Balkenende
neer. Ik zal het kort samenvatten, zodat de mensen thuis
het ook kunnen volgen.
De voorzitter: Mijnheer Graus, als u dat in één minuut
kunt doen, is het knap. Ik zou het kort houden en een
vraag stellen.
De heer Graus (PVV): Ik heb twee vragen, mevrouw de
voorzitter. Is de minister-president bereid om al zijn
macht en kracht te gebruiken en desnoods het
vernietigingsbesluit in te zetten dat ook in de motie van
de PVV stond om deze verkoop tegen te gaan?
Minister-president, u bent de hoeder van de Nederlandse schapen. Luister eens naar het volk in plaats van
naar die batterij ambtenaren die al twintig jaar zitten
vastgeroest!
Minister Balkenende: Voorzitter. De leveringszekerheid
is nu juist gewaarborgd doordat de netten in overheidshanden zijn. Dat is dus geen punt van discussie.
De heer Graus vindt het schadelijk als het bedrijf in
buitenlandse handen komt. Voor 50% is dat al het geval.
Ik vind het dan ook niet terecht om op deze manier te
spreken over eigendom dat in buitenlandse handen is.
Ik vind het nog veel te vroeg om te zeggen dat het
vernietigingsbesluit zou moeten worden gehanteerd,
maar ik zal daarover uiteraard met de minister van
Economische Zaken spreken. Ik heb al aangegeven wat
ons te doen staat en zij zal daarover ongetwijfeld met uw
Kamer spreken.
De heer Van der Ham (D66): Ik ben het helemaal eens
met de minister-president die zei dat een Europese
energiemarkt juist voor consumenten van groot belang
is, dat Nederlandse bedrijven overigens ook actief zijn in
andere delen van Europa en dat dit helemaal niet zo
slecht gaat. Als het echter gaat om Essent en RWE, dan
is het ook voor D66 wel van groot belang dat het
element splitsing wel serieus wordt genomen. Wij
hebben afgesproken dat Essent alleen maar mag worden
gekocht door een gesplitst bedrijf, maar RWE is niet
gesplitst. In het debat vorige week heeft de minister van
Economische Zaken gezegd dat als dat bedrijf niet goed
gesplitst is zij desnoods bij de Europese Commissie aan
de bel zal trekken en daar zal bezien of het wel dan wel
kan doorgaan. Ik neem aan dat die belofte aan de Kamer,
zeker na het voornemen van Noord-Brabant, nog steeds
staat.
Minister Balkenende: Aan hetgeen de minister hier
heeft gezegd heb ik uiteraard niets toe te voegen. Ik ben
overigens blij met de opmerking van de heer Van der
Ham – dat was een nuancering van andere commentaren
– dat internationalisering op zich helemaal niet slecht
hoeft te zijn. Het hangt puur af van de vraag wat de
consument ermee opschiet, wat het voor de prijs
betekent en wat voor de concurrentieverhoudingen.
Bovendien heeft hij gelijk als hij zegt dat Nederlandse
bedrijven ook actief zijn in andere landen.
De heer Jansen (SP): Voorzitter. Gisterenmiddag kwam
in België in de publiciteit dat gemeenten in België hun
aandelen Luminus – het een na grootste energiebedrijf –
willen verkopen aan een Frans bedrijf, waardoor er bijna
een monopolie zou ontstaan. De goede vriend en collega
van de minister-president, de christendemocraat Kris

Tweede Kamer

Vragenuur

Peeters, zei daarover letterlijk het volgende: ″Het is
belangrijk dat er een kapitaalverankering van sleutelsectoren voor onze economie blijft bestaan om zo mee te
kunnen beslissen over investeren en ontwikkelingen.″ Dat
is het citaat van de heer Peeters. Hoe kan het zijn dat de
heer Peeters als minister-president van Vlaanderen zijn
verantwoordelijkheid op dit punt en deze ministerpresident niet?
Minister Balkenende: Ik kan dit niet helemaal overzien,
het is ook nieuw voor mij. Overigens ben ik graag bereid
om hierover nog eens met de heer Peeters van gedachten te wisselen als ik hem tegenkom, wij kunnen
inderdaad goed met elkaar overweg. Maar wij maken
een zelfstandige afweging. Als het gaat om bedrijven die
in Nederlandse of in buitenlandse handen zijn, heb ik
zo-even al aangegeven dat het feit dat bedrijven in
buitenlandse handen zijn op zich helemaal niet negatief
hoeft te zijn. De vraag is waar de consument het meeste
mee opschiet. Het feit dat de helft van de Nederlandse
bedrijven al in handen is van buitenlandse eigenaren zou
toch tot enige bescheidenheid moeten leiden. Dat is
eigenlijk alles wat ik erover wil zeggen. Je kunt niet alles
over een kam scheren, situaties kunnen verschillend zijn,
zelfs per land en per bedrijf!
Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink
(ChristenUnie): Het is goed om uit de mond van de
minister-president te horen ″wat schiet de consument
ermee op?″ en niet het soort verbanden als: concurrentie
leidt altijd automatisch tot prijsvoordeel. De ministerpresident sprak over leveringszekerheid en volgens mij is
dat wel wat anders dan transportzekerheid. Ik zou hem
vooral willen aanspreken op zijn rol op Europees niveau.
Energie is een Europees vraagstuk. Wat is zijn inzet als
hij zijn collega’s bij verschillende Europese ontmoetingen
ontmoet? Is hij bereid om ook het punt van het level
playing field aan de orde te stellen op een van de
eerstvolgende vergaderingen?
Minister Balkenende: Voorzitter. Het is een goed punt
dat mevrouw Wiegman naar voren brengt. Dat is een
goed signaal vanuit de Kamer. Er moet altijd een level
playing field zijn en dat moet iedere keer naar voren
worden gebracht, zoals wij ook steeds doen.
Zij heeft gelijk dat het denken over energie internationaal is geworden. De discussies die wij in het verleden in
de Europese Raad hebben gehad over het thema
energie, zeg de laatste vier, vijf jaar geleden, waren echt
van een andere orde dan nu. Er wordt veel over deze
thematiek gesproken. Ook heb ik regelmatig met de
voorzitter van de Europese Commissie gesprekken over
het systeem van energielevering en alles wat daarmee
samenhangt. Ik zeg graag toe dat ik deze punten, zoals
het level playing field, uiteraard aan de orde zal stellen
op die niveaus waarop dat relevant is.
Vragen van het lid Peters aan de minister-president,
minister van Algemene Zaken, over zijn weigering om
de dalai lama te ontmoeten, die begin juni in
Nederland zal zijn.
©
Mevrouw Peters (GroenLinks): Voorzitter. De minister-

19 mei 2009
TK 85

85-6633

Peters
president weigert de Dalai Lama te ontmoeten en legt
daarmee een motie van de Tweede Kamer naast zich
neer, een motie waarin geen woord Spaans staat. De
Dalai Lama streeft al meer dan veertig jaar naar een
oplossing voor zijn volk; geweldloos, ondanks de
onderdrukking en ernstige mensenrechtenschendingen
die de Tibetanen door China te verduren hebben.
Daarom ontving hij de Nobelprijs voor de Vrede, daarom
wordt hij wereldwijd door regeringsleiders respectvol
ontvangen: door president Bush, president Sarkozy,
bondskanselier Merkel, premier Leterme, premier Brown,
straks ook door de Deense premier Rasmussen.
Voorheen waren dat ook Nederlandse premiers; de
laatste keer was dat premier Kok. Dat waren leiders die
toen ook, stuk voor stuk, onder druk zijn gezet door
China, maar dat waren en zijn leiders die toen hun rug
rechthielden; leiders die mensenrechten en het legitieme,
geweldloze pleidooi van de Tibetanen vóór lieten gaan,
leiders die in woord en daad lieten zien dat geweldloze
leiders van wereldformaat bij hen altijd een open oor
vinden.
Hoe mager schril steekt daar vandaag het Nederlandse
leiderschap bij af! Onze minister-president zegt de man
van normen en waarden te zijn, de voorman van een
kabinet dat mensenrechten op één zet. Laat ik er het
volgende over zeggen: het beginsel van hoor en
wederhoor, dat je het verhaal van twee kanten hoort, is
een oernorm van mensenrechten, maar onze premier
geeft het signaal af dat we ons daar niet aan houden, dat
wij op het hoogste niveau alleen naar China luisteren en
de Dalai Lama wegstoppen met dertien-in-een-dozijn
andere religieuze leiders.
Dat is duikgedrag, gebrek aan normen en waarden en
gebrek aan moed. Mijn verdere vragen aan de ministerpresident zijn de volgende. Waarom zou de premier er de
voorkeur aan geven het oor naar de niet-democratisch
gekozen regering van China te laten hangen, in plaats
van een motie van het Nederlandse parlement uit te
voeren? Voor welke risico’s voor de betrekkingen met
China is hij precies bang? Zijn dat andere risico’s dan die
waarmee Frankrijk, Duitsland, Groot-Brittannië en België
rekening te houden hadden, en waarom konden die
landen die risico’s wel makkelijk aan, maar Nederland
niet? En tot slot: op welke manier denkt de regering
concreet de door haar bepleite vreedzame verzoening
door dialoog te kunnen bevorderen, als zij zelf niet eens
bereid is met beide partijen op het hoogste niveau te
praten?
©

inclusief onze wens de mensenrechten en de culturele en
religieuze autonomie van de Tibetanen te verbeteren.
Ik ben ervan overtuigd dat een ontmoeting van mijzelf
met de Dalai Lama niets toevoegt aan het gesprek dat de
minister van Buitenlandse Zaken met hem zal hebben,
anders dan dat het zou bijdragen aan een harde
confrontatie met China. Het feit dat minister Verhagen
namens het kabinet een ontmoeting met de Dalai Lama
zal hebben, geeft aan welk standpunt het kabinet zich in
dezen stelt. Een ontmoeting van mij, als ministerpresident, zal de dialoog die wij met China kunnen
voeren, juist over onderwerpen als mensenrechten en de
culturele en religieuze autonomie van de Tibetanen, in
ieder geval niet verder stimuleren. Bovendien zal dit
helemaal niet leiden tot een verbetering van de situatie
in Tibet, of van de mensenrechtensituatie in China in het
algemeen.
In de bijna zeven jaar dat ik premier ben, heb ik altijd
gekozen voor de weg van de dialoog. Keer op keer
spreken minister Verhagen en ik de Chinezen aan op de
gevoeligheden die zij in Nederland onderkennen.
Gevoelige onderwerpen worden door ons altijd aan de
orde gesteld. Ik heb dat vorig jaar gedaan in mijn
ontmoeting met collega Wen Jiabao in het kader van de
Olympische Spelen. Ook daarna, toen ik een officieel
bezoek bracht aan China, heb ik deze zaken opnieuw aan
de orde gesteld. We doen dat in de vorm van een
dialoog en daardoor boeken wij juist in het belang van
deze gevoelige thema’s stapje voor stapje succes. China
accepteert dat van ons. Zodoende kunnen wij in Tibet
projecten doen ten behoeve van het behoud van de
Tibetaanse taal en cultuur. Ik wil die open relatie
behouden. Zoals gesteld, zet ik mij in om de mensenrechten te verbeteren. Tevens zet ik mij in voor versterking van de culturele en de religieuze autonomie van de
Tibetanen, al bereik ik daarmee stap voor stap resultaat.
Het kabinet neemt de effectiviteit van zijn beleid als
uitgangspunt. Ik wil daarom dat de constructieve,
kritische dialoog over politieke thema’s, mensenrechten
en Tibet wordt voortgezet en heb er geen behoefte aan
om die met het ontmoeten van de Dalai Lama in de
waagschaal te leggen. Daarbij komt dat, als ik de Dalai
Lama zou ontmoeten, dit inhoudelijk niets toevoegt.
Daarmee zal ik immers geen resultaat boeken dat in het
belang is van de Tibetaanse zaak.
Mevrouw Peters zegt dat ik mijn oren naar China laat
hangen. Het feit dat de minister van Buitenlandse Zaken
de Dalai Lama zal ontmoeten, wordt door de Chinese
autoriteiten helemaal niet goed ontvangen. Dat weet
mevrouw Peters ook. In mijn bijdrage heb ik aangegeven
waarom ik het van belang vind om de lijnen open te
houden. Dat wil ik juist doen om over thema’s als
mensenrechten te spreken.
Vermindering van het contact met China heeft hiermee
te maken. Voortdurend spreek ik over mensenrechten en
de situatie in Tibet. Ook dring ik steeds aan op overleg
tussen de Chinese autoriteiten en de gezanten van de
Dalai Lama. Ik wil niet graag dat dit alles in de waagschaal wordt gesteld.
Ik heb al gezegd dat het van belang is om de dialoog
te bevorderen en dat ik die gaande wil houden. Als ik de
Dalai Lama ontmoette, zou die dialoog in gevaar kunnen
komen.

Minister Balkenende: Voorzitter. Op 23 april heeft
mevrouw Peters een motie ingediend waarin de regering
wordt verzocht om een ontmoeting tussen de Dalai Lama
en mijzelf mogelijk te maken. Diezelfde dag heeft de
minister van Buitenlandse Zaken in zijn reactie de motie
reeds ontraden. Hij merkte op dat de regering een eigen
afweging wilde maken. In de brief die de minister van
Buitenlandse Zaken afgelopen vrijdag aan uw Kamer
zond, schreef hij dat de regering heeft besloten dat
minister Verhagen de Dalai Lama namens het kabinet zal
ontmoeten in diens hoedanigheid als religieus leider. Bij
deze afweging is rekening gehouden met de Nederlandse
doelstellingen voor de mensenrechten, voor de
betrekkingen met China in het algemeen en Tibet in het
bijzonder. Dat zijn de brede betrekkingen met China,

Mevrouw Peters (GroenLinks): Mijn verbazing is groot.
Ten eerste wordt de motie niet uitgevoerd en ten tweede

Tweede Kamer

19 mei 2009
TK 85

Vragenuur

85-6634

Balkenende
worden mijn drie concrete vragen niet beantwoord. Ik
heb nu nog maar één termijn en verzoek de premier om
mijn vragen alsnog concreet te beantwoorden. Mijn
vragen zijn genummerd en opgenomen in de Handelingen.
De premier houdt een inleiding. Dat komt neer op het
voorlezen van de brief die ik al kon lezen. Hij zegt dat het
niets zou toevoegen als hij de Dalai Lama ontmoette. De
Kamer denkt daar anders over en daarmee moet de
premier rekening houden. Ook de Dalai Lama zelf denkt
daar anders over, want de ontmoeting geschiedt op zijn
verzoek. Als de premier de Dalai Lama niet ontmoet, zal
er sprake zijn van een degradatie van de relatie tussen
Nederland en Tibet. Voorheen werd de Dalai Lama
immers wel door de premier ontvangen. In grote
EU-landen die Nederland zijn voorgegaan, is de Dalai
Lama wel op zodanig niveau ontvangen. Als die
ontmoeting dan in Nederland niet plaatsvindt, zal
daarmee een negatief signaal worden afgegeven.
De premier benadrukt weer dat hij de weg van de
dialoog kiest. Ik herinner hem er dan ook aan dat het
eerste kenmerk van een dialoog is dat beide partijen te
woord worden gestaan. Beide verhalen moeten worden
aangehoord. Waarom weigert de premier om dat
beginsel toe te passen?
Minister Balkenende: Voorzitter. Ik betwist dat ik die
vragen niet heb beantwoord. Ik heb geantwoord dat ik de
oren niet naar China laat hangen. De ontmoeting van de
minister van Buitenlandse Zaken met de Dalai Lama
wordt door de Chinese autoriteiten zeer kritisch
bejegend. Ik heb aangegeven waarom ik van mening ben
dat ik de Dalai Lama beter niet kan ontmoeten. Dat heeft
niets te maken met de oren laten hangen naar China.
Daarmee hangt samen dat er risico’s kunnen ontstaan als
de contacten met China minder worden. Ik heb gezegd
dat ik, als de contacten slechter worden, wel eens wil
zien hoe onze contacten dan zullen zijn op de terreinen
mensenrechten, de situatie in Tibet, de contacten met de
gezanten van Tibet en de rechten van mensen in China
zelf. Dat zijn onderwerpen die ik elke keer aan de orde
stel.
Mevrouw Peters zegt dat het voeren van een dialoog
inhoudt dat er aandacht moet zijn voor beide kanten.
Daarin heeft zij gelijk. Om die reden zal de minister van
Buitenlandse Zaken namens het kabinet een onderhoud
hebben met de Dalai Lama. Daarbij hoort ook dat de
dialoog die er met China is, kan worden gecontinueerd.
De heer Van Baalen (VVD): De Kamer zal de Dalai Lama
ontvangen. Dat is goed en belangrijk. Ook de regering zal
de Dalai Lama ontvangen. Ik begrijp niet dat de premier
zich, door aan te geven waarom hij de Dalai Lama niet
zal ontvangen, zo kwetsbaar opstelt. In feite is het toch
een kwestie van buigen voor China. De premier had
kunnen volstaan met de opmerking dat minister
Verhagen de aangewezen persoon is om de Dalai Lama
te spreken, onder andere gezien het feit dat hij de
mensenrechten internationaal op goede wijze behartigt.
Wij ondersteunen die wijze van harte. Waarom maakt u
zich zo kwetsbaar door in het openbaar te zeggen: de
Chinezen zouden het vervelend vinden als ik, premier
aller Nederlanders, de Dalai Lama ontving? Waarom hebt
u niet gewoon gezegd: de regering ontvangt, punt uit?

een aangenomen Kamermotie een andere opvatting
heeft dan die van de Nederlandse regering, lijkt het me
logisch dat er een reden wordt gegeven waarom die niet
wordt uitgevoerd, dus in dit geval waarom er geen
ontmoeting zal zijn tussen de premier en de Dalai Lama.
Daarom heeft de minister van Buitenlandse Zaken in een
brief geschreven – zelf heb ik dit afgelopen vrijdag
toegelicht in mijn persconferentie – dat wij niet willen dat
de dialoog over de situatie in Tibet en de mensenrechten
in de waagschaal wordt gesteld. De Kamer heeft er recht
op om te weten waarom wij de motie niet op deze
manier zullen uitvoeren.
De heer Pechtold (D66): Over zestien dagen zijn de
verkiezingen voor Europa. Welk beeld krijgt de wereld nu
weer bij het gedrag van Nederland? Frankrijk, Duitsland
en Denemarken ontvangen de Dalai Lama op het
hoogste niveau. Hebt u binnen Europa contact gehad
over hoe hiermee om te gaan? Ik doe niets af aan wat de
GroenLinkswoordvoerder hierover terecht heeft
opgemerkt. Waarom deze afwijkende houding van
Nederland? Waarom maken wij ons als Europa zo
kwetsbaar en laten wij niet zien dat wij één beleid, één
gezicht hebben ten aanzien van de mensenrechten in
China? 450 miljoen Europeanen zijn belangrijk, ook voor
de Chinezen. Waarom tonen wij zwakte en niet onze
kracht?
Minister Balkenende: Je toont je kracht door duidelijk te
maken dat je hecht aan een intensieve discussie met
China op het gebied van de mensenrechtensituatie in
Tibet en contacten met de gezant. Dit punt breng ik elke
keer op. Daarnaast zijn er programma’s op het terrein
van de Tibetaanse cultuur. In China zelf heeft Nederland
projecten voor de verbetering van de rechten van
mensen. Dat kunnen wij doen juist doordat wij met
elkaar in gesprek zijn.
Is er één lijn in Europa? Nee, daarin hebt u gewoon
gelijk. Er zijn contacten geweest met regeringsleiders,
soms niet in eigen land maar elders. Sommige regeringsleiders hebben geen contacten gehad. De Dalai
Lama komt naar Europa en wij zullen zien waar hij wordt
ontvangen. Wij hebben inderdaad gehoord dat dit in
Denemarken het geval zal zijn. Hoe dat zit in IJsland en
Frankrijk, weten wij niet; dat zal moeten blijken. Er is dus
niet één lijn.
Heb ik contact gehad met anderen over hoe de
contacten met de Dalai Lama plaatsvinden? Natuurlijk,
maar in mijn antwoorden hier en afgelopen vrijdag bij de
persconferentie heb ik al betoogd – de minister van
Buitenlandse Zaken heeft dat in zijn brief gedaan – hoe
de Nederlandse regering deze situatie weegt. Wij maken
een eigenstandige afweging. De ontmoeting van de
minister van Buitenlandse Zaken met de Dalai Lama
wordt natuurlijk zeer kritisch bezien in China; die wordt
absoluut niet in dank afgenomen. Ik hecht eraan om te
zeggen dat het gaat om de dialoog met Tibet én de
Chinezen. De bestaande goede contacten zijn juist nodig
om moeilijke punten aan de orde te kunnen stellen en
zouden daarom niet ten onder mogen gaan.

Minister Balkenende: Mijnheer Van Baalen, wanneer

De heer De Roon (PVV): Wie is nou eigenlijk de bangste
regeringsleider van Europa? Is het Gordon Brown die uit
angst voor de moslims Geert Wilders de toegang tot
Engeland heeft ontzegd? Of is het Jan Peter Balkenende
die uit angst voor de Chinezen weigert om de leider van

Tweede Kamer

19 mei 2009
TK 85

Vragenuur

85-6635

Balkenende
een verdrukt volk te ontvangen? Minister-president, wat
is er gebeurd met de VOC-mentaliteit waarover u altijd
spreekt? Waar is die als er moet worden opgekomen
voor een verdrukt volk en u zich solidair zou moeten
tonen met een leider daarvan door hem alle eer te
betonen die hem toekomt? U bent een Zeeuw. Die
andere belangrijke Zeeuw, Michiel Adriaenszoon de
Ruyter, werd niet bang als het even moeilijk werd.
Minister Balkenende: Het is zo gemakkelijk om dit soort
zinnen hier uit te spreken. Het is ook bezijden de
waarheid en staat los van waar het echt om gaat. Als
premier van dit land ben ik actief op internationaal
niveau. In 2004 was ik voor de eerste keer in China en
vanaf de eerste dag hebben wij het steeds gehad over
deze thema’s. Op de concrete resultaten heb ik al
gewezen. De contacten zijn goed en telkens is er de
gelegenheid om te spreken over deze zaken. In dat licht
wil ik niet dat deze contacten teloorgaan. Dat heeft niets
te maken met angst, maar wel met een visie op goede,
vruchtbare internationale contacten, waarbij kritiek niet
hoeft te worden geschuwd. Als ik dan merk dat een
bepaalde beleidslijn ten koste kan gaan van die
contacten, dan neem ik mijn verantwoordelijkheid. Het
zou veel makkelijker zijn om de Kamermotie gewoon uit
te voeren en te zien wat er internationaal gebeurt, maar
zo zit ik niet in elkaar.
Mevrouw Verdonk (Verdonk): De minister-president
geeft nogal op over zijn heel, héél goede contacten met
de Chinese premier: een open relatie, alles is mogelijk en
over alles wordt gesproken. Ik begrijp dan niet waarom
hij niet uitlegt aan de Chinese premier waarom hij de
Dalai Lama wel ontvangt als die relatie zo goed is.
Minister Balkenende: Wij maken zelf de keuze hoe wij
de Dalai Lama zullen ontmoeten. Er is in het algemeen
overleg met de Kamer al door de minister van Buitenlandse Zaken gezegd dat er sprake zal zijn van een
ontmoeting. Er is een motie door de Kamer aangenomen. Daar hebben wij geen problemen mee. Dat is ook
uiteengezet in de brief. Dat vinden wij zelf. Dat heeft
niets te maken met een en ander uitleggen aan China,
maar met hoe wij daar zelf tegen aankijken.
Mevrouw Halsema (GroenLinks): GroenLinks vindt het
ongelooflijk gênant dat de premier kiest voor de weg van
de minste weerstand en buigt voor een economische
grootmacht die structureel de mensenrechten schendt in
Tibet. Welke gevolgen hebben Duitsland en Frankrijk
ondervonden van de ontmoeting van respectievelijk
bondskanselier Merkel en president Sarkozy met de Dalai
Lama? Dat is vraag één. Mijn tweede vraag is gericht aan
de Partij van de Arbeid, die tot dusver buitengewoon
dapper samen met ons heeft geëist dat de premier de
Dalai Lama ontmoet. Zij heeft ook mede de motie
ondertekend. Ik mis de PvdA tot dusver in dit debat. Ik
zie dat woordvoerder Van Dam achter mij staat. Ik
verzoek de Partij van de Arbeid ook nu de premier op te
roepen wel degelijk de Dalai Lama te ontmoeten.

landen zijn geweest. Daar gaat het natuurlijk niet om. Het
gaat niet om de inschatting van wat er gebeurt als je
deze ontmoeting zou hebben. Het gaat om heel iets
anders. Ik heb in de brief gemeld – en ik doe het ook hier
– dat ik de goede contacten die bestaan, niet teloor wil
laten gaan, juist om aandacht te kunnen vragen voor
thema’s als mensenrechten.
De heer Van Dam (PvdA): De minister-president zei dat
een ontmoeting van hem met de Dalai Lama niets zou
toevoegen. Dat heeft mij enigszins verwonderd, want het
zou het volgende toevoegen. Het signaal van zo’n
ontmoeting aan China is dat de Dalai Lama een serieuze
gesprekspartner is met wie je goed zou kunnen praten
over een vreedzame oplossing van de kwestie in Tibet.
Dat zou het toevoegen. De minister-president zegt echter
dat hij, omwille van de dialoog en de goede betrekkingen, denkt dat het verstandiger is om die ontmoeting
toch niet te hebben. Daarom vind ik de vraag van
mevrouw Halsema wel zeer relevant. Welke schade
verwacht de minister-president voor de betrekkingen met
China als hij de Dalai Lama wel zou ontmoeten? Waar
kunnen wij dan op rekenen? Welke sancties moeten wij
dan verwachten?
Minister Balkenende: Dat is koffiedik kijken. Ik vraag mij
ook af of dat een zinvolle weg is. Het gaat er niet om dat
er een inschatting wordt gemaakt van wat er dan
gebeurt. Ik heb niet gesproken over al die andere
motieven, over wat er zou kunnen gebeuren, over hoe
een en ander in andere landen gaat of over wat de
economische schade is. Het gaat mij erom dat het
kabinet de volgende afwegingen heeft gemaakt. Ten
eerste, hoe kan de Nederlandse regering in gesprek zijn
met de Dalai Lama? De Kamer kent de achtergronden
daarvan en daarover is ook van gedachten gewisseld
met de minister van Buitenlandse Zaken. Ten tweede,
hoe kunnen wij ervoor zorgen dat wij kunnen doorgaan
met de dialoog die nu juist wordt gevoerd met China
over deze moeilijke onderwerpen? Dat is het punt. Ik
weet zeker dat in ieder geval dat type gesprekken en die
dialoog zouden worden belast als ik dergelijke ontmoetingen zou hebben. Dat is mijn inschatting. Elke keer als
ik met de Chinese autoriteiten spreek, wil ik het hierover
kunnen hebben.
De voorzitter: Mijnheer Van Dam, mevrouw Halsema is
heel benieuwd naar uw antwoord op haar vraag aan u.
De heer Van Dam (PvdA): Wij hebben met een Kamermeerderheid de minister-president al opgeroepen om de
Dalai Lama te ontmoeten, precies om de redenen die ik
net uiteenzette. Vandaar ook mijn vraag aan de ministerpresident: wat staat die ontmoeting in de weg en welke
consequenties moeten wij verwachten als de ministerpresident de Dalai Lama wel zou ontmoeten? Gezien de
ervaringen in Frankrijk, Duitsland en Groot-Brittannië,
zou ik die consequenties ervoor overhebben. Ik verwacht
niet dat voor Nederland heel andere consequenties
zouden gelden.

Minister Balkenende: Ik neem afstand van de woorden
dat het zou gaan om ″buigen″. Het gaat om het maken
van een eigenstandige afweging. U kunt het met het
kabinet oneens zijn, maar zo zit het kabinet in deze
kwestie. Verder vraagt u wat de gevolgen voor andere

Tweede Kamer

Vragenuur

19 mei 2009
TK 85

85-6636