Opmerkingen / suggesties / vragen op het 5e Concept wetsvoorstel tegen kinderarbeid
slavernij uitbuiting en milieuschade
Dit document is een compilatie van opmerkingen / suggesties en vragen van een twee B
Corps (Tony’s Chocolonely en Bruggink en van der Velden advocatenkantoor) die hebben
meegelezen en van B Lab (de organisatie achter de internationale B Corp certificering).
Op bepaalde punten is de expliciete visie / mening uitgelicht van de desbetreffende B Corp,
zodat het helder is van wie de opmerking komt.

ALGEMEEN
Vergelijking met EU:
Over het algemeen is dit voorstel o.i. iets zwakker dan het voorstel van Lara Wolters waar het
Europees Parlement in maart over stemt. Het zou mooi zijn als dit NL-initiatief het EU-traject
versterkt in ambitieniveau, zoals hieronder benoemd op een aantal punten.
Tony’s Chocolonely: Mede-indiener Kirsten van den Hul en Lara Wolters (EP) zijn beide
PvdA, zou goed zijn als ze onderling afstemming zoeken.

Art. 1.3.1
Het ziet er naar uit dat de EU verder gaat dan het voorstel in artikel 1.3.1. qua
toepassingsbereik van de bedrijven. Wellicht meer in lijn met de internationale normen /
conventies en de urgentie van de situatie?
Tony’s Chocolonely gaf specifiek het volgende aan, Art.1.3.1:
Toepassingsbereik: MKB wordt nu uitgesloten. Naar ons idee dienen alle bedrijven hun
verantwoordelijkheid te nemen en diverse MKB bedrijven die tevens ook B Corps zijn, laten
al jaren zien dat het kan.
Als er toch bedrijven uitgesloten worden, dan zou het o.i. goed zijn de ondergrens te
verlagen naar bijv. 50 medewerkers (art.1.3.1).
En de criteria voor medewerkers en omzet/activa zou een “of-bepaling” moeten
worden, geen “en-bepaling”.
Ondernemingen die in risicosectoren actief zijn (eg. commodities zoals cacao) moeten
niet uitgesloten moeten worden van de wet. (Zie ook bepalingen in EP INL rapport
van Lara Wolters)

Art. 1.2.2
Nadelige gevolgen: de lijst met nadelige gevolgen (art. 1.2.2) is beperkt, en wellicht niet als
uitputtend bedoeld. In MvT zou duidelijker de link met internationale normen en conventies
gemaakt kunnen worden (denk hierbij ook aan EU Non Financial Reporting Directive en EU
Consultation on Sustainable Corporate Governance).
De nadruk ligt op mensen- en arbeidsrechten en daarnaast milieu (vrij algemeen). Good
Governance (bijv. tegen corruptie, landroof) wordt in EU-voorstel wel expliciet genoemd.
Het lijkt ons goed om dat toe te voegen in de lijst.

Art. 2.2.4
Nadere regels Belangrijk om expliciet te zijn over de criteria / duidelijke richtlijnen voor de
inhoud (en tevens ook totstandkoming, publicatie) van het beleids document. De ervaring in
Frankrijk heeft geleerd dat dit onvoldoende / te vaag geformuleerd was, waardoor het lastig
bleek een bedrijf aansprakelijk te houden.

Art. 2.3.4
Prioritering nadelige gevolgen: Op basis waarvan vindt deze prioritering plaats en welke
belangen worden dan gediend?

Art. 2.4
Een onderneming beëindigt de eigen activiteiten als deze nadelige gevolgen voor
mensenrechten, arbeidsrechten of het milieu veroorzaken of hieraan bijdragen.
Het is onduidelijk wat hier wordt bedoeld met “de eigen activiteiten”, gaat het om alle
bedrijfsactiviteiten of de activiteiten die de oorzaak zijn voor de nadelige gevolgen? Of is dit
deel van art. 2.8?

Art. 2.7.3
Herstelmechanisme
Verschillen partijen van mening over de vraag of de onderneming de nadelige gevolgen heeft
veroorzaakt of eraan heeft bijgedragen, of over de aard en reikwijdte van het herstel, dan
kunnen zij dit voorleggen aan een geschillencommissie of een rechtbank.
Wie zijn mogelijk “de partijen”?
Dient de “betrokkene” de klacht in te dienen in het land waar het hoofdkantoor van de
onderneming is gevestigd (NL) of in het land waar de klacht vandaan komt (productie
landen)?

Art. 2.8.4
Overtreding: Heeft artikel 2.8.4 niet een aanpassing nodig, zodat bedrijven die kunnen
aantonen dat ze herstelwerkzaamheden uitvoeren zoals in art. 2.8.1 t/m 2.8.3 beschreven, niet
langer in overtreding zijn?

Art. 3.1.4.a
een risicoanalyse van de sectoren en ondernemingen, met inachtneming van hun grootte en
plaats in de productieketen en de ernst van de potentiële nadelige gevolgen van hun
activiteiten; en
Is deze risico analyse van toepassing nadat er een klacht is ingediend van een betrokkene?

Tony’s Chocolonely gaf specifiek het volgende aan,
Aansprakelijkheid: in MvT wordt civiele aansprakelijkheid genoemd, maar in de wettekst
ontbreekt een verwijzing. Zou civiele aansprakelijkheid niet uiteindelijk de (ultieme) stok
achter de deur moeten zijn voor bedrijven om gepaste zorgvuldigheid goed en voortvarend uit
te voeren?

Aanvulling van B Corp Bruggink van der Velden advocaten kantoor
Zie ook de suggesties op de tekst en inhoud van het wetsvoorstel in de bijlage Vijfde conceptwetsvoorstel_Suggesties_BCorp_BvdV (track changes).
Hieronder ook de meer algemene opmerkingen van Bruggink van der Velden (BvdV).
Naar ons idee mag het wetsvoorstel concreter en duidelijker. De enigszins 'vage', open
normen kunnen problematisch zijn om:
a. toezicht op het gedrag te houden
b. te gaan sanctioneren, zoals met een boete, last onder dwangsom en/of strafrechtelijke
vervolging.
Met name dit laatste aspect, beboeting en bestraffing in het voorstel verdient bijzondere
aandacht. In het algemeen geldt: de "rule of law" (onderdeel van de rechtsstaat: houdt in dat
ook de overheid zich aan de wet moet houden) moet voor wetgeving als deze een belangrijke
leidraad zijn: alleen duidelijke resultaatsverplichtingen kun je meten en eventueel
belonen/bestraffen, maar niet 'vage' inspanningsverplichtingen. Er zijn daarom wel twijfels
bijvoorbeeld bij de strafrechtelijke componenten (wijzigingen Wet economische delicten).
Daarmee zeggen wij overigens zeker niet dat dit geen goed initiatief zou zijn (het is juist een
goede ontwikkeling), maar wij menen dat met name dit kritisch zal worden beschouwd.

Art. 2.4
Handhaving van de kernverplichting (2.4, de due diligence bepaling) vindt daarnaast plaats
door middel van het opleggen van een last onder dwangsom door de toezichthouder. De
daaraan gekoppelde mogelijkheid om een opgelegde last onder dwangsom openbaar te
maken (3.4), lijkt mooi. De wet geeft een aantal spelregels op grond waarvan mogelijk alsnog
anoniem openbaar gemaakt dient te worden.
Als de last onder dwangsom qua bedragen in lijn ligt met de bestuurlijke boetes waarin de
wet voorziet, dan hoeft de toezichthouder van de financiële prikkel wellicht niet veel te
verwachten. Voor de bestuurlijke boete wordt verwezen naar het Wetboek van Strafrecht,
artikel 23 lid 4, vierde categorie. Dat is maar max EUR 21.750. In de memorie van
toelichting staat overigens dat beoogd is een boete van de zesde categorie: max EUR
870.000. Dat is dus een tekstuele correctie op het vijfde concept.

Art. 3.4.4
De openbaarmaking van besluiten van de toezichthouder zijn voor het slagen van deze wet in
onze optiek belangrijker dan boetes en lasten onder dwangsom. Suggestie vanuit onze hoek
zou kunnen zijn om de mogelijkheden tot anonieme openbaarmaking te beperken, zie 3.4 lid
4. Vooral 3.4 lid 4 sub b lijkt voer voor juristen en dus procedures. Een correctiemechanisme
dient er uiteraard te zijn en de betrokkenen dienen een voorgenomen openbaarmaking
vanzelfsprekend wel te kunnen laten toetsen met het oog op artikel 8 EVRM, maar niet
anonieme openbaarmaking zeker als het om multinationals gaat zou wat ons betreft voorop
mogen staan en dat uitgangspunt mag meer naar voren komen in de tekst van 3.4.

Wij begrijpen echter dat met het wetsvoorstel wordt beoogd een ondergrens te stellen en dat
hoe verder dit wetsvoorstel gaat, hoe minder groot wellicht de kans is dat dit voorstel door de
kamers geloodst kan worden. Dat is een politieke keuze. Wellicht is het inderdaad wel goed
dat wij nu de aftrap geven van hopelijk spoedig daarna uniforme Europese regels. Als er toch
nog politieke ruimte zou zijn, dan zou die wellicht benut kunnen worden door de
openbaarmaking te versterken. Voor de grote multinationals zijn boetes geen effectieve
prikkel meer.
Zou mooi zijn als deze eerste stap gezet kan worden. Volgende stap is natuurlijk Europese
uitrol, maar wat ons betreft zou de overheid ook moeten inzetten op incorporatie van IMVO
standaarden in het aanbestedingsproces. Als opdrachten naar de concurrent gaan vanwege
een te lage duurzaamheidsscore, draait de (interne) markt sneller bij.