Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

35 925 VI

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Justitie en Veiligheid (VI) voor het
jaar 2022

Nr. 17

BRIEF VAN DE MINISTER EN STAATSSECRETARIS VAN JUSTITIE
EN VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 27 oktober 2021
1. Inleiding
Hierbij zenden wij uw Kamer de jaarlijkse rapportagebrief over de
Nederlandse aanpak van internationale misdrijven.1 Deze aanpak behelst
sinds jaar en dag zowel een strafrechtelijke als een vreemdelingrechtelijke
component. In deze brief wordt uiteengezet hoe deze aanpak in 2020 is
vormgegeven en welke resultaten de ketenpartners hebben behaald.
Hierbij zijn met name relevant de resultaten van het Landelijk Parket (LP)
van het Openbaar Ministerie (OM) en het Team Internationale Misdrijven
(TIM) van de Nationale Politie, alsook de inzet die in het kader van
artikel 1F van het Vluchtelingenverdrag (hierna Vlv)2 is geleverd door de
Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) en de Dienst Terugkeer en Vertrek
(DT&V). Aangezien de aanpak van internationale misdrijven eveneens een
belangrijke internationale component heeft wordt ook ingegaan op de
internationale samenwerking. Tot slot ontvangt u een overzicht van de
individuele straf- en uitleveringszaken

1

Zoals is toegezegd door de toenmalige Minister van Justitie tijdens het algemeen overleg van
de vaste commissie van Justitie van 5 juni 2007 (Kamerstuk 30 800 VI, nr. 116). De term
internationale misdrijven is een verzamelbegrip voor een aantal zeer ernstige schendingen van
het internationale recht die in Nederland strafbaar zijn gesteld in de Wet internationale
misdrijven. Het gaat om: genocide, oorlogsmisdrijven, misdrijven tegen de menselijkheid,
foltering, gedwongen verdwijningen en het misdrijf agressie.
2
Artikel 1F Vlv bepaalt dat personen niet in aanmerking komen voor bescherming van dit
verdrag wanneer er ernstige redenen zijn om te veronderstellen dat zij zich schuldig hebben
gemaakt aan een misdrijf tegen de vrede, een oorlogsmisdrijf, een misdrijf tegen de menselijkheid, een ernstig niet-politiek misdrijf buiten het land van toevlucht, dan wel handelingen
die in strijd zijn met de doelstellingen en beginselen van de Verenigde Naties. Wanneer
artikel 1F in rechte vaststaat, zijn vreemdelingen in beginsel ook van andere vormen van
rechtmatig verblijf in Nederland uitgesloten.

kst-35925-VI-17
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VI, nr. 17

1

2. Ketenbrede samenwerking
Het (in internationaal verband) bestrijden van straffeloosheid en het
voorkomen dat plegers van internationale misdrijven een veilige haven
vinden in Nederland is en blijft de gemeenschappelijke doelstelling van
alle ketenpartners. Een doelstelling die rotsvast bleef staan in een jaar dat
gekenmerkt werd door de coronacrisis, die ook de ketenpartners in haar
greep heeft gehouden.
Toen in maart 2020 het coronavirus Nederland bereikte, vergde dit van de
ketenpartners het nodige aanpassingsvermogen. Al gauw bleek echter dat
collega’s van de verschillende organisaties elkaar goed weten te vinden,
en voor de verschillende periodieke overleggen werden digitale alternatieven aangeboord. Daardoor heeft de ketenbrede samenwerking ook in
2020 op een efficiënte wijze kunnen plaatsvinden.
In 2020 is een aanvang gemaakt met de versterking van de capaciteit en
expertise van het TIM op basis van het in het regeerakkoord benoemde
extra investering. Deze financiële middelen zijn in 2020 ingezet voor de
tijdelijke inhuur van expertise en voor het uitbreiden van de vaste
formatie van het TIM van 32 fte tot 43 fte. De werving van het nieuwe
personeel heeft grotendeels plaatsgevonden in de tweede helft van 2020.
Naar verwachting komt het TIM in 2021 op de volle sterkte van 43 fte.
Daarmee wordt structureel voorzien in de nodige specialistische- en
opsporingsbevoegde capaciteit.3
3. De vreemdelingrechtelijke aanpak
3.1 Het kader
De kern van het Nederlandse 1F-beleid is dat slachtoffers worden
beschermd en niet de daders. Het gaat bij tegenwerping van artikel 1F Vlv
zonder uitzondering om zeer ernstige misdrijven die buiten Nederland zijn
gepleegd. Het uitgangspunt is dat Nederland geen vluchthaven wil zijn
voor oorlogsmisdadigers en straffeloosheid van plegers van internationale misdrijven wil tegengaan. Handhaving van artikel 1F Vlv is
inherent aan het waarborgen van het maatschappelijk draagvlak voor het
asielbeleid.
De IND werpt een vreemdeling artikel 1F Vlv tegen als er ernstige redenen
zijn om te veronderstellen dat hij of zij weet heeft gehad van de in
artikel 1F Vlv genoemde misdrijven en daar persoonlijk (mede)verantwoordelijk voor kan worden gehouden (zogenoemde knowing and
personal participation).
Voor alle asielzoekers geldt dat de IND een screening uitvoert na de
aanmeldfase van het asielproces. Bij deze screening is er specifieke
aandacht voor signalen die kunnen wijzen op een van de misdrijven
genoemd in artikel 1F Vlv Als er aanwijzingen zijn dat iemand zich
schuldig heeft gemaakt aan een van deze misdrijven wordt een
1F-onderzoek gestart door de Unit 1F. Dit betreft altijd een individuele
beoordeling na uitgebreid juridisch onderzoek. Alleen op basis van
grondige analyse van achtergrond en context en de aannemelijkheid van
ernstige vermoedens dat iemand persoonlijke misdrijven heeft gepleegd
of gefaciliteerd, kan de IND oordelen artikel 1F Vlv op die persoon van
toepassing is. Daarnaast kunnen, voorafgaand, maar ook tijdens de
asielprocedure, bij de IND signalen binnenkomen waaruit 1F-indicaties
3

Ten tijde van de totstandkoming van deze Rapportagebrief is de formatie volgens verwachting
uitgebreid van 32 fte naar 43 fte.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VI, nr. 17

2

naar voren komen (zoals aan de hand van verklaringen van de vreemdeling zelf, tipbrieven van burgers, slachtoffers/getuigen van
1F-misdrijven of meldingen vanuit de vreemdelingenketen), waarna een
1F-onderzoek kan worden gestart. Tot slot kunnen ook reeds verleende
verblijfsvergunningen (asiel en regulier) op grond van artikel 1F Vlv
worden ingetrokken.
Vreemdelingen met een 1F status die geen rechtmatig verblijf hebben,
dienen Nederland in beginsel te verlaten naar hun land van herkomst of
zo nodig naar een ander land. Indien de vreemdeling niet vrijwillig
vertrekt kan gedwongen vertrek aan de orde zijn. Het kan echter
voorkomen dat de terugkeer van een vreemdeling met een 1F-status naar
het land van herkomst ernstig gevaar voor die persoon oplevert (artikel 3
van het EVRM). Dit houdt in dat de betreffende persoon niet wordt
uitgezet, echter op hem rust nog wel de verplichting Nederland te
verlaten. In die gevallen kan worden bezien of vertrek naar een ander land
mogelijk is.
3.2 Vreemdelingrechtelijke cijfers
Cijfers 2020
Onderstaande tabel toont het aantal onderzoeken naar 1F-gedragingen en
de terugkeer van vreemdelingen aan wie 1F is tegengeworpen naar het
land van herkomst of vertrek naar een derde land.
In 2020 zijn 95 onderzoeken uitgevoerd naar vreemdelingen die in
verband kunnen worden gebracht met 1F-gedragingen. Bij twintig
vreemdelingen heeft dit onderzoek geleid tot het tegenwerpen van
artikel 1F Vlv.
Van deze groep is bij ongeveer de helft een artikel 3 EVRM-beletsel voor
terugkeer naar het land van herkomst aangenomen. Verder heeft IND aan
driekwart van de vreemdelingen aan wie artikel 1F Vlv is tegengeworpen
een zwaar inreisverbod dan wel een ongewenstverklaring opgelegd.4
De DT&V had eind 2020 106 1F vreemdelingendossiers in de
werkvoorraad. Voor 67 vreemdelingen gold dat geen gedwongen vertrek
kan plaatsvinden vanwege een risico op schending van artikel 3 EVRM.
Achttien vreemdelingen hebben Nederland – al dan niet gedwongen –
aantoonbaar verlaten.
1F-cijfers IND en DT&V 2020
Totaal aantal onderzoeken naar vreemdelingen i.v.m. artikel 1F bij IND
Artikel 1F tegengeworpen
Artikel 3 EVRM-beletsel
Totaal aantal 1F vreemdelingendossiers bij DT&V
Artikel 3 EVRM-beletsel
Aantoonbaar vertrek uit Nederland

95
20
9
106
67
18

Beoordeling Rwandese asielzaken
In 2008 is besloten om voor alle ingewilligde Rwandese asielaanvragen
opnieuw te bezien of er artikel 1F Vlv indicaties zijn. De aanleiding
hiervoor was het beschikbaar komen van meer gedetailleerde informatie
4

Bij een zwaar inreisverbod mag een vreemdeling meer dan twee jaar niet reizen naar
Nederland, andere landen van de EU en EER, en Zwitserland. De vreemdeling mag evenmin in
deze landen zijn. Vreemdelingen met de nationaliteit van een land van de EU, de EER of
Zwitserland kunnen geen inreisverbod krijgen, maar wel een ongewenstverklaring.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VI, nr. 17

3

over de Rwandese genocide en mogelijke daders. Deze herbeoordeling en
de daaruit voortvloeiende procedures is reeds enkele jaren geleden
afgerond. Uw Kamer is hierover destijds dan ook over geïnformeerd in de
Rapportagebrief Internationale Misdrijven 2015.5
Vanaf 2013 is deze herbeoordeling echter uitgebreid naar personen die
genaturaliseerd zijn tot Nederlander. Sindsdien is artikel 1F Vlv
meermalen tegenworpen. Uw Kamer is onlangs toegezegd over de
voortgang geïnformeerd te worden in deze Rapportagebrief.
In vijf zaken zag de IND geen aanleiding om het Nederlanderschap in te
trekken. In twintig zaken heeft het wel geleid tot een artikel 1F tegenwerping en is de IND overgegaan tot het intrekken van het Nederlanderschap. In vier zaken staat 1F thans in rechte vast. In één zaak vernietigde
de rechtbank het besluit en zag de IND daarna af van intrekking. In de
overige zaken lopen nog bezwaar- of (hoger) beroepsprocedures.
Tenslotte verricht de IND nog naar twee personen onderzoek.
Beoordeling Syrische asielzaken
Tijdens de begrotingsbehandeling in 2017 heeft de toenmalig Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid uw Kamer toegezegd om de IND de
opdracht te geven om, met het oog op het signaleren van potentiele
oorlogsmisdadigers, ingewilligde Syrische asielzaken opnieuw te
beoordelen. Dit is in 2018 gestart en in 2020 afgerond en betrof een
projectmatige herbeoordeling van álle dossiers die aan bepaalde criteria
voldeden. Uw kamer is over de resultaten van deze herbeoordeling reeds
geïnformeerd per brief van 30 juni 2020.6
4. De strafrechtelijke aanpak
4.1 Het kader
Zoals ook uiteengezet in de Rapportagebrief internationale misdrijven
2019 zijn er verschillende manieren waarop het LP en het TIM zaken
binnen krijgen. Net als bij commune misdrijven kan er aangifte worden
gedaan. Informatie over mogelijke internationale misdrijven kan
daarnaast voortkomen uit andere strafrechtelijke onderzoeken (in de vorm
van rest-informatie) of met het TIM worden gedeeld door een andere
(Nederlandse of buitenlandse) opsporingsdienst. Ook ontvangt het LP
1F-dossiers van de IND wanneer een vreemdeling artikel 1F Vlv tegengeworpen heeft gekregen. Dat de IND een 1F-tegenwerping heeft gedaan,
hoeft echter niet per definitie te betekenen dat er ook een strafrechtelijke
verdenking bestaat die de start van een strafrechtelijk onderzoek zou
kunnen rechtvaardigen. Daarom worden doorgestuurde 1F-dossiers
geanalyseerd en op strafrechtelijke aanknopingspunten beoordeeld door
het LP.
Net als bij commune misdrijven kan er ook in het geval van internationale
misdrijven aangifte of melding worden gedaan. Van deze mogelijkheid
wordt ook gebruik gemaakt door non-gouvernementele organisaties. Tot
slot ontvangt het TIM ook informatie over vermeende daders van
internationale misdrijven in Nederland via publicaties in diverse media.
Het komt geregeld voor dat informatie over dezelfde persoon of hetzelfde
incident via verschillende bronnen het TIM of LP bereikt.

5
6

Zie Kamerstuk 34 300 VI, nr. 89.
Zie Kamerstuk 19 637, nr. 2640.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VI, nr. 17

4

4.2 De cijfers
Herkomst startinformatie
Opsporingsonderzoeken naar internationale misdrijven zijn voor een deel
vaak afhankelijk van de mogelijkheid om naar het buitenland te reizen.
Getuigen van deze misdrijven bevinden zich bijvoorbeeld nog in het land
waar deze zijn gepleegd, of zijn door (oorlogs)geweld naar een ander land
gevlucht. Door de coronacrisis was het maken van dienstreizen naar het
buitenland vaak niet mogelijk. Hierdoor is in bepaalde onderzoeken de
focus tijdelijk verlegd, zijn sommige onderzoeken tijdelijk gepauzeerd en
is gezocht naar alternatieve werkwijzen, zoals het gebruikmaken van
internationale rechtshulp.
De negatieve effecten van de coronacrisis op de opsporingsonderzoeken
van het TIM en het LP in 2020 zijn beperkt gebleven. Vlak voor de
aankondiging van de eerste set maatregelen, in maart 2020, zijn het TIM
en het LP een aantal nieuwe onderzoeken gestart. Het aantal actieve
opsporingsonderzoeken naar internationale misdrijven ten opzichte van
een jaar eerder toegenomen van zestien naar twintig.
Onderstaande figuur geeft de herkomst weer van de startinformatie voor
de in 2020 lopende onderzoeken.

N=20

In bijlage 1 treft u een overzicht van alle IM-(straf)zaken die in 2020 onder
de rechter waren.
1F-zaken bij het OM
Onderstaande tabel laat zien hoeveel 1F-dossiers bij het LP zijn binnengekomen en verwerkt in 2020. Er zijn in 2020 zeventien dossiers binnengekomen bij het LP. Dertien van deze dossiers zijn in behandeling genomen
voor een oriënterend onderzoek. Vier dossiers zijn opgelegd.7

7

Dossiers waarin een tijdelijke belemmering voor opsporing en vervolging aanwezig is worden
opgelegd door het LP. Deze dossiers kunnen op een later tijdstip resulteren in een herbeoordeling of een oriënterend onderzoek.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VI, nr. 17

5

Instroom en verwerking 1F-dossiers 2020
Totaal aantal 1F-dossiers binnengekomen bij het LP in 2020, waarvan:
Aantal dossiers opgelegd
Aantal dossiers afgevoerd
Aantal dossiers in behandeling genomen voor oriënterend onderzoek
Uitleveringen

17
4
0
13
0

Inkomende rechtshulpverzoeken
In 2020 zagen het TIM en het LP een duidelijke toename in het aantal
inkomende rechtshulpverzoeken: er kwamen twaalf rechtshulpverzoeken
binnen die in behandeling zijn genomen. Een voor de hand liggende
verklaring hiervoor is dat ook buitenlandse opsporingsdiensten door de
effecten van de coronacrisis naar alternatieve middelen grijpen. De
uitvoering van deze verzoeken, bijvoorbeeld het horen van getuigen of het
verstrekken van informatie, vergt (soms aanzienlijke) capaciteit van de
betrokken partijen, zoals het LP, het TIM, de rechter-commissaris IM, de
Afdeling Internationale Aangelegenheden en Rechtshulp in Strafzaken
(AIRS) van het Ministerie van Justitie en Veiligheid en in enkele gevallen
de IND.
5. De internationale samenwerking
5.1 Genocide Netwerk
Een belangrijk onderdeel van internationale samenwerking en informatieuitwisseling op het gebied van internationale misdrijven vindt plaats via
het EU Netwerk van nationale aanspreekpunten inzake genocide,
misdrijven tegen de menselijkheid en oorlogsmisdrijven (het Genocide
Netwerk). Dit netwerk, dat mede door Nederlands initiatief in 2002 is
opgericht, komt tweemaal per jaar bijeen om de uitwisseling van
informatie en best practices te faciliteren en zodoende de internationale
samenwerking bij de opsporing en vervolging van internationale
misdrijven te verbeteren. Tijdens de bijeenkomsten van dit netwerk wordt
Nederland vertegenwoordigd door het LP, het TIM en het Ministerie van
Justitie en Veiligheid. Naast de aandacht die uitgaat naar concrete zaken
werd er tijdens de – digitale – bijeenkomsten van 2020 speciale aandacht
besteed aan het belang van NGO’s die nationale autoriteiten steunen in de
strijd tegen straffeloosheid voor ernstige internationale misdrijven en het
waarborgen van gerechtigheid voor slachtoffers.
5.2 Exclusion Netwerk
In 2017 is het EU Exclusion Netwerk (onderdeel van EASO) opgezet. Dit
netwerk beoogt de informatiepositie van de verschillende lidstaten te
versterken, kennis over te dragen en best practices uit te wisselen
aangaande de toepassing van artikel 1F Vlv. Tijdens de bijeenkomsten van
dit netwerk wordt Nederland vertegenwoordigd door de IND. EASO geeft
ieder kwartaal een update met daarin de recente tegenwerpingen van
artikel 1F in de verschillende landen, relevante jurisprudentie op het
gebied van artikel 1F Vlv en informatie over herkomstlanden in relatie tot
1F-misdrijven. Tevens biedt het netwerk de mogelijkheid om informatie op
te vragen en uit te wisselen tussen de lidstaten over onderwerpen
gerelateerd aan artikel 1F.
In 2020 zijn er twee bijeenkomsten door het netwerk georganiseerd. De
bijeenkomsten vonden plaats via videoconference. De eerste bijeenkomst
stond in het teken van het herkennen van 1F-indicaties binnen de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VI, nr. 17

6

asielprocedure en de andere bijeenkomst zag op 1F-indicaties en
1F-tegenwerpingen in zaken van Turkse vreemdelingen.
5.3 MVRUIM
Sinds enkele jaren zet Nederland zich, samen met Argentinië, België,
Mongolië, Senegal en Slovenië in voor de totstandkoming van een nieuw
Multilateraal Verdrag inzake Rechtshulp en Uitlevering bij Internationale
Misdrijven (MVRUIM). Dit initiatief beoogt de internationale samenwerking tussen landen bij de nationale opsporing en vervolging van
internationale misdrijven te verbeteren. Inmiddels hebben 76 landen
wereldwijd hun steun voor dit initiatief uitgesproken en de verwachting is
dat dit aantal de komende periode zal toenemen.
Na de internationale conferentie die in maart 2019 in Nederland
plaatsvond8 is een nieuw conceptverdrag opgesteld. Dit conceptverdrag is
in januari 2020 tijdens een internationale bijeenkomst in Den Haag
besproken ter voorbereiding op de formele verdragsonderhandelingen.
Deze verdragsonderhandelingen zouden oorspronkelijk van 8-19 juni 2020
tijdens een Diplomatieke Conferentie in Slovenië plaatsvinden maar zijn
vanwege de Covid-19 uitbraak tot 2022 uitgesteld.
5.4 EU-dag tegen straffeloosheid
Op 23 mei 2020 werd voor de vijfde keer de EU-dag tegen straffeloosheid
georganiseerd, ditmaal digitaal. Deze dag werd voor het eerst in 2016
onder het Nederlandse EU-voorzitterschap georganiseerd en is erop
gericht om binnen de EU aandacht te vestigen op de aanpak van
internationale misdrijven. Dit jaar was het onderwerp de cumulatieve
vervolging van foreign terrorist fighters voor zowel commune misdrijven
als ernstige internationale misdrijven.
6. Tot slot
Nederland heeft internationaal gezien altijd een belangrijke rol gespeeld in
de aanpak van internationale misdrijven. In een jaar dat gekenmerkt werd
door de coronapandemie is de inzet onverminderd hoog gebleven. De
specialistische teams binnen het OM, het TIM, de IND en DT&V hebben
met mens en macht gewerkt, daarbij soms gehinderd door onder meer
reisbeperkingen. Door die inzet heeft behandeling van individuele zaken
niet stilgelegen. Ook op internationaal niveau heeft de coronapandemie
om het nodige aanpassingsvermogen gevraagd en is de samenwerking
grotendeels digitaal voortgezet. Hoewel het MVRUIM door de coronapandemie enige vertraging heeft opgelopen, hebben de betrokkenen achter
de schermen allerminst stilgezeten. Er is dan ook in 2020 – ondanks de
gevolgen van de coronapandemie – volop gewerkt aan de aanpak van
internationale misdrijven.
Bijlage 1 – Individuele straf- en uitleveringszaken
Zaken in eerste aanleg
Ahmed al-K. (Syrië)
De verdachte in deze zaak betreft een Syrische man die sinds 2014 in
Nederland verbleef op grond van een verblijfsvergunning asiel voor
bepaalde tijd. Naar aanleiding van informatie afkomstig van de Duitse
politie begonnen het LP en het TIM een strafrechtelijk onderzoek naar
8

Zie ook Kamerstuk 35 000 VI, nr. 99.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VI, nr. 17

7

hem. Hij wordt er van verdacht commandant te zijn geweest van een
bataljon van de terroristische organisatie Jabhat al-Nusra. Behalve
lidmaatschap van deze terroristische organisatie wordt Ahmed al-K. ook
verdacht van moord als oorlogsmisdrijf. Hij zou namelijk hebben
deelgenomen aan de standrechtelijke executie van een gevangengenomen Syrische luitenant-kolonel in juli 2012. Van dit oorlogsmisdrijf zijn
video’s aangetroffen op internet. Op 21 mei 2019 werd de verdachte door
de politie aangehouden; hij bevindt zich sindsdien in voorlopige
hechtenis. Bij vonnis van 16 juli 2021 is hij door de rechtbank Den Haag
veroordeeld tot een gevangenisstraf voor de duur van twintig jaar.9
Yousra L. (Syrië)
Yousra L. werd op 10 oktober 2019 aangehouden op verdenking van het
plegen van terroristische misdrijven. Later werd deze verdenking
uitgebreid met oorlogsmisrijven, doordat zij beeldmateriaal zou hebben
verspreid, al dan niet voorzien van commentaar of onderschrift, waarop
personen in hun persoonlijke waardigheid werden aangerand. Bij vonnis
van 29 juli 2021 is zij door de rechtbank Den Haag veroordeeld tot een
gevangenisstraf voor de duur van zes jaar en TBS met dwangverpleging.10
Abdul Razaq A. (Afghanistan)
Abdul Razaq A. werd op 12 november 2019 aangehouden op verdenking
van het plegen van oorlogsmisdrijven. De verdachte zou in de jaren
tachtig commandant en hoofd politieke zaken zijn geweest van de
Pul-e-Charki gevangenis in de Afghaanse hoofdstad Kabul. In deze
gevangenis zijn destijds op grote schaal oorlogsmisdrijven gepleegd door
mensen ten onrechte gevangen te houden en onmenselijk te behandelen.
Rechercheurs van het TIM hebben in de afgelopen jaren tientallen
getuigen gehoord in verschillende landen, die verklaringen hebben
afgelegd over het onmenselijke regime in de gevangenis en de betrokkenheid van de verdachte daarbij. Abdul Razaq A. zit momenteel in
voorlopige hechtenis. De inhoudelijke behandeling zal naar verwachting
begin 2022 van start gaan.
Ahmed al-Y. (Syrië)
Op 22 oktober 2019 werd in het asielzoekerscentrum in Ter Apel de Syriër
Ahmed al-Y. aangehouden door de politie. De 29-jarige man stond in het
Schengen Informatie Systeem gesignaleerd door de Duitse autoriteiten.
Hierbij werd tevens verwezen naar informatie afkomstig uit een Duits
strafrechtelijk onderzoek. Al-Y. zou volgens die informatie een
commandant zijn geweest van de terroristische organisatie Ahrar al
Sham. In die hoedanigheid zou hij de persoonlijke waardigheid van
gedode personen hebben aangerand door zijn voet te plaatsen op een
stoffelijk overschot en een ander lijk te schoppen, gewapend met een
machinegeweer en zingend de dood van de overledenen gevoerd en naar
hen hebben verwezen als honden. Dit is op video vastgelegd en is
vervolgens op YouTube geplaatst, waarmee de wandaden werden
verspreid. Voorts zou hij aanwezig zijn geweest bij de ondervraging van
een gevangen genomen militair. Deze ondervraging is eveneens op video
vastgelegd en verspreid via YouTube, waarmee de gevangene zou zijn
aangerand in zijn persoonlijke waardigheid. De verdachte bevindt zich
momenteel in voorlopige hechtenis. Bij vonnis van de rechtbank Den
Haag van 21 april 2021 is hij veroordeeld tot een gevangenisstraf van
9
10

Rechtbank Den Haag 16 juli 2021, ECLI:NL:RBDHA:2021:7533.
Rechtbank Den Haag 29 juli 2021, ECLI:NL:RBDHA:2021:6620.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VI, nr. 17

8

6 jaren, ter zake deelname aan de terroristische organisatie Ahrar al-Sham
en het plegen van het oorlogsmisdrijf aanranding van de persoonlijke
waardigheid.11
Zaken in hoger beroep/cassatie
Oussama A. (Syrië)
Op 29 juni 2018 werden twee in Turkije veroordeelde Nederlandse
Syriëgangers na aankomst op Schiphol aangehouden op verdenken van
lidmaatschap van de terroristische organisatie Islamitische Staat (IS). In
de zomer van 2014 zouden beide mannen naar Syrië zijn gereid en na een
training hebben deelgenomen aan de gewapende jihadistische strijd.
Tegen één van hen, Oussama A., bestond eveneens de verdenking van het
plegen van een oorlogsmisdrijf, door het vernederen van een beschermd
persoon tijdens het gewapende conflict in Syrië en Irak. Hij zou lachend
hebben geposeerd naast het gekruisigde lichaam van een door IS
geëxecuteerde man en deze foto via sociale media hebben verspreid. Op
23 juli 2019 werden beide mannen door de rechtbank Den Haag veroordeeld voor lidmaatschap van een terroristische organisatie. Oussama A.
werd eveneens veroordeeld tot tweeënhalf jaar gevangenisstraf voor het
voorgenoemde oorlogsmisdrijf waardoor zijn totale straf op zevenenhalf
jaar uitkwam. Op 26 januari 2021 werd Oussama A. in hoger beroep
veroordeeld tot een gevangenisstraf van zeven jaar.12
Eshetu A. (Ethiopië)
In de zaak tegen Eshetu A. heeft de rechtbank Den Haag op 15 december
2017 een levenslange gevangenisstraf opgelegd. Volgens de rechtbank
heeft A. zich schuldig gemaakt aan ernstige schendingen van het
humanitair oorlogsrecht, door eind jaren zeventig (vermeende) tegenstanders van het toenmalige regime arbitrair gevang te nemen, wreed en
onmenselijk te behandelen, te martelen en te laten doden. Zowel Eshetu
A. als het OM gingen tegen het vonnis in beroep. Dit hoger beroep loopt
momenteel nog.
Uitleveringszaken
Venant R. (Rwanda)
In maart 2019 werd Vénant R. door het TIM aangehouden, nadat door de
Rwandese autoriteiten om zijn uitlevering was gevraagd. R. wordt ervan
verdacht als regiodirecteur van ISAR Rubona, een landbouwinstituut
buiten de zuidelijke stad Butare in Rwanda, betrokken te zijn geweest bij
de genocide aldaar. Toen in april 1994 het vermoorden en verkrachten van
Tutsi’s begon, verzamelden zich meer dan duizend Tutsi mannen, vrouwen
en kinderen op het terrein van het landbouwinstituut. R. wordt ervan
verdacht dat hij daarop militairen en milities naar ISAR Rubona heeft
gehaald die de Tutsi vluchtelingen hebben gedood. Ook zou hij de
militairen en milities van wapens hebben voorzien. Op 23 mei 2019
besliste de rechtbank Den Haag dat de uitlevering toelaatbaar was. Venant
R. is daarop in cassatie gegaan. Op 28 januari 2020 heeft de Hoge Raad dit
cassatieberoep verworpen. Als gevolg daarvan heeft de Minister van
Justitie en Veiligheid per beschikking van 28 april 2020 besloten de
uitlevering toe te staan. R. heeft tegen dit besluit van de Minister een kort
geding aangespannen. Op 18 december 2020 heeft de rechtbank Den

11
12

Rechtbank Den Haag 21 april 2021, ECLI:NL:RBDHA:2021:2021:3998.
Gerechtshof Den Haag 26 januari 2021, ECLI:NL:GHDHA:2021:103

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VI, nr. 17

9

Haag hierin uitspraak gedaan en de vordering van R. afgewezen.13 Dit
vonnis is thans in hoger beroep bevestigd.14 Venant R. is in juli 2021
uitgeleverd aan Rwanda.
Joseph M. (Rwanda)
Op 26 oktober 2020 heeft het TIM Joseph M. aangehouden op grond van
een uitleveringsverzoek uit Rwanda. M. wordt verdacht van betrokkenheid
bij de Rwandese genocide in 1994. Hij zou actief zijn geweest voor de
zogenoemde «Power vleugel» van de MDR-partij, die nauw betrokken was
bij de moordpartijen op Tutsi-burgers. Joseph M. wordt door de
Rwandese autoriteiten onder meer verantwoordelijk gehouden voor
deelname aan een bijeenkomst in april 1994 waarbij voorbereidingen
werden getroffen voor het doden van Tutsi’s. Hij zou een lijst hebben
opgesteld van Tutsi’s die door milities gedood moesten worden, en hij zou
bij aanvallen op Tutsi-burgers betrokken zijn geweest. M. zit in uitleveringsdetentie. Op 30 april 2021 heeft de rechtbank Den Haag de uitlevering
toelaatbaar verklaard.15 Tegen de beslissing is cassatie ingesteld.
De Minister van Justitie en Veiligheid,
F.B.J. Grapperhaus
De Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid,
A. Broekers-Knol

13

Rechtbank Den Haag 23 december 2020, ECLI:NL:RBDHA:2020:14013.
Gerechtshof Den Haag 4 mei 2021, ECLI:NL:GHDHA:2021:763.
15
Rechtbank Den Haag 30 april 2021, ECLI:NL:RBDHA:2021:4457.
14

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VI, nr. 17

10