Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

36 435 VIII

Wijziging van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap (VIII) voor het jaar 2023 (wijziging
samenhangende met Miljoenennota)

Nr. 3

VERSLAG HOUDENDE EEN LIJST VAN VRAGEN EN
ANTWOORDEN
Vastgesteld 4 oktober 2023
De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, belast met
het voorbereidend onderzoek van dit voorstel van wet, heeft de eer
verslag uit te brengen in de vorm van een lijst van vragen met de daarop
gegeven antwoorden.
De vragen zijn op 25 september 2023 voorgelegd aan de Minister van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Bij brief van 29 september 2023 zijn ze
door de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap beantwoord.
Met de vaststelling van het verslag acht de commissie de openbare
behandeling van het wetsvoorstel voldoende voorbereid.
De voorzitter van de commissie,
Michon-Derkzen
De adjunct-griffier van de commissie,
Bosnjakovic

kst-36435-VIII-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 435 VIII, nr. 3

1

1
Welke groepen studenten krijgen op dit moment geen basisbeurs, terwijl
ze wel studeren? Hoeveel studenten zijn dit per groep?
Studiefinanciering bestaat uit verschillende onderdelen: de basisbeurs,
aanvullende beurs, het studentenreisproduct en de lening. Het is
afhankelijk van de studie hoeveel recht op een basisbeurs een student
ontvangt (prestatiebeurs). Voor mbo niveau 3 en 4 krijgen studenten een
basisbeurs voor de nominale duur van de opleiding. Voor studenten in het
hbo en wo is er in beginsel vier jaar recht op een prestatiebeurs. Dit kan
worden verlengd afhankelijk van de gekozen master. Na de prestatiebeursfase is er voor zowel mbo-studenten als ho-studenten nog drie jaar
de mogelijkheid om te lenen. Zij krijgen dan nog wel studiefinanciering in
de vorm van een lening, maar geen basisbeurs meer. Op dit moment
bevinden zich circa 132.000 studenten in deze leenfase.
Daarnaast zijn er studenten die niet in aanmerking komen voor studiefinanciering. Het gaat daarbij bijvoorbeeld om mbo-studenten die een
bbl-opleiding doen (ongeveer 137.000 in 2022) en studenten in het hbo en
wo die een deeltijd opleiding volgen (ongeveer 64.000 studenten in 2022).
Ook studenten die aan een opleiding beginnen na hun dertigste, hebben
geen recht op studiefinanciering. Zij kunnen in veel gevallen wel gebruik
maken van het leven lang leren krediet.
2
Hoeveel studenten stromen door van een hbo1-bachelor naar een
wo2-master? Krijgen zij studiefinanciering? Zo nee, waarom niet?
In 2022 stroomden 1.300 studenten rechtstreeks door van de hbo-bachelor
naar de wo-master. Een deel van de hbo-studenten heeft echter eerst een
schakeljaar (pre-master) nodig om te kunnen starten met de wo-master.
Historisch gezien weten we dat ongeveer 11% van de hbo-bachelor
gediplomeerden uiteindelijk, dus met eventueel inbegrip van zo’n
schakeljaar, een wo-master gaat doen. In studiejaar 2021/2022 haalden
ongeveer 66.000 studenten hun hbo-bachelor diploma. Naar schatting
zullen dan ongeveer 7.300 studenten uit dat studiejaar uiteindelijk een
wo-master doen.
Het is afhankelijk van de gekozen studie en de gebruikte prestatiebeursrechten tijdens de bachelor hoeveel prestatiebeurs zij nog ontvangen. In
het hbo en wo geldt dat studenten in beginsel vier jaar recht hebben op
een basisbeurs. Dat is voldoende voor het volgen van een hbo-bachelor,
die in de regel vier jaar duurt, of voor de combinatie van een wo-bachelor
en éénjarige wo-master. Vervolgens kunnen extra prestatiebeursrechten
worden toegekend voor een hbo-master en voor een meerjarige
wo-master.
Als de student de vier jaar prestatiebeursrechten tijdens de hbo-bachelor
heeft gebruikt, dan is er voor een éénjarige wo-master geen recht op een
basisbeurs. Bij een meerjarige master is er recht op prestatiebeurs voor
één jaar minder dan de nominale duur. Bij de combinatie hbo-bachelor en
wo-master is er dus recht op een basisbeurs voor één jaar minder dan de
nominale duur van de opleiding.
Deze opbouw van de prestatiebeursrechten bestond al in het oude
basisbeursstelsel. Hier is niets aan gewijzigd bij de herinvoering van de
basisbeurs, omdat vanwege de wens voor een spoedige herinvoering
zoveel mogelijk is aangesloten bij bestaande begrippen en systemen.

1
2

hbo: hoger beroepsonderwijs.
wo: wetenschappelijk onderwijs.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 435 VIII, nr. 3

2

3
Hoeveel kost het om alle studenten die doorstromen van een
hbo-bachelor naar een wo-master recht te geven op een basisbeurs voor
deze master?
Voor de berekening van dit antwoord wordt uitgegaan van het aantal
studenten uit vraag 2. Dit betekent dat circa 7.300 studenten per jaar een
hbo-bachelordiploma halen en daarna een wo-master gaan doen. Deze
studenten zullen naar verwachting voornamelijk uitwonend zijn. De
basisbeurs voor uitwonende studenten bedraagt op dit moment € 274,90.
Dit is het bedrag exclusief de tijdelijke verhoging voor uitwonende
studenten die een basisbeurs ontvangen in studiejaar 23/24. De verwachte
kosten voor alleen het recht geven op de basisbeurs bedraagt dan jaarlijks
circa € 24 miljoen. Hierbij wordt geen rekening gehouden met gedragseffecten, die zich bijvoorbeeld voor kunnen doen als meer studenten door
deze maatregel besluiten deze route te volgen. In aanvulling hierop zou
een extra jaar aanvullende beurs voor deze groep circa € 25 miljoen per
jaar kosten, en een extra jaar studentenreisproduct circa € 11 miljoen per
jaar. Ook hierbij is geen rekening gehouden met gedragseffecten.
4
Kunt u de kosten onder de kop «Maatregelen herinvoering basisbeurs»
uitsplitsen?
Met ingang van studiejaar 2023–2024 is het wetsvoorstel herinvoering
basisbeurs in werking getreden. In de ontwerpbegroting 2023 stonden de
bedragen uit dit wetsvoorstel verwerkt op het instrument herinvoering
basisbeurs. In deze Suppletoire begroting zijn de bedragen van het
wetsvoorstel voor 2023 toegerekend aan de verschillende financiële
instrumenten zoals de basisbeurs en de aanvullende beurs. De toerekening aan de latere jaren vindt plaats in de ontwerpbegroting 2024.
In onderstaande tabellen zijn de verschillende kosten weergegeven die
zijn overgeboekt van het instrument herinvoering basisbeurs. Daarnaast
zijn deze tegenboekingen zichtbaar in de Suppletoire begroting in Tabel 8
Budgettaire gevolgen van beleid artikel 11.
Tabel: Relevante mutaties (Bedragen x € 1.000)
Instrument

bedrag 2023
€ – 34.387

Maatregelen herinvoering basisbeurs (relevant)

Basisbeurs gift (relevant)
Aanvullende beurs gift (relevant)

€ 5.476
€ 15.331

Dienst Uitvoering Onderwijs

€ 13.580

Toelichting boeking
de verschillende bedragen op het instrument herinvoering
basisbeurs zijn weggeboekt naar de betreffende financiele
instrumenten
Uitgaven voor basisbeurzen
Uitgaven voor aanvullende beurzen in het kader van maatregelen
niet-gebruik (verruiming inkomensgrens aanvullende beurs is met
ingang van januari 2024)
Uitgaven voor uitvoeringskosten DUO

€0

Totaal

Tabel: Niet-relevante mutaties (Bedragen x € 1.000)
Instrument

bedrag 2023

Toelichting boeking

Maatregelen herinvoering basisbeurs (niet- relevant)

€ – 390.500

de verschillende bedragen op het instrument herinvoering
basisbeurs zijn weggeboekt naar de betreffende financiele
instrumenten
Uitgaven voor basisbeurzen
Uitgaven voor aanvullende beurzen in het kader van maatregelen
niet-gebruik (verruiming inkomensgrens aanvullende beurs is met
ingang van januari 2024)
(Minder) uitgaven aan leningen door herinvoering basisbeurs

Basisbeurs gift (niet-relevant)
Aanvullende beurs gift (niet-relevant)

Rentedragende lening (NR)
Totaal

€ 507.000
€ 32.000
€ – 148.500
€0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 435 VIII, nr. 3

3

Voor het ho en bol 3–4 geldt de prestatiebeurssystematiek waarbij de
prestatiebeurzen alleen worden omgezet in een gift als binnen 10 jaar het
diploma wordt gehaald. Deze prestatiebeursuitgaven worden in de
begroting als niet-relevant behandeld. Om die reden zijn de meeste
uitgaven die vanuit het instrument herinvoering basisbeurs naar de
verschillende instrumenten zijn overgeboekt niet-relevante uitgaven.
5
Klopt het dat de studentgebonden bedragen in de toekomst zullen dalen?
Waarom is dit zo? Wat zijn hiervan de verwachte effecten voor
onderwijsinstellingen?
De suppletoire begroting die bij Prinsjesdag is ingediend bevat voor het
hoger onderwijs geen voorstellen die een significante impact op de
studentgebonden bedragen hebben. In de ontwerpbegroting 2024 is in
tabel 33 een weergave opgenomen van de gemiddelde «onderwijsbijdrage per student». De actuele raming van deze bijdragen fluctueert de
komende jaren voor zowel hbo als wo zeer licht met ca. € 100–200
gemiddeld per student door beperkte fluctuaties in het geraamde
beschikbare macrobudget. De instellingen ontvangen jaarlijks bekostiging
in de vorm van een rijksbijdrage, naast andere inkomsten die zij
genereren waaronder het collegegeld. De hoogte van de bekostiging per
instelling wordt bepaald aan de hand van de in het uitvoeringsbesluit
WHW 2008 neergelegde berekeningswijze. Instellingen kunnen van de
beschikbare meerjarige prognoses gebruik maken in hun ramingen en
indien nodig hun begroting tijdig bijstellen. Van de geraamde fluctuaties
in de onderwijsbijdrage per student worden op dit moment geen grote
effecten op de onderwijsinstellingen verwacht. Individuele instellingen
kunnen wel geconfronteerd worden met fluctuaties in de instroom van het
aantal studenten als gevolg van bijvoorbeeld regionale demografische
ontwikkelingen, die doorwerken in de hoogte van de bekostiging.
6
Wat zijn de effecten van de bezuiniging van 1,4 miljard euro op het
Nationaal Groeifonds voor de publieke onderwijsinstellingen3?
In de motie Hermans c.s. is het Nationaal Groeifonds (NGF) genoemd als
mogelijke dekkingsbron voor het met een jaar verlengen van de huidige
korting en het eenmalig niet indexeren van de accijnzen. Het is op dit
moment nog onduidelijk of en hoe een korting op het NGF precies wordt
ingevuld. In de Kennispijler van het Nationaal Groeifonds zijn in de eerste
rondes een groot aantal projecten toegekend, dan wel voorwaardelijk of
via een reservering. Er is reeds voor € 3.246,1 miljoen toegekend aan
projecten, waarvan € 868,6 miljoen direct, € 1.709,4 miljoen voorwaardelijk en € 668,1 miljoen gereserveerd. Een groot deel van deze middelen
zijn bestemd voor projecten voor het onderwijs (zie tabel). Dit zijn
projecten die bijdragen aan met name de versterking van het lerend
vermogen in het onderwijs, de verdere professionalisering van leraren,
innovatieve inrichting van de onderwijshuisvesting, een Leven Lang
Ontwikkelen (LLO) en de toepassingsmogelijkheden op het gebied van
digitalisering.

3

Kamerstuk 36 410, nr. 14.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 435 VIII, nr. 3

4

Ronde

Project

1
1
2
2
2
2
2
2
2

3

Leeroverzicht & Skills
Nationaal Onderwijslab
Collectief laagopgeleiden en laaggeletterden
Digitaal Onderwijs Goed Geregeld
Impuls Open Leermateriaal
Nationale LLO Katalysator
Npuls
Ontwikkelkracht
Opschaling publiek private samenwerking in het
beroepsonderwijs
Creative Industries Immersive Impact Coalition
(CIIIC)
DUTCH

3
3
3
3

Innovatieprogramma Onderwijshuisvesting
Investeren in het Talent van de Toekomst
Meer Uren Werkt!
Nationale Aanpak Professionalisering Leraren

3

Gereserveerd

63
42,6
57,5
225
420
231,2
57,4

Toegekend

44,7
79,6
7,6
34,3
20,5
167
140
101,2
152,6

200
84
208,5
351,6
45

€ 668,1 miljoen

Totaal

Voorw.
toegekend

Thema

LLO
Onderwijs
LLO
Onderwijs
Onderwijs
LLO
Onderwijs
Onderwijs
LLO
Overig

48

275,2
30
86,5

73,1

€ 1.709,40 miljoen

€ 868,6 miljoen

Onderwijs
/Arbeidsmarkt
Onderwijs
Onderwijs
Arbeidsmarkt
Onderwijs
€ 3.246,10 miljoen

De gereserveerde middelen zijn niet juridisch-verplicht. Er zijn daarentegen wel verwachtingen gewekt bij de indieners, waaronder onderwijsinstellingen. De reserveringen betreffen in sommige gevallen de uitvoering
van een tweede fase van een project, bijvoorbeeld het opschalen van
digitale innovaties die worden ontwikkeld in het Nationaal Onderwijslab
AI. Als deze tweede fase niet door kan gaan, betekent dit dat de doelstellingen van het project niet kunnen worden behaald. Voor middelen die
gereserveerd zijn voor voorstellen die nog moeten starten, geldt dat
beoogde verbeteringen voor het onderwijs niet gerealiseerd kunnen
worden.
Voor toekomstige rondes is nog € 4 miljard beschikbaar voor de Kennispijler. De nog resterende middelen voor de Kennispijler zijn belangrijk
voor kansrijke projecten die eraan bijdragen dat het onderwijs klaar is
voor de toekomst.
7
Kunt u een overzicht geven van alle verschillen in studiefinanciering
tussen mbo4, hbo en wo?
Studiefinanciering verschilt op een aantal vlakken tussen mbo en ho. Zo
verschillen onder andere de bedragen van de basisbeurs en aanvullende
beurs: de basisbeurs voor uitwonenden is voor mbo’ers hoger dan voor
studenten in het hbo en wo, terwijl dat voor de basisbeurs voor thuiswonenden en de maximale aanvullende beurs andersom is. Ook verschilt het
afbouwpad van de aanvullende beurs en hebben minderjarige mbo’ers
geen, maar minderjarige studenten in het hbo en wo wel recht op
studiefinanciering. Om recht te doen aan de materie is het kabinet
voornemens deze verschillen op een rij te zetten in de brief over de waaier
die MOCW heeft aangekondigd voor komend voorjaar.
8
Kunt u inzicht geven in de verschillen in kosten van studiefinanciering
voor verschillende studenten? Hoeveel cumulatieve studiefinanciering
krijgt een gemiddelde bbl5, bol6, hbo en wo student?

4

mbo: middelbaar beroepsonderwijs.
bbl: beroeps begeleidende leerweg.
6
bol: beroeps opleidende leerweg.
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 435 VIII, nr. 3

5

In onderstaande tabel staan de kosten van de verschillende soorten
studiefinanciering die studenten kunnen ontvangen per 1 september 2023,
exclusief lening. Een bbl-student ontvangt geen studiefinanciering. Voor
hbo- en wo-studenten gelden gelijke bedragen in de studiefinanciering.
Goed om te vermelden is ook dat de onderstaande bedragen voor bol 3
en 4, hbo en wo prestatiebeurzen zijn. Voor bol 1 en 2 gaat het om giften.

Basisbeurs thuiswonend
Basisbeurs uitwonend
Aanvullende beurs

bol

hbo/wo

€ 90,85
€ 296,51
Max. € 381,25 (thuiswonend)
Tot een inkomen van € 57.000

€ 110,30
€ 274,90
Max. € 416
Tot een inkomen van € 55.000
(wordt vanaf 2024 € 72.000)

Max. € 405,23 (uitwonend)
Tot een inkomen van € 58.000
Studentenreisproduct

€ 120,96

€ 120,96

Tijdelijke verhoging basisbeurs
uitwonend in 2023/2024

€ 164,30

€ 164,30

Totaal thuiswonend

€ 593,06

€ 647,26

Totaal uitwonend

€ 987,00

€ 976,16

Bol-studenten kunnen de
maximale aanvullende beurs
ontvangen bij een inkomen van de
ouders tot € 39.300. Voor
hbo/wo-studenten ligt deze grens
op € 35.200.
De maandelijkse kosten die aan
studenten wordt berekend voor het
gebruik van het studentenreisproduct

Met cumulatieve studiefinanciering wordt doorgaans gedoeld op de
cumulatie van Nederlandse studiefinanciering met studiefinancieringsregelingen, of vergelijkbare regelingen, in het buitenland. Voor
bbl-studenten is dergelijke cumulatie niet mogelijk omdat bbl-studenten
geen recht hebben op studiefinanciering. Voor ho-studenten is cumulatie
niet toegestaan. Voor bol-studenten is cumulatie nog toegestaan, maar
het kabinet is voornemens om dat aan te passen. Er zijn geen cijfers
bekend over de mate waarin cumulatie alsnog plaatsvindt en de bedragen
die daarbij zijn gemoeid.
9
Hoeveel extra vaste contracten zijn er per sector bijgekomen? Wat
verwacht u voor 2024?
Rond de OCW-begrotingsbehandeling in 2022 is de motie Westerveld c.s.
aangenomen (36 200 VIII, nr. 47) met het verzoek «in de OCW-begroting
2024 doelstellingen en streefwaarden op te nemen over het aantal vaste
dienstverbanden uitgesplitst per functie». Ter uitvoering van die motie is
in de Beleidsagenda van de OCW-begroting 2024, in de paragraaf
beleidsprioriteiten, een passage opgenomen over vaste contracten. Hierin
staat dat het streven van dit kabinet is dat structureel werk in het
onderwijs in vast dienstverband wordt verricht. Om de ontwikkeling te
volgen, is onlangs een beleidsindicator voor het aandeel vaste contracten
per functiegroep opgesteld. Met deze beleidsindicator kan een volledig en
meerjarig beeld worden gegeven over de verschillende sectoren en
verschillende functiecategorieën.
In onderstaande tabellen staan de meest recente cijfers van het aandeel
vaste contracten in het po, vo, mbo, hbo en wo. In de sectoren vo en mbo
is er voor de functiecategorie onderwijsgevend personeel in 2022 een
(lichte) daling van het aandeel vaste contracten. In de sector wo is voor
het jaar 2022 een stijging te zien in vaste contracten van wetenschappelijk
personeel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 435 VIII, nr. 3

6

Aandeel vaste contracten in po, vo en mbo in 2021 en 2022

Directie
Leraren
Ondersteunend personeel

2021
2022
2021
2022
2021
2022

po

vo

mbo

91,2%
90,7%
88,5%
88,5%
72,3%
69,9%

88,0%
88,1%
80,1%
78,3%
79,9%
75,6%

86,3%
86,3%
79,1%
78,4%
76,2%
74,5%

hbo

wo

81,6%
82,0%

59,8%
65,7%

Aandeel vaste contracten in hbo en wo in 2021 en 2022

docerend en ondersteunend personeel (hbo) / wetenschappelijk personeel (wo)

2021
2022

Bron: ocwincijfers.nl en website Vereniging Hogescholen

Gegeven de doelstelling blijven we de ontwikkeling volgen. De volledige
en meerjarige cijfers zijn in de genoemde beleidsindicator te vinden op:
Aandeel vaste contracten in het po, vo en mbo | Begroten en verantwoorden | OCW in cijfers
10
Hoeveel starters- en stimuleringsbeurzen zijn er in 2023 uitgekeerd?
Hoeveel verwacht u er voor 2024?
Het aantal in 2023 uitgekeerde starters- en stimuleringsbeurzen is nog niet
bekend, omdat de cijfers conform afspraken in het bestuursakkoord
worden gepubliceerd in de jaarverslagen van universiteiten en die
verschijnen voor 1 juli het daaropvolgende jaar. Met andere woorden, de
cijfers van 2023 worden pas gepubliceerd kort voor of uiterlijk op 1 juli
2024. Ten aanzien van 2024 kan ik vermelden dat ik prognoses heb
opgevraagd bij de Universiteiten van Nederland (UNL) en dat dit proces
nog lopende is.
11
Klopt het dat er in totaal 50 miljoen euro structureel over is op de
begroting?
Wij herkennen het genoemde bedrag van 50 miljoen euro niet. Er is op de
OCW begroting geen ruimte over.
12
Klopt het dat er op de post studiefinanciering een incidentele meevaller is
van 160 miljoen euro en een structurele meevaller van 70 miljoen euro?
Waarvoor worden deze meevallers ingezet?
Bij voorjaarsnota 2023 was er inderdaad een meevaller op de Studiefinancieringsraming van incidenteel € 160 miljoen in 2024 aflopend naar
€ 70 miljoen structureel. Deze meevallers zijn betrokken bij de integrale
voorjaarsbesluitvorming, waarbij gekeken wordt naar het totale beeld van
mee- en tegenvallers en in- en extensiveringen. De per saldo meevaller op
de OCW-begroting is ingezet ter dekking van rijksbrede problematiek.
13
Wat is er al concreet gebeurd met de investeringen in wetenschap? Hoe
komen resultaten daarvan op dit moment tot uiting?
Hieronder vindt u een stand van zaken van de uitvoering van de investeringen in wetenschap:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 435 VIII, nr. 3

7

•

•

•

•

•

•

•

•

Sectorplannen: aan sectorplannen wordt structureel € 200 miljoen
besteed. De adviescommissie sectorplannen heeft in juli 2023 in haar
advies geoordeeld dat de implementatie van de sectorplannen
voorspoedig is gestart. De commissie geeft aan dat er met de
sectorplannen «een belangrijke impuls gegeven [wordt] aan de
kwaliteit van onderzoek en onderwijs door het stimuleren van
samenwerking en gezamenlijke scherpe keuzes tussen en binnen
universiteiten en umc’s». Dit biedt vertrouwen dat de universiteiten en
umc’s nog steeds goed op weg zijn met hun doelstellingen: ze
verwachten over de hele looptijd in ieder geval 1.200 extra vaste banen
te realiseren en dat zorgt voor de nodige rust en ruimte.
Starters- en stimuleringsbeurzen: er is jaarlijks € 300 miljoen beschikbaar voor starters en stimuleringsbeurzen. Deze beurzen verlichten de
werkdruk, bevorderen vaste contracten, en helpen jonge onderzoekers
met hun start in hun carrière. Het aandeel wetenschappelijk personeel
dat zegt zeer veel werkdruk te ervaren is gedaald van 32% naar 28%
tussen 2019 en 2022. Het percentage dat zegt veel werkdruk te ervaren
is echter wel gestegen van 40 naar 45%, dit duidt op een verplaatsing
van vijf procentpunt van zeer veel werkdruk naar veel werkdruk: een
(kleine) verbetering.
Praktijkgericht onderzoek: aan praktijkgericht onderzoek wordt jaarlijks
€ 100 miljoen besteed, waarmee we antwoord kunnen geven op
vragen van de regionale beroepspraktijk en onderzoek aan hogescholen bevorderen. Het praktijkgericht onderzoek speelt ook een belangrijke rol in regionale ecosystemen. Bovendien doen 25 hogescholen
mee aan de pilot voor professional doctorate, waarmee studenten in
het hbo zich na hun bachelor verder kunnen doorontwikkelen. Hier
gaat jaarlijks € 5 miljoen heen.
Europese samenwerking: € 80 miljoen wordt jaarlijks besteed aan de
matchingsregeling Horizon Europe, om kennisinstellingen te compenseren voor de matchingskosten die zij maken voor hun deelname aan
Europese trajecten. Daarnaast is er € 12 miljoen extra jaarlijks tot en
met 2029 beschikbaar voor Europese partnerschappen vanuit het
fonds voor onderzoek en wetenschap, en nog eens voor jaarlijks
€ 38 miljoen tot en met 2029 die via de begroting van EZK wordt
besteed. Nederland krijgt momenteel 9% van het geld van Horizon, en
is hiermee de vierde aanvrager in Europa. Door deze regeling helpen
we kennisinstellingen om deze Europese kansen te benutten.
Infrastructuur: er is € 50 miljoen extra jaarlijks tot en met 2031
beschikbaar voor wetenschappelijke infrastructuur vanuit het fonds
onderzoek en wetenschap. Het honoreringspercentage wetenschappelijke infrastructuur is gestegen van 39% in 2020 naar 70% in 2022. Door
deze extra investeringen kunnen Nederlandse wetenschappers
bijvoorbeeld gebruikmaken van de rekenkracht van een supercomputer. Een ander voorbeeld is de scherpste MRI-scanner ter wereld die in
Nijmegen wordt gebouwd.
Open Competitie: er is € 60 miljoen extra jaarlijks tot en met 2031
beschikbaar voor de open competitie vanuit het fonds voor onderzoek
en wetenschap. Door dit programma worden wetenschappers
gefaciliteerd om vrij en ongebonden en creatief onderzoek te doen. Het
honoreringspercentage in de open competitie van NWO is gestegen
van 15% in 2020 naar 23% in 2022.
Toponderzoek: voor de summit grants is de 20 miljoen extra per jaar
reeds besteed voor 2022 en 2023. Hierdoor kunnen er nu negen in
plaats van vier baanbrekende projecten van wereldklasse worden
ondersteund. De deadline van de call is geweest, de projecten worden
momenteel beoordeeld. De eerste toekenningen zijn inmiddels
geweest.
Open science: er is € 20 miljoen per jaar beschikbaar tot en met 2031
voor open science vanuit het fonds voor onderzoek en wetenschap.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 435 VIII, nr. 3

8

•

•
•

Om open science de norm te maken in Nederland is er een regieorgaan ingericht: Open Science NL (oprichtingsdatum 29 maart 2023).
Het regieorgaan is al volledig operationeel en de medewerkers werken
nu aan het eerste werkprogramma.
Wetenschapscommunictatie: op dit moment is de stichting het
nationaal Expertisecentrum voor Wetenschapscommunicatie en
Samenleving (NEWS) in oprichting. Het is volledig gedragen door het
veld, mede door het kundige advies van twee kwartiermakers uit het
veld. Met NEWS wordt de verbinding tussen de wetenschap en de
maatschappij versterkt.
Sociale veiligheid: op het gebied van sociale veiligheid is een
programma gestart.
Kennisveiligheid: er wordt ook ingezet op meer bewustzijn rondom
kennisveiligheid. Zo wordt het Loket Kennisveiligheid doorontwikkeld
en wordt een learning community opgezet. Ook start een wetgevingstraject screening kennisveiligheid en wordt de inzet op cyberveiligheid
gecontinueerd (waaronder de ontwikkeling van cyberveiligheidsbeleid
en een cyberweerbaarheid adviesloket). Tot slot vergroot het ministerie
haar inzet op kennisveiligheid ook internationaal; we werken mee aan
een strategische agenda voor de Europese Unie en wisselen beleid uit
met gelijkgezinde landen.

14
Hoeveel verlof is er in een jaar opgenomen door docenten die ouder zijn
dan 57 jaar en hoeveel heeft dat onderwijsinstellingen gekost? Met
hoeveel procent hadden de salarissen van alle docenten verhoogd kunnen
worden als deze uitgave was ingezet voor een salarisverhoging voor alle
docenten in plaats van alleen voor oudere docenten?
Sinds 2014 is er een regeling voor duurzame inzetbaarheid en wordt de
seniorenregeling BAPO afgebouwd. De regeling voor duurzame inzetbaarheid biedt iedere werknemer jaarlijks zo’n 40 verlofuren en
werknemers vanaf 57 jaar daar bovenop 130 uur. In 2022 is het totaal
aantal opgenomen uren verlof voor docenten ouder dan 57 jaar in het po,
vo en mbo zo’n 1.818 fteIn 2022 is het totaal aantal opgenomen uren
verlof voor docenten ouder dan 57 jaar in het po, vo en mbo zo’n 1.818
fte. In 2014 was het aantal uren verlof dat voor hetzelfde vergelijkbare
doel werd opgenomen nog 8.131 fte.In 2014 was het aantal uren verlof dat
voor hetzelfde doel werd opgenomen nog 8.131 fte.
Tussen 2014 en 2022 is het aantal uren verlof dus met zo’n 78%
afgenomen en die daling is nog gaande. Een uitruil voor loonruimte van
iedereen alle docenten betekent de kosten van deze regelingen van PM
1.818 fte 57-plussers verdelen over circa 181.300 fte docenten in het po, vo
en mbo.
15
Hoeveel docenten hebben kunnen meepraten over de cao7 waarin is
afgesproken niets te veranderen aan het bestaande extra verlof voor
werknemers ouder dan 57 jaar? Hoeveel van hen waren zelf ouder dan 45
jaar? Hoeveel van hen waren jonger dan 45 jaar en hoe hebben jonge
docenten kunnen meepraten over hun cao?
Deze specifieke informatie heeft OCW niet voorhanden. In principe kunnen
alle werknemers die dat willen via een vakbond invloed uitoefenen op de
cao. Het onderwijs kent als sector een relatief hoge organisatiegraad: in
2021 was ruim 30% van de werknemers lid van een vakbond. Tevens is
bekend dat jongere werknemers minder vaak lid zijn dan oudere
werknemers.
7

cao: collectieve arbeidsovereenkomst.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 435 VIII, nr. 3

9

16
Op hoeveel basisscholen is er een concreet plan van aanpak om de
doorlopende leerlijn van kinderen te laten aansluiten bij de peuteropvang
en de buitenschoolse opvang?
Samenwerking tussen peuteropvang, buitenschoolse opvang en scholen
kan veel verschillende vormen aannemen. Welke keuze scholen daarin
maken, wordt niet bijgehouden.
17
Hoeveel onderwijsassistenten werken er ook op een kinderopvang?
De functie voor onderwijsassistent en medewerker in de buitenschoolse
opvang hebben hetzelfde opleidingsniveau. Daarnaast bieden de
werktijden ook mogelijkheden voor het combineren van beide functies.
Het is echter niet bij de Ministeries van OCW en SZW bekend hoeveel
onderwijsassistenten ook gebruik maken van deze mogelijkheden.
18
Hoeveel onderwijsassistenten hebben met hun leidinggevende gesproken
over mogelijkheden om meer uren te werken? Welk deel daarvan is meer
uren gaan werken? Hoeveel onderwijsassistenten hebben een dergelijk
gesprek nog niet gehad?
Er is geen onderzoek beschikbaar waaruit blijkt hoeveel onderwijsassistenten met hun leidinggevenden wel of (nog) niet hebben gesproken over
mogelijkheden om meer uren te werken. Daarom is ook niet bekend welk
deel daarvan meer uren is gaan werken.
Wel is er een beeld hoe het bij leraren gaat: Uit recent onderzoek van
ResearchNed (2023) blijkt dat 42,5% van de leraren in het po, vo en mbo
de afgelopen vijf jaar een gesprek heeft gehad over contractuitbreiding.
Meer dan de helft van de leraren heeft in de afgelopen vijf jaar geen
gesprek gehad met de leidinggevende over meer uren werken. Van de
leraren die een gesprek hebben gehad is 32,4% meer gaan werken en
heeft 2,9% afspraken gemaakt om op een later moment meer uren te gaan
werken. De meeruren-aanpak is om de ervaringen met het stimuleren van
meer uren werken breed te delen en schoolbesturen verder te ondersteunen die hiermee aan de slag zijn of gaan.8 Het belang van het voeren
van het gesprek over meer uren werken wordt daarin onder de aandacht
gebracht.
19
Hoeveel scholen doen mee binnen het programma «School en
Omgeving»? Welke gemeenten zijn dit? Hoeveel leerlingen zijn dit? Hoe is
hierin de verdeling tussen po9 en vo10?
Vorig schooljaar ontvingen 128 coalities van scholen, gemeenten en lokale
partijen subsidie voor het verrijken van school en omgeving. Het ging om
ruim 600 schoolvestigingen die in de coalitie samenwerkten met onder
andere gemeenten, sport- en cultuurorganisaties, buitenschoolse opvang,
welzijnswerk, en bibliotheken. De zogenoemde voorlopers en
doorgroeiers boden vorig jaar al een verrijkt aanbod aan 124.000
leerlingen, en gaven aan dit in 2023 te willen uitbreiden met nog 57.160
leerlingen. Circa 60% van de coalities had alleen po-scholen in de coalitie,
en 40% had alleen vo- scholen of zowel vo- als po-scholen in de coalitie.

8

Kamerstuk 31 293, nummer 671.
po: primair onderwijs.
10
vo: voortgezet onderwijs.
9

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 435 VIII, nr. 3

10

Op het dashboard School en Omgeving is te vinden welke gemeenten
deel uitmaken van de bestaande coalities.11
Op dit moment staat de aanvraagperiode voor de subsidieregeling School
en Omgeving 2023–2025 nog open. Pas na het beoordelen van alle
aanvragen en het versturen van de beschikkingen van de gehonoreerde
aanvragen, is het mogelijk de verdeling tussen po en vo vast te stellen
voor de nieuwe subsidieronde. Datzelfde geldt voor de betrokken
gemeenten en het aantal leerlingen.
20
Hoeveel kinderen krijgen een schoolmaaltijd? Om hoeveel scholen gaat
dit en wat is de verdeling tussen primair - en voortgezet onderwijs? Wat is
bij de uitvoering van de schoolmaaltijden de verdeling tussen tussen de
maaltijden op school en de boodschappenkaarten? Hoeveel schoolmaaltijden verwacht u voor 2024?
Op dit moment maken ruim 220.000 leerlingen gebruik van het
programma schoolmaaltijden. Van de scholen die deelnemen aan het
programma is twee derde een school in het primair onderwijs en één
derde een school in het voortgezet onderwijs. Van alle scholen kiest de
meerderheid (twee derde) voor het organiseren van een maaltijd op
school. De overige scholen (een derde) maken gebruik van een
boodschappenkaart. Het is moeilijk in te schatten hoeveel leerlingen mee
zullen doen in 2024. Voor de 220.000 leerlingen die nu een maaltijd
krijgen, zijn voor volgend jaar ook financiële middelen voor een maaltijd
beschikbaar. Scholen kunnen zich nog steeds aanmelden voor het
programma en er blijven ook nog steeds aanvragen binnenkomen. Het is
daarom moeilijk om in te schatten hoeveel scholen en leerlingen volgend
jaar mee zullen doen.
21
Kan inzichtelijk worden gemaakt hoe het budget voor maatschappelijke
diensttijd is ingevuld voor 2023? Kunt u een overzicht leveren van de top
10 organisaties/projecten die het meeste subsidie hebben ontvangen?
In 2023 is voor het programma MDT een budget beschikbaar van circa
€ 186 miljoen op het instrument subsidies en een budget van circa
€ 14 miljoen op het instrument opdrachten. Dit betekent een totaal
beschikbaar budget voor MDT in 2023 van circa € 200 miljoen. Het
overgrote deel van het beschikbare budget wordt ingezet voor (of via) de
hoofdsubsidieregeling. Hoeveel dat exact zal zijn, wordt eind november
duidelijk. Dan zijn de aanvragen beoordeeld en de beschikkingen van de
gehonoreerde aanvragen verstuurd.
22
Wat is de totale procentuele loonstijging van leraren in het primair - en
voortgezet onderwijs, in de afgelopen drie jaar, reëel en nominaal?
De totale procentuele loonstijging van leraren in de afgelopen drie jaar
2021 t/m 2023 was in het primair onderwijs (po) gemiddeld nominaal 27%
en reëel 10,4%. In het voortgezet onderwijs (vo) was dit gemiddeld
nominaal 17% en reëel 0%. Voor Nederland was de reële loonstijging
negatief 5,6%. Dit zijn de loonstijgingen op basis van de structurele
cao-afspraken. De loonstijging kan in de praktijk hoger zijn door
incidentele loonontwikkeling. Bijvoorbeeld met eenmalige uitkeringen of
extra periodieken.

11

https://www.gelijke-kansen.nl/schoolenomgeving/dashboard-school-en-omgeving.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 435 VIII, nr. 3

11

Het verschil tussen de nominale procentuele loonstijging en de inflatie is
de zogeheten reële loonontwikkeling. In 2021 stegen de lonen structureel
in het po met 2,25% en in het vo met 1,88%. In het po is naast deze
salarisverbetering de totale beloning sinds 2022 ook gestegen door het
dichten van de loonkloof met het voortgezet onderwijs, voor leraren
gemiddeld met zo’n 10%. In het po en vo is in 2022 een loonstijging van
4,75% afgesproken en in 2023 een stijging van zo’n 10% (o.b.v. de
onderhandelaarsakkoorden van 12 september 2023).
In Nederland was de gemiddelde (contract)loonstijging in de markt in
2021 tot en met 2023 zo’n 11%. De gemiddelde inflatie is 2,7% in 2021,
10,0% in 2022 en 3,9% in 2023.
23
Kan inzichtelijk worden gemaakt op hoeveel scholen de arbeidsmarkttoelage voor scholen met een hoge achterstandsscore wordt gebruikt?
Zijn er scholen met een hoge achterstandsscore die geen gebruik maken
van de toelage?
Voor 15% van de scholen in het po en vo is sinds het schooljaar
2021–2022 een zogenoemde arbeidsmarkttoelage beschikbaar gesteld. Er
zijn 1045 vestigingen in het po en 254 in het vo die de arbeidsmarkttoelage ontvangen. Uit monitoring blijkt dat de grote meerderheid van de
scholen het geld voor de arbeidsmarkttoelage daadwerkelijk inzet voor
een toelage voor hun leraren.
24
Kan inzichtelijk worden gemaakt op welke samenwerkingsverbanden
wordt gekort in verband met de te hoge reserves?
Op 19 september heeft uw Kamer van ons een brief ontvangen over de
verdere invulling van de motie Westerveld. In deze brief is toegelicht
welke keuzes er zijn gemaakt ten aanzien van de generieke korting.
(Kamerstuknummer 31 497, nr. 467)
Het bedrag dat gekort zal worden bedraagt € 31,5 miljoen, en samenwerkingsverbanden die hierdoor een eigen vermogen onder de signaleringswaarde krijgen worden gelijktijdig gecompenseerd voor circa
€ 11,6 miljoen. Per saldo wordt er dus € 19,9 miljoen gekort. Voor
samenwerkingsverbanden in het po betekent dit dat het bedrag per
leerling voor zware ondersteuning inclusief de loonbijstelling met € 13,50
wordt verlaagd, naar € 477,27. In het vo wordt dit bedrag met € 12,50
verlaagd, naar € 781,39. Samenwerkingsverbanden die op 31 december
2022 geen bovenmatig eigen vermogen hadden, worden volledig voor
deze korting gecompenseerd.
Er zijn 102 samenwerkingsverbanden die een bovenmatig eigen
vermogen hebben. Van die 102 samenwerkingsverbanden worden er 9
gedeeltelijk gecompenseerd omdat zij als gevolg van de korting een eigen
vermogen hebben dat lager is dan de signaleringswaarde. De andere 93
samenwerkingsverbanden worden gekort en niet gecompenseerd.
49 samenwerkingsverbanden hebben geen bovenmatig eigen vermogen
en worden volledig gecompenseerd voor de korting. In november worden
de korting en compensatie verwerkt.
25
Hoeveel geld is er in 2023 tekort voor de lerarenbeurs om iedereen een
beurs te geven die een aanvraag heeft gedaan? Hoeveel lerarenbeurzen
zijn er dit jaar uitgekeerd? Hoeveel aanvragen zijn er gedaan?
Om alle aanvragen die in aanmerking kwamen voor subsidie te kunnen
honoreren was er in juni € 2,7 miljoen extra nodig. Omdat het studiejaar
en schooljaar gestart zijn, de ervaring leert dat afgewezen aanvragers zich

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 435 VIII, nr. 3

12

uitschrijven voor hun studie, en je nu niet meer kunt inschrijven is het
alsnog toekennen van aanvragen weinig zinvol. Er zijn 5305 aanvragen
toegekend en er zijn 224 aanvragen afgewezen wegens tekort aan budget.
Afgewezen aanvragers krijgen volgend jaar voorrang.
26
Welk probleem lost de 1 miljard euro op die vanuit 2024 op het budget
van de reisvoorziening van de openbaarvervoersbedrijven van 2023 wordt
toegevoegd?
OCW doet, op verzoek van het Ministerie van Financiën, de afgelopen
jaren vrijwel ieder jaar een vooruitbetaling aan de vervoerbedrijven om
het kasritme van het Rijk te optimaliseren. Hierdoor vindt de voorlopige
vergoeding aan de OV-vervoerders ten aanzien van het OV-contract 2024
eerder plaats. Dit betekent concreet dat de betaling eind 2023 plaatsvindt,
in plaats van begin 2024. Deze vooruitbetaling is op verzoek van de
OV-contractpartijen.
27
Welke gevolgen heeft de kasschuif van 1 miljard euro van 2023 naar 2024
voor 2024?
De kasschuif heeft geen (negatieve) gevolgen voor openbaarvervoersbedrijven dan wel de Staat voor 2024. Met deze kasschuif wordt enkel
bewerkstelligd dat € 1 miljard aan voorlopige vergoeding voor het
OV-contact ten behoeve voor het studentenreisproduct niet in januari
2024, maar in december 2023 wordt betaald, ongeacht de exacte
voorlopige kosten voor het studentenreisproduct over 2024.
28
Hoe worden de middelen voor ventilatie in scholen gespendeerd?
In 2021 en 2022 liep de Specifieke uitkering ventilatie in scholen (SUVIS)
via BZK, waarin het totale budget van € 200 miljoen euro werd uitgekeerd.
De SUVIS vergoedde voor scholen 30% van de investeringskosten in het
binnenklimaat.
Van juni 2022 tot en met april 2023 liep de Maatwerkregeling Ventilatie op
Scholen. Deze subsidie was bedoeld om schoolgebouwen met de meest
urgente ventilatieproblematiek aan te pakken. Met de subsidie konden
schoolbesturen de ventilatie verbeteren en flankerende energiebesparende maatregelen nemen.
In 2022 en 2023 samen was in totaal € 140 miljoen subsidie beschikbaar
voor de Maatwerkregeling. Via de basisregeling konden scholen in totaal
€ 25 miljoen aanvragen om 30% van de investering te dekken. Ook
konden scholen met een urgentieverklaring gebruik maken van de
vangnetsubsidie. Voor de vangnetsubsidie kon € 115 miljoen euro worden
aangevraagd voor 60% van de investering.
29
Waaruit bestaan de middelen voor het Scholenprogramma Groningen?
In 2016 is tussen OCW, Nationaal Coördinator Groningen (NCG) en de
betrokken schoolbesturen en gemeenten afgesproken dat in het
Groningse aardbevingsgebied 101 scholen aardbevingsbestendig en
toekomstbestendig worden gemaakt.
Aan het scholenprogramma draagt – naast de Nederlandse Aardolie
Maatschappij (NAM) (€ 172,5 miljoen), de gemeenten en schoolbesturen
(€ 44,5 miljoen) en het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat
(€ 23,5 miljoen) – het Ministerie van Onderwijs Cultuur en Wetenschap bij
(€ 50,0 miljoen; waarvan € 3,0 miljoen per jaar tot en met 2034).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 435 VIII, nr. 3

13

De middelen die van OCW afkomstig zijn, worden overgemaakt naar de
vier gemeenten (Het Hogeland, Groningen, Midden-Groningen en
Eemsland) om aan de rente- en aflossingsverplichtingen te voldoen ten
behoeve van de nieuwbouw of versterking en verduurzaming van
schoolgebouwen in het aardbevingsgebied.
30
Waaruit bestaan de middelen voor de aanpak van het lerarentekort in de
G5?
De middelen bestaan uit een subsidieregeling die een vast bedrag per
stad uitkeert. Daarnaast wordt uit de middelen een regeling gefinancierd
waarin aan de G5 extra middelen voor zij-instroom worden uitgekeerd.
Daarmee kunnen deze steden zij-instromers beter faciliteren. Aan de
besteding van de middelen liggen de convenanten die met de G5
(Amsterdam, Rotterdam, Den Haag, Utrecht, Almere) zijn gesloten ten
grondslag (https://www.aanpaklerarentekort.nl/regios/noodplannen-g5)
31
Hoe komt het dat bij de doorrekening van de referentieraming po
(Funderend onderwijs, artikel 1 Primair onderwijs en artikel 3 Voortgezet
onderwijs) het bedrag vanaf 2027 met 70 miljoen euro te laag was
ingeschat?
In het primair onderwijs worden scholen bekostigd op basis van de
aantallen van het voorgaande jaar. In de budgettaire doorrekening voor
het primair onderwijs wordt daarom ook altijd het benodigde budget
gebaseerd op de aantallen van het voorgaande jaar. Per abuis is de
berekening voor de Voorjaarsnota 2023 gebaseerd op de aantallen van het
lopende jaar.
Bij Ontwerpbegroting 2024 is de meerjarenreeks in de begroting gecorrigeerd middels een kasschuif. Met deze kasschuif worden de middelen tot
en met 2026 in de juiste jaren gezet. Het budget vanaf 2027 en verder
wordt meegenomen b( de voorjaarsbesluitvorming 2024.
De interne procedures zijn aangescherpt om een juiste berekening in te
toekomst te borgen.
32
Wat betekent de herprioritering binnen het begrotingsartikel in beleidsmatige zin, gelet op de toelichting op de uitgaven artikel 1 Primair
onderwijs en artikel 3 Voortgezet onderwijs, Funderend onderwijs waarin
uiteen wordt gezet hoe het OCW12-deel van het budget voor de bestuursoverdracht van ROC TOP aan ROC van Amsterdam-Flevoland wordt
opgebouwd, te weten namelijk 10 miljoen euro afkomstig uit de knelpuntenpot (instrument bekostiging) en de overige 10,3 miljoen euro die ook is
gevonden binnen het begrotingsartikel door het herprioriteren van
2,6 miljoen euro uit het regionaal investeringsfonds, 5 miljoen euro uit de
overige subsidies, 1,5 miljoen euro uit de opdrachten en 1,2 miljoen euro
uit de bijdrage aan zbo’s13/rwt’s14, en welke activiteiten of maatregelen
gaan nu niet door of moeten het met minder geld doen?
Zoals eerder in de beslisnota bij de Kamerbrief over de besluitvorming
bestuursoverdracht ROC TOP beschreven, is voornamelijk gekozen om de
loon- en prijsbijstelling tranche 2023 gedeeltelijk niet uit te keren (circa
€ 3,8 miljoen) of huidig beleid te faseren in 2023 naar 2024 (circa
€ 6,5 miljoen). Bij deze trajecten was het nog onzeker of de middelen in
12

OCW: Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.
zbo: zelfstandig bestuursorgaan.
14
rwt: rechtspersonen met een wettelijke taak.
13

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 435 VIII, nr. 3

14

2023 uitgegeven konden worden, waardoor faseren naar 2024 slechts
beperkte impact heeft. Zie het antwoord op vraag 44 voor een nadere
uitsplitsing van de middelen voor de bestuursoverdracht ROC TOP/ ROC
Amsterdam-Flevoland.
33
Waarom worden er middelen overgeboekt naar BZK15 vanuit School en
Omgeving naar het NPLV16? Wat wordt hiermee gefinancierd?
Er zijn middelen overgeboekt naar BZK voor de uitvoering van de
interdepartementale Specifieke Uitkering (SPUK) Kansrijke Wijk, omdat
BZK als financieel coördinerend departement fungeert. In deze SPUK
worden middelen en beleidsdoelen van OCW en SZW samengevoegd tot
een breed pakket voor de stedelijke focusgebieden van het Nationaal
Programma Leefbaarheid en Veiligheid (NPLV). Hierover bent u voor de
zomer geïnformeerd via de brief over de voortgang van het NPLV (30 995,
nr. 102). Een aantal coalities van het programma School en Omgeving valt
binnen één van de stedelijke focusgebieden. Deze coalities hebben de
mogelijkheid gekregen om het geld voor School en Omgeving aan te
vragen via de SPUK Kansrijke Wijk aan gemeenten. Vijf coalities hebben
hiervoor gekozen. Het geld dat zij via de SPUK krijgen voor School en
Omgeving moeten zij binnen de ruimte die de kaders van de SPUK
bieden, besteden aan de doelen van het programma School en
Omgeving, zijnde het realiseren van een buitenschools verrijkt aanbod.
34
Welke beleidsmatige consequentie is er voor de onderwijshuisvesting van
leerlingen uit Oekraïne nu de gemeenten het geld minder nodig lijken te
hebben?
Minder gemeenten dan begroot hebben gebruik hoeven maken van de
middelen voor huisvesting van Oekraïense leerlingen. Dat heeft geen
beleidsmatige consequenties. Conform de afspraken over de middelen
voor vluchtelingen uit Oekraïene, vloeien middelen die niet tot besteding
zijn gekomen, terug naar de generale middelen.
35
Waar gaat de 12 miljoen euro, die vrijgekomen is vanwege de korting op
de bekostiging van de samenwerkingsverbanden, precies naar toe? Welke
subsidies worden hiermee bekostigd?
Op 19 september heeft u van ons een brief ontvangen over de verdere
invulling van de motie Westerveld (Kamerstuknummer 31 497, nr. 467). In
deze brief wordt toegelicht welke keuzes er zijn gemaakt ten aanzien van
de generieke korting. Een deel van de middelen worden ingezet voor de
compensatieregeling voor samenwerkingsverbanden die geen bovenmatige reserves hebben. Daarnaast zijn er middelen beschikbaar gesteld
voor de scholen die vanaf volgend jaar geen aanspraak meer maken op
expertise- en garantiebekostiging en scholen in het residentieel onderwijs
voor het geval dat de continuïteit van het onderwijs in gevaar komt. Het
budgetplafond voor de subsidieregeling voor (hoog)begaafde leerlingen
wordt met € 2,5 miljoen verhoogd. Omdat deze doelen vallen onder het
instrument bekostiging, is dit niet toegelicht in de suppletoire begroting.
De mutatie van € 12,0 miljoen van het instrument bekostiging naar het
instrument subsidies, is het bedrag dat is vrijgemaakt voor de subsidieregeling onderwijscoalities af- en ombouw gesloten jeugdhulp, met als doel

15
16

BZK: Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.
NPLV: Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 435 VIII, nr. 3

15

borging van de continuïteit en verbetering van de kwaliteit van het
residentieel onderwijs.
36
Waarom wordt het budget voor de maatschappelijke diensttijd op artikel 3
verhoogd? Hoe wordt dit ingezet?
Het budget voor het programma MDT op het instrument subsidies wordt
verhoogd, omdat het budget bij Voorjaarsnota per abuis met hetzelfde
bedrag was verlaagd.
37
Waaraan zijn de middelen voor de nieuwe leerweg besteed? Wat is de
huidige status van de nieuwe leerweg?
De middelen voor de nieuwe leerweg zijn besteed aan de pilot voor de
praktijkgerichte programma’s (pgp’s) in de gemengde en theoretische
leerwegen vmbo. Vanaf schooljaar 2021–2022 loopt een pilot om
praktijkgerichte programma’s te ontwikkelen. In deze pilot werken ruim
150 scholen samen met SLO. De middelen zijn gebruikt voor de subsidie
voor de deelnemende scholen, de ondersteuning van deze scholen in de
pilot, het ontwikkelen van de examenprogramma’s en de scholing van
docenten die zijn betrokken bij de pilot.
De pgp’s waren een belangrijk onderdeel van het traject van de nieuwe
leerweg. Dat traject bestond uit twee onderdelen: de samenvoeging van
de gemengde leerweg en de theoretische leerweg (een stelselwijziging)
en de invoering van de pgp’s. Deze twee onderdelen zijn uit elkaar
gehaald, waarbij de nieuwe leerweg is uitgesteld en is de wil aangegeven
om te onderzoeken of de nieuwe leerweg een oplossing is voor de
problemen waar het vmbo mee te kampen heeft (Kamerstukken II,
vergaderjaar 2022–2023, 31 293, nummer 651). Dit onderdeel van het
traject wordt opgepakt in de gespreksrondes die volgen op de Kamerbrief
«Meer waardering voor praktijk in het funderend onderwijs» (Kamerstukken, vergaderjaar 2023–2024, 31 293, nummer 697). Tegelijk is er
toegezegd dat de pgp’s in vmbo gl/tl wel ingevoerd worden.
Het is de intentie om de pgp’s vanaf schooljaar 2024–2025 op vrijwillige
basis in te voeren. Dan mag het pgp worden aangeboden als een
keuzevak in de gemengde leerweg en de theoretische leerwegen. Hiervoor
is een AMvB in voorbereiding. De beoogde inwerkingtredingsdatum van
deze AMvB is 1 augustus 2024 en zal tijdig (in het kader van een wettelijk
verplichte nahangprocedure) aan uw Kamer worden aangeboden.
38
Wat verklaart de meevaller van 144,3 miljoen euro op huisvesting
noodlocaties po voor Oekraïense leerlingen?
De uitgaven vallen lager uit dan begroot doordat er minder aanvragen zijn
gedaan door gemeenten dan er budget beschikbaar is.
39
Hoeveel geld is er tot nu toe in 2023 opgemaakt van de subsidieregeling
heterogene brugklassen? Klopt het dat de subsidieregeling heterogene
brugklassen voor 2024 op nul is gezet? Betekent dit dat de subsidieregeling heterogene brugklassen dit jaar afloopt en er dus in 2024 geen geld
voor aan te vragen is?
Van eind 2021 tot en met 2023 kon in vier tijdvakken subsidie worden
aangevraagd op grond van de subsidieregeling heterogene brugklassen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 435 VIII, nr. 3

16

In de eerste drie aanvraagtijdvakken zijn in totaal 689 aanvragen
toegekend. Met € 100.000 per aanvraag komt dit neer op € 68,9 mln. (zie
Resultaten | Heterogene brugklassen | Dienst Uitvoering Subsidies aan
Instellingen (dus-i.nl)). In de periode van 21 augustus tot en met
22 september 2023 is nog een vierde en laatste aanvraagperiode
opengesteld. In deze periode zijn nog eens 49 aanvragen ingediend. Als
de aanvragen worden toegekend, wordt er nogmaals € 4,9 mln.
beschikbaar gesteld, wat er in totaal toe leidt dat van het in 2023 voor de
subsidieregeling heterogene brugklassen totaal beschikbare budget
(€ 21,25 mln.) een bedrag van maximaal € 4,9 mln. wordt uitgekeerd.
Bij de vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2024 (Kamerstukken II, 2023–2024, 36 410 VIII, nr. 1) is ervoor gekozen om het voor
2024 beschikbare budget voor een subsidieregeling heterogene
brugklassen in te zetten voor de voortzetting van het programma
schoolmaaltijden. Daardoor is het in 2024 niet mogelijk om hiervoor
(opnieuw) subsidie aan te vragen.
Onlangs is in opdracht van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap een evaluatieonderzoek gestart naar de resultaten van en
ervaringen met de subsidieregeling heterogene brugklassen op grond
waarvan scholen van 2021–2023 subsidie konden aanvragen. De
uitkomsten van dit evaluatieonderzoek worden afgewacht voordat de
nieuwe subsidieregeling wordt opgesteld. Voor deze regeling is vanaf
2025 structureel € 55 mln. beschikbaar.
40
Hoeveel geld is er tot nu toe opgemaakt in 2023 uit het potje Maatschappelijke diensttijd? Hoeveel geld is er nog over?
In 2023 is voor het programma MDT een budget beschikbaar van circa
€ 186 miljoen op het instrument subsidies en een budget van circa
€ 14 miljoen op het instrument opdrachten. Dit betekent een totaal
beschikbaar budget voor MDT in 2023 van circa € 200 miljoen. Het
overgrote deel van het beschikbare budget wordt ingezet voor de
hoofdsubsidieregeling. Hoeveel dat exact zal zijn, wordt eind november
duidelijk. Dan zijn de aanvragen beoordeeld en de beschikkingen van de
gehonoreerde aanvragen verstuurd. Ook bij Najaarsnota zal meer
duidelijk worden over de uitputting van het budget.
41
Wat verklaart de meevaller van 149,6 miljoen euro op huisvesting
noodlocaties vo voor Oekraïense leerlingen?
De uitgaven vallen lager uit dan begroot doordat er minder aanvragen zijn
gedaan door gemeenten dan er budget beschikbaar is.
42
Waaruit bestaan de middelen van de subsidieregeling Leven Lang
Ontwikkelen en het LLO Collectief Laagopgeleiden en Laagge-letterden
(NGF)?
Binnen de subsidieregeling Leven Lang Ontwikkelen wordt de subsidieregeling Flexibilisering beroepsonderwijs in de derde leerweg uitgevoerd.
Hiermee worden publieke en private mbo-instellingen gestimuleerd om
innovatieve en flexibele onderwijsprogramma’s in de derde leerweg te
ontwikkelen. Deze programma’s moeten gericht zijn op werkenden en
werkzoekenden. Tot 1 juni 2022 kon er subsidie worden aangevraagd. Na
beoordeling van de tussenrapportage dit jaar wordt het laatste gedeelte
van de subsidie aan de aanvragers uitbetaald.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 435 VIII, nr. 3

17

Binnen het nationaal groeifondsproject «LLO Collectief Laagopgeleiden en
Laaggeletterden» zijn subsidiemiddelen beschikbaar gesteld aan twee
pilotregio’s, te weten Zuidoost Brabant en Twente. Hiermee ontwikkelen
de pilotregio’s een passend onderwijsaanbod voor laagopgeleiden en
laaggeletterden waarbij vakvaardigheden worden gecombineerd met
basisvaardigheden als taal, rekenen en digitale vaardigheden. Doel van dit
onderwijsaanbod is om «leven lang ontwikkelen» ook voor deze
doelgroep passend en toegankelijk te maken.
43
Waarom worden de middelen voor het CvTE17 in het mbo verlaagd tot
nul?
De daadwerkelijke realisatie van deze middelen voor het CvTE loopt via
artikel 3 (Voortgezet onderwijs) van de OCW-begroting. De benodigde
middelen voor het mbo-deel van het CvTE worden jaarlijks bij
voorjaarsnota overgeboekt van artikel 4 (Beroepsonderwijs en volwasseneducatie) naar artikel 3 van de OCW-begroting. Daarnaast is in 2023
incidenteel de loon- en prijsbijstelling tranche 2023 niet uitgekeerd op dit
instrument ter dekking van de bestuursoverdracht van ROC TOP aan ROC
van Amsterdam-Flevoland. Zie het antwoord op vraag 44 voor een nadere
uitsplitsing van de middelen voor de bestuursoverdracht.
44
Waaruit bestaan de middelen voor de bestuursoverdracht ROC TOP?
Kunnen deze verder worden uitgesplitst?
Ten behoeve van de bestuursoverdracht van ROC TOP aan ROC van
Amsterdam-Flevoland wordt eenmalig € 21,25 miljoen (vanuit de
OCW-begroting € 20,25 miljoen en vanuit de gemeente Amsterdam
€ 1 miljoen) bijgedragen. Vanuit het instrument bekostiging
mbo-instellingen wordt € 10 miljoen uit de gereserveerde «knelpuntenpot» hiervoor ingezet. Voor de rest van de dekking (€ 10,25 miljoen)
heeft er een herprioritering binnen artikel 4 op de OCW-begroting
plaatsgevonden, waardoor de volgende instrumenten zijn verlaagd:
• Regionaal Investeringsfonds met € 2,6 miljoen;
• Overige subsidies met € 5 miljoen;
• Opdrachten met € 1,5 miljoen;
• College voor Toetsen en Examens met € 0,7 miljoen;
• Wet SLOA met € 0,1 miljoen;
• NWO Comenius met € 0,5 miljoen.
Deze bovenstaande middelen zijn aan het instrument bekostiging
mbo-instellingen toegevoegd.
45
Klopt het dat voor maatschappelijke diensttijd 154 miljoen euro is
begroot, maar voor de MDT opdracht maar 14 miljoen euro wordt
uitgetrokken? Wat wordt met de overige 140 miljoen euro gedaan?
Nee, dat klopt niet. In 2023 is voor het programma MDT een budget
beschikbaar van circa € 186 miljoen op het instrument subsidies en een
budget van circa € 14 miljoen op het instrument opdrachten. Dit betekent
een totaal beschikbaar budget voor MDT in 2023 van circa € 200 miljoen.
Het overgrote deel van het beschikbare budget wordt ingezet voor (of via)
de hoofdsubsidieregeling.

17

CvTE: College voor Toetsen en Examens.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 435 VIII, nr. 3

18

46
Waarom hebben de vervoersbedrijven deze keer het verzoek gedaan voor
de kasschuif?
OCW doet, op verzoek van het Ministerie van Financiën, de afgelopen
jaren vrijwel ieder jaar een vooruitbetaling aan de vervoerbedrijven om
het kasritme van het Rijk te optimaliseren. Het klopt dat de openbaarvervoerbedrijven dit jaar ook eigenstandig een verzoek hebben ingediend
voor een vooruitbetaling van de voorlopige vergoeding voor de kosten
voor het OV-contract.
47
Waarom is een jaarlijks terugkerende kasschuif op de reisvoorziening
noodzakelijk, kan dit ook van tevoren worden ingeboekt?
Het is vanuit het perspectief van de Rijksoverheid niet wenselijk om de
kasschuif al van tevoren in te boeken. Elk jaar dient de afweging gemaakt
te worden of een kasschuif mogelijk en wenselijk is.
48
Waarom draagt de kasschuif reisvoorziening bij aan het kasritme van de
staat?
Aangezien deze kasschuif naar een eerder jaar plaatsvindt, levert dit
ruimte op voor kasschuiven in tegengestelde richting. De kasschuiven die
worden ingediend zijn doorgaans schuiven naar latere jaren, waardoor
het inzetten van de OV-schuif ruimte biedt voor het honoreren van andere
kasschuiven.
49
Hoe is de verhoging van de verplichtingen op artikel 14 Cultuur
(119,1 miljoen euro), opgebouwd, terwijl uit de toelichting niet blijkt
waaruit dit bedrag is opgebouwd?
De verhoging van de verplichtingen wordt met name veroorzaakt door het
saldo van verleende en vervallen garanties (circa € 99 miljoen). De
garantieverplichtingen betreffen de garantstellingen in het kader van de
indemniteitsregeling (garanties voor tentoonstellingen of bijzondere
bruiklenen) en de achterborgovereenkomst (garantie aan het Nationaal
Restauratiefonds). Hiernaast zorgen de middelen afkomstig uit artikel 1
primair onderwijs voor het Programma leesbevordering voor een
verhoging van de verplichtingen.
50
Hoe is de verhoging van de verplichtingen van 6,2 miljoen euro op
artikel 15 Media opgebouwd?
De verplichtingen zijn opgehoogd ten gunste van het Nederlands Instituut
voor Beeld en Geluid (NIBG) voor het afkopen van rechten t.b.v. publieke
beschikbaarstelling van audiovisueel (archief)materiaal (€ 7 miljoen). De
verplichting voor de uitgaven die worden gedaan in 2023 tot en met 2026
is volledig in 2023 aangegaan. Daar tegenover staat een neerwaartse
bijstelling van de verplichtingen voor de RPO, omdat de verplichting al in
2022 was aangegaan (-€ 0,8 miljoen).
51
Hoe is de verhoging van de verplichtingen van 29,3 miljoen euro op
artikel 16 Onderzoek en wetenschapsbeleid opgebouwd?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 435 VIII, nr. 3

19

Dit betreft het naar voren halen van de verplichtingsruimte voor de Pilot
professional doctorate (€ 35 miljoen), omdat deze door SIA meerjarig
worden verplicht. Dit betekent dat verplichtingen die voor latere jaren
stonden begroot, naar voren zijn gehaald, zodat het volledige bedrag voor
professional doctorate in één keer kan worden verplicht aan SIA.
Daarnaast wordt voor het Delta Climate Centre € 9,8 miljoen euro aan
verplichtingen afgeboekt en middels een kasschuif verplaatst naar 2024.
Deze middelen komen niet meer tot besteding in 2023 en blijven
behouden voor 2024. Tenslotte worden er nog een aantal interne
overboekingen gedaan en overboekingen met andere begrotingen,
waardoor de per saldo verhoging van de verplichtingen uiteindelijk
uitkomt op € 29,3 miljoen.
52
Waarvoor zijn de extra middelen voor de NWO18, KNAW19, KB20 en het
NRO21, artikel 16 Onderzoek en wetenschapsbeleid, bestemd?
Het extra budget voor NWO is bestemd voor de uitvoering van NWO van
de monitoringscommissie sectorplannen. Het extra budget voor de KNAW
betreft middelen van BZK die via OCW aan KNAW worden overgemaakt
ten behoeve van dialoogprogramma Digitale Samenleving. Het extra
budget voor de KB betreft huisvesting. De extra middelen voor NRO
betreffen middelen voor het PIAAC onderzoek, een onderzoek naar
ontwikkelkracht en naar schoolleiders.

18

NWO: Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek.
KNAW: Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen.
20
KB: Koninklijke Bibliotheek.
21
NRO: Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek.
19

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 36 435 VIII, nr. 3

20