13
Afschaffing plusregio's
Aan de orde is de behandeling van:
- het wetsvoorstel Wijziging van de Wet gemeenschappelijke regelingen en enkele andere wetten in verband met
de afschaffing van de plusregio's ( 33659 ).
De voorzitter:
Ik heet de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties van harte welkom, net als de mensen op de publieke
tribune en natuurlijk de deelnemers aan het debat. Ik wil
met de leden afspreken om in de eerste termijn terughoudend te interrumperen. Laten we beginnen met twee interrupties in de eerste termijn van de Kamer. Daarna kijken
we verder. Ik geef het woord aan de heer Schouw als eerste
spreker.

De heer Schouw (D66):
Voorzitter. We hebben een belangrijk onderwerp bij de kop,
zo aan de rand van het parlementaire jaar. Het is fijn dat
het gelukt is om het te behandelen voor het zomerreces.
Het is een belangrijk onderwerp dat bestuurlijk Nederland
bezighoudt en verder overigens helemaal niemand, geloof
ik. Bestuurlijk Nederland is hier nogal mee bezig, want het
gaat wel ergens over. In het kort geef ik voor de mensen
thuis aan waar het over gaat. Het gaat over het afschaffen
van de Wgr-plus. Dat is verplichte samenwerking binnen
gemeenschappelijke regelingen. Tegelijkertijd gaat het over
het introduceren van iets nieuws, namelijk vervoerregio's.
Daarmee wordt natuurlijk wel iets gedaan aan de bestuurlijke inrichting van dit land. Daarmee is dit wetsvoorstel
dus vrij fundamenteel.
Ik kom toe aan mijn eerste fundamentele vraag. Als je gaat
morrelen aan de inrichting van het binnenlands bestuur,
dan dient dat te passen in een robuuste en coherente visie.
Wie allergisch wordt van het woord "visie", kan dat ook
vervangen door het woord "plan". Het moet gewoon ergens
in passen. Als het nergens in past, dan lijkt het op willekeur.
Het parlement zou niet mogen meegaan in dingen van
willekeur. Ik zie de voorzitter rustig knikken, dus zij is het
helemaal met mij eens.
Over het afschaffen van de Wgr-plus kunnen we kort zijn.
Daar is breed politiek draagvlak voor, als ik de verkiezingsprogramma's goed heb gezien. Dat is prima, al is het
natuurlijk interessant om nog even na te gaan waarom de
gemeenten positief zijn over de Wgr-plus. De gemeenten
zeggen: waarom zou je dat eigenlijk afschaffen, want het
werkt heel goed. Toch ben ik blij dat politieke partijen de
keuze maken om de Wgr-plus af te schaffen, omdat het
ondemocratische karakter in relatie tot de verplichtende
besluiten die daaruit voortkomen een belangrijk knelpunt
is. De regering zegt dat ook met zoveel woorden: bovengemeentelijke regelingen moeten van onderop en vrijwillig
tot stand komen. Dat is een prima uitgangspunt.

gemeente en provincie. D66 vindt dat heel goed. Ook wordt
de hoofdregel in stand gehouden dat verkeer-en-vervoertaken naar de provincies gaan. Tenminste, zo lees ik de stukken van de minister. Mijn tweede fundamentele vraag is of
dat klopt. Heb ik het goed gezien dat ook dit kabinet vindt
dat de hoofdregel is dat verkeer-en-vervoertaken bij het
middenbestuur horen, dus bij de provincie? Wat ik vreemd
vind aan dit wetsvoorstel is dat bij Algemene Maatregel
van Bestuur, om het maar wat huiselijk te zeggen, een soort
miniprovincie kan worden geïntroduceerd rondom het
thema verkeer en vervoer. Daarover heb ik twee vragen.
Hoe verhoudt zich dat tot de basis van dit wetsvoorstel, het
afschaffen van de Wgr-plus? Had dit niet een apart wetsvoorstel moeten zijn? Mijn tweede vraag is: als je die vervoerregio's introduceert, dan doe je dat toch niet per Algemene Maatregel van Bestuur? Dat heeft immers fundamentele gevolgen voor de inrichting van het binnenlands
bestuur. Waarom is hiervoor gekozen?
Daar komt nog het volgende bij. Nu citeer ik de Raad van
State, die over dit wetsvoorstel zegt dat de vervoerregio op
de Noordvleugel, waarin het voorstel voorziet, op het
grondgebied van twee provincies ligt en dat de vervoerregio
op de Zuidvleugel ongeveer twee derde van het aantal
inwoners van de provincie Zuid-Holland omvat. Dat betekent
dat bij de Noordvleugel de toezichthoudende taak van de
provincies nauwelijks zou kunnen functioneren, terwijl bij
de Zuidvleugel bevoegdheidsconcurrentie tussen de vervoerregio's en de provincie bijna onafwendbaar is. Ik vraag
het kabinet om daar nog eens expliciet op te reageren,
omdat dit een buitengewoon zwaar knelpunt is.
Mijn fractie ziet de introductie van de vervoerregio als een
extra bestuurslaag. Dat zou je nog door de vingers kunnen
zien. Alleen, daar komt bij dat die extra bestuurslaag niet
rechtstreeks democratisch gelegitimeerd is. Dat zou je ook
nog door de vingers kunnen zien, maar daar komt ook nog
bij dat dit wetsvoorstel drie wettelijke taken aan die vervoerregio's toekent, die door middel van een Algemene Maatregel van Bestuur worden geïntroduceerd: het vaststellen van
het regionaal verkeers- en vervoersplan, de concessieverlening en de rechtstreekse inzet van de brede doeluitkering
(BDU). Dat is allemaal wel heel, heel veel. Ik vraag het
kabinet, deze minister om daarop te reageren.
Mijn fractie vindt de vervoerregio dan ook een exoot, een
fremdkörper in het binnenlands bestuur. Dan zult u denken:
allemaal tot je dienst. Alleen, het gevolg van die dingen is
dat de bestuurlijke drukte niet zal afnemen maar juist zal
toenemen. Dat vinden wij een heel belangrijk punt, want
de inspanning moet er natuurlijk op gericht zijn — vandaar
ook ons enthousiasme voor die Noordvleugelprovincie —
om de bestuurlijke drukte terug te dringen en niet toe te
laten nemen. Ik krijg graag een reactie daarop. Mijn fractie
voelt er heel erg weinig voor om een — het staat hier zo
leuk — "ketelhok" aan het huis van Thorbecke toe te voegen,
want dat lijkt op willekeur. Dat moeten wij niet willen, tenzij
het past in een visie. Dus als de minister ons mee zou willen
nemen in zijn visie, dan zijn wij ook weer geholpen.

Het afschaffen van de Wgr-plus heeft effect op de inrichting
van het binnenlands bestuur, want daarmee wordt het primaat van het binnenlands bestuur weer gelegd waar dat
hoort, namelijk bij de bestuurlijke hoofdstructuur Rijk,

Om de minister een beetje te helpen, heb ik twee amendementen voorbereid. Het amendement dat ik samen met
mevrouw Van Toorenburg heb gemaakt, voorziet in een
zware voorhang rondom de Algemene Maatregel van
Bestuur, omdat je niet zomaar in een ministerraad kunt
beslissen om een vervoerregio in te stellen. Het wetsvoorstel laat de mogelijkheid om dat oneindig uit te breiden en

Tweede Kamer

3 juli 2014
TK 102

Afschaffing plusregio's

102-13-1

dat willen wij niet. Het tweede amendement, dat ik heb
voorbereid met collega Van Raak, voorziet er materieel in
om de verkeers- en vervoerstaken bij de provincies, c.q. de
belangrijkste gemeenten te leggen. Dat amendement is
materieel ongeveer gelijk aan het amendement van de heer
Segers. Het maakt mijn fractie niet zo gek veel uit welk van
de twee amendementen het kabinet omarmt. Is dat het
amendement van de heer Segers, dan zal ik met enthousiasme het amendement van de heer Van Raak en mij
intrekken en dat van de heer Segers steunen en is het
andersom, dan denk ik dat de heer Segers dat ook zo zal
doen.
Helemaal tot slot nog het volgende. Omdat ik aan mijn
politieke theewater aanvoel dat dit wetsvoorstel het in elk
geval in deze Kamer gaat halen, wat nog discutabel is voor
de Eerste Kamer, hebben we het volgende bedacht. Mochten politieke partijen denken: als dat wetsvoorstel sneuvelt
in de Eerste Kamer, hoe gaan we dat dan oplossen met het
afschaffen van de Wgr-plus, waarover we allemaal zo
enthousiast zijn? Dan heb ik goed nieuws voor deze minister, want een aantal woordvoerders hebben voor deze vergadering al laten weten dat zij gaarne bereid zijn om zo snel
mogelijk nadat de Eerste Kamer dit wetvoorstel zou verwerpen, een initiatiefwetsvoorstel te maken. De minister wordt
daar dus niet mee belast. Dat initiatiefwetsvoorstel dient
ertoe, de Wgr-plus alsnog af te schaffen opdat het doel
wordt bereikt dat we met zijn allen willen.

De heer Segers (ChristenUnie):
Voorzitter. Het avontuur van de megaprovincie is voorbij,
waarmee de fractie van de ChristenUnie blij is. Maar waar
is een robuuste visie — daar is dat woord weer — op de
toekomst van het middenbestuur? De ChristenUnie mist
deze visie. Vandaag spreken we over een onderdeel van
het middenbestuur, namelijk de afschaffing van de plusregio's en de oprichting van vervoerregio's. Hoe toekomstvast
is dit voorstel? Een andere daaraan gekoppelde vraag: gaat
de minister na het mislukken van het avontuur van de
Noordvleugelprovincie, de megaprovincie, opnieuw het
gesprek aan met provincies om te werken aan herstel van
vertrouwen? Want er is natuurlijk wel wat gebeurd toen de
drie betrokken provincies de stekker uit de samenwerking
trokken.
Ik richt mij nu dan op het wetsvoorstel zelf. Ik zal eerst
ingaan op het afschaffen van de plusregio's en vervolgens
op het oprichten van vervoerregio's en eventuele alternatieven daarvoor. Vervolgens heb ik nog enkele vragen over
de begrenzing van de nieuwe vervoerregio's en ik sluit af
met enkele opmerkingen over de democratische controle
en adviesrechten.
De fractie van de ChristenUnie is al jaren voorstander van
het opheffen van de plusregio's — in dat opzicht is dit
voorstel dus goed nieuws — niet alleen vanwege de
bestuurlijke drukte, maar ook omdat wij het uitgangspunt
van de regering delen dat we het bestuur van ons land zo
veel mogelijk moeten inrichten naar de drie hoofdbestuurslagen: Rijk, provincies en gemeenten. We moeten het huis
van Thorbecke intact houden. De taken kunnen worden
teruggelegd bij gemeenten en provincies, zoals elders in
Nederland ook het geval is. De regio's zijn al hard bezig, dit
goed te regelen. Het is mooi om te zien dat een aantal taken
ook via normale gemeenschappelijke regelingen worden

Tweede Kamer

Afschaffing plusregio's

voortgezet. Daarvoor is geen aparte wet voor deze regio's
nodig.
Toch heeft mijn fractie nog wel een paar vragen. Zij gaan
vooral over het voorstel van de regering om een uitzondering te maken voor de Randstad. Gezien de complexiteit
van de verkeers- en vervoersvraagstukken regelt dit wetsvoorstel namelijk ook dat er wel een vervoerregio blijft rond
Rotterdam-Den Haag en Amsterdam-Almere, met eigen
financiële middelen. Vervoerregio's zijn in het buitenland
succesvol, dus daarvoor is wat te zeggen. Ik vraag me echter
wel af of daarvoor een apart wettelijk regime nodig is.
Bovendien is de inrichting van Nederland anders dan die
van Duitsland, dus kun je niet zomaar alles kopiëren wat
daar succesvol is. Ik mis eigenlijk een fundamentele analyse
hiervan. Want er zijn minstens drie alternatieven voor de
vervoerregio's zoals die worden voorgesteld. Allereerst
zouden we er ook voor kunnen kiezen, de vervoerregio's
helemaal van onderaf te organiseren, inclusief de financiële
stromen. Zo wordt in zowel de Noord- als de Zuidvleugel
al gewerkt met de vorming van de Metropoolregio's.
Waarom kiest de minister niet volledig voor dit model van
onderop? Groningen en Drenthe hebben ook al samen een
vervoerregio gevormd. Waarom is er dan voor Amsterdam,
Den Haag en Rotterdam een aparte wet nodig? Graag een
reactie op het voorstel van de IPO om de BDU-middelen
aan het Provinciefonds toe te voegen en om, in geval van
Amsterdam, Rotterdam en Den Haag, een stadsconcessie
aan het Gemeentefonds toe te voegen, aangezien deze
steden nog beschikken over een eigen vervoersbedrijf. Ik
heb dit alternatief uitgewerkt en in een amendement voorgelegd. Dat is nogal complex, maar het is in ieder geval
belangrijk dat de democratische controle op publieke middelen intact blijft. Dat is dus een heel principieel punt.
Daarom heb ik dat alternatief vormgegeven in het amendement waar de heer Schouw aan refereerde.
Het tweede alternatief is het model dat al een aantal jaren
in Flevoland werkt. De provincie heeft daar zelf haar taken
op grond van de Wet personenvervoer 2000 voor de
gemeente Almere doorgedecentraliseerd, zodat Almere zelf
alle bevoegdheden heeft. Dat is ook logisch, want het
overgrote deel van de bussen komt niet buiten de
gemeentegrenzen. Het blijft dus binnen de grenzen van
Almere. Zoiets zou ook van toepassing kunnen zijn op de
gemeente Amsterdam. Ik krijg graag een reactie van de
minister op dit alternatief.
Het derde alternatief is meer samenwerking op Randstadniveau. Er is een OV-bureau Randstad actief. Daarin werken
gemeenten goed samen. Het eerste resultaat is bijvoorbeeld
de komst van R-net: een herkenbare productformule voor
hoogwaardig openbaar vervoer in de Randstad. Waarom
kiezen we niet voor zo'n ov-bureau? Dat ov-bureau blijft
naast de vervoerregio's bestaan. Hoe verhoudt zich dat tot
elkaar? Hoe borgt de minister dat het ov-bureau en de vervoerregio's elkaar niet in de weg zitten maar elkaar juist
versterken? Dit zijn de drie alternatieven die ik de minister
voorleg, waarvan eentje zelfs in de vorm van een amendement.
De ChristenUnie-fractie mist een analyse van de meest
efficiënte manier om het openbaar vervoer te organiseren.
Ik heb voor de Randstad drie alternatieven voor de vervoerregio's genoemd. De minister gaat niet in op deze alternatieven. Hij kiest voor vervoerregio's. Kan de minister dit
onderbouwen? Zullen de huidige problemen met de nu

3 juli 2014
TK 102

102-13-2

voorgestelde vervoerregio's worden opgelost of praten we
over een jaar of vijf weer over een nieuw model?
Ik heb nog een paar vragen over de exacte vormgeving van
de vervoerregio's in het wetsvoorstel. Het wetsvoorstel is
namelijk nogal onduidelijk over de rol van de provincies en
de exacte begrenzing van die regio's. Provincies mogen
meedoen in de gemeenschappelijke regeling, maar waarom
is dat niet verplicht in de wet? De grenzen van de vervoerregio's worden geregeld in een AMvB. Dit suggereert dat
deze grenzen makkelijk gewijzigd kunnen worden. De
regering heeft geen voornemens in die richting, maar het
lijkt mijn fractie verstandig dat de Kamer de vinger aan de
pols houdt. Daarom dien ik een ander amendement in met
een lichtere voorhangprocedure dan het amendement van
de heer Schouw en mevrouw Van Toorenburg.
Ik stel dit voor omdat de minister zelf behoorlijk vaag is
over de grenzen van de vervoerregio's. Er ligt nog geen
concept-AMvB, dus de Kamer kan niet zien wat de plannen
zijn. In de nota naar aanleiding van het verslag staat dat
het aan te wijzen gebied zich beperkt tot de huidige drie
stadsregio's, dus Amsterdam, Rotterdam en Den Haag.
Tegelijk spreekt de minister over de vervoerregio Amsterdam/Almere, terwijl Almere op dit moment helemaal niet
tot de stadsregio Amsterdam behoort. Hoe zit dat? De
nieuwe vervoerregio wordt dus blijkbaar groter. Wat betekent dit nu precies voor de bevoegdheden en de financiën?
Worden in deze buitenschil van de vervoerregio ook taken
overgeheveld? Gaan er meer BDU-middelen naar deze
vervoerregio ten koste van de provincie? Dat is niet duidelijk. De minister geeft hier geen helder antwoord op.
Het grootste punt van zorg van de ChristenUnie-fractie bij
dit wetsvoorstel betreft de democratische controle op de
nieuwe openbare lichamen rond Amsterdam, Den Haag en
Rotterdam. In deze grote regio's komt het ov-beleid door
het verlengde bestuur op afstand te staan van de gemeenteraden en de Provinciale Staten. Zij kunnen straks slechts
indirect controle uitoefenen op dit beleid. Hoe ziet de
minister dit voor zich?
Ik sluit af met een paar vragen over de rol van gemeenten
ten opzichte van de provincies en de nieuwe vervoerregio's.
De grootste bereikbaarheidsproblemen spelen in de grote
steden. Daar is ook veel kennis aanwezig over mogelijke
oplossingen. Een zeer groot deel van de ov-reizigers passeert in de steden ook geen gemeentegrens. Tegelijk vragen
vervoersvraagstukken om een regionale aanpak en soms
zelfs om een bovenregionale oplossing. Dit spanningsveld
wordt met deze wet niet opgelost. Buiten de Randstad kiest
het kabinet duidelijk voor de provincie, maar de positie van
de gemeenten moet dan wel beter worden geborgd. Neem
een stad als Enschede. Die heeft straks niets meer te zeggen
over het ov in de eigen stad, terwijl Amsterdam een eigen
vervoersbedrijf heeft en deelnemer in de vervoerregio is.
Daarom heb ik een amendement ingediend die de positie
van die gemeenten versterkt door middel van een adviesrecht.

De heer Van Oosten (VVD):
Ik heb een korte vraag aan de heer Segers naar aanleiding
van zijn amendement op stuk nr. 12 dat ziet op, wat ik maar
even noem, de lichte voorhangprocedures. Heeft zijn
amendement nu betrekking op de omvang van de twee
beoogde vervoerregio's? Dus als daarin wat wijzigt, dan
moet dat via de Kamer gaan. Of ziet zijn amendement op
de introductie van weer nieuwe vervoerregio's naast de
twee beoogde? Of ziet het op allebei?
De heer Segers (ChristenUnie):
Nu wordt gesproken over deze twee vervoerregio's. De
grenzen daarvan zijn niet duidelijk. Ze kunnen worden
vastgesteld en dat kan langskomen. Als er wijzigingen
plaatsvinden, moet dat via de AMvB.
De heer Van Oosten (VVD):
Dus het ziet op de twee vervoerregio's die nu worden
beoogd?
De heer Segers (ChristenUnie):
Ja.

De heer Van Raak (SP):
Voorzitter. Toen ik het voorstel tot afschaffing van de plusregio's bestudeerde, gingen mijn gedachten uit naar 15
november 2005, toen ik in de Eerste Kamer het voorstel
voor invoering van de plusregio's mocht behandelen. Dat
is nog maar negen jaar geleden. Destijds was ik tegen de
invoering van dit soort bestuursregio's. Ik kan de minister
geruststellen, vandaag ben ik voor afschaffing van deze
bestuursregio's. Er zit consistentie in!
Maar de minister maakt het me wel heel erg moeilijk, omdat
in dezelfde wet waarin we de bestuursregio's afschaffen,
weer vervoerregio's worden aangekondigd. We schaffen
het ene af en voeren het andere in. Om te beginnen vraag
ik de minister waarom hij niet heeft besloten om dit in twee
verschillende wetten te doen. Immers, door deze koppelverkoop wordt het de SP wel moeilijk gemaakt om met deze
wet in te stemmen.
Dit wetsvoorstel laat ook zien hoe rommelig het debat over
het middenbestuur verloopt. Ik denk aan kwesties als de
decentralisaties en discussies over superprovincies. De
minister loopt telkens tegen kastjes en muren aan.

Mijn fractie is voorstander van het afschaffen van de plusregio's, maar wij zijn er vooralsnog niet van overtuigd dat
wij met de vervoerregio's in de Randstad de juiste richting
inslaan. Daarom lijkt het de ChristenUnie sowieso goed om
deze wet na een paar jaar te evalueren. Ook op dat punt
heb ik een amendement ingediend.

In de jaren tachtig werden er discussies gevoerd over
stadsregio's. Daarvoor werd in 1994 een kaderwet ingevoerd. In 2005 werd er, zoals gezegd, een wet ingevoerd
over plusregio's. Ik heb nog eens goed gekeken naar mijn
bijdrage van toen en naar de problemen die ik toen zag. Ik
had drie bezwaren. De eerste was van constitutionele aard.
Deze regio's kregen wettelijke taken, een eigen budget en
zeggenschap over gemeenten. Dat was geen verlengd lokaal
bestuur en ook geen bestuurlijke hulpstructuur. Dit was een
heel nieuwe bestuurslaag in het huis van Thorbecke. De
invoering van deze bestuursregio's, de plusregio's, zou ook
bijdragen aan een wildgroei van bestuurlijke structuren.
Dat was mijn tweede bezwaar. Mijn derde en belangrijkste

Tweede Kamer

3 juli 2014
TK 102

Afschaffing plusregio's

102-13-3

bezwaar betrof de democratische legitimiteit of het gebrek
daaraan.
Het doet mij deugd dat al mijn bezwaren van toen ook de
bezwaren zijn van de minister nu. De vraag is wel waarom
we er ooit aan zijn begonnen. Het is nog maar negen jaar
geleden! Rond Amsterdam, rond Rotterdam, rond Den Haag
en Leiden, rond Utrecht, rond Eindhoven, rond Arnhem en
Nijmegen, in de regio Twente en in Parkstad Limburg
kwamen regiobesturen die zich intensief gingen bezighouden met economie en grondontwikkeling, verkeer en vervoer, bouwen en huisvesting, jeugdzorg en allerlei andere
taken; niet van onderaf, als samenwerkingsverbanden van
gemeenten, maar van bovenaf, met zeggenschap over
gemeenten. Ik weet niet hoe het met de andere woordvoerders zit, maar wij kregen elk jaar van die prachtige glossy's,
jaarverslagen, van de regio's. Die toonden telkens aan dat
de regio's precies deden waarvoor ze niet waren bedoeld.
Dit was geen hulpmiddel maar een opgeblazen bestuurslaag.
Goed dus om deze regio's op te heffen en fouten uit het
verleden te herstellen. Taken worden nu deels teruggegeven
aan provincies en deels overgeheveld naar gemeenten, die
op basis van vrijwilligheid samenwerking kunnen zoeken.
Maar het bloed kruipt waar het niet gaan kan. Immers, in
deze wet worden weer verkeersregio's ingevoerd: een
Noordvleugel rond Amsterdam en Almere en een Zuidvleugel rond Rotterdam en Den Haag. Ik zie heel weinig
beschouwingen over bestuur maar ik hoor wel veel
gesteggel over geld. Ik vind het eerlijk gezegd een beetje
gênant. Ik zie weer nieuwe regio's die veel macht en geld
krijgen, zonder een goede democratische controle. Kan de
minister nog eens uitleggen waar deze nieuwe regio's
vandaan komen? In de schriftelijke stukken is de minister
hier niet in geslaagd, maar dit is voor ons wel een belangrijk
punt. Ons uitgangspunt is dat het geld voor verkeer en
vervoer gewoon naar de provincies kan. Wij zijn graag
bereid om een uitzondering te maken voor drie grote steden
die een eigen vervoersbedrijf hebben.
Wat mij betreft ontbreekt de visie van de minister op het
middenbestuur. Dat is ook al eerder gezegd. Die visie stond
wel in het regeerakkoord. Dat was de herindeling van de
provincies tot vijf, zes of zeven landsdelen. Dat weet ik niet
meer. Alle gemeenten moesten minimaal 100.000 inwoners
hebben. Dat was een slechte en een domme visie. Ik was
het er absoluut niet mee eens, maar het was wel een visie.
Vanuit die visie kun je enige samenhang aanbrengen in
allerlei verschillende voorstellen. Ik moet eerlijk zeggen dat
ik dat toch mis. Ik vraag de minister dus nogmaals het volgende. Wij hebben nu een wet. Wij gaan iets afschaffen en
iets invoeren. Ik ben voor het afschaffen, maar ik ben niet
voor het invoeren. Wat moet ik dus met deze wet? In welk
perspectief moet ik deze wet zien in verband met de positie
van gemeenten en provincies en de toekomst van ons
middenbestuur?
Ik ben begonnen met de Eerste Kamer en ik wil daar ook
mee eindigen. Wij kunnen nog wetten maken. De Eerste
Kamer kan dat niet. Ik ben zeer benieuwd naar de reactie
van de minister. Hij kent mijn dilemma. Ik ben voor
afschaffing van deze bestuursregio's, maar niet voor de
invoering van de vervoerregio's. Ik moet maar bekijken wat
ik met deze wet moet. De heer Schouw heeft net al gezegd

Tweede Kamer

Afschaffing plusregio's

dat deze Kamer het recht van initiatief heeft. Ik ben bereid
om daar heel serieus naar te kijken.

Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Voorzitter. Het is inderdaad bijzonder om met zo'n fundamentele wet het parlementaire jaar uit te stappen. Volgens
mij heeft zelfs onze Kamervoorzitter een kloppend hart voor
deze wet. Die vindt het dus heel leuk. Verder zitten er allemaal bestuurders op de publieke tribune. Vervolgens zit er
ook een klas die zich afvraagt: waar gaat dit over? Wij gaan
toch proberen om er iets aan te doen!
Het CDA kan de belangrijkste overweging van de minister
en het kabinet om de plusregio's af te schaffen, onderschrijven. De bestuurlijke hoofdstructuur, het soort eigenaarschap
en de directe democratische legitimatie van het middenbestuur worden inderdaad sterker. Wij staan hier dan ook in
beginsel positief tegenover. Het CDA gelooft echt in vrijwillige samenwerking van onderop. Dat zal de minister de
afgelopen maanden niet zijn ontgaan. Het is goed dat
decentrale overheden weer zelf de ruimte krijgen om te
bekijken welke samenwerking zij ideaal vinden en om die
naar eigen goeddunken vorm te geven.
Er is al enige tijd overheen gegaan voordat wij deze wet
behandelen. Die tijd is volgens mij nuttig besteed, al had
het laatste uitstel wat ons betreft niet gehoeven. Het zag er
aanvankelijk naar uit dat provincie- en gemeenteland de
stellingen wel heel stevig betrok. Inmiddels lijkt de rust wat
weergekeerd, maar dat wil niet zeggen dat iedereen tevreden is. De zorgen die bestaan, willen wij dan ook bespreken.
Die zorgen betreffen met name de BDU-gelden en de vervoerregio's.
De VNG staat, zo maken wij op uit de stukken die ons zijn
toegestuurd, nog altijd lijnrecht tegenover het IPO. De VNG,
en dan met name de gemeenten in de huidige plusregio's,
wil graag dat de lokale gelden die nu in de budgetten zijn
ondergebracht, worden overgeheveld naar het Gemeentefonds. Zij wil stevig wettelijk gepositioneerd worden ten
opzichte van de provincie. Het IPO wil echter alles zelf doen.
Dat wil dat de doordeling naar hem gaat. Dat is heel
begrijpelijk, maar het maakt het er allemaal niet makkelijker
op. Volgens mij is het belangrijk dat wij vandaag de argumenten openbaar wegen.
De VNG heeft bijvoorbeeld ook aan de Kamer geschreven
dat zij zich helemaal niet gedwongen voelt in de Wgr-plus
en dat zij niet zo gebukt gaat onder die verplichte samenwerking. Zij stelt nog steeds vragen bij de democratische
legitimatie. Ook vraagt zij welke middelen — ik heb het dan
niet over geld maar over instrumenten — de gemeenten
straks hebben om de samenwerking waar nodig af te
dwingen. Wij denken dat het belangrijk is dat de minister
de gemeenten vandaag in het openbare debat nogmaals
geruststelt. Wanneer de BDU-gelden straks in de algemene
middelen vallen, hebben de gemeenten daar wel een beetje
schrik voor. Wij begrijpen namelijk dat die middelen eerst
in dat speciale fonds in de gedecentraliseerde gelden worden gestort, maar betekent dat ook echt dat de gemeenten
nog steeds kunnen zien of met het geld wel wordt gedaan
wat ermee gedaan moet worden? En hoe lang zal die toedeling zo verlopen?

3 juli 2014
TK 102

102-13-4

En dan hebben we de vervoerregio's, die uiteindelijk ook
zullen worden ingericht, en dan klopt toch Utrecht bij ons
op de deur. En Twente roffelt op de deur. En Brainport
Eindhoven belt ons op. Die vragen: waarom zij wel en wij
niet? Dan denk ik: zouden we geen handvatten kunnen
bedenken, straks in een AMvB, die het allemaal objectiveerbaar maken? Alleen maar zeggen "het geld gaat daarnaartoe
waar ze het al hadden", vind ik een beetje lastig uitleggen.
Waarom krijgt de ander dat dan niet? Het is misschien toch
goed als de minister daar vandaag iets meer over zegt. Daar
komt nog bij dat er, in gewonemensentaal, een immens
vermogen gaat naar een club die probeert het beste te doen
maar waarvoor we eigenlijk nog weinig handvatten hebben.
Daarvoor ligt er een amendement voor, op initiatief van de
heer Schouw, waar wij graag onze handtekening onder
hebben gezet.
Ik kan me best voorstellen dat de minister denkt: wat is dit
nu voor gekkigheid; daar word ik een beetje onrustig van!
Laat dan vandaag één keer gezegd zijn dat wij de minister
niet zo heel erg vertrouwen wanneer we hem een potlood
en een blaadje geven. Dan gaat hij Nederland namelijk
opnieuw tekenen en daar worden wij niet gelukkig van. Ik
denk dus dat het goed is dat de minister, wanneer hij stappen wil zetten in de bestuurlijke inrichting van Nederland,
eerst langs dit huis moet, waarna wij ja of nee zeggen. Dat
is niet heel leuk, maar goed.
Intussen maant het IPO ons natuurlijk wel, om goede
redenen, om vaart te maken. Als we dit doen, dan ook rap
wat, want er zijn allerlei concessies, er moeten handtekeningen gezet worden en er moet doorgepakt worden. We willen
dus uiteindelijk een stevige AMvB, en vervolgens willen we
natuurlijk dat er vaart wordt gemaakt. Deze minister houdt
van uitdagingen en dit is er zo een.
Er is nog één dingetje, waar de heer Schouw en ik ook al
een jaar over mieren. Als de gemeenten samenwerken,
blijkt niet alleen dat daar constructief wordt samengewerkt,
maar ook dat de fiscus iedere keer om de hoek kijkt. Kijk
bijvoorbeeld naar een brug die moest worden gebouwd in
Groningen. De provincie had geen geld; de gemeenten
hadden wel wat geld. Er wordt een brug neergelegd. Volgens mij was het Groningen, maar het kan ook Friesland
zijn. Ik weet het niet meer, maar het was in ieder geval in
het Noorden. Omdat de gemeenten echter samenwerkten,
waren er allerlei samenwerkingsverbanden en moest er
ineens btw worden verrekend. Er moest van alles worden
verrekend en per saldo werd die brug 20% duurder. Kijk,
dat is natuurlijk niet wat we met elkaar hebben bedacht. Ik
vraag de minister dus of het debat dat we in september
gaan voeren over de fiscale aspecten van samenwerkingsverbanden ook in dit debat een plek kan krijgen. We moeten
er namelijk voor zorgen dat samenwerking niet kostenopdrijvend is.

De heer Bisschop (SGP):
Mevrouw de voorzitter. Laat ik maar gelijk met ons standpunt, onze conclusie, beginnen. Het versterken van de
bestuurlijke hoofdstructuur kan voluit de steun van de SGP
krijgen. Daarmee zou ik kunnen eindigen, maar ik vrees dat
er dan wat dingen boven de markt blijven zweven en die
wil ik graag uit de weg ruimen.

Tweede Kamer

Afschaffing plusregio's

De SGP heeft nooit zoveel op gehad met stadsregio's. Die
behoren in onze visie dan ook niet tot de bestuurlijke
hoofdstructuur. We hebben in Nederland gemeenten, provincies en het Rijk. Daarnaast hebben we nog Europa, dat
een veel te grote vinger in de bestuurlijke pap heeft. Waar
nodig moeten de verschillende bestuurlijke organen
samenwerken. De bestuursniveaus moeten gaan samenwerken en dat kunnen ze doen op basis van vrijwilligheid en
op basis van de bestuurlijke opgaven die er in een bepaald
gebied liggen. Door de rijksoverheid opgelegde structuren
zijn daarbij naar ons idee geen goede invulling van de verdeling van taken tussen de verschillende overheden. Als
het Rijk het nodig vindt om bepaalde zaken meer zelf te
regelen, moet dat vooral ook door het Rijk zelf gebeuren.
Dat mag niet betekenen dat gemeenten of provincies tot
van alles verplicht worden. Zeker niet als dat eigenlijk
bedoeld is als opmaat naar een gedwongen opschaling of
herverkaveling. Ik denk niet dat dit hier zozeer achter zit,
maar ik maak deze opmerking toch maar even als voetnoot.
De SGP vindt het afschaffen van de plusregio's — of het
bovengemeentelijk bestuur, zoals het wordt genoemd —
in zeven stedelijke gebieden, de stadsregio's, een goede
zaak. Op dat punt steunen we het wetsvoorstel dus van
harte. Het zijn bijzondere samenwerkingsregelingen, die
door het Rijk zijn ingesteld. Ze hebben doorzettingsmacht
ten opzichte van de gemeenten. De plusregio's hebben
daartoe bepaalde wettelijke taken en bevoegdheden
gekregen, met daarnaast soms extra taken. De SGP vindt
het op zich prima als gemeenten en provincies samen
bepaalde taken oppakken. Dat is bij taken die een grotere
regio aangaan, en daarvan zijn er natuurlijk nogal wat,
alleen maar nuttig en noodzakelijk voor het goed functioneren van de overheid. Maar daarbij moeten, nogmaals, eigen
bestuurlijke keuzes wel leidend zijn. Daarmee kom ik op het
belangrijkste bezwaar van de SGP tegen dit wetsvoorstel.
Niet voor niets is ook de Raad van State kritisch in zijn
oordeel. Hij is van oordeel dat een draagkrachtige motivering ontbreekt. Ook wij vinden dat er duidelijk losse einden
aan het voorstel van de minister zitten. We begrijpen dan
ook heel goed dat de provincies en gemeenten niet echt
enthousiast zijn over de voorstellen.
De grote ambitie van dit wetsvoorstel is het verhelderen
van de bestuurlijke structuren. Door het afschaffen van de
Wgr-plusregio's gebeurt dat daadwerkelijk. De boodschap
is een terugkeer naar de hoofdstructuur, naar het huis van
Thorbecke, dat is ingericht als gemeente, provincie en Rijk.
Dat is helder en verdient onze steun. Maar het manco van
dit wetsvoorstel ligt in het volgende. De terugkeer naar de
hoofdstructuur gaat samen met het gelijktijdig inslaan van
een zijweg. Dat levert naar ons idee een ernstige spagaat
op. Stel dat iemand rechtdoor gaat en tegelijkertijd linksof rechtsaf slaat. U kunt zich voorstellen wat dat fysiek voor
iemand zou betekenen, en daarmee kunt u zich ook deze
problematiek voorstellen. Tegelijkertijd biedt de wet
namelijk de mogelijkheid om weer te komen tot vervoerregio's in de Noordvleugel en Zuidvleugel van de Randstand.
Je zou dus ook kunnen zeggen dat de regering de plusregio's alleen buiten de Randstad afschaft; zo zou je het
althans kunnen interpreteren. Waarom is dat zo? En wat
maakt de taken van die regio's nou zo complex dat de provincie ze niet gewoon zelf kan uitvoeren? Dat zijn toch de
belangrijkste bestuursorganen op het terrein van het regionale verkeer, vervoer en overige mobiliteit? Verkeer en
vervoer is immers een van de kerntaken van de provincie.
Kunnen provincies dan zelf geen goede afspraken met
gemeenten maken? Waarom moet het Rijk daar dan én qua

3 juli 2014
TK 102

102-13-5

structuur én qua budget tussen gaan zitten? De indringende
vraag aan de minister is dan ook of hij bereid is om het
voorstel op dit punt aan te passen. Het komt erop neer dat
wij daarmee het amendement-Segers onderschrijven.
De SGP vraagt zich af wat het voorstel zegt over de visie
van de minister op de andere regio's. Zijn zij beter tot
onderlinge samenwerking bereid of in staat dan de Randstadregio's? Is dat de reden dat deze regio's niet verplicht
hoeven te worden, omdat er toch wel regionale samenwerking komt? Of is die weg afgesloten voor hen? Is de Randstad misschien belangrijker dan de regio's? Graag krijgen
wij hierover een meer door visie gestuurde onderbouwing.
De opvattingen van de provincies zijn wat verschillend,
maar toch zien we ook daar dat er erg veel waarde wordt
gehecht aan het behoud van de kerntaak, of in ieder geval
de zeggenschap over de kerntaak, van de provincie. Graag
verneemt de SGP dan ook van de regering wat dit voorstel
betekent voor de afstemming tussen het openbaar vervoer
in de aan te wijzen gebieden en de omliggende gebieden
binnen dezelfde provincies. Wat is de positie van de provincies als de bovenregionale samenhang in het geding is?
Welke concrete zeggenschap heeft de provincie dan binnen
de vervoerregio? Of is die zeggenschap er niet? Concreet
wijst de SGP op het standpunt van Zuid-Holland waarin
uitdrukkelijk staat dat zonder nadere kaderstelling door het
Rijk er geen overeenstemming zal komen over de vervoerregio. Zorgt juist de samenvoeging van de gebieden
rondom Rotterdam en Den Haag niet voor een veel complexere structuur? Wat is de visie van de minister op de
verhouding tussen provincie en gemeenten binnen zo'n
vervoerregio? Dat is met name ook van belang waar we
zien dat de vervoerregio in Zuid-Holland een forse uitholling
van de zeggenschap van de provincie kan betekenen, omdat
het gaat om een gebied waar twee derde van de inwoners
woont; dat is ook al genoemd door een collega. Maar ook
in Noord-Holland gaat het om een forse inbreuk op de
provinciale zeggenschap.
Bij de VNG zien we juist de gedachte dat de regio's
behoorlijk goed werken en dus niet per se opgeheven
hoeven te worden. De SGP vindt vooral haar punt van kritiek
over de verdeling van budgetten terecht. De regering wil
die budgetten in hun geheel doorsluizen naar het Provinciefonds. Waarom is daarvoor gekozen? Is het niet logischer
om het voorstel van de VNG te volgen en de gelden die
met lokale verkeer- en vervoersplannen en lokale verkeerstaken samenhangen via het Gemeentefonds te laten lopen?
Of worden die taken voortaan door de provincies op zich
genomen? De VNG noemt in dit geval concreet een bedrag
van 300 miljoen euro voor verkeersveiligheid, bereikbaarheid, fietsbeleid en dat soort portefeuilles en dossiers. Een
vergelijkbaar signaal is ontvangen uit de regio Twente en
ook dat is alleszins begrijpelijk.

ik wil open kaart spelen. Zo zitten wij erin. Deze weg, via
de vervoerregio's, moeten wij niet gaan. Dat is onze vaste
overtuiging.
Voorzitter, zeer bedankt voor de gelegenheid om het woord
te mogen voeren.
De voorzitter:
U bedankt voor uw bijdrage.

Mevrouw Fokke (PvdA):
Voorzitter. Vandaag lijkt dan eindelijk te gebeuren dat
betrokken bestuurders weten waar ze staan met betrekking
tot de afschaffing van de Wgr-plus. Momenteel kent
Nederland acht Wgr-plusgebieden, namelijk de Stadsregio
Amsterdam, het Bestuur Regio Utrecht, het Stadsgewest
Haaglanden, de Stadsregio Rotterdam, de Regio Twente,
de Stadsregio Arnhem Nijmegen, het Samenwerkingsverband Regio Eindhoven en de Parkstad Limburg. De
belangrijkste taken van de plusregio's betreffen taken op
het gebied van verkeer en vervoer. Daarnaast hebben de
regio's een coördinerende rol op het gebied van huisvesting
en zijn enkele plusregio's betrokken bij de organisatie van
de jeugdzorg.
De Wgr-plus noem ik voor de helderheid de stadsregio's.
De stadsregio's zijn ontstaan in een tijd dat gemeenten
nauwelijks over grenzen heen keken en er van bovenaf echt
enige stimulans nodig was om samenwerking tussen
gemeenten te bewerkstelligen. Hoe anders is de wereld
anno 2014. Gemeenten weten dat zij taken veelal niet meer
zelfstandig kunnen uitoefenen en willen dat in heel veel
gevallen ook niet meer. Samenwerking is dus niet meer
iets wat van bovenaf zou moeten worden opgelegd, maar
iets wat prima vanuit een gemeente kan worden en wordt
bepaald. Het is wat de PvdA betreft dan ook een prima
moment om de verplichte tussenlaag, de Wgr-plus, af te
schaffen. Laat het aan gemeenten zelf over of, en in welke
vorm, zij willen samenwerken. Ik kom straks nog wel op
twee uitzonderingen. De discussie rond dit wetsvoorstel
gaat op dit moment met name over de vraag waar de gelden van de BDU, de brede doeluitkering, van de stadsregio
naartoe moeten gaan. De VNG stelt dat een gedeelte lokaal
geld is en dat het dus niet meer dan logisch zou zijn als het
naar de gemeente wordt overgeheveld. De provincies vinden dat zij over het geld zouden moeten gaan. In provincies
waar geen stadsregio's zijn, gaat het geld op dit moment
al naar de provincie. Het lijkt de PvdA dan ook logisch om
deze lijn te volgen en de gelden over te laten gaan naar de
provincie, behoudens de twee uitzonderingen waar ik zo
nog op kom.

De SGP hoopt dat de behandeling van dit wetsvoorstel zal
leiden tot een duidelijke structuur op het terrein van verkeer
en vervoer. Naar onze overtuiging is een centrale rol van
de provincies als middenbestuur daarbij van cruciaal
belang. Laten we daar ook het gezag en de bevoegdheden
leggen, zodat er daadwerkelijk een heldere structuur kan
ontstaan. Ik hoop van harte dat dit wetsvoorstel op deze
wijze wordt aangepast. Mocht dat niet het geval zijn, dan
ben ik volgaarne bereid om mee te denken over een
mogelijke bijdrage aan een initiatiefvoorstel, wat dan onder
handen genomen zal worden. Dat is geen dreigement, maar

Gemeente en provincie zijn het kennelijk absoluut niet eens
over de wijze waarop het BDU-geld wordt besteed.
Mevrouw Van Toorenburg had het daar ook al over. De
provincies geven in een brief van het IPO aan dat zij nauw
samenwerken met gemeenten in verkeers- en vervoersberaden om tot een afgestemd regionaal mobiliteitsbeleid te
komen. De mail die we recent van de VNG ontvingen schetst
echter een heel ander beeld, namelijk dat gemaakte
afspraken tussen het IPO en de VNG over doorcentraliseren
van verkeers- en vervoerstaken en over BDU-middelen niet
gerespecteerd zijn. De provincie Flevoland vormt hierop
een uitzondering. Het werpt de vraag op of de Tweede

Tweede Kamer

3 juli 2014
TK 102

Afschaffing plusregio's

102-13-6

Kamer vanmiddag nu echt voor scheidsrechter moet gaan
spelen omdat provincie en gemeente er niet uitkomen. Ik
ga ervan uit dat het IPO doet wat het IPO zegt en dat het
BDU-geld werkelijk wordt besteed aan zaken waarvoor het
bedoeld is. Ik vind het niet de taak van de Tweede Kamer
om voor scheidsrechter te spelen. Kan de minister aangeven
hoe hij hiernaar kijkt?
De heer Van Raak (SP):
Volgens mij is het net andersom. De regering heeft er geen
visie op en heeft tegen gemeenten en provincies gezegd
dat zij het maar uit moeten vechten. Zij komen er niet uit,
want als het in Nederland om de centen gaat, staat iedereen
op zijn achterste benen. Is het niet zo dat wij niet zozeer
een scheidsrechter moeten zijn, maar dat de Tweede Kamer
en de regering wel verantwoordelijk zijn voor de inrichting
van het bestuur? Is het niet belangrijk dat wij hier een visie
ontwikkelen waar provincies en gemeenten houvast aan
hebben?
Mevrouw Fokke (PvdA):
In de eerste plaats wil ik opmerken dat wij het meermaals
hebben gehad over een visie. Dit gaat echter niet over de
toekomst; deze mails en brieven gaan over de situatie op
dit moment. Als het IPO en de VNG zelf afspraken maken,
is het aan beide partijen om ervoor te zorgen dat de
afspraken worden nagekomen. Daar staat de Tweede Kamer
helemaal buiten.
De heer Van Raak (SP):
Het klinkt allemaal een beetje visieloos. Het is allemaal
gesteggel over centen en er zijn geen beschouwingen over
bestuur. Wij kunnen van de provincies en de gemeenten
niet verwachten dat zij een landelijke visie hebben op de
inrichting van het bestuur. Dat is toch echt een taak die wij
hebben. Ik heb in mijn bijdrage al geconstateerd dat de
regering zo'n visie in het regeerakkoord had staan, maar
die visie heeft verlaten. We kunnen hier allerlei voorstellen
over super-provincies, regio's en gemeenten behandelen,
maar dat lukt alleen als daar een samenhangende visie
achter zit. Dan weet iedereen weet waar hij aan toe is en
wat de gevolgen zijn voor andere besturen als we een wet
aannemen.
Mevrouw Fokke (PvdA):
U haalt twee discussies door elkaar. Je hebt een visie en je
hebt de discussie wie er over het geld gaat. Wij voeren nu
die laatste discussie. Als ook u het dossier van de regioplus volgt, en dat doet u, gaat het voornamelijk over de
vraag: wie gaat er over het geld? Daar gaat straks ook de
discussie over de vervoerregio over. Ik vind het dus heel
merkwaardig dat u de vraag wie er over het geld gaat,
koppelt aan de visie, want over geld kun je afspraken
maken, en dat hebben het IPO en de VNG kennelijk gedaan.
Als zij zich daar over en weer niet aan houden, vind ik
werkelijk dat de Tweede Kamer niet voor scheidsrechter
moet gaan spelen. We hebben ook het lokaal bestuur en
dat is mans genoeg. Neem het lokaal bestuur in die zin ook
eens serieus. We hadden gisteravond ook een uitgebreid
debat over de Participatiewet; als Tweede Kamer moet je
zaken kunnen loslaten. Dat lijkt me ook de kern van de zaak
waar we het vanmiddag over hebben.

Tweede Kamer

Afschaffing plusregio's

Een uitzondering op de algemene regel dat het geld naar
de provincies gaat, wordt gecreëerd voor de Randstad: de
plusregio's Rotterdam-Haaglanden en Amsterdam. Vanwege de complexiteit en de schaal van deze grootstedelijke
regio's komen hier twee vervoerregio's: Amsterdam-Almere
en Rotterdam-Den Haag. Aan deze vervoerregio, waarin
provincie en betreffende gemeente gaan samenwerken,
worden ook rechtstreeks de gelden uit de Wet BDU en ovtaken toegekend. De PvdA vindt deze uitzondering te
rechtvaardigen, omdat het niet wenselijk is dat bijvoorbeeld
de provincie Noord-Holland zou gaan over tramlijn 1 in
Amsterdam. En inderdaad, de vervoerregio's van Amsterdam-Almere en Rotterdam-Den Haag laten zich minder
goed vangen in het Huis van Thorbecke, daar kunnen we
het met zijn allen over eens zijn. Het gaat echter te ver om
te zeggen dat deze vervoerregio's helemaal aan het zicht
van de politiek, en dus aan de controle, zijn onttrokken.
De heer Schouw (D66):
Ik wil even bevestigd hebben dat ook de PvdA-fractie vindt
dat dit een uitzondering is op de hoofdstructuur, die bestaat
uit Rijk, provincies en gemeenten. Zie ik het juist dat de
vervoerstaak in principe bij de provincies ligt?
Mevrouw Fokke (PvdA):
De heer Schouw ziet dat helemaal juist; dat is hoe ik erover
denk. Er zijn alleen twee uitzonderingen en die vinden wij
te rechtvaardigen.
De heer Schouw (D66):
Elke partij heeft te maken met zijn eigen afwegingen. Dit
krachtenveld overziend, begin ik daar niet over. Waar ik wel
over begin, is een mogelijke uitbreiding. Er zijn nu twee
uitzonderingen genoemd — overigens moeten die nog
geformaliseerd worden via AMvB's — maar het wetsvoorstel zet de deur open voor nog veel meer van die regio's.
Ik ben benieuwd of de PvdA-fractie zegt dat het bij deze
twee blijft en het daarna schluss is.
Mevrouw Fokke (PvdA):
In de eerste plaats: laten we elkaar niets wijsmaken. Heel
veel van de stadsregio's die worden opgeheven zeggen dat
ze middels een gemeenschappelijke regeling toch verder
willen gaan met de samenwerking. Ik kan niet in de toekomst kijken, maar ik denk inderdaad dat het aantal vervoerregio's tot twee beperkt blijft, omdat je het hier over heel
bijzondere gebieden hebt. Ik ben echt niet bang dat we hier
over een jaar of vijf weer met zijn allen staan en dat we dan
een lappendekentje aan vervoerregio's hebben, daar geloof
ik absoluut niet in.
De heer Schouw (D66):
Is mevrouw Fokke het met mij eens dat, als je nog meer
uitzonderingen op de hoofdregel zou toestaan, er van de
hoofdregel helemaal niets meer overblijft? Dan verdrinkt
het binnenlands bestuur in zijn eigen bestuurlijke drukte.
Mevrouw Fokke (PvdA):
Ik kan niet in de toekomst kijken. We hebben het hier over
gebieden waarin we niet alleen te maken hebben met een

3 juli 2014
TK 102

102-13-7

bus en een trein, maar waarin ook andere vervoersmiddelen
zijn. Die maken dat je misschien even buiten de gebaande
paden een ander pad op moet. Ik denk dat er over vijf jaar
in Nederland nog steeds twee vervoerregio's bestaan, tenzij
u niet met dit voorstel instemt.
De heer Segers (ChristenUnie):
De zorg bij een groot deel van de oppositie is dat de
democratische controle niet afdoende is geregeld. Vervoerregio's kunnen worden uitgebreid en grenzen kunnen veranderen. Tussen twee haakjes, ik wil de heer Van Oosten
nog even zeggen dat ik maar de helft van het goede antwoord gaf, namelijk dat mijn amendement op de voorhangprocedure ook betrekking heeft op nieuwe regio's. Mijn
vraag aan de PvdA-fractie is: zou een voorhangprocedure
niet heel verstandig zijn? De democratische controle is bij
dit voorstel een heel discutabel punt.
Mevrouw Fokke (PvdA):
Laat ik eerlijk zijn: ik vind uw suggestie van een voorhangprocedure heel goed. Wat dat betreft steunen wij uw
amendement.
De heer Segers (ChristenUnie):
Dank voor die steun, maar begrijpt u het ongemak bij een
deel van de oppositie dat veel macht en veel geld naar
regio's gaan die een democratische legitimatie ontberen?
Mevrouw Fokke (PvdA):
Dat snap ik. Ik heb al gezegd dat ik als ik het huis van
Thorbecke zou mogen inrichten, deze vervoerregio's daar
niet zonder meer in zou onderbrengen. Af en toe heb je te
maken met structuren en met een harde werkelijkheid. Wij
moeten niet vanmiddag dingen met een schaartje knippen
die niet met een schaartje geknipt kunnen worden. De vervoersstromen zijn enorm complex. Ik kom uit Maastricht,
dus ik begrijp heel goed wat het verschil is tussen de regio
in Zuid-Limburg en Amsterdam-Almere. Daar heb je het
over een enorme complexiteit aan openbaar vervoer. Je
kunt dan in structuren gaan denken, maar dan vrees ik dat
je met een schaartje vervoersstromen gaat knippen die niet
te herstellen zijn. Ik vind het niet fraai. Laten we eerlijk zijn,
volgens mij is er een I&M-dossier in een BZK-dossier
beland. De vraag is echter hoe we dat uiteindelijk met z'n
allen op een praktische manier gaan oplossen. Met het
voorstel met deze twee vervoerregio's hebben wij het volgens mij prima op een praktische manier opgelost.
Voor de PvdA zijn de eerder genoemde vervoerregio's
vooral een manier om het openbaar vervoer goed te regelen; dat had ik al gezegd. Er wordt orde geschapen in de
complexiteit van tram, metro, bus en trein. Dat moet naar
onze mening dichtbij de burger georganiseerd worden.
Daarom vinden wij het een goede oplossing om op deze
manier het openbaar vervoer in deze twee gebieden in te
richten.

De heer Van Oosten (VVD):
Voorzitter. In de eerste plaats mag ik vaststellen dat ik geluk
heb, omdat ik de laatste spreker ben in de rij. Ik hoef me

Tweede Kamer

Afschaffing plusregio's

dus niet te wagen aan een uitleg waar wij vandaag over
spreken, namelijk de afschaffing van de Wgr-plus. Laat ik
er helder over zijn: de VVD is voorstander van het afschaffen
van de Wgr-plusregio's. Dat pleidooi heeft de VVD-fractie
al jaren gehouden en het is goed dat we in Nederland
terugkeren naar de bestuurlijke hoofdstructuur van het Rijk,
de provincies en de gemeenten. Ik zie de heer Schouw kritisch kijken, althans dat dacht ik te zien. Ik wil duidelijk zijn
dat de VVD er geen doekjes om gaat winden. De hoofdlijn
die in dit voorstel wordt gekozen, beantwoordt in grote lijnen aan het uitgangspunt dat ons land is opgebouwd uit
drie hoofdbestuurslagen. De oprichting van twee vervoersautoriteiten wijkt daar natuurlijk vanaf. Ik vind dat aanvaardbaar en verdedigbaar als je de complexiteit van de twee
regio's, het heftige daily urban system voor verkeer en
vervoer, en de simpele vaststelling dat de regio's weer
eigen vervoersbedrijven kennen, in acht neemt. Daarom
vind ik het begrijpelijk dat wordt afgeweken van de hoofdregel.
Ik heb nog een paar vragen aan de minister. In de stukken
gaat het over een betekenisvolle positie voor de provincie.
Ik zou graag een nadere uitleg van de minister krijgen over
de rol van de provincie bij de vervoersautoriteit.
De voorzitter:
De heer Schouw heeft een vraag. Ik weet niet of zijn vraag
bij het vorige onderwerp hoort, maar ik heb u nu toch al
onderbroken.
De heer Schouw (D66):
Ik proef echt een wild enthousiasme bij de VVD-fractie om
vanuit pure noodzaak deze heel bijzondere uitzondering te
maken op de hoofdregel. Als I en M deze bestuurlijke exoot
niet bedacht had, had de VVD-fractie hem wel bedacht. Zie
ik dat zo goed?
De heer Van Oosten (VVD):
Ik zou in een andere lijn willen antwoorden. De VVD hecht
er bijzonder aan dat we binnen de Noord- en de Zuidvleugel
van de Randstad op een goede manier van A naar B kunnen
vervoeren via openbaar vervoer en wegen. De heer Schouw
kan het met mij oneens zijn, maar als ik alle stukken bestudeer die in de opmaat naar dit wetsvoorstel en de behandeling ervan zijn geschreven, vind ik een aantal overtuigende
argumenten die ervoor pleiten om af te wijken van de
bestuurlijke hoofdstructuur. Op zich vind ik de bestuurlijke
hoofdstructuur, het huis van Thorbecke, een schoonheid,
maar begrijp dat je er om pragmatische redenen van afwijkt.
De heer Schouw (D66):
Dit is precies het antwoord dat ik wilde hebben. Je wijkt
om pragmatische redenen af van de hoofdstructuur. Alleen
de gevolgtrekking daarvan is dat de hoofdstructuur op heel
veel terreinen en op heel veel plekken in het land zal worden
aangetast. Het zal bestuurlijke spaghetti worden en de
bestuurlijke druk zal alleen maar toenemen. Als de VVD
daar verantwoordelijkheid voor wil nemen, vind ik het
prima. Ik heb echter een inhoudelijke vraag. De nieuwe
vervoerregio beslaat ongeveer twee derde van de provincie
Zuid-Holland. Kan de heer Van Oosten eens reageren op
de vraag wat er nog overblijft aan taken en bevoegdheden
van de provincie op het gebied van verkeer en vervoer? Er

3 juli 2014
TK 102

102-13-8

zitten toch heel wat gedeputeerden en ambtenaren. Daar
blijft toch helemaal niets meer van over?
De heer Van Oosten (VVD):
Met permissie wil ik in eerste instantie een korte reflectie
geven op wat de heer Schouw stelde in de aanloop naar
zijn vraag. Ik waag te betwijfelen dat de bestuurlijke drukte
zou worden versterkt door het wetsvoorstel. Ik stel het
tegenovergestelde. We schaffen de Wgr-plusregio's juist
af, en stellen alleen een tweetal vervoersautoriteiten in. De
heer Schouw vraagt mij vervolgens wat er overblijft van
de rol van de provincie. Dat is precies de vraag die ik net
gesteld heb aan de minister. Ik vind het namelijk heel relevant om te weten wat de rol is van de provincies NoordHolland en Zuid-Holland bij de vervoersautoriteit. Daarnaast
geldt dat de provincies een ruimere omvang kennen dan
alleen de vervoersautoriteit. Daar blijven de provincies dus
gewoon over gaan. Als ik het verkeerd zie, hoor ik dat
natuurlijk graag van de minister maar ik neem aan dat dit
de uitleg is die eraan gegeven kan worden.
De heer Van Raak (SP):
Negen jaar geleden stond hier een woordvoerder van de
VVD vol vuur te verdedigen waarom we deze bestuursregio's moesten invoeren. Nu staat er een woordvoerder van
de VVD vol vuur te bepleiten waarom we ze moeten
afschaffen. Hij staat echter ook vol vuur te bepleiten waarom
we vervoerregio's moeten invoeren. Hoe kan ik er zeker
van zijn dat hier over negen jaar niet weer een woordvoerder namens de VVD staat die vol vuur bepleit dat de vervoerregio's bij nader inzien toch niet zo'n goed idee waren?
De heer Van Oosten (VVD):
U kunt over één ding zeker zijn. Dat is dat elke woordvoerder
van de VVD altijd vol vuur zijn argumenten zal neerleggen,
waar het debat dan ook over gaat. Ik kom terug op wat ik
net al aangaf. De VVD hecht bijzonder aan het huis van
Thorbecke. Dat is niet zonder reden, zoals ik in deze zaal
misschien mag opmerken. Ik ben daarom oprecht gelukkig
met de constructie van het Rijk, de provincies en de
gemeenten. Wij kijken echter ook met een praktische blik
naar wat in het kader van verkeer en vervoer nodig is om
op een goede manier van A naar B te komen. Ik verwijs
daarbij toch weer naar de stukken die ik gelezen heb. Ik
begrijp de motivatie en de argumenten die de minister
gebruikt om van die hoofdstructuur af te wijken en te komen
tot twee vervoersautoriteiten. Dat dit negen jaar geleden
door mijn toenmalige collega anders zou zijn bepleit, zal ik
nog eens teruglezen in de stukken.
De heer Van Raak (SP):
Kan de heer Van Oosten dat nog voor de stemmingen doen?
De heer Van Oosten (VVD):
Als daar tijd voor is, zal ik dat doen. Ik betwijfel echter of
dat andere gedachten zal opwekken. Ik heb namelijk
geprobeerd duidelijk aan te geven waarom ik het wetsvoorstel zoals dat voorligt acceptabel vind.
Ik zou de vragen wat betreft de vervoersautoriteit graag
willen afronden. Ik heb daarna nog een enkele vraag over

Tweede Kamer

Afschaffing plusregio's

de huisvestingsverordening en de huisvestingsvragen.
Nogmaals vraag ik hoe de provincies betrokken zullen
worden bij de nog op te richten vervoersautoriteiten. Ook
zou ik graag vanmiddag nog de bevestiging van de minister
ontvangen dat het bij twee vervoersautoriteiten blijft. Die
vraag heb ik overigens in min of meer dezelfde vorm zien
terugkomen bij collega's, al dan niet bij wijze van amendement. Ik wijs erop dat ik de bevestiging al wel in de stukken
heb gelezen, maar het kan misschien geen kwaad als de
minister zijn toezegging ook vanmiddag in deze zaal doet.
Interessant vind ik nog de vraag welke rol de minister voor
zichzelf ziet weggelegd op het moment dat de betrokken
overheden er niet met elkaar uitkomen. Ik heb het dan
wederom over die vervoersautoriteiten. Ik heb niet de verwachting dat ze er niet met elkaar uitkomen, maar het zou
zich kunnen voordoen. Gaat de minister dan interveniëren?
Als het gaat om verkeer wil ik de minister graag verwijzen
naar het recente verantwoordingsdebat dat mijn collega's
met de minister en de staatssecretaris van I en M hebben
gevoerd. Is het juist dat de brede doeluitkering in de eerste
jaren zichtbaar blijft binnen het Provinciefonds?
Ik rond af met een enkele vraag over de huisvesting en
taken op dat gebied. In hoeverre mogen gemeenten nu nog
zelf een huisvestingsverordening opstellen? Of mag dat
alleen in regioverband? Wat gebeurt er als de provincie het
verzoek om een woningmarktregio in te stellen afwijst? Zijn
er dan nog andere middelen om gemeenten ertoe te brengen toch tot samenwerking op dat gebied te komen? Ik
wacht de antwoorden met belangstelling af.
De voorzitter:
Daarmee is er een einde gekomen aan de termijn van de
zijde van de Kamer. De minister heeft laten weten dat hij
direct kan overgaan tot het geven van de antwoorden waar
de heer Van Oosten en wij allen zo naar uitzien.

Minister Plasterk:
Voorzitter. Het wetsvoorstel dat voorligt, vloeit voort uit de
visie van de regering op binnenlands bestuur. Ik zal daar
zo iets meer over zeggen. Ook wordt daarmee een voornemen uit het regeerakkoord gerealiseerd. Dat betreft het
afschaffen van de zogenaamde Wgr-plusregio's.
Eerder heb ik een ongeveer 100 pagina's tellende visienota
gepresenteerd onder de titel Bestuur in samenhang. Ik hoop
niet dat de Kamer verwacht dat ik die nota vanmiddag in
zijn geheel ga samenvatten. Een onderdeel daarvan heb ik
bij de behandeling van een ander wetsvoorstel al eerder
genoemd. Dat is het feit dat het bij het aantreden van het
kabinet zomaar kon dat een burger, afhankelijk van de plek
waar hij woonde, zes bestuurslagen boven zich zag die alle
met een direct gekozen volksvertegenwoordiging werkten:
het stadsdeel, de gemeente, het waterschap, de provincie,
het Rijk en Europa. Daarmee heb je zes parlementen boven
je. Naast die zes etages is er nog een aantal entresols, zoals
de tussenetage waarvan ik hoop dat we vandaag zullen
besluiten die af te schaffen.
Kort na het aantreden van het kabinet is in ieder geval de
stadsdeelraad afgeschaft. Wel is er een mogelijkheid

3 juli 2014
TK 102

102-13-9

gebleven tot het instellen van bestuurscommissies, maar
die zijn toch heel anders van aard en karakter. Er zijn nu
dus nog vijf bestuurslagen. Vanmiddag werken wij aan een
van de entresols, de zogenaamde Wgr-plusregio's.
Over de visie van het kabinet op het binnenlands bestuur
zou ik graag doorpraten. Een onderdeel daarvan was vanzelfsprekend de wens om tot provinciale opschaling te
komen. Het is bekend, en ook eerder besproken, dat zich
daarvoor uiteindelijk geen meerderheid aftekende in de
beide Kamers der Staten-Generaal. Ieder heeft daar zijn
eigen overwegingen bij. Ik heb eerder al gezegd dat ik dat
betreur, omdat ik denk dat de provincies, zeker in de
Randstad, wat betreft de bestuurlijke afstand te dicht op
het gemeentelijk bestuur zitten.
Ik heb nog een of misschien twee inleidende opmerkingen.
Daarna kom ik toe aan het voorliggende hoofdonderwerp.
Allereerst zal ik reageren op de opmerking van de heer Van
Raak dat hij een aantal competentiegeschillen "een beetje
gênant" vond. Ik herken dat wel. Ik herken het dat je af en
toe, nieuw binnenkomend op zo'n terrein, en de mensen
op de tribune zullen zich dat ook wel eens afvragen … Je
woont in Purmerend en je gaat met de bus naar je werk in
Amsterdam. Daar moet een concessie voor worden verleend
en daar zit een uitkering op van het ministerie van I en M.
Je kunt dat op verschillende manieren organiseren. Als er
echter langlopende conflicten zijn tussen de stad Amsterdam en de provincie Noord-Holland over hoe zo'n uitkeringstroom loopt, denk je inderdaad weleens: zoek het uit. Wij
gaan het nu hier uitzoeken. Maar soms gaat er toch wel
heel veel energie zitten in het competentieconflict over wie
nu over zo'n uitkering gaat, terwijl helder is dat die bus de
mensen van hun huis naar hun werk moet brengen en van
hun werk weer naar huis. Daarvoor moet een concessie
worden verleend; hoe moeilijk kan dat zijn? Ik wil dat gevoel
onderstrepen, want dat heeft mij ook weleens bekropen.
Niettemin moeten wij dat natuurlijk wel netjes regelen en
dat doen wij vandaag.
Het onderhavige wetsvoorstel omvat het afschaffen van de
zogenaamde plusregio's. Plusregio's zijn samenwerkingsverbanden tussen gemeenten. Van die samenwerkingsverbanden hebben wij er natuurlijk wel meer, de zogenaamde
gemeenschappelijke regelingen. Het kenmerk van de plusregio's is dat het verplichte samenwerkingsverbanden zijn
met wettelijke taken en eigen middelen. Strikt genomen is
het daardoor geen verlengd lokaal bestuur meer, zoals door
de heer Van Raak en anderen ook werd opgemerkt. Je kunt
niet volhouden dat gemeenten eigener beweging samenwerken. Nee, ze hebben wettelijke taken en die zijn van
bovenaf ingesteld. Dat heeft dus echt een heel ander
karakter en dat zou je toch niet moeten willen. Er waren
acht plusregio's, maar een daarvan is op eigen verzoek al
uitgeschreven, te weten Parkstad Limburg. Nu zijn er dus
nog zeven over. Het voorliggende voorstel behelst het
opheffen ervan en het overhevelen van de taken naar de
provincie. Ik heb de indruk dat daarvoor brede steun is.
Tegen de heer Schouw wil ik zeggen dat dit de hoofdregel
is. Het geld voor de taken die tot dusver belegd waren bij
de plusregio's, gaat naar de provincie. Ik ben blij dat voor
die hoofdregel ook brede steun in de Kamer bestaat.
De vervolgvraag is, en ik haal even adem …

Tweede Kamer

Afschaffing plusregio's

De voorzitter:
Dat is een uitnodiging aan de heer Schouw.
De heer Schouw (D66):
De minister wil nu aan het paard van Troje komen, namelijk
die vervoerregio's. Wat mij toch wel interesseert, is waarom
de minister het heeft toegestaan dat in het schone BZKvoorstel voor het afschaffen van Wgr-plus, de gifpil van I
en M is aangebracht? Waarom heeft deze minister dat
geaccepteerd?
Minister Plasterk:
Met deze procedurevraag loopt de heer Schouw vooruit op
wat ik nu wilde gaan zeggen over de vervoerregio's, maar
ik wil best eerst het procedureantwoord geven en dan op
de inhoud ingaan. Ik vind het geen gifpil. Voor de mensen
in de Randstad waarover wij het nu hebben, is het van
belang om helderheid te krijgen. Het is van belang om nu
niet eerst een discussie over het opheffen van de Wgrplusregio's te krijgen en enige maanden later al dan niet te
komen tot het inrichten van de vervoerregio's. Dat is het
antwoord op de procedurele vraag.
De heer Schouw (D66):
Laten wij het dan geen gifpil noemen, maar het paard van
Troje. Eigenlijk zijn het twee verschillende grootheden. Zou
het ook wetstechnisch niet beter zijn geweest om de
oprichting en inrichting bij een apart wetsvoorstel te regelen, waarbij het trekkerschap ligt bij de minister van I en
M?
Minister Plasterk:
Ik kan me zomaar een aantal Kamerleden voorstellen die
dan zouden zeggen: wat is dat nu voor een schande? Wat
is het voor gifpil dat we nu eerst het opheffen van de plusregio behandelen, en dat we dat niet in samenhang zien
met een visie op hoe vervolgens het openbaar vervoer in
de Randstad moet worden ingericht? Ik dacht dat ik juist
behulpzaam was door het in samenhang te doen, zodat de
Kamer het ook in samenhang kan beoordelen.
De heer Segers (ChristenUnie):
Ik ga nog even door op die samenhang. De minister zegt:
ik heb al een visie neergelegd. Dat is die notitie. In de
memorie van toelichting op de Noordvleugelprovincie was
ons ook een visie beloofd. Via de procedurevergadering
heeft de heer Schouw het verzoek doen uitgaan om dat
alsnog eens na te vragen. Gaan we nu van wetsvoorstel
naar wetsvoorstel? Is dit het? Dit raakt het middenbestuur.
We hebben net de afschaffing van de Noordvleugelprovincie
gehad en nu gaan we door naar het wetsvoorstel. Gaan we
zo een beetje door?
Minister Plasterk:
Ik heb de nota Bestuur in samenhang uitgebracht. Die heb
ik opgestuurd naar de Tweede Kamer en naar de Eerste
Kamer. De Eerste Kamer heeft er zelfs nog een debat over
gevraagd. We hebben daar een dag lang over dat onderwerp gedebatteerd. Daar staat de visie van het kabinet in
op het hele binnenlands bestuur, van de doe-democratie

3 juli 2014
TK 102

102-13-10

tot de gemeenschappelijke regelingen. Daar wil ik graag
naar verwijzen. We werken dat uit in wetsvoorstellen. Die
liggen hier voor en kunnen worden beoordeeld.
De heer Segers (ChristenUnie):
De Eerste Kamer heeft gezegd: dit is niet afdoende. Er is
een motie aangenomen in de Eerste Kamer, waarin de
minister wordt gevraagd om niet verder te gaan met de
provinciale opschaling totdat die visie er is. Die vraag is
heel nadrukkelijk al gesteld aan de minister. Die vraag is
hier ook in eerste termijn vanuit de Kamer gesteld. Moet
er niet een samenhangende visie op het middenbestuur
komen?
Minister Plasterk:
Er is toen ook nog een tweede notitie tot stand gekomen.
Die heb ik eveneens in afschrift naar de Eerste en Tweede
Kamer gestuurd. Laten we eerlijk wezen. De heer Van Raak
zei het eerlijk: er ligt wel een visie voor, maar het is niet
mijn visie. Dat kan natuurlijk altijd. Vaak is de roep om nog
meer visie eigenlijk de mededeling dat men het niet eens
is met de voorliggende visie. Nogmaals, dat kan, maar dat
moet je dan ook eerlijk met elkaar constateren.
De heer Van Raak (SP):
Er stond een visie in het regeerakkoord, die is losgelaten
en daar is nog geen nieuwe voor in de plaats gekomen. Dat
is het probleem. In een visie geeft de regering aan wat de
samenhang is tussen de verschillende voorstellen. Dat wil
nog niet noodzakelijkerwijs zeggen dat al die voorstellen
gelijk behandeld hoeven te worden, zeker niet als ze over
verschillende ministers gaan. Waarom heeft deze minister
er niet voor gekozen, twee voorstellen te doen? Hij had een
voorstel kunnen doen ter afschaffing van de bestuursregio's.
Daar had ik zo mijn steun aan gegeven. De minister van I
en M had dan een voorstel kunnen doen voor de inrichting
van vervoerregio's. Daar hadden we dan, in het kader van
de visie van de regering, afwegende onze eigen visie, ook
een oordeel over kunnen vellen. Nu die twee echter aan
elkaar gekoppeld zijn, is het ook een koppelverkoop en
wordt het voor mij bijzonder moeilijk om een keuze te
maken.
Minister Plasterk:
De vervoerregio zit in de portefeuille van de staatssecretaris
van I en M, mevrouw Mansveld. Dit wetsvoorstel is
natuurlijk ook in nauwe samenwerking met haar voorbereid.
Het kabinet is van mening dat er een duidelijke samenhang
is tussen het opheffen van de plusregio's, die ook vervoerstaken hebben, en het scheppen van duidelijkheid over de
vervoerregio's in de Randstad. Als u met toestaat, kom ik
zo toe aan de inhoudelijke onderbouwing van het voorstel.

vraag of we vervoerregio's willen en hoe die er dan uit
zouden moeten zien.
Minister Plasterk:
Dat is feitelijk een vraag naar het oordeel of het advies van
het kabinet over de voorliggende amendementen. Daar
kom ik zo op, nadat ik een toelichting heb gegeven op de
keuze van het kabinet om voorstander te zijn van deze twee
vervoersregio's in de Randstad. Er worden inderdaad twee
uitzonderingen gemaakt voor het metropoolgebied
Amsterdam en het metropoolgebied Rotterdam/Den Haag.
Dat zijn overigens ook de drie steden die een eigen openbaarvervoersbedrijf hadden en hebben ingebracht. Rotterdam/Den Haag vormen samen met in totaal 24 omliggende
gemeenten de metropoolregio Rotterdam/Den Haag, zoals
Amsterdam samen met 16 gemeenten in Noord-Holland
de stadsregio Amsterdam vormt. De complexiteit en de
fijnmazigheid van het vervoer maken dat je daar echt een
andere situatie hebt dan elders in het land, ook elders in
het land waar een stad met openbaar vervoer met omliggende gemeenten verbonden is. Die situatie brengt met
zich mee dat een uitzondering gemaakt moet worden. Tegen
de heer Schouw zeg ik dan ook: wat het kabinet betreft, is
dit een uitzondering. Tegen anderen zeg ik dat we geen
enkel voornemen hebben om meer uitzonderingen te maken
dan deze twee. Op de kaart van Nederland is te zien dat er
rond die twee metropoolregio's sprake is van een unieke
situatie. Ik denk dat het belang van de reiziger er uiteindelijk
mee gediend is om die op deze manier in te richten. Ik zie
dat de heer Bisschop wil interrumperen maar ik praat even
door omdat ik dit deel van mijn betoog graag even wil
afronden.
Natuurlijk kan men zeggen: hoe zit het dan met de democratische legitimatie? Daarover zeg ik twee dingen. Allereerst gaat op het totaal van de begroting van I en M 1 miljard naar die vervoerregio's. Op de 250 miljard rijksbegroting blijft 1 miljard staan op de begroting van I en M met
het specifieke doel van het leveren van openbaar vervoer
in die twee vervoerregio's. Die vervoerregio's zijn uiteindelijk samenwerkingsverbanden, zogenaamde "gemeenschappelijke regelingen". Als je het niet eens zou zijn met het geld
voor dat samenwerkingsverband, dan zou je in de Tweede
Kamer tegen de staatssecretaris van I en M moeten zeggen:
dat geld moet omhoog, omlaag of anders. Dat wordt dus
hier democratisch gelegitimeerd. De wijze waarop het wordt
uitgevoerd, is natuurlijk gewoon aan die samenwerkingsverbanden die nu worden ingesteld en aan die vervoerregio's. Dat is gewoon een gemeenschappelijke regeling. In
die zin is het wel degelijk verlengd lokaal bestuur. Nogmaals, het is een uitzonderingssituatie, maar ik denk dat
die goed onderbouwd is. Ik sta er in elk geval volledig achter
dat we dat bij deze gelegenheid op die manier aan de Kamer
voorleggen.

De heer Van Raak (SP):
Is de minister bereid om die twee dingen alsnog te scheiden? Is hij bereid om te zeggen: om procedurele redenen
ben ik graag bereid om het amendement van de heer Van
Raak en van de heer Segers te omarmen, zodat we die twee
dingen kunnen scheiden? Dan kunnen we vandaag een
goed besluit nemen over de afschaffing van de bestuursregio's en in de toekomst kunnen we gaan praten over de

De heer Bisschop (SGP):
Voor een deel heeft de minister mijn vraag al beantwoord.
Als ik naar de visienota Bestuur in samenhang kijk, dan lees
ik daarin heldere overwegingen voor het afschaffen van de
WGR en de WGR-plusregels. Ik vind daarin echter niet de
overwegingen die aanleiding zijn voor het instellen van
vervoerregio's. Ik lees alleen de constatering dat ze worden
ingesteld. De minister motiveert dat nu maar dat lost niet
het probleem op. Natuurlijk zijn Den Haag, Amsterdam en

Tweede Kamer

3 juli 2014
TK 102

Afschaffing plusregio's

102-13-11

Rotterdam bijzonder; alleen al uit het feit dat zij hun eigen
stadsvervoer hebben, blijkt dat er sprake is van een bijzondere omstandigheid. Het gaat niet over het stadsvervoer
maar over het regionale vervoer. Ik begrijp nog steeds niet
waarom dat vervoer binnen die metropolen in handen
gelegd moet worden van een eigen entiteit. Zodra buiten
die entiteit wordt getreden, zijn er de problemen van verbindingen, concessieverlening, enzovoort. Ik begrijp dat er
redenen gezocht worden om dit te doen, maar de houdbaarheid van die redenen komt een beetje moeizaam op mij
over.
De voorzitter:
Zullen wij de minister eerst op dit punt laten reageren?
De heer Bisschop (SGP):
Ja. Eigenlijk is mijn hartenkreet: geef nu eens echt de reden
aan waarom op deze wijze voor een vervoerregio wordt
gekozen. Waarom maken we niet echt een heel transparante
structuur met ieders eigen verantwoordelijkheden?
Minister Plasterk:
Deze structuur vloeit voort uit de wens om het openbaar
vervoer voor de reiziger zo goed mogelijk in te richten. Het
voortouw in dezen — daar heeft de heer Bisschop gelijk in
— ligt meer bij het openbaar vervoer dan bij het binnenlands bestuur. Er is een fijnmazig net van openbaarvervoersvoorzieningen. Neem de provincie Zuid-Holland waarin 24
gemeenten elkaar hebben gevonden en hebben gezegd:
laten wij dit samen gaan doen zodat tram, lightrail en trein
optimaal op elkaar aansluiten en de reiziger zo goed
mogelijk wordt bediend. Praktisch gezien betekent het dat
men streeft naar zo min mogelijk wachttijd en een zo goed
mogelijk netwerk van verbindingen. Ik zou zeggen: wees
blij. Laten we dit ondersteunen. Men heeft hierin het voortouw genomen. Dat geldt ook voor de metropoolregio
Amsterdam met de omliggende gemeenten. Dat is niet
altijd simpel want iedereen zit altijd op zijn eigen potje geld.
In dit geval heeft men echter gezegd: we leggen ons erbij
neer dat dat geld naar de regio gaat en dat daarvoor gezamenlijk concessies worden georganiseerd en aanbesteed.
Ik vind dat eigenlijk een stap om te ondersteunen.

moment weer uit kan treden. Dan haal je het hele bouwwerk
onderuit. Stel dat op een gegeven moment een bestuurscrisis in Purmerend ertoe leidt dat een nieuw college het
helemaal anders gaat doen en zich terugtrekt uit die vervoerregio. Dan haal je een deel weg van de steun voor de concessie en valt het hele bouwwerk in elkaar. Vanuit de praktijk
van het openbaar vervoer, waarin je langjarige concessies
nodig hebt, langer overigens dan de zittingsperiode van
een college van burgemeester en wethouders, vind ik het
heel begrijpelijk om dat wel te beklinken en dat bij AMvB
te doen. Ik kom zo nog terug op de behandeling van die
Algemene Maatregel van Bestuur.
De heer Van Raak (SP):
De minister noemt het voorbeeld van de 24 gemeenten in
de vervoerregio in Zuid-Holland. Niet al die 24 gemeenten
willen dit. Niet alle 24 gemeenten hebben dit getekend en
dat doen ze ook bewust niet. Straks schaffen we de verplichte bestuurregio's af, maar komen de gemeenten in die
vervoerregio weer in een soort nieuwe bestuurregio terecht
waarin ze ook geen zeggenschap meer hebben.
Minister Plasterk:
Bij mijn weten hebben op dit moment 21 van de 24
gemeenten getekend. Drie maken hun handtekening nog
even afhankelijk van de behandeling van dit wetsvoorstel.
Ik heb sterk de indruk dat zij zich dan daarin zullen voegen
en dat er vervolgens ook daar consensus is.
De heer Van Raak (SP):
Dat is dus afwachten, want zij hebben dat bewust niet
gedaan. De heer Bisschop heeft dan wel gelijk dat we vandaag de bestuurregio's gaan afschaffen behalve voor de
Randstad. Het beeld dat de minister hier schetst van ZuidHolland geldt volgens mij ook voor andere delen van het
land. De minister probeert aan te geven dat de vervoerregio's in de Randstad zo uniek zijn, maar ik vraag mij dat af.
Zijn ze uniek ten opzichte van andere delen in het land? Ik
besef steeds meer dat de vervoerregio's eigenlijk een soort
Wgr-plusregio aan het worden zijn.

Minister Plasterk:
We zijn het erover eens dat het prijzenswaardig is en
ondersteuning verdient dat die gemeenten elkaar hebben
gevonden om in één regio samen te werken. Dan resteert
nog de vraag of je dat ook moet beklinken dan wel of je het
maar zo laat, wat zou betekenen dat eenieder er op elk

Minister Plasterk:
Dat is niet het geval. De Wgr-plusregio's hadden ook andere
taken. Ik heb zojuist inhoudelijke argumenten gegeven
waarom ik denk dat de situatie in deze twee metropoolregio's echt anders is dan elders in het land. In Zuid-Holland
is feitelijk sprake van een bijna aaneengesloten verstedelijkt
gebied tussen Den Haag en Rotterdam, met Delft ertussen
en een aantal andere gemeenten eromheen. In het verleden
was er nog weleens grote rivaliteit tussen die twee grote
steden in Zuid-Holland, dus ik ben blij dat ze elkaar en
omliggende gemeenten hebben gevonden: laten we in het
belang van de reiziger het openbaar vervoer optimaal
afstemmen en laten we aan I en M vragen of we een heldere
uitkeringstroom kunnen krijgen direct naar die vervoerregio,
zodat we het openbaar vervoer langjarig kunnen aanbesteden en op die manier kunnen inrichten. Ik vind dat heel
rationeel en verstandig. Ik ben minister van Binnenlandse
Zaken, dus ik ben erfgenaam van Thorbecke. Je kunt wel
zeggen dat het het huis van Thorbecke is en dat je dat allemaal niet moet willen. Uiteindelijk doe je echter het niet
voor het huis van een voormalig minister van BZK, maar

Tweede Kamer

3 juli 2014
TK 102

De heer Bisschop (SGP):
De minister hoort mij geen kritiek hebben op welke
samenwerkingsvorm dan ook die vanuit de gemeenten zelf
komt. Als 24 gemeenten in staat zijn om goede afspraken
te maken, kun je dat alleen maar toejuichen. Maar moet je
dat nu wettelijk verankeren? We willen juist grote schoonmaak houden in het huis van Thorbecke en komen tot een
heldere bestuurlijke structuur. Er werd net gesproken over
een ketelhok. Door dit te accepteren en door dit erin aan te
brengen wordt er toch weer een klompenhokje aan dat
mooie huis gebouwd. Dat moeten we niet doen.

Afschaffing plusregio's

102-13-12

doe je het voor de mensen. Zij willen met de bus van hun
werk naar huis en omgekeerd. Dat moet op een fatsoenlijke
manier worden georganiseerd en wij zijn daarvoor verantwoordelijk.
De heer Schouw (D66):
Ik ben blij dat de minister zich zo heeft verdiept in de gang
van zaken in de metropool en dat hij zegt dat het op een
fatsoenlijke manier moet worden georganiseerd. Ik heb
eens naar de statuten van die metropool gekeken en ik ben
eens gaan rekenen. Met 4 van de 25 deelnemers aan die
regeling kun je een meerderheid aan stemmen hebben,
want zo zit de regeling in elkaar. Dat zou betekenen dat je
21 andere deelnemers niet kunt honoreren. Vindt de
minister het democratisch dat je met 4 van de 25 deelnemers een meerderheid hebt?
Minister Plasterk:
Twee dingen. Ten eerste komt dat natuurlijk tot stand omdat
die vier deelnemers dan ook meer inwoners kennen dan
die andere deelnemers, zodat het uiteindelijk, als je dat
weegt, een reële meerderheid van de inwoners representeert. En ja, zo werkt democratie. Ten tweede, laten wij niet
uitgaan van een soort speltheorie alsof gemeenten alleen
maar proberen om andere gemeenten dwars te zitten. Men
is erop uit om daar de samenhang in het fijnmazig stelsel
van openbaar vervoer te organiseren. Men heeft elkaar daar
ook in gevonden en vraagt nu aan het Rijk: steun ons daarin;
maak dat mogelijk. Ik zou dat willen doen.
De heer Schouw (D66):
Dit is precies het punt waarop de minister een fundamentele
fout maakt, want hij zegt: zo werkt de democratie. Dit is een
indirect gekozen bestuur waarin gemeenten participeren.
Dat zijn er 24 plus 1: één provincie. Dat zijn er 25. Als je kijkt
naar de stemverhoudingen zoals die zijn afgesproken in de
statuten, dan kunnen de twee grote gemeenten — Den
Haag, Rotterdam — aangevuld met twee kleintjes — Delft
en Zoetermeer; vergeef mij het woord "kleintjes" zeg ik
tegen de burgemeesters van Delft en Zoetermeer — daar
met z'n vieren de dienst uitmaken. Die kunnen met z'n vieren dat miljard dat het kabinet vrijmaakt, gaan verdelen.
De andere worden buitenspel gezet. Dat is toch niet democratisch? Dat leidt toch tot een hoop bestuurlijke drukte en
gedoe? Het gaat immers om de verdeling van geld. Ik vraag
de minister om daarop te reflecteren.
Minister Plasterk:
Daarbij wordt er voortdurend van uitgegaan dat men in
zo'n vervoersregio iets anders voor zou hebben dan op een
fatsoenlijke manier het openbaar vervoer inrichten. Stel
nou dat het bestuur in de vervoersregio Rotterdam-Den
Haag zou zeggen: weet je, wij hebben er nog eens naar
gekeken, maar de mensen van Spijkenisse sluiten wij
gewoon af van het openbaar vervoer. Dan is dat natuurlijk
een misstand. Dan zullen wij ook het heus wel horen, maar
ik zie geen enkele reden om dat aan te nemen. Sterker nog,
men heeft zich hierin begeven en zegt nu: laat ons op deze
manier het openbaar vervoer organiseren. En ja, er is
natuurlijk een gewogen stemming, waarbij iedere gemeente
invloed heeft naar rato van het aantal inwoners. Dat is

Tweede Kamer

Afschaffing plusregio's

vanzelf zo in een gemeenschappelijke regeling. Dat is ook
zo vastgelegd in de Wet gemeenschappelijke regelingen.
Voorzitter. Ik wil proberen door te gaan en nu de afzonderlijke sprekers langs te gaan, voor zover ik hun punten niet
in de algemene ronde heb beantwoord. En dan is er nog
een fiks stapeltje amendementen, waar ik ook nog even
wat tijd voor wil nemen.
Een aantal punten van de heer Schouw heb ik al besproken
in mijn algemene deel en bij het beantwoorden van de
interrupties. Ik weerspreek dat de vervoersregio's een extra
bestuurslaag zijn. Het is uiteindelijk een gemeenschappelijke
regeling, maar men krijgt directe financiering van het
ministerie van I en M.
De relatie tot de provincies heb ik besproken. Ik had liever
een opschaling gehad maar heb daar geen meerderheid
voor gevonden.
Dan kom ik bij de heer Segers. Ik heb al gesproken over de
visie in de nota Bestuur in samenhang. Een punt waar ik
graag antwoord op wil geven, is het herstel van vertrouwen
bij de provincies. Dat vertrouwen zou eventueel geschaad
kunnen zijn door de poging om tot een Noordvleugelprovincie te komen. Ik signaleer op geen enkele manier een
verlies van vertrouwen. Mij werd gevraagd, ik meen zelfs
nadat de provincie Noord-Holland had besloten om niet
langer voorstander te zijn van de Noordvleugelfusie, of ik
het nieuwe provinciehuis in Haarlem zou willen openen. Ik
heb daar toen al ja op gezegd. Die toezegging zal ik ook
graag gestand doen. Daarmee wil ik zeggen dat er altijd
sprake is geweest van een uitstekende en professionele
werkrelatie. Overigens is er ook buiten het professionele
een prima relatie. Ik maak mij daar dus geen zorgen over.
De heer Segers vroeg: zou je niet nog op veel andere
manieren vervoersregio's kunnen organiseren? Dat is zo.
Als de Kamer nog een specifieker debat wil voeren over de
toekomst van de vervoersregio's, dan zou ik op enig
moment naar de collega van I en M willen verwijzen, maar
er is een duidelijke keuze hiervoor gemaakt. Dit is ook wat
er van onderop tot stand is gekomen. Het is niet bij I en M
verzonnen maar door de gemeenten samen gedaan.
Wat het meedoen van de provincies in de besturen van de
vervoerregio's betreft, ga ik ervan uit dat de provincies dat
willen. In een eerder stadium was dat niet helemaal helder.
De bij de Noordvleugel betrokken provincies hebben gezegd
dat zij dat niet willen. Die provincies willen de gehele verantwoordelijkheid voor de BDU-gelden, zodat ze niet bereid
waren aan te schuiven als die gelden naar de vervoerregio's
zouden gaan. Mocht deze Kamer besluiten om de vervoerregio's in te stellen — daarop hoop ik natuurlijk — dan hoop
ik dat de provincies alsnog bereid zijn, aan te schuiven aan
de bestuurstafel omdat ik denk dat ze daarbij een serieuze
rol hebben te spelen. Dit ook in antwoord op vragen van
de heren Schouw, Bisschop en Van Oosten. In de memorie
van toelichting staat dat wij ervan uitgaan dat de provincies
die rol in het bestuur wel zullen willen spelen.
Almere heeft het voornemen, zeg ik tegen de heer Segers,
zich aan te sluiten bij de vervoerregio. Maar het zou dat
doen zonder dat het geld direct naar de vervoerregio
stroomt. Want we hebben vastgesteld dat dat geld via de
provincies loopt. Mocht men daartoe besluiten — daar ziet

3 juli 2014
TK 102

102-13-13

het wel naar uit — dan is dat doordat de provincie eraan
meewerkt dat het op die manier wordt gedaan. Het ziet
ernaar uit dat de provincie Flevoland dat ook zal doen.
Op de vragen en opmerkingen van de heer Van Raak ben
ik ingegaan.
Mevrouw Van Toorenburg vroeg hoelang de toedeling van
gelden blijft gemarkeerd in het Provinciefonds. Daar is geen
horizon aan verbonden. In principe blijft dat zodanig
gemarkeerd, totdat een toekomstig kabinet misschien op
enig moment anders besluit. Zij maakte een bruggetje naar
de discussie die we aan andere tafels met de gemeenten
voeren over de vraag of, als twee gemeenten samenwerken,
daarover geen btw moet worden geheven. Zoals bekend
zijn we daarover met de gemeenten in gesprek, waarbij het
met name gaat om de vraag of waar de drie grote decentralisaties tot nieuwe samenwerkingsverbanden leiden, dit
ertoe leidt dat de gemeenten extra geld kwijt zijn aan btwafdrachten. De waarneming van mijn collega van Financiën
is dat er eigenlijk geen reden is om te denken dat dat het
geval is. Mocht blijken dat dat niettemin substantieel wél
het geval is, dan ontstaat er een nieuwe situatie om te
bespreken.
De heer Bisschop geeft steun aan het afschaffen van de
plusregio's. Dank daarvoor. Hij duidde op de competentiediscussies tussen IPO en VNG, waaraan mevrouw Fokke
ook aandacht besteedde. Ik ga ervan uit dat de provincies
hun wettelijke taken uitvoeren en dat ze de bestaande
afspraken met de gemeenten nakomen. Als men even met
elkaar doorpraat, denk ik dat dat het geval zal zijn.
Mevrouw Fokke vroeg nog of er nog meer vervoerregio's
komen. Het antwoord is helder: nee, dit zijn wat het kabinet
betreft de twee vervoerregio's.
De heer Van Oosten besteedde aandacht aan de betekenisvolle positie van provincies: wat het kabinet betreft schuift
men aan tafel en wordt men deel van het bestuur van die
vervoerregio's. De heer Schouw noemde terecht het aantal
van 25: 24 gemeenten en de provincie. Dat kan in de
Noordvleugel ook gebeuren.

Daar moet dan een gezamenlijke of gelijkluidende huisvestingsverordening tot stand komen. Mocht de provincie het
verzoek afwijzen, dan zijn er geen verdere middelen om
samenwerking af te dwingen. Wel geeft de Huisvestingswet
2014, die onlangs door het parlement is aangenomen, aan
dat gemeenten die een verordening willen maken die
moeten afstemmen met omliggende gemeenten. Dat is de
juridische situatie daarbij.
Ik kijk even of ik specifieke vragen heb gemist. Ik heb
gesproken over de gemeenschappelijke regelingen. In feite
is de vervoersregio er zo een. De heer Segers heeft
gesproken over de variant om het van onderaf te financieren, dus via de gemeenten naar het vervoer toe. Dat zou
heel veel drukte veroorzaken, want dan gaat het geld eerst
naar al die gemeenten toe, die het vervolgens op regionaal
niveau per keer met elkaar eens moeten zien te worden.
Daarom geven we de voorkeur aan de stelregel dat het
vervoersgeld in principe naar de provincie gaat. Nogmaals,
over de uitzonderingen in de Randstad hebben we gesproken.
Ik heb net antwoord gegeven op de vraag over de positie
van Almere.
Daarmee meen ik alle vragen te hebben beantwoord.
De heer Van Oosten (VVD):
Wellicht ter voorkoming van een tweede termijn: ik had een
vraag gesteld, maar mogelijk hebt u die en marge van de
beantwoording van andere vragen bedoeld te beantwoorden, maar dan heb ik dat niet goed opgevat. Ziet de minister
voor zichzelf een rol weggelegd als al die participanten, de
gemeenten en de provincie, in die vervoerregio er niet
zouden uitkomen? Gaat hij dan interveniëren? Of wat gaat
hij dan doen?

De heer Van Oosten (VVD):
Enkel ter verduidelijking: mag ik het dan zo uitleggen dat
die betekenisvolle positie voor de provincie mag worden
uitgelegd als participatie door de provincie in de vervoerregio's? Ik kreeg, de memorie van toelichting doorlezend, de
indruk — het wordt expliciet zo neergezet — dat er meer
achter moet worden gezocht. Maar dat is dan niet zo.

Minister Plasterk:
Die vervoerregio's zijn een gemeenschappelijke regeling,
en daarvoor geldt de Wet gemeenschappelijke regelingen.
Dat is dus het kader waarbinnen men dat zal moeten doen.
De subsidie komt direct van het ministerie van I en M, blijft
daar ook op de begroting staan en gaat naar de vervoerregio toe. Ik kan mij dus geen situatie indenken waarin men
er niet uit zou komen. Dat is ook de kritiek van de heer
Schouw, maar in principe geldt uiteindelijk een gewogen
meerderheid van stemmen en kan men het op basis daarvan
met elkaar inrichten. Maar nogmaals, ik heb totaal niet de
indruk dat men binnen die vervoerregio erop uit is om
nieuwe conflicten te organiseren.

Minister Plasterk:
Nee, wat mij betreft niet. Maar daarover kan men zelf tot
op zekere hoogte nog in gesprek gaan. Dat is wat mij betreft
het antwoord.

De heer Van Oosten (VVD):
Het is dus ook niet nodig dat u een specifieke rol voor uzelf
zou gaan ontwikkelen op dat punt, omdat het niet de verwachting is dat het zich zou kunnen gaan voordoen?

De heer Van Oosten stelde nog een vraag over de Huisvestingsverordening. Het stelsel gaat ervan uit dat een
gemeente een huisvestingsverordening op kan stellen.
Indien gemeenten samen willen werken, kan een gezamenlijke verordening tot stand komen. Komt zo'n verordening
niet tot stand, dan kunnen een of meer gemeenten aan de
provincie vragen om een woningmarktregio aan te wijzen.

Tweede Kamer

Afschaffing plusregio's

Minister Plasterk:
Ja, en omdat de Wet gemeenschappelijke regelingen daar
al een algemeen kader voor biedt.
Dan kom ik toe aan amendementen. Naar ik meen, zijn die
genummerd, dus dat maakt het leven weer makkelijker.

3 juli 2014
TK 102

102-13-14

Ik begin met het amendement op stuk nr. 12 van de heer
Segers, waarin wordt gevraagd om de Algemene Maatregel
van Bestuur waar de wet naar verwijst maar op basis
waarvan die twee vervoerregio's worden ingericht, voor te
hangen. Dat betekent dat het geen kabinetsbesluit is dat
zonder meer kan worden genomen, maar dat het eerst aan
de Kamer moet worden voorgelegd. Voor deze twee vervoerregio's is het op zich niet strikt nodig, in die zin dat er
in de memorie van toelichting al staat welke gemeenten
die regio's vormen. Het ligt nu dus voor. Ik kan mij echter
voorstellen dat de Kamer zegt: die wet gaat langer gelden
dan 2017 en dan zou het zomaar kunnen dat een nieuwe
regering zomaar met een andere vervoerregio of met een
wijziging wil komen; dan zou het redelijk zijn dat het wetsvoorstel voorligt. Ik vind het een redelijk amendement en
laat het oordeel dus graag aan de Kamer.
De voorzitter:
Het amendement op stuk nr. 12 is oordeel Kamer.
Minister Plasterk:
Dat zou ook mijn suggestie zijn voor de ondertekenaars van
het amendement op stuk nr. 13. Dat beoogt aan de ene kant
iets waar ik het mee eens ben, namelijk om het instellen
van zo'n vervoerregio van tevoren aan de Kamer voor te
leggen. Aan de andere kant gaat dit amendement wel een
hele stap verder, omdat het uitspreekt dat een vijfde van
de Eerste of Tweede Kamer op enig moment nog kan
besluiten om het instellen van die vervoerregio tot wet te
maken, met andere woorden: als je dit amendement nu
aanneemt, kan het zomaar gebeuren dat in het najaar 17
Eerste Kamerleden of 30 Tweede Kamerleden besluiten om
die Algemene Maatregel van Bestuur toch liever als wetgeving te behandelen. Daarmee komt er een heel nieuw wetgevingstraject op gang. In feite gaat de realisatie van die
vervoerregio's per januari 2015 niet door, dus die onzekerheid zou ik er niet boven willen hangen. Ik vraag de ondertekenaars dan ook om zich te voegen bij het amendement
op stuk 12, dat materieel in feite hetzelfde beoogt, namelijk
dat de Kamer van tevoren weet welke vervoerregio's er
worden ingesteld.

De heer Schouw (D66):
Het zijn heel verschillende amendementen. De minister zei
zojuist dat ze materieel hetzelfde zijn. Dat is niet het geval.
Die correctie breng ik aan. In de tweede plaats zegt de
minister dat we door een zware voorhangprocedure het
risico lopen dat inwerkingtreding op 1 januari niet wordt
gehaald. Vindt de minister dat hij dit argument mag
gebruiken? Dit wetsvoorstel doorloopt de parlementaire
weg en wordt dus ook door de Eerste Kamer behandeld. Is
dat naar zijn mening een valide argument?
Minister Plasterk:
Ik zal dat ook in de Eerste Kamer gebruiken. Mocht de wens
tot uitstel bestaan, dan zal ik zeggen dat het naar mijn stellige indruk voor het inrichten van het openbaar vervoer in
de Randstad buitengewoon behulpzaam zou zijn om daar
tijdig helderheid over te krijgen, opdat men dit per 1 januari
2015 kan invoeren. Gezien vanuit de praktijk van het openbaar vervoer vind ik dat zeker een valide argument.
Het amendement op stuk nr. 14 van de heren Schouw en
Van Raak beoogt feitelijk te zeggen dat de vervoerregio's
er niet moeten komen. De heer Van Raak doelde daar eerder
ook al op. Het amendement beoogt dat onderdeel van het
wetsvoorstel los te koppelen van het afschaffen van de Wgrplusregio's. Zoals uit de discussie is gebleken, ontraad ik
dat amendement.
Hetzelfde geldt voor het amendement op stuk nr. 15 van
de heer Segers. Op zichzelf is het altijd verstandig om te
evalueren, maar de concessies worden verleend voor periodes van meer dan vijf jaar en soms zelfs tot tien jaar. Voor
het openbaar vervoer is het buitengewoon onwenselijk om
op voorhand al te zeggen dat over vijf jaar nog wel eens
gekeken zal worden of men het op deze manier wil doorzetten. Met name mijn collega's van I en M maken zich daar
toch zorgen over. Het staat de wetgever altijd vrij om op
enig moment de wet te veranderen, maar het is geen
onderdeel van dit wetsvoorstel om dat nu op voorhand te
doen. Wij zouden dit ook niet als een onderdeel van het
wetsvoorstel wensen. Wij ontraden dit amendement om
die reden.

De voorzitter:
Betekent dit dat de minister het amendement op stuk nr.
13 ontraadt?

De voorzitter:
Het amendement op stuk nr. 15 van de heer Segers wordt
ontraden.

Minister Plasterk:
Kort en goed, het oordeel over het amendement op stuk
nr. 12 wil ik aan de Kamer laten, maar het amendement op
stuk nr. 13, dat hetzelfde terrein beslaat, wil ik ontraden.

De heer Segers (ChristenUnie):
Het amendement slaat op veel meer dan alleen de concessie. Het gaat namelijk over de begrenzing van democratische legitimatie. Het feit dat er vervoerregio's komen, vraagt
om afstemming tussen gemeenten, provincies en de regio's.
Het zou toch heel wijs zijn om na een bepaalde periode
terug te blikken om te kijken of we het goed doen. Dat
vraagt het amendement en dat lijkt mij niet meer dan verstandig.

De heer Schouw (D66):
Ik wil daarover twee opmerkingen maken. In de eerste plaats
weet de minister net zo goed als ik dat de amendementen
materieel niet hetzelfde zijn.
Minister Plasterk:
Het tweede amendement gaat verder. Daarom ontraad ik
het amendement op stuk nr. 13.

Tweede Kamer

Afschaffing plusregio's

Minister Plasterk:
Maar in de praktijk moeten concessies langjarig worden
ingericht. Dat is ook logisch, omdat je wilt aanbesteden.
Bedrijven moeten investeren in voorzieningen en als onzeker is of die voorzieningen over vier jaar nog wel worden

3 juli 2014
TK 102

102-13-15

doorgezet, is dat in de praktijk niet te hanteren. Mede
namens mijn collega's van I en M wil ik de Kamer met klem
ontraden om dat er nu op deze manier boven te hangen.

dat eigenlijk iedereen in de Kamer en het kabinet zegt: het
blijft wel even bij die fremdkörper in dit wetsvoorstel, die
twee vervoerregio's. Dat is de zonnige kant.

Het amendement op stuk nr. 16 kent een procedureel
bezwaar. Het amendement richt zich op de concessiesystematiek en die heeft niet zo veel met het binnenlands bestuur
te maken. Als de Kamer daarover nog nader wil discussiëren, verwijs ik daarvoor naar collega Mansveld. Ik heb
begrepen dat dit al eens eerder, ook door de ChristenUnie,
met haar is besproken en door haar is ontraden. Gezien
vanuit het binnenlands bestuur hebben gemeenten ook op
andere terreinen geen directe zeggenschap waar de provincies een medebewind uitvoeren. Ik wil dit amendement
daarom ontraden.

Dan de moeilijke kant. Mijn fractie is niet tegen de metropoolvorming die is ingezet tussen Den Haag en Rotterdam
en in Amsterdam. Dat is allemaal heel uitstekend; het
gebeurt van onderop. Mijn fractie heeft wel heel veel moeite
met de vervoerregio's, die daarvan eigenlijk onderdeel zijn,
en het budget dat beschikbaar komt vanuit het Rijk en de
democratische legitimatie van de verdeling van dat geld.
Dat punt hebben we met elkaar besproken en weegt heel
zwaar. Net heb ik bij interruptie een praktisch voorbeeld
gegeven van de wijze waarop dat uitwerkt in stemmingen.
Iedereen die in het openbaar bestuur actief is of is geweest,
weet dat dit tot heel veel gedoe en bestuurlijke drukte leidt.
Dat lijkt ons niet zo verstandig. Met andere woorden, dit is
voor ons een zwaarwegend punt. We vinden het heel
belangrijk dat of het amendement van de heer Segers, of
dat van de heer Van Raak en mij wordt aangenomen. Dat
is ook wel een voorwaarde om te kunnen instemmen met
dit wetsvoorstel, zeg ik maar even. Het heeft eigenlijk
helemaal geen zin om daar nog doekjes om te winden.
Mocht dat tot een probleem leiden in de Eerste Kamer, dan
kunnen we hetzelfde wetsvoorstel omvormen naar een
initiatiefwetsvoorstel, wat vrij makkelijk is. We moeten dat
amendement erin verwerken, waarna we een prachtig initiatiefwetsvoorstel hebben om de Wgr-plus af te schaffen,
waar iedereen het over eens is.

De voorzitter:
Het amendement-Segers op stuk nr. 16 wordt ontraden. De
heer Segers heeft daar wel een vraag over.
De heer Segers (ChristenUnie):
Het gaat niet om zeggenschap, maar om adviesrecht. Je
brengt gemeenten in de positie om advies uit te brengen.
We moeten het wel zuiver houden, want het gaat niet over
zeggenschap.
Minister Plasterk:
I stand corrected. Dat is juist. Maar daarvoor geldt overigens
hetzelfde, namelijk dat de heer Segers dat eerder in het
debat met mevrouw Mansveld aan de orde heeft gesteld.

Mocht dit onverhoopt doorgaan, is er ook een taak voor de
regering om een vinger aan de pols te houden rondom het
democratisch deficit. Daarom dien ik de volgende motie in.

De voorzitter:
Dat zal vast collega Dik-Faber zijn geweest.

Motie
De Kamer,

Minister Plasterk:
Ik zag de heer Segers "nee" schudden, dus het zal iemand
anders van de ChristenUnie zijn geweest.
Voorzitter. Tot slot het amendement-Segers op stuk nr. 17,
dat gaat over het splitsen van de taak en het geld. Dat
betreft eigenlijk de discussie over de vervoerregio's. Ik
ontraad dit amendement.
De voorzitter:
Het amendement op stuk nr. 17 wordt ontraden. Daarmee
is er een einde gekomen aan de eerste termijn van de
regering. Ik zie de heer Schouw al opstaan. We beginnen
inderdaad gelijk met de tweede termijn.

De heer Schouw (D66):
Voorzitter. Ik schrok mij rot. Ik las net op de website van De
Telegraaf dat het hier tot morgenochtend halfzes moet gaan
duren. Als het aan ons ligt, gaan we dat niet doen.
Ik dank de minister allereerst voor zijn adequate beantwoording. Er zijn twee lichtpuntjes. Het eerste is dat de C3
onafgesproken op één lijn zitten — dat is altijd fijn — en
dat de C1 zich daar ook bij heeft gevoegd. Het tweede is

Tweede Kamer

Afschaffing plusregio's

gehoord de beraadslaging,
overwegende dat het afschaffen van de Wgr-plus positief
is vanwege het verplichtende karakter van de regionale
besluitvorming, die de lokale autonomie aantast;
constaterende dat de Metropoolregio Rotterdam Den Haag
zelf al een bepaling in de Gemeenschappelijke Regeling
Metropoolregio Rotterdam Den Haag heeft opgenomen die
toeziet op een evaluatie van de werking van de regeling
binnen twee jaar na inwerkingtreding ervan en daarna vijfjaarlijks;
van mening dat de werking van deze vervoerregio's tevens
een landelijke evaluatie behoeft ten aanzien van de plaats
die de aangewezen vervoerregio's binnen de bestuurlijke
structuur innemen, de effectiviteit van de vervoerregio's
en de mate van democratische verantwoording van de daar
belegde bevoegdheden en financiële middelen;
verzoekt de regering om vervoerregio's binnen drie jaar na
inwerkingtreding van deze wet grondig te evalueren en de
Kamer hierover te rapporteren,
en gaat over tot de orde van de dag.

3 juli 2014
TK 102

102-13-16

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Schouw en Van
Toorenburg. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 18 (33659).

De heer Segers (ChristenUnie):
Mevrouw de voorzitter. Allereerst dank voor de beantwoording van de vragen die wij hebben gesteld. De titel van het
wetsvoorstel is: Wijziging van de Wet gemeenschappelijke
regelingen en enkele andere wetten in verband met de
afschaffing van de plusregio's. Als dat het was geweest,
dan had de behandeling veel korter en simpeler kunnen
zijn, want daar zijn de meeste fracties voor. Maar de vervoerregio is een ingewikkeld element dat is ingevoegd.
Het springende punt is inderdaad de democratische legitimatie. Ooit was er een opstand in de Verenigde Staten
tegen Engeland. De leus was: no taxation without representation. Dat is altijd de democratische stelregel geweest.
Belastinggeld moet democratisch worden gecontroleerd.
Dat is hier alleen indirect.
Is het grote, heilige doel om het huis van Thorbecke overeind te houden? Nee, dat is niet het doel. Het gaat inderdaad
om praktische oplossingen. We hebben uitgebreid meegedacht over de herformulering van dit wetsvoorstel door
middel van amendering, dus we denken dat je inderdaad
praktische oplossingen kunt vinden, met het intact houden
van het huis van Thorbecke. Volgens onze fractie verdient
dat de voorkeur.
De voorgelegde amendementen hebben op een na geen
positief oordeel van de minister gekregen. Ik laat het
afhangen van het oordeel van de Kamer of het aangeboden
alternatief wordt aangegrepen. Mocht dat onverhoopt niet
het geval zijn, dan zullen wij ons zeer ernstig moeten beraden op ons definitieve oordeel over dit wetsvoorstel.

De heer Van Raak (SP):
Voorzitter. Ik dank de minister voor het indienen van dit
wetsvoorstel over het afschaffen van de bestuursregio's.
Daar ben ik erg voor, maar deze wet regelt ook het instellen
van vervoerregio's en daar ben ik erg tegen. Dan hangt het
af van de stemming in dit parlement hoe ik zal gaan stemmen. Als het amendement van de heer Schouw en mijzelf
op stuk nr. 14 of het amendement op stuk nr. 17 van de
heer Segers wordt aangenomen, dan gaat deze wet niet
meer over de vervoerregio's, maar over de bestuursregio's.
Dan kan ik met een gerust hart voorstemmen.
Als een van die twee amendementen niet kan rekenen op
een meerderheid, dan moet ik tegenstemmen. Ik had
gehoopt dat de minister een van die twee amendementen
had omarmd.
Ik ben heel blij met de suggestie die de heer Schouw heeft
gedaan. Mocht dit ertoe leiden dat de afschaffing van de
bestuursregio's niet door de Eerste Kamer komt, dan wil ik
de minister en de heer Segers hartelijk danken voor het
goede werk, want dan copy-pasten we dat in elkaar en dan

Tweede Kamer

Afschaffing plusregio's

hebben we een prachtige initiatiefwet om alsnog de
bestuursregio's af te schaffen.

Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Voorzitter. Zo wordt het ineens toch ingewikkeld, in de
middag van de laatste dag. We schaffen iets af wat niet
dwingend noodzakelijk meer hoeft te zijn. Er wordt iets
ingevoerd waarvan wij eigenlijk wel zien dat er vreselijk
veel behoefte aan is. Het is zeer de vraag hoe je dat regelt.
Ik vind het heel goed dat er belangrijke amendementen zijn
ingebracht. Ik nodig de minister uit om met wat meer vuur
te beargumenteren waarom die amendementen niet aangenomen moeten worden. Op basis van deze heel serieuze
stukken zal ik mijn fractie adviseren om er nog eens heel
goed naar te kijken. Ik nodig de minister uit om los te gaan,
als hij ons bij zich wil houden.

De heer Bisschop (SGP):
Voorzitter. Ik wilde nu juist beginnen met de minister hartelijk te bedanken voor zijn gloedvolle betoog naar beide
kanten. Ik meen dat ook. Ik begrijp dat vanuit die bestuurlijke
overwegingen, maar voor ons is de afschaffing van de
WGR-plus-regio's fantastisch. Dat is een uitstekende saus
bij het gerecht dat geserveerd is. Maar de graat die ons in
de keel zit, is de wettelijke verankering van de vervoerregio's. Ik wil niet zeggen dat je die onmogelijk moet maken,
zeker niet; waar daar behoefte aan is, moet daar ruimte
voor zijn. Maar op die manier komt het wel vanuit de lokale
democratie zelve op, terwijl het nu allemaal wettelijk zou
worden verankerd. Dat is voor ons een vervelend graatje
in de keel. Ik zal mijn fractie daarom adviseren dat zij tegen
dit wetsvoorstel kan stemmen, als het amendement op stuk
nr. 14 of het amendement op stuk nr. 17 niet wordt aanvaard. Mijn fractie moet daar nog over beslissen. Wij doen
dat altijd heel erg democratisch. Wij hebben een oneven
aantal leden, dus wij gaan daaruit komen. Dan zal men wel
zien wat mijn invloed in de fractie is.

Mevrouw Fokke (PvdA):
Voorzitter. Ik dank de minister voor zijn antwoorden. Ik denk
dat we vandaag van mening blijven verschillen. Ik denk dat
we allemaal wel van mening zijn dat het openbaar vervoer
in Amsterdam, Almere, Rotterdam en Den Haag op een
goede manier moet plaatsvinden, alleen verschillen we van
mening over de manier waarop. Wij van de Partij van de
Arbeid denken echt dat je dit nu niet met een schaartje moet
gaan knippen. In die zin is "bestuurlijke drukte" ook een
relatief begrip. Als je alles naar de gemeente laat gaan,
creëer je volgens mij juist weer een bestuurlijke drukte die
je zeker niet wilt. En in het licht van het huis van Thorbecke
verdient dit volgens ons absoluut geen schoonheidsprijs.
Er is echt een I en M-dossier ingevlogen in een BZK-dossier.
Als je echt slagen wilt maken in onze Randstad, is een
inrichting van de vervoerregio's op deze manier volgens
ons een verstandige zet. In die zin steunen wij daarom het
wetsvoorstel. Wij zullen dan ook geen enkel amendement
steunen, behalve het eerste amendement van de heer
Segers.

3 juli 2014
TK 102

102-13-17

De voorzitter:
De heer Van Oosten had bij interruptie al laten weten geen
behoefte te hebben aan een tweede termijn. Daarom kunnen
we nu gelijk doorgaan met de beantwoording van de zijde
van de regering. Ik zie dat de minister van Binnenlandse
Zaken daarvoor al is gaan staan.

Minister Plasterk:
Voorzitter. Allereerst de motie van de heer Schouw, op stuk
nr. 18. Deze heeft feitelijk dezelfde strekking als het amendement op stuk nr. 15, namelijk het inbouwen van een
evaluatie. Onder verwijzing naar de motivering van dat
amendement wil ik die motie ontraden.
Ik kom nu toe aan het hoofdpunt dat nog ter tafel ligt. Het
voorstel van het kabinet is om goed te luisteren naar de
metropoolregio's Amsterdam aan de ene kant en Rotterdam-Den Haag aan de andere kant, die samen met de
omliggende gemeenten tot de vorming van een vervoerregio zijn gekomen. Ze zeggen: geef ons in hemelsnaam die
subsidie om deze mogelijk te maken, zorg dat dat gebeurt;
wij staan hiervoor klaar, wij kunnen per 1 januari daarmee
starten. Natuurlijk, ik ben minister van Binnenlandse Zaken,
en met de woordvoerders voor Binnenlandse Zaken denk
ik voortdurend na over democratie en democratische legitimatie. Het gaat hier om een subsidie van 1 miljard, op een
rijksbegroting van 250 miljard. Dat blijft volledig democratisch gelegitimeerd, want het staat op de I en M-begroting.
Als de Kamer op enig moment vindt dat het anders moet,
kan de Kamer dat dus met de bewindspersoon van I en M
bespreken. Vervolgens gaat het naar de vervoerregio. Dat
is gewoon een gemeenschappelijke regeling, waar volgens
de Wet gemeenschappelijke regelingen wordt besloten over
hoe het ter plekke intern wordt ingevuld. Ik vind het daarom
allereerst fatsoenlijk democratisch gelegitimeerd, maar
bovendien op basis van de praktijk van het lokale bestuur
— we weten namelijk hoe de diverse gemeenten hierover
denken — en de praktijk van het openbaar vervoer. Ik zou
dus zeggen: laten we pragmatisch blijven, laten we dit zo
doen. Ik kijk nu naar mevrouw Van Toorenburg, die zei dat
ze nog een knoop moest doorhakken, maar ook naar de
partijen die liever hebben dat die amendementen worden
aangenomen. Ik ga niet al die partijen noemen, maar ik
snap het wel als ze zeggen dat ze liever hebben dat die
amendementen worden aangenomen. Er zal een stemming
over volgen, en daarin moet de Kamer zich hier dan maar
over uitspreken. Mochten ze het echter niet halen, dan hoop
ik dat die partijen er nog eens over willen nadenken. Ga
nog eens praten met de wethouders van de grote steden,
die hier ook sterke argumenten voor hebben. De colleges
zijn inmiddels ook van een andere samenstelling dan
voorheen. Er zitten dus misschien weer andere mensen. Ik
heb niet de indruk dat de opvattingen daar sterk zijn veranderd. Men is daar een groot voorstander van. De Kamer
moet uiteraard naar de amendementen kijken en erover
stemmen op een wijze die zij verstandig acht. Maar ik wil
wel een beroep op de Kamer doen om het al dan niet geamendeerde wetsvoorstel serieus in overweging te nemen.

ders van de omliggende gemeenten van die grote steden
praat? De minister kent het CDA. Het gaat mij niet alleen
om die grote steden. Ik hoor ook geluiden van de gemeenten eromheen. Die zijn voor een deel echt lovend, maar er
zijn ook gemeenten die denken dat zij bijna wel moeten.
Kan de minister daar nog even kort op ingaan?
Minister Plasterk:
Die aanvulling is terecht. Niet alleen de opvatting van de
besturen van de grote steden is relevant, maar ook die van
alle gemeenten die in de regio liggen. Met mevrouw Van
Toorenburg zie ik dat vele gemeenten lovend zijn. Natuurlijk
zijn er aarzelingen. Als je accepteert dat het om één
samenhangend netwerk van openbaarvervoersverbindingen
gaat, dan moet je dat in zijn samenhang aan de burgers
aanbieden. Dan kun je natuurlijk altijd een situatie krijgen
dat van die 24 gemeenten er één is die zegt dat zij het toch
weer anders wil. Dat kun je ook niet oneindig blijven doen.
Op een gegeven moment moet er dus wel ergens een knoop
worden doorgehakt, maar dat is altijd zo.
We kunnen het op die manier inrichten. Daarbij spreken de
gemeenten uiteindelijk samen uit dat het zo maar moet
gebeuren. Daarbij kan de besluitvorming volgens de Wet
op de gemeenschappelijke regelingen gebeuren. Daarbij
kan de Tweede Kamer, die natuurlijk altijd gewoon de I en
M-subsidie op de begroting heeft staan, met de staatssecretaris in gesprek treden als zij meent dat er sprake is van
misstanden. Die verwacht ik overigens niet, maar dat zou
altijd kunnen. Als wij het nu zo inrichten, dan zou ik toch
willen bepleiten dat de woordvoerders het wellicht met een
positief advies aan de fracties voorleggen.
De algemene beraadslaging wordt gesloten.
De voorzitter:
Wij stemmen vannacht over de amendementen, het wetsvoorstel en de motie. Ik heb dat de minister beloofd en we
gaan dat ook zo doen, tenzij de Kamer daar natuurlijk op
enig moment anders over denkt. Dat voorbehoud moet ik
wel maken.

Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Ik zal het kort houden, maar dat is precies het punt waar ik
op aansla. De minister zegt: praat nog eens met de wethouders van de grote steden. Maar wat als ik met de wethou-

Tweede Kamer

Afschaffing plusregio's

3 juli 2014
TK 102

102-13-18