Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

35 348

Wet tegengaan huwelijkse gevangenschap en
enige andere onderwerpen

Nr. 11

AMENDEMENT VAN HET LID VAN WIJNGAARDEN
Ontvangen 5 november 2020
De ondergetekende stelt het volgende amendement voor:
Na artikel III wordt een artikel ingevoegd, luidende:
ARTIKEL IIIA
Artikel 449 van het Wetboek van Strafrecht wordt als volgt gewijzigd:
1. Het eerste lid komt te luiden:
1. Met geldboete van de tweede categorie wordt gestraft:
1° de bedienaar van de godsdienst die, voordat partijen hem hebben
doen blijken dat hun huwelijk ten overstaan van de ambtenaar van de
burgerlijke stand is voltrokken, enige godsdienstige plechtigheid daartoe
betrekkelijk verricht;
2° hij die vrijwillig, voordat zijn huwelijk ten overstaan van de
ambtenaar van de burgerlijke stand is voltrokken, partij is bij enige onder
1 bedoelde godsdienstige plechtigheid.
2. In het tweede lid wordt «twee maanden» vervangen door «zes
maanden» en wordt «tweede categorie» vervangen door «derde
categorie».
Toelichting
Met voorliggend wetsvoorstel wordt verankerd dat partijen in een
religieus huwelijk in beginsel verplicht zijn hun medewerking te verlenen
aan de religieuze echtscheiding. Huwelijksdwang en huwelijkse gevangenschap kan plaatsvinden binnen religieuze huwelijken die op een eerder
moment in het buitenland zijn gesloten. Dit amendement beoogt ook het
ontstaan van huwelijkse gevangenschap in Nederland tegen te gaan.
Gebleken is dat bij onwettige religieuze huwelijken die in Nederland
worden gesloten, het risico van huwelijkse gevangenschap ontstaat.

kst-35348-11
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 348, nr. 11

1

Eenieder is op grond van de wet vrij in zijn eigen partnerkeuze.
Desondanks heeft Nederland te maken met huwelijksdwang en huwelijkse
gevangenschap.
In een gedwongen huwelijk of huwelijkse gevangenschap zijn het de
vrouwen die sociaal, cultureel en juridisch kwetsbaar zijn. Krachtens
artikel 16 van het VN-Vrouwenverdrag1 moeten mannen en vrouwen
dezelfde rechten en vrijheden hebben bij het aangaan van het huwelijk,
tijdens het huwelijk en bij de ontbinding ervan. In het Nederlands recht
hebben mannen en vrouwen dezelfde rechten. Naar Nederlands
huwelijksrecht zijn beide huwelijkspartners, ongeacht hun geslacht,
volstrekt gelijkwaardig. Omdat juist in religieuze kring anders gedacht kan
en mag worden over de gelijkwaardigheid van man en vrouw zijn in het
Burgerlijk Wetboek en Wetboek van Strafrecht bepalingen opgenomen die
gebieden dat religieuze huwelijken pas gesloten mogen worden nadat
eerst het burgerlijk huwelijk is voltrokken. Rechtens kunnen beide
huwelijkspartners dan aanspraak maken op een gelijkwaardige rechtspositie die van belang kan zijn voor bijvoorbeeld hun vrijheid om te
scheiden, erven en het doen van rechtshandelingen. Ook gaat een
ambtenaar van de burgerlijke stand altijd na of er wel sprake is van
vrijwilligheid en of er geen sprake is van dwang, minderjarigheid of het
hebben van meerdere huwelijkspartners naast elkaar. Het huwelijksrecht
verplicht reeds sinds 1810 dat burgerlijke huwelijken altijd voorrang
hebben op religieuze huwelijken op straffe van een sanctie.
Krachtens het huidige artikel 449 van het Wetboek van Strafrecht is
enkel de bedienaar van de godsdienst nu strafbaar indien hij een religieus
huwelijk sluit vóórdat een burgerlijk huwelijk is voltrokken. Het artikel
strekt zich tot nog toe niet uit tot de huwelijkspartners. Het normatieve
uitgangspunt van de wet is dat eerst een burgerlijk huwelijk voltrokken
moet zijn, voordat men in een religieus huwelijk kan treden om zo te
borgen dat huwelijkspartners te allen tijde in ieder geval ook voor de wet
getrouwd zijn en aldus aanspraak kunnen maken op de wettelijk vastgelegde gelijkwaardigheid van de gehuwden. Binnen onwettige religieuze
huwelijken ontbreekt de gelijkwaardige rechtspositie van de vrouw zoals
die in het Nederlandse huwelijksrecht is verankerd. Het overtreden van de
regel dat religieus gehuwden ten minste ook voor de Nederlandse wet
getrouwd moeten zijn is om meerdere redenen van belang:
– Illegale religieuze huwelijken worden op dit moment nog steeds
gesloten, met als gevolg dat vrouwen in huwelijkse gevangenschap
terechtkomen;
– Illegale religieuze huwelijken worden om verschillende redenen
aangegaan:
C Om dubbele uitkeringen te ontvangen;
C Omdat het burgerlijk recht en de Nederlandse rechtsstaat veelal niet
worden erkend bij het sluiten van illegale religieuze huwelijken;
C Omdat sommigen de overtuiging hebben dat een illegaal religieus
huwelijk een rechtsgeldig huwelijk zou zijn volgens het Nederlands recht.
– De huidige bepaling voor religieuze huwelijken is niet toereikend en
niet toekomstbestendig om huwelijkse gevangenschap tegen te gaan. De
bepaling, zoals wordt voorgesteld, heeft een emanciperende werking. Het
bevordert dat partijen eerst voor de Nederlandse wet trouwen en dan
voor het geloof;
– Onderliggend voorstel gaat polygame huwelijken tegen.
Als artikel 449 van het Wetboek van Strafrecht zich ook uitstrekt tot de
huwelijkspartners die in volstrekte vrijwilligheid buiten de Nederlandse
wet om trouwen, kunnen zij zich vaker bedenken vanwege de afschrikwek1

The Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination against Women (CEDAW).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 348, nr. 11

2

kende werking en kunnen mannen die vrouwen in een huwelijk dwingen
bij de rechter worden voorgeleid. Het is onrechtvaardig enkel de
bedienaar van de godsdienst te straffen voor een onwettig religieus
huwelijk, met name als sprake is van huwelijkse gevangenschap. Eén van
de huwelijkspartners zorgt voor gevangenschap en/of dwang, niet de
bedienaar van de godsdienst.
Het is aan de rechter om te bepalen of huwelijkspartners in volstrekte
vrijwilligheid partij zijn geweest bij een religieus huwelijk voordat het
huwelijk ten overstaan van de ambtenaar van de burgerlijke stand is
voltrokken. De rechter betrekt in dit kader alle relevante omstandigheden
van het geval bij de strafoplegging. Wanneer na voltrekking van een
illegaal religieus huwelijk op een later moment huwelijkse gevangenschap
ontstaat en een huwelijkspartner dient om die reden een verzoek tot
scheiding in, is zulks een omstandigheid die het openbaar ministerie
meeweegt bij een beslissing tot vervolging en de strafeis. Ook de rechter
betrekt alle omstandigheden van het geval bij de strafoplegging.
Het voorgestelde artikel 449, eerste lid, van het Wetboek van Strafrecht
breidt de reikwijdte van het artikel uit van de «bedienaar van de
godsdienst» naar «partijen die betrokken zijn bij een religieus huwelijk
voordat een burgerlijk huwelijk is gesloten ». Strafbaar wordt degene die
uit vrije wil een religieus huwelijk sluit of als partij betrokken is bij een
religieus huwelijk voordat partijen hebben doen blijken dat een burgerlijk
huwelijk is gesloten. Partijen doen de huwelijksvoltrekking van het
burgerlijk huwelijk blijken uit een rechtsgeldig en door de wet (artikel 1:78
van het Burgerlijk Wetboek) daartoe aangewezen bewijsstuk
(huwelijksakte).2
Om de ernst van de overtreding te benadrukken en de afschrikwekkende
werking te bevorderen regelt het amendement voorts, dat wanneer tijdens
het plegen van de overtreding nog geen twee jaren zijn verlopen sinds
een eerdere veroordeling wegens deze overtreding onherroepelijk is
geworden, de sanctie die de rechter kan opleggen wordt verhoogd.
Dit amendement zal aldus de mogelijkheden tot het voorkomen en
tegengaan van huwelijksdwang en huwelijkse gevangenschap in
Nederland verbeteren.
Van Wijngaarden

2

HR 3 november 1890, W 5960.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 348, nr. 11

3