Position Paper Social Enterprise NL - Invest-NL
Amsterdam, 23 mei 2018
Invest-NL heeft tot doel ‘maatschappelijke transitieopgaven’ te financieren. Social Enterprise NL
ondersteunt deze ambitie. Nederland staat voor een aantal grote uitdagingen op het gebied van
klimaat, milieu, arbeidsmarkt en sociale infrastructuur. Nieuwe oplossingen zijn nodig. Het
bedrijfsleven kan hierin een cruciale rol spelen en passende financiering is daarbij een noodzakelijke
voorwaarde.
In dit position paper beschrijven we eerst welke elementen wij missen in het wetsvoorstel, daarna
gaan we in op de financieringsbehoefte van sociale ondernemingen en we sluiten af met vier concrete
aanbevelingen voor aanpassingen van het wetsvoorstel.
Maatschappelijke transities versnellen
Wij zijn van mening dat aanpassingen nodig zijn om Invest-NL daadwerkelijk te richten op het
versnellen van gewenste maatschappelijke transities en zich onderscheidt van het al grote aanbod van
financieringsfaciliteiten.
Wat wij missen in het wetsontwerp van Invest-NL is een begrip van de inhoud van maatschappelijke
transities, erkenning van de rol van maatschappelijk gedreven bedrijven in het opstarten en
vormgeven van deze transities, bescherming tegen mission drift en het begrip sociale innovatie. Deze
elementen worden hieronder toegelicht.


Specificering
maatschappelijke
transities
Welke ‘maatschappelijke transities’ wil Invest-NL realiseren? Indien dit niet wordt
gedefinieerd kan alles hieronder vallen. Zonder enige afkadering van de transitieambities heeft
Invest-NL eigenlijk geen inhoud en toegevoegde waarde. De SDG’s bieden een geschikt
handvat
om
Invest-NL
de
gewenste
inhoud
te
geven.



Rol
koplopers
binnen
transitie
Maatschappelijke transities komen niet vanzelf tot stand, zij worden aangejaagd door
innovatieve en missie-gedreven bedrijven. Voor deze bedrijven, door de SER aangeduid als
sociale ondernemingen overeenkomstig de definities van de Europese Unie, staat de
maatschappelijke missie voorop. 1 Het zijn vaak de koplopers binnen de beoogde
maatschappelijke transities. Zij laten zien dat ‘het kan’, creëren nieuwe business modellen en
mobiliseren de eerste groepen bewuste klanten en consumenten. Hun oplossingen worden
gekopieerd door andere bedrijven. Denk bijvoorbeeld aan biologisch voedsel, inmiddels een
miljardenmarkt, maar ooit aangedreven door jonge koplopers met de ambitie de
voedselindustrie te verduurzamen. Hetzelfde geldt voor fairtrade, vanuit Max Havelaar een
Nederlandse ‘uitvinding’ die de wereld heeft veroverd, gebaseerd op het mobiliseren van early
adopters (bewuste consumenten). Meer recent zien we allerlei bedrijven die zich werpen op
de eiwittransitie, zoals Rotterzwam, the Dutch Weedburger en de Vegetarische Slager. En denk
ook aan bedrijven die nu beginnen met circulaire producten, zoals Roetz Bikes, Rescued en
Mud jeans. Of bedrijven die zich richten op de verschuiving van bezit naar gebruik zoals Peerby,

1

SER: Sociale ondernemingen, een verkennend advies (2015)
https://www.ser.nl/~/media/db_adviezen/2010_2019/2015/sociale-ondernemingen.ashx
Voor EU definitie, zie: http://ec.europa.eu/growth/sectors/social-economy/enterprises/

1

LENA the fashion library en Bundles. Vaak zijn deze bedrijven relatief klein met een hoog
gehalte aan innovatie en dito risico, omdat de business case zich nog moet bewijzen.


Bescherming mission drift
Wij missen in het voorstel bescherming tegen mission drift. Voor bedrijven is het niet zo
moeilijk om een mooi verhaal te schrijven over maatschappelijke meerwaarde, maar wat zal
InvestNL doen als deze na toekenning geheel wordt veronachtzaamd? De financiering
terugtrekken is dan meestal geen optie meer. Daarom stellen Europese fondsen zoals het
European Investment Fund en EAsI randvoorwaarden aan constitutie en governance van
bedrijven waarin wordt geïnvesteerd.2 Wij willen ervoor pleiten om dezelfde waarborgen in te
bouwen in InvestNL, zeker daar waar een hoger risicoprofiel wordt geaccepteerd tegen een
grote
maatschappelijke
meerwaarde.



Rol sociale innovatie
InvestNL staat open voor innovatieve ondernemingen. Innovatie gaat niet alleen over nieuwe
technologische toepassingen, het gaat met name ook over nieuwe oplossingen voor
maatschappelijke uitdagingen. Dit proces staat bekend als sociale innovatie. 3 Denk aan
bedrijven binnen de ICT sector die passend werk creëren voor mensen met autisme en zo
volwaardig betaald werk realiseren voor een groep die zeer moeilijk aan het werk komt. Het
begrip sociale innovatie valt niet binnen het wetsvoorstel.

Financieringsbehoefte

sociale

ondernemingen

Sociale ondernemingen kennen een specifieke financieringsbehoefte. Ze jagen een transitie aan, zijn
‘de markt voor’ en opereren vaak in een dynamiek waarbij de marges beperkt zijn. Het risicoprofiel is
hierdoor vaak hoog. En deze bedrijven streven geen winstmaximalisatie na, dat past niet bij hun
maatschappelijke gedrevenheid en het business model. Hierdoor worden ze minder interessant voor
traditionele investeerders in risicovolle bedrijven. Er is immers geen uitzicht op een spectaculaire exit
met hoog financieel gewin. Vooral in de startfase zijn sociale ondernemingen nu nog afhankelijk van
friends, familiy and fools.4
Een ander gevolg van het hoge risicoprofiel is dat het lastiger is om senior debt (zoals bancair
werkkapitaal of financiering van vaste activa) te vergaren. De markten waar deze bedrijven zich
begeven zijn vaak nog jong en zij groeien vaak snel, banken zijn daarom erg terughoudend in het
5
leveren
van
financiering.
Welke aanpassingen van het wetsvoorstel stellen wij voor?


Stel maatschappelijke(impact) doelstellingen op waar Invest-NL aan wil bijdragen en maak
deze een voorwaarde voor toekenning.

2

European Investment Fund: The Social Impact Accelerator (SIA) - terms of reference,
http://www.eif.org/what_we_do/equity/sia/terms-of-reference.htm en European Commission: Microfinance and Social
Entrepreneurship axis of EaSI, http://ec.europa.eu/social/main.jsp?catId=1084&langId=en
3 Voor de internationaal geaccepteerde definitie van sociale innovatie, zie https://en.wikipedia.org/wiki/Social_innovation
4
McKinsey: Scaling the impact of the social enterprise sector (2016), https://www.mckinsey.com/industries/socialsector/our-insights/scaling-the-impact-of-the-social-enterprise-sector
5
McKinsey (2016)

2

Wat wil Invest-NL bereiken? Stel hiervoor duidelijke en meetbare maatschappelijke
doelstellingen op. Dit daagt bedrijven uit om zich te richten op impact, het ‘beloont’ bedrijven
met een grote maatschappelijke bijdrage en geeft meer richting aan investeringsbeslissingen
van Invest-NL. Sluit hierbij zoveel mogelijk aan bij de SDG’s, dit zijn immers de
ontwikkelingsdoelen waaraan Nederland zich heeft gecommitteerd. Focus hierbij op milieu,
energie en sociale ongelijkheid, thema’s waar Nederland volgens het CBS achterblijft.6


Maak het formuleren van concrete impactdoelen en het -meten daarvan een onderdeel van de
eisen tot toekenning en monitoring, als een evenwichtige poot naast risico en rendement
Om maatschappelijke transities te realiseren moeten bedrijven niet alleen mooie intenties
uitspreken, ze moeten ook meten welke impact ze bereiken. Hiervoor is steeds meer kennis
beschikbaar. 7 Maakt het meten van impact een voorwaarde voor financiering en monitor
hierop. Dit past bij de ambitie om over iedere financiering van Invest-NL te rapporteren. 8



Reserveer een ‘high risk high impact fund’ voor sociale ondernemingen
Sociale ondernemingen kennen met name in de startfase een hoog risicoprofiel, maar het
potentiële maatschappelijk rendement is hoog. Stel daarom een apart deel van het
investeringsvermogen in als ‘high risk high impact fund’. Dit deel staat open voor bedrijven die
potentieel veel impact realiseren, maar waarbij het risicoprofiel hoog is en dit risico zich niet
noodzakelijk zal vertalen in een hoog financieel rendement. Op deze manier kunnen
investeringen met een hoger risico worden gedaan zonder dat dit voor het hele
investeringsvermogen het risico verhoogt, of dat dit lijdt tot een afwijzing vanwege een te laag
financieel rendement. Stel dit deel alleen open voor bedrijven met een maatschappelijke
missie, sluit hierbij aan op Europese criteria zoals die ook door het European Investment Fund
9
worden
toegepast.



Benoem sociale innovatie expliciet als onderdeel van het containerbegrip innovatie
Bij sociale innovatie is – net als bij technologische innovatie – sprake van marktfalen. Het risico
is hoog en de ‘baten’ van de innovatie komen ten goede aan de maatschappij. Maak expliciet
duidelijk dat Invest-NL ook open staat voor bedrijven die sociale innovaties realiseren. Dit helpt
bij het versnellen van maatschappelijke transities.

Over Social Enterprise NL
Social Enterprise NL is aanjager van de groeiende beweging van sociaal ondernemers. Het netwerk heeft
momenteel 350 leden, sociale ondernemingen zoals Tony’s Chocolonely, Kromkommer, The Dutch
Weedburger, Thuisafgehaald, Afval Loont, Kringloopwinkels, Peerby, The Colour Kitchen en Fairphone. Social
Enterprise NL is in 2012 opgericht door Mark Hillen en Willemijn Verloop. Meer info: https://www.socialenterprise.nl

6

CBS: Duurzame ontwikkelingsdoelen (SDG’s) dichterbij gekomen (2018), https://www.cbs.nl/nlnl/nieuws/2018/10/duurzame-ontwikkelingsdoelen--sdg-s---dichterbij-gekomen
7 Impact Centre Erasmus: Impact Meten, https://www.eur.nl/ice/impact-meten
8
‘Het beoogde economische (doorgroeien van ondernemingen, innovaties, etc.) en/of maatschappelijke (CO2 reductie, %
groene energie, etc.) rendement van een investering wordt vooraf beoordeeld en periodiek gerapporteerd.’ Pagina 24
memorie van toelichting.
9
European Investment Fund: The Social Impact Accelerator (SIA) - terms of reference,
http://www.eif.org/what_we_do/equity/sia/terms-of-reference.htm

3