Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

35 310

Wijziging van de Wet op het hoger onderwijs en
wetenschappelijk onderzoek in verband met het
verzamelen en verspreiden van
studiekeuze-informatie en het doen van
onderzoek naar studenttevredenheid op het
terrein van het hoger onderwijs

Nr. 5

VERSLAG
Vastgesteld 20 november 2019
De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, belast met
het voorbereidend onderzoek van dit wetsvoorstel, heeft de eer als volgt
verslag uit te brengen. Onder het voorbehoud dat de hierin gestelde
vragen en gemaakte opmerkingen voldoende zullen zijn beantwoord, acht
de commissie de openbare behandeling van het wetsvoorstel
genoegzaam voorbereid.
Inhoudsopgave
I.
1.
2.
3.
4.
5.
6.

ALGEMEEN
Inleiding
Hoofdlijnen van het voorstel
Gevolgen voor de privacy
Gevolgen voor de regeldruk
Financiële gevolgen
Advies en consultatie

1
1
2
5
6
6
7

I. ALGEMEEN
1. Inleiding
De leden van de VVD-fractie hebben met interesse kennisgenomen van
het wetsvoorstel. De leden zien de meerwaarde in van de Nationale
Studenten Enquête en vinden dat het een belangrijk instrument is om
studiekeuze-informatie objectief, betrouwbaar en vergelijkbaar te maken.
Zij zijn dan ook blij dat deze wetswijziging ervoor zal zorgen dat de
Algemene verordening gegevensbescherming het voortbestaan van de
NSE niet langer onder druk zal zetten.

kst-35310-5
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 310, nr. 5

1

De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van het onderhavige
wetsvoorstel. De leden van deze fractie zijn van mening dat het goed is
dat de gesignaleerde AVG1-problemen opgelost worden en dat er
helderheid verschaft wordt over gegevensdeling in het kader van de
Nationale Studenten Enquête. Desalniettemin zien deze leden op dit
moment geen noodzaak om het verzamelen en verspreiden van studieinformatie tot een publieke taak te maken, door deze vast te leggen in de
wet en hiervoor een rechtspersoon aan te wijzen. Deze leden achten het
proportioneler om, naast het aanscherpen van de AVG-vereisten, alsnog
vrijwillig overeenstemming te bereiken met betrokken partijen. Indien
nodig zou artikel 7.15 van de WHW2 aangevuld kunnen worden. Naast
deze oproep hebben deze leden nog een aantal vragen en opmerkingen.
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van het
onderhavige wetsvoorstel. Deze leden hechten aan het respecteren van de
privacy van studenten en willen de regering enkele vragen voorleggen.
De leden van de GroenLinks-fractie hebben het onderhavige wetsvoorstel
tot zich genomen. De leden van deze fractie zijn van mening dat de
Nederlandse overheid een kerntaak heeft om uitstekend toegankelijk
(hoger) onderwijs aan te bieden. Uitstekend toegankelijk onderwijs is van
elementair belang voor de Nederlandse kenniseconomie en om
ongelijkheid tegen te gaan, en het is cruciaal voor de verduurzaming van
de Nederlandse samenleving. De Nationale Studenten Enquête maakt
inzichtelijk of instellingen er ook daadwerkelijk in slagen om uitstekend
toegankelijk hoger onderwijs aan te bieden. De resultaten ervan dragen
aantoonbaar bij aan het maken van een goede studiekeuze en ze maken
de studielast inzichtelijk. Deze leden betreuren daarom dat er het
afgelopen jaar veel «gedoe» is geweest rondom de Nationale Studenten
Enquête, dat ertoe heeft geleid dat hogescholen geen actuele gegevens
hebben aangeleverd. De leden hebben nog enkele vragen met betrekking
tot het wetsvoorstel.
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de wijziging van
de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek in verband
met het verzamelen en verspreiden van studiekeuze-informatie en het
doen van onderzoek naar studenttevredenheid op het terrein van het
hoger onderwijs. De leden van deze fractie vinden de NSE3 van groot
belang omdat de NSE opleidingen de kans geeft om de resultaten te
vergelijken met voorgaande jaren en zij studenten de mogelijkheid biedt
om opleidingen met elkaar te vergelijken en een onderbouwde keuze voor
een studie te maken. Deze leden zijn daarom blij dat deelname aan de
NSE voor publiek gefinancierd hoger onderwijs verplicht wordt.
De leden van de SGP-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het wetsvoorstel.
2. Hoofdlijnen van het voorstel
De leden van de VVD-fractie zijn blij om te lezen dat de Minister van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap haar taak met betrekking tot het
garanderen van kwaliteit, toegankelijkheid en doelmatigheid van het
hogeronderwijsstelsel serieus neemt en dat zij de NSE hierbij betrekt. Kan
de Minister meer beeld geven bij hoeveel studenten hun studiekeuze
bepalen aan de hand van de studentenenquête en welke andere factoren
hierbij meewegen? Ook lezen deze leden dat de enquête een bepaling is
1

AVG = Algemene verordening gegevensbescherming
WHW = Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek
3
NSE = Nationale Studenten Enquête
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 310, nr. 5

2

voor de kwaliteitszorg en het monitoren van het beleid van de instellingen
zelf. De leden vragen zich af in hoeverre bekend is of de uitkomst van de
enquête reden is voor een instelling om het beleid aan te passen.
Voorts lezen de leden van deze fractie dat de te kiezen rechtspersoon de
studiekeuze-informatie kosteloos dient te verspreiden. Deze leden achten
dit essentieel. Welke waarborgen kent dit voorstel om dit blijvend te
garanderen? De leden nemen er kennis van dat met dit wetsvoorstel de
verzameling en verspreiding van studiekeuze-informatie een publieke taak
gaat worden en ook zal bijdragen aan het monitoren van onderwijsbeleid.
Welke andere opties zijn overwogen om hetzelfde doel te bewerkstelligen,
zo vragen deze leden.
De leden van deze fractie lezen dat onderwijsbetrokkenheid nadrukkelijker
zal worden meegenomen in de enquête. Hoe ziet de regering dit verder
voor zich? Verder zijn deze leden benieuwd naar wat er allemaal onder
«betrokkenheid» zou kunnen vallen. Zijn er reeds voorbeelden van
onderzoeken waarin dit een thema is, en hoe is dit in deze onderzoeken
geoperationaliseerd? In dat kader vragen deze leden zich ook af hoe de
medezeggenschap betrokken wordt bij de enquête, zowel bij de totstandkoming als bij latere indicaties die moeten leiden tot beleid. Zij vragen op
welke manier de medezeggenschap beter betrokken zou kunnen worden
bij verbeterpunten die worden aangegeven door of voortkomen uit de
NSE.
De leden van deze fractie lezen verder dat als doel wordt opgenomen dat
de NSE zo veel mogelijk groepen studenten dient te bereiken. Welke eisen
geeft de regering, naast kwantiteit, aan de uitvoerder mee als het gaat om
representativiteit en kwaliteit? Ook willen zij weten of de regering al een
uitvoerder/rechtspersoon op het oog heeft.
Verder vragen deze leden de regering om nog eens toelichten waarin het
verschil in beoordeling zat tussen de instellingen die wel besloten data
aan te leveren (universiteiten en niet-bekostigd hoger onderwijs) en zij die
dit niet deden (hogescholen). Dit benadrukt dat meedoen een individuele
afweging is. Tegelijkertijd blijkt dat maar 25% van het niet-bekostigde
onderwijs de afgelopen jaren heeft deelgenomen aan de NSE. De leden
vragen waarom dit percentage zo laag is. Stelt de regering zich ten doel
dat dit percentage omhoog wordt gebracht? Welke inspanningen dient de
uitvoerder te doen om dit percentage hoger te krijgen? Welke belemmeringen worden ervaren bij de niet-bekostigde instellingen? En welke
stappen heeft de regering afgelopen jaren genomen om hen hiermee te
helpen, opdat ook zij meedoen aan gegevenslevering?
Tot slot lezen de voornoemde leden dat het vragen om toestemming van
de student die deel is van de rest van de studentenpopulatie, leidt tot een
lagere respons en een incompleet populatiebestand. De leden vragen hoe
de toestemming van deze studenten zal worden geregeld in de volgende
NSE en hoe de privacy van deze studenten zal worden gewaarborgd.
De leden van de CDA-fractie willen weten waarom er geen oplossing voor
de samenwerkingsconstructie tussen de partijen, die al jarenlang een
keuze-instrument in stand hielden, is gevonden. En welke redenen heeft
de Minister om te stellen dat het draagvlak is afgebrokkeld? De leden van
deze fractie hadden begrepen dat alleen de gevoelde juridische
onzekerheid over de interpretatie van de AVG voor sommige hogescholen
de reden was om af te haken. Deze leden willen graag weten of het klopt
dat dit het enige beletsel was om tot nadere overeenstemming te komen.
Verder willen de leden van deze fractie weten op grond van welke
wettelijke bepalingen de Minister zich, zoals zij aanvoert, verantwoordelijk
acht om elke student op de goede plek terecht te laten komen. Tevens
willen deze leden weten wat de principiële visie van de Minister is op
toegankelijkheid, nu zij aangeeft dat het beschikbaar maken van informatie rondom studententevredenheid daar nadrukkelijk onderdeel van
uitmaakt. Immers, naast dit wetsvoorstel ligt ook het wetsvoorstel Taal en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 310, nr. 5

3

toegankelijkheid voor bij de Kamer, waarin een numerus fixus voor tracks
mogelijk wordt gemaakt en de Minister tegelijkertijd de bevoegdheid
wordt verleend om toestemming aan een numerus fixus te kunnen
onthouden met het oog op toegankelijkheid. Ook is het deze leden
opgevallen dat de Minister enerzijds in onder andere haar beantwoording
van schriftelijke vragen aangeeft dat er meer grip op de instroom van
internationale studenten zou moeten komen, terwijl zij aan de andere kant
een motie waarin wordt gevraagd om meer sturingsinstrumenten heeft
ontraden.
Volgens de leden van deze fractie is een enquête naar studenttevredenheid een uiting van subjectieve studiekeuze-informatie en daarmee
een te beperkte reden voor deze voorgestelde wetswijziging. Is de
Minister dat met deze leden eens? Op welke manier is volgens de Minister
een enquête naar tevredenheid bij opleidingen, die onderling grote
verschillen vertonen, en die door minder dan de helft van de studenten
wordt ingevuld, een uiting van een objectief, betrouwbaar en vergelijkend
aanbod van studiekeuze-informatie? Hoe moet er volgens de Minister
betrouwbare en objectieve en vergelijkbare informatie uit een tevredenheidsonderzoek volgen, zo vragen deze leden.
De leden van deze fractie zetten ook vraagtekens bij de keuze om één
rechtspersoon aan te wijzen die zowel de taak krijgt om studiekeuzeinformatie te verzamelen en te verspreiden als onderzoek te doen naar
studenttevredenheid en -betrokkenheid. Deze leden vrezen voor verplichte
winkelnering van instellingen en vragen zich af of en hoe de Minister
instellingen invloed wenst te geven bij de selectie. Zal er sprake zijn van
een aanbesteding bij de selectie van de rechtspersoon? Tevens willen
deze leden weten hoe groot de kans is dat de huidige partij, waarmee de
instellingen die onder de reikwijdte van de WHW vallen klaarblijkelijk een
gespannen verhouding onderhouden, de aangewezen rechtspersoon gaat
worden. Indien deze kans groot is willen de voornoemde leden weten hoe
de Minister ervoor gaat zorgen dat de door haar aangevoerde afstemming
en samenwerking tot stand zal worden gebracht.
De leden van de D66-fractie constateren dat instellingen kritiek hebben
geuit op onder andere de betrouwbaarheid van het instrument van de
Nationale Studenten Enquête. De leden van deze fractie vragen de
regering om toe te lichten welke klachten de instellingen hebben en op
welke wijze Studiekeuze123 de klachten adresseert.
De leden van de GroenLinks-fractie hebben begrip voor de keuze van het
kabinet om de Nationale Studenten Enquête wettelijk te verankeren. De
wettelijke verankering draagt bij aan goede studiekeuzevoorlichting,
hetgeen als taak is beschreven in de Wet op het hoger onderwijs en
wetenschappelijk onderzoek in artikel 7.15. De leden van deze fractie
vragen zich echter af of de reikwijdte van onderzoek niet moet worden
vergroot. De leden constateren dat de werkdruk in het hoger onderwijs
onverminderd hoog is. Zou onderzoek naar de tevredenheid van
werknemers ook niet wettelijk verankerd moeten worden, zo vragen deze
leden zich af. Zijn tevreden werknemers ook niet een indicatie van
kwalitatief onderwijs? Heeft de Minister onderzocht of periodieke
peerreviews ook kunnen bijdragen aan het beter inzichtelijk maken van de
kwaliteit van opleidingen? Voorts vragen deze leden hoe de Minister kan
garanderen dat de resultaten van de Nationale Studenten Enquête niet
gemakkelijk zijn te manipuleren, zoals de studentenorganisatie Democratische Academie Groningen, DAG, onlangs heeft geconstateerd.
De leden van de SP-fractie stellen vast dat een van de doelen van de
wetswijziging is dat de bekostigde instellingen wettelijk verplicht worden
om voor het onderzoek de relevant geachte gegevens aan te leveren. De
leden van deze fractie vragen zich af waarom niet-bekostigde instellingen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 310, nr. 5

4

voor hoger onderwijs hiervan zijn uitgesloten. Tot nu toe zijn particuliere
instellingen altijd onderdeel geweest van de NSE. Bestaat de mogelijk om
ook deze instellingen te verplichten hun gegevens aan te leveren, zodat
ook de studenttevredenheid en
– betrokkenheid aan deze particuliere instellingen getoetst wordt? In
antwoorden op mondelinge vragen over de NSE zei de Minister dat alles
erop is gericht om ervoor te zorgen dat in de volgende periode zowel de
hogescholen als de universiteiten, en niet alleen de bekostigde maar ook
degene die niet bekostigd worden, volop meegaan in deze studentenenquêtes. De leden van de voornoemde fractie willen weten hoe door
middel van deze wetswijziging hieraan uitvoering wordt gegeven.
De leden van de SGP-fractie vragen de regering nader te motiveren
waarom de voorgestelde verplichte informatievoorziening als publieke
taak aangemerkt dient te worden. De leden van deze fractie wijzen erop
dat voor sectoren als het primair en voortgezet niet een vergelijkbare
verplichting voor instellingen geldt die specifiek op schoolkeuze gericht is.
Deze leden vragen waarom de veelheid van informatie die in deze
sectoren onder meer op basis van het toezicht beschikbaar is, niet op een
vergelijkbare wijze in het hoger onderwijs toereikend geacht moet
worden. Eveneens vragen de leden waarom juist van studenten niet in
sterkere mate verwacht mag worden dat dezen zich, samen met loopbaanbegeleiders en anderen, oriënteren op een nieuwe opleiding en instelling.
3. Gevolgen voor de privacy
De leden van de D66-fractie vragen de regering toe te lichten waarom de
persoonsgegevens die ten minste nodig zijn voor het afnemen van de
enquête onder studenten eerst bij ministeriële regeling worden vastgesteld en vervolgens bij of krachtens algemene maatregel van bestuur.
De leden van deze fractie lezen in de memorie van toelichting dat
studenten eventueel in de enquête toestemming kunnen geven voor het
terugkoppelen van hun antwoorden op persoonsniveau aan de hogeronderwijsinstelling waar zij zijn ingeschreven. Deze leden vragen zich af of
een terugkoppeling op persoonsniveau niet onbewust tot een grote
inbreuk op de privacy van studenten kan leiden. De leden vragen de
regering om op de eerste plaats nader toe te lichten waarom deze
terugkoppeling op persoonsniveau mogelijk maakt. Voorts vragen de
leden de regering om toe te lichten of in de terugkoppeling ook het
e-mailadres van de student wordt verstrekt, en of dat in de praktijk kan
betekenen dat een medewerker van een instelling de antwoorden van een
specifieke student die daarvoor toestemming heeft gegeven kan
opzoeken. Voorts vragen de leden of de deelnemende student expliciet
om toestemming wordt gevraagd om zijn of haar antwoord terug te
koppelen.
De voornoemde leden lezen in de memorie van toelichting dat elke
deelnemer aan de NSE recht heeft om zijn of haar persoonsgegevens in te
zien, te corrigeren of te verwijderen, evenals het recht om zijn of haar
eventuele toestemming voor de teruglevering van gegevens aan de
instelling in te trekken of bezwaar te maken tegen de verdere verwerking
van zijn of haar persoonsgegevens door de aangewezen rechtspersoon.
De leden vragen de regering toe te lichten of een deelnemer die zich op
een van genoemde rechten wil beroepen, zich tot de instelling of tot de
aangewezen rechtspersoon dient te wenden.
Verder lezen de leden van deze fractie in de memorie van toelichting dat
de Minister met de Vereniging van Universiteiten en de Vereniging
Hogescholen in gesprek is over aanvullende gegevens van studenten,
zoals de track of de afstudeerrichting. Deze leden vragen de regering of
deze ook overleg pleegt met de studentenbonden over de inhoud van de
algemene maatregel van bestuur. Tevens vragen de leden of toekomstige

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 310, nr. 5

5

aanvullende verplichtingen van de gegevens ook telkens bij de Autoriteit
Persoonsgegevens worden voorgelegd.
Voorts vragen deze leden de regering of instellingen reeds een kader
hebben van normen die deze hanteren voor de registratie, verwerking,
toegang en eigenaarschap van de studiedata van studenten. Indien dat
het geval is, vragen de leden of deze gegevensuitwisseling ook in dat
kader aan de orde komt.
Tot slot constateren de leden van de voornoemde fractie dat de ervaring
en tevredenheid van pas afgestudeerden van een opleiding ook van
belang zijn voor de studiekeuze-informatie, kwaliteitszorg van instellingen
en de monitoring van onderwijsbeleid. Deze leden vragen de regering in
hoeverre zij verwacht dat de huidige knelpunten rondom privacyregels
zich ook voordoen bij enquêtes onder alumni.
De leden van de GroenLinks-fractie vinden het van belang dat studenten
de Nationale Studenten Enquête vrijuit kunnen invullen. Hoe borgt de
Minister dat individuele studenten niet ongevraagd en ongewenst worden
benaderd op basis van hun deelname aan de enquête? Waarom worden
tot de persoon herleidbare gegevens tot een jaar na het onderzoek
bewaard? Wat vindt de Minister van het gegeven dat de Vereniging van
Universiteiten, de VSNU, vraagtekens zet als wordt gesteld dat de privacy
van studenten wel voldoende gewaarborgd is?
De leden van de SP-fractie zijn benieuwd naar wat nu precies de grootste
bezwaren waren om uit de NSE te stappen. Klopt het dat vooral de
privacyregels binnen de AVG een obstakel zijn? De VSNU meldt dat dit
niet helemaal klopt, omdat de regels van de AVG op dit punt niet veel
anders zijn dan de Wbp4. De leden van de SP vinden het moeilijk voor te
stellen dat de zorgen over de gegevensbescherming niet eenvoudig op te
lossen zouden zijn. Wellicht is het zo dat een aantal instellingen niet
zonder meer bereid is om cijfers over hun eigen studenttevredenheid te
publiceren? De leden vragen zich af of de Minister hier iets over kan
zeggen.
4. Gevolgen voor de regeldruk
De leden van de SGP-fractie vragen de regering om inzichtelijk te maken
hoe de voorgestelde informatieverplichting zich verhoudt tot de omvang
van de informatiestroom die instellingen tot op heden aanleverden. Is de
ambitie van de regering om de lasten in ieder geval niet te laten
toenemen, zo vragen zij.
5. Financiële gevolgen
De leden van de VVD-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
financiële gevolgen van het wetsvoorstel. Kan de regering nader verklaren
waarom de kosten voor deze taak jaarlijks worden geschat op een, toch
wel forse, 2,5 miljoen euro per jaar? Deze leden vragen waaruit dit budget
bestaat, en of er een uitsplitsing van de kosten kan worden gegeven. Ook
willen zij weten in hoeverre deze raming extern is getoetst. Verder vragen
de leden de regering om toe te lichten waaruit de 200.000 euro aan
uitvoeringskosten bestaan. Zal de rechtspersoon zelf een uitvoerder
aanwijzen, of is dit een en dezelfde partij? En welke andere mogelijke
uitvoeringsvormen zijn overwogen? Voorts vragen de leden of de regering
kan aangeven hoeveel van het totale budget voor de uitvoering van deze
nieuwe wettelijke taak in overhead gaat zitten.

4

Wbp = Wet bescherming persoonsgegevens

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 310, nr. 5

6

6. Advies en consultatie
De leden van de VVD-fractie vinden het goed om te lezen dat de vragenlijst zal worden herzien. Deze leden vragen de regering om toe te lichten
welke organisaties zullen worden betrokken bij deze herziening.
De leden van de CDA-fractie willen graag weten wat voor de Minister de
redenen waren om het wetsvoorstel midden in de zomerperiode, van
15 juli tot en met 5 augustus, voor internetconsultatie voor te leggen. Zij
vragen in hoeverre dit volgens de Minister van invloed is geweest op het
(beperkte) aantal reacties.
De leden van de GroenLinks-fractie hebben de reactie van de Algemene
Rekenkamer betreffende het onderhavige wetsvoorstel tot zich genomen.
In de memorie van toelichting stelt de Minister dat de rechtspersoon die
wordt belast met de wettelijke taak om de enquête uit te voeren moet
beschikken over een raad van toezicht; ook moeten «checks-andbalances» zijn ingebouwd in de statuten van de rechtspersoon. In de
wettekst worden deze eisen echter niet geregeld, zo constateert de
Algemene Rekenkamer. Waarom heeft de Minister verzaakt dit in de wet
op te nemen? En wie kiest de raad van toezicht van de rechtspersoon die
de wettelijke taak moet uitvoeren, zo vragen deze leden.
De leden van de SP-fractie hebben de suggestie gelezen om instellingen
ook gegevens te laten aanleveren met betrekking tot tracks/
afstudeerrichtingen, dat een en ander zal meegenomen worden in de
algemene maatregel van bestuur en zal worden voorgelegd aan, onder
andere, de Autoriteit Persoonsgegevens. De inhoud van de algemene
maatregel van bestuur zal worden afgestemd met de VH5 en VSNU6. Deze
leden vragen zich af waarom wel de koepels hierbij worden betrokken, en
niet de studentenbonden.
Voorzitter van de commissie,
Tellegen
Adjunct-griffier van de commissie,
La Rocca

5
6

VH = Vereniging Hogescholen
VSNU = Vereniging van Universiteiten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 310, nr. 5

7