Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2018–2019

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

847
Vragen van het lid Beckerman (SP) aan de Minister van Economische Zaken
en Klimaat over het lekken van gif door de NAM in Farmsum (ingezonden
15 oktober 2018).
Antwoord van Minister Wiebes (Economische Zaken en Klimaat) (ontvangen
5 december 2018). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2018–2019,
nr. 549.
Vraag 1
Wat vindt u van het feit dat er gedurende vele dagen vele omwonenden
blootgesteld zijn aan het giftige aardgascondensaat?1 Waarom heeft het zo
lang geduurd voordat duidelijk was dat het om dit giftige product ging?
Antwoord 1
De mate waarin omwonenden zijn blootgesteld aan dampen afkomstig van
het gelekte aardgascondensaat lijkt beperkt te zijn geweest. De brandweer
heeft op zondag 7 oktober 2018 op enkele locaties benzeen metingen verricht.
De metingen in de openbare ruimte varieerden van 0,3 ppm tot 20 ppm. Het
RIVM adviseert actief te communiceren bij een waarde van 30,7 ppm. Dit is
de waarde waarbij de luchtconcentratie met grote waarschijnlijkheid door de
blootgestelde bevolking als hinderlijk wordt waargenomen, of waarboven
lichte gezondheidseffecten mogelijk zijn.
Het incident zelf en het feit dat de oorzaak van de lekkage pas na enkele
dagen is ontdekt, zijn ongewenst. SodM heeft het tankenpark onder verscherpt toezicht gesteld. NAM heeft maatregelen opgelegd gekregen over
haar werkwijze, systemen en procedures waarmee lekkages moeten worden
voorkomen. SodM ziet erop toe dat de maatregelen geïmplementeerd
worden. Op die manier wordt de kans op een vergelijkbaar incident geminimaliseerd.
In de periode 5 tot 8 oktober 2018 heeft de NAM op het eigen terrein en
daarbuiten verschillende monsters genomen en analyses uitgevoerd. De door
de NAM op 5 oktober 2018 genomen watermonsters uit het riool op het
tankenpark hebben geen aardgascondensaat aangetoond. Op 7 oktober 2018
heeft de NAM monsters genomen uit een rioolput nabij het Duurswold

1

ah-tk-20182019-847
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2018

https://www.nrc.nl/nieuws/2018/10/09/strafrechtelijk-onderzoek-naar-nam-na-lekken-gif-infarmsum-a2417359

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

1

kanaal. Op maandag 8 oktober 2018 heeft de NAM aan SodM gerapporteerd
dat in deze monsters aardgascondensaat is aangetoond.
Vraag 2
Wanneer heeft er voor het laatst inspectie door het Staatstoezicht op de
Mijnen (SodM) op het NAM-tankenpark plaatsgevonden? Wat was op die
datum het oordeel van het SodM? Hoe waren de veiligheidsmaatregelen van
de NAM toen? Hoe werden die uitgevoerd? Hoe zijn de veiligheidsmaatregelen nu? Zijn die aangepast?
Antwoord 2
De laatste inspectie van SodM op het tankenpark heeft plaatsgevonden op
3 augustus 2018. Het betrof een gezamenlijke inspectie met de Veiligheidsregio Groningen (Brandweer). Tijdens de inspectie is onder andere aandacht
besteed aan het functioneren van veiligheidsapparatuur zoals noodgeneratoren, brandblusdiesels, noodstop en het blussysteem. Hierbij is geconstateerd
dat deze afdoende periodiek getest en onderhouden worden. Tijdens deze
inspectie zijn geen overtredingen geconstateerd.
Vraag 3
Waarom is het tankenpark geen BRZO-bedrijf (bedrijven vallend onder het
Besluit risico’s zware ongevallen)zodat er BRZO-inspecties door de provincie
plaats kunnen vinden?
Antwoord 3
Het Besluit Risico Zware Ongevallen 2015 (BRZO) komt voort uit de Europese
Richtlijn 2012/18/EU, ook wel bekend als de Seveso III Richtlijn. Binnen de
Europese Unie is besloten om deze Richtlijn niet van toepassing te laten zijn
op mijnbouwwerken met uitzondering van mijnbouwwerken waar ondergronds gas wordt opgeslagen. Dit is de reden dat onder andere de locaties
Norg UGS en Grijpskerk UGS wel onder het regime van het BRZO vallen,
maar het tankenpark niet.
Voor mijnbouwwerken zoals het tankenpark gelden met het BRZO vergelijkbare eisen. In het kader van het BRZO dient een veiligheidsrapport opgesteld
te worden, waarin de risico’s en de beheersmaatregelen beschreven dienen te
worden. Het veiligheidsrapport moet iedere vijf jaar door de onderneming
geactualiseerd worden en bij het bevoegd gezag worden ingediend. In plaats
van een veiligheidsrapport moet voor mijnbouwwerken een Rapport inzake
grote gevaren (RiGG) opgesteld worden. In dit document zijn eveneens de
interne en externe risico’s van de installatie en de beheersmaatregelen
hiervoor beschreven. Het RiGG moet ook iedere 5 jaar geactualiseerd en
ingediend worden. Op het tankenpark vinden ook gezamenlijke inspecties met
de brandweer plaats. Deze worden onder andere uitgevoerd door gecertificeerde BRZO-inspecteurs van SodM. De locatie is op 22 januari 2016 en op
3 augustus 2018 samen met de Veiligheidsregio Groningen (Brandweer)
geïnspecteerd.
Vraag 4
Gaat u de NAM, die al vele verwoestingen in de provincie op haar naam
heeft staan, onder verscherpt toezicht plaatsen? Kunt u uw antwoord
toelichten? Bent u bereid uw verantwoordelijkheid te nemen en de NAM
zwaar te beboeten of (tijdelijk) te sluiten?
Antwoord 4
Het tankenpark staat momenteel onder verscherpt toezicht. SodM heeft de
NAM een aantal maatregelen opgelegd. De toezichthouder heeft ook
geverifieerd dat deze maatregelen zijn uitgevoerd. Op dit moment is er
daarom geen aanleiding om het tankenpark (tijdelijk) te sluiten. Het verscherpte toezicht blijft in ieder geval van kracht gedurende het onderzoek van
SodM. Het strafrechtelijk onderzoek wordt geleid door het Openbaar
Ministerie. Daarover kan ik geen mededelingen doen.
Vraag 5
Waarom heeft een rioolput op een terrein waar met dergelijke giftige stoffen
wordt gewerkt een open verbinding met het oppervlaktewater?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

2

Antwoord 5
De calamiteitenbak van het tankenpark had een aansluiting op het bovengenoemde riool om tijdens uitzonderlijke scenario’s vloeistoffen af te voeren.
Het gaat dan met name over het afvoeren van bluswater tijdens een brand.
De calamiteitenbak moet al het bluswater dat verwacht wordt bij het blussen
van een brand op kunnen vangen. Indien de hoeveelheid bluswater groter is
dan verwacht en ook niet snel genoeg met opgeroepen vrachtwagens kan
worden afgevoerd, was het ontwerp om het teveel aan bluswater in het riool
te laten lopen. Daarmee zou dan het overlopen van de calamiteitenbak op de
locatie worden voorkomen. Uit de bovengenoemde onderzoeken zal blijken of
en welke maatregelen aanvullend genomen moeten worden om een dergelijk
incident in de toekomst te voorkomen.
Vraag 6
Bevat het aardgascondensaatlekkage kwik, benzeen, tolueen, ethyleen en
xyleen? Zijn deze stoffen achtergebleven in het rioolstelsel van Farmsum? Zo
ja, hoeveel van deze stoffen zijn
achtergebleven? Welke gevolgen heeft dit voor de volksgezondheid?
Antwoord 6
Aardgascondensaat is een mengsel van verschillende stoffen. Deze stoffen
condenseren uit het gewonnen aardgas als gevolg van de druk- en temperatuurverlaging bij de gasbehandeling. Het aardgascondensaat bevat met name
koolwaterstoffen, zoals pentaan, hexaan, cyclohexaan, benzeen, heptaan,
tolueen, octaan, ethylbenzeen, xyleen en ook langere koolwaterstoffen. Het
bevat ook een klein gehalte kwik. Aardgascondensaat is een waardevol
product. Het wordt in een raffinaderij verder verwerkt tot grondstof of
brandstof.
Van de 30 m3 gelekte vloeistof is 1 m3 in het rioolstelsel achtergebleven en 29
m3 in het oppervlaktewater terechtgekomen. Het deel dat in het riool is
achtergebleven is weggepompt en verwerkt. Het riool is daarna gereinigd en
na toestemming van het Waterschap en de gemeente Delfzijl op 31 oktober
2018 weer in gebruik genomen. Op plaatsen waar het rioolstelsel in slechte
staat is, wordt onderzocht of de bodem daar plaatselijk verontreinigd is met
aardgascondensaat.
Het deel van het aardgascondensaat dat in het oppervlaktewater terecht is
gekomen is zoveel mogelijk opgeruimd. In de beantwoording van vraag 1 ben
ik ingegaan op de gevolgen voor de volksgezondheid.
Vraag 7
Zijn de aanwezige hulpdiensten die het gif hebben verwijderd en de
betrokken inspecteurs blootgesteld aan kwik, benzeen, tolueen, ethyleen en/of
xyleen of zijn zij onderzocht op blootstelling aan deze stoffen?
Antwoord 7
De brandweer heeft op verzoek van het waterschap de verontreiniging
ingedamd met een drijvende barrière (zogeheten oilbooms). Ook zijn er op
verzoek van de gemeente Delfzijl door de brandweer metingen verricht. Het is
niet uit te sluiten dat enkele brandweerlieden zijn blootgesteld aan giftige
stoffen maar uitgaande van de metingen is het een blootstelling geweest met
beperkte doses en beperkte duur. Er hebben zich geen brandweermensen bij
de bedrijfsarts gemeld met klachten. Volgens de brandweer is er geen
aanleiding geweest om haar eigen mensen te onderzoeken naar aanleiding
van deze blootstelling. Werknemers van het Waterschap, gemeente Delfzijl en
de Omgevingsdienst Groningen hebben melding gemaakt van lichamelijke
klachten zoals hoofdpijn, duizeligheid en last van de ogen. De gemeente
Delfzijl heeft besloten om haar medewerkers een preventief bloedonderzoek
aan te bieden.
Vraag 8
Hoeveel incidenten zijn er de afgelopen vier jaar gemeld op het NAMtankenpark of bij het transport van stoffen afkomstig van dit park? Op welke
data vonden deze incidenten plaats?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

3

Antwoord 8
Er zijn in de afgelopen vier jaar negen ongewone voorvallen (inclusief de
lekkage van 2 oktober 2018) gemeld aan SodM, zie de onderstaande tabel.

1
2
3
4
5
6
7
8
9

1

Melding

Datum melding SodM

Datum voorval

Vallend object
Stroomstoring
(oude) dieselverontreiniging waargenomen
Lekkage
bluswatersysteem
Aantreffen asbest
pakkingen
Onverwacht afgaan
brandalarm (geen brand)
Lekkage op verladingsboot van derden
Gasemissie naar
atmosfeer
Lekkage via riool naar
oppervlaktewater

4 juni 2014
24 juli 2015
24 oktober 2016

3 juni 2015
24 juli 2015
31 maart 2016

16 augustus 2016

16 augustus 2016
1

30 september 2016

22 september 2016

20 november 2016

20 november 2016

9 augustus 2017

9 augustus 2017

9 augustus 20181

2 augustus 2018

6 oktober 2018

2 oktober 2018

Melding aan SodM d.m.v. weekmelding

Vraag 9
Hoe ziet de bemensing op het tankenpark er 24 uur per week uit? Zijn er
momenten dat er niemand aanwezig is bij bijvoorbeeld de lekbakken met
condensaat?
Antwoord 9
Het proces op het tankenpark wordt 24 uur per dag bestuurd en bewaakt
vanuit de controlekamer van de NAM in Hoogezand. Voor het incident van
2 oktober 2018 werd het tankenpark van maandag tot vrijdag van 07:45 tot
16:15 uur bemenst.
De lekkage van 2 oktober 2018 is voor SodM de aanleiding geweest om extra
veiligheidsvoorzieningen te eisen. Een van deze voorzieningen is de continue
(24 uur per dag en zeven dagen per week) bemensing van het tankenpark. Na
afronding van het bestuursrechtelijk onderzoek zal besloten worden of deze
maatregel permanent van toepassing wordt.
Vraag 10
Heeft de NAM een noodscenario wanneer blijkt dat het tankenpark langdurig
stilgelegd moet worden en de gaswinning dus moet stoppen? Kunt u uw
antwoord toelichten?
Antwoord 10
De NAM heeft een noodplan indien door onvoorziene omstandigheden het
tankenpark niet beschikbaar is. De scenario’s in dit plan betreffen onder
andere het niet beschikbaar zijn van de controlekamer, de jetty en de
losstraten. In de beschreven scenario’s hoeft de gaswinning niet gestopt te
worden.
Vraag 11
Houdt de lekkage verband met het recent aanleggen van een nieuwe
aardgascondensaatleiding of de aanwezigheid van oude niet meer in gebruik
zijnde leidingen onder het terrein?
Antwoord 11
Nee, de lekkage is niet afkomstig uit oude leidingen. De nieuwe aardgascondensaatleiding speelt ook geen rol in dit incident. Deze nieuwe leiding is nog
niet op het systeem aangesloten.
Vraag 12
Hoe groot was de condensaatstroom de afgelopen jaren? Hoeveel condensaat
verwacht de NAM nog in het tankenpark te verwerken tot de gaswinning is
beëindigd?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

4

Antwoord 12
Het aardgascondensaat dat wordt verwerkt en opgeslagen in het tankenpark
is afkomstig van het Groningen gasveld, de zogenoemde kleine gasvelden en
de ondergrondse gasopslagen. In de periode begin 2011 tot oktober 2018
betrof de aardgascondensaatstroom circa 838.823 m3. De NAM heeft
aangegeven dat men tot aan het einde van de door de NAM bedreven
gaswinning op land (Groningen gasveld en de overige gasvelden) verwacht
nog circa 703.509 m3 aardgascondensaat te verwerken.
Vraag 13
Hoe gaat u de gezondheid van omwonenden in de gaten houden? Wat gaat u
voor deze mensen betekenen?
Antwoord 13
De toezichthouder ziet namens mij toe op de veiligheid van mens en milieu.
Aardgascondensaat is een gevaarlijke stof en lekkages daarvan zijn niet
toegestaan. Bedrijven die met gevaarlijke stoffen werken, moeten de
veiligheid waarborgen, zowel voor hun werknemers als voor de omgeving.
SodM heeft het tankenpark onder verscherpt toezicht gesteld. De NAM heeft
maatregelen opgelegd gekregen over haar werkwijze, systemen en procedures waarmee lekkages moeten worden voorkomen. SodM ziet erop toe dat de
maatregelen geïmplementeerd worden. Op die manier wordt de kans op een
vergelijkbaar incident geminimaliseerd.
De toezichthouder spreekt de NAM ook aan op de samenwerking met de
veiligheidsregio, waterschap en het lokale gezag. In het geval van een
incident is adequaat handelen, het tijdig informeren en samenwerken met de
veiligheidsregio, het waterschap en het lokale gezag van belang om de
gezondheid van omwonenden en medewerkers te beschermen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

5