Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

21 501-02

Raad Algemene Zaken en Raad Buitenlandse
Zaken

Nr. 1628

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 23 mei 2016
De vaste commissie voor Buitenlandse Zaken heeft een aantal vragen en
opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Buitenlandse Zaken over de
brief van 14 mei 2016 inzake de geannoteerde agenda van de Raad
Buitenlandse Zaken van 23 mei 2016 (Kamerstuk 21 501-02, nr. 1626) en
over de brief van 26 april 2016 inzake het verslag van de Raad Buitenlandse Zaken van 18 april 2016 (Kamerstuk 21 501-02, nr. 1607).
De vragen en opmerkingen zijn op 18 mei 2016 aan de Minister van
Buitenlandse Zaken voorgelegd. Bij brief van 20 mei 2016 zijn de vragen
beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Eijsink
Adjunct-griffier van de commissie,
Wiskerke

kst-21501-02-1628
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1628

1

Algemeen
De leden van de VVD-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
geannoteerde agenda inzake de Raad Buitenlandse Zaken van 23 mei 2016
en het verslag van de Raad Buitenlandse Zaken van 18 april 2016. De
leden van de VVD-fractie hebben hierbij nog enkele vragen en
opmerkingen.
De leden van de PvdA-fractie danken de Minister voor de geannoteerde
agenda. Zij hebben een aantal vragen en opmerkingen.
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennis genomen
van de geannoteerde agenda van de Raad Buitenlandse Zaken van 23 mei
a.s.
De leden van de PVV-fractie hebben kennisgenomen van de geannoteerde
agenda van de Raad Buitenlandse Zaken van 23 mei 2016 en het verslag
van de Raad Buitenlandse Zaken van 18 april 2016. De leden van de
PVV-fractie hebben hierbij nog enkele vragen en opmerkingen.
Ook de leden van de SP-fractie en de leden van de D66-fractie hebben
enkele vragen en opmerkingen over de geannoteerde agenda van de Raad
Buitenlandse Zaken van 23 mei 2016 en het verslag van de Raad Buitenlandse Zaken van 18 april 2016.
Regionale strategie Syrië, Irak en bestrijding ISIS
De leden van de VVD-fractie zijn blij te vernemen dat de Irakese plaatsen
Ramadi, Baghdadi en Hit zijn veiliggesteld. Wel zijn de leden van de
VVD-fractie benieuwd of de Minister de Kamer kan informeren over de
voortgang van het offensief teneinde Mosul te bevrijden. De afgelopen
weken verschenen berichten in de pers die wezen op een moeizaam
verloop van de strijd. Graag vernemen de leden van de VVD-fractie, voor
zover mogelijk, hoe dit offensief verloopt en in welke mate de internationale coalitie bijdraagt om lokale grondtroepen hierbij te ondersteunen.
1. Antwoord van het kabinet:
De voorbereidende militaire operaties voor de bevrijding van
Mosul zijn van start gegaan, wat inhoudt dat vanuit Makhmour
richting Mosul wordt opgetrokken. Verschillende dorpen zijn
intussen bevrijd. De coalitie voert luchtaanvallen uit ter ondersteuning van deze operaties. Strategische punten, zoals
ISIS-voorraadroutes en militaire opslagplaatsen, worden gelokaliseerd en vanuit de lucht getroffen. Ook Koerdische strijdkrachten
bieden ondersteuning; zij hebben de Iraakse strijdkrachten
toestemming verleend om vanuit door Koerden gecontroleerd
gebied te opereren. Van bevrijding van de stad Mosul zelf is op
dit moment nog geen sprake; de focus ligt nu op het gebied dat
de stad omringt. De bevrijding van Mosul is zeer complex
vanwege de grote omvang van de stad en de van ISIS te
verwachten weerstand. Naar verwachting zal de herovering van
Mosul niet op korte termijn worden voltooid.
De leden van de VVD-fractie vinden dat het kabinet in de geannoteerde
agenda terecht constateert dat de dreiging van ISIS niet geografisch
beperkt is tot Syrië en Irak. In dat licht zijn de leden van de VVD-fractie
zeer bezorgd over recente berichten die wijzen op een sterkere samenwerking tussen ISIS en Boko Haram. Vorig jaar verklaarde Boko Haram
zich reeds trouw aan het leiderschap van ISIS, afgelopen week verschenen
berichten waarin de Amerikaanse regering zorgen uitte over geïntensiveerde samenwerking tussen Boko Haram en ISIS in Libië. Zo zou Boko
Haram in toenemende mate strijders leveren om ISIS te ondersteunen bij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1628

2

veroveringen in Libië.1 Kan het kabinet deze berichten bevestigen? En zo
ja, neemt het kabinet, al dan niet naar aanleiding hiervan, veranderingen
waar in het internationale krachtenveld om ook meer inspanningen in de
strijd tegen Boko Haram te leveren?
2. Antwoord van het kabinet:
Boko Haram heeft in de afgelopen jaren banden met diverse
groepen strijders gehad. Onbevestigde berichten wijzen op
(incidentele) ondersteuning van Boko Haram door ISIS in de vorm
van training en adviezen. Gezien de afnemende slagkracht van
Boko Haram zou een aantal strijders bovendien zijn uitgeweken
naar Libië om zich aan te sluiten bij ISIS. President Buhari uitte al
eerder specifieke zorgen over de alarmerende situatie in het
zuiden van Libië en de veiligheidsdreiging die deze oplevert voor
de gehele West-Afrikaanse regio. De internationale gemeenschap
is zeer beducht voor de gevolgen van nauwere samenwerking
tussen beide groeperingen. De VN Veiligheidsraad heeft hierover
13 mei jl. een voorzitterschapsverklaring (referentie nr. S/PRST/
2016/7) afgegeven.
Intensiveringen in de internationale inzet in de strijd tegen Boko
Haram stonden centraal tijdens de tweede Regional Security
Summit die op 13-14 mei jl. plaatsvond in Abuja. Naast Frankrijk
kondigde ook het Verenigd Koninkrijk extra middelen aan voor
capaciteitsopbouw van leger en politie in Nigeria, Niger en
Tsjaad. De EU heeft recent 50 miljoen euro vrijgemaakt voor
ondersteuning van de Multinational Joint Task Force. Deze
intensiveringen kunnen echter niet direct in verband gebracht
worden met de mogelijk toenemende verwevenheid tussen ISIS
en Boko Haram.
Tot slot willen de leden van de VVD-fractie erop wijzen dat tijdens het
recente werkbezoek van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken aan
het Midden-Oosten bleek dat de aanschaf van non-lethal equipment zoals
communicatieapparatuur ter uitrusting van de door Nederland getrainde
Peshmerga (zes) maanden heeft geduurd en dat dit vanwege aanbestedingsregels ook zou kunnen gelden voor de anti-IED equipment, terwijl
70% van de slachtoffers onder de Peshmerga veroorzaakt wordt door
IED’s van ISIS. Graag vernemen de leden van de VVD-fractie of het kabinet
al kan melden of de aanschaf van deze apparatuur versneld kan worden.
3. Antwoord van het kabinet:
Het kabinet vindt het van belang dat de non-lethal ondersteuning
zo snel mogelijk wordt geleverd. De bestelling voor de communicatieapparatuur was om die reden direct geplaatst bij een
Amerikaans bedrijf dat in het betreffende gebied opereert. Helaas
konden de beoogde levertijden niet worden gerealiseerd wegens
onvoorziene uitdagingen zoals inklaringsproblemen, het herhaaldelijk uitvallen van vluchten en het door lokale autoriteiten niet
vrijgeven van een gestrande container. De verwerving van
counter-IED materiaal kost tijd, onder andere doordat de
aanschaf en import in Irak aan strenge voorwaarden is gebonden.
Nederland probeert aan te sluiten bij coalitiepartners om dit
proces gezamenlijk te doorlopen. Andere landen leveren vergelijkbaar materiaal. Uitreiking van deze middelen is gekoppeld aan
de trainingen van Peshmerga-eenheden.

1

http://www.africanews.com/2016/05/14/us-concerned-about-boko-haram-s-cooperation-with-isil/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1628

3

De leden van de PvdA-fractie merken op dat de situatie in Syrië onverminderd zorgelijk blijft. Deze leden maken zich in het bijzonder zorgen
over het uitblijven van een diplomatieke doorbraak, het voortduren van
bombardementen op burgerdoelen waaronder ziekenhuizen, en de
schrijnende humanitaire situatie.
De leden van de PvdA-fractie geven aan dat op 17 mei jl. een bijeenkomst
van de International Syria Support Group (ISSG) plaatsvond. De Minister
van Buitenlandse Zaken was hierbij aanwezig. De leden van de PvdAfractie zouden graag een uitgebreid verslag zien van de belangrijkste
uitkomsten van deze bijeenkomst, met daarbij o.m. aandacht voor de
inbreng van de Nederlandse delegatie en een inschatting van het
perspectief op hervatting van de vredesonderhandelingen in Geneve. Hoe
moet in dit verband de opmerking van de Saoedische Minister van
Buitenlandse Zaken Adel al-Jubeir geduid worden die deze week naar
buiten kwam met het standpunt dat moet worden gekeken naar «alternatieve oplossingen» voor Syrië. De leden van de PvdA-fractie zijn benieuwd
of hierover ook gesproken is tijdens de bijeenkomst van de ISSG.
4. Antwoord van het kabinet:
De waarde van de International Syria Support Group (ISSG) die op
17 mei jl. in Wenen plaatsvond is vooral politiek van aard. Tijdens
de ISSG (her)bevestigden de leden het belang van herstel van een
landelijke wapenstilstand, volledige humanitaire toegang en het
streven naar politieke oplossing als enige uitweg uit het conflict.
Daarnaast werden schendingen van het staakt-het-vuren en het
humanitair oorlogsrecht veroordeeld. Alle leden met invloed op
het regime en oppositiegroepen zullen druk uitoefenen met het
oog op naleving van de wapenstilstand.
Rusland en de VS hebben het monitoringsmechanisme versterkt
en onderhouden nu dagelijks contact over schendingen op de
grond. Positief is ook het geuite commitment van ISSG-leden om
hun invloed aan te wenden om humanitaire toegang te verbeteren, evenals de nieuwe mogelijkheid om situaties van structurele weigeringen van humanitaire toegang door te verwijzen
naar de VN-Veiligheidsraad. In de Nederlandse interventie is
onder andere aandacht gevraagd voor sterkere en transparantere
monitoring van de wapenstilstand, de mogelijkheid om wapenstilstandsschendingen door te kunnen geleiden naar de
VN-Veiligheidsraad, betere bescherming van burgers, een einde
aan executies van gevangenen en toegang tot gevangenissen
voor het Internationaal Comité van het Rode Kruis. Er moet nu
afgewacht worden welk effect de maatregelen en de druk van de
ISSG-leden sorteren op de conflictpartijen. De ISSG heeft geen
precieze datum voor het vervolg van het Genève-proces
genoemd, maar heeft de wens uitgesproken besprekingen zo snel
mogelijk te hervatten.
Tevens zouden de leden van de PvdA-fractie graag een update krijgen van
de inspanningen om toegang te krijgen tot belegerde gebieden. In
februari nam de Tweede Kamer hierover een motie aan (Kamerstuk
27 925, nr. 582) die de regering oproept met relevante partners een
strategie te ontwikkelen om de humanitaire toegang tot belegerde
gebieden in Syrië te verkrijgen, zo nodig via voedseldroppings. Tot nu toe
lijken deze echter beperkt gebleven tot enkele droppings rond Deir-ez Zor
waar het Assad-regime de macht heeft, terwijl voedselhulp in het geheel
uitblijft aan sommige gebieden die door oppositiegroepen beheerst
worden. Graag zouden de leden van de PvdA-fractie van de Minister
horen op welke manier wordt gewerkt aan een oplossing voor deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1628

4

onacceptabele situatie, zoals in het vluchtelingenkamp Daraya, in de buurt
van Damascus, waar zo’n 12.000 mensen afgesloten zijn van hulp.
5. Antwoord van het kabinet:
In de eerste maanden van 2015 kon de bevolking nauwelijks
(3,6% voor belegerde gebieden) worden bereikt, nu is dat ca.
62,5% voor belegerde gebieden en 11,7% voor moeilijk
bereikbare gebieden. In totaal konden de afgelopen maanden
781.425 personen worden bereikt, waarvan 476.175 in moeilijk te
bereikbare gebieden en 255.250 in belegerde gebieden. De VN
heeft uiteindelijk 12 van de in totaal 18 belegerde gebieden
kunnen bereiken. Daarnaast wijst de VN op het feit dat tijdens de
afgelopen maand april de beste resultaten tot op heden zijn
geboekt: 41,9% van de doelgroep kon worden bereikt.
Vooral de voedseldroppings hebben na een herstart een succesvolle bijdrage kunnen leveren; tot dusver heeft de VN circa 30
voedseldroppings kunnen uitvoeren.
Op 12 mei jl. was er een hulpkonvooi onderweg naar Deraya.
Aangekomen bij het laatste checkpoint van de Syrische overheid
voor de stad werd het konvooi lange tijd vastgehouden en werd
een grote meerderheid van de lading afgekeurd. De VN besloot
hierop het konvooi af te blazen omdat de condities voor
doorgang onacceptabel waren. Er zal zo spoedig mogelijk een
volgende poging ondernomen worden. De VN geeft aan klaar te
zijn voor het sturen van een konvooi zodra de Syrische overheid
alsnog toestemming verleent.
Zoals in de meest recente voortgangsrapportage Nederlandse
bijdrage aan de strijd tegen ISIS (29 april 2016) staat vermeld
heeft Nederland een substantiële bijdrage geleverd aan het
verkrijgen van toegang tot de belegerde en moeilijk te bereiken
gebieden. Naast de inzet in de taskforce humanitaire toegang,
draagt Nederland met 2 miljoen euro bij aan de voedseldroppings
in Deir ez-Zor (in totaal 25 miljoen euro voor belegerde gebieden).
Op deze wijze doet Nederland er in internationaal verband alles
aan om toegang tot belegerde- en moeilijk toegankelijke
gebieden te bewerkstelligen en komt het daarmee tegemoet aan
de motie.
De leden van de PvdA-fractie spreken ook hun zorg uit over de politieke
impasse waarin Irak terecht lijkt gekomen. De recente golf van aanslagen
in Bagdad, het disfunctioneren van de regering-Abadi en de bestorming
van de internationale zone en van het Iraakse parlement zijn tekenen van
een snel verslechterende situatie. Tegelijkertijd stuurt de Koerdische
Autonome Regio steeds openlijker aan op onafhankelijkheid. De leden van
de PvdA-fractie vragen of de EU en de internationale gemeenschap zich
voldoende bewust zijn van de urgentie van de situatie. De geannoteerde
agenda spreekt van demarches van de plaatselijke EU-delegatie en
-ambassadeurs, maar ziet eerder een rol voor de Hoge Vertegenwoordiger
(HV) of andere politieke kopstukken. Deelt de Minister dit gevoel van
urgentie en zal hij dit tijdens de RBZ inbrengen?
6. Antwoord van het kabinet:
De politieke impasse en recente ontwikkelingen in Irak zijn
zorgelijk. Daarom is voortdurende politieke aandacht hiervoor
van belang. Afgelopen week heeft de EU Managing Director
Middle-East and North Africa een bezoek gebracht aan Bagdad.
Eind april reisde de Amerikaanse vicepresident Joe Biden naar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1628

5

Irak om het belang van het doorbreken van de impasse te
onderstrepen. De situatie in Irak en de Europese respons zullen
onderwerp van bespreking zijn tijdens de RBZ.
Aangaande de situatie in Libië en de strijd tegen ISIS en andere terreurgroeperingen aldaar hebben de leden van de PvdA-fractie kennis
genomen van de uitkomsten van de Ministerial Meeting die op 16 mei jl.
in Wenen plaatsvond. De leden van de PvdA-fractie steunen de aanpak om
stapsgewijs de steun aan een eenheidsregering op te voeren en op deze
wijze gezag op te bouwen en stappen te zetten die de veiligheid in het
land vergroten. Wel plaatsen de genoemde leden vraagtekens bij de keuze
die is gemaakt om het wapenembargo gedeeltelijk op te heffen. Als er aan
iets geen gebrek is in Libië is het immers aan wapens. Hoe kan worden
voorkomen dat geleverde wapens in verkeerde handen vallen, gezien de
instabiele situatie en de vele strijdende partijen? En hoe wordt gecontroleerd op welke manier en door wie geleverde wapens worden gebruikt?
Wat is de algemene beoordeling van het kabinet als het gaat om het
statement dat werd aangenomen door de genoemde groep landen over
de mogelijkheid voor wapenleveranties?
7. Antwoord van het kabinet:
De landen die op 16 mei jl. in Wenen bijeen waren, waaronder de
permanente leden van de Veiligheidsraad, hebben stappen
aangekondigd om de Libische regering op tal van terreinen te
ondersteunen. Ook het kabinet is van mening dat de Libische
regering zoveel mogelijk moet worden ondersteund. Een deel van
de ondersteuning die in Wenen is besproken, is dat eventuele
verzoeken voor vrijstellingen van het sinds 2011 geldende
VN-wapenembargo door de legitieme Libische regering
welwillend zullen worden bekeken. Tegelijkertijd zal het wapenembargo worden versterkt.
Een discussie over een daadwerkelijke vrijstelling van het
VN-wapenembargo moet echter in de Veiligheidsraad plaatsvinden. Nederland steunt een dergelijke discussie maar is daarbij
van oordeel dat, indien de VN-Veiligheidsraad de Libische
regering een vrijstelling verleent, daarbij duidelijke afspraken
moeten worden gemaakt om het risico dat wapens in de
verkeerde handen vallen te minimaliseren. Of de Libische
regering leveranties kan ontvangen, kan pas worden beoordeeld
na aanname van een VNVR resolutie.
De leden van de SP-fractie merken op dat er tijdens de aanstaande Raad
Buitenlandse Zaken aandacht zal zijn voor de strijd tegen Islamitische
Staat. In de brief van de Minister hierover wordt ingegaan op het
gedeeltelijke staakt-het-vuren dat voor Syrië geldt. De leden van de
SP-fractie vinden het van het allergrootste belang dat het staakt-het-vuren
strikt wordt nageleefd waardoor broodnodige humanitaire hulpverlening
wordt vergemakkelijkt. Kan de Minister ingaan op de laatste stand van
zaken rondom de wapenstilstand? In hoeverre wordt die door de
verschillende partijen nageleefd? Wie ziet daarop toe? Kan de Minister
ook aangeven in hoeverre hulpverlening is toegenomen sinds het
staakt-het-vuren? Wat is verder de stand van zaken rondom de voedseldroppings boven belegerde gebieden? Is het juist dat dergelijke droppings
alleen plaatsvinden als het Assad-regime daar toestemming voor geeft?
8. Antwoord van het kabinet:
Voor het eerste deel van de vraag van de SP-fractie wordt
verwezen naar het antwoord op vraag 4.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1628

6

Voor antwoord op de vraag rond de voedseldroppings verwijst
het kabinet naar het antwoord op vraag 5 van de PvdA.
Herhaaldelijk zijn vanuit de Tweede Kamer zorgen geuit dat IS geld
verdient aan export van olie, onder andere naar Turkije. De Minister heeft
eerder al aangegeven dat het moeilijk te traceren is of olie uit IS-gebied
komt. Een artikel in de Volkskrant van vorige maand wekt de indruk dat
vanwege de samenstelling van de aardolie hier toch mogelijkheden toe
zijn. De leden van de SP-fractie vragen de Minister hierop te reageren.
9. Antwoord van het kabinet:
In de bestrijding van ISIS is het tegengaan van de inkomsten van
ISIS uit oliehandel een van de hoogste prioriteiten. De anti-ISIS
Coalitie heeft hierop de nodige voortgang geboekt. Zo zijn
inkomsten van ISIS uit de oliehandel volgens recente schattingen
aanzienlijk teruggelopen, o.a. als gevolg van de luchtaanvallen
van de coalitie. Ook is oliehandel met ISIS verboden. Dit heeft de
VN Veiligheidsraad besloten in Resolutie 2253. Het VN Analytical
Support and Sanctions Monitoring Team meldt in zijn rapportage
van 3 maart jl. dat het technisch mogelijk is om de herkomst van
ruwe olie te herleiden naar een specifiek olieveld, mits de olie
niet vermengd is met olie uit andere velden. Het stelt echter dat
er aanzienlijke praktische belemmeringen zijn voor het opzetten
van een effectief systeem om ruwe olie uit de regio op herkomst
te testen. ISIS zou een dergelijk systeem eenvoudig kunnen
omzeilen.
De leden van de SP-fractie vragen de Minister ook in te gaan op de
politieke impasse in buurland Irak, waar hervormingen uitblijven en
politiek zich steeds meer naar de straat lijkt te verplaatsen. Hoe beoordeelt
de Minister de ontwikkelingen? Moet de conclusie hier zijn dat er vanwege
deze patstelling en ondanks de hoge nood voorlopig op politiek en
economisch gebied weinig verwacht kan worden van de huidige regering?
Kan ook ingegaan worden op de rol van Muqtada al-Sadr en zijn aanhang
in Irak? Hoe wordt deze beoordeeld?
10. Antwoord van het kabinet:
Zolang de politieke impasse rond de vorming van een regering
blijft voortduren, is het onwaarschijnlijk dat een proces van
hervormingen in gang wordt gezet. Evenals bij de inrichting van
een nieuwe regering zijn ook bij de verschillende hervormingsplannen de gevestigde politieke belangen groot. Muqtada al-Sadr
leek zich tot nu toe constructief op te stellen door op te roepen
tot een meer technocratische regering en hervormingen,
waarmee hij premier Al-Abadi steun verleende. Toch maakt ook
zijn partij deel uit van de gevestigde orde die zich verzet tegen
fundamentele hervormingen. De demonstraties van zijn
aanhangers vergroten wel de druk op de politieke blokken om uit
de politieke impasse te komen.
Wat Irak betreft, vragen de leden van de SP-fractie de Minister in te gaan
op opiniepeilingen van begin dit jaar (van IIACSS) waaruit zou blijken dat
inwoners van IS-gebied grote vrees hebben voor het Irakese leger, maar
vooral voor sjiitische milities en Koerdische strijders. Zij willen niet door
hen bevrijd worden, aldus het onderzoek. Dit ondanks grote afkeer van IS.
Hoe kijkt de Minister tegen dergelijke opiniepeilingen aan? Worden die
betrouwbaar geacht? Zo nee, waarom niet? Moet dit gevolgen hebben
voor de strijd tegen IS in Irak?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1628

7

11. Antwoord van het kabinet:
Hoewel het lastig is om betrouwbare informatie te krijgen uit
door ISIS bezet gebied, is het wantrouwen onder de soennitische
delen van de bevolking jegens de regering in Bagdad en de
Iraakse veiligheidstroepen groot. Het is daarom des te meer van
belang dat het Iraakse leger, de Popular Mobilisation Forces en
Peshmerga hier rekening mee houden bij het bevrijden van door
ISIS bezet gebied. De Minister van Defensie besprak dit met haar
Iraakse collega Al-Obeidi tijdens haar bezoek aan Bagdad in
januari.
Tenslotte, wat Irak betreft, vragen de leden van de SP-fractie de Minister te
reageren op het bericht van Amnesty International van eerder deze maand
dat duizend gevangenen, waaronder minderjarigen, zonder enige vorm
van proces worden vastgehouden onder verschrikkelijke omstandigheden.
Zij worden veelal beschuldigd van samenwerking met Islamitsche Staat.
Hoe gaan de coalitielanden hiermee om?
12. Antwoord van het kabinet:
Het bericht van Amnesty International is gebaseerd op een
bezoek aan een detentiecentrum in Ameriyat al-Falluyah (ten
westen van Bagdad in de provincie Anbar). Het is waarschijnlijk
dat er verschillende van deze centra zijn waar de leefomstandigheden slecht zijn. Premier Al-Abadi heeft in reactie op de
berichtgeving opdracht gegeven de omstandigheden in de
detentiecentra te onderzoeken.
Nederland heeft naar aanleiding van de berichtgeving navraag
gedaan bij het Rode Kruis. De navraag leert dat mensen niet
willekeurig worden opgepakt of opgesloten. Nadat dorpen
worden heroverd op ISIS, of inwoners door ISIS gecontroleerde
gebieden ontvluchten, vindt een «vetting proces» plaats door de
Iraakse autoriteiten. De meeste vrouwen en kinderen ondergaan
een simpele (en relatief snelle) check. Voor mannen is dit proces
uitgebreider en daarmee ook meer tijdrovend. Als er op basis van
de eerste screening aanleiding is tot een vervolgonderzoek
(bijvoorbeeld als de naam van de persoon in kwestie op een lijst
staat van terrorismeverdachten) worden de personen in kwestie
in een detentiecentrum geplaatst waarna verder justitieel
onderzoek plaatsvindt en indien noodzakelijk een strafrechtelijk
proces.
De leden van de CDA-fractie blijven zich erover verbazen dat de EU als het
gaat om de anti-ISIS strategie de grote olifant in de kamer niet wil zien
staan. Het gaat hierbij om de rol van EU-kandidaat lidstaat Turkije. Er zijn
vele aanwijzingen dat Turkije ISIS steunt. Niet alleen Rusland beweert dat
Turkije olie koopt van ISIS. Ook de Minister van Defensie van Israël
beweerde dit heel stellig. Wat doen het kabinet en de EU met deze
ernstige beschuldigingen? Waarom is de regering ook nu niet eens bereid
draagvlak te creëren voor een internationaal onafhankelijk onderzoek? Is
het kabinet na de migratiedeal nog voorzichtiger geworden?
13. Antwoord van het kabinet (vragen 8,13,14):
Zoals eerder aan uw Kamer gemeld, is het kabinet bekend met de
verschillende berichten over vermeende Turkse steun, op
verschillende manieren, aan jihadistische organisaties. Zoals
eveneens eerder meegedeeld, is de situatie aan de Turkse grens
zeer complex. De samenstelling en de loyaliteiten van gewapende
groeperingen zijn fluïde en veranderen continu. Het valt in dit
diffuse beeld niet uit te sluiten dat vanuit Turks grondgebied

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1628

8

steun wordt verleend aan groeperingen die jihadistische
uitgangspunten of -wortels hebben.
Het kabinet blijft op dit punt bij zijn standpunt zoals vervat in
eerdere antwoorden op vragen hiernaar. Het kabinet ziet geen
noodzaak voor een onafhankelijk internationaal onderzoek.
Turkije is actief in de anti-ISIS coalitie en heeft de organisaties
Jabhat al-Nusra en ISIS al geruime tijd op de nationale terrorismelijst staan. In de dialoog tussen de EU en Turkije is het
tegengaan van terrorisme financiering één van de agendapunten.
Er worden bijvoorbeeld vaker dan voorheen bij binnenkomst in
Turkije personen tegengehouden die voornemens zijn zich aan te
sluiten bij de gewapende jihad in Syrië, waaronder uit Nederland.
Turkije maakt zich al langere tijd zorgen over mogelijke terroristische activiteiten op eigen grondgebied. De herhaalde aanslagen
in Suruç, Ankara en Istanbul hebben deze zorgen bevestigd. Het
kabinet tekent daarbij aan dat verdere versterking van de Turkse
grenzen en de Turkse inspanningen in de strijd tegen ISIS
gewenst blijft. Dit thema zal onderwerp van gesprek blijven in
contacten met de Turkse autoriteiten
Zie ten aanzien van oliehandel door ISIS het antwoord op de
vraag van de SP-fractie (antwoord 9).
De leden van de CDA-fractie wijzen ook op onthullingen door de Turkse
oppositiepartij CHP. Parlementariër Erdem heeft 422 pagina’s aan gelekte
telefoongesprekken geopenbaard.2 Het gaat om gedetailleerde informatie.
Daaruit zou blijken dat er duizenden ISIS-terroristen de grens over gegaan
zijn naar Syrië, met medeweten van de Turkse veiligheidsdiensten.
ISIS-terroristen zouden in Turkse ziekenhuizen worden behandeld. En
gearresteerde terroristen gaan de draaideur door: ze worden later gewoon
vrijgelaten. Dit is buitengewoon verontrustende informatie. Is het kabinet
bereid om de Turkse regering om opheldering te vragen?
14. Antwoord van het kabinet:
Zie hiervoor het antwoord op de vorige vraag van de CDA-fractie
(vraag 13).
De leden van de CDA-fractie roepen het kabinet bovendien opnieuw op uit
te spreken dat ISIS zich schuldig maakt aan genocide en dit standpunt uit
te dragen in de EU, in navolging van de Raad van Europa, het Europees
Parlement, het Amerikaanse Congres en regering.
De leden van de PVV-fractie willen graag van de Minister weten wat moet
worden verstaan onder de «juridische aanpak» van buitenlandse strijders.
15. Antwoord van het kabinet:
ISIS pleegt op systematische wijze grove mensenrechtenschendingen en is hoogstwaarschijnlijk verantwoordelijk voor zeer
ernstige misdrijven, zoals genocide, misdrijven tegen de menselijkheid en oorlogsmisdrijven. De vaststelling of in juridische zin
sprake is van genocide, misdrijven tegen de menselijkheid of
oorlogsmisdaden is voorbehouden aan de rechter. Met de
juridische aanpak van buitenlandse strijders doelt het kabinet op
de inzet van strafrechtelijke en bestuursrechtelijke maatregelen
bij het aanpakken van het fenomeen buitenlandse strijder. Hierbij
kan onder andere worden gedacht aan strafrechtelijke
2

http://www.express.co.uk/news/world/670307/Turkish-government-turning-blind-eye-ISIS

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1628

9

vervolging, het opleggen van een uitreisverbod en het bevriezen
van tegoeden.
De leden van de D66-fractie maken zich ernstig zorgen over de voortdurende schrijnende humanitaire situatie in Syrië, met name de situatie in
de belegerde gebieden in Syrië is zeer ernstig. Vele Syrische burgers
worden letterlijk uitgehongerd. Het Syrisch regime zet daartoe voedsel als
wapen in. De genoemde leden hebben over deze problematiek op 2 mei
2016 schriftelijke vragen gesteld. Helaas is daar tot op heden nog geen
antwoord op ontvangen, ondanks het verzoek hiertoe. Graag ontvangen
de genoemde leden daarom een toelichting op welke wijze het kabinet
zich inzet om een einde te maken aan deze vreselijke belegeringen? Kan
de Minister ook aangeven op welke wijze de internationale gemeenschap
zich ertoe inzet om uitvoering te geven aan Resolutie 2268 van de
VN-Veiligheidsraad die oproept tot humanitaire toegang tot alle gebieden
in Syrië, inclusief belegerde en moeilijk te bereiken gebieden? Wat heeft
de «International Syria Support Group Task Force on Humanitarian
Access» tot dusver bereikt? Welke concrete resultaten zijn er geboekt?
16. Antwoord van het kabinet:
Voor antwoord op de vraag rond de belegerde gebieden verwijst
het kabinet naar het antwoord op vraag 5 van de PvdA.
De leden van de D66-fractie hebben ook kennisgenomen van het bericht
van het kabinet dat tot op heden Nederlandse F-16’s slechts zeven missies
boven Oost-Syrië hebben uitgevoerd, waarvan vier met wapeninzet.
Genoemde leden ontvangen graag eenzelfde soort cijfers voor de inzet
van Nederlandse F-16’s boven Irak. Kan de Minister tevens toelichten
waarom gesteld wordt dat het ontbreken van satellietcommunicatie geen
belemmering vormt voor de inzet van Nederlandse F-16’s? Betekent het
ontbreken van satellietcommunicatie niet dat de Nederlandse F-16’s voor
veel minder taken kunnen worden ingezet, en is het daarmee niet
vanzelfsprekend een beperkende factor? Deze leden wijzen er hierbij op
dat het kabinet zelf van mening is dat de meerwaarde van satellietcommunicatie al veel eerder is erkend. Ook met het oog op deze uitspraak
snappen genoemde leden niet waarom het kabinet nu doet alsof
satellietcommunicatie geen beperkende factor zou zijn. Graag ontvangen
zij een nauwgezette toelichting. Tevens zouden genoemde leden graag
willen weten waarom de beperkende factor van het ontbreken van
satellietcommunicatie niet is gemeld in de artikel 100-brief, tijdens de
technische briefing, in antwoord op de feitelijke vragen, tijdens het
algemeen overleg, in de voortgangsbrief of daarna?
17. Antwoord van het kabinet:
Het kabinet verwijst u naar de brief van de Minister van Defensie
van 12 mei 2016 betreffende antwoorden op schriftelijke vragen
inzake de inzet van de Nederlandse F-16’s boven Syrië.
Externe aspecten migratie
De leden van de VVD-fractie ondersteunen de inspanningen van het
kabinet om in de Raad aandacht te vragen voor de noodzaak van opbouw
van de Libische kustwacht en de aanpak van wapen- en mensensmokkel.
Het kabinet meldt in de geannoteerde agenda dat tevens zal worden
bezien op welke wijze het externe instrumentarium kan worden ingezet
om derde landen, waaronder in de Sahelregio, te ondersteunen bij
capaciteitsopbouw op het terrein van onder andere grensbewaking. De
leden van de VVD-fractie ondersteunen dat voornemen en vernemen
graag, voor zover mogelijk, welke landen hiervoor in aanmerking komen
en welke instrumenten van Europees buitenlands beleid kunnen worden
ingezet om de slagingskans van dergelijke samenwerking te vergroten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1628

10

18. Antwoord van het kabinet:
Het is belangrijk om in Europees kader te blijven nadenken over
de inzet en uitwerking van een breed GBVB/GVDBinstrumentarium o.g.v. migratie. Het is essentieel daarbij dat een
open en creatieve discussie wordt gevoerd, waarbij bepaalde
opties (zoals inzet GVDB) niet bij voorbaat worden uitgesloten.
De discussie over alternatieve migratieroutes noopt tot nadenken
hoe landen van oorsprong en transitlanden in o.a. Afrika op basis
van specifieke behoeftes met extern instrumentarium kunnen
worden ondersteund om uitdagingen op het terrein van migratie
het hoofd te bieden (in lijn met toezeggingen uit het Valletta
Actieplan).
De leden van de PvdA-fractie vragen alvast een korte update van het
kabinet over de voortgang van de High Level Dialogues (HLDs). Met welke
landen wordt vooruitgang geboekt? Zitten er grote verschillen tussen de
afspraken die worden gemaakt met diverse landen?
19. Antwoord van het kabinet:
De Minister van Buitenlandse Zaken heeft tussen 14-17 april
namens de Hoge Vertegenwoordiger High Level Dialogues
gevoerd met Mali, Ghana en Ivoorkust. Met vertegenwoordigers
van de drie landen zijn afspraken gemaakt over concrete resultaten die nog dit jaar geboekt moeten worden op het gebied van
irreguliere migratie vanuit West-Afrika. De komende maanden
werken Mali, Ghana en Ivoorkust met EU-delegaties en lidstaten
aan opvolging van de afspraken. De gesprekken die Minister
Koenders nu heeft gevoerd, zullen ook met andere landen
plaatsvinden. De Hoge Vertegenwoordiger, Mogherini, voert ook
overleggen in het kader van de High Level Dialogues. Het is de
bedoeling dat de reeks in het najaar wordt afgerond.
Specifiek willen de leden van de PvdA-fractie hun zorg uitspreken over de
situatie in het grensgebied tussen Syrië en Jordanië. In een stukje
niemandsland, ook wel «the berm» genoemd, zitten inmiddels zo’n 50.000
vluchtelingen die de toegang tot Jordanië wordt ontzegd. Er is geen
sprake van georganiseerde VN-hulp en er doen zich inmiddels watertekorten voor. Met de stijgende temperaturen (nu al 40 graden Celsius)
dreigt de situatie snel verder te verslechteren. Is de Minister zich bewust
van deze ernstige situatie en wat gaat hij (en de EU) doen om zo spoedig
mogelijk een oplossing te vinden? In hoeverre kan Jordanië in het kader
van het te sluiten «compact» ertoe bewogen worden om deze vluchtelingen onder te brengen in reguliere VN-kampen?
20. Antwoord van het kabinet:
Nederland is zich bewust van de ernst van de situatie in «the
berm» en volgt deze kritisch. De zorgen over de berm worden
binnen de internationale gemeenschap breed gedeeld en zijn door
verschillende landen, waaronder de VS, bij de Jordaanse autoriteiten onder de aandacht gebracht. Dat geldt ook voor vrijwel
alle recente Nederlandse bilaterale contacten met de Jordaanse
autoriteiten. Recentelijk zijn Koning Abdullah II en president
Obama overeen gekomen om de 20.000 meest kwetsbare
vluchtelingen uit de berm toe te laten tot Jordanië. Inmiddels zijn
er ruim 13.000 vluchtelingen overgebracht naar Azraq
vluchtelingenkamp.
Ten aanzien van het Compact tussen de EU en Jordanië
benadrukt Nederland in EU-kader het belang van bescherming
van vluchtelingen. Hierbij mag de prioriteit niet alleen gericht zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1628

11

op vluchtelingen die zich al in het land bevinden, maar ook bij
vluchtelingen die zich bevinden in het grensgebied. Nederland
heeft de EU gevraagd druk te blijven uitoefenen op Jordanië om
Syrische vluchtelingen op te nemen. In het Compact wordt
tegelijkertijd ingezet op toegang en bescherming van asielzoekers én op versterkte samenwerking ten aanzien van terrorismebestrijding en preventie van radicalisering en gewelddadig
extremisme in het kader van het belang van stabiliteit en
veiligheid aan de grenzen van Jordanië.
De leden van de SP-fractie merken op dat vanwege de vluchtelingendeal
met Turkije rekening wordt gehouden met het verschuiven van de
vluchtelingenstroom, waaronder richting Noord-Afrika, specifiek via Libië.
Kan, zo vragen de leden van de SP-fractie, de Minister aangeven in
hoeverre deze verplaatsing reeds wordt waargenomen of betreft het wat
deze route betreft vooral vluchtelingen uit andere landen? Kan ook
aangegeven worden of Libië gezien wordt als een veilig land waar
vluchtelingen naar teruggestuurd kunnen worden?
21. Antwoord van het kabinet:
Uit cijfers van o.a. de Internationale Organisatie voor Migratie
(IOM) blijkt vooralsnog niet dat er sprake is van een verplaatsing.
Volgens het IOM zijn er tot 11 mei 31.219 migranten en vluchtelingen in Italië aangekomen. Vorig jaar betrof dit aantal in de
periode tussen 1 januari en 31 mei 47.449. Het IOM concludeert
hieruit dat er nog geen bewijs is dat Syriërs, Irakezen en
Afghanen reageren op de «sluiting van de Balkanroute» door via
de Centraal-Mediterrane route naar Italië reizen via Libië of
Egypte.
Het merendeel van de bestaande migratiestroom vindt zijn
oorsprong in Sub-Sahara Afrika en Oost-Afrika. Het gaat hierbij
bijvoorbeeld om Nigeria, Gambia, Somalië, Ivoorkust en Eritrea.
Op dit moment kan Libië niet als veilig derde land worden
gekwalificeerd.
De leden van de SP-fractie constateren dat in Libië een eenheidsregering
die daadwerkelijk gezag over het land kan uitvoeren nog heel ver weg is.
Desondanks wordt er vanuit met name westerse landen steeds meer
(toekomstige) steun aangeboden aan de nieuwe regering in Tripoli, zo ook
door Nederland, onder andere ter ondersteuning van de capaciteitsopbouw van de Libische kustwacht. De leden van de SP-fractie hebben
daar een aantal vragen over. In welke mate heeft de nieuwe regering
controle over de kustwacht? Welke milities geven steun aan de nieuwe
regering? In welke delen van Libië kan de nieuwe regering gezag
uitoefenen? Waarom moet de Presidentiële Raad op een zwaarbewaakt
marineterrein in de Libische hoofdstad verblijven? En hoe kan gecontroleerd worden of uitgaven voor Libië effectief en rechtmatig worden
besteed? Hoe wordt daar op toegezien?
22. Antwoord van het kabinet:
Op de internationale bijeenkomst in Wenen op 16 mei jl. heeft de
voorzitter van het Libische rompkabinet, premier Serraj, aangegeven voornemens te zijn de internationale gemeenschap, in het
bijzonder de EU, binnenkort te verzoeken om steun voor capaciteitsopbouw van de Libische Kustwacht.
Er is in Libië sprake van één kustwachtorganisatie die zich loyaal
opstelt ten opzichte van de Presidentiële Raad en de eenheidsregering. De Libische kustwacht voert o.a. search and rescue

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1628

12

missies uit en valt onder het Libische Ministerie van Defensie. De
capaciteiten van deze Kustwacht zijn echter beperkt.
De Presidentiële Raad en de regering genieten de steun van de
meest invloedrijke milities in het Westen van Libië. Dit heeft het
ook mogelijk gemaakt dat de Presidentiële Raad zich in Tripoli
kon vestigen. Vooralsnog opereert de Presidentiële Raad vanuit
de marinebasis omdat dit onder gegeven omstandigheden in
Tripoli de best beveiligde en best uitgeruste locatie is.
Zowel de politieke- als veiligheidssituatie in Libië is nog fragiel
en zowel voor de hoofdstad Tripoli, als voor het gehele land,
geldt dat, afhankelijk van het verder verbreden van steun onder
Libische politieke en militaire groeperingen, de nieuwe regering
pas zeer geleidelijk gezag zal kunnen uitoefenen. Voor zover al
sprake kan zijn van het verstrekken van steun aan Libië gebeurt
dit via multilaterale kanalen (m.n. via VN-instellingen), waarbij is
van adequate verantwoordings- en monitoringsmechanismen.
De leden van de SP-fractie wijzen op de berichten van de laatste dagen
over mogelijke wapenleveranties aan de nieuwe regering in Libië.
VN-Veiligheidsraadlanden zouden beperkingen die hier nu voor gelden,
willen opheffen. De leden van de SP-fractie maken zich hier grote zorgen
over en achten wapenleveranties aan Libië ook in strijd met
EU-exportcriteria die hiervoor gelden. Zij vragen de Minister of deze
zorgen worden gedeeld. Spreekt Nederland zich uit tegen wapenleveranties aan partijen in Libië?
23. Antwoord van het kabinet:
Voor antwoord op de vraag over een mogelijke vrijstelling van het
VN-wapenembargo verwijst het kabinet naar het antwoord op
vraag 7 van de PvdA.
De leden van de SP-fractie delen de opvatting van de Minister dat het van
groot belang is dat er verzoening plaatsvindt tussen de vele, zwaarbewapende milities in Libië. Nederland ondersteunt dit proces. Kan de Minister
aangeven hoe dat precies wordt ondersteund? Welke vorderingen zijn er
geboekt in dit proces? Zijn er bijvoorbeeld milities geweest die de wapens
hebben opgegeven?
24. Antwoord van het kabinet:
Nederland is van mening dat alleen een politieke oplossing kan
leiden tot duurzame stabiliteit en veiligheid in Libië. Daarom
financiert Nederland meerdere organisaties die VN-missie
UNSMIL ondersteunen in track II dialogen met milities. Daarnaast
gaat Nederland 2 mln. EUR bijdragen aan de UNDP Stabilization
Facility dat onder andere lokale verzoeningsprocessen zal
ondersteunen. Sinds de aankomst van de Libische Presidentiële
Raad in Tripoli 30 maart jl. hebben verschillende milities zich
geschaard achter de Presidentiële Raad.
Tenslotte vragen de leden van de SP-fractie naar de mogelijkheid dat
Libische tegoeden in Nederland worden ontdooid voor humanitaire hulp.
Kan aangegeven worden om hoeveel het hier gaat? Waar komt dit geld
vandaan? Wie zijn of waren de eigenaren? Welke (juridische) mogelijkheden zijn er om dit geld aan te wenden voor humanitaire hulp? Wie zou
die hulp in een dergelijk geval moeten verlenen en waarom is dat tot op
heden niet gebeurd?
25. Antwoord van het kabinet:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1628

13

Nederland heeft in 2011, vlak na de revolutie, een substantieel
bedrag beschikbaar gemaakt uit bevroren Libische tegoeden voor
de Wereld Gezondheidsorganisatie (WHO) ten behoeve van
humanitaire hulp aan de Libische bevolking. In recente presentaties door zowel WHO als de voormalige Libische Minister van
Gezondheidszorg werd dit aangehaald als een positief voorbeeld
en werd een oproep gedaan aan landen om dezelfde stap te
zetten.
De precieze omvang van het bedrag dat nu nog bevroren is, en de
eigenaren daarvan, betreft gevoelige informatie in verband met
geheimhoudingsverplichtingen in de Sanctiewet 1977. Nederland
moet hiervoor goedkeuring aanvragen bij het Sanctiecomité van
de VN, maar er zijn mogelijk ook andere juridische voorwaarden,
zoals goedkeuring van de eigenaren.
Als er aan alle juridische voorwaarden is voldaan, gaat het
kabinet graag het gesprek met de Libische autoriteiten aan om te
bepalen of zij überhaupt willen dat het geld voor humanitaire
doeleinden besteed wordt en aan welke organisaties het geld dan
besteed zou kunnen worden. Het humanitaire appeal van de VN
staat voor 2016 op USD 165 mln. Daarvan is ongeveer 15%
gedekt, dus met een substantiële bedrage zou een groot deel van
de humanitaire noden aangepakt kunnen worden.
De leden van de CDA-fractie zijn benieuwd naar de reactie van het kabinet
op de berichtgeving dat zo’n twintig landen bereid zouden zijn de
internationaal erkende regering in Libië te steunen met wapens in de strijd
tegen IS.3 Ook zou de VS erop aandringen het wapenembargo voor het
land op te heffen.
26. Antwoord van het kabinet:
Voor antwoord op de vraag over een mogelijke vrijstelling van het
VN-wapenembargo verwijst het kabinet naar het antwoord op
vraag 7 van de PvdA.
De leden van de CDA-fractie maken zich grote zorgen over de enorme
aantallen migranten die de oversteek vanuit Libië naar Europa willen
maken en bepleiten stevig optreden tegen de mensensmokkelaars. Hoe
staat het met de verdere ontplooiing van de EU maritieme missie Sophia?
Wanneer kunnen de maritieme capaciteiten nu eindelijk ook in de Libische
territoriale wateren worden ingezet? Is de Minister bereid te aan te
dringen op een overeenkomst met de eenheidsregering ter zake, om zo
toestemming en dus ook een volkenrechtelijk mandaat te verkrijgen?
27. Antwoord van het kabinet:
De maritieme EU-missie EUNAVFOR MED SOPHIA is op 22 juni
2015 gelanceerd. Het doel van de missie is het bestrijden van
mensensmokkelnetwerken. Momenteel wordt de missie geëvalueerd. De missie bevindt zich thans in fase 2a, waarin SOPHIAschepen kunnen overgaan tot het aan boord gaan, inspecteren en
opbrengen van schepen in internationale wateren wanneer deze
worden gebruikt voor mensensmokkel of mensenhandel. De
schepen dienen zich daarbij nadrukkelijk aan het internationaal
recht te houden.
Om de missie ook in de territoriale wateren van Libië te kunnen
laten opereren is toestemming vereist van de Libische autori3

http://www.nu.nl/buitenland/4262548/wereldmachten-bereid-wapens-leveren-libie.html

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1628

14

teiten, of er een VNVR-resolutie onder hoofdstuk VII van het
VN-Handvest. Deze toestemming is er op dit moment niet. Op de
internationale bijeenkomst over Libië in Wenen van 16 mei jl.
heeft premier Serraj echter toegezegd de EU binnenkort te zullen
verzoeken assistentie te verlenen bij de capaciteitsopbouw van
de Libische Kustwacht.
De taken van de SOPHIA-missie zullen, naar aanleiding van dit
toegezegd verzoek, zeer waarschijnlijk spoedig worden uitgebreid om het geven van training aan de Libische kustwacht,
mogelijk te maken. De EU streeft er naar de uitbreiding van het
mandaat tijdens de aankomende Raad Buitenlandse Zaken van
23 mei te bekrachtigen. Het kabinet wil de kustwacht in staat te
stellen om effectief te opereren. Het zegde de International
Organisation on Migration daarom eerder een bijdrage van 1,5
mln. euro toe aan toe voor een project in Libië met de Libische
Kustwacht.
De leden van de CDA-fractie zijn in dit opzicht verbaasd over de berichtgeving dat EU-voorzitter Nederland een «drijvende hotspot» in de
Middellandse Zee zou willen creëren.4 Migranten zouden op een groot
schip geïdentificeerd en geregistreerd worden en er zouden vingerafdrukken worden afgenomen. Daarna zouden de migranten naar Italië
gebracht worden. Kan de Minister deze plannen bevestigen? Klopt het dat
een vertrouwelijke memo daarover is uitgelekt? Erkent het kabinet dat te
overbruggen afstand voor migranten vanuit Noord-Afrika kleiner wordt
met zo’n drijvende hotspot? In hoeverre heeft dit een aanzuigende
werking op de mogelijk groter wordende stroom migranten vanuit
Noord-Afrika?
28. Antwoord van het kabinet:
We zien dat lidstaten verschillende ideeën naar voren hebben
gebracht om de migratiestromen in te dammen. Het idee van de
drijvende hotspots komt niet van het Nederlands voorzitterschap.
Het is nodig dat we blijven nadenken over manieren waarop we
om willen gaan met de migratiestromen, en dat we ideeën ook
vrij durven te bespreken. Dat hoeft niet altijd tot besluitvorming
te leiden. Het idee van de drijvende hotspots moet in deze
context worden gezien. Het idee dat personen onverwijld
geregistreerd worden die illegaal de buitengrenzen overschrijden,
verdient verdere uitwerking.
Is de Minister het met de leden van de PVV-fractie eens dat het niet de
taak van Nederland is de werkloosheid in West-Afrika op te lossen om
migratie tegen te gaan, maar dat Nederland genoeg te doen heeft met het
bestrijden van de werkloosheid in Nederland? En is de Minister bereid dit
in de Raad aan te geven? Zo neen, waarom niet? Is de Minister het met de
leden van de PVV-fractie eens dat als men migratie uit Afrikaanse landen
tegen wil gaan, de enige oplossing het sluiten van de grenzen is? Zo neen,
waarom niet?
29. Antwoord van het kabinet:
Een duurzame oplossing is nodig om migratie vanuit Afrika te
reguleren en irreguliere migratie tegen te gaan. Dit is een
gezamenlijke uitdaging voor Afrika en Europa. Een dergelijke
oplossing wordt niet bereikt door versterking van grensbewaking
alleen. Het gebrek aan duurzaam sociaaleconomisch perspectief
is één van de belangrijkste onderliggende oorzaken van irregu4

http://www.telegraph.co.uk/news/2016/05/12/eu-plans-floating-migrant-centres-off-libya/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1628

15

liere migratie vanuit Afrika. Sociaaleconomisch perspectief voor
de bevolking is allereerst een verantwoordelijkheid van de
Afrikaanse landen zelf.
Echter, gezien de demografische ontwikkelingen in Afrika zal de
omvang van deze enorme uitdaging toenemen en het is daarom
van belang dat ook donoren en bedrijven buiten Afrika bijdragen
aan het investeren in duurzame inclusieve groei en de toekomst
van jongeren in Afrika. Om die reden zet het kabinet zich in
bilateraal en Europees verband in om werkgelegenheid te
bevorderen in Afrika. Zo is dit ook afgesproken tijdens de
EU-Afrika migratie top in Valletta eind 2015. Bilateraal draagt
Nederland hieraan bijvoorbeeld bij met programma’s onder het
Local Employment in Africa for Development (LEAD) fonds en het
Dutch Good Growth Fund. In Europees verband worden
programma’s onder het EU noodtrustfonds voor Afrika hiervoor
ingezet.
De leden van de PVV-fractie vragen tevens of nader uitgelegd kan worden
hoe invulling wordt gegeven aan een intensievere samenwerking op het
gebied van migratie met Libanon en Jordanië? Kan de Minister duidelijk
maken wat de kosten van deze samenwerking voor Nederland zullen zijn?
30. Antwoord van het kabinet:
De onderhandelingen over de brede partnerschappen op het
gebied van migratie tussen de EU en Libanon en Jordanië
(afzonderlijk, de zogenoemde «compacts») zijn nog gaande. Deze
partnerschappen omvatten een breed pakket aan afspraken
gericht op de brede relatie, waaronder betere opvang van
vluchtelingen in regio met aandacht voor gastgemeenschappen.
Het EU compact met Jordanië zal worden gebaseerd op het
«Jordan Reponse Plan 2016–18» en «Jordan 2025 – National
Vision and Strategy.» Tijdens de Londen conferentie van
4 februari jl. presenteerde Jordanië een plan dat op deze twee
plannen voortbouwt. Kernpunt in het Jordanië-EU compact is dat
Jordanië toegang blijft bieden aan Syrische vluchtelingen en
voldoende bescherming biedt voor een menswaardig bestaan. Het
gaat hierbij onder meer om werk- en verblijfsvergunningen voor
Syrische vluchtelingen en verbeterde omstandigheden voor
opvang binnen en buiten de kampen. Hiertoe wordt onder andere
geïnvesteerd in werkgelegenheid voor vluchtelingen, onderwijs
en sociale inclusie, wordt gewerkt aan de versterking van de
macro-economische situatie en de private sector en wordt de
samenwerking ten aanzien van terrorismebestrijding, mobiliteit
en migratie en politieke en justitiële hervormingen versterkt.
Het compact tussen de EU en Libanon zal worden gebaseerd op
«Lebanon Crisis Response Plan» en de toezeggingen van Libanon
tijdens Londen-conferentie 4 februari. Gezien de kwetsbare
situatie waarin Libanon zich bevindt, mede als gevolg van de
vluchtelingencrisis zal de opzet breed zijn en worden gericht op
kernthema’s als veiligheid en terrorismebestrijding; bestuur en
rechtsstaat en groei en werkgelegenheid. Hierbij zal specifiek
aandacht zijn voor zaken als registratie van Syrische vluchtelingen, procedures voor het verschaffen van verblijfsvergunningen, armoedebestrijding en toegang voor Syriërs tot onderwijs
en medicatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1628

16

De EU zal de uitvoering van het compact ondersteunen met
handelsinstrumenten, technische assistentie, humanitaire hulp en
financiële steun. De financiële middelen hiervoor zullen
afkomstig zijn uit bestaande instrumenten, zoals het Europees
Nabuurschapsinstrument (ENI), het Instrument voor bijdrage aan
Stabiliteit en Vrede (IcSP) en het instrument voor humanitaire
hulp (ECHO). Hier zijn dus geen extra kosten voor Nederland aan
verbonden.
Nederland intensiveert wel de bilaterale samenwerking met
Libanon en Jordanië. Op 2 mei jl. werd u geïnformeerd dat het
kabinet een extra bedrag van EUR 260 miljoen ter beschikking
stelt voor opvang van vluchtelingen in de Syrië-regio, waarvan
EUR 60 miljoen voor Jordanië en EUR 86 miljoen voor Libanon.
(Kamerstuk 32 605, nr. 182 ). Hoewel de doelstellingen met elkaar
in lijn zijn, vloeit deze intensivering niet voort uit verplichtingen
in het kader van de EU-compacts met beide landen.
De leden van de D66-fractie hebben vernomen dat «diverse wereldmachten» voornemens zijn om wapens te leveren aan Libië. Daaronder
bevinden zich ook enkele lidstaten van de Europese Unie.
1) Graag ontvangen de genoemde leden een toelichting van de Minister
wat het Nederlandse standpunt daarover is?
2) En wat is het standpunt van de Nederlandse partners in de Raad
Buitenlandse Zaken?
3) Zijn alle lidstaten van de EU het eens met zulke leveringen?
4) Hoe oordeelt de Europese Commissie, bij monde van de Hoge
Vertegenwoordiger?
5) Is Nederland ook voornemens wapens te leveren?
De genoemde leden wijze er op dat Libië in de «gordel van instabiliteit»
ligt aan de zuidgrens van Europa. Het zou dan ook niet meer dan logisch
zijn als dit onderwerp wordt besproken tijdens de Raad Buitenlandse
Zaken. Graag ontvangen de genoemde leden een toelichting of dit
onderwerp inderdaad wordt besproken, en indien dit niet het geval is, of
de Minister zich hiervoor wil inzetten.
31. Antwoord van het kabinet:
Zie ook beantwoording vragen 7 en 24
De landen die op 16 mei jl. in Wenen bijeen waren, waaronder de
permanente leden van de Veiligheidsraad en de EU Hoge Vertegenwoordiger, hebben stappen aangekondigd om de Libische
regering op tal van terreinen te ondersteunen. Ook het kabinet is
van mening dat de Libische regering zoveel mogelijk moet
worden ondersteund. Een deel van de ondersteuning die in Wenen
is besproken, is dat eventuele verzoeken voor vrijstellingen van
het sinds 2011 geldende VN-wapenembargo door de legitieme
Libische regering, op basis van merites worden bekeken, terwijl
tegelijkertijd het wapenembargo zal worden versterkt, zoals
genoemd in het antwoord op de vraag van de PvdA fractie
(antwoord 7).
De situatie in Libië en de ondersteuning van de eenheidsregering
wordt veelvuldig in Raadskader, op alle niveaus, besproken. En
marge van de Raad Buitenlandse Zaken van april jl. werd een
gezamenlijk diner met de Ministers van Defensie aan dit
onderwerp gewijd en vond een gesprek met premier Serraj plaats
via videolink. Er is geen discussie voorzien voor de Raad Buitenlandse Zaken van 23 mei a.s. De Raad zal wel conclusies

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1628

17

aannemen over het voornemen om, op verzoek van de Libische
autoriteiten, het mandaat van operatie Sophia uit te breiden.
EU Global Strategy
In de geannoteerde agenda schrijft het kabinet dat «[d]e veranderende
veiligheidscontext, waaronder de «nieuwe» dreigingen, leidde tot de
strategische herziening van het buitenland- en veiligheidsbeleid van de
EU» en dat het van mening is dat «de strategie primair gericht moet zijn
op het antwoord van de EU hoe hiermee om te gaan.» Verderop schrijft
het kabinet dat de waarden waarop de EU gestoeld is – met name
mensenrechten – een leidraad moeten vormen van het EU buitenland- en
veiligheidsbeleid. De leden van de VVD-fractie vragen of het kabinet kan
toelichten wat dit concreet betekent? Pleit het kabinet voor een sterkere
rol van mensenrechten in het gemeenschappelijk buitenland- en veiligheidsbeleid van de EU? Deze leden vragen het kabinet tevens aan te
geven op welke punten de EU nu op dit punt onderpresteert?
32. Antwoord van het kabinet:
Het kabinet is van mening dat bij het formuleren van de belangen
van de EU (en lidstaten) in de wereld, de waarden waarop de Unie
is gestoeld, zoals verwoord in art. 2 VEU, de leidraad moeten
vormen en onderdeel moeten zijn van die belangen. Concreet
betekent dit bijvoorbeeld dat als veiligheid als kernbelang wordt
aangemerkt van de EU, dit gepaard moet gaan met de waarden
van vrijheid en democratie. We willen uiteraard dat onze
veiligheid wordt gegarandeerd, maar dat moet wel worden
gedaan binnen de kaders van de internationale mensenrechten.
Mensenrechten, ook als onderdeel van het belang te streven naar
een rules-based internationale orde, spelen een belangrijke rol in
het buitenland en veiligheidsbeleid van Nederland en de EU.
Aandacht voor mensenrechten moet wat het kabinet betreft op
integrale en coherente manier worden meegenomen in het beleid.
We dragen mensenrechten uit, omdat we staan voor deze
universele waarden en omdat onze eigen belangen direct gediend
zijn bij naleving. Respect voor mensenrechten is immers
voorwaarde voor open en vrije samenleving, rechtsstaat en
duurzame stabiliteit, zowel binnen als buiten de EU. In dat kader
heeft de EU in 2015 ook het EU actieplan inzake mensenrechten
en democratie (2015–2019) opgesteld waarmee mensenrechten in
het hart van de EU agenda blijven (zie ook Kamerstuk 22 112, nr.
1973).
Het gaat bij de EU Global Strategy er niet alleen om hoe de EU
presteert ten aanzien van mensenrechten, maar het gaat erom dat
het belang van mensenrechten duidelijk wordt verankerd in de
verschillende aspecten van het EU buitenland en veiligheidsbeleid. Daar streeft het kabinet naar.
De leden van de PvdA-fractie geven aan dat het eindoordeel over de
nieuwe EU Global Strategy on Foreign and Security Policy natuurlijk zal
volgen wanneer deze verschijnt in juni van dit jaar. De leden van de
PvdA-fractie willen nu echter al benadrukken dat de aandacht voor
mensenrechten en andere fundamentele waarden een stevige verankering
dient te krijgen. Zij zijn dan ook blij met de inzet van het kabinet op dit
gebied, zoals te lezen in de geannoteerde agenda. De leden van de
PvdA-fractie horen graag meer over het verloop van de discussie over de
EU Global Strategy. Zijn er grote meningsverschillen tussen lidstaten of
regio’s binnen de Europese Unie?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1628

18

33. Antwoord van het kabinet:
Tijdens de Raad Buitenlandse Zaken (RBZ) van 23 mei zal meer
duidelijk worden over het verdere proces leidend naar de nieuwe
EU Global Strategy en de inhoudelijke posities van de lidstaten.
Uw Kamer zal via het verslag van de RBZ worden geïnformeerd
over zowel het vervolgproces als de relevante, inhoudelijke
posities van de verschillende lidstaten of regio’s binnen de
Europese Unie aangaande de EU Global Strategy.
De leden van de PvdA-fractie zijn daarnaast benieuwd welke organisaties
uit het maatschappelijk middenveld, denktanks, NGO’s en academici zijn
geraadpleegd tijdens de consultatiefase. Zij vragen of het mogelijk is om
hiervan een overzicht te krijgen? Kan de Minister aangeven in hoeverre
hun inbreng heeft geleid tot aanpassing van de Global Strategy?
34. Antwoord van het kabinet:
Verspreid over Europa zijn tientallen conferenties en seminars
georganiseerd over de EU Global Strategy in het kader van
consultaties met het maatschappelijk middenveld. Een overzicht
van deze bijeenkomsten en de deelnemende denktanks, NGO’s en
academici is te vinden op de EDEO-website voor de Global
Strategy, te bereiken via: https://Europa.eu/globalstrategy/en/
events.
De bijeenkomsten behandelden verschillende elementen van het
externe optreden van de EU met relevantie voor de EU Global
Strategy. De EDEO heeft de uitkomsten van de verschillende
bijeenkomsten gedeeld met de EU-lidstaten. Deze uitkomsten zijn
verder in meer en mindere mate (afhankelijk van de bruikbaarheid) door zowel EDEO als de lidstaten meegenomen in de
uitwerking van de Global Strategy.
De inbreng van het maatschappelijk middenveld is in het geval
van Nederland bijvoorbeeld in belangrijke mate teruggekomen in
het deel van de strategie over global governance. Het belang van
Global Governance bleef volgens Nederland onderbelicht in de
eerste discussies over de strategie. Het Ministerie van Buitenlandse Zaken heeft daarom in december 2015 in samenwerking
met het The Hague Institute for Global Justice een expertconsultatie georganiseerd getiteld «The EU’s Contribution to Common
Global Rules: Challenges in an Age of Power Shifts». Aan deze
bijeenkomst namen verschillende academici en denktanks deel
en de uitkomsten van de conferentie leverden belangrijke
inzichten op over Global Governance. Deze inzichten zijn
verwerkt in gezamenlijke input van Nederland, Oostenrijk en
Roemenië en lijken op belangrijke punten door EDEO te zijn
overgenomen in de Global Strategy.
De leden van de D66-fractie constateren dat tijdens de Raad Buitenlandse
Zaken zal worden gesproken over de nieuwe EU Global Strategy on
Foreign hand Security Policy. In de geannoteerde agenda is de toelichting
van het kabinet nogal algemeen. Welke concrete doelen heeft het kabinet
als het gaat om deze nieuwe strategie? Wat is, bijvoorbeeld, het minimale
dat er over mensenrechten in moet staan? Wil het kabinet er ook voor
ijveren dat de nieuwe strategie een passend antwoord biedt op de
dreiging vanuit Rusland en diens destabiliserende acties?
35. Antwoord van het kabinet:
De snel veranderende internationale context en veiligheidssituatie in onze omgeving nopen tot een Europees antwoord op de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1628

19

verschillende conflicten in de ring van instabiliteit rondom
Europa. Zoals bijvoorbeeld terrorisme helder aantoont, is onze
interne veiligheid nauw verbonden met de externe omgeving van
Europa. De EU Global Strategy moet daarom een duidelijke
richting bieden voor ons externe optreden. Dit zal leidend zijn
voor de politieke keuzes en beslissingen waar Europa voor staat
op het gebied van het externe optreden van de EU.
Tevens moet de strategie uitgewerkt en geoperationaliseerd
worden in verschillende nieuwe en bestaande sub-strategieën en
actieplannen op het gebied van het Gemeenschappelijke Buitenlands en Veiligheid Beleid (GBVB) van de EU. Een voorbeeld van
deze overkoepelende functie is dat de EU Global Strategy in zal
gaan op de relatie van de EU met de verschillende regio’s en
grootmachten in de wereld. De strategie zal daarmee ook
stilstaan bij Rusland en zijn invloed op de veiligheid van Europa.
Naar verwachting zal de tekst van de strategie op dit punt
overeenkomen met de vijf pijlers voor de EU relatie met Rusland,
zoals vastgesteld in de RBZ van maart 2016 (zie ook het verslag
van de RBZ van 18 maart jl., Kamerstuk 21 501-02, 1594). Zo
brengt de EU Global Strategy meer coherentie aan in het externe
optreden van de Unie.
Zoals reeds uiteengezet in de geannoteerde agenda informele
Raad Buitenlandse Zaken «Gymnich» (RBZ) van 27 januari jl.
(Kamerstuk 21 501-02, nr. 1580), streeft het kabinet er verder
naar dat de EU Global Strategy uitgaat van een geïntegreerde
benadering ten aanzien van ons externe optreden; er een centrale
plek is weggelegd voor mensenrechten en de waarden waarop de
EU is gestoeld – inclusief een expliciete verwijzing naar art. 2
VEU (zie eveneens antwoord op vraag 33); en een verdere
operationalisering van de EU Global Strategy in een «witboekachtig document» voor het Gemeenschappelijk Veiligheid en
Defensie Beleid («GVDB»). Ten aanzien van de vraag over
«mensenrechten» wordt verder specifiek verwezen naar
antwoord 32.
Ministeriële bijeenkomst van het Oostelijk Partnerschap
De leden van de PvdA-fractie zijn benieuwd of deze bijeenkomst door
Nederland zal worden aangegrepen om te spreken over het associatieverdrag met Oekraïne en hoe recht kan worden gedaan aan de uitslag van
het Nederlands referendum hierover. Graag zouden de genoemde leden
van de Minister horen of hij in deze bijeenkomst een mogelijkheid ziet om
deze kwestie, dan wel formeel dan wel in de wandelgangen, ter tafel te
brengen. De leden wijzen daarbij op de toezegging van de MinisterPresident om de Kamer te blijven informeren over het verloop van
besprekingen met de Commissie, andere EU-landen en Oekraïne.
36. Antwoord van het kabinet:
Het Nederlandse referendum over het EU-associatieakkoord met
Oekraïne staat niet op de agenda. De OP ministeriële zou ook niet
het geëigende forum hiervoor zijn. Deze bijeenkomst staat in het
teken van het Oostelijk Partnerschap in zijn geheel en in het
bijzonder op de verdere bestendiging van de doelstellingen en
resultaten van het Partnerschap. Wanneer Nederland formeel dan
wel informeel gevraagd zou worden naar de uitslag van het
referendum, zal Nederland conform de lijn uitgedragen in de
Kamer benadrukken dat met deze uitslag ratificatie nu niet
zonder meer doorgang kan vinden en dat Nederland de noodzakelijke tijd zal nemen, waarbij het streven is bij voorkeur voor de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1628

20

zomer tot een bevredigende oplossing te komen die voor alle
partijen acceptabel is.
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennis genomen
van hetgeen gesteld wordt over de besluiten tot sluiting van de associatieakkoorden met Georgië en Moldavië. Deze zullen als A-punt worden
aangenomen. Na vaststelling van de Raadsbesluiten zal de Unie als
laatste partij de verdragen ratificeren, waarna deze na afloop van de in de
verdragen vastgelegde termijn in werking zullen treden. Dat roept de
vraag op of deze zelfde procedure ook gevolgd moet worden voordat het
associatieakkoord met Oekraïne geratificeerd kan worden? Klopt het dat
de Raad zo’n besluit met unanimiteit moet nemen en dat er dus een veto
mogelijk is? Heeft Nederland naast de eigen nationale ratificatie daarmee
dus nog een instrument om ratificatie van het associatieakkoord in zijn
huidige vorm tegen te houden?
37. Antwoord van het kabinet:
Het is correct dat ook dit besluit tot sluiting van het associatieakkoord unanimiteit vereist. De Commissie kan echter pas een
besluit tot sluiting van het associatieakkoord namens de EU aan
de Raad voorleggen, op het moment dat alle lidstaten hebben
geratificeerd. Voor de associatieakkoorden met Moldavië en
Georgië is dit nu het geval. Wanneer een dergelijk besluit
voorgelegd zou worden voor het EU-associatieakkoord met
Oekraïne betekent dat dus dat alle nationale procedures voor
ratificatie zijn doorlopen en alle lidstaten, dus ook Nederland,
hebben geratificeerd. Instemming met het besluit tot sluiting zou
daarmee een logische vervolgstap zijn.
De leden van de PVV-fractie lezen in het verslag van de Raad Buitenlandse
Zaken van 18 april jl. dat Nederland de Raad heeft geïnformeerd over de
uitslag van het raadgevend referendum over het associatieakkoord tussen
de EU en Oekraïne van 6 april jl. Nederland heeft de Raad om begrip
gevraagd dat hier een gedegen proces voor nodig is. Heeft Nederland ook
aangegeven dat in de Nederlandse wet, namelijk in artikel 11 van de Wet
raadgevend referendum, staat dat «zo spoedig mogelijk» een voorstel van
wet moet worden ingediend dat uitsluitend strekt tot intrekking van de
wet, of tot regeling van de inwerkingtreding van de wet? Zo neen,
waarom niet? En is de Minister bereid dit alsnog aan te geven in de Raad?
Is de Minister het met de leden van de PVV-fractie eens dat er geen
oplossing mogelijk is die voor alle partijen acceptabel is, omdat er slechts
twee oplossingen mogelijk zijn: intrekking van de goedkeuringswet of
regeling van de inwerkingtreding van de goedkeuringswet? Zo neen,
waarom niet?
38. Antwoord van het kabinet:
Tijdens de RBZ van 18 april heeft Nederland de Raad geïnformeerd over de uitslag van het raadgevend referendum over het
associatieakkoord tussen de EU en Oekraïne van 6 april jl.
Nederland benadrukte hierbij dat met deze uitslag ratificatie nu
niet zonder meer doorgang kan vinden. Tevens is daarbij aangegeven dat dit vraagt om een gedegen proces waar Nederland de
noodzakelijke tijd voor zal nemen. Hierbij is ook het tijdselement
gedeeld waarbij Nederland heeft aangegeven dat het streven is
om bij voorkeur voor de zomer tot een bevredigende oplossing te
komen die voor alle partijen acceptabel is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1628

21

Sudan
De leden van de CDA-fractie zijn verbijsterd over de berichtgeving dat de
EU Sudan zou willen steunen met 100 miljoen euro.5 Waarom is de EU
van plan de banden aan te halen met een genocide plegende dictator?
Met een regime dat de regio destabiliseert, zelf mensen op de vlucht jaagt
door onder andere haar burgers te bombarderen, het vuur te openen op
vreedzaam protesterende studenten en nauwelijks investeert in zaken als
onderwijs en gezondheidszorg. Waarom gaat de EU zo tegen haar
Europese waarden in? Klopt het dat EU-commissaris Mimica nu al
sowieso 100 miljoen euro beloofd heeft, te besteden aan humanitaire
hulp, het creëren van banen en grensbewaking? Klopt het dat de EU met
deze belofte weinig middelen meer heeft om Sudan onder druk te zetten?
Klopt het tevens dat Sudan erop aandringt dat een deel van dit geld ook
naar het Sudanese Ministeries van Veiligheid en van Defensie moet gaan
en dat de EU hier welwillend tegenover staat?
39. Antwoord van het kabinet:
Sudan is een belangrijk transitland in de Hoorn van Afrika. Het
land vangt veel vluchtelingen op uit vooral Eritrea en Zuid-Sudan
en het heeft te maken met 3,2 miljoen ontheemden uit voornamelijk Darfur. Het kabinet bevestigt dat de EU 100 mln. euro
heeft gereserveerd uit het Europees Ontwikkelingsfonds (EOF)
voor projecten in Sudan.
Het strategisch kader hiervoor is aangenomen in het EOF-comité
en bij monde van Commissaris Mimica aangekondigd. Met dit
programma zal de EU investeren in onderwijs, gezondheidszorg,
landbouwontwikkeling en het maatschappelijk middenveld met
als doel ontwikkeling en stabiliteit in de regio te bevorderen,
mede met oog op de migratiecrisis. De steun komt ten goede aan
vluchtelingen en kwetsbare bevolkingsgroepen. Het betreft dus
enkel een strategisch kader; daadwerkelijke projecten worden
nog voorgelegd aan de lidstaten via de hiervoor geldende EU
besluitvormingsprocedures. Nederland zal erop toezien dat
middelen niet direct ten goede komen aan de Sudanese regering
en dat inzet wordt gekoppeld aan een politieke dialoog waar
ruimte blijft voor druk op mensenrechtenschendingen, humanitaire toegang en interne conflicten.
De leden van de CDA-fractie vragen hoe het kabinet de berichtgeving
beoordeelt dat de EU middelen en technologie zou willen leveren die niet
alleen gebruikt kunnen worden om vluchtelingen te registreren, maar ook
om alle Sudanese burgers te surveilleren?6 Klopt het dat de EU dit zelf als
risico heeft aangemerkt? De leden van de CDA-fractie willen van de
Minister weten wat Nederland doet om dit Europese beleid te keren. Zijn
de Ministers van Buitenlandse Zaken en van Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking het eens met deze koers? Zo ja, waarom? Is
de Minister bereid bij zijn collegaministers ervoor te pleiten dit onderwerp
bij het RBZ in juni op de agenda te plaatsen? Wat ziet de Minister nog
meer voor mogelijkheden om dit omstreden beleid te bespreken met
andere EU lidstaten? Is het kabinet tevens bereid de Kamer per aparte
brief uitgebreid te informeren over de onverantwoorde plannen van de
EU?

5

(https://decorrespondent.nl/4377/De-EU-doet-zaken-met-een-genocideverdachte-Want-dievluchtelingenstroom-moet-gestopt-worden/219743100588-c8a40206)
6
http://www.spiegel.de/international/world/eu-to-work-with-despot-in-sudan-to-keep-refugeesout-a-1092328.html

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1628

22

40. Antwoord van het kabinet:
De Duitse ontwikkelingsorganisatie GIZ zal met financiering uit
het EU trustfund voor migratie een regionaal programma
uitvoeren in de Hoorn van Afrika op het gebied van migratiemanagement voor landen van herkomst en transit, o.a. in Sudan.
Doel van dit programma is illegale migratie, met inbegrip van
mensensmokkel en -handel, tegen te gaan. Het programmadocument bevat voorstellen om grensbewakingsautoriteiten te
steunen met technische assistentie en relevante apparatuur. GIZ
is zich bewust van het risico op misbruik van de te leveren
apparatuur voor repressieve doeleinden. Het kabinet vertrouwt
erop dat GIZ bij de verdere ontwikkeling van het programma er
alles aan zal doen dit risico te ondervangen. Nederland zal via
betrokkenheid bij de monitoringscommissie waar nodig invloed
uitoefenen. Het kabinet ziet geen aanleiding dit te agenderen
voor de RBZ in juni of de Kamer hierover per aparte brief te
informeren.
De leden van de D66-fractie hebben vernomen dat de Europese Unie
voornemens is om samen te werken met Sudan inzake het migratievraagstuk. Sudan zou apparaten krijgen voor de registratie van personen.
Tevens zou er financiële steun worden verleend. Kan de Minister
aangeven wat er van deze berichtgeving klopt? Wat is de standpunt van
de Minister ten aanzien van deze afspraak? Kan de Minister helder
aangeven dat er onder geen beding wordt samen gewerkt met de
Sudanese president Omar al-Bashir, die wordt gezocht door het Internationaal Strafhof vanwege zijn betrokkenheid bij genocide en oorlogsmisdaden, laat staan dat hem financiële steun wordt verleend?
41. Antwoord van het kabinet:
Zie hiervoor het antwoord op de vragen van de CDA-fractie
(antwoorden 39 en 40).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1628

23