Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

34 000 IX

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Financiën (IXB) en de
begrotingsstaat van Nationale Schuld (IXA) voor
het jaar 2015

Nr. 30

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 26 augustus 2015
De vaste commissie voor Financiën heeft een aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Staatssecretaris van Financiën over de brief van
1 juni 2015 over Fiscale moties en toezeggingen Tweede Kamer
(Kamerstuk 34 000 IX, nr. 28)
De vragen en opmerkingen zijn op 17 juni 2015 aan de Staatssecretaris
van Financiën voorgelegd. Bij brief van 25 augustus 2015 zijn de vragen
beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Duisenberg
De adjunct-griffier van de commissie,
Van den Eeden

kst-34000-IX-30
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IX, nr. 30

1

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de VVD
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de brief. De
leden lezen met belangstelling de stappen die de Staatssecretaris heeft
genomen in het kader van de motie Neppérus c.s. in het kader van het
Verdrag tussen het Koninkrijk der Nederlanden en de Verenigde Staten
van Amerika tot verbetering van de internationale naleving van de
belastingplicht en de tenuitvoerlegging van de Foreign Account Tax
Compliance Act (het FATCA-verdrag). Zij hebben nog de volgende vragen.
In de brief staat dat de Amerikaanse Belastingdienst een website heeft
gemaakt waarop een overzicht is gepubliceerd met veel gestelde vragen
voor mensen die niet in de VS wonen maar wel Amerikaans staatsburger
zijn. Deelt de Staatssecretaris de mening dat Nederlanders met een
dubbele nationaliteit, die nog nooit iets van de Amerikaanse Belastingdienst hebben gehoord, betere informatievoorziening horen te krijgen
aangezien er nu verwarring ontstaat over de belastingaangifte in
Amerika? Is de Staatssecretaris bereidt de Amerikaanse Belastingdienst te
contacten en aan te sporen om een betere informatievoorziening tot stand
te brengen? Ook wat betreft het voorkomen van dubbele belastingheffing.
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de PvdA
De leden van de PvdA-fractie danken de Staatssecretaris voor het
uitgebreide commentaar op de verschillende moties en toezeggingen van
de afgelopen tijd. Zij hebben hierbij enkele vragen.
De leden van de PvdA-fractie zijn tevreden met de voortgang van het
kabinet met betrekking tot het opnemen van anti-misbruikbepalingen in
belastingverdragen met ontwikkelingslanden. De voortgang die wordt
geboekt is bemoedigend, het nieuwe belastingverdrag met Malawi is hier
een voorbeeld van. De leden van de PvdA-fractie vragen de Staatssecretaris van Financiën en de Minister van Buitenlandse Zaken dan ook dit
beleid met nog meer voortvarendheid voort te zetten.
Verschillende moties gaan over de rol die Nederland moet spelen in de
strijd tegen belastingontwijking. De leden van de PvdA-fractie constateren
met tevredenheid dat de Staatssecretaris deze handschoen heeft
opgepakt, en dat Nederland zich inmiddels roert aan de vele tafels waar
dit onderwerp wordt behandeld. De overeenkomst tot automatisch
uitwisselen van rulings met Duitsland kan als blauwdruk dienen voor
brede invoering in Europa. De leden van de PvdA-fractie zijn dan ook
tevreden dat de Staatssecretaris de Europese plannen hiertoe ondersteunt. Daarbij moet wat betreft de leden van de PvdA-fractie goed gelet
worden op de uitvoering. Het kan niet zo zijn dat staatssubsidies en
onderhandse fiscale afspraken tussen overheden en bedrijven buiten
schot blijven. De leden van de PvdA-fractie vragen de Staatssecretaris hoe
hij denkt dat dit voorkomen kan worden en of hij dit standpunt steunt.
De leden van de PvdA-fractie kunnen zich voorts vinden in het tijdsschema met betrekking tot nog openstaande moties en toezeggingen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de SP
De leden van de SP-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
brief inzake fiscale moties en toezeggingen. Deze leden hebben hier
enkele vragen over.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IX, nr. 30

2

Allereerst vragen de leden van de fractie van de SP in hoeverre ontwikkelingslanden plannen van de OESO kunnen bijstellen, indien deze volgens
de ontwikkelingslanden niet voldoen om belastingontwijking en/of
grondslaguitholling effectief tegen te gaan. Kunnen zij voorstellen
blokkeren dan wel aanpassen? Hoe wordt gegarandeerd dat hun
opvattingen niet terzijde worden geschoven? Zijn ontwikkelingslanden
individueel uitgenodigd om deel te nemen aan de besprekingen of alleen
in groepsverband via bijvoorbeeld internationale organisaties? In
hoeverre is er sprake is van gelijkwaardigheid wanneer de ene partij wel
en de andere geen stemrecht heeft?
De leden van de SP-fractie hebben tevens vragen over de aangenomen
motie Klaver en Merkies over de kopgroep tegen belastingontwijking. In
de brief geeft de Staatssecretaris aan dat de belangen van Nederland en
de kopgroep niet noodzakelijkerwijs parallel lopen. Kan worden uitgelegd
wat hiermee wordt bedoeld? Welke belangen bedoelt de Staatssecretaris?
Waar lopen deze niet parallel? Sluit Nederland zich aan bij de kopgroep?
Genoemde leden van de SP-fractie vragen de Staatssecretaris enige
helderheid te verschaffen over de tabel die weergeeft hoeveel investeringen op jaarbasis door Nederlandse bedrijven worden gedaan in
ontwikkelingslanden waarmee Nederland een belastingverdrag heeft. In
hoeverre geeft deze tabel nu een onderscheid weer tussen investeringen
door Nederlandse bedrijven en bedrijven die via Nederland investeren?
Kan dat onderscheid worden gemaakt? Staat de investeringsstroom per
jaar op transactiebasis grofweg gelijk aan de investeringen die door
Nederlandse bedrijven worden gedaan? En staat de waarde van de
gecumuleerde investeringen ongeveer gelijk aan de investeringen die zijn
gedaan door bedrijven die via Nederland investeren? Zo nee, hoe moeten
de leden deze tabel lezen, vragen zij de Staatssecretaris?
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van het CDA
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de brief over de
fiscale moties en toezeggingen. Deze leden hebben hier nog enkele
vragen over.
De leden van de CDA-fractie lezen dat de AFM acht klachten heeft
gekregen over het beëindiging van de dienstverlening aan burgers met de
Amerikaanse nationaliteit. Waarom vormden deze meldingen voor de
AFM geen aanleiding om een (beperkt) verder onderzoek te doen? Op
welke wijze zijn deze burgers verwezen naar andere banken die wel
diensten verlenen aan Amerikaanse staatsburgers? Zijn er door de AFM
momenteel andere problemen gesignaleerd bij de uitvoering van de
FATCA-wetgeving?
De leden van de CDA-fractie betreuren het dat de Staatssecretaris geen
mogelijkheden ziet om de administratieve lasten te beperken bij de
Vpb-plicht voor overheidsbedrijven waar het gaat om lichamen met
(voornamelijk) vrijgestelde activiteiten. Is er een nieuwe raming van de
verwachte opbrengst van de Vpb-plicht voor overheidsbedrijven en van
de verwachte administratieve lasten?
De leden van de CDA-fractie zijn verbaasd dat in de brief niet wordt
ingegaan op de tax gap. Kan de Staatssecretaris meer duidelijkheid geven
over de voortgang van het onderzoek naar de tax gap, zowel bottom-up
als top-down? Deze leden achten dit meer dan ooit van belang, nu het een
belangrijke maatstaf is in het rapport over de hervorming van de
Belastingdienst.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IX, nr. 30

3

Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de PVV
Internationaal fiscaal beleid
«Minister Ploumen heeft op 4 maart jl. een overeenkomst met de OESO
ondertekend om de actieve deelname van ontwikkelingslanden in het
Base Erosion & Profit Shifting (BEPS)-project met technische en financiële
ondersteuning te faciliteren. Nederland zet daarom actief in op het
verlenen van technische assistentie aan ontwikkelingslanden. Dat doet
Nederland zowel bilateraal als via multilaterale programma’s van
bijvoorbeeld de OESO. Ik beschouw de motie hiermee als afgedaan.»
Van welke begroting wordt deze technische en financiële ondersteuning
gefaciliteerd?
De leden van de fractie van de PVV benadrukken dat er vanuit Nederland
bij de Commissie moet worden aangedrongen om af te zien van richtlijnvoorstellen met maatregelen in het kader van belastingontwijking en
belastingfraude. Er worden al maatregelen in het kader van de G20 en het
OESO-BEPS-project op dat gebeid uitgewerkt. En dat Nederland al
helemaal geen medewerking te verlenen aan de Europese vennootschapsbelasting, waar nu door de heer Juncker weer nadruk op wordt gelegd in
het kader van belastingontwijking en belastingfraude.
Nederland moet maar weer eens opkomen voor haar eigen belangen
binnen Europa en niet telkens het braafste jongetje van de klas willen zijn.
Vpb-plicht overheidsondernemingen
In de brief staat de volgende passage: «Overigens merk ik op dat ik in
overleg met de medeoverheden, ten behoeve van de implementatie,
constructief zal blijven bezien of er maatregelen genomen kunnen worden
die de administratieve lasten verder zouden kunnen verlagen.»
Deze passage verwijst naar een spanningsveld tussen wetsuitvoering en
het verlagen van de administratieve lasten. Zou u dit nader kunnen
toelichten en met een concreet voorbeeld kunnen verduidelijken?
Effect hanteren brutoinkomen op toeslagen
Kunt u aangeven wat het effect is van de diverse ondernemersaftrekken
en de MKB-winstsvrijstelling op de diverse toeslagen. Klopt het dat een
ZZP’er hierdoor hogere toeslagen krijgt dan een werknemer in een
vergelijkbare situatie?
Fiscaal gedreven emigratie van aanmerkelijkbelanghouders
Kan de Staatssecretaris in het kader van de motie van de leden Groot en
Bashir, waarin verzocht is om een aantal maatregelen te onderzoeken
waardoor belastingontwijking door fiscaal gedreven emigratie van
aanmerkelijkbelanghouders kan worden tegengegaan, in gaan op de rol
van Europese regelgeving op dit terrein en dan in het bijzonder de
vrijheden uit het EU-verdrag (de vervanger van de door de Nederlandse
burger verworpen Europese Grondwet)?
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van D66
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de brief. Zij
hebben hierover een vraag. De leden van de D66-fractie vragen wanneer
het overleg met de Vereniging Hogescholen en de MBO-raad naar
verwachting wordt afgerond. Ook vragen zij of de verwachte uitkomst van
dit overleg is, dat er een modelovereenkomst komt die onder de Wet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IX, nr. 30

4

deregulering arbeidsrelaties een goedkeuring krijgt van de Belastingdienst, of dat het overleg op een andere uitkomst is gericht.
Vragen en opmerkingen van het lid Van Vliet
Het lid Van Vliet heeft kennisgenomen van de brief van de Staatssecretaris
en heeft nog een tweetal vragen:
Fiscaal gedreven emigratie van aanmerkelijkbelanghouders
Inzake de fiscaal gedreven emigratie van aanmerkelijkbelanghouders, stelt
u in de brief dat het onderzoek naar de in de motie genoemde maatregelen op dit moment loopt. Zijn er volgens de Staatssecretaris ook andere
maatregelen die niet in de motie worden genoemd maar die wel zouden
kunnen bijdragen aan tegengaan van fiscaal gedreven emigratie van
aanmerkelijkbelanghouders?
Stelselherziening
Kan de Staatssecretaris aangeven of het schrappen van vrijstellingen,
aftrekposten en/of kortingen in box 1, 2 en 3, kan leiden tot uitvoeringsproblemen bij de Belastingdienst? Kan de Staatssecretaris bevestigen dat
het schrappen van faciliteiten altijd leidt tot vereenvoudiging en dat dit
dus ook onder de huidige omstandigheden geen uitvoeringsproblemen
zal gaan opleveren? Kunt u voorts een toelichting geven op uw uitspraak
dat zelfs het «draaien aan tariefknoppen» onder de huidige omstandigheden al tot uitvoeringsproblemen kunnen leiden. Immers, als dat zo is,
dan wordt het Belastingplan 2016 wel heel erg kort.
II Reactie van de Staatssecretaris van Financiën
Ik heb met belangstelling kennisgenomen van de vragen en opmerkingen
van de fracties van de VVD, de PvdA, de SP, het CDA, de PVV, D66 en het
lid Van Vliet. Ik houd bij de beantwoording van de vragen zo veel mogelijk
de volgorde van de vragen en opmerkingen aan zoals die aan mij zijn
voorgelegd, met dien verstande dat gelijkluidende of in elkaars verlengde
liggende vragen tezamen zijn beantwoord. Voor zover de vraag in een
andere paragraaf is beantwoord, is op de oorspronkelijke plaats van de
vraag in het verslag een verwijzing opgenomen naar het onderdeel waar
die vraag is beantwoord.
1. Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de VVD
De leden van de fractie van de VVD vragen of ik de mening deel dat
Nederlanders met een dubbele nationaliteit, die nog nooit iets van de
Amerikaanse Belastingdienst hebben gehoord, betere informatievoorziening horen te krijgen over de belastingaangifte in Amerika. Ook vragen
genoemde leden of ik bereid ben hierover contact op te nemen met de
Amerikaanse Belastingdienst. De Verenigde Staten (VS) hebben een
belastingsysteem waarbij mensen met een Amerikaans staatsburgerschap
in de VS fiscale verplichtingen hebben, ook al hebben zij verder geen
enkele band met de VS. Ik begrijp dat Nederlanders met een dubbele
nationaliteit moeite hebben om in de VS aan de fiscale verplichtingen te
kunnen voldoen, bijvoorbeeld omdat het lastig is een Amerikaans
BSN-nummer te verkrijgen. Ik benadruk dat het de verantwoordelijkheid
van de belastingplichtige zelf is en blijft om in de VS, of in elk ander land,
aan de fiscale verplichtingen te voldoen. De vraag welke burgers
belastingplichtig zijn onder Amerikaanse regelgeving, was niet aan de
orde bij het FATCA-verdrag. Iedere staat bepaalt zelf wie zijn belastingplichtigen zijn. De Verenigde Staten hebben de belastingplicht gebaseerd

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IX, nr. 30

5

op nationaliteit. Ik begrijp dat het nadelige gevolgen kan hebben voor
deze groep belastingplichtigen en ik zal onderzoeken of een aantal veel
voorkomende problemen met aanvullende informatievoorziening kan
worden opgelost, waardoor deze groep Nederlanders beter aan Amerikaanse fiscale verplichtingen kunnen voldoen
2. Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de PvdA
De leden van de fractie van de PvdA geven aan dat de overeenkomst tot
automatisch uitwisselen van rulings met Duitsland als blauwdruk kan
dienen voor brede invoering in Europa. Deze leden zijn dan ook tevreden
dat ik de Europese plannen hiertoe ondersteun. Daarbij moet wat hen
betreft goed gelet worden op de uitvoering. De leden van de fractie van de
PvdA menen dat het niet zo kan zijn dat in het kader van de strijd tegen
belastingontwijking, staatssubsidies en onderhandse fiscale afspraken
tussen overheden en bedrijven buiten schot blijven. Zij vragen hoe ik denk
dat dit voorkomen kan worden en of ik dit standpunt steun. Het kabinet
deelt het standpunt van de leden van de fractie van de PvdA. De aanpak
van staatssubsidies ligt bij de Europese Commissie die onderzoek doet
naar staatssteun. Gezien het aantal lopende zaken, kan geconcludeerd
worden dat de Commissie haar taak serieus uitvoert. Het aanpakken van
onderhandse fiscale afspraken wordt uitgewerkt in het voorstel van de
Commissie om informatie over rulings op automatische basis uit te
wisselen. Het kabinet steunt dit voorstel omdat de transparantie hierdoor
wordt verbeterd.
3. Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de SP
De leden van de fractie van de SP vragen of ontwikkelingslanden
individueel zijn uitgenodigd om deel te nemen aan de besprekingen
inzake het Base Erosion & Profit Shifting (BEPS)-project of dat ze alleen in
groepsverband zijn uitgenodigd. De leden van de fractie van de SP vragen
tevens of sprake is van gelijkwaardigheid bij de besluitvorming en in
hoeverre de ene partij wel en de andere geen stemrecht heeft. De leden
van de fractie van de SP vragen ook in hoeverre ontwikkelingslanden
voorstellen kunnen bijstellen, blokkeren of aanpassen indien deze plannen
niet effectief zijn in het tegengaan van belastingontwijking en/of grondslaguitholling. Tot slot vragen de leden van de fractie van de SP hoe
gegarandeerd wordt dat de opvattingen van ontwikkelingslanden niet
terzijde worden geschoven. De OESO heeft op verzoek van de G20 een
strategie ontwikkeld waarbij ontwikkelingslanden direct input kunnen
geven op het BEPS-project. Hierbij heeft de OESO ontwikkelingslanden
van verschillende regio’s en van verschillende welvaartsniveaus zowel
individueel als op groepsniveau (in regionale vertegenwoordigende
organen) actief benaderd om deel te nemen aan de BEPS-besprekingen en
plaats te nemen in het Committee on Fiscal Affairs (CFA), het hoogste
besluitvormende orgaan over belastingaangelegenheden binnen OESO.
Meer dan tachtig niet OESO-landen zijn geconsulteerd gedurende het
BEPS-project en veertien ontwikkelingslanden nemen deel in de CFA en in
diverse BEPS-werkgroepen. Daarnaast worden regionale vertegenwoordigende organen van ontwikkelingslanden ook gehoord. Deze organen
nemen deel in het CFA. Ook worden meerdere regionale bijeenkomsten
gefaciliteerd waaraan ontwikkelingslanden kunnen deelnemen om input
te leveren voor het BEPS-project. Ontwikkelingslanden zijn derhalve nauw
betrokken bij de discussies en besluitvorming in het BEPS-project en
nemen daaraan deel op gelijke voet met OESO-leden. Zij hebben daarmee
zonder twijfel invloed op de uitkomsten van het BEPS-project en op het al
dan niet «bijstellen» van de voorstellen. Wat de officiële besluitvorming
betreft, hebben de veertien ontwikkelingslanden die in de CFA plaatsnemen hetzelfde stemrecht als de OESO-leden en hun stem telt even

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IX, nr. 30

6

zwaar als een stem van een OESO-land. De besluitvorming in de CFA
vindt plaats op basis van consensus en elk land kan in principe deze
consensus «doorbreken». De stem of de mening van ontwikkelingslanden
kan daarmee niet zomaar terzijde worden geschoven. Om ontwikkelingslanden verder te ondersteunen in het tegengaan van belastingontwijking
en grondslaguitholling, ontwikkelt de OESO ook praktische handleidingen
over de BEPS-uitkomsten om zeker te stellen dat ontwikkelingslanden niet
alleen een stem hebben bij de besluitvorming, maar ook daadwerkelijk de
BEPS-uitkomsten kunnen implementeren. Bij de beoordeling van de
betrokkenheid van ontwikkelingslanden in het BEPS-project, moet
overigens niet uit het oog worden verloren dat ontwikkelde landen en
ontwikkelingslanden veelal dezelfde belangen hebben bij het beschermen
van hun belastinggrondslag en dus bij het succes van BEPS.
De leden van de fractie van de SP hebben vragen over de aangenomen
motie Klaver en Merkies over de kopgroep tegen belastingontwijking.1 Zij
willen graag uitleg over de zin dat de belangen van Nederland en de
kopgroep niet noodzakelijkerwijs parallel lopen en vragen of Nederland
zich wel aansluit bij de kopgroep. Ik kan de leden van de fractie van de SP
verzekeren dat Nederland zich aansluit bij de kopgroep en zich actief
inspant om belastingontwijking tegen te gaan. In dit kader vindt het
kabinet het belangrijk dat maatregelen tegen belastingontwijking en
belastingfraude in juridisch bindende instrumenten (hard law) worden
vastgelegd, zodat naleving ervan juridisch kan worden afgedwongen en
een gelijk speelveld binnen de EU kan worden gewaarborgd. Andere
lidstaten zijn van mening dat ook via «gentlemen’s agreements» (soft law)
maatregelen getroffen kunnen worden. Deze afspraken worden over het
algemeen niet openbaar gemaakt. In het kader van transparantie en
hierboven genoemde argumenten geeft het kabinet de voorkeur aan
juridisch bindende instrumenten.
De leden van de fractie van de SP vragen mij om verduidelijking van de
tabel die weergeeft hoeveel investeringen op jaarbasis door Nederlandse
bedrijven worden gedaan in ontwikkelingslanden waarmee Nederland een
belastingverdrag heeft. Zij vragen in hoeverre deze tabel een onderscheid
weergeeft tussen investeringen door Nederlandse bedrijven en bedrijven
die via Nederland investeren en of dit onderscheid kan worden gemaakt.
Deze tabel maakt geen onderscheid tussen investeringen door Nederlandse bedrijven en bedrijven die via Nederland investeren. De genoemde
investeringen worden allemaal gepleegd vanuit in Nederland gevestigde
ondernemingen. Onder investeringen wordt hier verstaan het aankopen,
opzetten of uitbreiden van een buitenlandse onderneming en het
verstrekken van leningen aan verbonden buitenlandse ondernemingen.
Voorts vragen de leden van de fractie van de SP of de investeringsstroom
per jaar op transactiebasis grofweg gelijk staat aan de investeringen die
door Nederlandse bedrijven worden gedaan en daarnaast of de waarde
van de gecumuleerde investeringen gelijk staat aan investeringen die zijn
gedaan door bedrijven die via Nederland investeren. De investeringsstroom per jaar betreft nieuwe investeringen door Nederlandse bedrijven
en bedrijven die via Nederland investeren. De waarde van de gecumuleerde investeringen die door Nederlandse bedrijven en bedrijven die via
Nederland investeren zijn gedaan, is gelijk aan de huidige waardering van
alle al eerder gedane investeringen en nieuwe investeringen. Deze
voorraad muteert als gevolg van nieuwe investeringen en herwaarderingen van al eerder gedane investeringen (onder meer als gevolg van
afschrijvingen, winst en winstuitkeringen) en als gevolg van aflossingen
op leningen.

1

Kamerstuk 31 066, nr. 221.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IX, nr. 30

7

4. Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van het CDA
Internationaal fiscaal beleid
De leden van de fractie van het CDA vragen waarom de meldingen over
het beëindigen van de dienstverlening aan burgers met de Amerikaanse
nationaliteit voor de Autoriteit Financiële Markten (de AFM) geen
aanleiding vormden om (beperkt) verder onderzoek te doen en op welke
wijze deze burgers zijn verwezen naar andere banken die wel diensten
verlenen aan Amerikaanse staatsburgers. Voorts vragen de leden van de
fractie van het CDA of er door de AFM andere problemen gesignaleerd
zijn bij de uitvoering van de Foreign Account Tax Compliance Act (FATCA).
De AFM heeft mij bericht dat er meerdere redenen een rol hebben
gespeeld bij de afweging tot het wel of niet doen van verder onderzoek
naar de klachten. De contractuele relatie tussen een financiële instelling
en een cliënt, alsmede eventuele beëindiging daarvan, wordt in eerste
instantie gezien als een privaatrechtelijke relatie met de daaruit voortvloeiende zorgplicht en de contractuele afspraken die zijn gemaakt. Indien
een cliënt van mening is dat opzegging in strijd is met de genoemde
regels, dan kan de cliënt hierop reclameren bij de financiële instelling en
kan hij zich bij een negatief resultaat wenden tot het Klachteninstituut
Financiële Dienstverlening (het KiFID). Voorts speelt een rol dat het niet
aan de AFM is om te beoordelen of er sprake is van discriminatie, deze
beoordeling is aan het College voor de Rechten van de Mens. Eveneens is
van belang dat uit de betreffende signalen niet is gebleken dat er sprake
was van onzorgvuldige dienstverlening. Voor de AFM is het van belang
dat financiële ondernemingen gedurende de gehele klantrelatie
zorgvuldig omgaan met hun klanten. Waar de AFM signalen krijgt dat het
beëindigen van de relatie niet zorgvuldig gebeurt, bijvoorbeeld omdat
klanten schade ondervinden, kan dit voor de AFM aanleiding zijn om
nadere vragen te stellen aan de betreffende financiële onderneming.
Sinds de eerdere beantwoording van de vragen van de Eerste Kamer
hierover,2 zijn er geen nieuwe ontwikkelingen geweest die ervoor zorgen
dat de AFM nu wel reden ziet tot het doen van verder onderzoek naar de
klachten. De Nederlandse Vereniging van Banken (de NVB) heeft op de
website onder Vragen en Antwoorden over de FATCA aangegeven dat er
voldoende mogelijkheden zijn om bij banken in Nederland te bankieren. In
mijn brief van 1 juni jl. over fiscale moties en toezeggingen3 heb ik verder
aangegeven dat als Amerikaanse staatsburgers vragen hebben over het
aanbieden van verschillende bankdiensten door banken in Nederland, zij
zich altijd kunnen wenden tot de NVB. Tot slot heb ik de AFM gevraagd of
er andere problemen zijn gesignaleerd bij de uitvoering van de FATCAwetgeving. De AFM heeft mij desgevraagd laten weten dat dit niet het
geval is.
Vpb-plicht overheidsondernemingen
De leden van de fractie van het CDA vragen of er een nieuwe raming van
de verwachte opbrengst van de Vpb-plicht voor overheidsondernemingen
en van de verwachte administratieve lasten is. Er is geen aanleiding
geweest voor het kabinet om de ramingen van het wetsvoorstel Wet
modernisering vennootschapsbelastingplicht voor overheidsondernemingen te wijzigen. Er zijn daarom geen nieuwe ramingen met betrekking
tot de te verwachten budgettaire opbrengst en administratieve lasten.
Indien nieuwe wijzigingen in de wet aangebracht zouden worden, dan zal
het kabinet daar afzonderlijk het budgettaire effect en de administratieve
lasten van in kaart brengen.
2
3

Kamerstuk 33 985, nr. B.
Kamerstuk 34 000 IX, nr. 28.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IX, nr. 30

8

Tax gap
De leden van de fractie van het CDA zijn verbaasd dat in de brief niet
wordt ingegaan op de tax gap. Zij vragen om meer duidelijkheid over de
voortgang van het onderzoek naar de tax gap, zowel bottom-up als
top-down. Tijdens het algemeen overleg Belastingdienst van 8 oktober
2014 is veel aandacht besteed aan het onderwerp «tax gap».4 Zoals ik
destijds uiteen heb gezet, zet de Belastingdienst bij dit onderwerp vol in
op de microbenadering, dat wil zeggen het bepalen van een deel van de
tax gap. Het gaat dan om het nalevingstekort onder de bij de Belastingdienst bekende belastingplichtigen. Op basis van steekproeven en
data-analyse wordt bepaald wat bij verschillende doelgroepen de mogelijk
gemiste opbrengsten zijn. Deze aanpak geeft weliswaar geen inzicht in
activiteiten die buiten de reguliere waarneming vallen of illegaal zijn
(non-observed economy), maar is preciezer, biedt een beter handelingsperspectief en maakt duidelijker waar een nalevingstekort bestaat
dan een macroaanpak. Bij de macro-economische methode zijn statistisch
gezien vraagtekens te zetten bij nauwkeurigheid en betrouwbaarheid. Er
kan slechts sprake zijn van grofmazige schattingen, onder andere
vanwege arbitraire aannames over de omvang van de non observed
economy die door de Belastingdienst niet te schatten valt. In de tweede
plaats biedt een macro-economische benadering geen handvatten voor
verdere actie in de handhaving omdat er geen sprake is van enigerlei
verbijzondering naar oorzaken en/of doelgroepen. In de Investeringsagenda5 zijn in de vorm van business cases voorstellen gedaan om de tax
gap te verminderen. In de Activiteitenkalender die is meegestuurd met de
Investeringsagenda, zijn deze plannen verder toegelicht. De Belastingdienst verwacht door het toepassen van «predictive modelling» een
hogere trefkans in het toezicht te realiseren. Ook is geëxperimenteerd met
modellen die aangeven of het waarschijnlijk is dat een aangifte een
correctie bevat en van welke omvang. Dat stelt de Belastingdienst in staat
om in de behandeling bij het toezicht te kiezen voor de aangiften met een
hoger fiscaal belang. Verder is er een separate business case gemaakt
voor het dynamisch invorderen.6 Tot slot blijkt dat door het centraliseren
van gegevens en het koppelen van deze gegevens, fraudedetectie een
stuk effectiever kan. Het toepassingsgebied van deze technieken is MKB
en Particulieren. Het geheel aan maatregelen zal leiden tot een lagere tax
gap. Naar verwachting zal het effect oplopen tot structureel zo’n driekwart
miljard euro. Hiermee is naar mijn mening ook voldaan aan hetgeen in de
motie van het lid Omtzigt c.s. wordt gevraagd.7
5. Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de PVV
Internationaal fiscaal beleid
De leden van de fractie van de PVV vragen van welke begroting de
technische en financiële ondersteuning aan ontwikkelingslanden om deel
te kunnen nemen aan het Base Erosion & Profit Shifting (BEPS)-project
wordt gefaciliteerd. Verschillende OESO-landen dragen bij aan een
technische assistentiefaciliteit van het OESO Tax and Development
programma om ontwikkelingslanden technisch en waar nodig logistiek te
ondersteunen en de regionale bijeenkomsten voor ontwikkelingslanden in
4

Kamerstuk 31 066, nr. 222.
Kamerstuk 31 066, nr. 236.
6
Afgelopen jaar is het Dynamisch Monitoren in de incasso geïntroduceerd. Deze techniek zorgt
ervoor dat in een vroegtijdig stadium een koppeling gelegd kan worden tussen openstaande
vorderingen en concrete verhaalsmogelijkheden. Hierdoor is de Belastingdienst in staat om
vorderingen eerder en efficiënter op te pakken (omdat men dan al weet dat er een verhaalsmogelijkheid is) en genereert de Belastingdienst ook meer kasopbrengsten.
7
Kamerstuk 31 066, nr. 144.
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IX, nr. 30

9

het kader van het BEPS-project te faciliteren. Daarnaast is deze faciliteit
ook bedoeld om samen met ontwikkelingslanden technische handleidingen op te stellen, die ontwikkelingslanden moeten helpen de in het
kader van BEPS overeengekomen maatregelen toe te kunnen passen in
hun strijd tegen belastingontwijking. Nederland is één van de
OESO-landen die een bijdrage levert aan deze technische assistentiefaciliteit van het OESO Tax and Development programma. Deze ondersteuning vanuit Nederland aan ontwikkelingslanden wordt uit de
begroting van het Ministerie van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking betaald.
Vpb-plicht overheidsondernemingen
De leden van de fractie van de PVV vragen naar het spanningsveld dat kan
ontstaan tussen het op constructieve wijze komen tot de uitvoering van de
Wet modernisering Vpb-plicht voor Overheidsondernemingen en de
beperking van de administratieve lasten.
Overheidsondernemingen die per 1 januari 2016 belastingplichtig worden
dienen aan wettelijke verplichtingen te voldoen, zoals het bijhouden van
een administratie waaruit ook de «fiscale cijfers» gerapporteerd worden.
Voor de (omvang van de) belastingplicht dient een direct overheidslichaam of een overheidsstichting of -vereniging te beoordelen met welke
activiteiten een of meerdere onderneming(en) worden gedreven. De
uitkomst van deze beoordeling is afhankelijk van de feiten en omstandigheden. Voor bepaalde activiteiten kan echter al op voorhand met enige
mate van zekerheid worden aangenomen dat hiermee geen onderneming
wordt gedreven omdat niet aan de relevante criteria is voldaan, dan wel
dat – omdat sprake is van een overheidstaak waarmee niet in concurrentie
wordt getreden – er een wettelijke vrijstelling van toepassing is. Zo is dat
bijvoorbeeld het geval bij de afgifte van identiteitsbewijzen. Immers,
mocht hiermee al een onderneming worden gedreven, dan is op basis van
de Wet op de vennootschapsbelasting 1969 (Wet Vpb 1969) de vrijstelling
voor overheidstaken van toepassing. Effectief zal er in die gevallen naar
verwachting nooit vennootschapsbelasting verschuldigd zijn over die
activiteit. Onder andere in het kader van het beperken – daar waar
mogelijk – van de extra administratieve lasten heb ik daarom in mijn brief
van 18 december 20148 een lijst opgenomen met activiteiten waarvan op
dit moment in zijn algemeenheid aangenomen kan worden dat op basis
van de Wet Vpb 1969 daarover geen vennootschapsbelasting hoeft te
worden betaald. Zoals ik al eerder heb aangegeven9 kan deze lijst tijdens
het implementatietraject worden uitgebreid met activiteiten waarvan
evident is dat hiermee in zijn algemeenheid op basis van de Wet Vpb 1969
geen onderneming wordt gedreven. Deze lijst zal echter naar verwachting
beperkt blijven. De feiten en omstandigheden blijven immers bepalend.
Volledigheidshalve wil ik nog opmerken dat er door de Samenwerking
Vennootschapsbelasting Lokale Overheden (SVLO) binnen de kaders van
de wet- en regelgeving producten worden gemaakt die overheidslichamen
ondersteunen bij de implementatie van de wetgeving en daarmee naar
verwachting ook de administratieve lastenverzwaring beperken. Zo heeft
de SVLO de «Handreiking ten behoeve van de invoering van de Vennootschapsbelasting»,10 de «Notitie deelname aan het economisch verkeer»,11
en de «Vierde Nieuwsbrief SVLO»12 inclusief de Notitie «Duiding begrip
8

Kamerstuk 34 003, nr. 13, blz. 1 en 2.
Kamerstuk 34 003, D, blz. 24 en 25.
10
http://www.vng.nl/onderwerpenindex/belastingen/rijksbelastingen/publicaties/handreiking-tenbehoeve-van-de-invoering-van-de-vennootschapsbelasting-vpb.
11
http://www.vng.nl/onderwerpenindex/belastingen/rijksbelastingen/publicaties/notitiedeelname-aan-het-economisch-verkeer.
12
http://www.vng.nl/onderwerpenindex/belastingen/rijksbelastingen/nieuws/vierde-nieuwsbriefsvlo-over-vpb.
9

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IX, nr. 30

10

«activiteit», het «Afbakeningsschema» alsmede de «Oplegnotitie
afbakeningsschema» gepubliceerd.
Effect hanteren brutoinkomen op toeslagen
Naar aanleiding van de in de brief geschetste effecten van het hanteren
van een «brutoinkomen» voor de toeslagen vragen de leden van de fractie
van de PVV wat de effecten zijn van de diverse ondernemersfaciliteiten en
de MKB-winstvrijstelling op de toeslagen. Zij vragen of het klopt dat een
zzp’er hierdoor hogere toeslagen krijgt dan een werknemer in een
vergelijkbare situatie. Ongeveer een derde deel van het totale budgettaire
effect van € 785 miljoen zoals genoemd in de brief is toerekenbaar aan de
zelfstandigenaftrek en de MKB-winstvrijstelling. Het bedrag van € 785
miljoen is het totaaleffect van alle aftrekposten op de toeslagen. De
bedragen die bij de verschillende aftrekposten horen zijn niet optelbaar,
daarom is hier geen exact bedrag opgenomen.
Het is verder inderdaad zo dat in de huidige situatie een IB-ondernemer
met eenzelfde brutoinkomen (voor toepassing van ondernemersfaciliteiten) als een werknemer in een vergelijkbare situatie recht heeft op
hogere toeslagen. Dat is inherent aan het feit dat voor wat betreft de in
aanmerking te nemen draagkracht voor het recht op toeslagen wordt
aangesloten bij het verzamelinkomen van de inkomstenbelasting.
Fiscaal gedreven emigratie van aanmerkelijkbelanghouders
De leden van de fractie van de PVV en het lid Van Vliet stellen vragen over
het lopende onderzoek naar mogelijkheden om fiscaal gedreven emigratie
van aanmerkelijkbelanghouders tegen te gaan. De leden van de fractie
van de PVV verzoeken mij in te gaan op de rol van de Europese regelgeving op dit terrein en het lid Van Vliet vraagt of er ook andere maatregelen zijn die niet in de motie worden genoemd maar wel zouden kunnen
bijdragen aan het tegengaan van fiscaal gedreven emigratie.
Naast de maatregelen waarop lijkt te worden gedoeld in de motie
Groot/Bashir zijn er inderdaad ook andere maatregelen denkbaar. In het
lopende onderzoek vat ik de motie breed op. Daarbij toets ik de maatregelen niet alleen op effectiviteit, maar ook op uitvoerbaarheid en
Europeesrechtelijke haalbaarheid. Over al deze aspecten informeer ik de
Kamer in een reactie op de motie. Deze reactie wil ik op Prinsjesdag naar
uw Kamer sturen.
6. Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van D66
In antwoord op de vragen van de leden van de fractie van D66 over het
overleg met de Vereniging Hogescholen en de MBO-raad over een
convenant voor zzp’ers met de onderwijssector, kan ik mededelen dat het
overleg nog niet is afgerond. De inzet is om ook voor die sector te bezien
of op basis van voorgelegde (model)overeenkomsten gezegd kan worden
dat sprake is van afwezigheid van inhoudingsplicht voor de loonheffingen.
Dit gebeurt in lijn met de werkwijze zoals beschreven in het wetsvoorstel
Deregulering beoordeling arbeidsrelaties dat door uw Kamer bij de
stemmingen van 2 juli aangenomen (Kamerstuk 34 036). Gebleken is al
wel dat de diversiteit aan arbeidsverhoudingen in deze sector relatief
groot is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IX, nr. 30

11

7. Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van het lid Van
Vliet
Fiscaal gedreven emigratie van aanmerkelijkbelanghouders
De vraag van het lid van Vliet inzake de fiscaal gedreven emigratie van
aanmerkelijkbelanghouders is beantwoord in paragraaf 5, tegelijkertijd
met de verwante vraag van de leden van de fractie van de PVV.
Belastingstelsel
Het lid Van Vliet heeft gevraagd of het schrappen van vrijstellingen,
aftrekposten en/of kortingen in box 1, 2 en 3 kan leiden tot uitvoeringsproblemen bij de Belastingdienst. Daarnaast heeft hij gevraagd of ik kan
bevestigen dat het schrappen van faciliteiten altijd leidt tot vereenvoudiging en dat dit ook onder de huidige omstandigheden geen uitvoeringsproblemen oplevert. Voorts vraagt het lid Van Vliet om een toelichting op
mijn uitspraak dat zelfs het «draaien aan tariefknoppen» onder de huidige
omstandigheden al tot uitvoeringsproblemen kan leiden, in het licht van
het Belastingplan 2016. Om uitspraken te kunnen doen over de impact van
wijzigingen van wet- en regelgeving op de Belastingdienst is het nodig
voor die wijzigingen uitvoeringstoetsen uit te voeren. Daarin komen
verschillende aspecten aan de orde zoals de gevolgen voor de massale
processen, automatiseringsaspecten, fraudegevoeligheid, gevolgen voor
dienstverlening en toezicht en de begrijpelijkheid voor burgers en
bedrijven. Dit afwegingskader geldt voor alle maatregelen, ook voor het
schrappen van faciliteiten, vrijstellingen, aftrekposten en kortingen. Uit de
uitvoeringstoets moet blijken of bij de implementatie van een maatregel
uitvoeringsproblemen worden voorzien. Er kan dus niet op voorhand
gesteld worden dat het schrappen van faciliteiten op korte termijn leidt tot
een vereenvoudiging. Naar aanleiding van de vraag over het «draaien aan
tariefknoppen» merk ik het volgende op: in de Brede agenda13 en in de
ICT-ontwikkelaanpak14 is beschreven dat een aantal systemen dringend
«groot onderhoud» behoeven. Dit beïnvloedt de aanpasbaarheid van die
systemen in negatieve zin. De ICT-ontwikkelaanpak beschrijft hoe deze
systemen worden gerationaliseerd en wat daarbij de prioritering is.
Zolang de rationalisatie van deze systemen gaande is, is terughoudendheid bij het aanpassen van deze systemen geboden, zeker waar het
ingrijpender wijzigingen betreft. Tariefwijzigingen, aanpassingen van
bedragen, bijstellingen van percentages en dergelijke kunnen in principe
snel worden verwerkt, onder de voorwaarde dat deze als norm/constante
in de systemen van de Belastingdienst zijn opgenomen. Zo is het «draaien
aan tariefknoppen» in het Belastingplan 2016 in veel – maar niet in alle –
gevallen nog mogelijk. Andere aanpassingen (bijv. aanpassing van
bedragen, etc. die niet als norm/constante in de systemen zijn opgenomen
en de invoering van een nieuwe aftrekpost of heffingskorting) vergen
meer ingrijpende aanpassingen in de automatisering. De noodzakelijke
voorbereidingstijd is afhankelijk van de mate van ingrijpendheid van de
maatregel. Tot slot hecht ik eraan op te merken dat de automatiseringscapaciteit van de Belastingdienst niet onbeperkt is. De inzet van de
beschikbare capaciteit vergt dan ook een prioritering van voorstellen. Als
nieuwe voorstellen hoge prioriteit krijgen, kan dat betekenen dat al in de
planning opgenomen voorstellen moeten doorschuiven.

13
14

Kamerstuk 31 066, nr. 201.
Kamerstuk 31 066, nr. 215, bijlage.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 000 IX, nr. 30

12