Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

21 501-32

Landbouw- en Visserijraad

Nr. 1191

BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN
VOEDSELKWALITEIT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 4 juli 2019
Met deze brief informeer ik uw Kamer over een aantal zaken.
I.
Ten eerste over de agenda van de Landbouw- en Visserijraad die op
II. 15 juli aanstaande plaatsvindt in Brussel.
III. Conform toezegging in het AO Behandelvoorbehoud EU-voorstellen
voor het nieuwe Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) van
4 september 2018, informeer ik uw Kamer tevens over de stand van
zaken van de onderhandelingen voor het toekomstig GLB, met name
over de zaken die aan bod zijn geweest in de Raadswerkgroepen over
dit thema.
IV. Tot slot, informeer ik uw Kamer, conform toezegging in het AO
Landbouw- en Visserijraad van 18 juni jl., met een uitgebreide stand
van zaken van de inhoudelijke discussie over het nieuwe Gemeenschappelijke Landbouwbeleid (GLB) in Europa en hoe die zich
verhoudt tot de eerder met de Kamer gedeelde Nederlandse inzet.
Daardoor is deze brief langer dan gebruikelijk.
I. GEAGENDEERDE ONDERWERPEN OP DE RAAD
High Level Group suiker
Informatie van de Commissie
Zoals ik uw Kamer afgelopen april heb bericht (Kamerstuk 21 501-32,
nr. 1167), heeft Commissaris Hogan een «High Level Group on Sugar»
ingesteld, bestaande uit vertegenwoordigers van de lidstaten. De High
Level Group heeft de opdracht om de huidige marktsituatie en de posities
van lidstaten en belanghebbenden te bespreken en om mogelijke
oplossingen en beleidsmaatregelen te verkennen en evalueren. Het
definitieve rapport van deze High Level Group suiker wordt begin juli
verwacht. Commissaris Hogan zal naar verwachting aangeven hoe hij met
het advies van de High Level Group zal omgaan.

kst-21501-32-1191
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-32, nr. 1191

1

Momenteel beschik ik nog niet over het definitieve rapport. Ik kan dan ook
nog niet aangeven hoe ik het definitieve rapport beoordeel. Wel kan ik
aangeven wat vanuit Nederland is ingebracht in de High Level Group on
Sugar. Vanuit Nederland is ingebracht dat Nederland geen voorstander is
van de inzet van de in de verordening inzake de Gemeenschappelijke
Marktordening (Vo. 1308/2013) beschikbare marktmaatregelen. Die lossen
de kern van de ontstane problemen in de suikermarkt, namelijk de
gestegen productie in Europa en de mondiale marktsituatie, niet op. De
oplossing zal in hoofdzaak moeten bestaan uit aanpassing door de sector
aan de marktwerking. Wel is het nodig om te zorgen voor een zoveel
mogelijk gelijk speelveld, zowel binnen de EU als daarbuiten. Binnen de
EU is dan bijvoorbeeld van belang dat toepassing van vrijwillige gekoppelde steun voor de teelt van suikerbiet, zoals die door een aantal
lidstaten wordt toegepast, strikt volgens de voorwaarden gebeurt. Op
mondiaal niveau is het onder andere van belang dat alle suikerproducerende landen zich houden aan de WTO-regels, om oneerlijke concurrentie
te voorkomen.
Ik zal de presentatie van de Europese Commissaris aanhoren en eventueel
in de lijn van de eerdere inbreng reageren.
Toekomst GLB
Gedachtenwisseling
Het Finse voorzitterschap agendeert een gedachtewisseling over de drie
GLB-herzieningsverordeningen met een focus op klimaat en leefomgeving. Nederland heeft zich vaker in de Landbouw- en Visserijraad
uitgesproken voor hogere ambities voor klimaat- en leefomgeving voor
het GLB. Een meerderheid van de lidstaten vindt echter dat hogere
ambities voor klimaat- en leefomgeving ook tenminste een gelijk of zelfs
hoger GLB-budget vragen. Dit vraagstuk is onderdeel van de onderhandelingen over het Meerjarig Financieel Kader (MFK) die nog lopen. Daarom
verwacht ik dat de gedachtewisseling tot weinig nieuwe inzichten zal
leiden.
Tijdens de Raad zal ik de Nederlandse ambities nogmaals onderstrepen,
gelet op het doel van klimaatneutraliteit in de EU in 2050, en het ophogen
van het CO2-reductiedoel naar 55% in 2030. Gelet op het belang van de
inzet van eco-regelingen om de ambities voor klimaat- en leefomgeving te
realiseren, zal ik benadrukken dat ik pleit voor de verplichting voor
lidstaten om eco-regelingen in het strategisch plan op te nemen. Als de
keuze voor lidstaten om eco-regelingen in te zetten te vrijblijvend wordt
komt de positieve bijdrage die het GLB kan leveren aan klimaat en
leefomgeving onder druk te staan. Daarnaast zal ik aandacht vragen voor
de financiële allocatie voor eco-regelingen, omdat het lastig is voor
lidstaten om een inschatting voor zeven jaar te maken van het gebruik van
deze regelingen. Ik wil dat er, gelet op het bereiken van de klimaat- en
leefomgevingsdoelen, wordt gewerkt aan een oplossing die voorkomt dat
financiële middelen ontbreken of terugvloeien naar de Europese
Commissie, indien deelname aan eco-regelingen hoger of lager uitkomt
dan gepland. Ook zal ik ervoor pleiten dat boeren een vergoeding kunnen
ontvangen voor doelen die zijn vastgelegd in nationale regelgeving als die
verder gaan dan de EU-wetgeving. Daar waar de bijdrage alleen een
vergoeding van kosten is, zet ik mij in om conditionaliteit niet van
toepassing te laten zijn, zoals op een deel van eco-regelingen en agrarisch
natuurbeheer aangezien dit geen inkomensondersteuning betreft. Ook
hier zal ik me tijdens de raad voor uitspreken. Verder zal ik erop
aandringen om die onderdelen van de conditionaliteit die ook door de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-32, nr. 1191

2

Controleverordening worden gedekt uit het oogpunt van vereenvoudiging
te schrappen.
Diversenpunt: Terugkoppeling uitkomst van de derde AU-EU Ministeriële
Conferentie
Informatie van de Commissie
Op 21 juni vond in Rome de derde AU-EU Landbouw Ministeriële
Conferentie plaats met als thema «Promoting sustainable regional
agri-food value chains». Sinds 2012 wordt er nauwer samengewerkt
tussen de EU en de Afrikaanse Unie. Eerdere bijeenkomsten vonden
plaats in Nederland, tijdens het Nederlandse EU-voorzitterschap in 2016,
in Estland en nu de derde tijdens het Roemeense voorzitterschap.
De Europese Commissie zal in haar terugkoppeling vermoedelijk ingaan
op de ministeriële verklaring die is ondertekend door de AU en de EU.
Daarnaast is er gewerkt aan een actieagenda met concrete initiatieven die
de Abidjan Declaration (2017) versterkt en aanvult en bijdraagt aan de
nieuwe Africa-Europe Alliance for Sustainable Investment and Jobs, die in
september 2018 door de Europese Commissie is gelanceerd. Deze beide
documenten zijn work in progress, en worden tijdens volgende bijeenkomsten aangescherpt en uitgebreid.
Ik zal tijdens de Raad de presentatie van de Europese Commissie
aanhoren.
Diversen: Afrikaanse varkenspest
Informatie van de Commissie en het Voorzitterschap
De Europese Commissie zal de Raad informeren over de stand van zaken
rondom Afrikaanse varkenspest (AVP). Vermoedelijk zal de Commissie een
overzicht geven van alle besprekingen over AVP sinds afgelopen januari.
Sinds de introductie van de ziekte in de Europese Unie in 2014, hebben in
negen lidstaten besmettingen plaatsgevonden. In de Europese Unie komt
de ziekte vooral voor in wilde zwijnenpopulaties. Uitroeiing is moeilijk.
Sinds 2018 is de ziekte ook aangetroffen in een aantal Aziatische landen
waaronder China en Vietnam.
De Europese Commissie heeft sinds 2014 in nauwe samenwerking met de
lidstaten maatregelen opgelegd en acties opgezet om te voorkomen dat
de ziekte zich verder verspreidt, en de ziekte uit te roeien. In Tsjechië, waar
de ziekte in een kleine populatie wilde zwijnen voorkwam, is AVP bij de
wilde zwijnen succesvol bestreden. De NVWA heeft standaardafspraken
met de douane om meer controles uit te voeren op vlees en vleesproducten die door reizigers uit landen met uitbraken worden vervoerd.
Tijdens de Raad zal ik de acties van de Europese Commissie en haar
oproep om alert te blijven en passende maatregelen te nemen steunen.
Diversenpunt: Transport van dieren tijdens de warme zomermaanden
Informatie van de Commissie
De Europese Commissie zal tijdens de Raad een oproep aan de lidstaten
doen om geen langeafstandtransporten van dieren toe te staan als
voorspelde temperaturen hoger dan 30°C zijn. Dit is een aanscherping ten
aanzien van eerdere communicatie van de Europese Commissie. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-32, nr. 1191

3

Europese transportverordening geeft niet zo expliciet een buitentemperatuurgrens aan voor het toestaan van transporten.
Voor het beter borgen van welzijn van dieren bij transport bij extreme
temperaturen heeft Nederland het Nationaal plan voor veetransport en
extreme temperaturen opgesteld. Hierin is opgenomen dat er vanaf 35
graden (op de plaats van vertrek in Nederland) geen exportcertificering
plaatsvindt, omdat het uitgangspunt is dat temperaturen van 35°C of meer
te extreem zijn om op diervriendelijke manier transport te kunnen
realiseren. Ik deel de zorgen van de Commissie en ga hierover het gesprek
met de sector aan.
De NVWA heeft in de voorwaarden voor export naar Turkije opgenomen
dat exporten worden geweigerd indien de verwachte temperatuur aan de
grens tussen Bulgarije en Turkije hoger zal zijn dan 30°C. Verder wordt in
de maanden juli en augustus export van fokrunderen naar Turkije niet
toegestaan. Dit sluit aan bij de oproep die de Europese Commissie vorig
jaar heeft gedaan aan de EU-lidstaten om welzijnsproblemen aan de
Bulgaars-Turkse grens te voorkomen. Nederland exporteert overigens
geen slachtdieren naar landen buiten de EU.
Ik zal tijdens de Raad mijn steun uitspreken voor de oproep van de
Europese Commissie. Voor de juridische houdbaarheid van deze
maatregel zal ik de Europese Commissie vragen dit ook vast te leggen in
Transportverordening.
Diversenpunt: Voortgangsrapport over implementatieplan laagrisicogewasbeschermingsmiddelen
Informatie van de Commissie
De Europese Commissie zal de Raad informeren over het voortgangsrapport over het implementatieplan om de beschikbaarheid van gewasbeschermingsmiddelen met een laag risico te verhogen en de implementatie
van geïntegreerde gewasbescherming in de lidstaten te versnellen. Het
rapport van de Europese Commissie is momenteel nog niet beschikbaar.
Het kabinet heeft zich de afgelopen jaren actief ingezet om binnen de
huidige Europese kaders de eisen voor laagrisicostoffen en -middelen te
verlagen en de beoordelingsprocedures te versnellen. De knelpunten die
Nederland ervaart zijn echter nog niet weggenomen. Laagrisicostoffen en
-middelen komen niet snel genoeg beschikbaar in EU. De huidige
toelatingssystematiek en datavereisten zijn nog teveel gestoeld op de
traditionele middelen en verordening (EG) nr. 1107/2009 biedt nauwelijks
ruimte voor versimpelde procedures voor de goedkeuring van laagrisicostoffen. Om deze knelpunten echt aan te pakken, moet EU-regelgeving
aangepast worden. Dit vergt veel tijd. Ik blijf daarom ook nationaal
inzetten op de diverse acties om de toelatingsprocedures van laagrisicomiddelen zo snel mogelijk te doorlopen (zie Kamerstuk 27 858, nrs. 429 en
454).
II. DE STAND VAN ZAKEN VAN DE ONDERHANDELINGEN VOOR
HET TOEKOMSTIG GLB
Raadswerkgroep Horizontale Vraagstukken
De Raadswerkgroep Horizontale Vraagstukken is sinds de laatste
geannoteerde agenda twee keer bijeenkomen, nog voor de laatste
Landbouw- en Visserijraad. Nadat het Roemeense voorzitterschap had
aangegeven af te zien van een gedeeltelijke algemene oriëntatie werden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-32, nr. 1191

4

tijdens de Raadswerkgroep de compromisteksten nogmaals doorlopen en
bekende standpunten herhaald, wat voornamelijk als een inventarisatie
voor het inkomende voorzitterschap diende. In één van de Raadswerkgroepsvergaderingen was er meer aandacht voor sectorale steun.
Nederland heeft hier de inzet om brancheorganisaties als begunstigden in
het GLB aan te merken herhaald. Daarnaast heeft de Europese Commissie
een toelichting gegeven over de financiële flexibiliteit in het nieuwe GLB,
met name in relatie tot de directe betalingen. De eerste Raadswerkgroep
onder het Finse voorzitterschap staat voor 4 en 5 juli gepland.
Raadswerkgroep Agrifin
De Raadswerkgroep Agrifin is op 6 juni jl. bij elkaar gekomen. Tijdens deze
bijeenkomst werd een presentatie geven door de Europese Rekenkamer
over een rapport over de biologische landbouw. Daarna is de gehele
horizontale verordening doorlopen, ondanks het feit dat zowel het
voorzitterschap als de Commissie meenden dat de over deze Verordening
weinig discussie meer nodig zou zijn. De eerste Raadswerkgroep onder
het Finse voorzitterschap vindt plaats op 18 juli a.s.
Raadswerkgroep Landbouwproducten
De Raadswerkgroep Landbouwproducten is voor het laatst bijeengeweest
op 12 december 2018. Nederland heeft de afgelopen maanden meermaals
aangestuurd op een verdere discussie van de GMO-verordening. Het
Finse voorzitterschap is van plan een bijeenkomst voor deze raadswerkgroep te organiseren.
III. STAND VAN DE INHOUDELIJKE DISCUSSIE OVER HET NIEUWE
GEMEENSCHAPPELIJKE LANDBOUWBELEID (GLB) IN EUROPA
In het AO Landbouw- en Visserijraad 18 juni jl. heb ik toegezegd uw
Kamer te informeren over de inhoudelijke stand van discussies over het
nieuwe Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) in Europa en hoe die
zich verhouden tot de eerder met de Kamer gedeelde Nederlandse inzet.
Waar staan we nu?
Op 1 juni 2018 heeft de Europese Commissie (EC) het nieuwe GLB
middels drie verordeningen gepresenteerd. Onder leiding van het
Bulgaarse, Oostenrijkse en Roemeense voorzitterschap zijn hierover
uitgebreide discussies met alle EU-lidstaten gevoerd. Tegelijkertijd vinden
in de lidstaten ook al discussies plaats over de invulling van het nieuwe
GLB in het Nationaal Strategisch Plan (NSP).
Sinds 1 juli 2019 is Finland voorzitter. Finland zal het komende halfjaar
bekijken of een gezamenlijke Raadspositie haalbaar is. De Raad moet nog
veel zaken bediscussieren voordat dit kan worden bereikt, zoals het
nieuwe prestatiemodel, de groene architectuur, de budgetaire flexibiliteit,
gekoppelde steun en ook technische details zoals de controlevoorschriften.
Zodra de lidstaten een gezamenlijke positie hebben ingenomen, en ook
het Europees Parlement (EP) plenair haar standpunt heeft bepaald,
kunnen de trilogen beginnen. Een triloog is het overleg waarin de
delegaties van het EP, het voorzitterschap van de Raad en de EC onderhandelen over de voorstellen. Het doel is om een akkoord tussen de twee
wetgevers te bereiken, met instemming van de EC. Daarvoor zal de
voorzitter van de Raad het resultaat voorleggen aan de Europese
landbouwministers.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-32, nr. 1191

5

De EP-verkiezingen, de Brexit, de onderhandelingen over het Meerjarig
Financieël Kader (MFK) en de installatie van een nieuwe EC later dit jaar
beperken de voortgang van de onderhandelingen. Daardoor zal het
nieuwe GLB niet in 2021, maar op zijn vroegst pas in 2022 kunnen ingaan.
Voor mij is belangrijk dat het nieuwe GLB, conform mijn visie en het
realisatieplan, gericht is op een betere balans tussen landbouw, natuur en
leefomgeving, het innovatieve karakter van de Nederlandse landbouw
ondersteunt en oog heeft voor het inkomen van de boer. Het nieuwe GLB
moet een krachtig instrument zijn om de beoogde veranderingen in
Nederland te versterken en te versnellen.
Overzicht discussies
Het BNC-fiche (Kamerstuk 34 965, nr. 2) beschrijft de Nederlandse positie
ten aanzien van de verordeningen. Samenvattend beschrijft het BNC-fiche
dat Nederland inzet op een eenvoudiger GLB waarbij subsidiariteit een
leidend principe is. Onderstaand volgt een stand van zaken van de
discussies tussen de Europese lidstaten.
Ik zal hieronder niet ingaan op de positie van het EP. De nieuwe samenstelling van het EP zal mogelijk leiden tot wijzigingen in de eerder
ingenomen standpunten van de EP-commissies. Ten algemene neigt het
EP naar regulering op EU-niveau, waar de lidstaten meestal inzetten op
meer ruimte.
Conform toezegging in het AO «Behandelvoorbehoud EU-voorstellen van
het nieuwe GLB» van 4 september 2018 informeer ik u maandelijks
voorafgaand aan de Landbouw- en Visserijraad over de voortgang van dit
dossier (Kamerstuk 34 965, nr. 4). U kunt dit overzicht als een aanvulling
hierop beschouwen.
Algemeen
Budget
Het budgettaire deel van de onderhandelingen over het GLB-aandeel is
grotendeels opgenomen in het MFK. Dit wordt niet in de Landbouw- en
Visserijraad besproken, maar in de Raad Algemene Zaken en in de
Europese Raad. In de huidige Negotiating Box staan ten aanzien van
externe convergentie (het gelijktrekken van de budgetten voor directe
betalingen per hectare) nog drie opties open: geen verdere externe
convergentie, volledige externe convergentie en een tussenvariant. De
posities van lidstaten lopen op voorspelbare wijze uiteen. Nederland is
tegen verdere convergentie.
Veel lidstaten vinden dat hogere ambities voor klimaat- en leefomgeving
een gelijk of hoger budget voor het GLB vragen. Nederland vindt dat de
afdrachten aan de EU niet mogen stijgen na de Brexit en wil ruimte voor
nieuwe prioriteiten, en accepteert daarom een budgetdaling voor het GLB.
Prestatiebonus
De meeste lidstaten zijn tegen de «prestatiebonus» van 5% voor de
ELFPO-middelen, die wordt uitgekeerd bij het behalen van de doelstellingen. Weliswaar past dit bij de verschuiving naar een prestatiegericht
beleid, maar feitelijk is het het ongedaan maken van een inhouding.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-32, nr. 1191

6

Bijdrage GLB aan het Klimaatakkoord
Nederland zet in op het oormerken van een percentage van het budget
voor leefomgeving en klimaat. In het Commissievoorstel wordt 30% van
het tweedepijlerbudget hiervoor geoormerkt. Sommige lidstaten willen
minder dan 30%, anderen steunen het Commissievoorstel en weer
anderen, zoals Nederland, willen een hoger percentage. Een verwant
discussiepunt is of eco-regelingen verplicht moeten worden opgenomen
in het NSP (zie ook onder groene architectuur).
Innovatie
Nederland benadrukt het belang van innovatie en kennisuitwisseling
gericht op het versterking van de concurrentiekracht en de toekomstbestendigheid van de Nederlandse boeren en tuinders. Ook in het Commissievoorstel ligt hier meer nadruk dan in het verleden. Er is voor lidstaten
veel ruimte om hier invulling aan te geven in hun nationale Strategische
Plannen. Dit levert weinig discussie op bij de lidstaten.
Verordening inzake de strategische GLB-plannen
Definities
Het Commissievoorstel geeft zeer gedetailleerde definities. Nederland wil
dat lidstaten zoveel mogelijk ruimte hebben om zelf de definities te
bepalen. Op dit moment zet de Raad in op iets meer ruimte:
– een optionele definitie van echte boer («genuine farmer»), wat
lidstaten de ruimte geeft om dit zelf te definiëren in het NSP,
– verruiming van de definitie van subsidiabele hectare,
– een vermindering van voorwaarden in de definitie van jonge boer.
Conditionaliteit
De Commissie stelt verzwaarde conditionaliteit voor, wat betekent dat er
in de toekomst meer voorwaarden worden gesteld aan boeren voor de
areaalbetalingen (o.a. basispremie, eco-regelingen en agrarisch natuurbeheer). Deze voorgestelde verzwaring staat volgens Nederland op
gespannen voet met de noodzaak tot vereenvoudiging en het terugbrengen van de hoge regeldruk. Nederland zet ook in op een lagere
conditionaliteit om meer ruimte te creëren voor het stimuleren van
eco-regelingen, zodat boeren een vergoeding kunnen ontvangen voor hun
inspanningen. Veel lidstaten willen echter vasthouden aan de voorgestelde conditionaliteit om het gelijke speelveld te borgen. De huidige
Raadspositie is dat een aantal Goede Landbouw en Milieu Condities
(GLMC’s) zijn versoepeld en het nutriëntentool is verplaatst naar het AKIS.
De discussie over het schrappen van beheerseisen die in Controle
Verordening al geborgd zijn, loopt nog volop. Nederland zet zich er voor
in dat ook GLMC 10 (ploeg- en scheurverbod in Natura 2000 gebieden)
wordt versoepeld, wat het mogelijk zou maken om het ploegverbod in
Natura2000 gebieden gericht en specifiek te mogen toepassen conform
motie van het lid Geurts (Kamerstuk 26 407, nr. 111).
Groene architectuur
Het kabinet steunt de ruimte om doelgerichte betalingen uit te voeren
onder zowel de eerste pijler als de tweede pijler. De groene architectuur
sluit in hoofdlijnen aan bij mijn visie op kringlooplandbouw, zoals verder
uitgewerkt in het realisatieplan Visie op o.a. het gebied van duurzaam
bodembeheer en meer natuurinclusieve landbouw.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-32, nr. 1191

7

Ik steun de verplichting in het Commissievoorstel om eco-regelingen in
het strategisch plan op te nemen. Veel lidstaten willen echter dat dit
optioneel wordt. Zij zijn derhalve ook tegen het oormerken van middelen
voor eco-regelingen. Een van de uitdagingen van de nieuwe
eco-regelingen is de financiële allocatie, mede omdat de deelname voor
de hele periode gepland moet worden. Daardoor ontstaat het risico dat
middelen ontoereikend zijn, of dat de deelname lager is en financiële
middelen onbenut blijven. De discussie hierover is recent op gang
gekomen en zeker nog niet afgerond.
In het Commissievoorstel zijn de eco-regelingen gericht op klimaat, water,
bodem en lucht, biodiversiteit en landschap. De huidige Raadspositie is
dat eco-regelingen ook mogen bijdragen aan dierenwelzijn. Nederland
steunt dat. Daarnaast zou ik boeren willen vergoeden voor doelen in de
nationale regelgeving die verder gaan dan de EU-wetgeving. Het
Commissievoorstel staat dat echter niet toe en Nederland wordt hier
echter slechts door enkele lidstaten in gesteund.
Vereenvoudiging
In de Strategischplanverordening zijn onnodig veel detailvoorschriften
opgenomen en typen interventies verplicht gesteld. Nederland en veel
andere lidstaten zijn voor een vereenvoudigd GLB. De meningen
verschillen echter sterk over hoe deze vereenvoudiging dient te worden
verwezenlijkt.
Indicatoren en eenheidsbedragen
Nederland pleit ook voor eenvoudige rapportage verplichtingen. Zo ziet
Nederland graag dat indicatoren die niet noodzakelijk zijn voor het
monitoren van de voortgang van het strategisch plan, worden geschrapt
uit de jaarlijkse rapportage. Een groot gedeelte van de discussie ging over
output- en resultaatindicatoren en de verhouding tot de eenheidsbedragen in het kader van de financiële goedkeuring. Er is vrees voor
vergaande rapportageverplichtingen en financiële consequenties als de
Commissie een verklaring van afwijkingen van het geplande eenheidsbedrag niet accepteert.
Daarnaast bestaat de vrees dat de Europese Commissie via gedelegeerdeof uitvoeringsverordeningen met de omschrijving van indicatoren de
vrijheid van lidstaten om zelf invulling te geven aan maatregelen beperkt.
Ook kunnen dusdanige rapportageverplichtingen worden gecreëerd, dat
er niet langer sprake is van vereenvoudiging.
Door de onduidelijkheid over het systeem van resultaat- en output
indicatoren is de discussie rondom de planning in het NSP en de manier
waarop Leader en de sectorale steun een plaats zullen krijgen nog niet
afgerond.
Gekoppelde steun
Het Commissievoorstel beperkt gekoppelde steun tot maximaal 10% van
de directe betalingen, vanwege de concurrentieverstorende werking.
Nederland en andere Noordwest-Europese landen willen verder terug,
maar veel lidstaten zijn voor behoud van gekoppelde steun of zelf een
verruiming. In de laatste compromistekst is het percentage daarom
verhoogd naar 13%. Nederland zal zijn standpunt stevig blijven inbrengen
in het belang van een gelijk speelveld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-32, nr. 1191

8

Sectorale steun
Nederland steunt de verplaatsing van sectorale steunregelingen van de
GMO-verordening naar de verordening inzake nationale strategische
plannen. Daarnaast wil Nederland een uitbreiding van begunstigden naar
brancheorganisaties in alle sectoren, inclusief de groenten- en fruitsector,
om de sectorale steun optimaal in te kunnen zetten. De huidige Raadspositie reflecteert ten dele de Nederlandse wens, zoals bij de mogelijkheid
om voor bepaalde interventies ook steun te verlenen aan brancheorganisaties, met name kennisuitwisseling, promotieactiviteiten inclusief
campagnes voor gezonde voedingspatronen, certificering en monitoring
en activiteiten ten behoeve van klimaatmitigatie en klimaatadaptatie.
Hoewel dit een vooruitgang is, zou Nederland graag zien dat de steunmogelijkheid zich ook uitstrekt tot brancheorganisaties in de groenten- en
fruitsector, en in het algemeen tot meer activiteiten, zoals risicobeheer en
duurzaamheidsinitiatieven. Het Roemeens voorzitterschap heeft naast de
mogelijkheid van sectorale steun voor samenwerkingsverbanden van
boeren ook een optie toegevoegd om sectorale steun in te zetten voor
investeringen in verwerkende faciliteiten en sectorale infrastructuur,
innovaties of promotieactiviteiten gericht op derde landen. Hoewel
Nederland deze flexibiliteit waardeert, zijn er wel bedenkingen bij de
gekozen activiteiten en doelen. De lidstaten zijn sterk verdeeld over deze
nieuwe toevoeging en de discussie hierover zal onder het Finse voorzitterschap worden voorgezet.
Veenweidegebieden
Het Commissievoorstel gaf onvoldoende ruimte om droge veenweidegebieden aan te wijzen als gebieden met «natural and other area-specific
constraints» die in aanmerking komen voor steun. Nederland heeft zich
ingezet voor meer flexibiliteit voor lidstaten in het aanwijzen van deze
probleemgebieden vanwege de positieve klimaatbijdrage die dit kan
leveren. Dit is opgenomen in de huidige Raadspositie.
Risicobeheersinstrumentarium
Nederland beoordeelt de versterking van het risicobeheersinstrumentarium in het Commissievoorstel als positief. Nederland wil dat de
mogelijkheid om de nationale cofinanciering geheel of gedeeltelijk privaat
in te vullen wordt toegevoegd. Andere lidstaten hebben zich op dit punt
niet uitgesproken, maar Nederland lijkt geen medestanders te hebben.
Het Commissievoorstel stelt steun aan instrumenten voor risicobeheer in
de tweede pijler verplicht. Onder het Roemeens voorzitterschap is dat in
de Raadspositie verzacht door dit afhankelijk te maken van de behoeftenanalyse van de lidstaten. De meeste lidstaten willen vrijwillige toepassing.
Nederland wil geen verplichte interventie als er al een bestaand risicoinstrument is en kan zich daarom in de Raadspositie vinden.
Agrarische collectieven
Nederland is koploper in de EU met agrarische natuurcollectieven in de
tweede pijler. Voor Nederland is het cruciaal om in het toekomstige GLB
het agrarisch natuur- en landschapsbeheer via de agrarische collectieven
vorm te kunnen blijven geven. Hoewel de ruimte hiervoor in het Commissievoorstel ontbrak, is deze mogelijkheid wel opgenomen in de huidige
versie van de compromistekst van de Raad. Nederland heeft zich hier
nadrukkelijk en bij voortduring voor ingezet. Een aantal lidstaten steunt
ons. Voor het merendeel van de lidstaten is dit geen belangrijk punt, maar
zij staan hier welwillend tegenover. Nederland streeft er tevens naar om

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-32, nr. 1191

9

de agrarische collectieven als begunstigden in te kunnen zetten bij
eco-regelingen. Dit is ook opgenomen in de compromistekst.
Jonge boeren
Het commissievoorstel stelt dat minimaal 2% van het bedrag voor directe
betalingen moet worden besteed als steun aan jonge boeren. In het
algemeen steunen alle lidstaten een versterkte inzet op maatregelen voor
jonge boeren. Nederland pleit ervoor dat alle uitgaven in de tweede pijler
aan jonge boeren, inclusief investeringssteun of steun bij het opstarten
van een bedrijf, worden meegeteld als onderdeel van deze 2%, en niet
alleen de steun via het specifieke artikel over jonge boeren.
Adviesdiensten
In Nederland is de landbouwvoorlichting decennia geleden geprivatiseerd. Daarom heeft Nederland zich ervoor ingezet dat private voorlichtingsdiensten mogelijk blijven. Hiervoor is steun en de huidige Raadspositie reflecteert dat duidelijker dan het Commissievoorstel. Overigens ben
ik wel voornemens, zoals eerder met uw Kamer gewisseld, om boeren
met name bij de omschakeling naar kringlooplandbouw te laten ondersteunen door «consortia» van bedrijfsleven, kennisinstellingen en
overheid.
LEADER
De voorstellen van de Commissie schrijven, evenals nu, voor dat
minimaal 5% van het tweede pijler budget wordt ingezet voor LEADER. Dit
is ook de huidige Raadspositie.
Goedkeuring Strategische Plannen
Het Commissievoorstel geeft geen details over het goedkeuringsproces
van de strategische plannen en legt de goedkeuringsbevoegdheid volledig
bij de Commissie zelf. Het is nog niet duidlijk hoe de Europese Commissie
een gelijk speelveld in dit proces zal borgen en de uitgesproken ambities
zal verzekeren. Nederland pleit daarom voor een meer objectiveerbaar en
transparant proces, met betrokkenheid van de lidstaten. Nederland wordt
hierin gesteund door een aantal andere lidstaten.
Horizontale verordening
Single audit
Nederland vindt dat de single audit zoals in het voorstel omschreven niet
in voldoende mate voldoet aan de principes en randvoorwaarden zoals
geformuleerd in het Financieel Reglement van de EU. Nederland ziet ook
een risico voor een stapeling van controles. Op dit punt werkt Nederland
samen met een aantal andere lidstaten. Ondanks de overeenstemming
over een aantal punten tussen de lidstaten is de discussie hierover nog
niet afgerond. In dit kader en in lijn met het BNC-fiche heeft Nederland
voorgesteld om drie taken van Europees niveau naar de lidstaten te
verschuiven. Het betreft de kwaliteitsborging van het nieuwe verplichte
monitoringsysteem, van de perceelsregistratie en van de elektronische
aanvraagprocedure. De aanpak in de verschillende lidstaten verschilt
zodanig dat er geen meerwaarde is om dit op Europees niveau te doen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-32, nr. 1191

10

Prestatiemodel: goedkeuring van uitgaven en resultaten door Europese
Commissie
Veruit de meeste discussie over deze verordening betreft de bevoegdheden van de Europese Commissie om GLB uitgaven niet te vergoeden
als ze niet subsidiabel blijken te zijn en om bij te kunnen sturen als
geplande resultaten uitblijven. Indien lidstaten geplande resultaten niet
halen, zal de Europese Commissie vragen om een actieplan. Als de
Commissie dat als onvoldoende beoordeelt, kan zij besluiten om
gedeclareerde GLB-gelden tijdelijk niet te vergoeden. Bovendien kan de
Europese Commissie financiële correcties opleggen als de controlesystemen in een lidstaat ernstige gebreken vertonen. Veel lidstaten vinden
dat deze mogelijkheden voor de Europese Commissie te ver gaan, teveel
administratieve rompslomp vergen en te strikt zijn. De Raad heeft
overeenstemming bereikt over een aantal voorstellen om dit te verbeteren, maar dit gaat veel lidstaten niet ver genoeg. Nederland kan zich
grotendeels vinden in de huidige Raadspositie.
Schrappen voorschriften met betrekking tot controles en sancties
In het Commissievoorstel zijn uitgebreide voorschriften opgenomen met
betrekking tot controles en sancties. Nederland is hier op tegen, omdat
het maatwerk met prestatiebetalingen voor milieu, klimaat en dierenwelzijn blokkeert. Nederland is ambitieus op die doelen, maar wil ruimte
voor maatregelen die aansluiten bij de nationale situatie. Enkele lidstaten
steunen Nederland hierin, maar dit is nog niet de Raadspositie.
GMO-verordening
Onder het Roemeense voorzitterschap zijn er geen technische expertvergaderingen georganiseerd die onderdelen van de GMO-verordening
behandelen. De huidige Raadspositie verschilt dan ook minimaal van het
Commissievoorstel. Gegeven de ontwikkelingen in de (organisatie van de)
landbouw zoals wij die in Nederland waarnemen, kan het ondersteunen
van producenten- en brancheorganisaties in sommige situaties de meest
doelmatige manier zijn om de doelen van het GLB te realiseren. Om dit te
realiseren vindt Nederland het nodig is de SP-verordening aan te passen,
maar ook de GMO-verordening (zie sectorale steun).
Overig
Naast bovengenoemde punten uit het BNC-fiche is er in de discussies
aandacht voor andere onderwerpen. Hieronder volgt een kort overzicht.
Conditionaliteit kleine boeren
Het Commissievoorstel schrijft voor dat conditionaliteit van toepassing is
op alle boeren. Veel lidstaten willen vanwege vereenvoudiging een
uitzondering voor kleine boeren. De discussie hierover wordt nog volop
gevoerd. Hoewel Nederland een voorstander is van het reduceren van
administratieve lasten, is een algemene uitzondering voor alle kleine
boeren onwenselijk, omdat in sommige lidstaten een groot deel van het
areaal daar onder zou vallen.
Herverdelende betalingen
Herverdelende betalingen zijn optioneel in het huidige GLB. Deze
betalingen zijn gericht op kleine boeren, die meer geld krijgen voor de
eerste hectares tot een bepaalde grens. In het Commissievoorstel zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-32, nr. 1191

11

deze betalingen verplicht. Veel lidstaten zijn voor een optionele
toepassing, wat nu de huidge Raadspositie is.
Voorzetting Transitional national support
Lidstaten vinden dat er nog veel onduidelijkheid is over dit onderwerp.
Het is de lijn der verwachting dat dit onderwerp onder het Finse voorzitterschap verder besproken zal worden.
Financiële discipline
Bij de «financiële discipline», een afroming van de directe betalingen om
op Europees niveau binnen het budget te blijven, worden bedrijven die
minder dan 2.000 euro directe steun ontvangen, in het huidige GLB buiten
beschouwing gelaten. In het Commissievoorstel wordt deze drempel
afgeschaft. Nederland steunt dat vanuit het oogpunt van vereenvoudiging. Een groep lidstaten is echter voorstander van het handhaven van
de 2000-euro drempel, wat er toe heeft geleid dat de drempel in de
huidige compromistekst weer is opgenomen. De lidstaten zijn hier nog in
twee kampen verdeeld.
Verbonden bedrijven
Een agrarisch bedrijf dat verbonden is met een bedrijf dat geen recht heeft
op directe betalingen, heeft zelf ook geen recht op directe betalingen,
tenzij kan worden aangetoond dat de agrarische activiteit van het
betreffende bedrijf een belangrijk deel van de gezamenlijke economische
activiteiten van de verbonden bedrijven omvat. Dit vergt veel controle en
brengt voor boeren administratieve lasten met zich mee. Veel lidstaten
pleiten voor een facultatieve controle. Nederland ook en zou het liefst zien
dat deze controle wordt afgeschaft.
Voorschriften voor wijn
Nederland steunt de huidige Raadspositie. Dit betreft de verplichte
vermelding op het etiket van de term «(gedeeltelijk) gedealcoholiseerd»,
de overgangsperiode voor de nieuwe etiketteringseisen wijn en het
toestaan van kruisingen van Vitis vinifera met andere soorten van het
geslacht Vitis. Nederland is terughoudend om aanvullende etiketteringsregels voor ingrediënten en voedingswaarde voor wijn onder
GMO-verordening te plaatsen, omdat deze materie eigenlijk thuishoort
onder de verordening betreffende voedselinformatie aan consumenten.
De meerderheid van de lidstaten is hier echter wel voor en Nederland kan
hiermee instemmen.
Gendergelijkheid
De Commissie hanteert een negental specifieke doelstellingen voor het
nieuwe GLB. De lidstaten hebben in de huidige concept-Raadspositie
gendergelijkheid toegevoegd aan doelstelling (h): het bevorderen van
werkgelegenheid, groei, gendergelijkheid, sociale inclusie en lokale
ontwikkeling in plattelandsgebieden, met inbegrip van bioeconomie en
duurzame bosbouw. Ik steun deze toevoeging.
De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
C.J. Schouten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-32, nr. 1191

12