Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1732
Vragen van het lid Sjoerdsma (D66) aan de Minister van Buitenlandse Zaken
over het bericht van het mogelijk samenspannen van EU-commissaris Olivér
Várhelyi met Milorad Dodik (ingezonden 25 januari 2022).
Antwoord van Minister Hoekstra (Buitenlandse Zaken) (ontvangen 16 februari
2022).
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht van de EU Observer over aanwijzingen tot
mogelijk samenspannen van Eurocommissaris Olivér Várhelyi met Milorad
Dodik?1
Antwoord 1
Ja
Vraag 2
Hoe oordeelt u over dit bericht?
Antwoord 2
Het kabinet beschikt niet over informatie om de aanwijzingen uit het bericht
van de EU Observer te kunnen verifiëren. De Eurocommissaris voor
Uitbreiding en Nabuurschap Olivér Várhelyi heeft bij zijn aanstelling een
duidelijk EU-mandaat voor het uitvoeren van zijn functie gekregen en dient
zich te allen tijde aan dit mandaat te houden.
Vraag 3
Bent u het eens dat Milorad Dodik met zijn afscheidingsbeweging Republika
Srpska een gevaar vormt voor de eenheid van Bosnië-Herzegovina en de
algehele stabiliteit van de Westerse Balkan?
Antwoord 3
Ja, het kabinet is bezorgd over recente uitspraken en acties van het BosnischServisch leiderschap die spanningen in de Westelijke Balkan verhogen, de
politieke eenheid van Bosnië-Herzegovina ondermijnen en risico’s op
incidenten vergroten. Op de Raad Buitenlandse Zaken van 15 november 2021

1

ah-tk-20212022-1732
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

EU Observer, 14 januari 2022, «MEPS seek probe into EU commissioner over Bosnia», https://
euobserver.com/world/154087

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

riep België namens de Benelux op tot een duidelijke stellingname van de EU
tegen revisionistische en polariserende retoriek en tegen acties die de
soevereiniteit en territoriale integriteit van Bosnië-Herzegovina ondermijnen.
Vanwege de door het Bosnisch-Servisch leiderschap aangekondigde
ongrondwettelijke maatregelen, bepleitte het kabinet tijdens de Raad
Algemene Zaken van 14 december 2021 het instellen van sancties tegen
Milorad Dodik en zijn machtskring, conform de motie-Kuzu2.
Vraag 4
Bent u het eens dat enige vorm van samenspanning vanuit de Europese Unie
(EU) met Dodik ondermijnend is om tot een oplossing in deze ontvlambare
situatie te kunnen komen?
Antwoord 4
Het kabinet onderstreept het belang van een gezamenlijke EU inzet ten
aanzien van Bosnië-Herzegovina. De EU dient met één stem steun uit te
blijven spreken voor een functionele Bosnische staat en duidelijk stelling te
nemen tegen revisionistische en polariserende retoriek, en tegen acties die de
soevereiniteit en territoriale integriteit van Bosnië-Herzegovina ondermijnen.
Vraag 5
Welke betrokkenheid van de bovengenoemde Eurocommissaris heeft u
kunnen verifiëren?
Antwoord 5
Als Eurocommissaris voor Uitbreiding en Nabuurschap is Olivér Várhelyi
onder meer verantwoordelijk voor de relatie tussen de EU en de (potentiële)
kandidaat-lidstaten. In die hoedanigheid is het vanzelfsprekend dat de
Eurocommissaris interactie heeft met de politiek leiders van de landen op de
Westelijke Balkan waarbij er een duidelijk EU-mandaat bestaat over de
gezamenlijke EU-inzet ten aanzien van Bosnië-Herzegovina. Op 24 en
25 november jl. bracht Eurocommissaris Olivér Várhelyi een bezoek aan
Bosnië-Herzegovina waar gesprekken hebben plaatsgevonden met de politiek
leiders van Bosnië-Herzegovina, Milorad Dodik, Dragan Čović and Bakir
Izetbegović. Over dit bezoek heeft de Eurocommissaris meerdere publieke
statements naar buiten gebracht met daarin de boodschap die hij namens de
EU heeft uitgedragen, waaronder de veroordeling van afscheidingsretoriek en
het blokkeren van staatsinstellingen3 4.
Vraag 6
Kunt u een update verschaffen over de situatie rondom Olivér Várhelyi en
Milorad Dodik? Hoe oordeelt de Europese Commissie hierover?
Antwoord 6
De Europese Commissie heeft op 22 december jl. via de EU delegatie in
Sarajevo een statement naar buiten gebracht waarin wordt bevestigd dat
Milorad Dodik tijdens het bezoek van Eurocommissaris Olivér Várhelyi aan
Sarajevo op 24 en 25 november jl. de Eurocommissaris geïnformeerd heeft
over zijn intenties om zich uit de federale staatsinstellingen terug te willen
trekken. In het statement van de EU delegatie staat dat Eurocommissaris
Olivér Várhelyi Milorad Dodik dringend verzocht heeft om geen unilaterale en
onomkeerbare stappen te zetten die het functioneren van de Bosnische staat
en de soevereiniteit en territoriale integriteit van Bosnië-Herzegovina
ondermijnen.5
In reactie op het verzoek van de Europarlementariërs om het instellen van
een onderzoek naar het functioneren van Eurocommissaris Olivér Várhelyi
heeft de Europese Commissie gereageerd dat het niet voornemens is een
onderzoek te starten.

2

Kamerstuk 35 925 V, nr. 47.
https://ec.europa.eu/commission/commissioners/2019-2024/varhelyi/announcements/remarkscommissioner-varhelyi-end-his-visit-bosnia-and-herzegovina_en
4
https://ec.europa.eu/commission/commissioners/2019-2024/varhelyi/announcements/remarkscommissioner-varhelyi-press-start-visit-bosnia-and-herzegovina_en
5
Europa.ba
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

Vraag 7
Hoe oordeelt u over de steun van Hongaarse premier Viktor Orbán aan
Milorad Dodik en zijn afscheidingsbeweging?
Antwoord 7
Het kabinet onderstreept het belang van een gezamenlijke EU inzet ten
aanzien van Bosnië-Herzegovina. De EU dient met één stem steun uit te
blijven spreken voor een functionele Bosnische staat en duidelijk stelling te
nemen tegen revisionistische en polariserende retoriek en tegen acties die de
soevereiniteit en territoriale integriteit van Bosnië-Herzegovina ondermijnen.
Vraag 8
Bent u verder bekend met het bericht over de mogelijke loyaliteit van
Várhelyi aan Viktor Orbán als voormalig EU-ambassadeur voor Hongarije?6
Antwoord 8
Ja
Vraag 9
Hoe oordelen u en uw Europese collega’s over de mogelijkheid dat dit een rol
heeft kunnen spelen bij de mogelijke samenspanning met Milorad Dodik?
Antwoord 9
Het kabinet onderstreept het belang van een gezamenlijke inzet ten aanzien
van Bosnië-Herzegovina. De EU dient met één stem steun uit te blijven
spreken voor een functionele Bosnische staat en duidelijke stelling te nemen
tegen revisionistische en polariserende retoriek en tegen acties die de
soevereiniteit en territoriale integriteit van Bosnië-Herzegovina ondermijnen.
Dit is ook de inzet van het gehele college van de Europese Commissie,
inclusief de Commissaris voor uitbreiding en nabuurschap Olivér Várhelyi. De
publieke verklaringen van de Europese Commissie en de publieke uitspraken
van Eurocommissaris Olivér Várhelyi over de situatie in Bosnië zijn in lijn met
deze inzet.
Vraag 10
Wat is er verder bekend over de dialoog tussen de EU en Milorad Dodik?
Antwoord 10
De op 1 juni 2015 overeengekomen Stabilisatie en Associatie Overeenkomst
(SAO)7 vormt het kader voor de betrekkingen tussen de Europese Unie en
Bosnië-Herzegovina. Binnen dit kader worden gemeenschappelijke politieke
en economische doelstellingen vastgesteld en vindt er dialoog plaats over de
uitvoering van de afspraken die vallen onder de SAO.
Als Eurocommissaris voor Uitbreiding en Nabuurschap is Olivér Várhelyi
onder meer verantwoordelijk voor de relatie tussen de EU en de (potentiële)
kandidaat-lidstaten. In die hoedanigheid is het vanzelfsprekend dat de
Eurocommissaris interactie heeft met de politiek leiders van de landen op de
Westelijke Balkan waarbij er een duidelijk EU-mandaat bestaat over de
gezamenlijke EU-inzet ten aanzien van Bosnië-Herzegovina. Op 24 en
25 november jl. bracht Eurocommissaris Olivér Várhelyi een bezoek aan
Bosnië-Herzegovina waar gesprekken hebben plaatsgevonden met de politiek
leiders van Bosnië-Herzegovina, Milorad Dodik, Dragan Čović and Bakir
Izetbegović. Over dit bezoek heeft de Eurocommissaris meerdere publieke
statements naar buiten gebracht met daarin de boodschap die hij namens de
EU heeft uitgedragen, waaronder de veroordeling van afscheidingsretoriek en
het blokkeren van staatsinstellingen8 9.

6

EU Observer, 14 november 2019, «Hungary’s commissioner-to-be grilled over loyalty to
Orban», https://euobserver.com/institutional/146609
7
Stabilisatie- en associatieovereenkomst met Bosnië en Herzegovina (europa.eu)
8
Remarks by Commissioner Várhelyi at the end of his visit to Bosnia and Herzegovina |
European Commission (europa.eu)
9
Remarks by Commissioner Várhelyi to the press at the start of the visit to Bosnia and
Herzegovina | European Commission (europa.eu)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3

Vraag 11
Wat doet Nederland verder in bilateraal en Europees verband om de
spanningen in Bosnië-Herzegovina rondom de mogelijke afscheiding van
Republika Srpska tegen te gaan?
Antwoord 11
Op de Raad Buitenlandse Zaken van 15 november 2021 riep België namens
de Benelux op tot een duidelijke stellingname van de EU tegen revisionistische en polariserende retoriek en dreigende aantasting van de eenheid en
territoriale integriteit van het land. Daarnaast blijft het kabinet zich zowel
bilateraal als multilateraal actief inzetten tegen maatregelen die diepere
etnisering van Bosnië en Herzegovina als gevolg hebben. Tijdens de Raad
Algemene Zaken van 14 december 2021 bepleitte het kabinet het instellen van
sancties tegen Milorad Dodik en zijn machtskring, conform de motie-Kuzu10.
Dit pleidooi vond echter geen weerklank in de Raad. Het kabinet heeft tijdens
deze Raad bovendien wederom het belang van het implementeren, door
Bosnië-Herzegovina, van uitspraken van het Europees Hof voor de Rechten
van de Mens (EHRM) met betrekking tot de rechten van alle burgers (in plaats
van rechten op basis van etniciteit) benadrukt en zal dit blijven doen, zowel
richting Bosnië-Herzegovina als in Europees verband. Ook in de vierjaarlijkse
mensenrechtenvergadering van het Comité van Ministers van de Raad van
Europa benadrukt het kabinet het belang van het naleven van de uitspraken
van het EHRM.
Vraag 12
Welke diplomatieke instrumenten worden hiervoor ingezet? Wordt er
bijvoorbeeld overwogen om als EU aan te sluiten bij de sancties van de
Verenigde Staten (VS) tegen Milorad Dodik?
Antwoord 12
Tijdens de Raad Algemene Zaken van 14 december 2021 bepleitte het kabinet
het instellen van EU-sancties tegen Milorad Dodik en zijn machtskring,
conform de motie-Kuzu11. Dit pleidooi vond echter geen weerklank in de
Raad. Het kabinet is voorstander van gezamenlijk optreden met de VS in
Bosnië-Herzegovina, gezien de historische betrokkenheid bij de regio. De EU
en de VS dienen zeer zorgvuldig te bezien welke instrumenten het beste
kunnen worden ingezet om de situatie te de-escaleren. Het kabinet blijft in
gesprek met EU-partners over de-escalatie van de situatie.
Vraag 13
Hoe zal de Minister hierbij de aangenomen Motie Kuzu c.s. (kamerstuk
35 925-V, nr. 47) precies uitvoeren?
Antwoord 13
Op de Raad Buitenlandse Zaken van 15 november 2021 riep België namens
de Benelux op tot een duidelijke stellingname van de EU tegen revisionistische en polariserende retoriek en tegen acties die de soevereiniteit en
territoriale integriteit van Bosnië-Herzegovina ondermijnen. Vanwege de door
het Bosnisch-Servisch leiderschap aangekondigde ongrondwettelijke
maatregelen, bepleitte het kabinet tijdens de Raad Algemene Zaken van
14 december 2021 het instellen van sancties tegen Dodik en zijn machtskring,
conform de motie-Kuzu12. Dit pleidooi vond echter geen weerklank in de
Raad. Het kabinet blijft zich zowel bilateraal als multilateraal inzetten voor
Europese maatregelen die ingezet kunnen worden om de leider van de
Bosnische Serviërs, Milorad Dodik, van zijn voorgenomen acties te weerhouden. Het kabinet heeft in EU-verband opgeroepen tot een optiepaper van de
EU Hoge Vertegenwoordiger waarin verschillende handelingsopties worden
uitgewerkt. Hierbij kan onder meer gedacht worden aan het tijdelijk of
gedeeltelijk stopzetten van EU-financiering.

10

Kamerstuk 35 925 V, nr. 47.
Kamerstuk 35 925 V, nr. 47.
12
Kamerstuk 35 925 V, nr. 47.
11

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

4

Vraag 14
In hoeverre worden de gremia van de Raad van Europa aangewend om
Hongarije te wijzen op haar destabiliserende werking in de Westerse Balkan?
Gebeurt dit met enig succes? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 14
De Raad van Europa kampt evenals andere internationale organisaties met
afnemende steun voor multilateralisme, erosie van gedeelde waarden en
politisering van de onderlinge verhoudingen tussen de leden. Voor Nederland
is de Raad van Europa één van de belangrijkste instellingen als hoeder van
mensenrechten, rechtsstaat en democratie. Daarom blijft Nederland zich
voortdurend inzetten in de Raad van Europa voor het uitdragen van deze
waarden en het bevorderen van de samenwerking tussen de 47 lidstaten.
Vraag 15
Kunt u deze vragen afzonderlijk beantwoorden?
Antwoord 15
Ja.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

5