Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

25 295

Infectieziektenbestrijding

Nr. 2104

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 27 juni 2023
In deze brief informeer ik uw Kamer over de stand van zaken op een
aantal COVID-19 gerelateerde onderwerpen. Het betreft de volgende
onderwerpen:
1. Subsidie Coronabanen in de zorg;
2. Maatregelenladder Rijksoverheid;
3. Opdracht effectiviteit maatregelen aan het RIVM;
4. OMT Reglement.
Tevens geef ik met deze brief invulling aan een motie en verschillende
toezeggingen. Deze komen aan de orde komen in paragrafen 5 en 6:
• Motie van de leden Westerveld en Kuiken over het in kaart brengen
hoeveel mensen geen zelftest doen uit kostenoverwegingen en hoe die
groepen beter bereikt kunnen worden (Kamerstuk 25 295, nr. 1977);
• Toezegging aan het lid Westerveld (GroenLinks) om de Kamer te
informeren over het besluit van de Minister over de regeling van het
beschikbaar stellen van zelftesten en mondkapjes voor bepaalde
doelgroepen;
• Toezegging aan het lid Omtzigt om de directeur van het RIVM te
vragen om binnen twee maanden informatie te verstrekken over de
vraag of de wijzigingen in het concept van het OMT-advies gedragen
worden door het conceptverslag en het verslag van de vergadering
van 14 april 2020, zo mogelijk na raadpleging van de personen die
deelgenomen hebben aan de vergadering van 14 april;
• Toezegging aan het lid Omtzigt om schriftelijk terug te komen op de
vraag of het memo uit voetnoot 53 van het eerste OVV-rapport aan de
Kamer beschikbaar kan worden gesteld.
1. Subsidie Coronabanen in de zorg
Zorgaanbieders konden op grond van de Subsidieregeling Coronabanen
in de zorg 2022 (Cozo 2022) tot 6 december 2022 subsidie aanvragen voor
Coronabanen die zij binnen hun organisatie hebben gerealiseerd in de

kst-25295-2104
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 25 295, nr. 2104

1

periode januari 2022 tot en met juni 2022. Zorgaanbieders die aan de
voorwaarden en verplichtingen van de subsidieregeling voldeden, hebben
in mei van dit jaar de toekenning ontvangen. Deze toekenning kent extra
beheersmaatregelen en is gebaseerd op directe vaststelling.
Na afronding van de toekenning in mei van dit jaar is gestart met het
opmaken van de eindbalans. De overheid wil bij besteding van publieke
gelden transparant zijn. In de subsidieregeling is daarom opgenomen dat
zorgaanbieders aan wie subsidie wordt verstrekt instemmen met de
openbaarmaking van een aantal gegevens. Tegelijk wordt rekening
gehouden met bedrijfsbelangen en mogelijke concurrentiegevoeligheid
van gegevens. Ik heb daarom de uitvoerder van de subsidieregeling,
Dienst Uitvoering Subsidies aan Instellingen (DUS-I), gevraagd de naam
en vestigingsplaats van de aanvrager, het aantal werknemers dat bij de
aanvrager een Coronabaan heeft vervuld en de hoogte van de vastgestelde subsidie openbaar te maken. Deze gegevens worden voor de zomer
openbaar gemaakt op de website van DUS-I. Naar verwachting ontvangt
uw Kamer medio september een nadere analyse van de verstrekte
subsidies.
Vooruitlopend hierop kan ik u melden dat zich onderuitputting op het voor
deze subsidieregeling beschikbare budget voordoet. In mijn toelichting
die u na de zomer ontvangt zal ik hier nader op ingaan, ook zal ik u
informeren over het exacte bedrag dat voor deze subsidieregeling is
benut.
Medio september informeert de Minister voor LZS uw Kamer tevens over
de afhandeling van de bestuursrechtelijke aanpak van misbruik en
oneigenlijk gebruik bij de Cozo 2021.
2. Maatregelenladder Rijksoverheid
Op 16 september 2022 heeft het kabinet de langetermijnaanpak COVID-19
met uw Kamer gedeeld1. Diverse sectoren zijn, op basis van opgedane
ervaring tijdens corona, gevraagd om sectorplannen op te stellen. Op
basis van die sectorplannen is per sectorplan een maatregelenladder
opgesteld. In de maatregelenladders staat per sector weergeven welke
maatregelen binnen deze sector getroffen kunnen worden met een oploop
van lichtere en vrijwillige preventiemaatregelen naar zwaardere, juridischafdwingbare interventiemaatregelen. De maatregelenladders staan aan de
basis van de aanpak van het kabinet bij een nieuwe opleving van
COVID-19.
Onder andere het Maatschappelijk Impact Team (MIT) adviseerde de
overheid om ook eigen sectorplannen op te stellen. In de kabinetsreactie
op het adviesrapport van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) en het MIT-advies2 van 13 januari 2023 en de Kamerbrief van
25 april 20233 heb ik uw Kamer gemeld dat het Rijk bezig was met het
opstellen van een sectorplan. Het Adviesteam COVID-19 sector Rijk heeft
in opdracht van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties (BZK) een sectorplan opgesteld op basis van eerder opgedane
ervaring over werkbare maatregelen, gebruik makend van de beschikbare
kennis en adviezen. Dit sectorplan heeft geleid tot de maatregelenladder
Rijksoverheid en is bijgevoegd bij deze Kamerbrief. Deze maatregelenladder is daarmee onderdeel van de langetermijnaanpak COVID-19. Het

1

Kamerstuk 25 295, nr. 1959.
Kamerstuk 25 295, nr. 1997.
3
Kamerstuk 25 295, nr. 2046.
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 25 295, nr. 2104

2

sectorplan Rijk is ook de basis voor maatregelen in het geval van
toekomstige epidemieën.
3. Opdracht effectiviteit maatregelen aan het RIVM
In mijn brief aan uw Kamer van 25 april 20234 heb ik aangegeven in
gesprek te zijn met het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu
(RIVM) over mogelijkheden voor verder onderzoek naar effectiviteit van
maatregelen. Dit naar aanleiding van de aanbevelingen in het 2e
deelrapport van de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV). Ondertussen
heb ik het RIVM hiertoe opdracht gegeven. Deze opdracht aan het RIVM is
additioneel naast de eerder gegeven opdracht aan ZonMw, waarover u
ook bent geïnformeerd op 25 april 20235. Het RIVM zal in 2023 rapporteren
over de volgende zaken:
1. Uitwerking van de mogelijkheden en beperkingen m.b.t. onderzoek
naar effectiviteit van maatregelen;
2. Internationaal vergelijkend onderzoek naar effectiviteit van maatregelen en maatregelpaketten, en de effecten van timing van maatregelen.
Met dit laatste geef ik uitvoering aan de motie van de leden Gündogan
en Westerveld over de timing van maatregelen6.
Naar aanleiding van de moties van de leden Agema en Westerveld over
het evalueren van de effectiviteit van coronamaatregelen7 ben ik in
gesprek met het RIVM en ZonMw over de mogelijkheden om onderzoek te
doen naar de effectiviteit van maatregelen in verschillende samenstellingen en individuele maatregelen waar mogelijk. Ook vraag ik het RIVM
om minstens eens in de vijf jaar te rapporteren over de laatste inzichten
hieromtrent. Ik zal uw Kamer uiteraard informeren over het vervolg van
deze onderzoeken.
4. OMT Reglement
Naar aanleiding van de aanbeveling van de OVV in het onderzoeksrapport
«Aanpak coronacrisis – Deel 2: september 2020 tot juli 2021» over het
opstellen van een »reglement van orde» voor het Outbreak Management
Team (OMT) heeft het OMT een dergelijk reglement gepubliceerd8.
De belangrijkste wijziging is dat er nu een openbaar reglement is waarin
alle inzichten uit eerdere documenten bij elkaar zijn gebracht. De
formuleringen rond vertrouwelijkheid zijn verduidelijkt en er zijn geen
vaste leden van het OMT meer.
5. Motie
Motie van de leden Westerveld en Kuiken over het in kaart brengen
hoeveel mensen geen zelftest doen uit kostenoverwegingen en hoe die
groepen beter bereikt kunnen worden
Naar aanleiding van de motie van de leden Westerveld en Kuiken9, die
verzoekt in kaart te brengen hoeveel mensen geen zelftest doen uit
kostenoverwegingen en hoe die groepen beter bereikt kunnen worden,
heeft de Gedragsunit van het RIVM onderzoek gedaan. Hierbij informeer ik
uw Kamer over de resultaten van het onderzoek en daarmee doe ik de
motie af. Het onderzoeksrapport vindt u als bijlage bij deze brief.
4

Kamerstuk 25 295, nr. 2046.
Kamerstuk 25 295, nr. 2046.
6
Kamerstuk 25 295, nr. 2009.
7
Kamerstuk 25 295, nrs. 2082 en 2087.
8
https://www.rivm.nl/documenten/reglement-voor-outbreak-management-team-omt.
9
Kamerstuk 25 295, nr. 1977.
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 25 295, nr. 2104

3

De onderzoekers concluderen dat onder de algemene bevolking het in
huis hebben van zelftesten het gebruik van de testen vergroot. Daarnaast
werden onder lagere inkomensgroepen de kosten en beschikbaarheid van
zelftesten als een barrière voor het (zelf)testen ervaren, waardoor met
name bij milde klachten de frequentie van testen hoger had kunnen zijn.
De regeling voor het verstrekken van gratis zelftesten voor sociale minima
bleek daarnaast onder een groot deel niet bekend. Het is daarom van
belang om de bekendheid en toegankelijkheid van een dergelijke regeling
zo groot mogelijk te maken zodat mensen met een lager inkomen er
optimaal gebruik van maken. Hierbij is heldere communicatie die aansluit
bij de doelgroep zodat mensen weten dat de regeling bestaat, voor wie de
regeling geldt en waar ze dan terecht kunnen. Ook het verstrekken van
gratis testen op plekken die voor deze groepen mensen makkelijk
toegankelijk zijn, kan verder bijdragen aan het in huis hebben van
zelftesten binnen lagere inkomensgroepen.
Het OMT heeft in het 146e advies geadviseerd de test- en isolatieadviezen
voor het algemeen publiek te laten vervallen en een algemeen advies
gegeven voor respiratoire infectieziekten. Gezien dit advies, de uitkomsten
van het onderzoek en het gedaalde gebruik van deze regeling is het
kabinet van mening dat de regeling voor sociale minima op dit moment
niet verlengd hoeft te worden en kan aflopen op 31 december 2023. Wel is
het van belang dat sociale minima – in de resterende maanden –
geïnformeerd blijven over het bestaan van de regeling. De resultaten van
het onderzoek zullen we actief delen met onder andere gemeenten en
relevante maatschappelijke organisaties waar we al langer mee samenwerken om de doelgroepen die in aanmerking komen voor de gratis
zelftesten hierover te blijven informeren. In ieder geval zullen deze lessen
worden betrokken bij voorbereiding op andere infectieziekten en
toekomstige pandemieën.
6. Toezeggingen
6.1 Toezegging over het informeren van de Kamer over het de regeling
van het beschikbaar stellen van zelftesten en mondkapjes voor bepaalde
doelgroepen
De regeling voor het kosteloos beschikbaar stellen van mondneusmaskers
en zelftesten voor medisch kwetsbaren is begin dit jaar verlengd tot
31 december 2023. In het commissiedebat van 10 mei jl. (Kamerstuk
25 295, nr. 2063) heeft uw Kamer gevraagd naar de regeling. Ik heb tijdens
dit debat toegezegd uw Kamer te informeren over het besluit over
eventuele verlenging van de regeling.
Met het vervallen van het algemene COVID-19 test- en isolatieadvies
concludeerde het OMT in februari 2023 dat het verstrekken van zelftesten
aan de groep medisch kwetsbaren niet meer noodzakelijk is10. Wat betreft
het verstrekken van mondneusmaskers voor medisch kwetsbaren gaf het
OMT aan dat dit overwogen kan worden voor personen die in contact
komen met mensen met een verhoogde kans op een ernstig beloop van
een virale luchtweginfectie. Het MIT gaf in het advies in februari aan het
belangrijk te achten dat persoonlijke beschermingsmiddelen, zelftesten én
vaccinaties voor deze groepen optimaal toegankelijk blijven.
Het COVID-19 virus is in een endemische fase beland, de ziektelast van
COVID-19 kent een dalende lijn en recent is de A-status van COVID-19
komen te vervallen. Dit vertaalt zich ook in een afnemend gebruik van de
regeling. In de periode januari tot en met maart 2023 werden maandelijks
10

Advies n.a.v. 146e OMT COVID-19 | Bijlage bij Kamerstuk 25 295, nr. 2023.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 25 295, nr. 2104

4

landelijk nog ongeveer 400 pakketten met mondneusmaskers en zelftesten
uitgegeven via apotheken. Vanaf april is dit aantal landelijk gedaald tot
ongeveer 100 pakketten per maand.
Zoals het OMT en MIT eerder stelden, is beschikbaarheid van mondneusmaskers en zelftesten relevant voor mensen met een kwetsbare
gezondheid, maar gezien de verandering in de status van het coronavirus
(vergelijkbaar met andere luchtweginfecties), de brede beschikbaarheid
van mondneusmaskers en zelftesten en het geringe gebruik van de
regeling is besloten om de regeling per 31 december 2023 te beëindigen.
Het blijft evenwel belangrijk rekening te houden met mensen met een
kwetsbare gezondheid. Voor sommige groepen is het risico op een ernstig
verloop van corona (ondanks vaccinatie) immers nog steeds aanwezig.
Het kabinet wijst daarom in de publiekscommunicatie op de adviezen die
helpen om verspreiding van luchtwegvirussen te beperken en roept
daarbij op om rekening te houden met mensen die medisch kwetsbaar
zijn, bijvoorbeeld door bij lichte klachten te overleggen met de werkgever
over de mogelijkheid om thuis te werken11.
6.2 Toezegging over het verstrekken van informatie over wijzigingen in het
concept van het OMT-advies
Tijdens het Tweeminutendebat «Niet informeren van de Kamer over de
beschikbaarheid van opnames van OMT-vergaderingen» (Handelingen II
2022/23, nr. 64, item 17) heb ik uw Kamer toegezegd de directeur van het
Centrum infectieziektebestrijding van het RIVM (Cib) te vragen om binnen
twee maanden informatie te verstrekken over de vraag of de wijzigingen
in het concept van het 64e OMT-advies gedragen worden door het
conceptverslag en het verslag van de vergadering van 14 april 2020, zo
mogelijk na raadpleging van de personen die deelgenomen hebben aan
de vergadering van 14 april.
De directeur van het Cib is in kennis gesteld van dit verzoek. In reactie
hierop heeft de directeur van het Cib aangegeven dat het OMT en diens
ambtelijke ondersteuning hun werk naar beste eer en geweten hebben
gedaan en nog steeds doen. De directeur van het Cib heeft er daarnaast
op gewezen dat de OVV de aanpak van de corona crisis evalueert, waarbij
ook aandacht is voor het OMT. De Tijdelijke commissie corona, die een
parlementaire enquête naar corona voorbereidt, heeft ook aangekondigd
daarin aandacht te hebben voor de rol van het OMT. De inzet van deze
instrumenten voor onderzoek is goed gereguleerd. De directeur van het
Cib acht het wenselijk de werkzaamheden van het OMT in zijn totaliteit te
bezien binnen de kaders van deze lopende onderzoeken en geeft daar
volledige medewerking aan. Het ingaan op individuele verzoeken inzake
specifieke OMT-adviezen en -vergaderingen wordt in dit licht niet
opportuun geacht.
6.3 Toezegging over de vraag of het memo uit voetnoot 53 van het eerste
OVV-rapport aan de Kamer beschikbaar kan worden gesteld
Tijdens het Tweeminutendebat «Niet informeren van de Kamer over de
beschikbaarheid van opnames van OMT-vergaderingen» (Kamerstuk
25 295, nr. 1998) heb ik uw Kamer toegezegd schriftelijk terug te komen op
de vraag of het memo uit voetnoot 53 van het eerste OVV-rapport aan de
Kamer beschikbaar kan worden gesteld. Deze voetnoot betreft een interne
notitie van het RIVM, «2019-novel Corona virus in Nederland: Risico’s en
bedreigingen», 9 februari 2020. Deze notitie is openbaar gemaakt in het
11

Kamerstuk 25 295, nr. 2041.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 25 295, nr. 2104

5

kader van de Wet openbaarheid van bestuur (Wob-deelbesluit RIVM over
februari 202012) en mijn ambtsvoorganger heeft uw Kamer in antwoord
op een commissieverzoek naar aanleiding van de berichtgeving over deze
memo op 28 juni 202213 reeds geïnformeerd.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
E.J. Kuipers

12

https://wobcovid19.rijksoverheid.nl/publicaties/16845cfbb2a0221b7432826954c08faa/
documenten-wob-deelbesluit-aangaande-rivm-februari-2020.pdf.
13
Kamerstuk 25 295, nr. 1925.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 25 295, nr. 2104

6