Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

35 334

Problematiek rondom stikstof en PFAS

33 576

Natuurbeleid

Nr. 144

BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN
VOEDSELKWALITEIT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 17 mei 2021
Op 15 april 2021 heeft de vaste commissie voor Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit mij verzocht om een reactie te geven op het rapport
«Stikstof en natuurherstel. Onderzoek naar een ecologisch noodzakelijke
reductiedoelstelling van stikstof». Dit rapport is door elf ecologen
opgesteld in opdracht van het Wereld Natuur Fonds (WNF) en gaat in op
de noodzaak om stikstofdepositie terug te dringen vanuit een ecologisch
perspectief.
Algemeen
Ik stel de bijdrage aan het oplossen van de stikstofproblematiek die het
WNF en de auteurs van dit rapport leveren in de vorm van kennis en
advies zeer op prijs. Het stikstofvraagstuk is complex en ondanks dat er
geen twijfel over bestaat dat de stikstofdepositie moet worden teruggebracht om natuur te beschermen en te herstellen, zijn er ook nog lacunes
in kennis die moeten worden opgevuld. Het rapport van het WNF levert
hier een bijdrage aan.
Tempo depositiereductie
In het rapport wordt beschreven op welke wijze stikstof van invloed is op
natuur en wat dit betekent voor de randvoorwaarden waaraan voldaan
moet worden om tot natuurherstel te komen. Daarbij wordt met name
gekeken naar de prioritaire en zeer stikstofgevoelige habitattypen (deze
vormen circa 30% van het totale areaal aan stikstofgevoelige habitats)
waarvoor weinig tot geen mogelijkheden bestaan voor mitigerende
maatregelen. Voor deze habitattypen is depositiereductie dus bepalend
voor de mogelijkheden voor natuurbehoud en het mogelijk maken van
herstel (het realiseren van instandhoudingsdoelstellingen). De snelheid
van de afname van de depositie zou volgens de onderzoekers, op basis
van de staat waarin de natuur verkeert, zo hoog mogelijk moeten zijn. Om
de risico’s op verdere natuurschade en verlies van biodiversiteit te

kst-35334-144
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 334, nr. 144

1

beperken, zou de depositie op ten minste 75% van de hectaren stikstofgevoelige prioritaire en zeer gevoelige habitattypen zo snel mogelijk onder
de KDW gebracht moeten worden. Dit is te bereiken met een nationale
emissiereductie van 70% in 2035. Om (uiterlijk in 2050) 100% van het
areaal onder de KDW te krijgen, is een verdere reductie van buitenlandse
emissies noodzakelijk, aldus de onderzoekers. De berekeningen in het
rapport hebben alleen betrekking op benodigde landelijke emissiereducties. De onderzoekers geven aan dat een regionale differentiatie in de
berekeningen mogelijk is, maar dat dit nog een verdere doorrekening
vereist. De onderzoekers benadrukken dat bij dergelijke doorrekeningen
gekeken moet worden naar een combinatie van landelijke en regionale
maatregelen omdat alleen regionale maatregelen ontoereikend zijn voor
het halen van natuurdoelen.
De noodzaak van een snelle depositiereductie is bekend, maar voor het
kwantificeren van het benodigde tempo is ecologische kennis vereist.
Tegen die achtergrond valt op het eerste gezicht op dat het door de
onderzoekers voorgestelde tempo van depositiereductie niet onderbouwd
wordt met de relatie tussen de omvang van de depositie en de ecologische effecten per habitat. Met andere woorden: wat betekent de omvang
van de depositie voor de kwaliteit van een habitat? Omdat deze ecologische kennis wel van belang is, voert de WUR momenteel onderzoek uit
naar de relatie tussen de mate van overschrijding van de KDW en
natuurkwaliteit. Het rapport van de WUR zal voorzien worden van een
advies door de Taakgroep Ecologische Onderbouwing die door mij is
ingesteld. Het rapport verkeert in de afrondende fase en zal deze maand
aan uw Kamer worden toegestuurd. Omdat zowel in het WNF-rapport als
in het nog op te stellen advies van de Taakgroep de verbinding wordt
gelegd tussen depositiereductie en herstelmaatregelen in relatie tot
natuurdoelen, vind ik het van belang om beide in samenhang met elkaar
in beschouwing te nemen en te bezien hoe de conclusies door zouden
kunnen werken in het stikstofbeleid. Ook zal ik daarbij de uitkomsten
betrekken van de onlangs gepubliceerde Langetermijnverkenning
stikstofproblematiek1 waarin wordt aangegeven dat een generiek
reductieniveau van de emissies oplopend tot 70% nodig is als er geen
specifieke gebiedsmaatregelen worden getroffen. In combinatie met
gebiedsmaatregelen is volgens dit advies een generieke emissiereductie
van ten minste 50% nodig.
Op de langere termijn is het in dit licht relevant dat de kritische depositiewaarden op Europees niveau eind dit jaar herzien zullen worden. De
onderzoekers geven in het WNF-rapport aan dat de herziening van de
KDW’s naar verwachting vooral tot een bijstelling naar beneden zal leiden.
Er zal een traject volgen om te bepalen wat de consequenties van de
herziening op Europees niveau zijn voor de KDW’s van habitats in
Nederland. Ook op basis daarvan kan nieuwe informatie beschikbaar
komen die relevant is voor het inzicht in de opgave per habitat.
Natuurherstelmaatregelen van belang voor realisatie doelen
In het WNF-rapport wordt beschreven dat voor met name droge habitats
(soms forse) depositiereductie randvoorwaardelijk is om natuurherstelmaatregelen effectief in te kunnen zetten. Dit neemt echter niet weg dat
herstelmaatregelen wel noodzakelijk zijn om natuurdoelen te halen, dit
wordt ook door de onderzoekers benadrukt. In natte systemen kunnen
deze direct worden ingezet en deels ook de negatieve effecten van
1

Stikstofruimte voor de toekomst – Langetermijnverkenning stikstofproblematiek: doel,
integraliteit en regie, ABDTOPConsult, maart 2021. Zie https://www.aanpakstikstof.nl/
documenten/rapporten/2021/03/19/langetermijnverkenning-stikstofproblematiek.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 334, nr. 144

2

stikstofemissie mitigeren met gebufferd grondwater. Voor droge habitats
kunnen tijdelijke maatregelen voorkomen dat soorten verdwijnen totdat
de stikstofdepositie voldoende is gedaald om tot structureel herstel te
kunnen komen. Dit benadrukt dus het belang om, ook in afwachting van
het beschikbaar komen van aanvullende kennis, voortvarend door te gaan
met de structurele aanpak stikstof die bestaat uit stikstofbronmaatregelen
om een forse depositiereductie te bewerkstelligen en uit natuurherstelmaatregelen. Met het Programma Natuur wordt dan ook nu al voortvarend gewerkt aan het in gang zetten van relevante maatregelen voor
natuurherstel- en verbetering, dit betreft onder andere hydrologische
maatregelen.
Conclusie
De noodzaak om stevig in te zetten op een forse depositiereductie en in
samenhang daarmee te werken aan natuurherstel is bekend en met de
structurele aanpak stikstof zet het kabinet ook grote stappen hiertoe.
Hoewel deze aanpak leidt tot een depositiereductie in alle gebieden, kan
mogelijk blijken dat in specifieke gebieden het tempo en de omvang van
depositiereductie hoger zou moeten liggen. Ik wil het advies uit het
WNF-rapport hierover graag nader duiden in samenhang met het
onderzoek van de WUR dat op korte termijn zal verschijnen en dat
gevolgd zal worden door een advies van de Taakgroep Ecologische
Onderbouwing. Ik zal uw Kamer hier dan nader over informeren.
De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
C.J. Schouten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 334, nr. 144

3