Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2012–2013

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2527
Vragen van het lid Omtzigt (CDA) aan de minister van Buitenlandse Zaken
over het artikel «Timmermans goede bedoelingen brengen Syrië dichter bij
hel» (ingezonden 3 juni 2013).
Antwoord van minister Timmermans (Buitenlandse Zaken) (ontvangen 17 juni
2013).
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van het opinieartikel «Timmermans» goede bedoelingen brengen Syrië dichter bij hel»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2 en 3
Hoe beoordeelt u de door de auteur aangehaalde passage uit een standaardwerk over volkenrecht: «Met name het voortijdig erkennen van opstandelingen als de wettige regering van het betrokken land (dat wil zeggen nog
voordat zij effectief het gezag hebben overgenomen) geldt als een volkerenrechtelijke onrechtmatige daad, aangezien dit een ontoelaatbare inmenging in
de interne aangelegenheden van het betrokken land is.»?2 Hoe verhoudt zich
dit tot de erkenning door de EU van de Syrische Nationale Coalitie als
officiële vertegenwoordiger van het Syrische volk?
Op basis van welke rechtsgrond heeft de regering besloten tot deze erkenning over te gaan? Behelst deze erkenning ook de erkenning van de Syrische
Nationale Coalitie als regering, nu Nederland het regime van Assad illegitiem
heeft verklaard?
Antwoord 2 en 3
De aangehaalde passage ziet op de voortijdige erkenning van de gewapende
oppositie als legitieme vertegenwoordiger van de betreffende staat. Dit is niet
hetzelfde als de erkenning van opstandelingen als legitieme vertegenwoordiger van het volk. Deze erkenning is een politieke aangelegenheid zonder
volkenrechtelijke implicaties.

1

http://www.elsevier.nl/Buitenland/blogs/2013/5/Timmermans-bedoelingen-in-Syrie-conflictplaveien-weg-naar-de-hel-1265434W/
2
Internationaal Publiekrecht in vogelvlucht, Prof. Mr. P.H. Kooijmans, achtste druk, blz 25–26

ah-tk-20122013-2527
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

1

Voor de erkenning van opstandelingen als legitieme vertegenwoordiger van
een volk is geen rechtsgrond noodzakelijk anders dan de bevoegdheid van de
regering op het terrein van de buitenlandse politiek, nu een dergelijke
erkenning geen juridische doch een politieke stap is. Dit geldt minstens
evenzeer voor de feitelijke vaststelling dat de SOC/Syrische Nationale Coalitie
inmiddels gezien moet worden als de officiële vertegenwoordiger van het
Syrische volk. Zowel de Nederlandse regering als de EU hebben de opstandelingen slechts als legitieme vertegenwoordigers van het volk erkend.
Vraag 4
Waarom heeft u in het algemeen overleg over Syrië d.d. 23 mei jl. gesteld dat
wapenleveranties aan de Syrische rebellen legaal zouden zijn, omdat veel
landen de rebellen erkend hebben als officiële vertegenwoordiger van het
Syrische volk? Kunt u dit standpunt uitgebreid toelichten en onderbouwen op
basis van het volkenrecht, ook in het licht van de in vraag 2 aangehaalde
passage?
Antwoord 4
Ik verwijs hierbij naar de brief aan uw Kamer van 4 juni jl. met kenmerk
BPZ-2013/130 over de volkenrechtelijke aspecten van het sanctieregime tegen
Syrië.
Vraag 5, 6 en 8
Heeft u kennisgenomen van het standpunt van Oostenrijk over opheffing van
het wapenembargo tegen Syrië?3
Deelt u de opvatting van Oostenrijk dat wapenleveranties aan de Syrische
rebellen illegaal zijn op basis van – een inbreuk op het gewoonterechtelijke
beginsel van niet inmenging in binnenlandse aangelegenheden en het
geweldsverbod van artikel 4 lid 2 van het VN Handvest?
Deelt u de mening van Oostenrijk dat het leveren van wapens aan de
Syrische rebellen in strijd is met het Gemeenschappelijk Standpunt van de
EU inzake wapenexport?
Antwoord op vraag 5, 6 en 8
De visie van Oostenrijk is de regering bekend. Als gesteld in de bovenvermelde brief aan uw Kamer van 4 juni jl. geldt het verbod op inmenging in de
interne aangelegenheden van een staat als volkenrechtelijk uitgangspunt. Dit
non-interventiebeginsel is een essentiële tot het internationaal gewoonterecht
behorende volkenrechtelijke norm. Het steunen van gewapende oppositie met
materieel en het verzorgen van training vallen onder dit verbod.
Vanwege de redenen aangegeven in bovengenoemde brief heeft het kabinet
er begrip voor dat het non-interventiebeginsel onder druk komt te staan. Het
gebrek aan legitimiteit van het regime van Assad, en de brede erkenning van
de SOC/Syrische Nationale Coalitie als legitieme vertegenwoordigers van het
Syrische volk brengen het kabinet tot het oordeel dat het leveren van militair
materieel aan de SOC in uitzonderlijke gevallen, en onder specifieke
voorwaarden, niet in strijd zou behoeven te zijn met het internationaal recht.
Een dergelijke afweging zal van geval tot geval moeten worden gemaakt in
het licht van de specifieke omstandigheden. Er zij overigens onderstreept dat
de Nederlandse overheid op dit moment geen wapenleveranties aan de
Syrische oppositie overweegt.
De mening van Oostenrijk dat het leveren van wapens aan de Syrische
rebellen in strijd is met Gemeenschappelijk Standpunt 2008/944 kan ik niet in
zijn algemeenheid onderschrijven of verwerpen. Artikel 1 van het Gemeenschappelijk Standpunt bepaalt dat een lidstaat per geval toetst of de
aanvragen inzake uitvoervergunningen voldoen aan de criteria van artikel 2.
Het is aan de lidstaten om dit te beoordelen. In de Kamerbrief (kenmerk
BPZ-2013/130) heeft het kabinet aangegeven dat Nederland onder de huidige
omstandigheden zeer waarschijnlijk niet tot een positief besluit zal komen als
een aanvraag getoetst moet worden. Het kabinet heeft hierbij in het bijzonder
gewezen op criterium 2 (mensenrechten) en criterium 3 (situatie van
gewapend conflict). Ten aanzien van criterium 7 (eindbestemming) zijn er

3

http://www.guardian.co.uk/world/julian-borger-global-security-blog/interactive/2013/may/15/
austria-eu-syria-arms-embargo-pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

2

naar het oordeel van het kabinet geen absolute garanties te geven over
eindgebruik van wapens die aan de Syrische oppositie zouden geleverd
worden.
Vraag 7
Acht u de uitspraak van het Internationaal Gerechtshof in de Nicaragua-zaak
dat het leveren van wapens aan rebellen illegaal is, ook van toepassing op
Syrië? Zo nee, waarom wijkt Syrië volgens u af van het verbod op inmenging
in de binnenlandse aangelegenheden van een staat door wapens aan de
oppositie te leveren?
Antwoord 7
Het oordeel van het Internationaal Gerechtshof in de Nicaragua zaak
herbevestigde de belangrijke volkenrechtelijke norm van non-interventie. De
betekenis van deze specifieke zaak in het geval een Staat zou overwegen
wapens te leveren aan de Syrische opstandelingen – hetgeen de Nederlandse
regering op dit moment niet doet – dient door de betrokken Staat in elk
individueel geval te worden overwogen.
Vraag 9
Deelt u de mening van Oostenrijk dat het leveren van wapens aan de
Syrische rebellen in strijd is met VN Veiligheidsraadresolutie 2083, waarin een
wapenembargo ingesteld werd tegen individuen en entiteiten die geassocieerd zijn met Al-Qaida, aangezien er geen duidelijk onderscheid is tussen
sommige eenheden van het Vrije Syrische Leger en de aan Al-Qaida gelieerde
organisatie Al-Nusrah, eveneens een terroristische organisatie?
Antwoord 9
Het kabinet is van mening dat eventuele leveranties conform de afspraken die
de Raad op 27 mei jl. heeft gemaakt VN-Veiligheidsraadresolutie 2083 niet
schenden. Ook Oostenrijk heeft zich deze afspraken gecommitteerd. Deze
afspraken dienen om te voorkomen dat wapens in verkeerde handen terecht
komen. Lidstaten die militaire uitrusting leveren, moeten beschikken over
adequate waarborgen om misbruik tegen te gaan, met name in de vorm van
informatie over het eindgebruik en de eindbestemming van te leveren
goederen. De Syrische Coalitie heeft in haar verklaring van 20 april jl. elke
vorm van terrorisme afgewezen.
Vraag 10 en 11
Bent u zich ervan bewust dat effectieve controle over wat er in Syrië gebeurt
met aan rebellen geleverde wapens nauwelijks mogelijk is en dat zowel de
terroristische beweging Al-Nusrah, maar ook onderdelen van het Vrije
Syrische leger, zich schuldig maken aan gruwelijkheden en oorlogsmisdaden?
Hoe reëel acht u het risico dat aan de Syrische rebellen te leveren wapens op
de verkeerde manier ingezet worden, zoals tegen de christelijke minderheid,
die nu al ernstig bedreigd wordt door soennitische extremisten?
Antwoord 10 en 11
Onder de huidige omstandigheden zijn er naar het oordeel van het kabinet
geen absolute garanties te geven over eindgebruik van wapens die aan de
Syrische oppositie zouden geleverd worden.
Vraag 12
Klopt het dat een deel van eerder door het Westen aan de rebellen in Libië
geleverde wapens doorgegeven of verhandeld zijn aan terroristische
groeperingen en later opgedoken zijn in conflicthaarden zoals in Mali?
Antwoord 12
Wapens uit Libië worden verhandeld in de regio. Dit betreft met name
wapens uit de omvangrijke depots van Qaddafi. Het kan echter niet worden
uitgesloten dat ook een deel van destijds aan de rebellen geleverde wapens
zijn verhandeld in de regio. De internationale gemeenschap werkt samen met
de Libische autoriteiten om verdere proliferatie tegen te gaan. Nederland
draagt bijvoorbeeld bij aan ontwapening (m.n. mijnen en MANPADS) en de
op handen zijnde EU-grensbewakingsmissie EUBAM Libië is er mede op
gericht om verspreiding van wapens te helpen bestrijden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

3

Vraag 13
Rechtvaardigt het beginsel van «Responsibility to Protect» het leveren van
wapens aan rebellen in Syrië en daarmee het kiezen van partij in de
burgeroorlog?
Antwoord 13
Het beginsel «Responsibility to Protect» kan geen zelfstandige rechtsbasis
verschaffen voor de genoemde wapenleveranties, indien die onder het
internationaal recht onrechtmatig zouden zijn.
Vraag 14
Bent u, net als Oostenrijk, bereid publiekelijk een met duidelijke argumenten
omkleed standpunt in te nemen over de legaliteit van wapenleveranties aan
Syrische rebellen?
Antwoord 14
Ik verwijs hierbij naar de brief aan uw Kamer van 4 juni jl. over de volkenrechtelijke aspecten van het sanctieregime tegen Syrië.
Vraag 15
Bent u alsnog bereid de Adviesraad Internationale Vraagstukken of de
Commissie van Advies inzake Volkenrechtelijke Vraagstukken (CAVV) om
advies te vragen over de legaliteit van wapenleveranties aan Syrische
rebellen, respectievelijk over mogelijk toekomstig optreden van de EU of
«coalitions of the willing» ten aanzien van Syrië, zoals het instellen van een
no-fly zone? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 15
Nee, de regering acht dit niet noodzakelijk.
Vraag 16
Bent u bereid het juridische standpunt over de legaliteit van wapenleveranties
aan de Syrische rebellen van uw eigen Directie Juridische Zaken openbaar te
maken?
Antwoord 16
Het juridische standpunt van de Directie Juridische Zaken is meegenomen in
de brief aan uw Kamer van 4 juni jl. over volkenrechtelijke aspecten van het
sanctieregime tegen Syrië.
Vraag 17
Heeft u advies gevraagd aan of gekregen van de volkenrechtelijk adviseur
over de legaliteit van wapenleveranties aan de Syrische rebellen? Zo ja, bent
u bereid dit advies openbaar te maken?
Antwoord 17
Nee. Zie antwoord op vraag 15.
Vraag 18
Kunt u het advies van de juridische dienst van de Europese Raad over de
legaliteit van wapenleveranties aan de Syrische rebellen openbaar maken?
Antwoord 18
De Juridische Dienst van de Raad heeft geen schriftelijk advies aan de Raad
gestuurd. Deze dienst neemt deel aan de vergaderingen in Raadsverband en
heeft daar mondeling zijn zienswijze uiteen gezet. Deze zienswijze is
meegenomen in de brief aan uw Kamer van 4 juni jl.
Vraag 19
Bent u bereid deze vragen vóór 9 juni a.s. te beantwoorden?
Antwoord 19
Deze vragen zijn zo snel als bij een zorgvuldige beantwoording mogelijk was
beantwoord.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

4