Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2007–2008

31 293

Primair Onderwijs

Nr. 19

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR
EN WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 25 augustus 2008
1. Aanleiding
Op 28 november 2007 heeft uw Kamer de kwaliteitsagenda primair onderwijs «Scholen voor morgen» (Kamerstuk 2007–2008, 31 293, nr. 1) ontvangen. In deze kwaliteitsagenda heb ik aangegeven excellentie in het basisonderwijs te gaan stimuleren. In deze brief vindt u de concrete uitwerking
van deze maatregelen. Hiermee doe ik mijn toezegging gestand aan uw
Kamer om te komen met een beleidsbrief over excellentie en hoogbegaafdheid in het primair onderwijs. Daarbij ga ik in op vragen die door
verschillende fracties zijn gesteld tijdens de behandeling van de begroting
2008 en het algemeen overleg over de kwaliteitsagenda dit voorjaar 2008
over onder andere «plusklassen», «Leonardoscholen» en de aandacht
voor hoogbegaafdheid op lerarenopleidingen. In uw brief van 20 juni 2008
heeft u mij gevraagd de «zorgcomponent van hoogbegaafden» te
betrekken bij mijn aanpak. Deze onderwerpen vindt u terug in deze
beleidsbrief.
Om deze brief te schrijven, heb ik dankbaar gebruik gemaakt van informatie en inzichten van experts, ouders, hoogbegaafde kinderen,
docenten, schoolleiders en vertegenwoordigers van de PO Raad, het
Platform Kwaliteit en Innovatie, de Vereniging van Nederlandse Universiteiten (VSNU) en de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW). Ik heb de Inspectie verder onderzoek laten doen naar
de «plusklassen». Het rapport is bijgevoegd (bijlage I)1.
Leeswijzer

1

In paragraaf 2 ga ik als eerste in op de definities van «excellentie» en
«hoogbegaafdheid» en op de uitkomsten van wetenschappelijk onderzoek. In paragraaf 3 kunt u meer lezen over de stand van zaken in het
basisonderwijs en ontwikkelingen rond hoogbegaafdheid zoals de «plusklassen» en «Leonardoscholen». In paragraaf 4 ga ik in op mijn aanpak

KST121785
0708tkkst31293-19
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2008

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 293, nr. 19

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

1

om excellentie te stimuleren bij cognitief toptalent. Paragraaf 5 bevat een
korte samenvatting.
2. Excellentie en hoogbegaafdheid
Het basisonderwijs telde op 1 oktober 2007 bijna 6900 basisscholen, ruim
142 000 mensen geven les aan ruim 1,5 miljoen leerlingen. Op een basisschool zitten gemiddeld ongeveer 220 leerlingen verdeeld over acht
groepen: de meeste ervan ingedeeld per leerjaar, soms in combinatiegroepen. Leraren krijgen te maken met grote verschillen tussen leerlingen:
variërend van leerlingen met een achterstand tot (hoog)begaafde leerlingen.
2.1. Definitie van (top)talent en (hoog)begaafdheid
Talent of begaafdheid geeft aan wat leerlingen in potentie kunnen. Talent
is een meervoudig begrip.
Naast linguïstische en wiskundige begaafdheden is er ook het talent om
iets te creëren, is er muzikaal en sportief talent en wordt in toenemende
mate het belang erkend van sociale intelligentie en het talent om sturing
te geven aan de eigen en andermans ontwikkeling.1 Toptalenten zijn leerlingen die op één of meer gebieden uitzonderlijk getalenteerd zijn in
vergelijking met anderen.
Bij cognitieve talenten past het begrip intelligentie. Om die te meten,
wordt gebruik gemaakt van intelligentietoetsen. Als het gaat om intelligentie, is er redelijk wat consensus tussen wetenschappers en de
onderwijspraktijk over het gebruik van een IQ-toets om de mate van
begaafdheid te herkennen.2 Er wordt daarbij vaak onderscheid gemaakt
tussen begaafdheid (een IQ-score van 121 t/m 129) en hoogbegaafdheid
(een IQ van 130 of hoger). Deze definitie wordt bijvoorbeeld ook gehanteerd door het Landelijk Informatiepunt (Hoog)begaafdheid, dat voorlichting geeft over (hoog)begaafdheid aan basisscholen. Van de bevolking
haalt 2,5% een IQ-score van 130 of hoger. Van de 1,5 miljoen leerlingen in
het basisonderwijs zijn er in deze definitie ongeveer 39 000 hoogbegaafd.
Dat betreft ongeveer één leerling per klas gemiddeld. Het aantal (hoog-)
begaafde leerlingen met een IQ van 121 of hoger ligt rond de tien procent,
zoals onderstaand plaatje laat zien.

2.2. Definitie van excellentie

1

Frames of the Mind, Gardner, H., 1983. Intelligence Reframed: Multiple Intelligences for
the 21st Century, Gardner, H., 1999.
2
Bijvoorbeeld Guldemond et al, Rijksuniversiteit Groningen, 2006, Mooij en Hoogeveen et
al, Rijksuniversiteit Nijmegen, 2007.

Bij excellentie gaat het niet zozeer om de potentie van leerlingen, maar
om de feitelijke prestaties. Excellentie in het onderwijs veronderstelt dat
talentvolle leerlingen tot ontwikkeling komen door goed onderwijs en zich
zo onderscheiden via uitzonderlijke leerprestaties. Omdat deze brief ingaat
op de rol van basisscholen bij het stimuleren van excellentie, is het nodig
de leerprestaties van leerlingen te plaatsen binnen de kaders van de kerndoelen voor het primair onderwijs. Het gaat dan om kerndoelen voor
vakken als Nederlands, Engels, Fries, rekenen/wiskunde, wereldoriëntatie,
natuur en techniek, geschiedenis, kunstzinnige oriëntatie en bewegen. Om

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 293, nr. 19

2

excellent te presteren binnen één of meer van deze kerndoelen, zijn talent
en uitdagend onderwijs alleen niet afdoende. Wetenschappers wijzen ook
op het belang van doorzettingsvermogen, sociale vaardigheden, de thuissituatie, de invloed van vrienden en activiteiten in de vrije tijd bij het optimaal ontwikkelen van (top)talent.
2.3. Ruimte voor excelleren, ook in internationaal perspectief
Te weinig excellente leerlingen komen tot hun recht. Een belangrijk
aandachtspunt is dat we relatief weinig hoogvliegers in huis hebben die
ook internationaal tot de top behoren. Het Centraal Plan Bureau (CPB)
constateert dit voor zowel het voortgezet onderwijs als het hoger onderwijs.1 Recent is dit voor het basisonderwijs bevestigd als het gaat om
leesvaardigheid. In het primair onderwijs is sprake van een significante
daling tussen 2001 en 2006 van het aantal Nederlandse leerlingen dat in
staat is om een topniveau te halen. De achteruitgang van het gemiddelde
leesniveau in Nederland wordt mede veroorzaakt door het kleiner worden
van de groep goede lezers.2 De daling tussen 2001 en 2006 geeft aan dat
het nodig is om deze negatieve ontwikkeling te stoppen en te zorgen voor
een positieve ontwikkeling. Als we ervan uitgaan dat er in Nederland in
potentie net zoveel (top)talent rondloopt op de basisscholen als in andere
landen, dan is het relatief kleine aantal goede lezers in Nederland een
aanwijzing dat we de lat hoger moeten leggen.
Deze constatering is niet nieuw. Zo heeft bijvoorbeeld in juni 2005 het
Innovatieplatform (IP) de nota «Leren excelleren, talenten maken het
verschil» uitgebracht. Dit platform stelt dat het Nederlandse onderwijs
traditioneel vooral is gericht op het verkleinen van verschillen tussen
mensen en noemt het vlakke Nederlandse landschap metaforisch voor de
Nederlandse egalitaire cultuur. Het vraagt aandacht voor de urgentie van
brede talentontwikkeling en pleit voor veel meer ruimte voor differentiatie
en maatwerk in het onderwijs. «Weet je te onderscheiden» moet het
motto zijn.
2.4. Onderpresteren in het basisonderwijs, juist ook bij (hoog)begaafden

1

CPB-rapport «Excellence for Productivity»,
2006.
2
Progress in International Reading Literacy
Study, 2006. Zie rapport Expertisecentrum
Nederlands. De onderzoekers constateren
overigens ook dat bij meisjes sprake is van
een significante achteruitgang in de leesvaardigheid.
3
Onderpresteren komt bijvoorbeeld meer
voor bij allochtone kinderen en bij kinderen
met laag opgeleide ouders. Juist om deze
reden voert OCW al lange tijd beleid gericht
op het bestrijden van onderwijsachterstanden.
Bron: Onderwijsraad, «Presteren naar
vermogen» (2007).
4
Problemen bij hoogbegaafdheid,
H. Guldemond et al, GION, 2003. Het onderzoek volgt een cohort leerlingen die in 1999
aan klas 1 van het VO begonnen.

Te veel talent wordt niet optimaal ontwikkeld, bij 10% tot 18% van de
leerlingen in het basisonderwijs is sprake van onderpresteren. Dit meldt
de Onderwijsraad in haar rapport «Presteren naar vermogen» (2007). De
taal- en rekenprestaties van deze kinderen blijven achter bij wat mogelijk
is gegeven hun intelligentie.3 Onderpresteren komt meer voor bij allochtone kinderen en bij kinderen met laag opgeleide ouders. Daarom voert
OCW al lange tijd beleid gericht op het bestrijden van onderwijsachterstanden. Minder bekend is dat onderpresteren ook veel voorkomt bij
hoogbegaafde leerlingen: 30% van de kinderen met een IQ rond de 130 en
60% van de kinderen met een IQ vanaf 150 is onderpresteerder. Oftewel:
hoe hoger het IQ, hoe meer leerlingen onderpresteren.
Oorzaken hiervoor op school zijn volgens hetzelfde rapport van de Onderwijsraad (2007) het ontbreken van een intellectueel klimaat (weinig waardering voor cognitieve prestaties, weinig flexibel lesprogramma en weinig
mogelijkheden om extra modules te volgen). Ook de klasgenoten zijn van
invloed op de prestaties van (hoog)begaafde leerlingen. Talentvolle leerlingen lijken zich te richten naar de prestaties van hun vrienden, bijvoorbeeld om niet buiten de groep te vallen. Een andere oorzaak ligt bij de
ontwikkeling van disfunctionele leerstrategieën: deze leerlingen vinden
het lastig zichzelf nog doelen te stellen, zelfdiscipline op te brengen, en
hebben soms een gebrek aan zelfvertrouwen. Dit onderpresteren bij
kinderen met een zeer hoge intelligentie vertaalt zich ook naar te lage
adviezen voor het voortgezet onderwijs, zo blijkt uit onderzoek van de
Rijksuniversiteit Groningen.4 Slechts 64% van de hoogbegaafde leerlingen
krijgt een advies voor vwo: naar de mening van de onderzoekers is dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 293, nr. 19

3

gegeven hun talent een bijzonder laag aantal. Volgens de onderzoekers is
een nuancering wel op zijn plaats. Zo haalt 86 á 90% van de hoogbegaafden onvertraagd het derde leerjaar van het vwo. Ook blijven de
resultaten van hun toetsen voor Nederlands en wiskunde in het voortgezet onderwijs niet achter bij hun talenten.
2.5. De praktijk op basisscholen
Basisscholen en leraren in het basisonderwijs worstelen met de vraag hoe
ze excellentie moeten stimuleren, in ieder geval bij de groep hoogbegaafde leerlingen. Het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP) heeft 8 juli
2008 een onderzoeksrapport uitgebracht over de opvattingen van schoolbesturen.1 Volgens een meerderheid van de besturen hoort het scheppen
van een aanbod voor hoogbegaafde leerlingen tot de maatschappelijke
taak van de school, tegelijk is twee op de vijf besturen van mening dat de
school hierin nog tekort schiet.
Ander recent onderzoek onder docenten in het basis- en voortgezet onderwijs geeft wat meer gedetailleerde informatie over de praktijk op de
meeste basisscholen:2
– Slechts 9% van de docenten in het basisonderwijs vindt dat hoogbegaafde leerlingen op hun school voldoende worden uitgedaagd.
– Slechts een kwart van de docenten vindt zichzelf capabel om hoogbegaafde leerlingen te helpen.
– Slechts een kwart van de docenten is van mening dat de school
voldoende aandacht besteedt aan hoogbegaafden. De docenten
noemen als redenen: (a) niet genoeg leraren voor begeleiding, (b) het
ontbreken van kennis, (c) onvoldoende geld en (d) de zorg gaat uit
naar andere zorgleerlingen. Op een kwart van de basisscholen is er
een plan van aanpak.
3. Stand van zaken in het basisonderwijs

1

De school bestuurd. Schoolbesturen over
goed bestuur en de maatschappelijke
opdracht van de school. SCP, juli 2008.
2
Hoogbegaafdheid in de praktijk. Februari
2008. N. van Kessel, ITS. In opdracht van het
Onderwijsblad van de Algemene Onderwijsbond en het tijdschrift Talent. Er deden 1330
leraren basisonderwijs mee.
3
Succescondities voor onderwijs aan
hoogbegaafde leerlingen. 2007. T. Mooij,
L. Hoogeveen, G. Driessen, J. van Hell en
L. Verhoeven, ITS, Centrum voor Begaafdheidsonderzoek, vakgroep Orthopedagogiek,
Radboud Universiteit Nijmegen.

In deze paragraaf ga ik dieper in op de stand van zaken in het basisonderwijs, waarbij het accent ligt op (hoog)begaafde leerlingen. Zonder tekort
te willen doen aan andere leuke en goede initiatieven in het land op het
vlak van onderwijs aan (hoog)begaafden die nu mogelijk ongenoemd
blijven, ga ik in op:
• «vroegsignalering» en aanpassing van het onderwijsaanbod op de
meeste basisscholen;
• de uitkomsten van het onderzoek door de Inspectie naar «plusklassen»;
• de zorg in het licht van «Weer samen naar school» en «leerlinggebonden financiering»;
• aandacht voor omgaan met verschillen en hoogbegaafdheid op de
lerarenopleidingen;
• profilering van scholen voor hoogbegaafdheid: «begaafdheidsprofiel»
en het «Leonardoconcept»;
• de ontwikkeling van «kinderuniversiteiten»;
• een landelijk initiatief van de Stichting Cognitief Talent: de Toptoets;
• aparte maatregelen voor het stimuleren van excellentie binnen de
muziek, dans en sport.
3.1. «Vroegsignalering» en uitdagend onderwijs op maat
Door de Radboud Universiteit Nijmegen is onderzoek gedaan naar de
condities voor succes bij onderwijs aan hoogbegaafde leerlingen op de
basisscholen.3 Dit onderzoek geeft aan wat basisscholen kunnen doen om
hoogbegaafde leerlingen te herkennen en meer uitdaging te bieden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 293, nr. 19

4

Vroegtijdige signalering en ouderbetrokkenheid
Volgens de onderzoekers is het zo vroeg mogelijke screenen van leerlingen essentieel. Hiervoor zijn betrouwbare en valide instrumenten nodig
en is het essentieel dat leerkracht(en) en ouders de resultaten samen
bespreken. In de praktijk worden minstens drie instrumenten gebruikt,
maar die voldoen niet allemaal aan de wetenschappelijke eisen. Kortom:
er is ruimte voor verbetering.
Een uitdagend onderwijsaanbod
Na herkennen volgt het bieden van passend onderwijs. Daarbij zijn er
grofweg drie opties:
• «Verrijken» en «indikken».Uit het onderzoek blijkt dat verdieping en
verbreding het vaakst wordt gehanteerd als leerarrangement. Verdieping, verbreding, thema’s, projecten, extra vakken of leergebieden
worden vooral aangeboden vanaf groep 5 en hoger. Bij «verrijking» is
het van belang dat tegelijk de reguliere lesstof wordt «ingedikt». Een
aandachtspunt is dat de extra stof niet altijd wordt nagekeken en niet
vermeld wordt op het rapport. De onderzoekers stellen daarom dat
hoogbegaafde leerlingen nog te weinig worden gestimuleerd om over
hun grenzen heen te kijken.
• Versnellen. Bij een derde van de hoogbegaafde leerlingen is sprake
van versnelling, ofwel het overslaan van een groep of het doen van
twee groepen in één jaar. Versnellen gebeurt vooral in de groepen 3
t/m 5. Er is vaak onzekerheid en discussie op de scholen over de
wenselijkheid van versnelling, vooral rond de impact op de sociaalemotionele ontwikkeling van een leerling.
• «Plusklassen». Uit het onderzoek van de Radboud Universiteit
Nijmegen blijkt dat leerlingen vaak «plusklassen» volgen vanaf groep 6
en hoger. Het gaat vaak om een aparte les van maximaal vier uur per
week voor leerlingen van de school zelf: de «binnenschoolse plusklas».
In sommige gevallen werken scholen samen bij het realiseren van een
«bovenschoolse plusklas».
Naast deze mogelijkheden zijn nog andere werkwijzen mogelijk, zoals
begaafdheidsprofielscholen en Leonardoscholen. Die komen in § 3.5
verder aan bod.
Sinds 2001 subsidieert OCW de Stichting Leerplan Ontwikkeling (SLO).
Deze stichting geeft voorlichting en ondersteunt basisscholen bij het
omgaan met (hoog)begaafde leerlingen. Naast algemene voorlichting via
een website en helpdesk zijn materialen ontwikkeld, zoals een checklist
voor het schoolbestuur en management om vast te stellen of de school
genoeg doet voor (hoog)begaafden. Er zijn methoden ontwikkeld die
docenten helpen bij het lesgeven aan (hoog)begaafde kinderen en er
wordt een training aangeboden voor het opzetten en geven van «plusklassen».
3.2. Inspectieonderzoek naar organisatie en bekostiging van
«plusklassen»
Ik heb de Inspectie onderzoek laten doen naar de «plusklassen». Het
rapport is bijgevoegd (bijlage I). Ik herhaal hier kort de belangrijkste
uitkomsten:
• Bijna altijd zitten in de «plusklassen» niet alleen hoogbegaafde leerlingen. Het gaat ook om leerlingen die op taal- en rekentoetsen bovengemiddeld scoren, leerlingen met een ontwikkelingsvoorsprong,
onderpresteerders, of leerlingen die meer uitdaging nodig hebben.
• Bij de toelating wordt gebruik gemaakt van instrumenten voor het
herkennen van hoogbegaafdheid (digitaal handelingsprofiel, signaleringsprotocol), de feitelijke prestaties op Cito-toetsen, meningen van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 293, nr. 19

5

•

•

experts, de indruk van de leerkracht en informatie van de ouders. Het
is het gehele beeld dat telt.
Het aanbod is meestal verbreding, verdieping en extra vakken. Vaak
wordt projectmatig gewerkt met aparte lesmaterialen en er is veel
ruimte voor initiatief vanuit de leerling. De meeste scholen blijken op
zoek naar geschikte leerstof.
Bij de onderzochte scholen vindt de bekostiging plaats vanuit de reguliere middelen. Vaak in de vorm van vrij roosteren, meestal een
dagdeel per week, van de begeleidende leerkracht. Er wordt van de
ouders geen financiële bijdrage gevraagd, afgezien van het soms
verzorgen van vervoer of bekostiging van een excursie. Eén school
vraagt een bijdrage van vijf euro per leerling per keer.

De Inspectie merkt op dat er – los van de uitkomsten van dit onderzoek
naar «plusklassen» – signalen binnenkomen dat in sommige gevallen een
verplichte ouderbijdrage wordt of werd gevraagd. De Inspectie stelt dat
scholen van ouders een tegemoetkoming mogen vragen op vrijwillige
basis en dat deelname aan bijvoorbeeld een «plusklas» niet afhankelijk
mag worden gesteld van een financiële bijdrage van de ouders. Met dat
uitgangspunt ben ik het eens.
De Inspectie constateert dat in schoolplannen en schoolgidsen nu nagenoeg niets wordt beschreven over «plusklassen» en de financiering en
organisatie ervan. De Inspectie gaat ervan uit dat in de komende jaren zal
verbeteren, zodat de externe verantwoording aan bijvoorbeeld Inspectie
en ouders beter wordt. Uiteraard zal de inspectie in de komende jaren de
beschreven ontwikkelingen blijven volgen zal – indien daartoe aanleiding
bestaat – in het Onderwijsverslag haar bevindingen beschrijven.
3.3. De «zorgcomponent» van hoogbegaafdheid.
In uw brief van 20 juni 2008 vraagt u mij de «zorgcomponent van hoogbegaafden» te betrekken bij mijn aanpak. Ik heb uw verzoek zo geïnterpreteerd, dat u wilt weten of er ook aandacht is vanuit het departement en de
scholen voor eventuele zorgen en problemen die spelen bij hoogbegaafde
leerlingen. Dat is zeker het geval. In de recente gesprekken met ouders en
hoogbegaafde kinderen is gebleken dat er bij een aantal ouders grote
zorgen leven over het welzijn van hun kind en over de situatie op school.
Deze zorgen zijn begrijpelijk en de ouders staan hierin niet alleen, zoals
ook wel blijkt uit onderzoeken die aangeven dat scholen worstelen met
het geven van onderwijs aan deze groep. Aangezien de kleine schaal van
de meeste basisscholen een beperkende factor is voor het verzorgen van
passend onderwijs, is bundeling van krachten en expertise een goede
optie. Vandaar dat sinds de jaren tachtig mijn departement samenwerking
tussen scholen bij het verlenen van zorg stimuleert via het «Weer samen
naar school-beleid» (WSNS). In eerdere rapportages aan uw Kamer en in
de communicatie met de scholen is steeds aangegeven dat de structurele
WSNS-middelen ook bedoeld zijn voor de zorg voor hoogbegaafde
kinderen op de basisschool. Voor hoogbegaafde leerlingen met ernstige
gedragsproblemen kan een rugzakje aangevraagd worden. Op die manier
is er adequate ondersteuning voor hoogbegaafde kinderen met gedragsproblemen.
De eerder genoemde uitkomsten van recent onderzoek door het Sociaal
Cultureel Planbureau en het ITS (zie paragraaf 2.5) kunnen zo geïnterpreteerd worden: veel schoolbesturen en leerkrachten zijn zich op dit
moment bewust van de wenselijkheid van een adequate zorgstructuur op
de basisschool, ook voor hoogbegaafden. De Inspectie constateert dat dit
verhoogde bewustzijn op de scholen leidt tot de nodige activiteit op
schoolniveau (zie bijlage). Uit gesprekken met interne begeleiders en
zorgcoördinatoren tijdens de reguliere Inspectiebezoeken blijkt een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 293, nr. 19

6

toename van het aantal scholen dat aandacht geeft aan meer- en hoogpresteerders. Dit is een positief signaal.
3.4. Excellentie, hoogbegaafdheid en het opleiden van leraren
Tijdens de oriënterende gesprekken heb ik meermalen gehoord dat er
meer aandacht op de lerarenopleidingen zou moeten zijn voor het
herkennen en omgaan met hoogbegaafdheid. In dit licht is door de
Christen Unie gevraagd naar de aandacht hiervoor op de lerarenopleidingen.
De wet schrijft voor dat bij algemene maatregel van bestuur bekwaamheidseisen voor leraren worden vastgesteld. Die zijn opgenomen in het
Besluit bekwaamheidseisen onderwijspersoneel. Ze bieden een duidelijk
aangrijpingspunt voor het omgaan met (hoog)begaafden. Zo geeft het
besluit richtlijnen voor het organiseren van de lessen waarbij rekening
wordt gehouden met de verschillen tussen leerlingen in een groep. Elke
leraar moet aan de bekwaamheidseisen voldoen en het bevoegde gezag
moet zorgen dat de leraar zijn bekwaamheid kan onderhouden.
In september presenteert staatssecretaris Van Bijsterveldt de kwaliteitsagenda voor het opleiden van leraren. Daarin wordt ingezet op de ontwikkeling van een kennisbasis, eindtermen en toetsen/examens waarbij voor
de lerarenopleidingen basisonderwijs. Daarin zal in het bijzonder
aandacht worden besteed zowel aan de taal- en rekenvaardigheden van
toekomstige leraren als aan het stimuleren van excellentie, ook bij hoogbegaafden. Stimuleren van excellentie veronderstelt aandacht tijdens de
basisopleiding voor het omgaan met gemêleerde groepen en het realiseren van een leer- en verbetercultuur. Het zou goed zijn als er daarnaast
ruimte is voor specifieke scholing en specialisatie van leerkrachten die
zich willen verdiepen in het omgaan met verschillen tussen leerlingen en
het vroegtijdig signaleren van en omgaan met hoogbegaafdheid. Over de
maatregelen voert staatssecretaris Van Bijsterveldt direct na uitbrengen
van de agenda overleg met de lerarenopleidingen.
3.5. Profilering van basisscholen op hoogbegaafdheid en keuzevrijheid
van ouders
Er is een klein aantal basisscholen dat zich specialiseert in het organiseren
van onderwijs voor (hoog)begaafde leerlingen. Het gaat hier niet om
initiatieven vanuit de overheid, maar om schoolbesturen die de aanwezige
ruimte benutten om zich te profileren. Daarbij kan een rol spelen dat zij zo
aantrekkelijker worden voor ouders van (hoog)begaafde kinderen. Basisscholen die zich profileren richting ouders van (hoog)begaafde kinderen
doen er verstandig aan de intake en communicatie met ouders zorgvuldig
vorm te geven, zodat ook (hoog)begaafde kinderen uit kansarme milieus
toegang hebben tot deze scholen. De praktijk leert immers dat (hoog-)
begaafdheid bij dergelijke kinderen te vaak over het hoofd wordt gezien. Ik
noem in het licht van deze profilering twee actuele voorbeelden: de groep
begaafdheidsprofielscholen die samenwerken met het CPS en de groep
scholen die is aangesloten bij de Leonardostichting.
Begaafdheidsprofielscholen
Deze basisscholen omschrijven zich analoog aan een groep scholen in het
voortgezet onderwijs als «begaafdheidsprofielscholen». Onder begeleiding van het landelijk pedagogisch centrum CPS geven deze scholen
invulling aan kwaliteitseisen voor onderwijs en begeleiding aan (hoog)begaafde leerlingen. Kwaliteitseisen richten zich bijvoorbeeld op visie en
plan van aanpak van de school voor hoogbegaafdheid, expertise van het
lerarenteam, eisen aan didactiek en leermiddelen, werkwijzen rondom de
zorg voor (hoog)begaafde kinderen en contacten met de omgeving van de
school. In het kader van de wet Subsidiëring landelijke onderwijsonder-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 293, nr. 19

7

steunende activiteiten (SLOA) ontvangt het CPS subsidie om dit met
enkele basisscholen en scholen voor voortgezet onderwijs uit te werken.
Het Leonardoconcept
Verschillende basisscholen sluiten zich aan bij de Leonardostichting. In
een jaar tijd is dit aantal volgens de Leonardostichting gegroeid van één
naar ongeveer twintig basisscholen die naar verwachting na de zomervakantie gaan starten. Volgens deze stichting hebben hoogbegaafde
kinderen behoefte aan uitdaging en contact met andere hoogbegaafde
kinderen. Scholen die dit concept omarmen en zich aansluiten bij de stichting, plaatsen hoogbegaafde kinderen samen in een vaste groep en
bieden hen een omvangrijk programma aan met een didactiek die aansluit
bij hun denkvermogen. Er worden in de regel alleen kinderen toegelaten
tot deze klas als hun IQ 130 of hoger is. Er vindt een uitgebreide intake
plaats met de ouders en een observatie van het kind in de groep.
3.6. Kinderuniversiteiten
Kinderuniversiteiten zijn al langer lopende initiatieven van universiteiten,
die op deze wijze een uitdagend en sprankelend aanbod tot stand brengen
voor basisscholen. Universiteiten nodigen basisschoolleerlingen uit om
colleges speciaal voor kinderen te komen volgen. Zo leren ze meedenken
over wetenschappelijke vraagstukken en geïnspireerd te raken door de
wetenschap. In het schooljaar 2007–2008 hebben vijf universiteiten activiteiten ontplooid in het kader van een «kinderuniversiteit». Overigens
draagt ook de Europese Unie bij aan deze manier om excellentie te stimuleren in het basisonderwijs. De Unie heeft zeer recent een beperkte
subsidie gegeven voor de totstandkoming van een Europees netwerk dat
zorgt voor kennisdeling en uitwisseling tussen universiteiten die hiermee
bezig zijn in de verschillende landen van de Unie.
3.7. Een landelijk initiatief: de Toptoets
Een ander voorbeeld van een landelijke activiteit is de jaarlijkse Toptoets
op het gebied van taal, rekenen en wereldoriëntatie, die sinds 1997 wordt
georganiseerd vanuit de Stichting Cognitief Talent. Er vinden in meerdere
rondes competities plaats totdat er een landelijke winnaar is. Voor die
competitie worden uitdagende toetsopgaven gebruikt. De bekendheid en
de populariteit van de Toptoets nemen nog steeds toe. In 2008 is de
Toptoets voor de 12e maal gehouden. In de afgelopen jaren steeg het
deelnemersaantal tot rond de 1100. De deelnemers zijn afkomstig van
honderden basisscholen uit alle delen van het land. Door de toenemende
bekendheid van de Toptoets en de aantrekkingskracht ervan verwacht de
stichting dat het aantal deelnemers in ieder geval verder zal stijgen in de
richting van 2500 tot 3000 jaarlijks. Dit is gebaseerd op het feit dat de
Toptoets zich richt op de circa 10% beste leerlingen uit groep 8. Dat zijn de
20 000 leerlingen van de ongeveer 200 000 die elk jaar de overstap maken
van het basis- naar het voortgezet onderwijs.
3.8. Maatregelen voor het stimuleren van excellentie in dans en muziek
Toptalent muziek en dans krijgt in het huidige Nederlandse onderwijssysteem onvoldoende de kans zich te ontwikkelen en kan hierdoor internationaal niet concurreren. Om tot een oplossing voor dit probleem te komen,
is in 2007 een interactief traject gestart waarbij gesproken is met vertegenwoordigers van het dans- en muziekveld. De gesprekken die in dit kader
gevoerd zijn hebben geleid tot een beter beeld van de belemmeringen ten
aanzien van toptalent muziek en dans.
De minister werkt op dit moment samen met het veld aan een verbetertraject om uiteindelijk een hogere kwaliteit van het voortraject muziek en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 293, nr. 19

8

dans te bereiken en hiermee een betere doorstroom van talent naar het
hbo te creëren. Over de uitwerking hiervan zult u nader worden geïnformeerd. In deze brief zal ik me verder concentreren op het stimuleren van
excellentie bij cognitief toptalent.
4. Een nieuw programma om excellentie bij cognitief toptalent te
stimuleren
Een van de uitgangspunten is dat leerlingen een ononderbroken ontwikkeling kunnen doorlopen en dat scholen hun onderwijs afstemmen op
verschillen tussen leerlingen. Het gaat dan niet alleen om kinderen die
zwakker presteren of juist gemiddeld, maar ook om talentvolle leerlingen
en (hoog)begaafden. Wij willen scholen uitdagen de «stille reserve aan
leerkapitaal» aan te spreken, ook bij onze toptalenten. Dit is in de eerste
plaats belangrijk voor de kinderen zelf en vanwege de wens van Nederland om zich te ontwikkelen tot een kennissamenleving.
Het is voor scholen nog moeilijk om excellente leerlingen (tijdig) te
herkennen en vervolgens onderwijs op maat te bieden. De signalering en
gedifferentieerde begeleiding moeten in een vroeg stadium gebeuren om
talenten optimaal te ontwikkelen en om problemen in latere schooljaren
en in het vervolgonderwijs te voorkomen. Ik heb daarom een concrete
aanpak uitgewerkt voor het stimuleren van excellentie in het primair
onderwijs. Bijzondere aandacht gaat uit naar hoogbegaafde kinderen,
maar ik wil de aanpak niet daartoe beperken. Er zijn in het onderwijs vele
initiatieven die (ook) gericht zijn op begaafde kinderen die niet onder de
traditionele definitie van hoogbegaafdheid vallen. Ook voor deze initiatieven wil ik nadrukkelijk ruimte bieden. Op deze wijze wil ik een impuls
geven om de lat in het onderwijs hoger te leggen en onderpresteren van
bijzondere talenten te voorkomen.

1

De experts waren: Ton Mooij (hoogleraar
onderwijskunde, open universiteit/universiteit
Nijmegen), Lianne Hoogeveen (centrum
begaafdheidsonderzoek, universiteit
Nijmegen), Piet Helmholt (inspecteur van het
onderwijs, portefeuillehouder onderwijs aan
hoogbegaafde kinderen), Theo Capel
(stichting cognitief talent), Jeroen Gommers
(platform verbreding techniek), Jan de Lange
(Freudenthalinstituut, programmaleider
talentenkracht), Nora Steenbergen (Informatiepunt Hoogbegaafdheid SLO), Greet de
Boer (Informatiepunt Hoogbegaafdheid CPS),
Eleonoor van Gerven (bureau Slim), Grethe
van Geffen (Mensa), Ria Havinga (Koepel
Hoogbegaafdheid: namens HINT Nederland,
Goochem, Mensa Nederland en Pharos).
2
Hierin zijn vertegenwoordigd: de Landelijke
Oudervereniging Bijzonder Onderwijs, Ouders
& Coo, Vereniging voor Openbaar Onderwijs,
Nederlandse Katholieke Vereniging van
Ouders.

Deze aanpak sluit aan op eerder beleid en recent bekend gemaakte initiatieven in het kader van de kwaliteitsagenda PO. Ik stip hier de meest relevante maatregelen aan, die versterkend werken in samenhang met dit
programma voor excellentie. Het gaat dan om:
• Opbrengstgericht werken stimuleren en het introduceren van
referentieniveaus voor taal en rekenen ter verbetering van de leerprestaties van leerlingen op deze gebieden.
• Investeren in leraren. Om onderpresteren tegen te gaan, is het noodzakelijk om de juiste condities te creëren voor leraren en schoolleiders
zodat zij het beste uit hun leerlingen kunnen halen. Er wordt geïnvesteerd in het carrièreperspectief en salarisverhogingen, professionalisering van leraren en versterking van het leiderschap van schoolleiders.
• Kinderen hebben daarnaast ook een stimulerende en uitdagende leeromgeving nodig. Ik heb extra geld beschikbaar gesteld zodat scholen
hun leermiddelen kunnen moderniseren.
• Door het programma verbreding techniek in het basisonderwijs (VTB),
dat sinds 2004 loopt en dat scholen in staat stelt op het gebied van
techniek en wetenschap stimulerend onderwijs vorm te geven. Op dit
moment hebben 2500 basisscholen een dergelijk VTB-profiel.
• Door het programma Talentenkracht, waarbij via vernieuwend wetenschappelijk onderzoek kennis wordt opgebouwd over het herkennen
van bètatalenten van 3–5 jarige kinderen.
Bij het bepalen van deze nieuwe aanpak voor het stimuleren van excellentie in het primair onderwijs zijn gesprekken gevoerd met een breed
samengestelde groep experts.1 We hebben twee gespreksrondes georganiseerd met ouders en (hoog)begaafde kinderen. Verder is gesproken met
schoolleiders en docenten. De organisaties die de belangen van ouders
behartigen, heb ik geraadpleegd in de «ouderkamer» van 25 juni 2008.2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 293, nr. 19

9

Deze gesprekken hebben geleid tot de voorgestelde aanpak, die is
besproken met de PO Raad en met de voorzitter van het PO platform
Kwaliteit en Innovatie1 en die ik hierbij nu aan u voorleg.
De kern van deze aanpak bestaat uit een nieuw stimuleringsprogramma
gericht op cognitief toptalent, waarvoor 10 miljoen euro is vrijgemaakt in
mijn begroting. Ik ben al gestart met de vormgeving van dit programma.
Het is de bedoeling nog in 2008 een regeling te publiceren. Basisscholen
en andere partijen kunnen een startsubsidie krijgen voor excellentieprojecten op lokaal niveau en voor landelijke initiatieven waar basisscholen baat bij hebben als het gaat om het stimuleren van excellentie.
Deze lokale en landelijke projecten kunnen starten in schooljaar 2009–
2010. Ook dit schooljaar nog wil ik enkele beloftevolle projecten ondersteunen.
Met voldoende waardering voor uitzonderlijk talent voorkomen we dat
(hoog)begaafde leerlingen zich buitengesloten voelen. Deze kinderen zijn
erbij gebaat dat:
• basisscholen beter in beeld krijgen welke leerlingen op school het
talent hebben om uitzonderlijke prestaties te leveren, dus wie de toptalenten zijn;
• basisscholen het onderpresteren tegengaan bij taal en rekenen en
andere vakken met bijzondere aandacht bij de (hoog)begaafde leerlingen;
• basisscholen – waar nodig in samenwerking met andere scholen in de
directe omgeving of bijvoorbeeld scholen voor voortgezet onderwijs
en universiteiten – een rijke leeromgeving creëren voor leerlingen en
(hoog)begaafden in het bijzonder. Bijvoorbeeld in de vorm van verrijkende onderwijsprojecten of «plusklassen» met aandacht voor taal,
literatuur, rekenen, wiskunde, techniek en wetenschap, wereldoriëntatie, vreemde talen (Engels), filosofie, sport, muziek;
• basisscholen meehelpen met het bevorderen van een cultuur waarin
excellente prestaties gewaardeerd worden.
4.1. Hoofdlijnen van het stimuleringsprogramma
Gegeven de signalen uit de samenleving en het onderwijsveld kies ik voor
dit programma voor een focus op cognitief toptalent. Daarmee wil ik
uiteraard niet zeggen dat andere talenten onbelangrijk zijn. Rond muziek
en dans zijn we ook – zoals u hebt kunnen lezen in paragraaf 3.8 – in
overleg over specifieke maatregelen, die buiten het kader van deze regeling en dit budget zullen vallen.

1

In dit platform zijn naast de PO Raad ook de
organisaties voor management en bestuur, de
algemene vereniging voor schoolleiders en de
vertegenwoordigers van het personeel
vertegenwoordigt.

Ik wil basisscholen ondersteunen bij het omgaan met cognitief talent
door:
• schoolbesturen te stimuleren tot het opzetten van excellentieprojecten;
• het stimuleren van landelijke projecten;
• het stimuleren van aanbod vanuit universiteiten voor basisscholen.
Grondgedachte daarbij is steeds dat:
• kennis en methoden worden ontwikkeld waar nodig;
• dergelijke kennis en methoden worden vastgelegd indien succesvol;
• en dat sprake is van een verbreding van positieve ervaringen naar alle
scholen (overdracht).
De experts en wetenschappers aan wie de contouren van mijn nieuwe
stimuleringsprogramma zijn geschetst, zijn van mening dat dit een positief effect kan en zal hebben op de positie van hoogbegaafde leerlingen in
het basisonderwijs.
Qua kennisopbouw zie ik onderscheid tussen het opdoen van praktijkkennis door scholen zelf en het wetenschappelijk borgen van die kennis
samen met wetenschappers via experimenteel onderzoek. Voor dat laatste

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 293, nr. 19

10

type van kennisverwerving is het actieprogramma OnderwijsBewijs van
belang (zie paragraaf 4.2). Dat programma richt zich bovendien strikt op
hoogbegaafdheid, ofwel een innovatief onderwijsaanbod voor leerlingen
met een IQ hoger dan 130. Het programma dat ik hieronder beschrijf en
waarvoor nu extra middelen zijn vrijgemaakt, is voor een bredere groep
cognitieve toptalenten en stelt minder hoge eisen aan de wetenschappelijke criteria voor het verwerven van kennis en inzicht. Beide programma’s
versterken elkaar, juist ook op het punt van kennisopbouw. De resultaten
van beide programma’s zullen we na afloop ervan dan ook in samenhang
bekijken.
Het stimuleren van «excellentieprojecten» op lokaal niveau
De bedoeling is dat schoolbesturen geholpen worden bij het opzetten van
een meer structurele aanpak, die erop gericht is excellente prestaties bij
leerlingen te bevorderen en te waarderen en om maatregelen te nemen,
die voorkomen dat (hoog)begaafde leerlingen zich vervelen of onderpresteren.
De verbeterprojecten moeten overdraagbaar zijn en breder toepasbare kennis opleveren. De «best practices» worden verspreid via
bijvoorbeeld de website die basisscholen helpt van elkaar te leren
(www.schoolaanzet.nl). Zo ondersteunen we directe actie die bovendien
kennis oplevert voor de langere termijn. Daarbij bieden we ruimte aan
verschillende soorten initiatieven. Scholen die hun leerkrachten verder
willen professionaliseren op het voorkomen van onderpresteren van
(hoog)begaafden, de lesstof willen «verrijken», «plusklassen» willen
starten of die zich willen profileren, kunnen hiervoor een plan van aanpak
indienen. Uit de aard van dit plan moet uiteraard wel blijken hoe de voorgestelde maatregelen zullen leiden tot meer excellentie en het voorkomen
van onderpresteren bij (hoog)begaafden en een structurele verbetering
van het onderwijsaanbod aan (hoog)begaafde leerlingen. Daarbij is het
ook belangrijk dat de maatregelen elk kind een eerlijke kans – op basis van
talent en prestaties – op toegang geven en liefst een breder effect hebben
op de kwaliteit van het onderwijs op de betrokken scholen, bijvoorbeeld
doordat de relatie wordt gelegd met brede talentontwikkeling en
opbrengstgericht werken voor alle kinderen. Bij het opstellen van plannen
verdient het bovendien de voorkeur dat schoolbesturen aandacht hebben
voor samenwerking en bundeling van krachten (waar nodig) bij het stimuleren van excellentie.
Het gericht investeren in landelijke projecten voor basisscholen
Uit het overleg met experts en partijen die landelijk actief zijn, blijkt dat er
goede ideeën en bestaande praktijken zijn die een steun in de rug
verdienen. Ik vind het belangrijk dat we landelijk over kennis en kunde
beschikken om scholen zo goed mogelijk te ondersteunen bij het stimuleren van excellentie bij onze toptalenten. Daarom wil ik extra geld geven
aan landelijke projecten van non-profit organisaties voor de ontwikkeling
van bijvoorbeeld lesmaterialen, (de validatie van) instrumenten voor
(vroeg)signalering, de ontwikkeling van kwaliteitszorgsystemen voor
«plusklassen» en «profielscholen» (begaafdheidsprofiel, Leonardoconcept). De ontwikkeling van een elektronische leeromgeving voor (hoog-)
begaafde leerlingen is een ander voorbeeld. Ook wil ik een cultuur van
excellentie stimuleren via projecten met een landelijke dekking.
Het stimuleren van een uitdagend aanbod voor cognitief talent vanuit
universiteiten
In het kader van dit stimuleringsprogramma heb ik overlegd met de Vereniging voor Samenwerkende Nederlandse Universiteiten (VSNU) en de
Koninklijke Nederlandse Akademie voor de Wetenschap (KNAW). De
gedachte is dat universiteiten bij uitstek een centrum voor toptalent en
excellentie zijn en dat op deze instellingen vele mensen werkzaam zijn die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 293, nr. 19

11

een inspirerend voorbeeld kunnen zijn voor (hoog)begaafde leerlingen op
de basisschool. Mogelijk zijn meer intensieve vormen van samenwerking
denkbaar.
Een inspirerend voorbeeld is de actie van Robbert Dijkgraaf, die als
winnaar van de Spinozaprijs een deel van het bijbehorende prijzengeld
heeft gebruikt om samen met zijn studenten de basisscholen in te gaan en
daar met jonge kinderen wetenschappelijke proefjes te doen. Dit voorbeeld om de band tussen wetenschap en onderwijs te verstevigen, is
sindsdien door verschillende winnaars van de Spinozaprijs gevolgd. Ook
De Jonge Akademie van de KNAW, die onder andere het doel heeft jonge
onderzoekers te stimuleren hun wetenschappelijke inzichten in de maatschappij uit te dragen, is in dit kader actief.
Een ander voorbeeld is de ontwikkeling van «kinderuniversiteiten» (zie
paragraaf 3.6): dit zijn zeer positief en lovenswaardig initiatieven vanuit
universiteiten zelf en deze beweging kan worden versterkt. De VSNU
investeert momenteel bij universiteiten welke initiatieven en contacten er
allemaal nog meer zijn met basisscholen en wat op dat terrein eventuele
ambities zijn.
Ik zal nu samen met de VSNU, KNAW en PO Raad afspraken maken over
verdere stappen.
4.2. Werken aan de «evidence base» rond hoogbegaafdheid
Het kabinet heeft het Actieprogramma Onderwijs Bewijs opgezet dat
ruimte biedt om meer kennis op te bouwen in de vorm van wetenschappelijk bewijs. Scholen en onderzoeksinstellingen kunnen samen projectvoorstellen indienen. Voor het totale programma is een budget beschikbaar van ongeveer € 25 miljoen voor het primair en voortgezet onderwijs.
Het is de bedoeling dat de onderzoeksresultaten breed inzetbaar zijn.
Hoogbegaafdheid is één van de kernthema’s in dit actieprogramma. Voorstellen rond dit thema maken meer kans op toekenning als ze zich richten
op het verbeteren van de onderwijsprestaties, waarbij de verbetering via
objectieve (toets)resultaten is vast te stellen of uitgaan van een signaleringsmethode die effectief is in het vroegtijdig signaleren van hoogbegaafde kinderen. We hopen zo meer kennis te verzamelen over
methoden van vroegtijdige signalering en effecten van meer innovatieve
vormen van onderwijs aan hoogbegaafden. Op 8 september 2008 is een
landelijke uitwisselingsdag tussen scholen en onderzoekers. Het officiële
plan wordt gepubliceerd op 1 oktober 2008. Alle voorstellen worden voorgelegd aan een onafhankelijke jury en besluitvorming vindt plaats in het
voorjaar van 2009, zodat positief beoordeelde experimenten starten rond
de zomer. Vanaf 2011 en eerder kunnen scholen en overheid profiteren
van de opgedane inzichten.
4.3. Verdere uitwerking en tijdpad van het stimuleringsprogramma
Bij de uitwerking van dit stimuleringsprogramma sluit ik aan bij de goede
ervaringen, die er zijn met het recente Siriusprogramma in het hoger
onderwijs. Dit programma heeft ook als doel excellentie te stimuleren.
Elementen zijn:
• de publicatie van een regeling voor 2009, 2010 en 2011 waar alle instellingen in de sector de kans krijgen op in te schrijven met een plan van
aanpak;
• de gelijktijdige publicatie van een bijbehorend beoordelingskader met
heldere toetsingscriteria voor deze schoolplannen;
• de instelling van een onafhankelijke adviescommissie – met bijbehorende ondersteuning – die de toetsing zal uitvoeren en mij een voorstel
zal doen voor de honorering van beloftevolle projecten;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 293, nr. 19

12

•

een stimulans die scholen prikkelt na te denken over de vraag welke
leerlingen tot de top behoren of de potentie hebben om die top te
halen.

Verder wil ik de prikkel tot samenwerking en overleg tussen scholen
bevorderen, bijvoorbeeld door eisen te stellen aan het aantal instellingen
of leerlingen dat in het verbeterproject betrokken wordt. Ook zal ik
aandacht vragen voor betrokkenheid van ouders. Binnenkort stel ik een
kleine en slagvaardige adviescommissie in met een onafhankelijke voorzitter. Deze commissie zal evenwichtig worden samengesteld. Er moet
ruimte zijn voor vertegenwoordiging van de (hoog)begaafde leerlingen,
hun ouders en de schoolbesturen. En er is behoefte aan onafhankelijke
expertise die kan beoordelen of de voorgestelde verbeterprojecten
succesvol zullen zijn bij het stimuleren van excellentie.
Op dit moment ben ik in overleg met CFI over de uitvoering van de regeling. Ik streef ernaar dat de eerste verbeterprojecten op lokaal niveau van
start kunnen gaan in schooljaar 2009/10. Daarom moet de regeling nog in
2008 worden gepubliceerd, zodat schoolbesturen genoeg tijd krijgen voor
het maken van een gedegen plan van aanpak voor verbeterprojecten met
een looptijd van drie jaar. Ik zal daarbij aandacht schenken aan een goede
balans tussen enerzijds de plan- en verantwoordingslast en anderzijds de
direct voor scholen en leerlingen in te zetten middelen. Om de «planlast»
voor een individueel schoolbestuur beperkt te houden, kunnen scholen
eventueel ondersteuning vragen bij het opzetten en vormgeven van de
verbeterprojecten. Te denken valt aan lokale partners, bijvoorbeeld
gemeenten, onderwijsadviesbureaus, onderwijslectoren verbonden aan
pedagogische academies, of universiteiten.
Ook dit schooljaar wil ik extra geld kunnen geven aan enkele beloftevolle
projecten op lokaal niveau. Deze projecten zal ik daarom direct subsidiëren, vooruitlopend op en in de geest van deze regeling. Ik wil in het
stimuleringsprogramma ook voldoende ruimte vrijmaken voor verbeterprojecten met een landelijke uitstraling, die wellicht al kunnen starten in
2008 of begin 2009. Voor zover dergelijke verbeterprojecten passen
binnen de kaders van de wet SLOA, zal ik ze in dat kader laten starten.
4.4. Monitoring en evaluatie
Het is belangrijk om vast te stellen in hoeverre de verbeterprojecten daadwerkelijk zullen bijdragen aan het stimuleren van excellentie op het terrein
van cognitief talent, ook bij (hoog)begaafden. Daarbij is nadrukkelijk ook
de relatie aan de orde met andere activiteiten in het kader van de kwaliteitsagenda voor het primair onderwijs. Om de effectiviteit van dit
stimuleringsprogramma te beoordelen en later verantwoording af te
kunnen leggen, zal ik zorgen voor passende monitoring en evaluatie en de
uitvoering hiervan beleggen bij een nog nader te selecteren onafhankelijk
onderzoeksbureau. Ik zal uw Kamer jaarlijks rond de zomer informeren in
de voortgangsrapportages over de kwaliteitsagenda.
5. Samenvatting en vooruitblik
Goede prestaties zijn niet goed genoeg, uitstekende prestaties zijn pas
goed genoeg! De lat kan hoger in het Nederlandse basisonderwijs. Alleen
als elk kind wordt uitgedaagd echt te laten zien wat hij kan, is onderwijs
spannend en leuk. Pas dan ontstaat er een omgeving waarin het een eer is
om boven het maaiveld uit te komen. Dan ontwikkelen kinderen alles wat
ze in huis hebben. Dat is belangrijk voor taal en rekenen, maar ook voor
alle andere vakken en talenten. Dat is goed voor de maatschappij en de
economie en vooral voor die kinderen zelf.
Basisscholen en leraren in het basisonderwijs worstelen met de vraag hoe
ze excellentie kunnen stimuleren. OCW trekt daarom van 2008 t/m 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 293, nr. 19

13

tien miljoen uit om projecten op te starten, gericht op het stimuleren van
uitmuntende prestaties van toptalenten op basisscholen en het stimuleren
van een omgeving waarin excellentie wordt gewaardeerd. Hiermee wordt
ook tegemoet gekomen aan de wens vanuit het onderwijsveld om (hoog-)
begaafden meer uitdaging te bieden. Het is de bedoeling om nog in 2008
een regeling te publiceren op basis waarvan projecten kunnen starten in
schooljaar 2009–10. Daar wil ik niet op wachten. Nog dit schooljaar zal ik
een impuls geven aan enkele beloftevolle projecten.
Graag ga ik met u het gesprek aan over de inhoud van deze brief en de
maatregelen die ik neem voor het stimuleren van excellentie in het basisonderwijs.
De staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
S. A. M. Dijksma

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 31 293, nr. 19

14