Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3517
Vragen van het lid Slootweg (CDA) aan de Staatssecretaris van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties over het bericht «Kinderen opgelicht met virtuele
muntjes voor gameplatform Roblox» (ingezonden 1 mei 2023).
Antwoord van Staatssecretaris Van Huffelen (Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties), mede namens de Minister van Justitie en Veiligheid
(ontvangen 4 september 2023)
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «Kinderen opgelicht met virtuele muntjes voor
gameplatform Roblox»?1
Antwoord 1
Ja, daar ben ik mee bekend.
Vraag 2, 3 en 4
Zijn er cijfers bekend (bij de politie) over oplichting van kinderen in online
games, bijvoorbeeld over het aantal aangiftes of de financiële schade? Zo
niet, bent u bereid om hier onderzoek naar te doen?
Zijn er naast Roblox bij u andere voorbeelden bekend van manieren waarop
kinderen worden opgelicht in online games? Zo ja, om welke games gaat het
en om welk soort fraude?
In hoeverre hebben deze vormen van online fraude gericht op kinderen een
internationaal karakter?
Antwoord 2, 3 en 4
De politie hanteert bij deze aangiften geen specifieke registratiecategorie voor
het type online game. Daarnaast worden ook de leeftijd en exacte financiële
schade niet standaard genoteerd. Het is aannemelijk dat oplichting zich niet
specifiek toespitst tot een enkele online game of tot gebruikers in een land. Ik
heb daar echter geen gegevens over. Door het Centraal Bureau voor de
Statistiek is onderzoek gedaan naar online veiligheid en criminaliteit op basis
van slachtofferenquêtes. Uit dit onderzoek bleek dat in 2022 15 procent van
de Nederlanders van 15 jaar of ouder aangaf in de afgelopen 12 maanden

1

ah-tk-20222023-3517
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

NOS d.d. 25 april 2023; https://nos.nl/artikel/2472807-kinderen-opgelicht-met-virtuele-muntjesvoor-gameplatform-roblox

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

slachtoffer te zijn geweest van een of meer vormen van online criminaliteit,
zoals oplichting en fraude, hacken, bedreiging en intimidatie.
Vraag 5
Zijn kinderen kwetsbaarder voor oplichting via phishing-links dan volwassenen?
Antwoord 5
Het is bekend dat criminelen zich met verschillende technieken (social
engineering) richten op kwetsbare groepen. Dat zijn zeer kwalijke praktijken,
waarbij mensen zoals u en ik, maar ook kinderen, worden verleid om op links
te klikken, bestanden te downloaden of informatie prijs te geven. Minderjarigen zijn veelal nieuwsgierig en zijn zich vanwege hun ontwikkeling en
ervaringsniveau minder bewust van de risico’s. Uit cijfers van het Centraal
Bureau van de Statistiek blijkt dat jongeren vaker op internet actief zijn. Dit
vergroot de kans dat ze online worden opgelicht. Van de groep 15- tot
45-jarigen werd 9% slachtoffer van oplichting tegen 5% van de groep
65-plussers. Het patroon dat jongere Nederlanders vaker slachtoffer worden
dan ouderen is met name te zien bij aankoopfraude en identiteitsfraude. Bij
phishing zijn jongeren (15 tot 45 jaar) echter minder vaak slachtoffer van
phishing dan andere leeftijdsgroepen, zoals 65-plussers (1%).2 Het blijft
belangrijk om in te zetten op het vroegtijdig ontwikkelen van online basisvaardigheden, bijvoorbeeld via het basisonderwijs.
Het initiatief van het Ministerie van Justitie en Veiligheid met het programma
«Mijn Cyberrijbewijs» is daar een goed voorbeeld van.3 Via vijf lessen krijgen
kinderen uit groep 7 en 8 van het primair onderwijs informatie en handelingsperspectief over waarom gedrag online sneller ontspoort dan in het
fysieke domein.4 Mijn Cyberrijbewijs is gratis beschikbaar.
Vraag 6
Deelt u de mening dat dit soort fraude in de hand wordt gewerkt doordat veel
games gebruik maken van het «pay-to-win-principe» en digitale valuta zoals
Robux?
Antwoord 6
Ik kan mij voorstellen dat het inspelen op menselijke eigenschappen, zoals
nieuwsgierigheid, door middel van voorgespiegelde winkansen een onderdeel vormt van oplichtingstechnieken. Over een eventuele relatie tussen
in-game of in-app aankopen en fraude heb ik geen gegevens.
Vraag 7
Deelt u de mening dat er bij spelletjesaanbieders een belangrijke verantwoordelijkheid ligt om in het ontwerp van games verleidingstechnieken tegen te
gaan en het risico op oplichting van kinderen te minimaliseren? Bent u bereid
te onderzoeken of hiervoor extra wettelijke waarborgen nodig zijn?
Antwoord 7
Ja, die mening deel ik. In 2020 heb ik de Code kinderrechten online laten
ontwerpen met ontwerpprincipes voor ontwikkelaars van digitale diensten en
producten. De Code bestaat uit een tiental beginselen die op zich niet
juridisch afdwingbaar zijn, maar de onderliggende wet- en regelgeving is dat
wel (o.a. het internationale verdrag inzake de rechten van het kind, de
Mediawet, en het burgerlijk wetboek). De Code ziet er op dat kinderrechten
tijdens het ontwerpproces worden geborgd. Dat ziet op meer kwesties dan
alleen verleidingstechnieken. Ik wil het gebruik van de Code door de
ontwikkelaars intensiveren. Ik laat daarom de Code doorontwikkelen tot een
meer praktisch instrument voor ontwikkelaars waarmee zij in iedere stap van
het ontwerpproces op een toegankelijke wijze kunnen controleren of zij

2

Centraal Bureau voor de Statistiek, Monitor Online Veiligheid en Criminaliteit 2022, zie 4.1.2.
slachtoffers online oplichting en fraude naar persoonskenmerken.
Zie: www.mijncyberrijbewijs.nl
4
Rathenau Instituut (2021). Online ontspoord – Een verkenning van schadelijk en immoreel
gedrag op het internet in Nederland. Den Haag (auteurs: Huijstee, M. van, W. Nieuwenhuizen,
M. Sanders, E. Masson en P. van Boheemen)
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

kinderrechten in het ontwerp borgen. Ook laat ik op dit moment onderzoeken
of de Code wettelijk kan worden verankerd.
Tegelijkertijd werk ik aan een kinderrechten impact assessment (KIA) dat de
risico’s op schending van kinderrechten in een ontwerp voor een digitale
dienst of product, in kaart brengt. Is dat risico aanwezig, dan zal de ontwikkelaar het ontwerp moeten aanpassen. Ook ten aanzien van dit instrument laat
ik de mogelijkheid van een wettelijke verankering onderzoeken. Ten slotte
ontwikkel ik een keurmerk kinderrechten dat aangeeft of de digitale dienst of
het product kinderrechten respecteert. In de brief die ik op 14 juli jl. aan uw
Kamer heb gestuurd, zet ik mijn beleid met betrekking tot kinderrechten en
digitalisering uiteen. De hiervoor genoemde instrumenten, de KIA, de Code
kinderrechten online en het keurmerk, zien op het ontwerpproces van
ontwikkelaars voor digitale diensten en producten.
Vraag 8
Wat is de status van uw inzet om in Europees verband te pleiten voor het
verbieden van loot boxes en andere soortgelijke verleidingstechnieken?
Antwoord 8
De Europese Commissie is gestart met een consultatie over consumentenbescherming in de online omgeving. De Commissie gaat onderzoeken of
aanvullende maatregelen nodig zijn om consumenten online beter te
beschermen. In dat kader gaat de Minister van Economische Zaken en
Klimaat (EZK) aan de Commissie voorstellen de Europese regelgeving
zodanig aan te passen dat loot boxes onder alle omstandigheden kwalificeren
als een oneerlijke handelspraktijk. Daarnaast gaat de Minister van EZK aan de
Commissie vragen om praktijken zoals pay-to-win mechanismen en het
gebruik van virtuele munten op Europees niveau strakker te reguleren. De
resultaten van de Commissie worden in het tweede kwartaal van 2024
verwacht. Vanaf 2025 kunnen wetgevende voorstellen van de Commissie
volgen.
Vraag 9
Bent u bereid om in Europees verband ook te pleiten voor een harde aanpak
van de hieruit voortkomende fraude en oplichting van kinderen?
Antwoord 9
Als voorbeeld van een gewenste hardere aanpak heb ik in het voorgaande
antwoord toegelicht dat in Europees verband wordt samengewerkt om
consumenten en kinderen online beter te beschermen, bijvoorbeeld met de
oproep tot nadere regulering en het verbieden van loot boxes. Oneerlijke
handelspraktijken en daaruit voortvloeiende fraude en oplichting zijn strafbare
gedragingen. Slachtoffers kunnen daarvan nu al aangifte doen.
Vraag 10
Bent u bereid om samen met de politie te bekijken hoe dit soort fraude zo
hard mogelijk aangepakt kan worden? Is de politie hiervoor voldoende
toegerust en wordt hiervoor internationaal samengewerkt?
Antwoord 10
De inzet van het strafrecht is alleen mogelijk indien sprake is van strafbare
feiten. In de antwoorden op vraag 7 en 8 ben ik al ingegaan op het belang
om kinderrechten en consumentenrechten te versterken. De overheid werkt
samen met private partners aan het tegengaan van online criminaliteit door
in te zetten op preventie en het vergroten van bewustwording om tijdig
risico’s te herkennen en preventief maatregelen te nemen om de kans op
slachtofferschap te verkleinen. Daarbij is er aandacht voor de kwetsbaarheid
van jongeren die kan leiden tot slachtofferschap of daderschap bij online
criminaliteit. Voor de politie zijn in de Veiligheidsagenda 2023–2026 landelijke
beleidsdoelstellingen geformuleerd. Internationale samenwerking is onderdeel van de afspraken in deze Veiligheidsagenda. De Minister van Justitie en
Veiligheid heeft uw Kamer hierover geïnformeerd. 5

5

Bijlage bij Kamerstuk 29 628, nr. 1139.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3

Vraag 11
Herinnert u zich dat u in antwoord op vragen van het lid Bontenbal6 de
ambitie heeft uitgesproken om ouders en kinderen goed te informeren over
de kansen en risico’s van digitale technieken door middel van publieksvoorlichting? Kunt u hiervan een update geven?
Antwoord 11
Ja, dat herinner ik mij. Ik werk op dit moment aan een plan van aanpak. Ik
heb een meerjarige publiekscommunicatie voor ogen waarin verschillende
thema’s aan bod komen en die dit najaar start.
Daarnaast laat ik, specifiek met het oog op verleidingstechnieken, een
gamewijzer ontwikkelen. Dit is een onafhankelijk codeersysteem waarmee
games kunnen worden beoordeeld op de aanwezigheid van gedragsbeïnvloeding. Ouders en gamers kunnen aan de hand van deze codering zelf beter
beslissen of ze de game willen spelen. Daarnaast maakt het codeersysteem
zichtbaar wat er gebeurt in games, waardoor het gesprek met ontwikkelaars
van digitale diensten en producten over begrenzing en ethiek beter kan
worden gevoerd. Ik wil u voor dit punt ook verwijzen naar de brief die ik u op
14 juli jl. heb gestuurd.

6

Aanhangsel van de Handelingen, vergaderjaar 2022–2023, nr. 1176; https://
www.tweedekamer.nl/kamerstukken/kamervragen/detail?id=2022Z24070&did=2022D56837

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

4