Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

21 501-28

Defensieraad

Nr. 173

BRIEF VAN DE MINISTER VAN DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 222 mei 2018
Inleiding
Op 4 en 5 mei jl. vond de informele Raad Buitenlandse Zaken (RBZ) met
de Ministers van Defensie plaats in Sofia. De Staatssecretaris van
Defensie vertegenwoordigde Nederland tijdens deze bijeenkomst. Tijdens
de Raad werd gesproken over de Permanent Gestructureerde Samenwerking (PESCO) en vond er een informele discussie plaats over crisismanagement. Voorafgaand aan de informele RBZ vond er een bijeenkomst
plaats van de bestuursraad van het Europees Defensieagentschap (EDA).
Hierbij bied ik u het verslag van de bestuursraad en de informele RBZ aan.
Tevens doe ik de toezegging gestand die ik tijdens het Algemeen Overleg
met uw Kamer op 25 april jl. deed. In dat kader informeer ik u over de
expertgroepen die betrokken zijn bij het Europese defensie onderzoeksprogramma, de zogenaamde Preparatory Action on Defence Research
(PADR).
Bestuursraad Europees Defensie Agentschap
De Hoge Vertegenwoordiger (HV), Mogherini, benadrukte in haar rol als
hoofd van het EDA dat het agentschap een belangrijke rol speelt in de
ondersteuning van de uitvoering van de verschillende Europese initiatieven. Daarbij noemde zij de zogenaamde Coordinated Annual Review on
Defence (CARD), PESCO, PADR en de ondersteuning van verschillende
projecten die hieraan gerelateerd zijn. Zij benoemde dat het EDA te maken
heeft met een behoorlijke intensivering van de werkzaamheden en dat het
agentschap een belangrijke rol kan spelen in het aanbrengen van
samenhang tussen de activiteiten die uit de verschillende initiatieven
voortkomen.
De Chief Executive van het EDA, Jorge Domecq, sloot hierop aan door aan
te geven dat het EDA op verschillende vlakken tracht bij te dragen aan
samenhang in de activiteiten die plaatsvinden in de Europese arena.
Daarbij lichtte hij toe dat vanuit het EDA wordt gestuurd op (1)

kst-21501-28-173
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-28, nr. 173

1

samenhang in de werkzaamheden ten behoeve van de verschillende
initiatieven, (2) samenhang in de werkzaamheden die enerzijds aan de
kant van de NAVO en anderzijds in het kader van de EU plaatsvinden en
(3) samenhang in de werkzaamheden van het agentschap zelf.
Eurocommissaris Bienkowska (portefeuille interne markt, industrie,
ondernemingen en mkb) sloot de interventie van de zijde van de
instituties af door het belang van een goede samenwerking tussen de
Europese Commissie en het EDA te onderstrepen, onder andere in het
kader van het Europees Defensie Fonds (EDF).
Door verschillende lidstaten werd vervolgens het belang van effectievere
en efficiëntere defensiesamenwerking benadrukt, met name om tekortkomingen op het terrein van capaciteiten te kunnen adresseren en de
strategische autonomie van Europa te versterken. Complementariteit
tussen de EU en de NAVO zou volgens de lidstaten een belangrijk
onderdeel dienen uit te maken van de inspanningen. Het potentieel van
het EDA werd hierbij, gezien de positionering en expertise, door de
verschillende lidstaten onderkend. De inzet van het EDA werd tot slot
unaniem door de lidstaten ondersteund.
Permanent Gestructureerde Samenwerking (PESCO)
De HV opende de informele RBZ door in te gaan op het EU veiligheids- en
defensiebeleid. Zij stelde dat 2018 een jaar van implementatie zal zijn; de
plannen zijn in 2017 in hoog tempo gesmeed en een groot aantal
bouwstenen voor een meer ambitieuze EU-agenda op het gebied van
veiligheid en defensie liggen er inmiddels. Specifiek werden in dit kader
onder andere het recent door de Europese Commissie en HV gepubliceerde Actieplan Militaire Mobiliteit en het onder de loep nemen van de
verschillende crisis management structuren genoemd. Mogherini ging
voorts uitgebreid in op PESCO en benadrukte dat er in juni afspraken
gemaakt moeten worden over governance en commitments. Een ander
punt waar op korte termijn voortgang op dient te worden geboekt, zo
stelde de HV, is deelname aan PESCO door derde landen. Tot slot gaf de
HV aan dat zij in juni graag een overzicht van de stand van zaken van de
verschillende PESCO-projecten gereed wil hebben.
In navolging van de HV onderstreepte Eurocommissaris Bienkowska het
belang van het goed regelen van de toegang van derde landen, niet alleen
in relatie tot PESCO, maar in relatie tot verschillende Europese initiatieven. Zij benoemde dat de Europese Commissie, in relatie tot de
veiligheidssituatie zoals die zich voordoet, heeft voorgesteld meer
middelen beschikbaar te stellen voor veiligheid en defensie in de EU
begroting. Voorts meldde zij dat de Commissie in juni met een
mededeling over het EDF komt en stelde zij dat het EDF een stimulans kan
zijn voor PESCO-projecten. De Europese Commissie, zo gaf zij aan, kan
lidstaten helpen om relevante projecten te identificeren die tekortkomingen op het terrein van capaciteiten kunnen ondervangen.
De Staatssecretaris benadrukte namens Nederland het belang van het
bereiken van concrete resultaten, het creëren van zoveel mogelijk
samenhang tussen de verschillende initiatieven en een goede samenwerking tussen de EU en de NAVO. Deze punten kwamen in de interventies van de verschillende lidstaten vrijwel unisono terug. Voorts
werden door Nederland geformuleerde -en met verschillende landen
afgestemde – voorstellen omtrent het regelen van de toegang van derde
landen tot PESCO positief ontvangen tijdens de vergadering. Militaire
Mobiliteit werd daarnaast door een groot aantal landen aangemerkt als
een belangrijk thema voor de komende periode. Het door Nederland

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-28, nr. 173

2

geleide project Militaire Mobiliteit werd daarbij verschillende malen
benoemd als een belangrijk project voor PESCO. Het feit dat er in de
voorstellen voor het Meerjarig Financieel Kader voor het eerst serieus
wordt begroot voor veiligheid en defensie werd tot slot door een aantal
lidstaten bestempeld als een historische mijlpaal.
Informele discussie over crisismanagement
De informele discussie over perspectieven op crisismanagement in het
licht van de huidige veiligheidsuitdagingen in de nabijheid van de EU en
daarbuiten vond plaats in de aanwezigheid van de plaatsvervangend
Secretaris-Generaal van de NAVO, mevrouw Gottemoeller en de
Ondersecretaris-Generaal van de VN voor Peacekeeping, de heer Lacroix.
De HV nam de stelling in dat crisismanagement succesvoller is wanneer
het geïntegreerd wordt benaderd. Zij doelde hierbij op de inzet van
verschillende instrumenten die de EU tot haar beschikking heeft, maar ook
op het streven naar een zo veel mogelijk geïntegreerde inzet van
verschillende partijen. Een zo goed mogelijke samenwerking tussen de
EU, de NAVO en de VN in het voorkomen en oplossen van crises werd in
dit kader benadrukt als zijnde van groot belang.
Gottemoeller en Lacroix lichtten beiden toe waar de inspanningen van
hun respectievelijke organisaties op dit moment op het terrein van
crisismanagement gericht zijn. En ook door hen werd het belang van een
geïntegreerde benadering en een goede samenwerking tussen de EU, de
NAVO en de VN onderstreept. Gottemoeller maakte bovendien van de
gelegenheid gebruik om te benoemen dat militaire mobiliteit voor de
NAVO een belangrijk onderwerp is en dat aan de samenwerking tussen de
NAVO en de EU op dit terrein door de NAVO veel waarde wordt gehecht.
Door verschillende lidstaten werd het belang van samenwerking tussen
de EU en de NAVO en ook de VN vervolgens onderstreept. Daarbij werd
aandacht gevraagd voor samenwerking ten behoeve van de gehele
conflictcyclus en dus niet alleen in het kader van crisismanagement, maar
ook voor preventie en post-conflict situaties. Een investering van de EU op
het gebied van veiligheid en defensie zoals voorzien in het nieuwe
Meerjarig Financieel Kader werd tot slot benoemd als zijnde ook een
investering in de partnerschappen van de EU met de NAVO en de VN.
Expertgroepen Defensie onderzoeksprogramma
Tijdens het Algemeen Overleg van 25 april jl. werd door uw Kamer
gevraagd naar de betrokkenheid van expertgroepen bij het defensieonderzoeksprogramma PADR. Dit naar aanleiding van een recente publicatie in
de «EUobserver». Het volgende kan hierover worden aangegeven: in 2016
heeft de Europese Commissie ten behoeve van het PADR een «As-If
Programme Committee» (AIPC) ingesteld. Alle lidstaten van de EU zijn lid
van het AIPC. Het AIPC fungeert, vooruitlopend op reguliere defensieonderzoeksprogrammering met de daarbij behorende governance, als forum
van overleg tussen Europese Commissie, de lidstaten en het EDA. Daarbij
gaat het over de jaarlijkse PADR programmering tussen 2017 en 2019. De
Europese Commissie heeft het AIPC eveneens benut voor overleg over de
modaliteiten en de procedures van de PADR onderzoeksprogrammering.
Verder overlegt de Europese Commissie regelmatig met het ASD
(AeroSpace and Defence Industries Association of Europe); een koepelorganisatie voor de Europese defensie-industrie waarbij onder meer de
Stichting Nederlandse Industrie voor Defensie en Veiligheid (NIDV) is
aangesloten. In Nederland consulteren de Ministeries van Defensie en van
Economische Zaken en Klimaat kennisinstellingen en industrie over PADR.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-28, nr. 173

3

Dat gebeurt in een in 2016 opgerichte zogenaamde kerngroep. Op 6 april
jl. hebben de NIDV en de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO)
in samenwerking met de voornoemde ministeries een zeer goed bezochte
«Europadag» georganiseerd voor bedrijven en andere geïnteresseerden.
Daarbij stonden de ontwikkelingen rondom het Europees Defensiefonds
en de kansen in dezen voor Nederlandse bedrijven en kennisinstellingen
centraal. De selectieprocedure voor de PADR Advisory Group, bestaande
uit onafhankelijke experts die de Commissie van advies kan voorzien,
loopt nog. De Commissie stelt dat de oorspronkelijke deadlines zijn
opgeschoven om tot een betere mix van verschillende soorten expertise
en meer diversiteit in termen van geografische spreiding en stakeholders
te kunnen komen.
De Minister van Defensie,
A.Th.B. Bijleveld-Schouten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-28, nr. 173

4