Aan de minister voor Rechtsbescherming
Postbus 20301
2500 EH DEN HAAG

Onze referentie
Uw referentie

Datum

22 mei 2020

Betreft

Wet Kind, draagmoederschap en afstamming

Geachte

,

Op 24 april 2020 is aan het Adviescollege toetsing regeldruk (ATR) voor advies aangeboden het wetsvoorstel kind, draagmoederschap en afstamming. Op die datum is ook de
internetconsultatie gestart, waarvan de reactietermijn eindigt op 22 mei 2020. Uit ambtelijk contact is gebleken dat, in verband met enkele PM-punten, er voor deze specifieke
punten nog een tweede internetronde komt. Het college verzoekt u om ook de tweede
versie van het voorstel, alsmede de uit het voorstel voortkomende onderliggende regelgeving, voor toetsing aan ATR voor te leggen.
Het voorstel introduceert een regeling waarmee ouderschap na draagmoederschap (zowel
binnen Nederland als uit het buitenland) zorgvuldig kan worden geregeld. Bij draagmoederschap binnen Nederland geeft de rechter, na toetsing aan voorwaarden, vóór de
conceptie toestemming aan de draagmoeder en de wensouders, zodat de wensouders
vanaf de geboorte de ouders van het kind worden. Zij komen dan als zodanig op de
geboorteakte van het kind te staan. Een belangrijke voorwaarde is dat de draagmoeder
en wensouders, voordat zij een verzoek bij de rechter indienen, voorlichting en counseling
volgen.1
In geval van draagmoederschap buiten Nederland regelt het voorstel een vereenvoudiging van de erkenning van ouderschap als die overeenkomt met de belangrijkste
uitgangspunten van de Nederlandse regeling.2
Het wetsvoorstel versterkt ook het recht van kinderen op afstammingsinformatie. Daartoe
komt er één centraal punt waar deze kinderen terecht kunnen voor bij de overheid
bekende informatie. Daar zullen bijvoorbeeld gegevens te vinden zijn over het draagmoederschapstraject.
Tot slot kondigt het voorstel een strafrechtelijk verbod op kinderkoop aan. Dit is in de nu
voorliggende versie verder (nog) niet uitgewerkt.
Voorlichting ziet op informatie over het traject en de daarbij behorende voorwaarden en risico’s.
Counseling ziet op medische, psychosociale en juridische aspecten van het traject. Voor juridische
counseling kan doorverwezen worden naar gespecialiseerde advocaten. Medische en psychologische
counseling dienen plaats te vinden door BIG-geregistreerde psychologen.
2
Die uitgangspunten zijn: genetische verwantschap tussen wensouder(s) en kind, achter-haalbaarheid van
afstammingsinformatie en een rechterlijke procedure in het desbetreffende land met de mogelijkheid van
een rechterlijke (her)beoordeling na de geboorte van het kind. Daarmee wordt ook duidelijk welk
buitenlands draagmoederschap in Nederland niet eenvoudig wordt geaccepteerd en waarvoor een toetsing
door de rechter noodzakelijk is.
1

Pagina 1 van 5

Toetsingskader
ATR beoordeelt de gevolgen voor de regeldruk aan de hand van het volgende toetsingskader:
1. Nuloptie (nut en noodzaak): is er een taak voor de overheid en is wetgeving het
meest aangewezen instrument?
2. Zijn er minder belastende alternatieven mogelijk?
3. Is gekozen voor een uitvoeringswijze die werkbaar is voor de doelgroepen die de
wetgeving moeten naleven?
4. Zijn de gevolgen voor de regeldruk volledig en juist in beeld gebracht?

1.

Nut en noodzaak

Momenteel bestaat er nog geen wettelijk kader voor draagmoederschap. Draagmoederschap brengt, aldus de toelichting, risico’s voor alle betrokkenen mee. Zo heeft het kind
vanaf de geboorte geen zekerheid over wie uiteindelijk de ouders zijn, wie het verzorgt
en opvoedt, welke geslachtsnaam het zal dragen en welke nationaliteit het zal hebben.
Er kan daarbij bovendien veel tijd overheen gaan voordat er een definitieve (juridische)
beslissing is over het ouderschap. Het kind moet volgens de toelichting makkelijk kunnen
achterhalen wie zijn of haar biologische ouders zijn, voor het inzicht in het eigen levensverhaal, diens ontstaansgeschiedenis, maar ook voor het inzicht in de medische achtergrond. Dat is nu niet altijd het geval, met name als door de wensouders wordt gebruikgemaakt van buitenlandse zaad- of eiceldonoren of als het draagmoederschap in het
buitenland plaatsvindt.
Ook voor de draagmoeder brengt de huidige praktijk risico’s met zich. Zij kan te maken
krijgen met druk om zwanger te worden en het kind af te staan en zij kan slachtoffer
worden van uitbuiting. En voor de wensouders bestaat er de onzekerheid of zij uiteindelijk
de ouders kunnen worden van het kind dat zij wel hebben helpen ontstaan, waarvan de
intentie is dat zij het kind zouden verzorgen en opvoeden en waaraan zij veelal (deels)
genetisch verwant zijn.
Volgens de toelichting komt deze wettelijke regeling tegemoet aan het belang van zowel
het kind, de draagmoeder als de wensouders. Het traject biedt voor zover mogelijk
zekerheid over de juridische uitkomst van het draagmoederschap. Voor het kind komt er
afstammingsinformatie beschikbaar. En vanaf de geboorte is duidelijk wie de ouders van
het kind zijn, wie het kind zal verzorgen en opvoeden en welke nationaliteit en naam het
kind draagt. De regeling vormt tevens een erkenning van de feitelijke situatie waarin het
kind zal opgroeien en de wens van de draagmoeder dat zij het kind draagt voor de wensouders en niet zelf de moeder van het kind te worden.
De toelichting vermeldt voorts nog dat de regeling niet tot doel heeft draagmoederschap
te bevorderen of te ontmoedigen, maar om de betrokkenen beter te beschermen.
Het college stelt vast dat nut en noodzaak van het voorstel voldoende zijn aangetoond en
heeft geen opmerkingen op dit punt.

2.

Minder belastende alternatieven

De toelichting geeft aan dat het niet verplicht is om gebruik te maken van de specifieke
regeling voor draagmoederschap. Voor wensouders en draagmoeders die geen gebruik
maken van de regeling, geldt het thans bestaande kader.3

Zoals de regeling van erkenning, van gerechtelijke vaststelling ouderschap, van de gezagswissel of van
adoptie.
3

Pagina 2 van 5

Indien men wel gebruik maakt van de in het voorstel opgenomen regeling, is een gang
naar de rechter altijd verplicht. Na de verplichte voorlichting en counseling4 kunnen de
draagmoeder en de wensouders gezamenlijk met behulp van een advocaat een verzoekschrift indienen bij de rechtbank met het verzoek om toekenning van het ouderschap na
draagmoederschap. De wensouders moeten een verklaring omtrent het gedrag overleggen bij het verzoek. De rechtbank toetst zowel aan het belang van het kind dat wordt
geboren uit draagmoederschap als aan de vrije instemming van de draagmoeder. Er geldt
een aantal voorwaarden waaraan de rechter het verzoek toetst. Zo moet er een draagmoederschapsovereenkomst zijn die bepaalde in de wet vastgelegde informatie bevat, de
vrijwillige instemming van alle betrokkenen moet uit het verzoek blijken en er mogen
geen contra-indicaties blijken uit de counseling. In de draagmoederschapsovereenkomst
moeten de betrokkenen onder andere opnemen welke afspraken zijn gemaakt over het
afdekken van de risico’s die samenhangen met het draagmoederschap. Ook moet blijken
welke afspraken er zijn over toekomstig contact tussen het kind en de draagmoeder.
Verder moeten de draagmoeder en de wensouders minimaal 18 jaar zijn om toestemming
te kunnen krijgen van de rechter.
Mochten wensouders kiezen voor buitenlands draagmoederschap, dan stimuleert dit voorstel, aldus de toelichting, om te kiezen voor verantwoord draagmoederschap, door de
erkenning van ouderschap na buitenlands draagmoederschap (dat aan minimumeisen
voldoet) te vereenvoudigen. Tevens krijgen de wensouders voorlichting aangeboden over
de wettelijke voorwaarden voor eenvoudige erkenning. Om het gebruik van onwenselijke
praktijken in het buitenland door Nederlandse wensouders tegen te gaan, kiest dit voorstel voor een strafrechtelijk aanpak van kinderkoop en het stimuleren van wensouders
richting staten die voldoen aan basisvoorwaarden.
Het college constateert dat, ingeval van de Nederlandse draagmoederschapsregeling,
voor een gang naar de rechter en de toetsmogelijkheid van de rechter een aantal
verplichtingen in het voorstel is opgenomen. Het college ziet hiervoor geen minder belastende alternatieven.

3.

Werkbaarheid

Het draagmoederschapstraject moet vóór de conceptie worden getoetst door de rechter.
Dit is, aldus de toelichting, om de vrije instemming van alle betrokkenen te beschermen
en een fait-accompli-situatie te voorkomen. De wensouders worden vanaf de geboorte
aangemerkt als de ouders en als zodanig op de geboorteakte vermeld. De draagmoeder
wordt daarnaast op de geboorteakte vermeld als de vrouw uit wie het kind is geboren.5
Vóórdat de draagmoeder en de wensouders een verzoek bij de rechter kunnen indienen,
moeten zij voorlichting en counseling krijgen. Contra-indicaties die uit de counseling naar
voren komen, worden opgenomen in het verslag met betrekking tot de gevolgde voorlichting en daarmee worden overgelegd aan de rechter. Die kan daar vervolgens bij zijn
beslissing rekening mee houden. De toelichting vermeldt dat het aan de betrokkenen zelf
is of zij het verslag toezenden aan de rechter of niet, ware het niet dat zonder een
dergelijk verslag geen gebruik gemaakt kan worden van de draagmoederschapsregeling.
Het college merkt op dat inzending in feite dus als een verplichting is op te vatten.

De inhoud van de voorlichting en counseling en de wijze waarop van de uitkomsten van de counseling
verslag zal worden gedaan wordt in lagere regelgeving uitgewerkt.
5
Volgens de toelichting wordt hiermee recht gedaan aan de rol die de draagmoeder heeft vervuld en het
vormt een extra mogelijkheid voor het kind om deze informatie te achterhalen.
4

Pagina 3 van 5

Wensouders en draagmoeder moeten een door alle betrokkenen ondertekende draagmoederschapsovereenkomst overleggen. De wet schrijft voor welke informatie in die
overeenkomst moet staan. Indien de rechter besluit de toekenning van ouderschap na
draagmoederschap toe te wijzen aan de wensouders, stuurt de rechter de beschikking
naar het afstammingsregister en naar de gemeente waar de draagmoeder woont. Er
kunnen bedenkingen ontstaan bij een van de partijen waardoor zij onder de beslissing
van de rechter uit willen. Er is dan altijd een gang naar de rechter nodig.
De toelichting gaat meer in het algemeen in op de verantwoordelijkheid van ouders of
andere personen met gezag voor het geven van voorlichting aan het kind over de afstamming. Om deze verantwoordelijkheid te benadrukken legt het wetsvoorstel de verplichting
voor ouders en andere personen met gezag op om kinderen afstammingsvoorlichting te
geven. De toelichting beschrijft wat in ieder geval onder die afstammingsinformatie valt.
De toelichting vermeldt ook dat onderkend wordt dat de mogelijkheden tot controle op
deze informatieplicht beperkt zullen zijn. Maar het opnemen van de plicht geeft, aldus de
toelichting, een duidelijk signaal wat van ouders en personen met gezag wordt verwacht.
En het biedt kinderen houvast als de informatie niet is verstrekt.
Voor de registratie van de gegevens over de biologische afstamming wordt een centraal
register opgezet. Het is de bedoeling dat kinderen met vragen omtrent de afstamming
een centrale toegang krijgen tot deze gegevens. De vormgeving van deze centrale toegang wordt nog verder uitgewerkt. Het college merkt op dat de werkbaarheid daarvan
momenteel dus nog niet bekend is. Tevens geeft het college in overweging dat voor het
vullen van het register met informatie over de biologische afstamming geen additionele
informatie-uitvraag bij burgers nodig moet zijn.
Daarnaast vermeldt de toelichting dat, nu er een regeling voor draagmoederschap wordt
getroffen, het voor de hand ligt dat de mogelijkheden worden verruimd voor wensouders
en draagmoeders om elkaar te vinden. Gestreefd wordt naar het instellen van een draagmoederschapsbank.6 Openbaarmaking van de wens zelf draagmoeder te worden of een
draagmoeder te vinden is daarmee straks niet langer verboden.
Het college stelt vast dat wensouders en draagmoeders diverse stappen moeten zetten
alvorens het traject van draagmoederschap ingezet kan worden. Gezien het doel van de
wet, het bieden van een betere bescherming en het waar mogelijk voorkomen van risico’s,
heeft het college geen opmerkingen bij de werkbaarheid van het voorstel.

4.

Gevolgen regeldruk

De toelichting bevat een paragraaf met financiële gevolgen. De inschatting is dat jaarlijks
in ieder geval 150 paren een draagmoederschapstraject in gang zullen zetten. De paragraaf benoemt eenmalige kosten, te maken door overheidsinstanties, voor bijvoorbeeld
het proces tot aanwijzing van instanties waar draagmoederschapsbank, voorlichting en
counseling worden belegd, de inrichting van het afstammingsregister en de aanpassing
van ICT-systemen en werkprocessen. De kosten zijn nog niet berekend.
Daarnaast benoemt de paragraaf de structurele kosten. De kosten die ten laste komen
van de betrokkenen zijn volgens de toelichting: de kosten voor het volgen van (medische)
voorlichting en counseling, de kosten voor het (laten) opstellen van een draagmoeder-

6
Hiermee wordt beoogd dat wensouders en draagmoeder gebruik maken van een binnenlandse regeling
met waarborgen. Dit moet voorkomen dat wensouders naar het buitenland gaan. De eisen voor de
draagmoederschapsbank worden in lagere regelgeving opgenomen.

Pagina 4 van 5

schapsovereenkomst en de advocaatkosten ten behoeve van de procedure bij de rechtbank. Deze kosten zijn in de toelichting nog niet berekend. Het college merkt op dat de
verplichtingen die in de wet worden opgenomen voor de wensouders om afstammingsvoorlichting aan het kind te geven en om een verklaring omtrent gedrag te overleggen
ook regeldruk veroorzaken. Dit geldt ook voor de verplichting om het verslag van de
afgeronde voorlichting en counseling te overleggen aan de rechtbank. Deze regeldruk zal
in de toelichting moeten worden benoemd.
Overige structurele kosten die de toelichting noemt zijn de kosten voor het onderhouden
van het afstammingsregister en de centrale toegang daartoe, en kosten van verlofregelingen rondom zwangerschap voor zowel draagmoeder als wensouder(s). Deze
kosten komen ten laste van het Rijk. Het college merkt hierbij op dat, nu de paragraaf
over de verlofregelingen in dit voorstel nog niet is ingevuld, nog niet bekend is hoe deze
regelingen uitgevoerd gaan worden. Mogelijk dat ook uit deze regelingen regeldruk voor
betrokkenen voortvloeit. Om dit te kunnen beoordelen verzoekt het college om toezending van de volgende consultatieversie van het voorstel.
Daarnaast geeft de paragraaf nog de toe- en afname weer van de werklast van rechtbank
en raad voor de kinderbescherming. Hierbij ontbreekt nog een indicatie van de omvang
van die toe- en afname. Tot slot vermeldt de paragraaf dat er uitvoeringstoetsen zijn
gevraagd bij de verschillende betrokken organisaties, waarin ook de financiële consequenties betrokken worden. De informatie uit deze toetsen is nog niet beschikbaar.
4.1 Het college adviseert om de regeldrukparagraaf en de berekening van de
regeldrukgevolgen op bovengenoemde punten aan te vullen, conform de
Rijksbrede methodiek.
Dictum
Gelet op bovengenoemde bevindingen is het eindoordeel ten aanzien van de consultatieversie van dit voorstel:
Het voorstel vaststellen nadat met de adviespunten rekening is gehouden.
In de verwachting u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd,
Hoogachtend,

Voorzitter

Secretaris

Pagina 5 van 5