Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

33 791

Verduidelijking van de rookverboden in de
Tabakswet, met inbegrip van een algemeen
rookverbod in de horeca

Nr. 4

VERSLAG
Vastgesteld 16 december 2013
De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport, belast met
het voorbereidend onderzoek van voorliggend wetsvoorstel, heeft de eer
als volgt verslag uit te brengen van haar bevindingen.
Onder het voorbehoud dat de in het verslag opgenomen vragen en
opmerkingen afdoende door de regering worden beantwoord, acht de
commissie de openbare behandeling van het wetsvoorstel voldoende
voorbereid.
Inhoudsopgave

blz.

Algemeen

1

1. Inleiding
2. Inhoud en onderbouwing
3. De uitwerking in de wet
4. Uitzonderingen op en alternatieven voor het rookverbod
5. Gevolgen voor uitvoering, handhaving en rechtspraak, alsmede
de gevolgen voor burgers, bedrijfsleven (regeldruk), overheid en
milieu
6. Overig

1
2
4
4

Artikelsgewijs

7

5
7

Algemeen
1. Inleiding
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van het voorliggende wetsvoorstel. Genoemde leden hebben nog een aantal vragen bij
het wetsvoorstel.

kst-33791-4
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 791, nr. 4

1

De leden van de fractie van de PvdA hebben met instemming kennisgenomen van voorliggend wetsvoorstel. Het is algemeen bekend dat roken
slecht is voor de volksgezondheid. Daarom is het belangrijk dat zoveel
mogelijk mensen tegen meeroken worden beschermd. Hieraan draagt een
100% rookvrije horeca bij. Daarnaast helpt een volledig rookvrije horeca
voorkomen dat jongeren in aanraking komen met het roken; dat is een
goede zaak. Wel hebben genoemde leden over het wetsvoorstel nog
enkele vragen.
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van het wetsvoorstel.
Zij hebben naar aanleiding hiervan nog enkele vragen en opmerkingen.
De leden van de PVV-fractie hebben met teleurstelling kennisgenomen
van het voorstel de Tabakswet te wijzigen ter verduidelijking van de
rookverboden, met inbegrip van een algemeen rookverbod in de horeca.
Het liefst zien deze leden dat het rookverbod in de horeca volledig
opgeheven wordt. Genoemde leden onderschrijven de gevaren van
tabaksrook, maar zij vinden het maken van afspraken met de bezoekers in
een horecagelegenheid een eigen verantwoordelijkheid van de ondernemer.
De leden van de CDA-fractie hebben met instemming kennisgenomen van
het wetsvoorstel ter verduidelijking van de rookverboden in de Tabakswet.
Deze leden zijn voorstander van een strikte handhaving van het
rookverbod in de horeca, inclusief kleine cafés. Het gezondheidsbelang
van personeel en bezoekers van horecagelegenheden rechtvaardigt een
dergelijk algeheel verbod. Voornoemde leden hebben wel nog enkele
vragen bij de uitwerking van het wetsvoorstel.
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van het
voornemen van de regering om de uitzondering op het algemeen
rookverbod in de horeca voor kleine cafés te schrappen. Deze leden
worden grotendeels tevreden gesteld met de voorgestelde wetswijziging,
maar hebben enkele vragen over de invulling van de vernieuwde wet.
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van de wijziging van de Tabakswet ter verduidelijking van de
rookverboden, met inbegrip van een algemeen rookverbod in de horeca.
Na het aannemen van de motie van het lid Dik-Faber (Kamerstuk
33 400 XVI, nr. 78) is het evident dat de Tabakswet wordt aangescherpt ten
behoeve van een algemeen rookverbod in de horeca. Daarnaast blijkt dat
in de praktijk het huidige rookverbod in de horeca heeft geleid tot veel
maatschappelijke discussie en tot rechtszaken met verschillende
uitkomsten. Wel hebben deze leden enkele vragen over voorliggende
wijziging.
De leden van de SGP-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het wetsvoorstel tot wijziging van de Tabakswet, waarin een
technische modernisering van de rookverboden wordt voorgesteld en
geregeld wordt dat de uitzondering voor kleine cafés wordt geschrapt.
Deze leden maken graag van de mogelijkheid gebruik om daarover een
enkele vraag te stellen.
2. Inhoud en onderbouwing
De regering geeft aan de huidige uitzondering op het rookverbod voor
kleine cafés te willen schrappen. De leden van de VVD-fractie hebben hier
ernstige bedenkingen bij. Zo hebben zij zorgen over de economische
effecten van deze maatregel. Welke recente Nederlandse onderzoeken zijn
gedaan naar de economische effecten van een algeheel rookverbod in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 791, nr. 4

2

horeca? Wat zijn de resultaten van die onderzoeken? Wat zijn de economische effecten geweest in andere Europese landen waar een algeheel
rookverbod in de horeca is ingevoerd?
De regering stelt dat sinds de introductie van de uitzondering op het
rookverbod in kleine cafés de naleving niet substantieel verbeterd is. In de
cijfers van de NVWA over de naleving van het rookverbod d.d. 1 juli 2013
valt echter het volgende te lezen: «Er wordt steeds minder gerookt in
cafés, discotheken en eetcafés. Dat blijkt uit onderzoek dat de Nederlandse
Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) liet uitvoeren door een onafhankelijk
onderzoeksbureau. In het voorjaar van 2013 was 73% van deze gelegenheden rookvrij ten opzichte van 61% in het najaar van 2012. De naleving
van het rookverbod is vooral bij cafés beter geworden. In het najaar van
2012 hield 57% van de onderzochte cafés zich aan de regels, dat is nu
gestegen naar 65%.»
Hoe valt de bewering over het niet substantieel verbeteren van het
rookverbod in de horeca te rijmen met deze forse verbeteringen in korte
tijd?
De leden van de fractie van de PvdA merken op dat de regering bereid lijkt
af te wijken van een rookverbod «als andere methoden van voorkoming
van blootstelling aan tabaksrook even effectief, toepasbaar en controleerbaar zijn gebleken». Ook schrijft de regering dat «nieuwe ontwikkelingen en innovaties» hiertoe aanleiding kunnen geven. Genoemde leden
vinden het zeer belangrijk dat van het rookverbod een zekere mate van
uniformiteit uitgaat; voor horecaondernemers moet glashelder zijn dat het
rookverbod voor alle horecagelegenheden geldt en permanent is. Kan de
regering toelichten waarom en op welke wijze zij lijkt te anticiperen op
toekomstige aanpassing van het rookverbod? Kan de regering aangeven
of uniformiteit van het tabaksontmoedigingsbeleid eveneens een
criterium is? Zo nee, waarom niet?
De leden van de fractie van de PvdA delen de constatering van de
regering dat de naleving van het rookverbod «niet substantieel is
verbeterd» sinds de invoering van de uitzondering voor kleine cafés in
2011. Kan de regering een overzicht geven van genomen maatregelen per
jaar (zowel landelijk als lokaal) sinds de instelling van het rookverbod in
2008, inclusief de resultaten van deze aanpak?
De leden van de SP-fractie vragen de regering een overzicht te verstrekken
van het aantal cafés dat het rookverbod overtreedt. Zij vragen de regering
in dit overzicht trendmatig aan te geven hoe de naleving per jaar verloopt.
Genoemde leden vragen de regering hoe zij oordeelt over het niveau van
handhaving. Zij vragen of de regering voornemens is deze handhaving op
te voeren. Daarnaast vragen deze leden of de regering het beeld herkent
dat de asbakken in cafés later op de avond op tafel komen te staan omdat
de kans dat er dan controle langskomt klein is. Kan de regering reageren
op dit beeld en aangeven hoe de controle later op de avond geregeld is?
Is de regering van mening dat dit afdoende gebeurt en een voldoende
afschrikwekkende werking heeft?
De regering geeft aan dat het rookverbod van tafel kan wanneer andere
maatregelen eenzelfde effect hebben. De leden van de PVV-fractie vragen
welke andere maatregelen die blootstelling aan tabaksrook kunnen
voorkomen door de regering zijn overwogen. Waarom voldeden die
maatregelen niet?
In de memorie van toelichting stelt de regering dat het niet relevant is of
werknemers of bezoekers al dan niet klagen over hinder of overlast als
gevolg van blootstelling aan tabaksrook. Kan de regering aangeven
waarom de mening van werknemers en bezoekers in de horeca niet
relevant is wanneer zij aangeven geen hinder of overlast te ondervinden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 791, nr. 4

3

De leden van de ChristenUnie-fractie vragen waarom in de onderbouwing
van het wetsvoorstel niet wordt verwezen naar de motie van het lid
Dik-Faber (Kamerstuk 33 400 XVI, nr. 78), omdat in reactie op de uitspraak
van 26 maart 2013 van het Gerechtshof te Den Haag, waar de uitzondering
op het rookverbod voor kleine cafés zonder personeel onverbindend en
onrechtmatig wordt verklaard, wordt aangegeven dat de regering al van
plan was om de uitzondering op het rookverbod ongedaan te maken. Deze
leden menen dat hier dan verwezen wordt naar de brieven van de
Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) van
27 februari en 3 mei 2013 (Kamerstukken 32 011, nrs. 23 en 24) waarin een
toelichting wordt gegeven op de wijze waarop bedoelde motie van het lid
Dik-Faber zal worden uitgevoerd.
De regering stelt dat van de hoofdregel – bescherming tegen tabaksrook –
slechts mag worden afgeweken als andere methoden van voorkoming
van blootstelling aan tabaksrook even effectief, toepasbaar en controleerbaar zijn gebleken. De leden van de SGP-fractie vragen of de regering
voorbeelden van dergelijke methoden kan noemen, en nader wil
onderbouwen waarom zij een dergelijke uitzonderingsbepaling noodzakelijk acht.
3. De uitwerking in de wet
In het wetsvoorstel wordt een definitie van werkgever en werknemer
opgenomen, zodanig dat het werkgeversbegrip uit het Burgerlijk Wetboek
wordt verlaten en voortaan het werkgeversbegrip uit de Arbeidsomstandighedenwet wordt gebruikt. Hiermee wordt bijvoorbeeld in een
uitzendconstructie voortaan niet de uitzender, maar de inlener verantwoordelijk voor de uitvoering van het recht op een rookvrije werkplek. De
leden van de CDA-fractie vragen wat de verwachting is van de regering, in
hoeverre dit daadwerkelijk een verbetering voor uitzendkrachten zal
betekenen. Kan de regering een voorbeeld geven waaruit blijkt dat het
huidige werkgeversbegrip niet tot voldoende bescherming van uitzendkrachten heeft geleid?
Door het nieuwe werkgeversbegrip krijgen ook stagiaires en vrijwilligers
het recht op een rookvrije werkplek. De leden van de CDA-fractie vragen
of de regering voorbeelden kan noemen van situaties waarin vrijwilligers
nu nog geen rookvrije werkplek hebben, en onder de nieuwe wet deze wel
zullen moeten hebben.
4. Uitzonderingen op en alternatieven voor het rookverbod
Bij algemene maatregel van bestuur kan bepaald worden dat naast of in
plaats van het rookverbod maatregelen getroffen kunnen worden
waarmee blootstelling aan tabak wordt voorkomen. De leden van de
VVD-fractie vragen of de regering dit nader kan toelichten, waarbij
specifiek wordt ingegaan op de verwachte toegevoegde waarde van
maatregelen aanvullend op het rookverbod. Zijn er op dit moment al
maatregelen die de regering wil nemen, aanvullend op het rookverbod?
De formulering van deze mogelijkheid tot een algemene maatregel van
bestuur is dusdanig breed dat de reikwijdte hiervan niet te overzien is.
Kan de regering toelichten of dergelijke aanvullende maatregelen ook van
toepassing kunnen zijn op andere locaties dan waarop het huidige
rookverbod van toepassing is, zoals de privéomgeving of de open lucht?
In het wetsvoorstel wordt de mogelijkheid opgenomen om naast of in
plaats van een rookverbod andere maatregelen toe te staan, indien
nieuwe ontwikkelingen of innovaties hiertoe aanleiding geven. Een
dergelijke uitzondering op of aanpassing van het rookverbod kan door
middel van een algemene maatregel van bestuur worden geregeld. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 791, nr. 4

4

leden van de CDA-fractie vragen onder welke voorwaarden een dergelijke
uitzondering of aanpassing kan worden gemaakt. Wordt hierbij bijvoorbeeld als minimumvereiste gesteld dat (wetenschappelijk) is aangetoond
dat er met het alternatief in ieder geval niet meer overlast van roken is
dan met het handhaven van een rookverbod het geval is? Is de mate van
gezondheid(swinst) de enige voorwaarde voor het toestaan van aanpassingen of uitzonderingen, of zijn er nog andere factoren die mogelijk
kunnen meespelen? Kan de regering voorbeelden geven van innovaties
en ontwikkelingen die in aanmerking zouden kunnen komen voor deze
uitzonderingsbepaling?
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen waarom er uitzonderingen en
alternatieven mogelijk blijven voor het rookverbod. Heeft de regering
ambitie om in de toekomst ervoor te zorgen dat de horeca daadwerkelijk
100% rookvrij wordt? Genoemde leden wijzen erop dat in de memorie van
toelichting wel wordt gerefereerd aan artikel 8 van het Wereldwijde
Kaderverdrag Tabak, en de richtlijnen ten behoeve van de implementatie
daarvan. Het FCTC verdrag beschrijft een 100% rookvrije omgeving. In de
eerder genoemde brief van de Staatssecretaris van VWS (Kamerstuk
32 011, nr. 24) wordt aangegeven dat niet-rokers door rookruimten niet
blootgesteld worden aan tabaksrook. In veel situaties echter is de
rookruimte open, of verplaatst de tabaksrook zich door het openen en
sluiten van de deuren wel in de rookvrije ruimte waar niet-rokers er wel
degelijk last van hebben. Hoe beoordeelt de regering rookruimten, die
vaak tot rookoverlast leiden, in het kader van de verplichting uit het FCTC
verdrag om zorg te dragen voor een 100% rookvrije omgeving?
Deze leden lezen in de memorie van toelichting dat het niet ondenkbaar is,
dat nieuwe ontwikkelingen of innovaties aanleiding kunnen geven om te
overwegen om naast of in plaats van een rookverbod andere maatregelen
toe te staan. Aan welke ontwikkelingen en innovaties wordt gedacht?
Deelt de regering de opvatting van de leden van de ChristenUnie-fractie
dat het hier niet kan gaan om innovaties die niet-rokers beschermen tegen
rook uit bijvoorbeeld rookruimten? Wordt de opvatting gedeeld dat
dergelijke innovaties niet bijdragen aan het ontmoedigen van tabaksgebruik en bevorderen van gezondheidswinst?
De leden van de ChristenUnie-fractie merken op dat in bepaalde gevallen
het rookverbod niet geldt, er wordt aangegeven dat hierbij gedacht kan
worden aan de thans ook al geregelde uitzonderingen op het rookverbod.
Deze leden menen dat deze formulering ruimte open laat voor andere
uitzonderingen. Is de regering het hiermee eens? Aan welke uitzonderingen wordt gedacht?
De leden van de SGP-fractie vragen op basis van welke ontwikkelingen die
de regering ziet aankomen, zij het niet ondenkbaar acht dat die nieuwe
ontwikkelingen of innovaties aanleiding kunnen geven om te overwegen
om naast of in plaats van een rookverbod andere maatregelen toe te
staan. Waarom is gekozen voor een delegatie van regelgevende bevoegdheden en wordt daarmee feitelijk een parlementaire behandeling door
middel van wetswijziging vermeden?
5. Gevolgen voor uitvoering, handhaving en rechtspraak, alsmede
de gevolgen voor burgers, bedrijfsleven (regeldruk), overheid en
milieu
De regering kondigt een uitbreiding van de capaciteit van de NVWA aan.
Er wordt gesproken over een team van 45 jongere toezichthouders, en
over een jongeren tabaksteam van 17 fte. De leden van de VVD-fractie
vragen of het team van 17 fte onderdeel is van de 45 jongere toezichthouders. Zo nee, kan de regering dit nader toelichten? Kan de regering
daarnaast toelichten hoe zij de uitbreiding van de capaciteit georganiseerd

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 791, nr. 4

5

heeft: gaat deze uitbreiding ten koste van andere taken van de NVWA? Zo
ja, welke? Zo nee, wat zijn de kosten van deze uitbreiding en hoe worden
deze gedekt?
Als gevolg van circa 2000 aanvullende horecagelegenheden waarvoor het
rookverbod door dit wetsvoorstel zal gelden en ook als gevolg van de
huidige gebrekkige naleving, moet de controle door de NVWA worden
opgeschroefd. De leden van de PvdA-fractie maken zich naar aanleiding
van het recente rapport over de NVWA van de Algemene Rekenkamer
zorgen over de capaciteit van de NVWA op dit punt. Kan de regering
toelichten in hoeverre de uit dit wetsvoorstel voortvloeiende intensivering
van het toezicht in overeenstemming is met de aanbevelingen in
voornoemd rapport van de Algemene Rekenkamer? Volgens welke
«nieuwe strategie» werkt de NVWA en wat zijn hiervan de concrete
(gerealiseerde en verwachte) resultaten? Wanneer krijgt een horecagelegenheid een proces-verbaal, en is het hiervoor noodzakelijk dat een roker
op heterdaad wordt betrapt?
De leden van de SP-fractie zijn teleurgesteld dat de regering stelt dat zij
beperkte mogelijkheden heeft om de capaciteit van de NVWA te
vergroten. Het instellen van een speciaal jongeren toezichtteam is volgens
deze leden niet afdoende. Volgens deze leden is handhaving cruciaal bij
het terugdringen van het aantal cafés waar ondanks een verbod nog
steeds gerookt wordt. Daarbij vragen genoemde leden onderscheid te
maken tussen cafés zonder en met personeel waar niet mag worden
gerookt. Ook vragen zij of en zo ja, hoeveel cafés door het rookverbod
failliet zijn gegaan. Daarbij vragen zij de regering speciaal aandacht te
besteden aan de cafés zonder personeel waar roken niet is toegestaan.
De leden van de PVV-fractie vrezen voor het voortbestaan van kleine
horecagelegenheden. Door de economische crisis en de verhoging van de
accijnzen op alcohol staan zij al met hun rug tegen de muur. Is de regering
bereid om de effecten van een rookverbod op de omzet van kleine
horecagelegenheden te monitoren? Zo nee, waarom niet?
In de memorie van toelichting staat dat het rookverbod primair bestuurlijk
zal worden gehandhaafd door het opleggen van bestuurlijke boetes. Het
Openbaar Ministerie zal pas na overleg met de NVWA overgaan tot
strafrechtelijke handhaving. De leden van de CDA-fractie vragen een
verduidelijking in welke gevallen er tot strafrechtelijke handhaving zal
worden overgegaan.
De leden van de CDA-fractie vragen ook of de regering kan aangeven wat
de voor- en nadelen zouden zijn van het overhevelen van de handhaving
van het rookverbod naar de gemeente.
De leden van de D66-fractie constateren dat er door de wetswijziging
meer inzet en fte zullen komen bij de NVWA. Kan de regering aangeven
wanneer deze toezichthouders met hun werkzaamheden aanvangen?
Hoeveel budget is er voor de toezichthouders vrijgemaakt? Verwacht de
regering daarnaast een grote toename van bestuurlijke boetes na de
wijziging van de wet? Deze leden vernemen graag hoeveel extra
inkomsten op dit punt worden verwacht. Kan de regering ook aangeven
op welke termijn een compleet rookvrije horeca wordt nagestreefd? Deze
leden vernemen het graag.
De leden van de ChristenUnie-fractie lezen dat er beperkte mogelijkheden
zijn om de capaciteit van de NVWA te vergroten. Toch is er wel ruimte om
ongeveer 45 (17 fte) jongere toezichthouders aan te stellen. Het zal gaan
om een speciaal opgeleid team. Hebben deze jongere toezichthouders
dezelfde bevoegdheid als andere NVWA-controleurs, kunnen zij bijvoor-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 791, nr. 4

6

beeld ook een boete opleggen? Zal deze speciaal opgeleide groep zich ook
bezig houden met de controle van de verandering met betrekking tot de
minimumleeftijd voor de verkoop van tabak aan jongeren?
De leden van de ChristenUnie-fractie menen, op basis van de «Inventarisatie naleefniveau rookvrije horeca voorjaar 2013» van de NVWA, dat
maar 37% van alle horecagelegenheden het rookverbod aanduidt. Hoe
komt dit percentage zo laag? Is de regering het met deze leden eens, dat
het verstandig zou zijn om met ingang van de aangepaste wet niet alleen
bij de horecagelegenheden waarvoor nu een uitzondering geldt, maar
voor alle horeca opnieuw duidelijk te maken dat het is voorgeschreven
om het rookverbod aan te duiden?
6. Overig
De leden van de SP-fractie vragen welke extra maatregelen in de
preventieve sfeer de regering van zins is te nemen om de rookverslaving
in Nederland ter verminderen. Kan de regering expliciet ingaan op zaken
als het drastisch verminderen van de tabaksverkooppunten, rookvrije
schoolpleinen, een wettelijk verbod op het toevoegen van smaakstoffen
en verslavende stoffen in tabaksproducten, invoering van plain packaging,
het verbieden van powerwalls enz.
De leden van de PVV-fractie wijzen op de opkomst van de e-sigaret, die
niet onder de Tabakswet valt. Dat een e-sigaret beslist niet gezond is is
duidelijk, maar hoe groot zou de gezondheidswinst theoretisch zijn als het
kwart van de Nederlanders dat nu rookt van vandaag op morgen
overschakelt van reguliere tabaksproducten op de e-sigaret?
De leden van de ChristenUnie-fractie merken op dat een e-sigaret niet
onder de definitie van «tabaksproducten» valt. Niet alleen het roken, maar
ook het meeroken van een e-sigaret is schadelijk voor de gezondheid. Is
de regering het met deze leden eens dat het verstandig zou zijn om de wet
aan te passen, zodat de e-sigaret ook onder de begripsbepaling van de
Tabakswet valt?
Artikelsgewijs
Artikel I
Onderdeel A
De leden van de fractie van de PvdA constateren dat de regering het
rookverbod kort gezegd wettelijk wil beperken tot alleen horecainrichtingen waar tabaksproducten worden gebruikt. Kan de regering
toelichten wat hierin de positie is van shisha-lounges?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 791, nr. 4

7

Onderdeel B
De leden van de fractie van de PvdA merken op dat het voorgestelde
artikel 10, eerste lid, toestaat beperkingen aan te brengen bij algemene
maatregel van bestuur, onder andere voor «andere plaatsen waar
werkzaamheden worden verricht». Kan de regering preciezer toelichten
wat hieronder kan worden verstaan?
De voorzitter van de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en
Sport,
Neppérus
De adjunct-griffier van de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn
en Sport,
Clemens

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 791, nr. 4

8