Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3211
Vragen van de leden Weverling en Aartsen (beiden VVD) aan de Minister
voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking en de
Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat over de berichten «VS van
plan uit WTO-onderdeel te stappen» en «Chinese bussen kunnen bij
aanbesteding niet worden geweerd» (ingezonden 19 februari 2020).
Antwoord van Staatssecretaris Keijzer (Economische Zaken en Klimaat) en
van Minister Kaag (Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking)
(ontvangen 19 juni 2020). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2019–2020, nr. 2157.
Vraag 1
Bent u bekend met de berichten «VS van plan uit WTO-onderdeel te
stappen»1 en «Chinese bussen kunnen bij aanbesteding niet worden
geweerd»2?
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2 en 3
Kunt u aangeven in hoeverre u de opvatting van het college van gedeputeerde staten van Noord- Holland deelt dat het juridisch niet mogelijk is om
aanbestedingen uit China te weren?
Kunt u aangeven hoe deze opvatting van het college zich verhoudt tot het
antwoord op eerdere vragen over aanbestedingen uit China van 28 oktober
2019, waarin u mededeelde dat «Nederlandse – en andere Europese –
aanbestedende diensten geen inschrijvingen hoeven toe te laten uit landen
die niet zijn aangesloten bij de Government Procurement Agreement (GPA)
onder de WTO, zoals China»3?

1

Financieel Dagblad, 4 februari 2020, «VS van plan uit WTO onderdeel te stappen», https://fd.nl/
economiepolitiek/1333516/vs-van-plan-uit-wto-verdrag-te-stappen
Noordhollands Dagblad, 6 februari 2020, «Chinese bussen kunnen bij aanbesteding niet
worden geweerd», https://www.noordhollandsdagblad.nl/cnt/dmf20200206_25210030/chinesebussen-kunnen-bij-aanbestedingniet-worden-geweerd
3
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2019–2020, nr. 1263.
2

ah-tk-20192020-3211
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

Antwoord 2 en 3
Bij aanbestedingsprocedures is het mogelijk om inschrijvers uit China te
weren. Ik informeerde uw Kamer op 23 april jl. hierover bij de beantwoording
van vragen over de openbaar vervoersconcessie IJssel-Vecht4 in de provincies Overijssel, Gelderland en Flevoland. U bent ongetwijfeld op de hoogte
van de recente berichtgeving over het mogelijke gebruik van «side letters»
door Keolis. Dit is een vervelende kwestie waarnaar de provincie Overijssel
en Keolis onderzoek doen. Ik volg deze ontwikkelingen op de voet. Deze
kwestie staat echter los van de beantwoording waarin in algemene zin wordt
uitgelegd onder welke omstandigheden niet-Europese partijen kunnen
worden geweerd bij aanbestedingen en ov-concessies. Zowel in het geval van
de concessie IJssel-Vecht als in het geval van Noord-Holland zit dat als volgt.
Het is voor Nederlandse en andere Europese aanbestedende diensten
mogelijk om inschrijvingen te weigeren uit derde landen die geen partij zijn
bij de Overeenkomst inzake overheidsopdrachten (Government Procurement
Agreement (GPA)) van de WTO en/of waarmee de EU geen bilaterale
handelsovereenkomst heeft gesloten waarin afspraken over toegang tot de
markt voor overheidsopdrachten zijn gemaakt. China is geen partij bij de
GPA, noch heeft de EU een bilateraal handelsakkoord met China. Om die
reden kunnen inschrijvers uit China worden geweerd. Het is voor specialesectorbedrijven in de zin van de Aanbestedingswet 2012 daarnaast mogelijk
om een inschrijving op een opdracht voor leveringen af te wijzen indien het
aandeel van de uit dergelijke derde landen afkomstige goederen meer dan
vijftig procent uitmaakt van de totale waarde van de goederen waarop deze
inschrijving betrekking heeft. Deze mogelijkheden vloeien voort uit internationale en Europese regelgeving en worden ook door die regelgeving ingekaderd.
In de gevallen van Overijssel, Gelderland en Flevoland, respectievelijk van
Noord-Holland, ging het echter niet om aanbestedingen van bussen maar om
verleningen van openbaarvervoersconcessies. In Overijssel, Gelderland en
Flevoland was de winnende inschrijver Keolis, een Nederlandse vervoersmaatschappij (in eigendom van Keolis SA in Frankrijk). In Noord-Holland was
dat Connexxion, eveneens een Nederlandse vervoersmaatschappij. Deze
vervoersmaatschappijen hebben vervolgens bussen aangekocht middels een
private transactie. Zoals ook toegelicht in de hiervoor aangehaalde beantwoording van vragen, was het voor de concessieverleners niet mogelijk om
de vervoersbedrijven de verplichting op te leggen om bussen uit de EU te
betrekken.
De twee gevallen zijn overigens verschillend als het gaat om de herkomst van
de bussen. Keolis heeft bussen gekocht van het van oorsprong Chinese
bedrijf BYD. In de concessies van de provincie Noord-Holland rijdt Connexxion in de concessie Noord-Holland Noord met bussen van zowel BYD als
VDL, in de concessie Haarlem-IJmond met bussen van BYD en VDL en vanaf
eind 2020 ook van het Nederlandse bedrijf Ebusco. Voor de concessie Gooien Vechtstreek heeft de winnende vervoerder (Transdev) in Nederland
geproduceerde bussen (Ebusco & VDL) aangeboden.
Vraag 4
Kunt u aangeven in hoeverre de multilaterale overeenkomst over aanbestedingsregels voor overheidsopdrachten van de Wereldhandelsorganisatie
(WTO) mogelijkheden biedt voor overheden op zowel landelijk als ook
provinciaal niveau en gemeentelijk niveau voor het weren van aanbestedingen uit landen die geen partij zijn bij deze overeenkomst?
Antwoord 4
Onder de GPA van de WTO mogen aanbestedende diensten van de aangesloten landen (potentiële) inschrijvers uit deze landen geen toegang weigeren tot
de markt voor overheidsopdrachten. Dit betekent dat de GPA de markt voor
overheidsopdrachten van een deelnemend land opent voor inschrijvingen van
bedrijven uit andere deelnemende landen. Dit brengt met zich mee dat deze
markt gesloten kan blijven voor inschrijvingen van bedrijven uit niet-GPAlanden, ongeacht het bestuurlijk niveau.

4

Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2019–2020, nr. 2582

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2

Vraag 5
Hoe verhoudt de Aanbestedingswet, die geen mogelijkheid biedt tot het
geven van een voorkeur aan Nederlandse of Europese partijen, zich tot het
GPA?
Antwoord 5
De Aanbestedingswet 2012 sluit aan op de GPA. De Aanbestedingswet
verbiedt namelijk aanbestedende diensten om minder gunstige voorwaarden
toe te passen op inschrijvers uit landen die bij de GPA zijn aangesloten of
waarmee de EU een bilaterale handelsovereenkomst heeft gesloten waarin
afspraken over toegang tot de markt voor overheidsopdrachten zijn gemaakt
dan op inschrijvers uit EU-lidstaten. Omgedraaid betekent dit dat aanbestedende diensten wél minder gunstige voorwaarden toe mogen passen op
inschrijvers uit landen waar dat niet voor geldt. De Europese Commissie
draagt dit standpunt ook actief uit. Ik verwijs in dit geval echter naar mijn
antwoord op vraag 2 en 3: het ging hier niet om inschrijvingen uit derde
landen op aanbestedingen, maar om private transacties.
Vraag 6
Wat is uw inzet ten aanzien van het verduidelijken van de mogelijkheden voor
het weren van aanbestedingen vanuit landen die geen partij zijn bij het GPA?
Heeft u hierover informatie gedeeld met provincies en/of gemeenten, of bent
u voornemens dit te doen?
Antwoord 6
Ik deel daar informatie over met aanbestedende diensten, zoals provincies en
gemeenten, via PIANOo, het expertisecentrum aanbesteden5.
Vraag 7
Kunt u aangeven hoe uw inspanningen om het Commissievoorstel over een
Instrument voor Internationale Overheidsopdrachten aan te scherpen
vorderen? Op welke momenten heeft u uw voornemen om dit voorstel
effectiever te maken en de mogelijkheden voor het nemen van restrictieve
maatregelen uit te breiden tot dusver kenbaar gemaakt?
Antwoord 7
De besprekingen over het voorstel van de Commissie voor een International
Procurement Instrument zijn op dit moment in Brussel gaande. Daarbij wordt
onderzocht hoe verschillende aanpassingen van het voorstel kunnen
uitpakken. De daadwerkelijke tekstuele onderhandelingen zijn nog niet
begonnen en de planning daarvan is mede afhankelijk van coronamaatregelen. In de besprekingen tot nu toe is het Nederlands standpunt
stelselmatig ingebracht teneinde een effectief instrument tot stand te brengen
dat daarnaast zo min mogelijk bestuurlijke en administratieve lasten met zich
mee brengt.
Vraag 8
Hoe staat u tegenover het – mogelijke – voornemen van de Verenigde Staten
om zich terug te trekken uit het GPA?
Antwoord 8
De door u aangehaalde geruchten zijn niet bevestigd door de Verenigde
Staten. Ten algemene blijft overeind dat het kabinet voorstander is van een
op regels gebaseerd handelssysteem en van afspraken over internationale
toegang tot de markt voor overheidsopdrachten via de GPA.
Vraag 9
Kunt u schetsen wat de mogelijke gevolgen kunnen zijn voor Nederlandse
ondernemers en de Nederlandse economie wanneer de Verenigde Staten zich
uit het GPA terugtrekt? Biedt het GPA mogelijkheden tot het weren van

5

https://www.pianoo.nl/nl/regelgeving/europese-richtlijnen/gerelateerde-regelgeving/
government-procurement-agreement-gpa en https://www.pianoo.nl/nl/document/17466/
richtsnoeren-europese-commissie-deelname-inschrijvers-derde-landen-aan-eu-markt-voor/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

3

aanbestedingen van bedrijven uit de Verenigde Staten op het moment dat zij
niet langer partij zijn bij de GPA?
Antwoord 9
Nederlandse ondernemers hebben op basis van de GPA toegang tot
overheidsaanbestedingen in de Verenigde Staten op het niveau van de
federale overheid en op het niveau van de individuele staten. Daarbij geldt
dat de mate van toegang per staat verschilt.
Als de Verenigde Staten zich uit de GPA zou terugtrekken, zouden ondernemers uit de EU en andere bij de GPA aangesloten landen die toegang
verliezen. Daar staat tegenover dat veel Nederlandse ondernemers op dit
moment al zaken doen in de Verenigde Staten via een lokale partner of
dochteronderneming. Die praktijk wordt niet geraakt door een eventuele
terugtrekking uit de GPA.
Voor wat betreft de mogelijkheden om inschrijvingen uit niet bij de GPA
aangesloten landen te weren, verwijs ik naar mijn antwoord op vraag 2 en 3.
De daar geschetste mogelijkheden gelden ook voor Nederlandse aanbestedende diensten die inschrijvers uit de Verenigde Staten zouden willen weren,
indien de Verenigde Staten zich terug zouden trekken uit de GPA.
Vraag 10
Bent u voornemens om in Europees verband of in diplomatiek contact met de
Verenigde Staten uw houding ten opzichte van het mogelijke terugtrekken
van de Verenigde Staten uit het GPA en het belang van multilaterale
afspraken over internationale aanbestedingen kenbaar te maken? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord 10
Ja. Het kabinet draagt te allen tijde de boodschap uit dat het hecht aan het
multilaterale handelssysteem en de GPA.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

4