de
volgende maand kunnen aflossen naar opleidingsniveau

Huishoudens die een

Huishoudens die een

creditcardschuld niet

creditcardschuld wel

altijd de volgende

altijd de volgende

maand kunnen af-

maand kunnen af-

Onderwijsniveau

lossen (%)

lossen (%)

Geen onderwijs

-

0,3

Uitsluitend lager onderwijs

4,6

2,0

school)

16,9

12,7

MAVO (MULO/ULO)

7,6

9,4

MBO (MTS, MEAO)

33,7

29,1

Atheneum

8,8

5,5

HBO (HTS, HEAO, Sociale academie)

18,7

27,3

WO (universiteit, Hogeschool, Post-HBO)

9,7

13,7

Totaal

100,0

100,0

Aantal huishoudens (x 1.000)

117

VMBO/LBO (leerlingwezen, hh-school, ambachts-

HAVO/VWO/HBS/MMS/Gymnasium/Lyceum/

2.825

Bron: Panteia.
Noot: Huishoudens die niet in het bezit zijn van een creditcard zijn niet meegenomen.

71

In onderstaande tabel is te zien dat van de huishoudens die niet altijd hun creditcardschuld in de volgende maand kunnen aflossen van 10,7% van de respondenten van wie minstens één ouder niet in Nederland is geboren. Voor de huishoudens die wel altijd hun creditcardschuld in de volgende maand kunnen aflossen ligt dat percentage op 7,0%. Net als bij de voorgaande paragrafen liggen deze percentages bij de partners lager, respectievelijk 3,8% en 4,6%.
Tabel 51

Vergelijking tussen huishoudens die wel en niet altijd hun creditcardschuld in de
volgende maand kunnen aflossen naar etniciteit

Huishoudens die een

Huishoudens die een

creditcardschuld niet

creditcardschuld wel

altijd de volgende

altijd de volgende

maand kunnen aflossen

maand kunnen aflossen

10,7

7,0

derland zijn geboren

89,3

93,0

Totaal

100,0

100,0

Aantal huishoudens (x 1.000)

117

Etniciteit
Respondenten van wie minstens één ouder
in buitenland is geboren
Respondenten van wie beide ouders in Ne-

2.825

Bron: Panteia.
Noot: Huishoudens die niet in het bezit zijn van een creditcard zijn niet meegenomen.

Tabel 52

Vergelijking tussen partners uit huishoudens die wel en niet altijd hun creditcardschuld in de volgende maand kunnen aflossen naar etniciteit

Etniciteit

Huishoudens die een cre-

Huishoudens die een

ditcardschuld niet altijd

creditcardschuld wel al-

de volgende maand kun-

tijd de volgende maand

nen aflossen (%)

kunnen aflossen (%)

Partners van wie minstens één ouder in
het buitenland is geboren

3,8

4,6

land zijn geboren

96,2

95,4

Totaal

100,0

100,0

Aantal partners (x 1.000)

89

Partners van wie beide ouders in Neder-

2.124

Bron: Panteia.
Noot: Partners in huishoudens die niet in het bezit zijn van een creditcard zijn niet meegenomen.

72

4.7

Betalingsachterstandvormen naar kenmerken
Zoals al eerder aangegeven, is de Monitor niet geschikt om harde uitspraken te
doen over het bestaan van (risico's op) problematische schulden en meer in het
bijzonder over huishoudkenmerken die deze risico's verklaren. Het bestaan van
betalingsachterstanden kan wel gezien worden als randvoorwaarde, waarmee de
Monitor een groslijst weergeeft van huishoudens die mogelijk te maken hebben
met (risico's op) problematische schulden. Met de uitkomsten van de Monitor kan
wel gekeken worden naar een aantal van de (naar verwachting) meest relevante
kenmerken van de huishoudens met betalingsachterstanden. Hoe scoren deze op
de verschillende betalingsachterstandvormen en de onderscheiden typen/aspecten daarbinnen? Daarbij komen de volgende kenmerken aan de orde:
− Inkomen
− Leeftijd
− Huishoudenssamenstelling
− Opleidingsniveau
− Etniciteit
− Tijdsbesteding
In alle gevallen is daarbij gekozen voor een gecomprimeerde versie van de kenmerken om de tabellen zo overzichtelijk mogelijk te houden.

73

4 . 7 . 1 I nk o me n
In tabel 53 is voor twee inkomensgroepen weergegeven hoe deze scoren op de
meest voorkomende typen achterstallige rekeningen. Ook is een totaal opgenomen.
De tabel moet als volgt gelezen worden: het cijfer 6,5 linksboven geeft aan dat
van de huishoudens met een huishoudensinkomen tot € 2.000 per maand 6,5%
een achterstallige rekening op de ziektekostenverzekering heeft gehad in de
laatste 12 maanden. Van de huishoudens met een huishoudensinkomen vanaf
€ 2.000 per maand was dat 1,7%. Van alle huishoudens waarvoor inkomen is
waargenomen (5,7 miljoen) was dat 4,1%1.
Er is een indeling gemaakt in twee groepen huishoudens: een groep met een
huishoudensinkomen onder € 2.000 per maand en een groep met een huishoudensinkomen van € 2.000 of meer per maand. Deze grens is gekozen omdat
€ 2.000 ongeveer gelijk is aan het modaal inkomen (per maand). Er is ook nog
een grens van € 1.000 toegepast, maar de groepen tot € 1.000 en € 1.000 tot
€ 2.000 ontliepen elkaar weinig. Gelet op de voorgaande paragrafen van dit
hoofdstuk lijkt er vaak een grens te liggen bij € 1.500 of € 2.000.
Vergelijken we beide groepen waar het gaat om het bestaan van betalingsachterstanden, dan geldt voor de lage inkomensgroep dat:
− alle typen achterstallige rekeningen twee tot drie keer zo vaak voorkomen;
− twee keer zo vaak geld geleend is bij vrienden, familie of kennissen;
− doorlopend krediet/persoonlijke lening iets vaker voorkomt;
− er minder vaak af en toe rood gestaan wordt, vaker nooit rood gestaan wordt
en meer dan twee keer zo vaak meestal rood gestaan wordt;
− het bijna drie keer zo vaak voorkomt dat een creditcardschuld niet in de volgende maand voldaan kan worden, en er vier keer zo vaak regelingen lopen
(alleen huishoudens met creditcard zijn meegenomen).

1

74

Voor de overige tabellen in deze paragraaf geldt dat de variabelen (leeftijd, etc.) volledig zijn
waargenomen. De totalen zijn voor die tabellen dan ook hetzelfde. Voor deze inkomenstabel wijken ze af omdat niet alle inkomens waargenomen zijn.

Tabel 53

Aspecten betalingsachterstanden naar klassen maandelijks huishoudensinkomen
(in %)

Aspect betalingsachterstanden

Tot € 2000

€ 2000 of meer

Totaal

Type achterstallige rekening
Ziektekostenverzekering

6,5

1,7

4,1

Elektriciteit, water of gas

5,3

1,8

3,6

Hypotheek of huur

4,6

1,7

3,1

Telefoonrekeningen

4,1

1,9

3,0

Doorlopend krediet of persoonlijke lening

10,8

9,2

10,0

Geld geleend bij vrienden, familie of kennissen

8,4

4,2

6,3

Studieschuld

1,5

1,0

1,3

Auto

2,5

2,6

2,5

Producten bij postorderbedrijf

3,1

0,7

1,9

Huishoudelijke apparatuur

1,4

0,3

0,9

Bruin- en/of witgoed

1,4

0,2

0,8

Verbouwing

0,9

0,4

0,7

Leenbijstand

1,0

0,4

0,7

Staat nooit rood

52,1

46,7

49,2

Staat hooguit 1 keer per jaar rood

12,1

15,2

13,8

Staat hooguit 1 keer per kwartaal rood

12,0

19,0

15,8

Staat hooguit 1 keer per maand rood

8,9

11,6

10,3

Staat meestal rood

14,5

6,5

10,2

lossen

7,5

2,7

4,0

Lopende afbetalingsregeling

5,1

1,2

2,2

Type krediet of lening

Afbetalingsregeling naar product

Frequentie rood staan (voor zover rood staan kan)

Aspecten creditcardgebruik (voor zover in bezit
daarvan)
Creditcardschuld niet altijd volgende maand af te

Bron: Panteia.

75

4 . 7 . 2 L ee ft i j d
Er is een indeling gemaakt in vier leeftijdsklassen:
− tot 35 jaar;
− 35 tot 50 jaar;
− 50 tot 65 jaar;
− 65 jaar of ouder.
Deze groepen zijn vergeleken waar het gaat om het bestaan van betalingsachterstanden. Dit leverde de volgende observaties op:
− De 65+-groep scoort veel lager dan de andere groepen voor alle typen betalingsachterstanden. Alleen bij de creditcardschulden is dit minder of niet het
geval.
− Meer algemeen geldt dat hoe jonger de respondent, hoe vaker er betalingsachterstanden optreden. Alleen bij de creditcardschulden is dit minder of niet
het geval.

76

Tabel 54

Aspecten betalingsachterstanden naar leeftijdsklassen (in %)

Aspect betalingsachterstanden

tot 35

35 tot

50 tot

65 of

jaar

50 jaar

65 jaar

ouder

Totaal

Type achterstallige rekening
Ziektekostenverzekering

10,3

3,7

1,8

0,2

3,6

Elektriciteit, water of gas

7,9

3,3

1,7

0,5

3,1

Hypotheek of huur

6,4

2,8

2,6

0,4

2,9

Telefoonrekeningen

9,9

1,7

1,1

0,7

2,7

Doorlopend krediet of persoonlijke lening

17,5

10,2

7,5

1,1

8,8

Geld geleend bij vrienden, familie of kennissen

11,8

6,9

2,9

1,0

5,4

Studieschuld

5,4

0,5

0,0

0,0

1,1

Auto

4,4

2,7

1,7

0,9

2,4

Producten bij postorderbedrijf

3,4

2,0

0,9

0,2

1,6

Huishoudelijke apparatuur

1,5

1,3

0,4

0,1

0,8

Bruin- en/of witgoed

0,9

1,3

0,5

0,0

0,7

Verbouwing

2,2

0,2

0,4

0,1

0,6

Leenbijstand

2,0

0,4

0,2

0,1

0,5

Frequentie rood staan (voor zover rood staan kan)

31,1

40,2

55,5

80,4

50,1

Staat hooguit 1 keer per jaar rood

16,1

15,5

15,3

8,2

14,2

Staat hooguit 1 keer per kwartaal rood

14,5

20,4

15,7

5,9

15,5

Staat hooguit 1 keer per maand rood

17,2

11,6

7,1

2,3

9,6

Staat meestal rood

20,2

10,2

4,9

1,7

8,9

lossen

1,7

5,4

3,6

3,4

3,9

Lopende afbetalingsregeling

1,3

3,0

1,3

1,9

2,0

Type krediet of lening

Afbetalingsregeling naar product

Frequentie rood staan

Aspecten creditcardgebruik (voor zover in bezit
daarvan)
Creditcardschuld niet altijd volgende maand af te

Bron: Panteia.

77

4 . 7 . 3 H u is ho ud en ssa me nst e l l in g
Er is een indeling gemaakt in vier groepen huishoudens:
− alleenstaanden met kinderen
− alleenstaanden zonder kinderen
− samenwonend/gehuwd met kinderen
− samenwonend/gehuwd zonder kinderen
Ook deze groepen zijn vergeleken waar het gaat om het bestaan van betalingsachterstanden. Dit leverde de volgende observaties op:
− De groep alleenstaand met kinderen heeft aanzienlijk vaker te maken met
achterstallige rekeningen dan de andere groepen;
− De groep alleenstaand met kinderen heeft vaker dan de andere groepen een
doorlopend krediet of persoonlijke lening afgesloten evenals dat zij verreweg
het vaakst geld lenen bij familie of vrienden. De groep samenwonenden/gehuwden zonder kinderen maakt het minst gebruik van deze vormen van
krediet en lening;
− Met uitzondering van de auto scoort de groep alleenstaand met kinderen hoger dan de andere groepen op afbetalingsregelingen;
− Bij rood staan (voor zover dat kan) blijkt dat de twee groepen met kinderen
het vaakst rood staan.
− De verschillen met betrekking tot de creditcardschulden zijn gering. Wel heeft
de groep alleenstaand met kinderen iets vaker te maken met een creditcardschuld die niet altijd de volgende maand kan worden afgelost.

78

Tabel 55

Aspecten betalingsachterstanden naar huishoudenssamenstelling (in %)

Samen-

Samen-

Alleen-

Alleen-

wonend/

wonend/

staand

staand

gehuwd

gehuwd

zonder

met

zonder

met

kinderen

kinderen

kinderen

kinderen

Totaal

Ziektekostenverzekering

4,8

19,9

1,2

5,2

3,6

Elektriciteit, water of gas

4,2

18,5

0,8

4,7

3,1

Hypotheek of huur

4,2

12,6

1,0

3,8

2,9

Telefoonrekeningen

4,3

13,3

0,9

3,2

2,7

Doorlopend krediet of persoonlijke lening

9,4

17,2

5,4

12,5

8,8

Geld geleend bij vrienden, familie of kennissen

6,9

27,7

3,1

6,7

5,4

Studieschuld

2,0

0,0

0,8

0,5

1,1

Auto

1,4

0,9

2,6

3,3

2,4

Producten bij postorderbedrijf

2,6

4,4

0,6

1,6

1,6

Huishoudelijke apparatuur

0,8

3,9

0,1

1,8

0,8

Bruin- en/of witgoed

0,7

6,2

0,2

1,4

0,7

Verbouwing

0,9

2,4

0,4

0,5

0,6

Leenbijstand

0,8

2,3

0,4

0,5

0,5

Staat nooit rood

57,0

27,8

58,9

31,8

50,1

Staat hooguit 1 keer per jaar rood

10,8

8,1

17,0

14,5

14,2

Staat hooguit 1 keer per kwartaal rood

11,2

15,9

12,7

23,6

15,5

Staat hooguit 1 keer per maand rood

6,4

21,4

7,4

15,8

9,6

Staat meestal rood

12,9

26,7

2,7

12,3

8,9

3,4

7,3

4,3

3,7

3,9

2,1

0,0

2,0

1,9

2,0

Aspect betalingsachterstanden

Type achterstallige rekening

Type krediet of lening

Afbetalingsregeling naar product

Frequentie rood staan (voor zover dat kan)

Aspecten creditcardgebruik (voor zover in
bezit daarvan)
Creditcardschuld niet altijd volgende maand
af te lossen
Lopende afbetalingsregeling

Bron: Panteia.

79

4 . 7 . 4 O p l ei d in gs n iv ea u
Er is een indeling gemaakt in drie groepen huishoudens op basis van het opleidingsniveau van de respondent:
− Laag (geen opleiding, basisonderwijs, VMBO/LBO)
− Midden (MAVO/MBO)
− Hoog (HAVO/VWO/HBO/WO)
Deze groepen zijn weer vergeleken waar het gaat om het bestaan van betalingsachterstanden. Dit leverde de volgende observaties op:
− alle typen achterstallige rekeningen komen 1,5 tot 2 keer zo vaak voor onder
laag opgeleiden dan onder hoog opgeleiden. De middengroep zit daar tussenin;
− ongeveer even vaak wordt in alle groepen geld geleend bij vrienden, familie of
kennissen;
− doorlopend krediet/persoonlijke lening komen iets minder vaak voor bij hoog
opgeleiden, een studieschuld juist veel vaker;
− afbetalingsregelingen komen vaker voor bij laagopgeleiden;
− bij rood staan (voor zover dat kan) komt naar voren dat af en toe rood staan
vaker voor komt bij hoger opgeleiden. Meestal rood staan en nooit rood staan
komen vaker voor bij lager opgeleiden. De verschillen op dit punt zijn echter
beperkt.
− het komt ongeveer twee keer zo vaak voor dat een creditcardschuld niet in de
volgende maand voldaan kan worden bij laag opgeleiden als bij hoog opgeleiden, en er ook twee keer zo vaak regelingen lopen. De middengroep zit er
tussenin.

80

Tabel 56

Aspecten betalingsachterstanden naar klassen opleidingsniveau (in %)

Aspect betalingsachterstanden

Laag

Midden

Hoog

Totaal

Ziektekostenverzekering

5,0

3,0

2,6

3,6

Elektriciteit, water of gas

4,3

2,6

2,4

3,1

Hypotheek of huur

3,4

2,9

2,2

2,9

Telefoonrekeningen

3,1

2,8

2,2

2,7

Doorlopend krediet of persoonlijke lening

9,5

9,2

7,4

8,8

Geld geleend bij vrienden, familie of kennissen

5,4

5,2

5,8

5,4

Studieschuld

0,0

0,6

3,1

1,1

Auto

3,5

2,0

1,5

2,4

Producten bij postorderbedrijf

2,5

1,6

0,4

1,6

Huishoudelijke apparatuur

1,5

0,6

0,4

0,8

Bruin- en/of witgoed

1,1

0,6

0,5

0,7

Verbouwing

0,7

0,5

0,6

0,6

Leenbijstand

0,6

0,5

0,5

0,5

Staat nooit rood

57,2

48,0

46,2

50,1

Staat hooguit 1 keer per jaar rood

9,9

14,5

17,9

14,2

Staat hooguit 1 keer per kwartaal rood

11,5

16,0

18,6

15,5

Staat hooguit 1 keer per maand rood

9,5

10,5

8,5

9,6

Staat meestal rood

10,5

9,1

7,0

8,9

5,5

4,2

3,1

3,9

3,2

2,0

1,6

2,0

Type achterstallige rekening

Type krediet of lening

Afbetalingsregeling naar product

Frequentie rood staan (voor zover rood staan kan)

Aspecten creditcardgebruik (vzv in bezit daarvan)
Creditcardschuld niet altijd volgende maand af te
lossen
Lopende afbetalingsregeling
Bron: Panteia.

81

4 . 7 . 5 E tn ic i te i t
In de volgende tabel is voor twee groepen weergegeven hoe deze scoren op de
meest voorkomende typen achterstallige rekeningen. Het betreft huishoudens
waarvan de respondent respectievelijk niet-westers allochtoon en niet-allochtoon
of westers allochtoon is volgens de door het CBS gehanteerde definitie. Let wel:
dit is anders dan eerder in dit hoofdstuk waar het onderscheid allochtoon / niet
allochtoon gebruikt wordt, waarbij een persoon allochtoon is als minstens een
van beide ouders in het buitenland geboren is. In deze paragraaf worden westerse allochtonen bij de groep ‘overige huishoudens’ (niet-allochtoon) gevoegd. Deze groep ligt op het punt van de betalingsachterstanden doorgaans tussen nietwesterse allochtonen en niet-allochtonen in. Het CBS definieert niet-westers allochtoon als allochtoon met als herkomstgroepering een van de landen in Afrika,
Latijns-Amerika en Azië (exclusief Indonesië en Japan) of Turkije.
De tabel moet als volgt gelezen worden: het cijfer 10,6 linksboven geeft aan dat
van de huishoudens met een niet-westers allochtone respondent 10,6% een achterstallige rekening op de ziektekostenverzekering heeft gehad in de laatste 12
maanden. Van de huishoudens met een niet-allochtone of westers allochtone
respondent was dat 3,2 %. De kans dat niet-westerse allochtonen achterstallige
rekeningen gehad hebben in de laatste 12 maanden is dus ruim drie keer zo
groot. Gemiddeld over alle huishoudens (7 miljoen) heeft 3,6% achterstallige rekeningen op dit gebied.
Vergelijken we beide groepen waar het gaat om het bestaan van betalingsachterstanden, dan geldt voor huishoudens met een niet-westers allochtone respondent
dat (relatief):
− De kans dat zij op een van de genoemde typen een achterstallige rekening
(gehad) hebben drie tot vijf keer zo groot is.
− De kans op het bestaan van lopende afbetalingsregelingen is vooral bij producten van een postorderbedrijf en bruin- en of witgoed veel groter (respectievelijk 8 en 27 keer zo groot). Ook voor huishoudelijke apparatuur is het
verschil groot. Voor de overige typen is het verschil beperkt (ongeveer 1,5
keer zo grote kans).
− De kans op doorlopend krediet of persoonlijke lening en op leningen bij vrienden, familie of kennissen aanzienlijk groter is (respectievelijk ruim drie en vijf
keer zo groot). Dat geldt ook voor creditcardschulden en op dit moment lopende afbetalingsregelingen daarvan op dit moment en ook voor meestal rood
staan: 26,6 % van de niet-westerse allochtonen geeft aan meestal rood te
staan, terwijl dit voor de niet-allochtonen en westerse allochtonen 8,0% is.

82

Tabel 57

Aspecten betalingsachterstanden voor huishoudens met een niet-westers allochtone respondent en huishoudens met een niet-allochtone of westers-allochtone
respondent

Niet allochtoon
Niet-westerse

of westers

allochtoon (%)

allochtoon (%)

Totaal

Ziektekostenverzekering

10,6

3,2

3,6

Elektriciteit, water of gas

12,3

2,6

3,1

Hypotheek of huur

7,8

2,6

2,9

Telefoonrekeningen

9,4

2,4

2,7

Doorlopend krediet of persoonlijke lening

26,2

7,9

8,8

Geld geleend bij vrienden, familie of kennissen

19,4

4,7

5,4

Studieschuld

1,1

1,1

1,1

Auto

4,1

2,3

2,4

Producten bij postorderbedrijf

9,5

1,1

1,6

Huishoudelijke apparatuur

3,9

0,7

0,8

Bruin- en/of witgoed

8,1

0,3

0,7

Verbouwing

1,0

0,6

0,6

Leenbijstand

2,0

0,5

0,5

Staat nooit rood

24,9

51,4

50,1

Staat hooguit 1 keer per jaar rood

14,6

14,2

14,2

Staat hooguit 1 keer per kwartaal rood

17,7

15,4

15,5

Staat hooguit 1 keer per maand rood

13,3

9,4

9,6

Staat meestal rood

26,6

8,0

8,9

lossen

6,5

3,8

3,9

Lopende afbetalingsregeling

5,1

1,9

2,0

Aspect betalingsachterstanden
Type achterstallige rekening

Type krediet of lening

Afbetalingsregeling naar product

Frequentie rood staan (voor zover rood staan kan)

Aspecten creditcardgebruik (voor zover in bezit)
Creditcardschuld niet altijd volgende maand af te

Bron: Panteia.

83

4 . 7 . 6 T i j ds be st e di ng r e sp on de nt en
De volgende tabel geeft een zelfde soort overzicht als in de vorige paragrafen.
Daarvoor is een selectie gemaakt van enkele opvallende categorieën van het
kenmerk 'tijdsbesteding respondent'. Hierbij past de kanttekening dat alleen de
respondent is meegenomen. Combinatie met de tijdsbesteding van een eventuele
partners zou leiden tot een erg complexe tabel, met bovendien te weinig waarnemingen in verschillende categorieën.
De groepen zijn vergeleken waar het gaat om het bestaan van betalingsachterstanden. Dit leverde de volgende observaties op:
− De groep die fulltime werkzaam is, scoort hoog op doorlopend krediet/persoonlijke lening (anderhalf keer zo grote kans hierop als gemiddeld),
en op de meeste afbetalingsregelingen (anderhalf tot twee keer zo grote kans
als gemiddeld bij de meeste producten).
− De groep die met pensioen of VUT is, scoort laag op alle vormen van betalingsachterstanden en de typen daarbinnen.
− De categorieën arbeidsongeschikt en werkloos/werkzoekend hebben een veel
grotere kans op betalingsachterstanden in een groot aantal vormen en typen
daarbinnen. In het oog springen:
− achterstallige rekeningen (rond drie keer zo grote kans voor arbeidsongeschikten, rond zes keer voor werklozen/werkzoekenden).
− leningen bij vrienden, familie of kennissen (resp. 2,5 en 5 keer zo grote
kans)
− afbetalingen van postorderbedrijfproducten (drie tot vier keer zo grote
kans)
− meestal rood staan (resp. 2,5 en vier keer zo grote kans).
− Voor arbeidsongeschikten komen hier nog creditcardschulden (inclusief lopende afbetalingen) en doorlopende kredieten/persoonlijke leningen bij (anderhalf
keer zo grote kans hierop als gemiddeld).
− Studenten scoren hoog op achterstallige rekeningen, uitgezonderd hypotheek
of huur (twee tot drie keer gemiddeld), op enkele typen afbetalingsregelingen
(vooral postorderbedrijfproducten) en op meestal rood staan (27,3% van degenen die rood kunnen staan, drie keer zo hoog als gemiddeld). Ze scoren
echter laag op alle typen leningen, inclusief studieschuld1, en op creditcardschulden.

1

84

Dat geeft te denken over de kwaliteit van de waarneming van dit kenmerk. Mogelijk heeft het er
mee te maken dat studenten deze schuld nog niet aan het afbetalen zijn en er dus in zekere zin
weinig van merken. In een eventueel vervolg op de Monitor in 2009 moet hier rekening mee gehouden worden.

Tabel 58

Aspecten betalingsachterstanden naar tijdsbesteding/arbeidsmarktpositie (in %)

WerkFull-

Aspect betalingsachterstanden

loos/

Totaal

werk-

(alle

time

Pen-

Arbeids-

werk-

sioen/

onge-

zoe-

Stu-

huishou-

zaam

VUT

schikt

kend

dent

dens)

Type achterstallige rekening
Ziektekostenverzekering

4,0

0,4

8,5

28,5

12,7

3,6

Elektriciteit, water of gas

3,6

0,6

8,6

17,8

8,5

3,1

Hypotheek of huur

3,0

0,6

11,6

17,8

2,7

2,9

Telefoonrekeningen

3,8

0,5

4,6

16,4

6,2

2,7

Doorlopend krediet of persoonlijke lening

13,0

1,9

13,0

4,2

0,0

8,8

Geld geleend bij vrienden/familie/kennissen

6,4

1,1

13,4

26,1

2,7

5,4

Studieschuld

1,7

0,0

0,0

1,5

0,0

1,1

Auto

3,6

0,9

0,1

0,6

0,0

2,4

Producten bij postorderbedrijf

1,6

0,3

6,4

5,3

5,8

1,6

Huishoudelijke apparatuur

1,6

0,2

0,0

0,6

1,4

0,8

Bruin- en/of witgoed

1,2

0,0

0,9

0,0

0,0

0,7

Verbouwing

1,2

0,1

0,9

0,0

1,4

0,6

Leenbijstand

1,1

0,1

0,3

0,0

0,0

0,5

Staat nooit rood

44,2

76,6

45,5

42,6

19,7

50,1

Staat hooguit 1 keer per jaar rood

15,3

9,5

13,1

9,6

5,1

14,2

Staat hooguit 1 keer per kwartaal rood

17,4

7,3

12,8

4,9

8,4

15,5

Staat hooguit 1 keer per maand rood

10,8

3,0

6,3

8,2

0,0

9,6

Staat meestal rood

11,4

1,7

21,8

34,6

27,3

8,9

af te lossen

3,2

3,1

15,5

4,7

0,0

3,9

Lopende afbetalingsregeling

2,1

1,5

9,5

0,0

Type krediet of lening

Afbetalingsregeling naar product

Frequentie rood staan (als dat kan)

Aspecten creditcardgebruik (voor zover in
bezit daarvan)
Creditcardschuld niet altijd volgende maand

nvt

2,0

Bron: Panteia.

85

5

Praktische gevolgen en ervaringen van huishoudens met betalingsachterstanden

5.1

Inleiding
Betalingsachterstanden kunnen bedreigende situaties tot gevolg hebben. Hierbij
kan worden gedacht aan het afgesloten worden van elektriciteit of water, en aan
deurwaarders of incassobureaus die langskomen. In de Monitor is gevraagd in
hoeverre huishoudens die te maken hebben met één of meerdere typen achterstallige rekeningen daarvan praktische gevolgen ondervinden.
Verder is huishoudens met betalingsachterstanden (alle vormen) gevraagd naar
hun beleving hierbij. Dit kan zeer variëren. Een geringe betalingsachterstand kan
door het ene huishouden als een veel zwaardere last worden ervaren dan door
het andere. En andersom, zal het ene huishouden zich minder ongemakkelijk
voelen bij een grote betalingsachterstand dan het andere. In dit hoofdstuk wordt
achtereenvolgens ingegaan op deze praktische gevolgen en de beleving van huishoudens die te maken hebben met de verschillende vormen van betalingsachterstanden.

5.2

Praktische gevolgen
Ruim 110.000 (1,6%) huishoudens geven aan als gevolg van een registratie bij
het Bureau Krediet Registratie problemen te hebben ondervonden in de afgelopen 12 maanden bij het doen van een aankoop. Verder geeft 5,0% van de huishoudens (ruim 352.000) aan in de afgelopen 12 maanden een brief van een
deurwaarder te hebben ontvangen als gevolg van een achterstallige rekening. Bij
bijna de helft hiervan (48,5%) heeft dit geleid tot een contact met een deurwaarder of incassobureau, of tot een schuldregeling. Van de huishoudens met
een achterstallige rekening voor elektriciteit, water, gas of op de telefoonrekening (5,8%) geeft ruim een kwart (27,4 %) aan als gevolg van deze achterstand
afgesloten te zijn geweest van een van deze voorzieningen.

87

5.3

Beleving

5 . 3 . 1 A c ht er sta l l i ge r ek en i nge n
In Tabel 59 is weergegeven hoe de huishoudens die op dit moment te maken
hebben met een of meer achterstallige rekeningen (1,8% van alle huishoudens
ofwel 197.000) de betaling hiervan ervaren. Hierin is te zien dat ruim 76,5% van
deze huishoudens dit als een zware last ervaart en dat 15,1% het als enigszins
een last beschouwt. Aan de huishoudens die de betaling als zware last ervaren is
vervolgens ook gevraagd - indien zij 2 of meer achterstallige rekeningen hadden
- welke achterstallige rekeningen met name zwaar wegen om weg te werken.
Hierbij worden elektriciteit, water, gas, ziektekostenverzekering en hypotheek of
huur het meest genoemd.
Tabel 59

De ervaren last van het terugbetalen van achterstallige rekeningen van huishoudens die daar om financiële redenen op dit moment mee te maken hebben

Ervaren last

Huishoudens met op dit moment een achterstallige

Aantal huishoudens

rekening om financiële redenen (%)

(x 1.000)

Zware last

76,5

151

Enigszins een last

15,1

30

Helemaal geen last

8,4

17

100,0

197*

Totaal

* Zie voor een toelichting bij dit aantal hoofdstuk 3.
Bron: Panteia.

5 . 3 . 2 K r e d ie tv er sc ha ff i ng e n l e n in ge n
Van de huishoudens die op dit moment te maken hebben met een of meerdere
vormen van kredietverschaffing of leningen (13,9%), geeft 33,7% aan de terugbetaling hiervan helemaal niet als een zware last te ervaren, 33,8% ziet het
enigszins als een last en 26,2% als een zware last. Dit is duidelijk anders dan we
zagen bij de ervaren lasten van huishoudens met achterstallige rekeningen
waarbij verreweg het hoogste percentage betrekking had op de huishoudens die
het wegwerken ervan als een zware last beschouwden.
Tabel 60

De ervaren last van het terugbetalen van de kredieten en leningen

Aantal huishoudens
Ervaren last

Huishoudens met lopend kredietof lening (%)

(x 1.000)

Zware last

26,2

256

Enigszins een last

33,8

331

Helemaal geen last

33,7

330

Weet niet

3,8

36

Vraag niet gekregen*

2,5

25

100,0

979

Totaal

* In verband met hercodering hebben ongeveer 25.000 huishoudens (opgehoogd aantal) de
vraag naar de ervaren last van het terugbetalen van de kredieten en leningen niet gekregen.
Bron: Panteia.

88

5 . 3 . 3 A f b eta l in gs r eg e l in ge n
In Tabel 61 is te zien hoe de huishoudens met afbetalingsregelingen (6,0%) van
alle huishoudens van op afbetaling gekochte goederen en diensten de terugbetaling hiervan ervaren. Hierin is te zien dat de hoogste groep wordt gevormd door
de huishoudens die de terugbetaling helemaal niet als een last beschouwen
(40,9%) en de kleinste groep door de huishoudens die de terugbetaling als zwaar
ervaren (18,0%). Net als bij de leningen geldt hierbij een duidelijk ander beeld
dan bij de achterstallige rekeningen.
Tabel 61

De ervaren last van de terugbetaling van op afbetaling gekochte goederen

Huishoudens met lopende

Aantal huishoudens

Ervaren last

afbetalingsregeling (%)

(x 1.000)

Zware last

18,0

76

Enigszins een last

35,7

151

Helemaal geen last

40,9

173

Weet niet/wil niet zeggen

3,8

16

Vraag niet gekregen*

1,5

7

100,0

422

Totaal

* In verband met hercodering hebben ongeveer 7.000 huishoudens (opgehoogd aantal) de vraag
naar de ervaren last van het terugbetalen van de op afbetaling gekochte goederen niet gekregen.
Bron: Panteia.

89

Er is ook gekeken of de terugbetaling van sommige op afbetaling gekochte goederen als een zwaardere last wordt ervaren dan van andere goederen. Dit is
weergegeven in Tabel 62.
Tabel 62

De ervaren last van de terugbetaling per op afbetaling gekocht goed

Zware last
Auto*

Enigszins

Helemaal

Aantal huishoudens

een last

geen last

x 1.000

13,3

42,5

43,5

166

Postorderbedrijven

30,3

22,2

47,5

109

Huishoudelijke apparatuur

47,9

25,1

27,0

59

Bruin- en/of witgoed

53,2

24,3

22,5

51

Verbouwing

40,9

20,3

38,7

41

Leenbijstand

45,3

15,8

38,9

38

Telefoon

76,0

0,0

24,0

12

Goederen gekocht bij

* Deze rij telt niet op tot 100% omdat 0,6% van de huishoudens geen antwoord heeft gegeven.
Bron: Panteia.
Noot: Het totaal van de aandelen telt niet op tot honderd omdat een huishouden meer dan één
afbetalingsregeling kan hebben. Verder is de categorie 'anders' niet meegenomen in de
tabel.

Van de goederen die het vaakst op afbetaling zijn gekocht, de auto en de goederen bij een postorderbedrijf, wordt in respectievelijk 13,3% en 30,3% van de
huishoudens de terugbetaling hiervan als een zware last ervaren. Echter, een
groot deel van deze huishoudens beschouwt de afbetaling van deze goederen
geenszins als een last. Dit in tegenstelling tot de huishoudelijke apparatuur en
bruin- en/of witgoed, waarbij respectievelijk 47,9% en 53,2% de terugbetaling
als een zware last ervaart.
5 . 3 . 4 R o od s ta a n
Van de huishoudens die minimaal eenmaal per jaar rood staan, geeft ruim een
kwart aan (27,2%) in de afgelopen maanden wel eens moeite te hebben gehad
om weer een positief saldo te krijgen. Hierbij geldt: hoe hoger de frequentie van
het rood staan, hoe vaker respondenten aangeven hier moeite mee te hebben
gehad. Van de respondenten die aangeven meestal rood te staan geeft 69,1%
aan moeite te hebben gehad weer een positief saldo te krijgen terwijl dat bij de
respondenten die hooguit één keer per jaar rood staan 6,5% bedraagt.

90

BIJLAGE I

Onderzoeksverantwoording

S e le ct i e v a n a d re ss en
Voor de selectie van adressen is gebruik gemaakt van het Nationaal Consumenten Bestand. Dit is het meest complete en actuele bestand van nagenoeg alle
mailbare adressen in Nederland: 6,5 miljoen adressen en bijbehorende telefoonnummers van consumenten. Dit bestand is opgebouwd uit een aantal unieke
bronnen, waaronder KPN, TPG Post en verhuismutaties. Het bestand is afkomstig
van Cendris Customer Information.
S e le ct i ec r it e r ia
Omdat het een onderzoek onder huishoudens betreft zijn er geen nadere criteria
gesteld aan het selecteren van de respondenten.
Thuiswonende kinderen van 18 jaar of ouder zijn benaderd via respondenten die
zelfstandig of samen met hun partner verantwoordelijk zijn voor hun huishouden.
Aan hen is gevraagd of het mogelijk was het eerstjarige thuiswonende kind van
18 of ouder te spreken te krijgen. Zo ja, dan werd hiermee direct gesproken of,
indien dat niet mogelijk was, werd een aparte belafspraak gemaakt.
S t e ek p r oe f
In totaal zijn 16.095 huishoudens benaderd om deel te nemen aan het onderzoek. Na uitsluiting van de onbruikbare nummers en onbereikbare (om welke reden dan ook) huishoudens, is er contact geweest met 13.122 huishoudens. Van
dit aantal hebben 8.361 huishoudens geweigerd om deel te nemen aan het onderzoek. Ook zijn er enige respondenten afgevallen vanwege het maken van een
afspraak op een later moment die niet nagekomen is, vanwege taalproblemen1,
omdat zij buiten de selectie vielen of omdat zij niet in staat waren om het gesprek te voltooien. Er hebben uiteindelijk netto 3.957 geslaagde gesprekken
plaatsgevonden. Hiertoe behoren 148 thuiswonende kinderen. De kinderen buiten beschouwing latend, is de respons bijna 30% - alleszins acceptabel voor een
enquête over een gevoelig onderwerp.
N on - re sp on s
Aan de 8.361 weigeraars is gevraagd of zij wel bereid waren om kort enkele vragen te beantwoorden. 1.155 respondenten (ongeveer 14% van het totale aantal
weigeraars) hebben hieraan meegewerkt. Dit maakt het voor ons mogelijk te bekijken of er sprake is van selectieve non-respons, wat bij dergelijke gevoelige
onderwerpen kan voorkomen. Uit de vergelijking van de antwoorden van de nonresponsgroep en de respondenten bleek dat de meeste antwoorden in voldoende
mate overeenkomen. Vermeldenswaardig zijn daarbij de antwoorden op de vraag
hoe goed de respondenten kunnen rondkomen met het huidige, totale nettoinkomen van het huishouden en op de vraag naar de hoogst voltooide opleiding.
Er is dan ook geen reden om aan te nemen dat er sprake is van selectieve nonrespons.

1

Het betreft 1,5% van de gevallen. Op basis van een vergelijking van de data met CBS-materiaal
blijkt dat de representativiteit ook op het punt van etniciteit voldoende is.

91

W e g in g en o pho g in g
Er is bekeken in hoeverre de respondenten een representatief beeld geven van
de gehele populatie. Hieruit bleek dat weging noodzakelijk was. Daartoe is een
gecombineerde wegingsvariabele samengesteld, waarin huishoudenssamenstelling, leeftijd en opleidingsniveau van de respondent zijn samengevoegd. Deze
wegingsvariabele is ontleend aan de zogenaamde 'Gouden Standaard' (2008),
een herwegingsbron die tot stand is gekomen op basis van CBS-gegevens.
Om ook absolute cijfers te kunnen presenteren over de Nederlandse bevolking is
vervolgens ook een ophoogfactor (het totale aantal huishoudens gedeeld door
het aantal huishoudens in de steekproef) toegepast.
Voor de thuiswonende kinderen van 18 jaar of ouder beschikken we niet over
bruikbare randtotalen. Het is daarmee niet mogelijk om absolute cijfers te verstrekken die betrekking hebben op deze groep. Wel is dezelfde wegingsfactor
toegepast als voor het huishouden waartoe de kinderen behoren. Dat was mogelijk omdat de groepen die wel en die niet mee wilden of konden doen op een
aantal belangrijke kenmerken (respondent huishouden) overeen bleken te komen. De gegevens over thuiswonende kinderen van 18 jaar of ouder zijn daarmee representatief op huishoudenniveau.

92

BIJLAGE II

Samenstelling begeleidingscommissie

Tijdens het onderzoek is Panteia begeleid door een begeleidingscommissie waarin de volgende personen waren vertegenwoordigd.
De heer J. von den Hoff, Raad voor de Rechtsbijstand
Mevrouw C. Huisman, NVVK
Mevrouw A. Koks, ministerie van Justitie
De heer A. Luten, Nibud
De heer M. Meihuizen, VNG
De heer E. Radius, MO-groep
De heer J. Timmermann, Divosa
De heer R. de Vos, Gemeente Amsterdam
Vanuit het ministerie van SZW is het onderzoek begeleid door de heer W. van
der Laan en mevrouw J. Day. De heer W. van der Laan was betrokken bij het
eerste gedeelte van het onderzoek. Door verandering van functie heeft mevrouw
Day de begeleiding van hem overgenomen.

93

BIJLAGE III

Vergelijking met ander inkomens- en armoedeonderzoek in Nederland

Inleiding
In Nederland wordt regelmatig onderzoek uitgevoerd naar armoede, betalingsachterstanden en schulden. Periodiek onderzoek is uitgevoerd door het CBS, SCP
en IVA. De afgelopen jaren zijn er ook verschillende eenmalige onderzoeken geweest, waaronder wetenschappelijk onderzoek en opdrachtonderzoek ter beantwoording van specifieke beleidsvragen. In deze bijlage worden de uitkomsten
van voorliggend onderzoeksrapport vergeleken met eerder gevonden onderzoeksresultaten.

SILC, Europees bureaus voor statistiek
De lidstaten van de Europese Unie zijn overeengekomen dat de Europese Commissie op de hoogte moet zijn van de inkomensverdeling en het niveau en de
structuur van armoede en sociale uitsluiting binnen de EU. In dit kader is met
een verordening bepaald dat de lidstaten een systematische statistiek moeten
bijhouden over inkomen en leefomstandigheden. Sinds 2004 bestaat deze statistiek onder de naam 'Statistics on Income and Living Conditions (SILC)'. In artikel
1 van de verordening (16 juni, nr. 1177/2003) is vastgelegd dat het de bedoeling is om tot een 'gemeenschappelijk kader te komen voor de systematische
productie van een communautaire statistiek'. Deze moet tussen lidstaten vergelijkbare en actuele zowel transversale als longitudinale gegevens bevatten over
inkomens, armoede en sociale uitsluiting. In Nederland is het CBS verantwoordelijk voor de uitvoering van SILC.
Uit deze on line beschikbare gegevens van SILC blijkt dat in 2006 zes procent
van de Nederlandse huishoudens een financieel probleem heeft in die zin dat zij
te maken hebben met één of meer betalingsachterstanden. Het gaat om 428.765
huishoudens (zie Figuur 1).

95

Figuur 1

Financiële problemen huishoudens (huishoudens met schulden als % van alle
huishoudens in Nederland)

8

7

6

5

4

3

2

1

0
2000

2001

2002

2003

Betalingsachterstand huur of hypotheek
Betalingsachterstand kopen op afbetaling

2004

2005

2006

Betalingsachterstand gas, water, electriciteit
Op minstens een van de items

Bron: CBS, 2008.

Vergelijking met Monitor Betalingsachterstanden 2008
Het beeld van de Monitor komt overeen met dat van SILC. De cijfers die
met de Monitor over 2008 zijn verzameld passen goed in de stijgende
trend bij de cijfers die over de periode 2006-2006 met SILC zijn verkregen. Volgens de Monitor heeft 8% van de Nederlandse huishoudens in
2008 ten minste één achterstallige rekening. Dit zou een stijging inhouden
van 2% ten opzichte van de SILC-cijfers van 2006.

CBS Budgetonderzoek
Het CBS voert doorlopend het Budgetonderzoek uit. Doel hiervan is om een beeld
te krijgen van de consumptieve bestedingen van huishoudens. In het kader van
dit onderzoek worden gegevens verzameld over de kenmerken van het huishouden, de woonsituatie en kenmerken van (duurzame) consumptie. Aan de deelnemers wordt gevraagd om gedurende een kwart maand een huishoudboekje bij
te houden. Daarnaast wordt voor de rest van het jaar gevraagd naar grotere uitgaven. Het onderzoek levert informatie op over de volgende onderwerpen:
− Gedetailleerd consumptiegedrag zoals dagelijkse boodschappen.
− Het bezit van duurzame goederen zoals koelkast, wasautomaat, hifi-apparatuur.
− Algemeen consumptiegedrag zoals op vakantie gaan, elektriciteits-/gasverbruik.
− Samenstelling van tegoeden en schulden.
Wat betreft het laatste onderdeel wordt in de vragenlijsten gevraagd naar de
omvang van verschillende typen van schulden. Het CBS ontsluit de resultaten
van dit onderzoek in het openbaar slechts op hoofdlijnen. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen schulden op onroerend goed (waaronder de eigen woning) en overige schulden. Onder de laatste noemer wordt een breed scala aan
kredietfaciliteiten geschaard zoals consumptief krediet, studieschuld, afbetalingskrediet, roodstand en belastingschuld.

96

Figuur 2

Huishoudens met schulden (in % van totaal aantal huishoudens)

70%

60%

50%

40%

30%

20%

10%

0%
1995

1996
Schulden

1997

1998

Schulden i.v.m. eigen woning

1999

2000

Overige schulden

Bron: CBS, Budgetonderzoek, 2008.

Vergelijking met Monitor Betalingsachterstanden 2008
De cijfers van het CBS en de Monitor 2008 zijn moeilijk met elkaar te vergelijken. In de eerste plaats vanwege het ontbreken van recente CBScijfers. Een mogelijke tweede verklaring vormen definitieverschillen. Volgens het CBS had in 2000, 33% van alle huishoudens een schuld. Dat ligt
op een wat hoger niveau dan de bijna 27% in de Monitor.

Huishoudens met risicovolle schulden, IVA 2007
In 2007 heeft IVA onderzoek uitgevoerd naar het aantal Nederlandse huishoudens met problematische schulden en het aantal met een gerede kans daarop.
De schatting die het onderzoek oplevert loopt uiteen van minimaal 101.000 tot
maximaal 158.000 huishoudens. De berekeningen zijn gebaseerd op het aantal
huishoudens met achterstallige rekeningen.
De ruime marge tussen minimum- en maximumschatting komt volgens de onderzoekers voort uit een moeilijk af te bakenen definitie voor risicovolle schuld. In
het onderzoek is de definitie van de NVVK als uitgangspunt genomen. Bij de analyse van de verzamelde gegevens is echter gebleken dat de antwoorden onvoldoende houvast bieden om vast te stellen of een huishouden voldoet aan de
NVVK-criteria. Op basis van een confrontatie van deze raming met andere bronnen schatten de onderzoekers dat het aantal richting de maximumraming van
158.000 gaat.
Ondanks de kanttekeningen bij de schatting biedt de studie wel inzicht in de
kenmerken van de huishoudens die risicovolle schulden hebben. Ook is met het
onderzoek een beeld verkregen van de aard en omvang van de schulden. Ruim
driekwart van de huishoudens met risicovolle schulden heeft een totale beta-

97

lingsachterstand van minder dan 5.000 euro. 22% heeft hogere achterstanden.
Veel voorkomende betalingsachterstanden komen voort uit de mogelijkheid om
rood te staan, hebben betrekking op onbetaalde rekeningen van energiebedrijven
en waterbedrijven en woonlasten en betreffen ten slotte vaak achterstanden in
de betaling van huur of hypotheek (zie: Tabel 63).
Tabel 63

Betalingsachterstanden van huishoudens met risicovolle schulden (in %)

Aard van betalingsachterstanden
Woonlasten
Woninghuur of hypotheek

42

Op rekeningen
Energie en/of waterbedrijven

45

Ziektekostenverzekering

39

Inboedel- en/of WA-verzekering

11

Andere rekeningen

46

Op leningen
Afbetalingskrediet

37

Rood staan

50

Lening familie en/of vrienden

26

Lening IBG (studiefinanciering)

4

Hypotheek tweede woning

0

Andere lening

21

Bron: IVA, 2007.

Vergelijking met Monitor Betalingsachterstanden 2008
Een goede vergelijking met de resultaten van IVA kan pas plaatsvinden als
het verdiepende deel van het onderzoek is uitgevoerd.

98

BIJLAGE IV

Vragenlijst telefonische enquête

Introductie
Goedemorgen/-middag/- avond mevrouw/mijnheer, u spreekt met …… van Panteia. In opdracht van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid voeren wij een onderzoek uit naar de financiële situatie van huishoudens. Zou ik u in
verband hiermee een aantal vragen mogen stellen?
Ik benadruk dat alle gegevens vertrouwelijk worden behandeld en dat bij de
verwerking ervan uw anonimiteit is gewaarborgd.
− ja
− nee
Indien antwoord is ja ga naar vraag A01.

Non-responsegedeelte
Vraag WA0
Bent u wel bereid om kort enkele algemene vragen te beantwoorden? Dit neemt
niet meer dan een minuut in beslag.
1

ja

2

nee

Indien nee:
Bedankt u voor uw tijd en ik wens u nog een prettige dag/avond
Vraag WA1
Wat is uw leeftijd?
Vraag WA2
Wat is uw hoogst voltooide opleiding?
1
2
3
4
5
6
7
8
9

geen onderwijs
uitsluitend lager of basisonderwijs
VMBO/LBO (leerlingwezen, huishoudschool, ambachtsschool)
MAVO (MULO/ULO)
MBO (MTS, MEAO)
HAVO/VWO/HBS/MMS/Gymnasium/Lyceum/Atheneum
HBO (HTS, HEAO, Sociale academie)
WO (universiteit, Post-HBO)
wil niet zeggen

Vraag WA3
Enq.: NOTEER GESLACHT VAN DE RESPONDENT
1
2

man
vrouw

Vraag WA4
Hoe goed kunt u rondkomen met het huidige, totale netto-inkomen van uw huishouden? Kunt u dit aangeven met een cijfer? Hierbij staat de 1 voor zeer moeilijk
en de 6 voor zeer gemakkelijk.

99

Vraag WA5
Heeft u in de afgelopen 12 maanden een achterstallige rekening gehad?
1
2
3

ja
nee
wil niet zeggen

Respondenten die alleen of samen met hun partner verantwoordelijk zijn voor de financiële situatie van het huishouden
We beginnen met enkele algemene vragen.
Vraag A01
Wat is de samenstelling van uw huishouden?
1
2
3
4
5

alleenstaande zonder thuiswonende kinderen
gehuwd/samenwonend zonder thuiswonende kinderen
gehuwd/samenwonend met thuiswonende kinderen
alleenstaande met thuiswonende kinderen
thuiswonend (bij een van de ouders)

Indien vraag A01 is gelijk aan 1 door naar A010
Vraag A02
Uit hoeveel personen bestaat uw huishouden, inclusief uzelf?
Indien vraag A01 = 3 of A01 =4:
Vraag A02b
Zijn er in uw huishouden thuiswonende kinderen van 18 jaar en ouder? Zo ja,
hoeveel?
− Ja namelijk | kinderen
Vraag A010
Bent u of uw partner eigenaar van uw woning?
1
2
3

ja, eigenaar
nee, huurder
wil niet zeggen

Indien vraag A010 is gelijk aan 2 dan door naar A012
Indien vraag A010 is gelijk aan 3 dan door naar A013
Vraag A011
Rusten er momenteel nog een of meerdere hypotheken op deze woning?
1
2
3

ja
nee
wil niet zeggen

Vraag AO12
Huurt u deze woning/woonruimte van:
1
2
3
4

100

woningbouwvereniging/wooncorporatie
verzekeringsmaatschappij, vastgoedmaatschappij/-beheerder, pensioenfonds
particulier
wil niet zeggen

Vraag A013
Hoe zwaar zijn uw maandelijkse woonlasten?
1
2
3
4

een zware last
enigszins een last
helemaal geen last
wil niet zeggen

(ENQ: Wat zijn woonlasten? huur/hypotheek, gas/water/elektra, verzekering
etc.)
Vraag A014
Maakt u op dit moment gebruik van een schuldregeling?
1
2
3

ja
nee
wil niet zeggen

Indien vraag A014 groter dan 1 dan door naar F01
Vraag A015
Kunt u aangeven van welke schuldhulpverlening?
1
2
3

minnelijke schuldhulpverlening
WSNP (Wet Schuldsanering Natuurlijke Personen (loopt via de rechter))
wil niet zeggen

Vraag A016
Van welke organisatie krijgt u hierbij ondersteuning?
ENQ: Meerdere antwoorden mogelijk
1
2
3
4
5

gemeentelijke kredietbank (GKB)
gemeente (sociale dienst of afdeling schuldhulpverlening)
particuliere schuldhulpverleningsorganisatie
bewindvoerder (medewerker krediet- of stadsbank, particuliere bewindvoerderorganisatie, medewerker advocatenkantoor)
wil niet zeggen

F01INTR. Voor een onderzoek als dit is het nodig dat we globaal het huishoudinkomen weten. Mag ik u daarom vragen hoeveel geld er NETTO per MAAND binnenkomt in uw huishouden?
1
2

ja
nee

Vraag F01
Hoe hoog is het maandelijks NETTO inkomen van uw huishouden? Enq.: Het gaat
om het inkomen na aftrek van belastingen en premies. Inkomen is bijv.: nettolonen, nettobedrijfsopbrengsten voor zelfstandigen, sociale uitkeringen, kinderbijslag, huuropbrengsten, huurtoeslag, zorgtoeslag, kindertoeslag en alimentatie,
tegemoetkoming schoolkosten.
Indien geen bedrag genoemd:
Vraag F01A
Enq.: LEES OP
Kunt u wel aangeven in welke categorie het netto-inkomen van uw huishouden
per maand valt?

101

1 minder dan 1.000 euro per maand
2 van 1.000 tot 1.500 euro
3 van 1.500 tot 2.000 euro
4 van 2.000 tot 3.000 euro
5 van 3.000 tot 4.000 euro
6 van 4.000 tot 5.000 euro
7 van 5.000 tot 7.500 euro
8 van 7.500 tot 10.000 euro
9 netto 10.000 euro of meer per maand
10 wil niet zeggen
Vraag F02
Heeft u bij dit inkomen ook de volgende toeslagen of tegemoetkomingen opgeteld die u mogelijk ontvangt?
*Items popup
! ja
! nee
! n.v.t. ontvang ik niet
! wil niet zeggen
1
2
3
4
5
6
7

huurtoeslag
zorgtoeslag
kindertoeslag
kinderbijslag
alimentatie
kinderopvangtoeslag
tegemoetkoming schoolkosten

Indien 1 of meer van de toeslagen of tegemoetkomingen die worden ontvangen
niet zijn meegeteld:
Vraag F02A
Hoe hoog is het maandelijks NETTO inkomen van uw huishouden, inclusief toeslagen, teruggaven en tegemoetkomingen?
Enq.: Het gaat om het inkomen na aftrek van belastingen en premies, van alle
personen van uw huishouden bij elkaar opgeteld
Inkomen is bijv.: nettolonen, nettobedrijfsopbrengsten voor zelfstandigen, sociale uitkeringen, kinderbijslag, huuropbrengsten, huurtoeslag, zorgtoeslag, kindertoeslag en alimentatie.
Enq.: Bij deze vraag evt. helpen met totaalplaatje. Dus dan komt u ongeveer
op...
maandelijks NETTO inkomen van uw huishouden, inclusief toeslagen etc.
Vraag F03
Heeft u te maken met buitengewone uitgaven?
1
2
3

ja
nee
wil niet zeggen

Vraag F03A
Hoe hoog zijn deze gemiddeld per maand?

102

Vraag F04
Hoe goed kunt u rondkomen met het huidige, totale netto-inkomen van uw huishouden? Kunt u dit aangeven met een cijfer? Hierbij staat de 1 voor zeer moeilijk
en de 6 voor zeer gemakkelijk.
Vraag F04A
Hoe groot moet, volgens u, voor uw huishouden het totale beschikbare inkomen
per maand zijn om juist rond te komen, dwz de eindjes aan elkaar te knopen?
Het gaat om het bedrag dat nodig is ten behoeve van uw huidige manier van leven.
Indien A02b = 0 dan door naar F06
Vraag F05
Als u voor uw thuiswonende kind(eren) van 18 jaar en ouder zou moeten aangeven hoe goed zij kunnen rondkomen met hun huidige netto beschikbare inkomen/budget, welk cijfer zou u hier dan voor geven? Hierbij staat de 1 voor zeer
moeilijk en de 6 voor zeer gemakkelijk.
Vraag F06
Kan uw huishouden onverwachte noodzakelijke uitgaven doen ter waarde van
850 euro, zonder daarvoor geld te lenen of op afbetaling te kopen?
1
2
3

ja
nee
wil niet zeggen

B01. De volgende vragen gaan over eventuele achterstallige rekeningen binnen
uw huishouden.
Vraag B01
Heeft u voor de volgende kostenposten de afgelopen 12 maanden een achterstallige rekening gehad?
*Items popup
! ja
! nee
! wil niet zeggen
1
2
3
4
5
6
7

Hypotheek of huur.
Elektriciteit, water of gas.
Ziektekostenverzekering.
Leningen of op afbetaling kopen.
Inboedel- of WA-verzekering.
Telefoonrekeningen (Enq.: Telefoonrekeningen van kinderen tellen ook mee)
Overige rekeningen, zoals schoolgeld, collegegeld, belastingen of abonnementen.

Indien B01_ 1 t/m B01_7 = nee en A02b is 0 dan door naar B09
Indien B01_ 1 t/m B01_7 = nee en A02b is groter dan 0 dan door naar B07
Vraag B02
U gaf aan dat u in uw huishouden in de afgelopen 12 maanden niet op tijd heeft
kunnen betalen. Wat is de reden daarvan?
1
2
3
4
5

financieel
vergeten
achterstand in eigen administratie
fout in administratie van de organisatie
wil niet zeggen

103

Indien B02 is groter dan 1 en A02b is 0 dan door naar B09
Indien B02 is groter dan 1 en A02b is groter dan 0 dan door naar B07
Vraag B03
Heeft uw huishouden op dit moment te maken met achterstallige rekeningen?
1
2
3

ja
nee
wil niet zeggen

Vraag B04
Kunt u aangeven hoe groot uw totale betalingsachterstand is? Het gaat dus om
alle betalingen die u had moeten doen, maar waarmee u nu een achterstand
heeft. Het gaat ons niet om het exacte bedrag, maar probeert u het wel zo goed
mogelijk te schatten.
Enq: Vergeet u daarbij niet de achterstallige betalingen van huur, hypotheek, aflossingen van leningen, gas, water, elektriciteit etc.
1
2
3
4
5
6
7
8

minder dan 500 euro
tussen 500 en 2.000 euro
tussen de 2.000 en 5.000 euro
tussen de 5.000 en 10.000 euro
tussen de 10.000 en 20.000 euro
tussen de 20.000 en 50.000 euro
meer dan 50.000 euro
wil niet zeggen

Vraag B05
Hoe zwaar is het voor uw huishouden om deze achterstallige rekening(en) weg te
werken?
1
2
3
4

een zware last
enigszins een last
helemaal geen last
wil niet zeggen

Indien meer dan 1 achterstallige rekening en B05 is kleiner dan 3:
Vraag B06
Kunt u aangeven welke achterstallige rekeningen met name zwaar wegen om
weg te werken?
ENQ: Spontaan laten antwoorden, meerdere antwoorden mogelijk
Meer antwoorden mogelijk
1
2
3
4
5
6
7
8
9

Hypotheek of huur.
Elektriciteit, water of gas.
Ziektekostenverzekering.
Leningen.
Inboedel- of WA-verzekering.
Telefoonrekeningen (Enq.: Telefoonrekeningen van kinderen tellen ook mee)
Overige rekeningen, zoals schoolgeld, collegegeld, belastingen of abonnementen.
Alimentatie
wil niet zeggen

Indien A02b is groter dan 0
Vraag B07
Kunt u aangeven of uw thuiswonende kind(eren) van 18 jaar en ouder op dit
moment te maken hebben met achterstallige rekeningen?

104

1
2
3

ja, zij hebben te maken met achterstallige rekeningen
nee, zij hebben niet te maken met achterstallige rekeningen
wil niet zeggen

Vraag B08
Hoe zwaar is het voor dit thuiswonende kind (deze kinderen) om deze achterstallige rekening weg te werken?
Is dat ...
1
2
3
4

een zware last
enigszins een last
helemaal geen last
wil niet zeggen

Vraag B09
Heeft uw huishouden in de afgelopen 12 maanden problemen ondervonden bij
het doen van een aankoop als gevolg van een registratie bij het BKR (Bureau
Krediet Registratie)?
1
2
3

ja
nee
wil niet zeggen

Indien B01_ 2 is ja of B01_6 is ja:
Vraag B010
Is uw huishouden als gevolg van een achterstallige rekening in de afgelopen 12
maanden afgesloten geweest van voorzieningen als telefoon, verwarming, water,
gas of elektriciteit?
O ja
O nee
O wil niet zeggen
Vraag B011
Heeft uw huishouden in de afgelopen 12 maanden een brief van een deurwaarder
of incassobureau ontvangen als gevolg van een achterstallige rekening?
O ja
O nee
O wil niet zeggen
Indien vraag B011 is 1:
Vraag B012
Heeft dit geleid tot een contact met een deurwaarder of incassobureau of tot een
schuldregeling?
O ja
O nee
O wil niet zeggen
Vraag R01
Heeft u de mogelijkheid om rood te staan op een of meerdere betaalrekeningen?
O ja
O nee
O wil niet zeggen

105

Indien vraag R01 is groter dan 1 dan door naar vraag C01.
Vraag R02
Kunt u aangeven welke van de volgende stellingen het meest op uw huishouden
van toepassing is?
Uw huishouden
1
2
3
4
5
6

staat nooit rood
staat hooguit één keer per jaar rood
staat hooguit één keer per kwartaal rood
staat hooguit één keer per maand rood
staat meestal rood
wil niet zeggen

Vraag R03
Tot welk bedrag heeft u in de afgelopen 12 maanden rood gestaan?
Vraag R04
Heeft u in de afgelopen 12 maanden wel eens moeite gehad om weer een positief
saldo te krijgen?
1
2
3

ja
nee
wil niet zeggen

Vraag C01
Heeft u een of meerdere creditcards, zoals Mastercard, Visacard en American Express?
1
2
3
4
5

ja, één
ja, twee
ja, meer dan twee
nee
wil niet zeggen

Indien vraag C01 groter dan 3 dan door naar K01
Vraag C02
Kunt u uw creditcardschuld altijd in de volgende maand aflossen?
1
2
3

ja
nee
wil niet zeggen

Vraag C03
Heeft u op dit moment te maken met een gespreide afbetaalregeling van uw creditcardschuld?
1
2
3

ja
nee
wil niet zeggen

Indien vraag C03 is groter dan 1 dan door naar K01
Vraag C04
Welk bedrag staat er op dit moment nog open?

106

Vraag K01
Loopt er binnen uw huishouden op dit moment een afbetalingsregeling? ENQ: Dit
wil zeggen dat u iets op krediet heeft gekocht, waarvoor u in termijnen terug
moet betalen.
1
2
3

ja
nee
wil niet zeggen

Indien vraag K01 is groter dan 1 dan door naar vraag L01
Vraag K02
Kunt u aangeven of uw huishouden als gevolg van de aanschaf van de volgende
producten of diensten te maken heeft met deze afbetalingsregeling?
ENQ: Antwoorden oplezen, meerdere antwoorden mogelijk
1
2
3
4
5
6
7

producten gekocht bij postorderbedrijf
auto
huishoudelijke apparatuur
bruin- en/of witgoed (wasmachines, koelkasten, vriezers etc.)
telefoon
leenbijstand
wil niet zeggen

Vraag KO3
Welk bedrag staat er op dit moment nog open vanwege het aankopen op afbetaling?

Vraag K04
Hoe zwaar is voor uw huishouden de terugbetaling van de op afbetaling gekochte
artikelen?
Is dat …
1
2
3
4

een zware last
enigszins een last
helemaal geen last
wil niet zeggen

De volgende vragen gaan over kredietverschaffing en leningen.
Vraag L01
Heeft uw huishouden op dit moment geld geleend door middel van een doorlopend krediet of persoonlijke lening?
1
2
3

ja
nee
wil niet zeggen

Indien vraag L01 is groter dan 1 door naar vraag L02
Vraag L01a
Voor welk bedrag?

107

Vraag L02
Heeft uw huishouden op dit moment geld geleend bij vrienden, familie of kennissen?
1
2
3

ja
nee
wil niet zeggen

Indien vraag L02 is groter dan 1 door naar vraag L03
Vraag L02a
Voor welk bedrag?
Vraag L03
Heeft uw huishouden een hypotheek op een vakantiehuis, tweede woning of bedrijfspand? ENQ: Let op, het gaat hier om extra hypotheken
1
2
3

ja
nee
wil niet zeggen

Indien vraag L03 is groter dan 1 door naar vraag L04
Vraag L03a
Kunt u aangeven voor welk bedrag er is geleend?
ENQ: Bij meerdere de hoogste hypotheek nemen
Vraag L04
Heeft uw huishouden op dit moment een onderpand of belening bij een gemeentelijk pandhuis (pandhuishouder) of in de verkoop/terugkoopoptie bij een commerciële partij zoals Cash Converters, of Money Wheels?
1
2
3
4
5

ja, beide
ja, alleen een onderpand of belening bij een gemeentelijk pandhuis
ja, alleen een verkoop/terugkoopoptie van mijn onderpand/belening bij een
commerciële partij
nee, geen van beide
wil niet zeggen

Indien vraag L04 is groter dan 1 door naar vraag L05
Vraag L04a
Kunt u aangeven voor welk bedrag uw huishouden goederen in onderpand heeft?
Vraag L05
Heeft uw huishouden op dit moment nog andere leningen dan de zojuist genoemde? Zo ja, welke?
Enq.: Genoemd zijn: consumptieve lening/doorlopend krediet/pers. lening, lening
bij familie, vrienden kennissen, of hypotheek op vakantiehuis, tweede huis of
bedrijfspand.
1
2
3

ja
nee
wil niet zeggen

Indien vraag L05 is groter dan 1 door naar vraag L06

108

Vraag L05a
Kunt u aangeven voor welk bedrag deze andere leningen zijn afgesloten?
Indien L01=1 of L02=1 of L03=1 of L04 is kleiner dan 4 of L05 is anders:
Vraag L06
Hoe zwaar is voor uw huishouden de terugbetaling van de zojuist genoemde lening?
Is dat ...
1
2
3
4

een zware last
enigszins een last
helemaal geen last
wil niet zeggen

Vraag S01
Beschikt uw huishouden over tegoeden op één of meer spaarrekeningen of beleggingsrekeningen?
Enq.: Het gaat hier om tegoeden op spaarrekeningen, spaardeposito's, spaarloon, belegging in aandelen, obligaties en overige fondsen.
1
2
3

ja
nee
wil niet zeggen

Vraag S02
Kunt u aangeven hoe groot deze tegoeden bij elkaar opgeteld ongeveer zijn?
AA02. Tot slot zijn er nog enkele vragen over uw personalia en huishouden.
Enq.: NOTEER GESLACHT VAN DE RESPONDENT
1
2

man
vrouw

Vraag AA01
Wat is uw leeftijd?
Vraag AA03
Bent u momenteel fulltime, parttime of niet werkzaam?
1
2
3
4
5

fulltime (35 uur of meer per week)
parttime (12 t/m 34 uur per week)
parttime (minder dan 12 uur per week)
niet werkzaam
wil niet zeggen

Indien vraag AA03 is gelijk aan 4:
Vraag AA04
Bent u momenteel:
1
2
3
4
5
6

met pensioen of in de VUT
arbeidsongeschikt
werkloos/werkzoekend
studerend/in opleiding
huisvrouw/huisman
wil niet zeggen

109

Indien vraag A01 is gelijk aan 2 of 3:
Vraag AA05
Is uw partner momenteel fulltime, parttime of niet werkzaam?
1
2
3
4
5

fulltime (35 uur of meer per week)
parttime (12 t/m 34 uur per week)
parttime (minder dan 12 uur per week)
niet werkzaam
wil niet zeggen

Indien vraag AA05 is gelijk aan 4
Vraag AA08
Is uw partner momenteel:
1
2
3
4
5
6

met pensioen of in de VUT
arbeidsongeschikt
werkloos/werkzoekend
studerend/in opleiding
huisvrouw/huisman
wil niet zeggen

Vraag AA09
Wat is uw hoogst voltooide opleiding?
1
2
3
4
5
6
7
8
9

geen onderwijs
uitsluitend lager of basisonderwijs
VMBO/LBO (leerlingwezen, huishoudschool, ambachtsschool)
MAVO (MULO/ULO)
MBO (MTS, MEAO)
HAVO/VWO/HBS/MMS/Gymnasium/Lyceum/Atheneum
HBO (HTS, HEAO, Sociale academie)
WO (universiteit, Hogeschool, Post-HBO)
wil niet zeggen

Indien vraag A01 is gelijk aan 2 of vraag A01 is gelijk aan 3:
Vraag AA10
Wat is de hoogst voltooide opleiding van uw partner?
1
2
3
4
5
6
7
8
9

geen onderwijs
uitsluitend lager of basisonderwijs
VMBO/LBO (leerlingwezen, huishoudschool, ambachtsschool)
MAVO (MULO/ULO)
MBO (MTS, MEAO)
HAVO/VWO/HBS/MMS/Gymnasium/Lyceum/Atheneum
HBO (HTS, HEAO, Sociale academie)
WO (universiteit, Post-HBO)
wil niet zeggen

Vraag P06
In welk land bent u geboren?
1
2
3
4
5
6
7
8
9

110

Nederland
Turkije
Marokko
Suriname
Nederlandse Antillen of Aruba
Duitsland
België
Indonesië of Molukken
wil niet zeggen

Vraag P07
Hoeveel jaar geleden bent u naar Nederland gekomen?
Vraag P08
In welk land is uw vader geboren?
1
2
3
4
5
6
7
8
9

Nederland
Turkije
Marokko
Suriname
Nederlandse Antillen of Aruba
Duitsland
België
Indonesië of Molukken
wil niet zeggen

Vraag P09
En in welk land is uw moeder geboren?
1
2
3
4
5
6
7
8
9

Nederland
Turkije
Marokko
Suriname
Nederlandse Antillen of Aruba
Duitsland
België
Indonesië of Molukken
wil niet zeggen

Indien vraag A01 is gelijk aan 2 of vraag A01 is gelijk aan 3:
Vraag P10
In welk land is uw partner geboren?
1
2
3
4
5
6
7
8
9

Nederland
Turkije
Marokko
Suriname
Nederlandse Antillen of Aruba
Duitsland
België
Indonesië of Molukken
wil niet zeggen

Indien vraag A01 is gelijk aan 2 of vraag A01 is gelijk aan 3:
Vraag P10A
En in welk land is de vader van uw partner geboren?
1
2
3
4
5
6
7
8
9

Nederland
Turkije
Marokko
Suriname
Nederlandse Antillen of Aruba
Duitsland
België
Indonesië of Molukken
wil niet zeggen

Indien vraag A01 is gelijk aan 2 of vraag A01 is gelijk aan 3:
Vraag P10B
En in welk land is de moeder van uw partner geboren?

111

1
2
3
4
5
6
7
8
9

Nederland
Turkije
Marokko
Suriname
Nederlandse Antillen of Aruba
Duitsland
België
Indonesië of Molukken
wil niet zeggen

EXTRA1. Tot slot wil ik u vragen of u, tegen een vergoeding van 50 euro, bereid
bent mee te werken aan een ander onderzoek. In dit onderzoek wordt dieper ingegaan op de achtergronden van uw financiële positie. Dit gesprek zal ruim een
uur duren en zal worden afgenomen door een onderzoeker van ons instituut.
Enq.: Het is niet gegarandeerd dat mensen zullen deelnemen aan het onderzoek.
Er wordt een representatieve selectie gemaakt uit degenen die bereid zijn deel te
nemen.
Het gesprek zal thuis plaatsvinden (of waar de respondent wil, in het voorjaar
van 2009).
Bent u bereid om aan dit onderzoek mee te werken?
1
2

ja
nee

Dank u wel. Dan wil ik hiervoor enkele adresgegevens van u noteren.
1
2
3
4
5
6
7
8

voorletters
voorvoegsel
achternaam
adres
postcode
plaats
telefoonnummer
e-mailadres

U heeft eerder aangegeven dat u een of meer thuiswonende kinderen van 18 jaar
of ouder heeft. Het ministerie van SZW is in het bijzonder geïnteresseerd in de
financiële situatie van thuiswonende kinderen van 18 jaar en ouder, zou ik uw
eerstjarige kind van 18 jaar of ouder kunnen spreken?
ENQ: Als kind niet aanwezig is vragen of je later nog een keer terug mag bellen
voor het kind. Als dat mag in het volgende scherm naam van kind noteren en in
betreffende case een afspraak maken.
1
2
3

Ja
Ja maar is niet thuis
Nee

Thuiswonende 18+-kinderen
Vraag KA014
Maak jij op dit moment gebruik van schuldhulpverlening?
1
2
3

ja
nee
wil niet zeggen

Indien KA014 is groter dan 1 dan door naar vraag A017

112

Vraag KA015
Kun jij aangeven van welke schuldhulpverlening?
1
2
3

minnelijke schuldhulpverlening
WSNP
wil niet zeggen

Vraag KA016
Van welke organisatie krijg je hierbij ondersteuning? ENQ: Meerdere antwoorden
mogelijk
1
2
3
4
5

gemeentelijke kredietbank (GKB)
gemeente (sociale dienst of afdeling schuldhulpverlening)
particuliere schuldhulpverleningsorganisatie
bewindvoerder (medewerker krediet- of stadsbank, particuliere bewindvoerderorganisatie, medewerker advocatenkantoor)
wil niet zeggen

Vraag KA017
Welke situatie is op dit moment op jou van toepassing? (ENQ: meer antwoorden
mogelijk)
1
2
3
4
5

ik werk
ik volg een opleiding
ik ben werkloos/werkzoekend
ik ben arbeidsongeschikt
wil niet zeggen

Indien vraag KA017 is groter dan 1 dan door naar vraag F01
Vraag KA018
Werk je momenteel fulltime of parttime?
1
2
3
4

fulltime (35 uur of meer per week)
parttime (12 t/m 34 uur per week)
parttime (minder dan 12 uur per week)
wil niet zeggen

Voor een onderzoek als dit is het nodig dat we globaal weten hoeveel inkomsten/budget je hebt. Mag ik je daarom vragen hoeveel geld je NETTO per MAAND
ontvangt?
1
2

ja
nee

Vraag KF01
Hoeveel geld (inkomsten) ontvang jij NETTO per maand? Enq.: Het gaat om het
inkomen na aftrek van belastingen en premies.
Inkomen is bijv.: nettolonen, nettobedrijfsopbrengsten voor zelfstandigen, sociale uitkeringen, tegemoetkoming schoolkosten.
Vraag KF01A
Enq.: LEES OP Kun je wel aangeven in welk categorie je netto-inkomen per
maand ontvangt valt?
1
2
3
4
5
6
7
8
9

minder dan 500 euro per maand
van 500 tot 750 euro
van 750 tot 1.000 euro
van 1.000 tot 1.250 euro
van 1.250 tot 1.500 euro
van 1.500 tot 2.000 euro
van 2.000 tot 3.000 euro
meer dan 3.000 euro per maand
wil niet zeggen

113

Vraag KF01B
Ontvang jij van je ouders een bijdrage ter ondersteuning in de kosten van jouw
levensonderhoud?
1
2
3

ja
nee
wil niet zeggen

Indien vraag KF0b1 is gelijk aan 1 en KF01A is groter dan 0 en kleiner dan 9:
Vraag KF01C
Heb je dit bedrag ook opgeteld bij het bedrag dat je bij de vorige vraag hebt genoemd?
1
2

ja
nee

Vraag KF01D
Hoe hoog is het bedrag dat je maandelijks ontvangt, inclusief deze bijdrage?
Vraag KF01E
Betaal je aan je ouder(s) geld om bij te dragen in de kosten voor het huishouden?
1
2
3

ja
nee
wil niet zeggen

Vraag KF03
Heb je te maken met buitengewone uitgaven, bijvoorbeeld in verband met ziekte
of invaliditeit?
1
2
3

ja
nee
wil niet zeggen

Indien KF03 is gelijk aan 1:
Vraag F03A
Hoe hoog zijn deze gemiddeld per maand?
Vraag KF04
Hoe goed kun je rondkomen met het huidige bedrag dat je netto per maand hebt
te besteden? Kun je dit aangeven met een cijfer? Hierbij staat de 1 voor zeer
moeilijk en de 6 voor zeer gemakkelijk.
Indien KF04 is groter dan 3 dan door naar vraag F06
Vraag KF04A
Hoe groot moet, volgens jou, het totale beschikbare bedrag per maand zijn om
juist rond te komen, dwz de eindjes aan elkaar te knopen? Het gaat om het bedrag dat nodig is ten behoeve van jouw huidige manier van leven.
Vraag F06
Kan jij noodzakelijke uitgaven doen ter waarde van 850 euro, zonder daarvoor
geld te lenen of op afbetaling te kopen?
1
2
3

114

ja
nee
wil niet zeggen

D e v o lg en d e v ra ge n ga a n o ve r e ve ntu e l e a c hte r sta l l ige r ek en i ng en d ie
j e h e bt.
Vraag KB01
Heb jij voor de volgende kostenposten de afgelopen 12 maanden een achterstallige rekening gehad?
*Items popup
! ja
! nee
! wil niet zeggen
1
2
3
4
5
6
7

medische kosten
abonnementen mobiele telefoon, ringtones etc.
ziektekostenverzekering.
leningen.
WA-verzekering.
contributie (sportclub, verenigingen)
overige rekeningen, zoals schoolgeld, collegegeld, belastingen of overige
abonnementen.

Indien vraag KB01 _1 t/m KB01_7=nee dan door naar vraag KB09
Vraag B02
Jij gaf aan dat je in de afgelopen 12 maanden een of meer rekeningen niet op
tijd hebt kunnen betalen. Wat is de reden daarvan?
1
2
3
4
5

financieel
vergeten
achterstand in eigen administratie
fout in administratie van de organisatie
wil niet zeggen

Indien KB02 is groter dan 1 dan door naar vraag KB09
Vraag KB03
Heb jij op dit moment te maken met achterstallige rekeningen?
1
2
3

ja
nee
wil niet zeggen

Vraag KB04
Kun jij aangeven hoe groot jouw totale betalingsachterstand op dit moment is?
Het gaat dus om alle betalingen die jij had moeten doen, maar waarmee je nu
een achterstand hebt. Het gaat ons niet om het exacte bedrag, maar probeer het
wel zo goed mogelijk te schatten.
1
2
3
4
5
6
7
8

minder dan 200 euro
tussen 200 en 500 euro
tussen de 500 en 1.000 euro
tussen de 1.000 en 1.500 euro
tussen de 1.500 en 2.000 euro
tussen de 2.000 en 5.000 euro
meer dan 5.000 euro
wil niet zeggen

Vraag KB05
Hoe zwaar is het voor jou om deze achterstallige rekening(en) weg te werken?
Is dat ...
1
2
3
4

een zware last
enigszins een last
helemaal geen last
wil niet zeggen

115

Indien meer dan 1 achterstallige rekening en KB05 is kleiner dan 3:
Vraag KB06
Kun je aangeven welke achterstallige rekeningen met name zwaar wegen om
weg te werken? ENQ: Spontaan laten antwoorden, meerdere antwoorden mogelijk
1
2
3
4
5
6
7
8

medische kosten
abonnementen mobiele telefoon, ringtones etc.
ziektekostenverzekering.
leningen.
WA-verzekering.
contributie (sportclub, verenigingen)
overige rekeningen, zoals schoolgeld, collegegeld, belastingen of overige
abonnementen.
wil niet zeggen

Vraag KB09
Heb jij in de afgelopen 12 maanden problemen ondervonden bij het doen van
een aankoop als gevolg van een registratie bij het BKR (Bureau Krediet Registratie)?
1
2
3

ja
nee
wil niet zeggen

Indien vraag KB01_2 = 1
Vraag KB010
Heb jij als gevolg van een achterstallige rekening in de afgelopen 12 maanden
geen gebruik kunnen maken van jouw mobiele telefoon?
1
2
3

ja
nee
wil niet zeggen

Vraag KB011
Heb jij in de afgelopen 12 maanden een brief van een deurwaarder of incassobureau ontvangen als gevolg van een achterstallige rekening?
1
2
3

ja
nee
wil niet zeggen

Indien vraag KB011=1
Vraag KB012
Heeft dit geleid tot een contact met een deurwaarder of incassobureau of tot een
schuldregeling?
1
2
3

ja
nee
wil niet zeggen

Vraag KR01
Heb jij de mogelijkheid om rood te staan op een of meerdere betaalrekeningen?
1
2
3

ja
nee
wil niet zeggen

Vraag KR02
Kun jij aangeven welk van de volgende stellingen het meest op jou van toepassing is?

116

Ik sta ...
1
2
3
4
5
6

nooit rood
hooguit één keer per jaar rood
hooguit één keer per kwartaal rood
hooguit één keer per maand rood
meestal rood
wil niet zeggen

Vraag KR03
Tot welk bedrag heb jij in de afgelopen 12 maanden rood gestaan?
Vraag R04
Heb jij in de afgelopen 12 maanden wel eens moeite gehad om weer een positief
saldo te krijgen?
1
2
3

ja
nee
wil niet zeggen

Vraag KC01
Heb jij één of meerdere creditcards, zoals Mastercard, Visacard en American Express?
1
2
3
4
5

ja, één
ja, twee
ja, meer dan twee
nee
wil niet zeggen

Vraag KC02
Kun je de creditcardschuld altijd in de volgende maand aflossen?
1
2
3

ja
nee
wil niet zeggen

Vraag KC03
Heb jij op dit moment te maken met een gespreide afbetaalregeling van je creditcardschuld?
1
2
3

ja
nee
wil niet zeggen

Vraag KC04
Welk bedrag staat er op dit moment nog open?
Vraag KK01
Heb jij op dit moment te maken met een afbetalingsregeling (van op afbetaling
gekochte goederen)? ENQ: Dit wil zeggen dat je iets op krediet hebt gekocht,
waarvoor je in termijnen terug moet betalen.
1
2
3

ja
nee
wil niet zeggen

Indien vraag KK01 is groter dan 1 dan door naar vraag KL01
Vraag KK02
Kun jij aangeven welke van de volgende goederen of diensten jij op afbetaling
hebt gekocht? ENQ: Antwoorden oplezen, meerdere antwoorden mogelijk

117

1
2
3
4
5
6
7

producten gekocht bij postorderbedrijf
auto
huishoudelijke apparatuur
bruin- en/of witgoed
mobiele telefoon
leenbijstand
wil niet zeggen

Vraag KKO3
Welk bedrag staat er op dit moment nog open vanwege het aankopen op afbetaling?

Vraag KK04
Hoe zwaar is het voor jou om de op afbetaling gekochte artikelen terug te betalen?
Is dat ...
1
2
3
4

een zware last
enigszins een last
helemaal geen last
wil niet zeggen

De volgende vragen gaan over kredietverschaffing en leningen.
Vraag KL01
Heb jij op dit moment geld geleend door middel van een doorlopend krediet of
persoonlijke lening?
1
2
3

ja
nee
wil niet zeggen

Indien vraag KL01 is groter dan 1 door naar vraag KL02
Vraag KL01a
Voor welk bedrag?
Vraag KL02
Heb jij op dit moment geld geleend bij vrienden, familie of kennissen?
1
2
3

ja
nee
wil niet zeggen

Indien vraag KL02 is groter dan 1 door naar vraag KL05
Vraag KL02a
Voor welk bedrag?
Vraag KL05
Heb jij op dit moment nog andere leningen dan de zojuist genoemde? Zo ja, welke? Enq.: Genoemd zijn: consumptieve lening/doorlopend krediet/pers. lening,
lening bij familie, vrienden kennissen.
1
2

118

nee
wil niet zeggen

Indien vraag KL05 is groter dan 1 door naar vraag KL06
Vraag KL05a
Kun jij aangeven voor welk bedrag deze andere leningen zijn afgesloten?
Indien KL01=1 of KL02 =1 of KL05 =ander:
Vraag KL06
Hoe zwaar is het voor jou om de zojuist genoemde lening terug te betalen?
Is dat ...
1
2
3
4

een zware last
enigszins een last
helemaal geen last
wil niet zeggen

Vraag KS01
Beschik jij over tegoeden op één of meer spaarrekeningen of beleggingsrekeningen? Enq.: Het gaat hier om tegoeden op spaarrekeningen, spaardeposito's,
spaarloon, belegging in aandelen, obligaties en overige fondsen.
1
2
3

ja
nee
wil niet zeggen

Indien KS01 is 1:
Vraag S02
Kun je aangeven hoe groot deze tegoeden bij elkaar opgeteld ongeveer zijn?
Tot slot zijn er nog enkele vragen over je personalia en huishouden. Enq.: NOTEER ZWIJGEND GESLACHT VAN DE RESPONDENT
1
2

man
vrouw

Vraag KAA01
Wat is je leeftijd?
Vraag KAA09
Wat is je hoogst voltooide opleiding?
1 geen onderwijs
2 uitsluitend lager of basisonderwijs
3 VMBO/LBO (leerlingwezen, huishoudschool, ambachtsschool)
4 ben bezig met VMBO/LBO
5 MAVO (MULO/ULO)
6 MBO (MTS, MEAO)
7 ben bezig met MBO
8 HAVO/VWO/HBS/MMS/Gymnasium/Lyceum/Atheneum
9 ben bezig met HAVO/VWO/HBS/MMS/Gymnasium/Lyceum/Atheneum
10 HBO (HTS, HEAO, Sociale academie)
11 ben bezig met HBO (HTS, HEAO, Sociale academie)
12 WO (universiteit, Hogeschool, Post-HBO)
13 ben bezig met WO (universiteit, Hogeschool, Post-HBO)
14 wil niet zeggen

119

Vraag KP06
In welk land ben jij geboren?
1
2
3
4
5
6
7
8
9

Nederland
Turkije
Marokko
Suriname
Nederlandse Antillen of Aruba
Duitsland
België
Indonesië of Molukken
wil niet zeggen

Vraag KP07
Hoeveel jaar geleden ben je naar Nederland gekomen?
Vraag P08
In welk land is jouw vader geboren?
1
2
3
4
5
6
7
8
9

Nederland
Turkije
Marokko
Suriname
Nederlandse Antillen of Aruba
Duitsland
België
Indonesië of Molukken
wil niet zeggen

Vraag KP09
En in welk land is jouw moeder geboren?
1
2
3
4
5
6
7
8
9

Nederland
Turkije
Marokko
Suriname
Nederlandse Antillen of Aruba
Duitsland
België
Indonesië of Molukken
wil niet zeggen

KEXTRA1. Tot slot wil ik je vragen of jij, tegen een vergoeding van 50 euro, bereid bent mee te werken aan een ander onderzoek. In dit onderzoek wordt dieper
ingegaan op de achtergronden van je financiële positie. Dit gesprek zal ruim een
uur duren en zal worden afgenomen door een onderzoeker van ons instituut.
Enq.: Het is niet gegarandeerd dat mensen zullen deelnemen aan het onderzoek.
Er wordt een representatieve selectie gemaakt uit degenen die bereid zijn deel te
nemen.
Het gesprek zal thuis plaatsvinden (of waar de respondent wil, in het voorjaar
van 2009).
Ben je bereid om aan dit onderzoek mee te werken?
1
2

120

ja
nee

Dank je wel. Dan wil ik hiervoor enkele adresgegevens van jou noteren.
3 voorletters
4 voorvoegsel
5 achternaam
6 adres
7 postcode
8 plaats
9 telefoonnummer
10 e-mailadres
ENQ: Noteer hier eventuele opmerkingen. LET OP: na deze vraag kun je niet
meer terug in de vragenlijst!!

121

BIJLAGE V

Bestandsbeschrijving respondenten

Tabel 64

Leeftijdsverdeling respondenten (in %)

19 t/m 34 jaar

9

35 t/m 49 jaar

30

50 t/m 64 jaar

30

65 t/m 97 jaar

31

Totaal

100

Bron: Panteia.

Tabel 65

Leeftijdsverdeling thuiswonende kinderen 18+ (in %)

18 t/m 22 jaar

74

23 t/m 27 jaar

20

28 t/m 51 jaar

7

Totaal

100

Noot: Door verschillen in afronding telt het totaal niet op tot 100%.
Bron: Panteia.

Tabel 66

Leefsituatie respondenten (in %)

alleenstaande zonder thuiswonende kinderen

31

gehuwd/samenwonend zonder thuiswonende kinderen

32

gehuwd/samenwonend met thuiswonende kinderen

33

alleenstaande met thuiswonende kinderen

4

Totaal

100

Bron: Panteia.

Tabel 67

Hoogte maandelijks netto-inkomen (incl., toeslagen etc.) (in %)

minder dan 1.000 euro

7

van 1.000 tot 1.500 euro

20

van 1.500 tot 2.000 euro

17

van 2.000 tot 3.000 euro

25

van 3.000 tot 4.000 euro

18

van 4.000 tot 5.000 euro

7

van 5.000 tot 7.500 euro

5

van 7.500 tot 10.000 euro

1

netto 10.000 euro of meer

1

Totaal

100

Noot: Door verschillen in afronding telt het totaal niet op tot 100%.
Bron: Panteia.

123

Tabel 68

Hoogte maandelijks netto-inkomen thuiswonende 18+ kinderen (in %)

minder dan 500 euro

39

van 500 tot 750 euro

16

van 750 tot 1.000 euro

7

van 1.000 tot 1.250 euro

13

van 1.250 tot 1.500 euro

8

van 1.500 tot 2.000 euro

11

van 2.000 tot 3.000 euro

1

meer dan 3.000 euro per maand

1

weet niet/wil niet zeggen

4

Totaal

100

Bron: Panteia.

36% van de thuiswonende kinderen 18+ ontvangt van de ouders een bijdrage in
de kosten van levensonderhoud en 1 op de vijf thuiswonende kinderen 18+ betaalt aan zijn ouders geld om bij te dragen in de kosten voor het huishouden.
Tabel 69

Tijdsbesteding respondenten (in %)

fulltime werken (35 uur of meer per week)

29

parttime werken (12 t/m 34 uur per week)

21

parttime werken (minder dan 12 uur per week)

3

niet werkzaam, waarvan:

47

- met pensioen of in de VUT

31

- arbeidsongeschikt

4

- werkloos/werkzoekend

2

- studeren/in opleiding

0

- huisvrouw/huisman

8

- anders

1

Totaal

100

Bron: Panteia.

124

Tabel 70

Tijdsbesteding partners (in %)

fulltime werken (35 uur of meer per week)

40

parttime werken (12 t/m 34 uur per week)

20

parttime werken (minder dan 12 uur per week)

3

niet werkzaam, waarvan:

38

- met pensioen of in de VUT

23

- arbeidsongeschikt

3

- werkloos/werkzoekend

1

- studerend/in opleiding

0

- huisvrouw/huisman

10

- Weet niet. wil niet zeggen

1

Totaal
Noot: Door verschillen in afronding telt het totaal niet op tot 100%.
Bron: Panteia.

Tabel 71

Tijdsbesteding thuiswonende kinderen 18+ (in %)

werken

70

opleiding

62

werkloos/werkzoekend

2

arbeidsongeschikt

1

anders

2

Noot: Op deze vraag waren meerdere antwoorden tegelijk mogelijk; de kolomtotalen zijn
daarom niet gelijk aan 100%.
Bron: Panteia.

Tabel 72

Hoogst voltooide opleiding respondenten (in %)

geen onderwijs

1

uitsluitend lager of basisonderwijs

8

VMBO/LBO (leerlingwezen, huishoudschool, ambachtsschool)

15

MAVO (MULO/ULO)

13

MBO (MTS, MEAO)

23

HAVO/VWO/HBS/MMS

7

HBO (HTS, HEAO, Sociale academie)

25

WO (universiteit, Hogeschool, Post-HBO)

10

Totaal

100

Noot: Door verschillen in afronding telt het totaal niet op tot 100%.
Bron: Panteia.

125

Tabel 73

Hoogst voltooide opleiding partners (in %)

geen onderwijs

1

uitsluitend lager of basisonderwijs

5

VMBO/LBO (leerlingwezen, huishoudschool, ambachtsschool)

15

MAVO (MULO/ULO)

9

MBO (MTS, MEAO)

29

HAVO/VWO/HBS/MMS

5

HBO (HTS, HEAO, Sociale academie)

25

WO (universiteit, Hogeschool, Post-HBO)

10

Weet niet/wil niet zeggen

2

Totaal

100

Noot: Door verschillen in afronding telt het totaal niet op tot 100%.
Bron: Panteia.

Tabel 74 Geboorteland respondenten (in %)

Nederland

93

Turkije

0

Marokko

0

Suriname

1

Nederlandse Antillen of Aruba

0

Duitsland

1

België

1

Indonesië of Molukken

1

Weet niet/wil niet zeggen

1

Anders, namelijk

3

Totaal
Noot: Door verschillen in afronding telt het totaal niet op tot 100%.
Bron: Panteia.

126

100

Tabel 75

Geboorteland partners (in %)

Nederland

92

Turkije

1

Marokko

1

Suriname

1

Nederlandse Antillen of Aruba

0

Duitsland

0

België

0

Indonesië of Molukken

1

Weet niet/wil niet zeggen

0

Anders, namelijk

4

Totaal

100

Bron: Panteia.

127

BIJLAGE VI

Thuiswonende kinderen van 18 jaar of ouder

Kenmerken van thuiswonende kinderen van 18 jaar of ouder
A c ht er sta l l i g re k e n ing en
Ook voor de thuiswonende kinderen vanaf 18 jaar of ouder (18+) is geïnventariseerd in welke mate welke typen achterstallige rekeningen bestaan. Zoals al in
de inleiding aangegeven, is het bij gebrek aan een totaal niet mogelijk hier absolute aantallen aan te koppelen. Tabel 76 presenteert daarom het percentage per
type achterstallige rekening.
Tabel 76

Aandeel thuiswonende kinderen 18+ met achterstallige rekening in de afgelopen
12 maanden naar type achterstallige rekening

Aandeel thuiswonende kinderen 18+ met achterstallige rekening in de afgelopen 12 maanType achterstallige rekening

den (in %)

Abonnementen mobiele telefoons, ringtones etc.

7,6

Ziektekostenverzekering

4,1

Overig (schoolgeld, collegegeld, belastingen
overige abonnementen, etc.)

2,6

Medische kosten

2,4

WA-verzekering

1,8

Contributie

1,7

Leningen

0,3

Totaal (minimaal één achterstallige rekening)

12,0

Het meest voorkomende type achterstallige rekening onder thuiswonende kinderen 18+ is abonnementen op mobiele telefoons en ringtones etc. (7,6%), gevolgd door achterstanden op het betalen van de ziektekostenverzekering.
Van de thuiswonende kinderen 18+ die de afgelopen 12 maanden een achterstallige rekening hebben gehad of nog hebben, heeft 34% ook op dit moment (nog)
één of meer achterstallige rekeningen. Van deze groep kende driekwart in de afgelopen 12 maanden één type achterstallige rekening. 16% kende twee typen en
8,5% drie.

K r e d ie tv er sc ha ff i ng e n l e n in ge n
Van de thuiswonende kinderen 18+ die gebruik maken van een vorm van kredietverschaffing of lening, doen de meeste dat via een persoonlijke lening
(14%). Dit gebeurt voor een gemiddeld bedrag van € 500. De kinderen met andere leningen (3%) doen dit voor een gemiddeld hoger bedrag, namelijk
€ 6.600.

129

Tabel 77

Kredietverschaffing en leningen: aandeel thuiswonende kinderen 18+ en omvang

Aandeel thuiswonende

Gemiddeld bedrag

kinderen 18+ (%)

(afgerond op 100)

13,7

€ 500

een aparte categorie)

3,2

€ 6.600

Doorlopend krediet of persoonlijke lening

-

-

-

-

Type krediet
Geld geleend bij vrienden, familie of kennissen
Andere leningen (vnl. studieschuld - wordt nog

Onderpand/belening of verkoop/terugkoopoptie bij
gemeentelijk pandhuis of bij commerciële partij
Bron: Panteia.

Uit nadere analyse van de groep thuiswonende kinderen 18+ die op dit moment
te maken heeft met kredietverschaffing blijkt dat 96,3% van hen aan 1 vorm van
kredietverschaffing doet en de overige 3,7% op dit moment met 2 vormen van
kredietverschaffing van doen heeft.

A f b eta l in gs r eg e l in ge n
13,1% van de thuiswonende kinderen 18+ heeft momenteel te maken met een
afbetalingsregeling, waarbij er nog voor gemiddeld bijna € 1.000,- openstaat aan
niet afgeloste bedragen.

R o od s ta a n
44% van de thuiswonende kinderen 18+ heeft de mogelijkheid om rood te staan
op een of meerdere betaalrekeningen. In Tabel 78 is te zien hoe vaak zij rood
staan per jaar. 60% van de thuiswonende kinderen 18+ geeft aan nooit rood te
staan. Dat wil dus zeggen dat 40% wel eens rood staat, waar 44% dat mag. 4%
staat meestal rood.
Tabel 78

Frequentie van rood staan thuiswonende kinderen 18+ (%)

Frequentie rood staan

Aandeel in thuiswonende kinderen 18+ (%)

staat nooit rood

60,3

staat hooguit 1 keer per jaar rood

13,8

staat hooguit 1 keer per kwartaal rood

11,5

staat hooguit 1 keer per maand rood

6,8

staat meestal rood

3,9

weet niet

3,7

Totaal

100,0

Bron: Panteia.

Aan de thuiswonende kinderen 18+ die wel eens rood staan is gevraagd tot welk
bedrag zij in de afgelopen 12 maanden rood hebben gestaan. Gemiddeld is dit
voor ruim € 400. In Tabel 79 wordt weergegeven hoe het gemiddelde bedrag

130

waarvoor is rood gestaan, samenhangt met het aantal keren dat een thuiswonend kind 18+ rood staat.
Tabel 79

Gemiddeld bedrag waarvoor thuiswonende kinderen 18+ rood staan (euro's)

Frequentie rood staan

Gemiddeld bedrag (afgerond op 100)

staat hooguit 1 keer per jaar rood

€ 300

staat hooguit 1 keer per kwartaal rood

€ 300

staat hooguit 1 keer per maand rood

€ 400

staat meestal rood

€ 1200

Bron: Panteia.

C re d it ca rd
4,8% van de thuiswonende kinderen 18+ heeft één creditcard. de rest heeft
geen creditcard. Van de thuiswonende kinderen 18+ met een creditcard kan
77,4% altijd in de volgende maand de creditcardschuld aflossen. Van het percentage dat dat niet kan heeft niemand op dit moment te maken met een gespreide
afbetalingsregeling.
De kenmerken van thuiswonende kinderen 18+ zijn niet verder geanalyseerd,
omdat het aantal waarnemingen te beperkt is om hun kenmerken te beschrijven.

Praktische gevolgen en ervaringen van thuiswonende kinderen
van 18 jaar of ouder
Praktische gevolgen
1% van de thuiswonende kinderen 18+ geeft aan problemen te hebben ondervonden in de afgelopen 12 maanden bij het doen van een aankoop als gevolg
van een registratie bij het Bureau Krediet Registratie. Daarnaast blijkt 8% in de
afgelopen 12 maanden een brief van een deurwaarder te hebben ontvangen als
gevolg van een achterstallige rekening, wat bij een derde hiervan geleid heeft tot
een contact met een deurwaarder of incassobureau. Van de thuiswonende kinderen 18+ met een achterstallige rekening op de abonnementen voor mobiele telefoons en ringtones (7,6%) heeft een derde als gevolg van deze achterstand in de
afgelopen 12 maanden geen gebruik kunnen maken van de mobiele telefoon etc.

A c ht er sta l l i ge r ek en i nge n
Van de thuiswonende kinderen 18+ die op dit moment te maken hebben met een
achterstallige rekening (34%), geeft 59% aan de terugbetaling hiervan als een
zware last te ervaren en 41% als enigszins een last. Abonnementen op mobiele
telefoons en overige rekeningen zoals schoolgeld worden hierbij genoemd.

131

K r e d ie tv er sc ha ff i ng e n l e n in g
Van de thuiswonende kinderen 18+ die te maken hebben met een vorm van kredietverschaffing, geeft 7% aan dit als een zware last te ervaren, 45% als enigszins een last en 45% ervaart de terugbetaling helemaal niet als een last.1

A f b eta l in gs r eg e l in g
Van de 6,5% van de thuiswonende kinderen 18+ die te maken heeft met een afbetalingsregeling van op afbetaling gekochte goederen ervaart 63% dit helemaal
niet als een last, 27% ziet het enigszins als een last en 10% ervaart het als een
zware last.

R o od s ta a n
Van de thuiswonende kinderen 18+ die minimaal eenmaal per jaar rood staan
(16%) geeft 22% aan wel eens moeite te hebben gehad om weer een positief
saldo te krijgen.

1

132

Het totaal telt niet op tot 100% omdat 3% van de thuiswonende kinderen 18+ als antwoord
'weet niet/wil niet zeggen' heeft gegeven.