Stichting Nederland Schoon

ACTIEPLAN 2019
Samen aan het werk om zwerfafval te verminderen

Actieplan 2019

ACTIEPLAN 2019
Samen aan het werk om zwerfafval te verminderen

Den Haag, 27-11-2018

1

Actieplan 2019

Contents
1.

INLEIDING ................................................................................................................................... 3
1.1 Leeswijzer ................................................................................................................................. 5

2.

BEDRIJFSPROGRAMMA 2019 NEDERLANDSCHOON ..................................................................... 6
2.1 Afvalvoorzieningen en schoon houden ...................................................................................... 8
2.2 Activatie, participatie en belonen .............................................................................................. 9
2.3 Communicatie en organisatie .................................................................................................. 10
2.4 Monitoring .............................................................................................................................. 12
2.5 Slim Ontwerp .......................................................................................................................... 13

3.

GEMEENTEPROGRAMMA 2019 NEDERLANDSCHOON ............................................................... 14
3.1 Effectieve inzet afvalbakken .................................................................................................... 15
3.2 Slimmer Schoonhouden .......................................................................................................... 18
3.3 Schoon Belonen ...................................................................................................................... 20
3.4 Handhaving ............................................................................................................................. 22
3.5 Monitoring .............................................................................................................................. 24

4.

BASISPROGRAMMA NEDERLANDSCHOON................................................................................. 26
4.1 Participatie & community: SupportervanSchoon.nl ................................................................. 26
4.2 Kennisplatform voor de aanpak van zwerfafval ....................................................................... 29
4.3 Onderwijsprogramma Jeugd.................................................................................................... 30
4.4 Basismonitoring ...................................................................................................................... 32

5.

NAWOORD ................................................................................................................................ 34

2

Actieplan 2019

1. INLEIDING
Een Nederland vrij van zwerfafval is belangrijk voor mens, dier en milieu. Het is bepalend voor het
leefplezier in de buurt, de ervaren veiligheid op straat en de gezondheid van mens en dier. Een juiste
manier van afval weggooien draagt bij aan het optimaal hergebruiken van grondstoffen.
De sociale norm die Nederland nastreeft, is dat er door niemand onnodig afval wordt achtergelaten
in de publieke ruimte en dat zwerfafval dat er toch terecht komt zo snel mogelijk wordt
opgeruimd. Deze norm is ook de basis van de doelstellingen waar de Stichting Nederland Schoon zich
al jaren hard voor maakt en waar zij zich ook de komende jaren voor wil blijven inzetten. De urgentie
van deze doelstellingen is door de roep uit de maatschappij en de politieke discussie over onder
andere plastic soep en statiegeld alleen maar versterkt.
Om de doelstellingen te behalen werkt NederlandSchoon momenteel aan een 5-jaren
toekomststrategie. Waarbij de nadruk ligt op een brede aanpak van al het zwerfafval in
samenwerking met zoveel mogelijk partijen. Het verminderen van (zwerf)afval vraagt om een
integrale en gebiedsgerichte manier van werken waarbij bedrijfsleven, gemeenten, maatschappelijke
organisaties en burgers samen optrekken.
De politieke realiteit speelt een rol in de aanpak voor 2019. In maart 2018 heeft staatssecretaris van
Infrastructuur en Waterstaat Van Veldhoven aangegeven: “De intensieve en constructieve
gesprekken met het bedrijfsleven en andere betrokken partijen hebben ertoe geleid dat ik in goed
overleg met hen heb besloten om de komende jaren een tweesporenbeleid te voeren. Allereerst heb
ik overeenstemming bereikt over een recyclingdoelstelling voor kleine plastic flessen van 90% en een
reductiedoelstelling voor kleine plastic flessen in het zwerfafval van 70-90%. Niet alleen kan daarmee
worden voldaan aan het doel van de petitiemotie, maar ook wordt zo een belangrijke impuls
gegeven aan circulariteit. Daarnaast heb ik met het verpakkende bedrijfsleven afgesproken de
introductie voor te bereiden van statiegeld op kleine plastic flessen voor het geval in het najaar van
2020 zou blijken dat deze doelstellingen niet zijn gerealiseerd.”
Met het oog op deze politieke en maatschappelijke urgentie en vooruitlopend op de eigen 5-jaren
toekomststrategie, heeft NederlandSchoon een actieplan 2019 ontwikkeld.
Meer en meer bedrijven, burgers en overheden werken met succes aan het schoonhouden en
schoonmaken van Nederland. NederlandSchoon is daarin een belangrijke initiërende en verbindende
schakel. Mede door de constante en jarenlange financiering van de verpakkende industrie loopt
Nederland in Europa voorop met een centrale organisatie voor de aanpak van zwerfafval. In het
verlengde van de afspraken in de Raamovereenkomst stelt het verpakkende bedrijfsleven jaarlijks 20
miljoen euro ter beschikking aan gemeenten voor de extra aanpak van zwerfafval. Daarnaast
financiert het verpakkende bedrijfsleven NederlandSchoon om zich in te zetten voor het reduceren
van zwerfafval op alle fronten. De activiteiten van NederlandSchoon die op basis van deze
financiering in 2019 gepland zijn, worden in deze rapportage toegelicht.

3

Actieplan 2019

Onderstaande quotes uit de Kamerbrief van 10 maart 2018 betreffende de transitie naar een
circulaire economie onderstrepen het belang van de ingezette samenwerking en de integrale aanpak:
“Ik juich de bestaande intensieve samenwerking toe tussen gemeenten en het verpakkende
bedrijfsleven, die zich samen inspannen om de publieke ruimte schoon te houden.
Vanzelfsprekend ben ik graag bereid om met de betrokken partijen na te gaan welke extra
impulsen er nog kunnen worden gegeven aan een effectieve, gezamenlijke aanpak van
zwerfafval.”
“Gemeenten voeren tegelijkertijd een actief beleid ter vermindering van zwerfafval en
hebben aangegeven dit ook onverminderd voort te zetten. Dit kan bijvoorbeeld gebeuren
door handhavingsacties, toegesneden opruimacties en het plaatsen van toegankelijke
afvalbakken in gebieden die gevoelig zijn voor zwerfafval.”
Met deze rapportage wordt voorzien in de afspraak een alternatief plan aan te leveren.

4

Actieplan 2019

1.1 Leeswijzer
Omdat er in de afvalketen sprake is van een hybride systeem met publieke en private
verantwoordelijkheden is dit rapport ingericht naar een privaat spoor (bedrijfsprogramma), een
publiek spoor (gemeenteprogramma) en een basisspoor (basisprogramma). NederlandSchoon
bevordert de samenwerking tussen de partijen en stuurt op verbinding. In hoofdstuk 2
Bedrijfsprogramma worden de activiteiten beschreven waarbij het initiatief bij de bedrijven in
verschillende branches ligt, zoveel mogelijk in samenspraak met betrokken brancheverenigingen. In
hoofdstuk 3 Gemeenteprogramma wordt ingegaan op de activiteiten waarbij gemeenten de regie
voeren. Voorafgaand aan de uitvoering van de activiteiten zoals in het private spoor en het publieke
spoor zijn beschreven, is een pakket aan basisactiviteiten een voorwaarde. Het gaat om kennis- en
activatie-activiteiten die het fundament vormen van NederlandSchoon en een duidelijke
toegevoegde waarde hebben in de brede (zwerf)afvalaanpak. Deze activiteiten, de Supporter van
Schoon community, het digitale kennisplatform, educatie en basismonitoring, worden in hoofdstuk 4
Basisprogramma toegelicht.

Afbeelding: Integrale aanpak NederlandSchoon

5

Actieplan 2019

2. BEDRIJFSPROGRAMMA 2019 NEDERLANDSCHOON
In het private spoor hebben betrokken bedrijven: supermarkten, producenten, tankstations, horeca,
groothandels, vastgoed- en afvalbedrijven, het initiatief genomen om onder regie van
NederlandSchoon een gezamenlijke (zwerf)afvalaanpak uit te werken. De marktleiders in de
verschillende branches hebben zich gecommitteerd aan de aanpak van het bedrijfsprogramma. Dit
uitgewerkte zwerfafvalactieplan levert een belangrijke bijdrage aan de zwerfafvalreductie- en
recycledoelstellingen, zoals in maart 2018 afgesproken tussen de staatssecretaris van Infrastructuur
en Waterstaat en het verpakkende bedrijfsleven. Voor het najaar van 2020 geldt een
recyclingdoelstelling voor kleine plastic flessen van 90% en een reductiedoelstelling voor kleine
plastic flessen in het zwerfafval van 70-90%. NederlandSchoon werkt met de betrokken bedrijven,
gemeenten, maatschappelijke organisaties en burgers aan een pakket maatregelen met als ambitie al
het zwerfafval in Nederland te reduceren en genoemde doelstellingen in het najaar van 2020 te
realiseren.
Als onderdeel van het genomen initiatief mobiliseren betrokken bedrijven zelf hun branchegenoten
alsmede hun eigen achterbannen zoals lokale vestigingen en franchisenemers. Het bedrijfsleven
levert zo extra nationale slagkracht voor een brede zwerfafvalaanpak waarbij plastic flesjes een
belangrijke rol spelen. Aanvullend stimuleert NederlandSchoon samenwerking tussen de lokale
ondernemers en de gemeenten. Burgerparticipatie, samenwerking met gemeenten en
betrokkenheid van (sport)verenigingen en scholen versterken de resultaten. Stakeholders worden
actief betrokken en op de hoogte gehouden door middel van nieuwsbrieven en aanvullende on- en
offline communicatie.
Informatie over het private spoor is beschikbaar op de site van NederlandSchoon onder de noemer
‘Flesjes in de bak, zo doen we dat!’. Met de verschillende branches wordt actief toegewerkt naar de
implementatie en optimalisatie van het ontwikkelde pakket van maatregelen.

6

Actieplan 2019

In een viertal representatieve gebieden in Nederland zijn en worden verschillende beïnvloedings-,
inzamel- en retourtechnieken ingezet inclusief uitgebreide monitoring ter optimalisering van de
resultaten. De keuze voor de pilotgebieden is gebaseerd op onder andere de benodigde spreiding
tussen verschillende provinciën en stedelijkheidsklassen en de betrokkenheid en het commitment
van private en publieke partijen in deze regio’s. Voorafgaand aan de keuze is geanalyseerd of de
verschillende gebiedstypen uit de monitoring van Rijkswaterstaat voldoende in deze pilotgebieden
aanwezig zijn. Op basis van deze inhoudelijke uitgangspunten is gekomen tot de vier testgebieden
Zaandam, Rotterdam-Noord, Heerenveen en Meierijstad. Samen geven deze testgebieden voldoende
inzicht in de effectiviteit van de maatregelen om daarmee de basis te vormen voor een landelijke
verbreding.

Door middel van diverse on- en offline communicatie, wordt het programma onder de aandacht
gebracht van verschillende doelgroepen. Het gaat daarbij enerzijds om extra afvalbakken en
opschoonacties, anderzijds om creatieve stimuleringsmaatregelen. De monitoringsuitkomsten zijn
bepalend voor de verbetering en verbreding van de aanpak.

7

Actieplan 2019

2.1 Afvalvoorzieningen en schoon houden
NederlandSchoon biedt in het bedrijfsprogramma een uitbreiding en optimalisatie van afvalbakken.
Deze methode draagt aantoonbaar bij aan het verminderen van (zwerf)afval en creëert de
mogelijkheid om via communicatie op en om de bakken het afvalgedrag van consumenten positief te
beïnvloeden. Ook worden extra activiteiten door lokale ondernemers georganiseerd om de omgeving
schoon te houden. Iedere locatie is uniek en kent een eigen passende zwerfafvalaanpak.
✓ De zwerfafvalaanpak ‘Flesjes in de bak , zo doen we dat!’ bestaat onder andere uit diverse
maatregelen met betrekking tot extra afvalvoorzieningen. Op het verzoek van de betrokken
bedrijven coördineert NederlandSchoon de uitvoering hiervan in de vier pilotgebieden. In de
pilotgebieden is bij deelnemende bedrijven voor extra afvalvoorzieningen gezorgd in een
aantal testopstellingen. In het pilotgebied Heerenveen zijn alleen de Supporter van Schoonbakken geplaatst. In de andere gebieden zijn op locaties waar plastic flesjes worden verkocht
speciale bakken met het gedragsstimulerende beeldmerk ‘Flesjes in de bak, zo doen we dat!’
geplaatst. Deze bakken zijn veelal samen met de bekende Supporter van Schoon-bakken
geplaatst om ook overig (zwerf)afval tegen te gaan. De flesjesbak en de Supporter van
Schoon-bak worden dan gecombineerd opgesteld in de zogenaamde peper- en zoutopstelling. Dat heeft geleid tot een gecoördineerde verspreiding van meer dan 500
flesjesbakken bij circa 280 deelnemers in de regio’s Zaandam, Rotterdam-Noord, Heerenveen
en Meierijstad in korte tijd. Op basis van verschillende testopstellingen kan worden bepaald
wat de meest effectieve opstelling van de bakken is op een bepaalde locatie. Voor het
inzamelen en de retourlogistiek zijn aanvullend praktische maatregelen genomen. Het afval
uit de Supporter van Schoon-bakken wordt via de logistieke lijn van het bedrijfsafval
verwerkt. Voor de kleine plastic flesjes die zijn verzameld via de flesjesbakken is een aparte
ophaalstructuur ontwikkeld. In de vier gebieden worden de zakken met plastic flesjes apart
ingezameld en vervolgens gesorteerd en gerecycled in nieuwe plastic producten. Op basis
van monitoringsresultaten zal bepaald worden wat de meest geschikte en economisch
verantwoorde werkwijze is van inzamelen, sorteren en recyclen van de kleine plastic flesjes.

Afbeelding: “peper- en zoutopstelling” afvalbakken
8

Actieplan 2019

✓ Naast extra afvalvoorzieningen wordt het adopteren en het schoon houden van de
omgeving door de lokale ondernemers, gestimuleerd. Allereerst wordt bewustwording
bevorderd over de 25-meter regel die ondernemers wettelijk verplicht om de omgeving
binnen een straal van 25 meter van hun zaak schoon te houden. Afhankelijk van de lokale
omstandigheden kunnen de bedrijven elkaar hierbij ondersteunen. In het private spoor
hebben de gecommitteerde ondernemers het doel om dit op te schalen naar circa 100 meter
rondom de vestiging. NederlandSchoon ondersteunt de ondernemers hierbij en biedt
communicatie en opschoonmiddelen aan om dit doel te verwezenlijken. Zo worden
bijvoorbeeld de door de ondernemers geadopteerde en schoon gehouden gebieden
zichtbaar gemaakt op de digitale plattegrond schoonopdekaart.nl. Daarnaast geven de
deelnemende ondernemers invulling aan gastheerschap tijdens opschoonacties van
vrijwilligers en/of NederlandSchoon en mobiliseren zij andere lokale ondernemers. Voor
extra hulpmiddelen ten behoeve van opschoonacties kunnen consumenten en bedrijven
terecht in de webshop van NederlandSchoon.

2.2 Activatie, participatie en belonen
De bedrijven die zich hebben gecommitteerd aan deze complete zwerfafvalaanpak waarbij plastic
flesjes een belangrijke rol spelen, zorgen voor extra nationale slagkracht. Zij activeren zelf lokale
vestigingen en franchisenemers hetgeen tevens positief uitstraalt naar omringend bedrijfsleven. De
aanpak is enthousiast ontvangen want meer dan 70% van de benaderde bedrijven en verkooppunten
doet mee. Een doelmatige aanpak van zwerfafval vraagt om een dergelijke integrale en
gebiedsgerichte aanpak. Participatie en samenwerking worden onder andere gestimuleerd door
middel van beloningssystemen. Elke regio kent een eigen, specifieke stimuleringsaanpak waarmee
getest wordt welke elementen het meest effectief zijn en eventueel uitgebreid kunnen worden.
✓ Incentiveprogramma’s belonen goed gedrag van ondernemers en consumenten. In de vier
gebieden dragen lokale campagnes met incentiveprogramma’s, informatie en educatie bij
aan het stimuleren van ondernemers om hun omgeving schoon te houden én flesjes in te
zamelen. Er is getest met een viertal verschillende incentiveprogramma’s gericht op
verschillende doelgroepen. Bij focus op ondernemers, is de beloning ook relevant voor
ondernemers zoals bijvoorbeeld outdoor-reclame posities. Bij focus op
consumentenbeloning wordt gewerkt met bijvoorbeeld lokaal samengestelde goodiebags of
een collectieve beloning voor scholieren in de vorm van outdoor meubilair. Op basis van de
resultaten wordt in 2019 toegewerkt naar een beloningsprogramma dat erop gericht is de
ondernemers te stimuleren zorg te dragen voor een schone omgeving met een voor hen
relevante beloning.

9

Actieplan 2019

✓ Participatie en samenwerking komt tot uiting in verschillende opschoonacties. In de
pilotgebieden hebben in het najaar van 2018 ruim 50 acties plaatsgevonden. Tijdens deze
acties is samengewerkt tussen ondernemers, burgers, (basis)scholen en NederlandSchoon
om de buurt op te schonen. Het bedrijfsprogramma zet in op een pakket maatregelen voor
en door ondernemers. Omdat de samenwerking met gemeenten, (sport)verenigingen en
scholen de resultaten blijken te versterken zal NederlandSchoon dit extra bevorderen en
faciliteren. Een voorbeeld daarvan is de geplande aanpak van de Landelijke Opschoondag
2019, ieder jaar in maart, waarvoor het participatiepakket voor bedrijven reeds is
ontwikkeld. Actieve, commerciële en niet-commerciële, bedrijven die incidenteel of
structureel actief zijn in het opruimen van zwerfafval zijn geïnventariseerd op basis van
netwerken en bestaande kennis. Bedrijven worden actief en gericht benaderd met relevante
tools en zij worden ontzorgd met het participatiepakket.

Afbeelding: Activatieposter Rotterdam-Noord

2.3 Communicatie en organisatie
✓ Uniforme communicatie vergroot de zichtbaarheid en draagt bij aan het effect van de
boodschap. NederlandSchoon heeft voor het private spoor een beeldmerk en merkgids
ontwikkeld waarmee de uiteenlopende communicatiemiddelen een uniforme boodschap
uitdragen. Het beeldmerk ‘Flesjes in de bak, zo doen we dat!’ wordt gebruikt in alle
communicatiemiddelen ter ondersteuning van de lokale inzamelacties van plastic flesjes en
zwerfafvalacties. Het beeldmerk benut positieve gedragsbeïnvloedingstechnieken door zowel
in tekst als in beeld het gewenste gedrag te communiceren. Bij de start van de aanpak in de
vier regio’s is aandacht gegenereerd door middel van lokale communicatiecampagne ’s
bestaande uit outdoor, targeted social media Facebook en Instagram en huis-aan-huisbladen.
Op basis van effecten en monitoring in de verschillende regio’s zal voor 2019 het meest
optimale communicatieplan worden uitgewerkt.

10

Actieplan 2019
✓ Schoonopdekaart.nl heeft als doel om adoptiegebieden inzichtelijk te maken en vormt een
belangrijke basis voor activatie van alle lokale betrokkenen. Op de interactieve online
kaarten voor de pilotgebieden is te zien welke ondernemer, burger of school, welk gebied
geadopteerd heeft. Deze adoptiegebieden worden structureel schoongehouden door
bedrijven, (sport)clubs, scholen en burgers. In de vier pilotregio’s zijn eind 2018 circa 300
gebieden zichtbaar geadopteerd. Ook de locaties van de extra afvalbakken staan op de kaart.
Deze digitale kaarten maken ook inzichtelijk welke gebieden nog geadopteerd kunnen
worden en adoptie wordt hiermee aangemoedigd. Ze bieden een positief podium voor
diegene die in actie zijn gekomen tegen zwerfafval en leveren daarmee inspiratie voor
anderen. Schoonopdekaart.nl zal in 2019 verder worden uitgebreid met betrokken
bedrijfsleven, burgers en maatschappelijke organisaties.

Afbeelding: Schoonopdekaart.nl Rotterdam na 6 weken
✓ De organisatie en coördinatie van het private spoor ligt op verzoek van het bedrijfsleven bij
NederlandSchoon. Vanuit de centrale organisaties/hoofdkantoren van de betrokken
bedrijven worden de ondernemers op de hoogte gebracht van de lokale activiteiten ten
aanzien van de inzameling van plastic flesjes. De retourlogistiek wordt in de vier gebieden
volledig gefaciliteerd voor de betrokken bedrijven en organisaties. Er zijn afspraken gemaakt
met afval- en recyclingbedrijven ten aanzien van het sorteren en recyclen van de plastic
flesjes en andere verpakkingsmaterialen. Evaluatie van de afspraken en de werkwijze van de
retourlogistiek geeft input voor optimalisatie in 2019.
Extra aandacht zal uitgaan naar de onderlinge versterking van resultaten door het
bevorderen van samenwerking tussen gemeenten, bedrijfsleven en maatschappelijke
organisaties. Hiertoe zullen ervaringen en kennis van beide sporen, publiek en privaat, zoveel
mogelijk op elkaar worden aangesloten.

11

Actieplan 2019

2.4 Monitoring
Monitoring is een essentieel onderdeel van het bedrijfsprogramma. Hiermee kunnen de meest
effectieve maatregelen in verschillende omstandigheden, (groot)stedelijke of plattelandsgebieden,
inzichtelijk worden gemaakt. Een voorwaarde om monitoringsgegevens te kunnen vergelijken zijn
relatief vergelijkbare omstandigheden gedurende een jaar. De intensieve aanpak in de vier regio’s
wordt tot het voorjaar 2019 op verschillende wijzen gemeten, waarbij zo goed mogelijk gecorrigeerd
dient te worden voor externe omstandigheden zoals het weer.
Monitoring vindt plaats op zowel beeldkwaliteit als afvalstromen. De beeldkwaliteit wordt
bestudeerd op basis van de methodiek van Rijkswaterstaat waarbij de zwerfafvalsituatie op
willekeurig geselecteerde locaties verdeeld over 20 gebiedstypen frequent wordt gemeten, op basis
van stuks en fractieverdeling. Dit geeft inzicht in het zwerfafval en de flesjes op straat of in het park.
Alle gebiedstypen uit de monitoring van Rijkswaterstaat zijn vertegenwoordigd in de vier gebieden.
De afvalstromen worden bestudeerd door de hoeveelheden gereinigd zwerfafval van de grond en uit
de gemeentelijke afvalbakken (verdeeld over diverse veegwijken) frequent te meten op basis van
gewicht en aantal drankverpakkingen. Met de resultaten van deze metingen wordt bepaald in
hoeverre er zicht is op het bereiken van de reductiedoelstelling, welke maatregelen het meest
effectief zijn in het doelbereik en wat de bredere leereffecten van de aanpak zijn.
In het voorjaar van 2019 zal op basis van de resultaten uit de vier gebieden kunnen worden
geadviseerd op welke wijze het private spoor de meeste bijdrage kan leveren aan de reductie- en
recycledoelstellingen. Monitoring zal onderdeel blijven van de brede zwerfafvalaanpak en een
bijdrage leveren aan continue optimalisering.

Afbeelding: Digitale monitoring

12

Actieplan 2019

2.5 Slim Ontwerp
NederlandSchoon en het Kennisinstituut Duurzaam Verpakken (KIDV) stimuleren in het project Slim
Ontwerp samen innovatieve ontwikkelingen voor slimmer ontwerp en uitgifte van verpakkingen om
zwerfafval te voorkomen. Door in de ontwerpfase van een verpakking al rekening te houden met het
weggooien van de verpakking kan worden bijgedragen aan het verminderen of voorkomen van
zwerfafval. Datzelfde geldt ook voor aandacht besteden aan aanpassingen of het anders aanbieden
van verpakkingen in winkels en horeca. Illustratieve voorbeelden zijn flessen zonder losse dop,
minder snoeppapiertjes of slimme deksels voor to-go koffiebekers.
In het project Slim Ontwerp worden belanghebbenden betrokken en de expertise ingeroepen van
ontwerpers en specialisten op verpakkingsgebied en afvalmanagement. Zowel private als publieke
partijen zijn bij dit groepsontwikkelproces betrokken. Een quickscan en rondetafelgesprekken met
verpakkend bedrijfsleven, retail, horeca, gemeenteambtenaren en consumenten, leveren inzichten
en ingrediënten voor verdere ontwikkelingen. Gezamenlijk worden verpakkingen, gebieden en het
verband met zwerfafval geanalyseerd.
Via design thinking wordt naar innovatieve ideeën toegewerkt. Waarbij wordt gezocht naar de
kansrijke gebieden voor het maken van grote stappen. Uit de ideeën die in dit proces ontstaan
worden twee icoonprojecten verder uitgewerkt in samenwerking met een selectie van bedrijven. De
organisatie van een hackathon met HBO/WO-studenten zal bijdragen aan de verdere uitwerking van
de innovaties. De studenten op het gebied van verpakkingsdesign, gedragsbeïnvloeding en
experience design zullen zich buigen over herontwerp van verpakkingen én herontwerp van het
uitgifteproces. Dit zal output leveren die enerzijds bestaat uit verpakkingsontwerpen geënt op
zwerfafvalpreventie en experience design-concepten voor de gedragsaanpassing ten aanzien van de
uitgifte van zwerfafvalgevoelige materialen. Het traject wordt ondersteund via sociale mediakanalen
en free publicity. Het project loopt tot halverwege 2019.

Afbeelding: Uitnodiging creatieve sessie Nextview Design Thinking Center

13

Actieplan 2019

3. GEMEENTEPROGRAMMA 2019 NEDERLANDSCHOON
Een gemeente zonder zwerfafval is aantrekkelijker voor bewoners, bedrijven en ondernemers. Veel
gemeenten werken samen met inwoners, (sport)verenigingen en bedrijven, er al hard aan om
zwerfafval te verminderen. Het gemeenteprogramma zwerfafval omvat het publieke spoor van
NederlandSchoon. Omdat iedere gemeente uniek is, bestaat het gemeenteprogramma uit een
gebalanceerd aanbod van extra maatregelen die naar behoefte kunnen worden ingezet en tezamen
het meeste resultaat opleveren.
NederlandSchoon biedt gemeenten inspiratie, inzicht en interventies, aanvullend op het bestaande
zwerfafvalbeleid van de gemeente. Het gemeenteprogramma is gebaseerd op vijf pijlers: effectieve
inzet van afvalbakken, slimmer schoonhouden, Schoon Belonen, handhaving en monitoring. Iedere
pijler bestaat uit een viertal modulen waarin verschillende maatregelen en interventies zijn
opgenomen.

Afbeelding: Overzicht 5 pijlers en 20 modulen gemeenteprogramma

Gemeenten kunnen stap voor stap gebruik maken van de modulen rekening houdend met de lokale
omstandigheden en reeds geïmplementeerde maatregelen.

14

Actieplan 2019

Algemene informatie over het gemeenteprogramma is beschikbaar op de site van NederlandSchoon
en wordt actief aangeboden aan beleid en bestuur van gemeenten. De vier gemeenteadviseurs van
NederlandSchoon zijn ingedeeld naar regio en werven landelijk om gemeenten aan te sluiten bij het
gemeenteprogramma zwerfafval. Zij brengen door middel van regionale kennisbijeenkomsten en
diverse on- en offline communicatie het gemeenteprogramma breed onder de aandacht.
In een tiental focusgemeenten worden alle pijlers ingezet inclusief uitgebreide monitoring ter
optimalisering van de resultaten. Modulen kunnen op basis van de verworven kennis verder worden
geëvalueerd en geoptimaliseerd. De gemeenteadviseurs van NederlandSchoon initiëren en activeren,
en zijn het eerste aanspreekpunt voor gemeenten. Ondersteuning op afroep vindt plaats vanuit
verschillende disciplines zoals communicatie, gedragsverandering en onderzoek. Er wordt tussentijds
afgestemd en samengewerkt met specialisten en organisaties, zoals Rijkswaterstaat en de NVRD.
Gemeenten kunnen ook gebruik maken van het kennisprogramma van Rijkswaterstaat, de beide
programma’s versterken elkaar.
Het programma beschikt over preventieve, oplossende, harde én zachte maatregelen.
Burgerparticipatie en samenwerking met (sport)verenigingen, scholen en bedrijfsleven versterken de
resultaten. Op initiatief van de gemeente kan de samenwerking met genoemde partijen verder vorm
krijgen. Het gemeenteprogramma is er daarom op gericht om de gemeente in staat te stellen
gesprekken hierover aan te gaan met alle betrokkenen, gezamenlijke praktijkanalyse te agenderen en
de benodigde materialen te faciliteren.
Gemeenten en stakeholders worden regelmatig geïnformeerd via onder andere een digitale
nieuwsbrief maar ook via andere communicatiekanalen.

3.1 Effectieve inzet afvalbakken
NederlandSchoon biedt in de pijler Effectieve inzet afvalbakken gemeenten een viertal modulen
waarin strategieën voor het optimaliseren van de inzet van afvalbakken worden aangeboden. Deze
methoden dragen aantoonbaar bij aan het verminderen van (zwerf)afval en hebben een positieve
invloed op de bewustwording en gedragsverandering van burgers. Het gemeentelijk beleid ten
aanzien van de inzet van afvalbakken is gebaseerd op lokale omstandigheden omdat verschillende
gebieden om een verschillende aanpak vragen. Op een bedrijventerrein is de afvalsituatie anders dan
in bijvoorbeeld een centrumgebied. Ook op het niveau van de afvalbak zelf zijn er verschillen in
mogelijkheden en effecten. Onder meer locatie, formaat, kleur en communicatie-uiting op de bak,
bepalen de effectiviteit op een bepaalde plek. Door het analyseren van de huidige situatie kunnen
beleidsplannen worden geoptimaliseerd en geëffectueerd. Dat kan leiden tot een significante
afname van zwerfafval (direct oplossend) en draagt bij aan preventie op lange termijn.

15

Actieplan 2019

Afbeelding: Locatie met effectieve lichtgroene afvalbak en signing

✓ In de module Gebiedsadvies optimalisatie afvalvoorzieningen krijgt een gemeente tools om
inzicht in de huidige situatie omtrent afvalvoorzieningen en de zwerfafvalsituatie te
vergroten. Dit inzicht is een noodzakelijk uitgangspunt voor verbetering. Met hulpmiddelen
van NederlandSchoon zoals een schouwformulier en inventarisatielijsten, kunnen gemeenten
eenduidig inzichtelijk maken waar zich problemen aandienen. Ook het afvalgedrag en de
vervuilingsgraad moeten in kaart gebracht worden; dit zijn ook aanknopingspunten om de
beste keuze te maken tussen de interventies. Bij het inzichtelijk maken van de huidige
situatie kan tegelijkertijd de ambitie per focusgebied worden vastgesteld. Op deze
zogenaamde hotspots kan het inzetten van verbeterde of extra afvalvoorzieningen de key to
success zijn. In een gemeente kunnen op verschillende locaties, verschillende soorten
afvalbakken staan. Omwille van effectief gebruik zullen bijvoorbeeld kleurgebruik,
vulopening en signing verschillen. Afvalbakken gericht op snoeproutes worden bijvoorbeeld
vaak op een andere manier geplaatst en bestickerd dan afvalbakken bij een bushalte. En ten
aanzien van kleurgebruik bestaat de mogelijk om de bakken in een gemeente, voor extra
aandacht en effect, lichtgroen te maken. In deze module worden daarom niet alleen
locatietypes onderscheiden maar ook doelen en doelgroepen geïnventariseerd. Gebaseerd
op de inventarisatie kan worden gestart met de optimalisatie van de afvalbakken aan de
hand van een uitgewerkte instructie.

16

Actieplan 2019

✓ De module Zichtbaarheidspakket afvalvoorzieningen sluit naadloos aan bij het
Gebiedsadvies. Als de juiste afvalbakken strategisch ingezet worden in de openbare ruimte,
dan resulteert dat meetbaar in minder zwerfafval. Gemeenten kunnen kennis en materiaal
inschakelen voor een optimale aanpak waarbij goed zichtbare afvalvoorzieningen worden
gecombineerd met effectieve communicatiemiddelen. De bakken en de middelen zijn
ontwikkeld op basis van gedragswetenschappelijke inzichten en bewezen effectiviteit.
NederlandSchoon biedt een compleet pakket aan om de zichtbaarheid op een slimme en
betaalbare manier te vergroten. In het pakket zitten onder andere NederlandSchoon (mini)afvalbakken, stoeptegels met een ‘schoonboodschap’ en stickers met gedragsbeïnvloedende
opdruk.
✓ De gebiedsinventarisatie kan leiden tot inzicht in probleemgebieden waar scholieren
onderweg regelmatig snoepwikkels of drankenverpakkingen op straat achter laten. Voor dit
specifieke probleem is de Snoeproute-aanpak een bewezen oplossing. Diverse gemeenten
zijn hier al zelf mee aan de slag gegaan in samenwerking met supermarkten, winkelcentra en
scholen. NederlandSchoon stelt een pakket aan middelen en maatregelen beschikbaar
gebaseerd op de psychologische beïnvloedingsstrategieën prompting, activatie injunctieve
norm, social modeling en implementatie intentie. Per gemeente kan de uitwerking van de
maatregelen verschillen, terwijl ze wel zijn gebaseerd op dezelfde strategieën. Deze
interventie met een positieve benadering combineert drie maatregelen. Er worden
aansprekende stickers met voorbeeldgedrag op afvalbakken op de route geplakt. Posters bij
de school en de ondernemers bevestigen de aanpak. En borden op de route verwijzen naar
de dichtstbijzijnde afvalbak. Deze aanpak blijkt een direct effect te hebben en ook na langere
tijd blijkt er minder zwerfafval op de route te liggen. Deze module bestaat uit werkbladen en
een tiental items die beschikbaar zijn via de webshop. Daarnaast worden bijeenkomsten
georganiseerd waar de gemeenten, de retailers en de scholen, ervaringen kunnen delen.
✓ Voor de effectieve inzet van afvalbakken rondom evenementen is de Evenementenaanpak
ontwikkeld. Het beleid dat een evenementenorganisatie het terrein achteraf schoon moet
opleveren is verbreed waarbij ook aandacht wordt besteed aan schoonhouden tijdens een
evenement. De gemeente kan zelf als organisator optreden of dit geheel of gedeeltelijk
uitbesteden aan een private partij. Voor alle situaties is een toolkit beschikbaar. Omdat er
evenementen zijn in vele soorten en maten, op open, verspreide of afgesloten terreinen,
betaald of gratis, groot en klein, is de evenementenaanpak breed opgezet. Aan de
organisatorische zijde kan gedacht worden aan het creëren van één aanspreek- en
coördinatiepunt voor alle vergunningen en overige afspraken. Preventief kan ook worden
gestreefd naar zoveel mogelijk papiervrije informatie en reclame-uitingen. Inrichtingen en
voorzieningen hebben een grote invloed op het (zwerf)afvalgedrag. Op de aanlooproutes kan
met bestickerde afvalbakken en borden de toon worden gezet voor een schoon evenement
vanuit het principe “schoon-houdt-schoon”.
Een gemeente kan, gratis of tegen kostprijs, materiaal beschikbaar stellen aan een
evenementenorganisatie zoals afvaleilanden, grijpers, afvalzakken en -ringen, hesjes en
handschoenen. De gemeente bepaalt zelf, eventueel met maatwerkondersteuning, welke
maatregelen het meeste effect zullen opleveren.

17

Actieplan 2019

3.2 Slimmer Schoonhouden
Gemeenten spelen een belangrijke rol in het ondersteunen en motiveren van inwoners en
ondernemers die zich graag inzetten voor een schonere omgeving. NederlandSchoon vat in de pijler
Slimmer Schoonhouden een aantal praktische tools en innovatieve technieken samen waarmee een
gemeente concreet effect kan bereiken. Met deze methoden kan snel ingespeeld worden op het
momentum waarin mensen een bijdrage willen leveren aan een verantwoorde omgang met
(zwerf)afval.

Afbeelding: Gebiedsadoptie: gebied structureel schoonhouden
✓ Het initiatief voor Gebiedsadoptie kan worden genomen door de gemeente, inwoners of
bedrijven. NederlandSchoon biedt een stappenplan waarmee gemeenten kunnen acquireren
onder burgers en bedrijven en een stimulerende relatie met adoptanten kunnen
onderhouden. De gemeente sluit een overeenkomst met een inwoner of groep inwoners
over de adoptie van een welomschreven gebied. Gebiedsadoptie leent zich ook goed voor
samenwerking met scholen of verenigingen. Zij maken een aantal onderhoudsafspraken
waarbij het veelal gaat om het regelmatig uitvoeren van enkele werkzaamheden zoals
zwerfvuil opruimen en afvalbakken schoonmaken. Als dank voor de bijdrage aan de
instandhouding van een fijne woon- en leefomgeving maakt de gemeente gebruik van een of
meer suggesties in het stappenplan zoals dankbrieven of borden in het gebied. Indien
inwoners of bedrijven de gemeente proactief benaderen om een gebied te adopteren kan
het stappenplan voor een vlotte effectuering zorgen. Op schoonopdekaart.nl is in een
oogopslag te zien wie, welk gebied geadopteerd heeft. Deze interactieve online kaarten
maken ook inzichtelijk welke gebieden nog geadopteerd kunnen worden en adoptie wordt
hiermee aangemoedigd. Tegelijkertijd zijn de kaarten een positieve bevestiging voor de
mensen die al actief zijn tegen zwerfafval. Praktische opschoonhulpmiddelen worden
daarnaast via de webshop van NederlandSchoon aangeboden.
18

Actieplan 2019

✓ In de module Afvalbakkenadoptie zijn ervaringen omgezet in een effectief stappenplan voor
gemeenten. Vergelijkbaar met de module Gebiedsadoptie werft de gemeente adoptanten en
sluiten de gemeente en de adoptant samen een overeenkomst over de werkzaamheden.
Hierbij gaat het veelal om het leegmaken en schoonhouden van 1 afvalbak en de directe
omgeving daarvan. Dit kan ook gaan om een ondergrondse container. Gepersonaliseerde
bestickering van afvalbakken of andere stimulerende maatregelen dragen bij aan een
effectieve lange termijn relatie. De gemeente kan via de webshop van NederlandSchoon
praktische opschoonhulpmiddelen verkrijgen en die aan de adoptant ter beschikking stellen.
✓ De module Datagestuurd schoonmaken steekt in op het slim gebruik maken van innovatieve
technieken voor het schoonhouden en verwerken van (zwerf)afval. Door gebruik te maken
van data en dataverzameling, kan de efficiëntie van het schoonmaken en schoonhouden
toenemen. In deze module krijgt de gemeente suggesties om datagestuurd schoonmaken in
te passen in het bestaande beleid. Een voorbeeld is de afvalbak met een sensor die
geautomatiseerd doorgeeft wat het optimale moment is om de bak te legen. Enerzijds
efficiënt ten aanzien van het aantal legingen, anderzijds voorkomt het bijplaatsing en
zwerfafval. Een ander voorbeeld is een afvalbak met ingebouwde pers op zonne-energie
waardoor de capaciteit van de afvalbak vergroot wordt. Vanwege het innovatieve karakter
van deze module speelt ook monitoring een belangrijke rol bij de verdere ontwikkeling.
✓ De kennis in de pijler Slimmer Schoonhouden is ook uitgewerkt in de module
Fastfoodaanpak. Zwerfafval rondom fastfoodrestaurants wordt met een praktijkgerichte
aanpak bestreden. Binnenstedelijke gebieden vragen meestal om een nauwe samenwerking
tussen verschillende fastfoodbedrijven en de gemeente. Op stadsrandlocaties liggen
oplossingen vaak in herinrichting van parkeerterreinen van private partij(en). Op alle locaties
zijn effectieve afvalbakken, ondersteunende communicatie en onderlinge afspraken,
taakverdeling en samenwerking onmisbaar. In de Fastfoodaanpak worden aan de gemeente
twee stappenplannen voor de twee locatietypen met een toegesneden toolkit aangeboden.
Als maatwerk kan een adviseur inrichting openbare ruimte worden geconsulteerd.
NederlandSchoon faciliteert naast de stappenplannen en advisering ook het delen van best
practices tussen gemeenten.

19

Actieplan 2019

3.3 Schoon Belonen
Met Schoon Belonen bewegen gemeenten maatschappelijke organisaties zoals scholen en
(sport)verenigingen om gezamenlijk te denken over – én actief te werken aan - een zwerfafvalvrije
omgeving. Samenwerken aan een schone omgeving en een collectieve beloning dragen bij aan de
directe motivatie, positieve gedragsverandering en het lange termijn effect. De beloning kan een
klein bedrag per ingezamelde eenheid ten behoeve van de school- of verenigingskas zijn. Maar kan
ook in natura worden gegeven door bijvoorbeeld lesmaterialen of speeltoestellen van gerecyclede
materialen. De maatschappelijke betrokkenheid neemt toe door de inzet van Schoon Belonen. De
belangrijkste succesfactoren en uitdagingen van de Schoon Belonen aanpak zijn bekend en de lokale
omstandigheden en de gemeentelijke aanpak vormen de basis voor een effectieve inzet.
Gemeenten die deze aanpak reeds hanteren kunnen uitbreiden naar meer scholen, (sport)clubs of
(scouting)verenigingen. Na het pilotproject Schoon Belonen in 2016-2017 zijn ongeveer 70
gemeenten met de Schoon Belonen aanpak doorgegaan. Gemeenten voor wie de aanpak nieuw is
kunnen met behulp van de toolkit een snelle start maken. Kennisbijeenkomsten zijn een belangrijk
platform waar gemeenten ervaringen kunnen uitwisselen om daarmee hun zwerfafvalaanpak en
gescheiden inzameling te optimaliseren. Gedragspsychologen kunnen worden ingeschakeld voor
maatwerkadvies om het beloningssysteem in een gemeente te optimaliseren. Stakeholders en
deelnemende gemeenten worden regelmatig geïnformeerd en gemotiveerd via een digitale
nieuwsbrief, magazine en social media.

Afbeelding: Schoon Belonen container bij sportclub
✓ Met een bescheiden collectief beloningssysteem kan op grote schaal de achterban van
maatschappelijke organisaties, zoals verenigingen, sportclubs, scouting en scholen worden
geactiveerd. Deze aanpak is vertaald naar een algemene handreiking, de Toolkit Schoon
Belonen. De toolkit bestaat onder andere uit werkbladen, voorbeeldbrieven en
communicatiematerialen. Het doel is om vanuit deze maatschappelijke netwerken
opruimacties uit te voeren die de gemeente ondersteunen om het jaarrond zwerfafvalvrij te
houden. Ook kan er gewerkt worden aan gescheiden inzamelen. Gemeenten werken bij de
Schoon Belonen systematiek vaak effectief samen met afvalverwerkingscollectieven zoals
HVC, Rova, Circulus-Berkel en Saver.

20

Actieplan 2019

✓ Voor basisschoolleerlingen en kinderen op de buitenschoolse opvang zijn lesmaterialen
beschikbaar, ondersteund met informatie voor leerkrachten, begeleiders of gastdocenten.
Kernwoorden voor deze materialen zijn educatie, gedragsverandering en bewustwording.
Kinderen zijn geïnteresseerd in afvalscheiding en bereid hun verantwoordelijkheid te nemen.
Regelmatige opschoonacties rondom de school leveren positieve resultaten en waardering
op. In de Schoon Belonen aanpak zitten de tools om ze te faciliteren, te inspireren en te
belonen.
✓ Voor het voortgezet onderwijs is het Schoon Challenge-programma ontwikkeld. Deze
specifieke doelgroep middelbare scholieren worden uitgedaagd om deel uit te maken van de
oplossing om zwerfafval tegen te gaan. Jongeren, onder invloed van het puberbrein, leveren
gemiddeld genomen een flinke bijdrage aan zwerfafval. Daarom is een educatieve en actieve
zwerfafvalaanpak ontwikkeld waarmee een middelbare school haar leerlingen inspireert en
motiveert een oplossing te bedenken. Leerlingen maken zelf deel uit van die oplossing door
middel van een verandering in hun (weggooi)gedrag en hun kijk daarop. De aanpak is een
combinatie van lessen, opschoonacties en beloning. Los van intrinsieke motivatie kan een
collectieve beloning in eerste instantie de trigger vormen voor leerlingen om de schouders
eronder te zetten. Bij een dergelijk incentive kan gedacht worden aan een (plaatselijk) goed
doel of een upgrade in de school. In een projectweek of schoolbreed kan er besloten worden
dat bewust omgaan met afval de norm is. Eventueel uitgebreid met gastlessen of een
excursie aan een afvalverwerkingsbedrijf.
✓ Supporter van Schoon Opschoonacties zijn een wezenlijk onderdeel van Schoon Belonen. Pas
na effectieve opschoonacties zal er beloond worden. Het Supporter van Schoon platform is
een basisactiviteit van NederlandSchoon en biedt daarmee ook de gelegenheid voor
communicatie, promotie en motivatie rondom lokale opschoonacties. Communicatie en
waardering door lokale kranten of het delen via een digitaal platform kan ervaren worden als
een beloning en zet aan tot positief gedrag. In de Schoon Belonen aanpak worden lokale
opschoonacties ondersteund met opschoonmaterialen via de webshop. En wordt
samenwerking gestimuleerd, zoals bijvoorbeeld met een toolkit voor een Schone
Avond4Daagse.

21

Actieplan 2019

3.4 Handhaving
In iedere gemeente speelt naast de implementatie van het afvalbeleid ook handhaving een
belangrijke rol. De pijler Handhaving hanteert het uitgangspunt dat communicatie wordt ingezet om
normen en verantwoordelijkheden te delen. Vervolgens kan er geadviseerd worden ten behoeve van
preventie en beleid. Zo blijkt dat door gerichte ondersteuning op de toepassing en de handhaving
van de 25-meter regel, horeca- en winkelgebieden meetbaar schoner worden. De inzet van
buitengewoon opsporingsambtenaren (BOA's) kan een belangrijke bijdrage zijn richting de gewenste
gedragsbeïnvloeding. Tot slot kunnen feitelijke overtredingen beboet worden.
Met als doel om de bewustwording rondom zwerfafval bij alle lokaal betrokken partijen, zoals
ondernemers, beleidsmedewerkers, handhavers en bewoners, te verhogen, biedt NederlandSchoon
in deze pijler aan gemeenten 4 handhavingsstrategieën.

Afbeelding: Inzet handhaver

✓ De 25-meter regel gebiedt ondernemers de omgeving binnen een straal van 25 meter van
hun zaak schoon te houden. Maar het is voor handhavers lastig te bepalen waar het ene
gebied ophoudt en het volgende begint. Dus worden alle ondernemers in één gebied
aangesproken. Uit onderzoek blijkt de 25-meter regel relatief onbekend te zijn bij
ondernemers en bovendien wordt deze op weinig plekken actief gehandhaafd.
In deze module biedt NederlandSchoon aan de gemeente een toolkit om de 25-meter regel
zichtbaar te maken in de openbare ruimte en handhaving onder de aandacht te brengen. Dat
kan onder andere door het organiseren van ondernemersbijeenkomsten en het vastleggen
van de adoptiegebieden op schoonopdekaart.nl. Schoon gedrag wordt online en binnen de
gemeente gestimuleerd door middel van banners, artikelen, Supporter van Schoon
portretten, posters en borden.
✓ Aandacht voor Zwerfafval in de openbare ruimte wordt zichtbaar gemaakt aan het publiek
op straat. Gemeenten kunnen gebruik maken van informatie om winkelend publiek op een
positieve manier te wijzen op de mogelijkheden om afval in een afvalbak te gooien of bij zich
te houden. Zo worden op aangewezen locaties schoonhosts op straat ingezet die het goede
voorbeeld geven, voorbijgangers aanspreken en ook goed gedrag kunnen belonen. Door het
gewenste gedrag te bevestigen wordt een bijdrage geleverd aan positieve
gedragsbeïnvloeding.
22

Actieplan 2019
✓ Om bijplaatsing van afval en illegale stort aan te pakken biedt NederlandSchoon een
praktische handreiking voor gemeenten aan, afgestemd met NVRD en Rijkswaterstaat. Het
eerste deel van de handreiking bestaat uit een stappenplan waarbij onder andere
inventarisatie van hotspots en duidelijke instructies aan de orde komen. Het tweede deel
betreft mogelijke gedragsinterventies die kunnen worden geïmplementeerd als oplossing
voor de meer structurele probleemcontainers. De handreiking is opgebouwd als een
beslisboom waardoor gemeenten snel de kernpunten en de handhavingscomponenten
kunnen zien.
NederlandSchoon zal gemeenten tevens verwijzen naar het succesvolle toepassingstraject
van Rijkswaterstaat waarin gemeenten tijdens een bijeenkomst gerichte informatie krijgen
over de aanpak van bijplaatsingen. Zo kan er bijvoorbeeld worden getoetst of de instructies
die een gemeente over bijplaatsingen geeft niet te ingewikkeld zijn. Oplossingen kunnen dan
gevonden worden in uitleg door buurtcoaches. De communicatie moet goed afgestemd zijn
op de verschillende doelgroepen: niet teveel tekst, in de juiste taal en visueel ondersteund
met het gewenste gedrag. Ook in de omgang met weerstand is effectieve
communicatie(training) van groot belang.
Tot slot is het inzetten van cameratoezicht een manier om tot verbetering ten aanzien van
bijplaatsing te komen. Projecten met cameratoezicht zijn veelal nog in een pilot-fase.
NederlandSchoon zal gemeenten met ervaring met (flexibel of mobiel) cameratoezicht
koppelen aan gemeenten die geïnteresseerd zijn in de mogelijkheden.
✓ Handhaving behoeft Effectieve communicatie op alle fronten, zowel voorafgaand aan de
handhaving als tijdens het handhavingsproces in de praktijk. Alhoewel een schone omgeving
door de grote meerderheid geprefereerd wordt is het niet vanzelfsprekend dat mensen
schoon gedrag gaan vertonen als erom wordt gevraagd door gemeente of handhaver. Indien
de gemeente besluit extra in te zetten op handhaving is het zinvol, vanwege de preventieve
werking, om dit breed binnen de gemeente bekend te maken. NederlandSchoon biedt
daarvoor communicatiematerialen zoals stickers, infographics, foldermateriaal, posters en
verkeersborden. Schoon gedrag wordt ook online gestimuleerd via banners, artikelen,
Supporter van Schoon portretten en beeldmateriaal.
In de praktijk van het handhavingsproces krijgen handhavers te maken met de weerstand die
gepaard gaat met de gevraagde gedragsverandering. Weerstand is een intense, deels
irrationele, emotie. Het blokkeert de gewenste gedragsverandering en dient zodanig
doorbroken te worden dat er ruimte ontstaat het gedrag toch (blijvend) aan te passen. Het
doorbreken van weerstand is mogelijk middels effectieve communicatie.
Communicatietechnieken die kunnen worden toegepast zijn onder andere het rechtstreeks
benoemen en erkennen van de weerstand en draagvlak te creëren. NederlandSchoon biedt
ondersteuning en advies waardoor handhaving in de praktijk wordt geoptimaliseerd.

23

Actieplan 2019

3.5 Monitoring
Om het effect van de zwerfafvalaanpak in de gemeenten te bepalen is onderzoek noodzakelijk. In het
gemeenteprogramma wordt een pakket aan monitoringsactiviteiten aangeboden.
Er wordt niet alleen gemeten op gerichte effecten van specifieke interventies maar ook op algemeen
gemeentelijke trends. Positieve resultaten zijn stimulerend om een aanpak voort te zetten. Mindere
resultaten geven input voor verbetering van de maatregel in bepaalde lokale omstandigheden. Doel
van alle maatregelen is een meetbaar en zichtbaar effect op weg naar schone gemeenten in een
schoon Nederland. De Basis, Plus en Effect monitoring worden beschreven in een handboek
waarmee gemeenten worden geïnformeerd over de (keuze)mogelijkheden van monitoring en tegelijk
handvatten te geven waarmee monitoringsresultaten kunnen worden omgezet naar beleid. De
resultaten van de monitoring zullen worden ingevoerd in een database waarmee gemeenten via een
persoonlijk dashboard hun eigen resultaten kunnen vergelijken met die van andere gemeenten.

Afbeelding: Digitaal Scorebord Schone Winkelgebieden

✓ Monitoring Basis & Plus. Als een gemeente aan de zwerfafvalaanpak meedoet dan start het
met de basismonitoring. Dit betekent dat er met behulp van een vragenlijst facts & figures
worden geïnventariseerd over het zwerfafval beleid van de gemeenten en de gekozen
interventie(s). Daarnaast wordt er ieder kwartaal een beperkte set zwerfafvalmetingen
uitgevoerd. De basis monitoring gaat uit van de gemeentelijke situatie en geeft een globaal
totaalbeeld van het niveau van zwerfafval in de gemeente en wat er in de gemeente gebeurt
tegen zwerfafval. De plus monitoring is een set aan monitoringmethoden die een gemeente
kan toevoegen aan haar basis monitoring om een meer gedetailleerd inzicht te krijgen van de
situatie. Gemeenten worden op basis van hun beleid en doelstellingen geadviseerd bij het
kiezen van meetmethode, meet locaties en frequenties.

24

Actieplan 2019

✓ Gemeenten kunnen met effectmetingen nauwkeuriger inzicht krijgen in de effecten van de
gekozen interventies/modulen. Een effectmeting richt zich op een specifieke locatie en de
verandering die hier plaatsvindt door het toepassen van een interventie. De effectmeting is
daarmee traditioneel een voor- en nameting, maar kan ook een lange termijn effect
bevatten. Voor het adviseren rondom effectmetingen zal geput worden uit de methoden en
technieken uit de plus monitoring.

✓ De Winkelgebied Scan is een monitoringsonderdeel van de Schoonste Winkelgebied
Verkiezing. Gemeenten kunnen winkelgebieden opgeven voor deelname aan de verkiezing
en krijgen door middel van de metingen inzicht in de score van deze winkelgebieden op
diverse beleving, beheer en inrichting elementen. Deelnemende ondernemers, gemeenten,
vastgoed- of gebiedsbeheerders die meedoen aan de verkiezing vergroten daardoor hun
inzicht in hoe het winkelgebied scoort op schoon, heel, veilig én gezellig. De verzamelde
kennis over hoe het winkelgebied scoort ten opzichte van andere winkelgebieden en hoe
bezoekers het gebied ervaren, levert input voor verbeteringen. Op de titel 'Schoonste
Winkelgebied van Nederland' volgt gratis, positieve publiciteit.
Aan de Schoonste Winkelgebied Verkiezing deden in 2018 581 winkelgebieden in 125
gemeenten mee. De gemiddelde schoonscore staat voor het eerst sinds de start van de
verkiezing in 2012 boven de 7 en laat daarmee een stijgende lijn zien.
Resultaten van deze scan worden jaarlijkse weergegeven op het Scorebord Schone
Winkelgebieden, een online openbaar dashboard waarmee partijen zelf selecties kunnen
maken en gebieden in de eigen gemeente of elders in het land, kunnen vergelijken. Op het
Scorebord Schone Winkelgebieden staan onder andere de kenmerken van de
winkelgebieden, de subjectieve en objectieve schoonscores en informatie over
bezoekersbeleving en beïnvloedende factoren. Ook is inzichtelijk hoe winkelgebieden scoren
op beheer en inrichtingselementen. Deze gegevens kan een gemeente gebruiken om de
juiste keuzes in beleid en interventies te maken als onderdeel van een brede
zwerfafvalaanpak.

✓ De Benchmark Schoon is een product van de NVRD. Gemeenten die deelnemen aan de
Benchmark Schoon vullen diverse gegevens in over beleid, beheer en kosten, en kunnen deze
resultaten in diverse kennis sessie vergelijken/benchmarken met andere deelnemers aan de
benchmark. Voor gemeenten is het essentieel om een goed inzicht te hebben in de
prestaties, inzet en kosten van het beheer en onderhoud van de openbare ruimte. Daarbij is
vergelijking van de eigen prestatie aan die van andere gemeenten vaak verhelderd. Het leidt
tot aanscherping van ambities en effectievere inzet van tijd, geld en andere middelen.

25

Actieplan 2019

4. BASISPROGRAMMA NEDERLANDSCHOON
Voorafgaand aan de uitvoering van de activiteiten zoals in het bedrijfsprogramma en het
gemeenteprogramma zijn beschreven, is een pakket aan basisactiviteiten een voorwaarde. Het gaat
om activiteiten die het fundament vormen van NederlandSchoon en een duidelijke toegevoegde
waarde hebben in de brede (zwerf)afvalaanpak. Deze activiteiten op het gebied van kennis en
activatie zijn onderverdeeld in de Supporter van Schoon community, het digitale kennisplatform,
educatie en basismonitoring. NederlandSchoon draagt op basis van de financiering van het
verpakkend bedrijfsleven zorg voor de kwaliteit en de continuïteit van deze basisactiviteiten.
Communicatie en kennisdeling via websites, LinkedIn en social media kanalen, en materialen zoals
onderwijspakketten, zijn voor iedereen beschikbaar en (online) toegankelijk. Door dit continue en
laagdrempelige aanbod kunnen mensen in alle leeftijdscategorieën gemakkelijk aanhaken op weg
naar een schoner Nederland.
Op de website nederlandschoon.nl worden tussentijdse nieuwsfeiten en resultaten weergegeven. Via
deze site komen ook consumenten, bedrijven en gemeenten binnen waarna zij gericht kunnen
doorklikken naar voor de doelgroep relevante onderwerpen.

4.1 Participatie & community: SupportervanSchoon.nl
Personen, bedrijven en organisaties die zich als Supporter van Schoon aanmelden, zetten zich
zichtbaar in voor een schonere omgeving. Eind 2018 gaat de teller van aangemelde Supporters van
Schoon richting een kwart miljoen. Het platform Supporter van Schoon enthousiasmeert en verenigt
mensen om gezamenlijk in beweging te komen omdat samenwerking succesvol bijdraagt aan een
schone leefomgeving. Het platform stimuleert op veel verschillende manieren waarbij de
zichtbaarheid van activiteiten een rode draad vormt.

Afbeelding: Landelijke Opschoondag

26

Actieplan 2019

De psychologische beïnvloedingsstrategieën van Cialdini worden effectief ingezet binnen het
Supporter van Schoon platform. Aan het wederkerigheidsprincipe is invulling gegeven door het
aanmelden van een opschoonactie te koppelen aan het ontvangen en benutten van
opschoonmaterialen.
Zodra een Supporter van Schoon zich heeft gecommitteerd door aanmelding, zal de menselijke
behoefte aan consistentie eraan bijdragen dat het gewenste schone gedrag ook wordt voortgezet. De
Supporter van Schoon portretten geven mede invulling aan het overtuigingsprincipe van sociale
bewijskracht. De sympathieke verhalen en aansprekende portretten dragen eraan bij anderen te
motiveren. Het laat zien wat vergelijkbare mensen in vergelijkbare situaties doen.
Zichtbaarheid, zien dat andere mensen ook actief zijn en verantwoord omgaan met (zwerf)afval,
stimuleert en zet aan tot positief gedrag. Het platform inspireert mensen nieuwe activiteiten te
initiëren en motiveert tot het overnemen van de aangetoonde successen van anderen. Een bijzonder
voorbeeld is het toegenomen aantal mensen dat hun hond traint om zwerfafval te zoeken; van een
initiële enthousiasteling zijn er nu meerdere actievelingen en trainingsvideo’s op het platform.
Waardering voor de Supporters van Schoon wordt uitgedragen via de website, supportersportretten
en een ‘speldjesregen’ voor actieve vrijwilligers gekoppeld aan de Nationale Vrijwilligersdag.
De communicatiekracht van Supporter van Schoon wordt versterkt door eenduidige aanstekelijke
uitingen en voorzieningen in de openbare ruimte, zoals de Supporter van Schoon stoeptegel met
motiverende tekst of opvallende afvalbakken. Lokale Supporter van Schoon initiatieven worden
ondersteund door het digitale platform. Via de webshop worden tevens opruimmaterialen en
communicatiemiddelen aan Supporters van Schoon beschikbaar gesteld.

Afbeelding: Supporter van Schoon stoeptegel

De Landelijke Opschoondag is een succesvol moment van de Supporter van Schoon community met
in 2018 133.000 geregistreerde deelnemers. Honderden scholen, vestigingen van buitenschoolse
opvang en kinderdagverblijven doen actief mee aan de Landelijke Opschoondag. Het is ook het
moment voor nieuwe initiatieven van burgers die veelal in groepsverband opschoonacties opzetten.
NederlandSchoon creëert met intensieve communicatie aandacht voor de Landelijke Opschoondag
en stimuleert deelname door het gevoel van gezamenlijke participatie uit te dragen. Het is al jaren
een aanstekelijk evenement waar veel mensen voor geënthousiasmeerd kunnen worden.
27

Actieplan 2019

Aandacht voor de Landelijke Opschoondag is tevens aandacht voor een schone omgeving, waarbij
het voorkomen van zwerfafval het uiteindelijke doel is. Deelname aan de Landelijke Opschoondag is
voor een deel van de doelgroep een opstap naar een meer structurele bijdrage aan de brede
zwerfafvalaanpak. Als vervolg op de eenmalige actiedag worden bijvoorbeeld gebieden geadopteerd
die daarna op reguliere basis schoon worden gehouden door de adoptanten. Deze mensen worden
door NederlandSchoon ondersteund met (opschoon)materialen en zijn de ambassadeurs waardoor
de Supporter van Schoon beweging blijft uitbreiden.
NederlandSchoon heeft een rol bij meerdere evenementen met een duidelijke schooncomponent die
jaarlijks plaatsvinden. Deze activatiemomenten leiden, net als de Landelijke Opschoondag, tot een
toename van Supporters van Schoon die op termijn ook een meer structurele bijdrage kunnen gaan
leveren. Voorafgaand aan en tijdens een event kan een grote doelgroep in een keer efficiënt worden
aangesproken en worden gemotiveerd Supporter van Schoon te worden.
Wanneer een event succesvol zwerfafvalvrij wordt afgesloten en het initiatief haar toegevoegde
waarde heeft bewezen, kan de uitvoering van een volgende editie veelal worden overgenomen door
derden. De rol van NederlandSchoon kan dan wijzigen van initiator en aanjager in ondersteuner.
NederlandSchoon biedt daarbij samenwerking onder andere op het gebied van communicatie,
kennis en monitoring. In de afgelopen jaren heeft NederlandSchoon de rol van initiator of
ondersteuner op zich genomen bij events zoals Keep-it-Clean-Day, Beach Cleanup, World Cleanup
Day, Schoonste Stranden Verkiezing, Schoonste Winkelgebieden Verkiezing, Nieuwjaarsvegen,
Schone fietstocht Limburgs Mooiste en de Zwarte Cross. Deze evenementen dragen bij aan de
bewustwording en positieve gedragsverandering ten aanzien van voorkomen en opruimen van
zwerfafval.
Het fundament van de Supporter van Schoon beweging is supportervanschoon.nl en online
communicatie.

28

Actieplan 2019

De Supporter van Schoon website levert goede bezoekresultaten op, in zowel aantal pagina’s bezoek
als in tijd op de website. Het vraagt inzet en online mediakennis om bezoek verder te laten
toenemen. De organische vindbaarheid van de website wordt gemonitord en bevorderd. De site
realiseert engagement van burgers door een combinatie van kennis en gevoel aan te bieden. Op de
kennispagina’s wordt aan burgers op een begrijpelijke wijze informatie gegeven. Ook worden
mensen gestimuleerd om, met makkelijk toe te passen suggesties, zelf op te ruimen en geen
zwerfafval te veroorzaken. Video en interactiemogelijkheden bevorderen de aandacht en
betrokkenheid. Social media kanalen zoals Facebook, Twitter, Instagram, worden actief beheerd.
Supporter van Schoon staat dichtbij Nederlanders door toetsing en optimalisatie van de social brand
strategie. Het platform wordt verder uitgebreid met een digitale kaart waarop ambassadeurs en hun
activiteiten zichtbaar zijn, door bestaande databases, netwerken en aanvullende informatie vanuit
gemeenten te combineren. Niet alleen eenmalig acties maar ook bijvoorbeeld geadopteerde
gebieden worden dan lokaal zichtbaar gemaakt.

4.2 Kennisplatform voor de aanpak van zwerfafval
De digitale kenniswijzerzwerfafval.nl is voor iedereen toegankelijk. Primaire doelgroep is de
gemeente, secundaire doelgroepen zijn organisaties, journalisten en consumenten.
Het aanbod sluit zoveel mogelijk aan bij de zwerfafvalproblematiek van gemeenten. Daarom is er een
zoekfunctie die de problematiek, bijvoorbeeld afvalscheiding, gedragsbeïnvloeding of reinigen,
combineert met een focusgebied, bijvoorbeeld, bedrijventerreinen of woonwijken. Via
themapagina’s vindt de bezoeker gemakkelijk informatie en rapporten en een aantal inspirerende
cases die laten zien hoe het werkt in de praktijk. De huidige thema’s zijn: bijplaatsingen, educatie,
evenementen, handhaving 25-meter regel, markten, opschoonacties, Schoon Belonen, slimmer
schoonhouden, snoeproutes, winkelgebieden, zichtbaarheid in de openbare ruimte en zwerfafvalvrij
onderweg.
De Kenniswijzer Zwerfafval deelt inzichten en ervaringen rondom de aanpak van zwerfafval. Het
platform wordt relevant gemaakt vóór gemeenten en dóór gemeenten. Gemeenten worden
gestimuleerd hun ervaringen met een succesvolle zwerfafvalaanpak te delen. De best practices zijn
op de website te vinden onder andere onder de noemer beleidsplannen. Deze documenten leveren
een waardevolle bijdrage aan de zwerfafvalaanpak van andere gemeenten. Ook kunnen gemeenten
gemakkelijker de juiste adviseur vinden doordat deze zichtbaar worden gemaakt op
kenniswijzerzwerfafval.nl.
In de eerste 10 maanden van 2018 is kenniswijzerzwerfafval.nl ruim 8000 maal geraadpleegd.
NederlandSchoon zet zich samen met Rijkswaterstaat en de NVRD continu in om op dit
kennisplatform de meest actuele, relevante, onderbouwde informatie beschikbaar te stellen. De
vindbaarheid van de site en de kennisdocumenten wordt continu geëvalueerd en geoptimaliseerd.
De ruim 600 documenten bevatten uiteenlopende toolkits, afvinklijsten en voorbeeldbeleidsplannen. Indien kennislacunes zichtbaar worden, kan een plan van aanpak worden gemaakt
hoe hierin kan worden voorzien.

29

Actieplan 2019

Ook wordt op kenniswijzerzwerfafval.nl internationale kennis gedeeld doordat NederlandSchoon
deelneemt in het Clean Europe Network. Het congres Het Rendement van Schoon is het moment
waarop NederlandSchoon met haar partners ervoor zorgt dat alle (inter)nationale kennis en
innovaties samen komen.

Afbeelding: Kennisuitwisseling Congres Het Rendement van Schoon, Jaarbeurs Utrecht

4.3 Onderwijsprogramma Jeugd
Aan de basis van zwerfafvalvermindering staat educatie voor kinderen en jongeren. Om te voorzien
in deze voorwaarde biedt NederlandSchoon toegesneden lesmateriaal en ondersteuning voor
scholen. Doel is om zoveel mogelijk kinderen van jongs af aan te stimuleren zorgvuldig met
(zwerf)afval om te gaan via lessen en andere aansprekende middelen zoals muziek en games.
De website aandeslagmetafval.nl is gratis voor iedereen toegankelijk. Op dit educatieve platform
kunnen leerkrachten in het primair onderwijs en docenten binnen het voortgezet onderwijs terecht
voor gratis lesmaterialen. Het materiaal van NederlandSchoon wordt ontwikkeld in samenwerking
met een professionele onderwijspartij waardoor het geheel aansluit bij de kerndoelen van het
onderwijs. Het gaat om complete lessen met handleidingen, werkbladen en (digitale) opdrachten.
Voor het primair onderwijs is sinds september 2018 een afvalkoffer met educatieve inhoud
beschikbaar waarvan in enkele maanden meer dan 250 exemplaren zijn besteld.
Aanvullend op de lessen biedt NederlandSchoon educatieve producten om spelenderwijs meer te
leren over (zwerf)afval, zoals een zwerfafvalfanfare, een zwerfafvallied en een zwerfafvalquiz.
Diverse activiteiten en spellen zijn zowel digitaal als niet-digitaal te gebruiken.
Ook voor buitenschoolse opvangorganisaties (bso’s) en Natuur- en Milieueducatiecentra (NME’s)
biedt de website relevante educatieve middelen met het thema zwerfafval voorkomen en afval
recyclen. De NME’s kunnen de materialen personaliseren. De afvalkoffer speciaal voor de bso’s is
gevuld met aansprekende (knutsel)opdrachten, puzzels, spelletjes en opschoontips die kinderen
bewust maken van (zwerf)afval. Van de bso-afvalkoffer zijn in 2018 al bijna 1000 exemplaren in
gebruik genomen.

30

Actieplan 2019

Kinderen en jongeren vinden op aandeslagmetafval.nl inspiratie en informatie voor een spreekbeurt
of werkstuk. De site wordt geraadpleegd door zo’n 32.000 bezoekers per jaar. Materialen in pdfvorm zijn bijna 15.000 maal gedownload (in 2017).
Inhoudelijk lesmateriaal wordt verder ontwikkeld en geactualiseerd. Nieuwe inzichten over
bijvoorbeeld de mogelijkheden tot recycling en duurzaamheid worden bijgehouden en toegevoegd.
Er wordt aangesloten bij de digitale ontwikkelingen, vooral voor deze doelgroep van belang. De site
en de materialen worden stelselmatig onder de aandacht gebracht door inzet van verschillende
communicatiekanalen, zoals vakmedia voor leerkrachten, Natuur- en Milieueducatiecentra en social
media. Ook deelname aan de tweejaarlijkse Nationale Onderwijs Tentoonstelling, die bijna door alle
6000 basisscholen wordt bezocht, is gebleken een goed communicatiemoment te zijn dat tevens
leidt tot nieuwe Supporters van Schoon. Onder scholen en bso’s wordt de deelname aan de
Landelijke Opschoondag actief gestimuleerd, met als resultaat dat in 2018 zo’n 800 basisscholen en
400 bso-locaties meededen.
NederlandSchoon werkt aan samenwerking met organisaties waar grote groepen kinderen samen
komen. Zo deed de landelijke kinderopvangorganisatie Partou mee met de Landelijke Opschoondag
en zet bijvoorbeeld kinderopvang Humanitas, eveneens een landelijke organisatie, op 250 van haar
vestigingen de afvalkoffer voor buitenschoolse opvang in. Deze organisaties hechten groot belang
aan duurzaamheid, het bewust omgaan met afval en het zorgen voor een schone omgeving.
NederlandSchoon spant zich in vergelijkbare samenwerkingsconcepten op te zetten waardoor zoveel
mogelijk jongeren meeprofiteren van zwerfafvaleducatie.

Afbeelding: Lesmaterialen in de afvalkoffer

31

Actieplan 2019

4.4 Basismonitoring
Basismonitoring is een integraal onderdeel van de aanpak van NederlandSchoon. Het omvat
kwantitatief en kwalitatief onderzoek naar de effecten van een aanpak of interventie en het
monitoren van (zwerf)afvalsituaties.
De basismonitoring van NederlandSchoon bestaat uit een aantal doorlopende onderzoeken en
trajecten. Gedurende het jaar wordt door middel van panelonderzoek de schoonbeleving in
Nederland gepeild in combinatie met de mening van Nederlanders ten aanzien van diverse
elementen van schoon en gedrag. Hoe schoon ervaren zij Nederland, welk belang hechten zij
daaraan, wie is ervoor verantwoordelijk en wat is de eigen bijdrage? De resultaten geven aan dat
ruim 80% van de Nederlanders persoonlijk belang hecht aan een schone buurt. Meer Nederlanders
dan in voorgaande jaren geven aan bereid te zijn om in de toekomst te helpen bij een
zwerfafvalopruimactie (40%) en/of willen helpen zo’n actie (mede) te organiseren (23%).
Met de jaarlijkse Inventarisatie Zwerfafvalaanpak Gemeenten wordt onder alle gemeenten gepeild
hoe het zwerfafvalbeleid in Nederland is georganiseerd. Hierdoor wordt tevens inzicht verkregen in
de behoefte bij gemeenten aan informatie en ondersteuning waarop NederlandSchoon haar aanbod
optimaal kan afstemmen.
Naast deze doorlopende onderzoeken is NederlandSchoon ook betrokken bij andere
monitoringtrajecten waarin zij meewerkt en kennis deelt.
De Schoonste Stranden Verkiezing is in 2003 opgezet door NederlandSchoon en thans overgedragen
aan organisator Strand Nederland. De metingen van de Schoonste Stranden Verkiezing vinden plaats
op basis van de methode en protocollen die door NederlandSchoon zijn opgezet. NederlandSchoon is
hierbij kennispartner en ziet de resultaten van de metingen als belangrijke bron van informatie. Dit
geldt ook voor betrokkenheid bij, en samenwerking met, de door CROW ontwikkelde beeldlatten
zwerfafval om de kwaliteit van de buitenruimte te bepalen. NederlandSchoon is betrokken bij
monitoringstrajecten van Rijkswaterstaat (toepassingstraject meten van beleving en project ‘Meten
is weten’) en CROW (standaard methodiek meten van beleving).

Afbeelding: Meting Schoonste Stranden Verkiezing

32

Actieplan 2019

De gegevens uit de diverse monitoringstrajecten maken effecten concreet zichtbaar en dienen als
input voor optimalisatie van interventies. Op termijn worden alle data in een database gecombineerd
zodat veilig eenduidige analyses gemaakt kunnen worden die tevens geschikt zijn voor
benchmarking. Monitoring wordt continu geoptimaliseerd door onderzoek naar de mogelijkheden
van big data en nieuwe (onderzoek)technieken.

33

Actieplan 2019

5. NAWOORD
De in dit actieplan beschreven programma’s dragen gezamenlijk bij aan de reductiedoelstelling en
het bevorderen van de gewenste sociale norm voor een (zwerf)afvalvrij Nederland. Het is ook
onderdeel van een 5-jaren toekomststrategie waaraan NederlandSchoon momenteel werkt.
De nadruk van het pakket aan maatregelen en interventies ligt op een brede aanpak van al het
zwerfafval in samenwerking met zoveel mogelijk partijen. NederlandSchoon wil via een integrale en
gebiedsgerichte manier van werken, samen met bedrijfsleven, gemeenten, maatschappelijke
organisaties en burgers, de doelen bereiken.
Bij NederlandSchoon werken daadkrachtige en enthousiaste experts die op een gedreven manier het
werk aanpakken en trots zijn op wat ze doen en bereiken. Alles is erop gericht dat heel Nederland
schoon is en schoon blijft en daarvoor blijven we proactief de samenwerking opzoeken.
Want een schoon Nederland, dat doen we samen.

34