De aankoop van geneesmiddelen via
internet
Een onderzoek naar het koopgedrag, de motieven, risicoperceptie en
informatiebehoefte van online kopers van geneesmiddelen
Door: Rosa Koenraadt en Marit de Haan
2016

De aankoop van geneesmiddelen via internet
Een onderzoek naar het koopgedrag, de motieven, risicoperceptie en informatiebehoefte van
online kopers van geneesmiddelen

Onderzoek in opdracht van het Ministerie van VWS
Contactgegevens:
Rosa Koenraadt
Universiteit Utrecht
Boothstraat 6
3512 BW Utrecht
r.m.koenraadt@uu.nl
Wanneer informatie uit dit rapport wordt gebruikt, noteer dan de volgende referentie:
Koenraadt, R. & de Haan, M. (2016). De aankoop van geneesmiddelen via internet. Een
onderzoek naar het koopgedrag, de motieven, risicoperceptie en informatiebehoefte van
online kopers van geneesmiddelen. Utrecht: Willem Pompe Instituut.

2

INHOUDSOPGAVE
I. Samenvatting

4

II. Summary

6

1. Inleiding

8

2. Methode

10

3. Profielschets kopers in Nederland
3.1 Type geneesmiddel online
3.2 Beschrijving van de doelgroep

13
13
14

4. Aankoopgedrag kopers via internet
4.1 Motieven online aankoop
4.2 Type website
4.3 Contact met verkoper
4.4 Frequentie en omvang aankoop
4.5 Contact huisarts
4.6 Samenvatting aankoopgedrag

16
16
17
19
19
20
21

5. Tevredenheid aankoop
5.1 Vertrouwen website en tevredenheid
5.2 Samenvatting tevredenheid

23
23
24

6. Overwegers
6.1 Overwegingen
6.2 Samenvatting overwegers

26
26
28

7. Risicoperceptie kopers en overwegers
7.1 Werkzaamheid en gezondheidsrisico’s
7.2 Inschatting risico’s
7.3 Betrouwbaarheid informatiebron
7.4 Samenvatting risicoperceptie

30
30
30
31
32

8. Informatiebehoefte kopers en overwegers
8.1 Opzoeken van informatie
8.2 Afzender van informatie
8.3 Samenvatting informatiebehoefte

33
33
33
35

9. Vergelijking met voorgaand onderzoek
9.1 Vergelijking profielschets
9.2 Vergelijking koopgedrag
9.3 Vergelijking risicoperceptie
9.4 Vergelijking informatiebehoefte

36
36
37
37
38

10. Discussie en conclusie

39

11. Literatuur

40

12. Bijlagen

41
3

I. SAMENVATTING
In opdracht van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) is in 2009 en
2012 door Intomart Gfk een kwantitatief onderzoek uitgevoerd naar het online bestellen van
geneesmiddelen. Dit onderzoek heeft inzichtelijk gemaakt welke geneesmiddelen via het
internet gekocht worden, wat de motieven zijn en of er wel of geen recept bij de aankoop
gebruikt wordt. Daarnaast is gekeken naar het koopgedrag, de risicoperceptie en informatiebehoefte van kopers. Het thans voor u liggende onderzoek betreft een vervolg op deze
twee voorgaande onderzoeken. Opnieuw is gekeken naar het online bestellen van geneesmiddelen, waarbij in het huidige onderzoek onderscheid is gemaakt tussen kopers van
receptplichtige geneesmiddelen (R-geneesmiddelen) en kopers van niet-receptplichtige
geneesmiddelen (NR-geneesmiddelen).
Respondenten
Er zijn vier screeningsvragen voorgelegd aan het gehele panel van Intomart Gfk om
respondenten te selecteren voor het onderzoek. In dit screeningsonderzoek werd gevraagd of
respondenten ooit geneesmiddelen via internet hebben aangeschaft, of dit receptplichtige
geneesmiddelen betrof en of er bij aankoop een doktersrecept is gebruikt. De screeningsvragen
zijn afgenomen bij 56.700 respondenten waarna de hoofdvragenlijst door 592 respondenten is
ingevuld. Dit betrof 447 kopers en 145 overwegers.
Profielschets
Uit de analyse van het grootschalig screeningsonderzoek blijkt dat 10% van de Nederlanders
weleens medicijnen via het internet koopt. Bij ten minste 1,6% van de Nederlanders gaat het
om de aankoop van receptplichtige geneesmiddelen zonder recept en geneesmiddelen die in
Nederland niet verkrijgbaar zijn. In deze gevallen kan men ervan uitgaan dat het
geneesmiddelen betreft die buiten het Nederlandse reguliere circuit zijn gekocht. Het is echter
aannemelijk dat het bestellen van geneesmiddelen buiten het reguliere circuit op grotere schaal
plaatsvindt: door 6,9% van de Nederlanders worden NR-geneesmiddelen online aangeschaft,
waarbij in dit onderzoek niet achterhaald kon worden of dit via een legale of illegale aanbieder
werd gekocht. Het aantal geneesmiddelen dat door Nederlanders online buiten het Nederlandse
reguliere circuit wordt gekocht, wordt zodoende op 1,6% van de bevolking gesteld, maar is
waarschijnlijk hoger. Door 3,8% van de mensen die nooit geneesmiddelen via het internet of
andere kanalen hebben gekocht, wordt overwogen dit in de toekomst wel via internet te
bestellen. Geneesmiddelen worden het meeste online gekocht door personen tussen de 20 en 30
jaar en neemt daarna geleidelijk af. Geneesmiddelen worden evenveel door mannen als
vrouwen online gekocht, maar geneesmiddelen buiten het reguliere circuit vaker door mannen
dan door vrouwen. De medicijnen die het meest online gekocht worden, zijn pijnstillers,
afslankmiddelen, seksgerelateerde middelen en slaap- en kalmeringsmiddelen.
Aankoopgedrag
Het gemak van het online aankopen van geneesmiddelen wordt door respondenten als een van
de belangrijkste motieven aangedragen. Daarnaast speelt de prijs een rol, respondenten geven
aan dat (illegale) geneesmiddelen online over het algemeen goedkoper zijn. Populaire websites
voor het kopen van geneesmiddelen betreffen vooral internetapothekers en tweedehands
verkoopsites, vaak gevonden en bereikt via een online zoekmachine. De meeste
4

geneesmiddelen worden gekocht via een Nederlandse website, maar voor de receptplichtige
geneesmiddelen geldt dat een aanzienlijk deel via buitenlandse websites wordt gekocht (38%).
Het kopen van geneesmiddelen via internet betreft in een groot deel van de gevallen een
anoniem proces, in ongeveer 80% van de gevallen vindt geen persoonlijk contact plaats via
email of telefoon met de verkoper. Over het algemeen worden de geneesmiddelen niet zeer
frequent – ongeveer 45% koopt eenmaal per jaar en 52% koopt twee tot vijfmaal per jaar
geneesmiddelen online – maar in behoorlijk grote hoeveelheden gekocht (20 eenheden of
meer). Ongeveer twee derde van de respondenten bespreekt niet met de huisarts van plan te zijn
het geneesmiddel te gaan gebruiken. Dat wordt onnodig bevonden, men beschikt naar eigen
mening over voldoende informatie of – en dit geldt vooral voor de receptplichtige
geneesmiddelen – men wil niet dat de arts het weet. Wel zeggen kopers over het algemeen een
goede relatie met de huisarts te hebben.
Voor overwegers gelden overeenkomstige motieven om in de toekomst eventueel over te
gaan tot de online aankoop van geneesmiddelen: zij stellen dat het gemakkelijker en goedkoper
is. Redenen waarom overwegers uiteindelijk toch afzien van de aankoop lopen uiteen. Zo
worden de gezondheidsrisico’s als te groot ervaren of de websites als onbetrouwbaar
beoordeeld. Daarnaast speelt mee dat er onduidelijkheid bestaat door het grote aanbod of dat
door de omgeving wordt afgeraden geneesmiddelen via het internet te kopen.
Tevredenheid
De meeste mensen die geneesmiddelen kopen via het internet, hebben vertrouwen in de website
van aankoop. Mogelijk heeft dit te maken met een toename in het aantal reguliere websites van
drogisterijen of apothekers, waardoor ook steeds meer reguliere en betrouwbare medische
producten online verkrijgbaar zijn. Naast het vertrouwen, zijn kopers over het algemeen
tevreden over de aankoop, ongeveer 50% van de respondenten zou anderen aanraden het
geneesmiddel online aan te schaffen. Het merendeel van de kopers (van zowel Rgeneesmiddelen als NR-geneesmiddelen) geeft aan tevreden of zelfs zeer tevreden te zijn over
de kwaliteit van de online aangeschafte geneesmiddelen. Dit blijkt ook uit het gegeven dat
kopers regelmatig terugkeren naar dezelfde online aanbieder voor vervolgaankopen.
Risicoperceptie en informatiebehoefte
Overwegers hebben het minste vertrouwen in medicijnen die online verkocht worden. Zij
menen dat de kwaliteit van online geneesmiddelen afwijkt van de kwaliteit van geneesmiddelen
via de arts of apotheek. Ook hebben overwegers in lijn der verwachting minder vertrouwen dan
de kopers in hun eigen vermogen om de betrouwbaarheid en kwaliteit van geneesmiddelen in
te schatten. Zij achten de kans groter dat zij te maken krijgen met illegale geneesmiddelen.
Conclusie
Een op de tien Nederlanders heeft weleens geneesmiddelen online besteld. Daarbij heeft ten
minste 1,6% van de Nederlanders weleens geneesmiddelen buiten het Nederlandse reguliere
circuit via het internet besteld, zoals receptgeneesmiddelen zonder daar een doktersrecept bij te
gebruiken of geneesmiddelen die niet in Nederland geregistreerd zijn. De meest populaire
geneesmiddelen om online te kopen, zijn de pijnstillers, afslankmiddelen, seksgerelateerde
geneesmiddelen en slaap- en kalmeringsmiddelen. In dit rapport is niet geanalyseerd welke
mogelijke gezondheidsrisico’s aan het gebruik van (illegale) geneesmiddelen kleeft. Maar juist
omdat een op de tien Nederlanders wel eens online geneesmiddelen koopt, en het gebruik vaak
niet met de arts besproken wordt, is het van belang dat kopers betrouwbare informatie hebben
waar en hoe zij het beste online geneesmiddelen kunnen aanschaffen.
5

II. SUMMARY
In 2009 and 2012, Intromart Gfk conducted a quantitative study on the online purchase of
pharmaceuticals, commissioned by the Ministry of Health, Wellbeing and Sports (VWS). This
study provided insights in which types of pharmaceuticals are purchased online, motives of
buyers and whether a doctor’s prescription is used. Risk perception, purchasing habits and the
need for information were analyzed as well. The current research is a follow-up study on these
two studies, again providing insights in the online purchase of medicines, motives to buy
medicines online and the need for information. This research distinguishes between two
categories of buyers: buyers of prescription medicines (in the research defined as Rgeneesmiddelen) and buyers of non-prescription medicines (NR-geneesmiddelen).
Respondents
Four screening questions were posed to the complete Intomart Gfk panel to select respondents.
In the screening study respondents were asked if they ever purchased medicines online, whether
this concerned a prescription medicine, and if a doctor’s prescription was used during the
purchase. The screening questions were answered by 56.700 respondents of which eventually
592 respondents completed the main questionnaire about the online purchase of medicines. Out
of the 592 respondents, 447 bought medicines online and 145 considered to purchase medicines
online in the future.
Profile
The screening data shows that 10% of the Dutch population purchases or has ever purchased
medicines online. In at least 1.6% of the cases, this concerns medicines for which no
prescription was used during the online purchase or medicines that are only available abroad.
However, it is likely that purchasing medicines outside the Dutch regulated supply chain takes
place on a larger scale. It is not known whether the non-prescription medicines (NRgeneesmiddelen) were sold by a legal or illegal supplier. Therefore, the actual percentage of the
Dutch population that purchases medicines online outside the Dutch regulated supply chain
could be higher, 1,6% is only a minimal indication. In total 3.8% of the Dutch population
considers to purchase medicines online in the future. Consumers between the age of 20 and 30
are most likely to buy medicines online. Men buy medicines online as much as women, but
unregulated medicines are being bought more often by men. Painkillers, slimming products,
sex-related medicines and sleep- or calming medicines are the most popular medicines to be
bought online.
Purchase behavior
Respondents mostly refer to the ease (or convenience) as an important motive to buy medicines
online. The price is an important factor too: respondents state that (illicit) medicines are often
less expensive online than in the pharmacy. Popular websites to purchase medicines are mainly
internet-pharmacies and secondhand vending websites, often reached by online search engines.
Most medicines are bought on Dutch websites, but for prescription medicines (Rgeneesmiddelen) a considerable part is bought on foreign websites (38%). Most buyers
purchase the medicines for themselves, and in lesser extent for someone else. The online
purchase of medicines is often an anonymous process, 80% of the buyers does not have personal
contact, such as by phone or email with the supplier. The frequency in which medicines are
6

bought is usually low – around 45% purchases medicines once a year online and around 52%
two till five times a year- but the size of the purchase can be quite considerate (20 units or
more). About one third of the respondents does not tell his or her doctor about the plans to use
a certain medicine. Respondents consider this unnecessary, are of the opinion to have sufficient
information themselves or - mostly in case of prescription medicines - do not want the doctor
to know. In general, buyers have a good relationship with their doctor.
People who consider to purchase medicines online, have more or less the same motives as
the actual buyers. Low prices and convenience are often referred to as important motives.
Reasons to refrain from the online purchase vary. Health risks are estimated to be substantial,
websites are seen as unreliable or confusion is caused by the large amount of medicines that is
offered online. Also, in some cases the social environment advised against to buy medicines
online.
Satisfaction
Most people who buy medicines online, trust the website of purchase. This could be a result of
the fact that the number of websites of regular drugstores and pharmacies is increasing,
therefore also more regular and trustworthy medical products are offered online. Besides trust,
buyers are often satisfied with the purchase, about 50% of the respondents would recommend
others to buy medicines online. The majority of the buyers, of both R- and NR-medicines, is
pleased or even very satisfied with the quality of the online purchased medicine. This is evident
from the fact that buyers return to previous online suppliers too.
Risk perception and need for information
People who consider to buy, have the least confidence in the medicines that are offered online.
They are of opinion that the quality of online medicine differs from the quality of medicines
purchased via a doctor of pharmacy. Furthermore, people who consider to buy have less
confidence in their own ability to judge. They consider it more likely to be confronted with
counterfeit medicines, medicines with an incorrect label or lacking an information leaflet.
Conclusion
One-tenth of the Dutch population ever purchased medicines online. At least 1.6% of the Dutch
population purchased medicines online outside the Dutch regulated supply chain such as
prescription medicines without presenting a prescription or unlicensed medicines. The most
popular medicines to purchase online, are painkillers, slimming products, sex-related medicines
and sleep- or tranquillizing medicines. This report has not focused on potential health risks of
consuming (illicit) medicines. However, because one in ten of the Dutch population purchases
or has ever purchased medicines online, while often the use is not discussed with a doctor, it is
important that consumers are aware of where and how they can safely purchase pharmaceuticals
online.

7

1. INLEIDING
In de jaren 2009 en 2012 is door Intomart Gfk in opdracht van het ministerie van VWS een
kwantitatief onderzoek uitgevoerd naar het online bestellen van geneesmiddelen. In deze
studies is onderzocht welke geneesmiddelen via het internet gekocht werden, als ook het
aankoopgedrag, motieven, risicoperceptie en informatiebehoefte van kopers (Intomart 2009;
2012). Het voorliggende onderzoek betreft een vervolg op deze twee voorgaande onderzoeken.
In opdracht van VWS is ook in het huidige onderzoek een kwantitatief onderzoek uitgevoerd
naar het online bestellen van geneesmiddelen.
De afgelopen jaren wordt in steeds meer landen gewaarschuwd voor de mogelijke
gezondheidsschade door toedoen van het gebruik van illegale geneesmiddelen.1 Voor de
illegale geneesmiddelen geldt dat controle op het productieproces en de kwaliteit van de
geneesmiddelen ontbreekt waardoor medische producten verkeerde of gevaarlijke bestanddelen, of verkeerde verhoudingen kunnen bevatten (WHO, 2012). Daarnaast worden de illegale
geneesmiddelen veelal buiten de arts om besteld en gebruikt, waardoor medische controle en
begeleiding ontbreekt.
Over de handel en het gebruik van illegale geneesmiddelen bestaat tot op heden nog weinig
kennis. Er komt langzaamaan meer aandacht voor het onderwerp in de media, er bestaan
verschillende internationale rapporten over de geneesmiddelenhandel (IRCAM, 2013;
UNICRI, 2012) en door Interpol wordt jaarlijks een internationale actieweek Pangea georganiseerd waarbij inspecties en opsporingsonderzoeken naar de online handel in geneesmiddelen worden geïntensiveerd. Echter, wetenschappelijk onderzoek naar de gebruikers, de
rol van het internet en de organisatie van de handel staat nog veelal in de kinderschoenen.
In Nederland worden voornamelijk lifestyle geneesmiddelen illegaal verhandeld en
gebruikt. Lifestyle geneesmiddelen worden gedefinieerd als medicijnen waarvan het gebruik
op de scheidslijn tussen een medische noodzaak en een verbetering van de lifestyle ligt (Gilbert,
2000). Door het RIVM is in 2014 een rioolonderzoek uitgevoerd waarbij de hoeveelheid
gebruikte erectiemiddelen in drie Nederlandse steden nauwkeurig geschat kon worden. Uit dit
onderzoek bleek dat ten minste 60% van de erectiemiddelen niet uit de legale apotheek
afkomstig is en via andere kanalen, zoals het internet, is aangeschaft (Venhuis et al., 2014).
Andere populaire lifestyle geneesmiddelen betreffen afslankproducten, middelen tegen roken
of haaruitval. Een tweede categorie van populaire geneesmiddelen die via het internet gekocht
worden betreft receptgeneesmiddelen zoals de sterke pijnstillers en antidepressiva (Lavorgna,
2014).
In de media en door gezondheidszorginstanties wordt verondersteld dat het internet een
grote rol speelt in het bestellen van geneesmiddelen. Vanwege het gemak, de schaamte en de
financiële overwegingen verkiezen consumenten de aankoop via internet (Intomart, 2012).
1

In dit rapport wordt gebruik gemaakt van de term geneesmiddelen gekocht buiten het Nederlandse reguliere
circuit. Met deze term worden zowel vervalste en illegale geneesmiddelen bedoeld als ook geneesmiddelen
die uitsluitend in het buitenland verkrijgbaar zijn. Vervalste geneesmiddelen zijn geneesmiddelen met een
valse voorstelling van identiteit (verpakking, etikettering, naam of samenstelling), oorsprong (fabrikant,
houder van de handelsvergunning, land van herkomst) of geschiedenis (blijkend uit de documentatie over
distributie). In feite gaat het om alle geneesmiddelen die op enigerlei wijze worden gepresenteerd als legaal
geproduceerd of gedistribueerd. Illegale geneesmiddelen zijn geneesmiddelen die zonder
fabrikantenvergunning van VWS zijn vervaardigd, dan wel geneesmiddelen die zonder handelsvergunning
van het College ter beoordeling van geneesmiddelen (CBG) in de handel worden gebracht. Vervalste
geneesmiddelen zullen vaak ook illegaal zijn vervaardigd of geïmporteerd en illegaal worden verhandeld.
Van de geneesmiddelen die uitsluitend in het buitenland verkrijgbaar zijn, is het lastig de kwaliteit te
achterhalen. Dit kunnen geneesmiddelen omvatten gewoonweg niet verkrijgbaar zijn in Nederland, maar ook
geneesmiddelen die niet aan de Nederlandse kwaliteitseisen voldoen, vervalst of illegaal zijn.

8

Gebruikers kopen geneesmiddelen buiten een arts of reguliere winkels om en wel om uiteenlopende redenen. Hierbij kan onderscheid gemaakt worden tussen enerzijds de gebruikers
die de geneesmiddelen wegens een medische reden gebruiken maar liever een doktersbezoek
omzeilen vanwege schaamte, gemak of financiële redenen. Anderzijds zijn er de recreatieve
gebruikers die geen medische noodzaak hebben maar geneesmiddelen voor extra spanning,
stimulans of ontspanning gebruiken (Koenraadt, 2012; Lavorgna, 2014).
Een van de belangrijkste valkuilen van de internetverkoop van geneesmiddelen is dat vaak
onbekend is wie de aanbieders achter de websites zijn. Hoewel steeds meer reguliere apothekers
overgaan op de online verkoop van geneesmiddelen en medische producten, bestaat er een grote
groep online verkopers die geen licentie hebben voor de verkoop of vervalste geneesmiddelen
aanbieden. Zo kan er onderscheid gemaakt worden tussen drie soorten internetapothekers: de
reguliere apotheker, de illegale apotheker en de imitatie apotheker (Di Giorgio, 2011). De
reguliere apotheker bezit de benodigde vergunningen om geneesmiddelen online aan te bieden;
illegale apothekers doen zich voor als een reguliere online apotheker maar er is geen
vergunning voor de verkoop; imitatie apothekers doen zich tevens voor als reguliere online
apotheker maar betaalde geneesmiddelen worden niet geleverd (Di Giorgio, 2011). Verkopers
van illegale of vervalste geneesmiddelen doen zich voor als reguliere internetapothekers
waardoor het voor de koper niet altijd duidelijk is met wat voor een aanbieder men zich inlaat.
De omvang van de online handel in geneesmiddelen laat zich lastig meten, maar schattingen
stellen dat het aantal vervalsingen online tussen de 10% en 50% ligt (WHO, 2012).
In het huidige onderzoek is getracht onderscheid te maken tussen de kopers van
receptgeneesmiddelen (hierna: R-geneesmiddelen) en niet-receptplichtige geneesmiddelen
(hierna: NR-geneesmiddelen). R-geneesmiddelen betreffen de geneesmiddelen met een
potentieel verhoogd risico en kunnen daarom alleen verkregen worden op doktersvoorschrift.
Het geneesmiddel mag alleen bij de correcte indicatie, juiste hoeveelheid en omstandigheden
worden voorgeschreven. De NR-geneesmiddelen behoren daarentegen tot de zelfzorggeneesmiddelen en deze kunnen zonder tussenkomst van een arts verkregen worden. De NRgeneesmiddelen kunnen opgedeeld worden in de Algemene Verkoop (AV), Uitsluitend bij
Apotheek en Drogist (UAD) en Uitsluitend Apotheek (UA) geneesmiddelen.
Wanneer R-geneesmiddelen via internet gekocht worden, moet er door de online apotheker
om een doktersvoorschrift gevraagd worden. Via illegale of imitatie internetapothekers is het
echter niet nodig om een recept door te geven en kunnen R-geneesmiddelen gemakkelijk zonder
recept aangeschaft worden. Wanneer de R-geneesmiddelen dus zonder recept aangeschaft
kunnen worden, kan men ervan uitgaan dat dit geneesmiddelen buiten het Nederlandse reguliere
circuit betreft. Voor de NR-geneesmiddelen geldt dat geen recept vereist is en deze
geneesmiddelen kunnen dus door online aanbieders zonder recept verkocht worden. Het is bij
de categorie van NR-geneesmiddelen daarom lastig te achterhalen of de producten wel of niet
via een reguliere internetapotheker worden gekocht.
In het rapport is onderzoek gedaan naar de aankoop van R-geneesmiddelen buiten het
Nederlandse reguliere circuit verkocht (categorie 2B in tabel 1). Deze groep is vervolgens
vergeleken met de NR-geneesmiddelen (categorieën 1A en 1B). In de vorige onderzoeken van
Intomart zijn de groepen 1A, 1B en 2B niet uitgesplitst.
Tabel 1. Recept gevraagd door online apotheek
A. Reguliere online apotheek
1. NR-geneesmiddelen

1A. Er wordt geen recept gevraagd

2. R-geneesmiddelen

2A. Er wordt wel om een recept
gevraagd

9

B. Illegale/imitatie online
apotheek
1B. Er wordt geen recept
gevraagd
2B. Er wordt geen recept
gevraagd

2. METHODE
In het huidige onderzoek is gekozen voor het afnemen van een survey onder het grootschalige
panel van marktonderzoeksbureau Intomart Gfk. Het panel van Intomart is geselecteerd op
geslacht, leeftijd, woongebied en opleiding om tot een zo representatief mogelijke spreiding in
populatie te komen. Onder het panel van Intomart zijn vier screeningsvragen voorgelegd om op
die manier de juiste doelgroep te selecteren voor de hoofdvragenlijst. In de screeningsvragen is
gevraagd of respondenten ooit geneesmiddelen via het internet of andere kanalen hebben
aangeschaft, welk type geneesmiddel dit betreft, of voor dit geneesmiddel een doktersrecept
vereist is en of zij voor de online aankoop een doktersrecept moesten laten zien (zie bijlage I).
Aan het eerste screeningsonderzoek namen 56.700 respondenten deel, waarbij 1.800
respondenten voldeden aan de criteria dat de geneesmiddelen online besteld zijn, dit een
receptgeneesmiddel betrof en er bij de online aankoop geen doktersrecept werd gebruikt.
Vervolgens is op basis van deze criteria een steekproef getrokken uit de 1.800 respondenten en
is de hoofdvragenlijst afgenomen bij 447 kopers via internet. In de selectievragen is ook
gevraagd naar de aankoop van medicijnen via andere kanalen zoals via vrienden, familie,
handelaren of onder de toonbank. De resultaten van deze vragen worden niet uitgebreid
behandeld in het huidige rapport, maar zullen in vervolgonderzoek nader geanalyseerd worden.
Naast de doelgroep van kopers van geneesmiddelen via internet is een categorie overwegers geselecteerd. In het screeningsonderzoek is de vraag gesteld of respondenten ooit
hebben overwogen geneesmiddelen te kopen via het internet. Deze doelgroep is geselecteerd
om te onderzoeken waarom mensen uiteindelijk toch afzien van de aankoop. Dit is belangrijke
informatie om te gebruiken voor voorlichting en publiekscampagnes. De gehele
hoofdvragenlijst over de aankoop via internet is in de periode tussen 17 en 30 april 2015
afgenomen bij 592 respondenten, bestaande uit 447 kopers en 145 overwegers.
De hoofdvragenlijst is opgedeeld in verschillende onderdelen: koopgedrag, tevredenheid,
overwegingen, risicoperceptie en informatiebehoefte. In de hoofdvragenlijst zijn de
screeningsvragen herhaald ter controle, om na te gaan of respondenten in de juiste categorie
zijn ingedeeld. Hierbij was opvallend dat een grote groep van de kopers geen eenduidig
antwoord gaf op de vraag of er een receptgeneesmiddel gekocht was. Zo gaven de 447
geselecteerde kopers in het eerste screeningsonderzoek aan dat zij R-geneesmiddelen hebben
gekocht, zonder daarvoor een recept te hebben gebruikt. Op basis van de controlevragen en het
herhaalde screeningsonderzoek gaven 210 respondenten aan dat het toch om NRgeneesmiddelen ging. Mogelijk is de vraagstelling van deze screeningvraag niet geheel
duidelijk geweest waardoor na de eerste screening een bredere doelgroep werd geselecteerd dan
alleen de kopers van R-geneesmiddelen buiten het Nederlandse reguliere circuit.
Hoewel een brede doelgroep is geselecteerd op basis van het screeningsonderzoek, heeft
dit voor het hoofdonderzoek geen verdere gevolgen gehad. Het is lastig gebleken te achterhalen
of de NR-geneesmiddelen via een reguliere of illegale apotheker zijn aangeschaft, maar deze
informatie kan toch bijdragen aan een beter begrip van het online bestellen van geneesmiddelen
(of dit nu geneesmiddelen binnen of buiten het reguliere circuit betreft). Er is zodoende besloten
de groepen uit te splitsen naar R-geneesmiddelen en NR-geneesmiddelen. Van de Rgeneesmiddelen kan met grote zekerheid gesteld worden dat deze geneesmiddelen buiten het
reguliere circuit gekocht zijn aangezien geen recept wordt gevraagd voor receptplichtige
geneesmiddelen. De NR-geneesmiddelen kunnen zowel via een reguliere als een illegale
aanbieder afkomstig zijn. Het is daarom interessant de kopers van deze geneesmiddelen en
bijbehorende motieven met elkaar te vergelijken. In de vorige onderzoeken van Intomart (2009;
2012) is geen onderscheid gemaakt tussen kopers van geneesmiddelen waar wel of geen recept
voor nodig was. Zo werd in 2012 gesteld dat 11% van de kopers geneesmiddelen online zonder
10

recept koopt, maar was onbekend of dit dan ook een receptplichtig geneesmiddel betrof.
De verschillende onderdelen uit de vragenlijst zijn op thema behandeld in het huidige
rapport. In het rapport zijn de resultaten uitgesplitst naar respondenten die weten dat hun
aankoop receptgeneesmiddelen betreft, een groep waarbij mensen NR-geneesmiddelen hebben
aangeschaft en de overwegers. In tabel 2 is een overzicht te vinden van de respondenten.
Tabel 2. Aantal respondenten per categorie
Categorie
Totaal kopers
Kopers R-geneesmiddelen
Kopers NR-geneesmiddelen
Overwegers
Totaal

Aantal respondenten
447
237
210
145
592

Omdat het respondenten tijdens het screeningsonderzoek niet altijd duidelijk was of een
doktersrecept verplicht is, is voor het hoofdonderzoek een brede doelgroep van zowel R- als
NR-geneesmiddelen geselecteerd. In de hoofdvragenlijst is het screeningsonderzoek herhaald
en is tevens de naam van het geneesmiddel opgevraagd, waardoor nagegaan kon worden of
voor het geneesmiddel inderdaad wel of geen recept benodigd was. Doordat een brede
doelgroep van kopers is geselecteerd geeft het onderzoek inzicht in de online aankoop van
verschillende geneesmiddelen.
Om echter op grote schaal uitspraken te doen over de gehele populatie, is het grootschalig
screeningsonderzoek herhaald. Zo was het voor de selectie van het hoofdonderzoek geen
bezwaar dat een brede doelgroep aan online kopers is geselecteerd, maar om een schatting te
maken hoeveel geneesmiddelen in Nederland buiten het reguliere circuit gekocht worden, is
een tweede screeningsonderzoek uitgevoerd. Hierbij is de vraagstelling of een recept vereist is
en of dit bij de aankoop gebruikt is, iets herzien (zie bijlage II). De informatie uit paragraaf 3
over het kopersprofiel is zodoende gebaseerd op de informatie uit het tweede herhaalde
screeningsonderzoek.
Dit screeningsonderzoek vond plaats in augustus 2015 onder 50.860 panelleden. Van de
50.860 bleken 4.797 respondenten weleens geneesmiddelen via internet te hebben gekocht. Van
deze kopers is vervolgens achterhaald of zij een recept hebben gebruikt bij de aankoop (n=820),
of voor het geneesmiddel geen recept vereist is (n=3.263), of er wel een recept vereist is maar
dit niet getoond hoefde te worden (n=320) of dat er geen recept is gebruikt omdat de
geneesmiddelen niet in Nederland verkrijgbaar zijn (n=424). In het tweede onderzoek is een
onderscheid gemaakt tussen alle geneesmiddelen die online gekocht worden en de
geneesmiddelen die gekocht zijn buiten het reguliere Nederlandse circuit. Wanneer
receptplichtige geneesmiddelen zonder recept aangeschaft kunnen worden, kan men ervan
uitgaan dat dit niet via een reguliere apotheker gebeurt en veelal illegale geneesmiddelen
betreft. Een andere indicatie is wanneer deze geneesmiddelen niet in Nederland geregistreerd
zijn. Deze categorie betreft geneesmiddelen die wel in het buitenland verkocht worden maar
niet in Nederland verkrijgbaar zijn, bijvoorbeeld vanwege de kwaliteitseisen van de
Nederlandse markt. Daarnaast worden via buitenlandse websites ook illegale of vervalste
geneesmiddelen aangeboden.
Omdat van alle 50.860 panelleden van het screeningsonderzoek de demografische
gegevens, zoals leeftijd, gender en opleiding bekend zijn, kan een afspiegeling gemaakt worden
ten opzichte van de Nederlandse bevolking. Zodoende kan het aantal online kopers van
geneesmiddelen in Nederland geschat worden en is het mogelijk kennis te vergaren over de
achtergrond van de kopers. Voor deze analyses zijn de gewogen waarden door middel van een
inverse probability weight gebruikt en is op basis van een viertal demografische gegevens
11

gecorrigeerd. Zodoende is een nauwkeurige schatting gemaakt van hoeveel geneesmiddelen in
Nederland online gekocht worden, en is dit gelinkt aan de leeftijd, gender en opleiding van de
koper. De bevindingen van het grootschalig onderzoek worden uitgelicht in hoofdstuk 3. De
bevindingen van het hoofdonderzoek naar de motieven en het koopgedrag worden behandeld
in de rest van het rapport vanaf hoofdstuk 4.

12

3. PROFIELSCHETS KOPERS IN NEDERLAND
In deze sectie wordt onderzocht hoeveel mensen in Nederland geneesmiddelen via internet
kopen, welke geneesmiddelen het meest populair zijn en is zo mogelijk achterhaald of dit buiten
het Nederlandse reguliere circuit is gekocht. Er is een nauwkeurige schatting gemaakt van de
hoeveelheid geneesmiddelen die in Nederland online gekocht worden, waarbij leeftijd, geslacht
en opleiding van de kopers nader geanalyseerd zijn.
3.1 Type geneesmiddel online
Uit de gegevens van het grootschalige screeningsonderzoek onder 50.860 panelleden komt naar
voren dat in 2015 10% van de populatie weleens online medicijnen zonder doktersrecept heeft
aangeschaft, ongeacht of dit illegale of andere geneesmiddelen betreft. Daarnaast gaf 3,8% van
de populatie die nog nooit geneesmiddelen via internet of andere kanalen heeft gekocht aan dat
zij weleens overwogen hebben om online geneesmiddelen te bestellen. Uit het vorige onderzoek
van Intomart uit 2012 bleek dat 13% weleens online medicijnen had gekocht en 6% had
overwogen. In 2009 betrof dit 3% kopers en 2% overwegers. Het aantal kopers en overwegers
is dus gestegen ten opzichte van 2009 maar iets gedaald ten opzichte van 2012.
Tabel 3. Percentage kopers en overwegers online geneesmiddelen
2009

Percentage
bevolking

2012

2015

Kopers

Overwegers

Kopers

Overwegers

Kopers

Overwegers

3%

2%

13%

6%

10%

3,8%

Omdat legale apothekers en drogisterijen ook steeds vaker producten online aanbieden, is het
van belang te weten welk percentage buiten het Nederlandse reguliere circuit om gekocht
wordt. Van de 4.797 kopers van geneesmiddelen uit het screeningsonderzoek stellen 820 kopers
een doktersrecept te hebben gebruikt bij de online aankoop en stellen 3.263 kopers geen recept
nodig te hebben. Daarnaast stellen 320 kopers geen recept te hebben gebruikt terwijl dit
officieel wel nodig is en 424 kopers stellen dat de geneesmiddelen niet in Nederland verkocht
mogen worden. Na weging blijkt dat in de volwassen Nederlandse populatie 10% weleens
medicijnen online bestelt, dat 6,9% van de volwassen populatie weleens geneesmiddelen bestelt
waarvoor geen recept nodig is en dat 1,6% van de bevolking weleens receptgeneesmiddelen
zonder recept of niet-geregistreerde medicijnen bestelt. Zo kan gesteld worden dat 1,6% van de
bevolking online geneesmiddelen buiten het Nederlandse reguliere circuit koopt. Dit cijfer gaat
slechts om het aantal illegale receptgeneesmiddelen en de medicijnen die niet in Nederland
verkrijgbaar zijn: van de NR-geneesmiddelen is niet achterhaald of dit legale of illegale
geneesmiddelen betrof. Het aantal geneesmiddelen buiten het reguliere circuit dat door
Nederlanders online wordt gekocht, ligt dus op ten minste 1,6% van de bevolking, maar dit is
slechts een ondergrens. Door 3,8% van de Nederlandse bevolking wordt overwogen in de
toekomst online geneesmiddelen te bestellen.
In figuur 1 zijn de percentages te vinden van de geneesmiddelen die in Nederland online
gekocht worden. Vooral pijnstillers, afslankmiddelen, seksgerelateerde en slaap- en
kalmeringsmiddelen worden in het algemeen online gekocht. Voor de geneesmiddelen die
online buiten het Nederlandse reguliere circuit worden gekocht geldt dat de erectiemiddelen,
pijnstillers en afslankmiddelen het meest populair zijn. Bij de categorie Andere medicijnen

13

gaven respondenten onder andere aan maagzuurremmers, middelen tegen astma, anti-histamine
of malariatabletten te bestellen. Overwegers geven aan in de toekomst mogelijk pijnstillers of
afslankmiddelen online aan te schaffen.
Figuur 1. Percentages geneesmiddelen die online gekocht worden en
overwogen
35%
30%

32%
27%
25%

31%
27%

25%
20%
15%

16%

27% 27%
24%

28%

14%

16%

19%
14% 14% 13%
10%
10%

10%
5%

12%

12%

7% 7%

6% 5%

10%
6% 5%

11%

11%

11%

5%

5%

5% 5%

2%

3%

0%

Geneesmiddelen online algemeen

Geneesmiddelen buiten Nederlandse reguliere circuit

Overwegers

Toelichting figuur 1: de weergegeven percentages betreffen de percentages van het totaal aantal kopers of
overwegers. Bijvoorbeeld: 32% van alle online kopers heeft wel eens pijnstillers online gekocht, 27% van alle
overwegers geeft aan in de toekomst mogelijk online pijnstillers te kopen.

In de vragenlijst is tevens gevraagd naar de aankoop van geneesmiddelen die niet via het
internet, maar via andere kanalen zoals vrienden of familie gekocht zijn. Uit de screeningvragen
bleek dat 6.605 respondenten weleens geneesmiddelen via familie, vrienden of andere kanalen
heeft aangeschaft. Zo gaven 6.605 respondenten aan in totaal 10.367 typen geneesmiddelen via
andere kanalen te hebben gekocht, voornamelijk pijnstillers, slaapmiddelen, antibiotica en
afslankmiddelen. Hoewel over de kwaliteit van deze geneesmiddelen geen verdere uitspraken
gedaan kunnen worden, blijkt wel dat er een grote mate van oneigenlijk gebruik van
geneesmiddelen plaatsvindt. Als meest belangrijke kanalen buiten het internet worden
genoemd: via vrienden, via familie, onder de toonbank of via apotheek in het buitenland. Een
uitgebreide analyse van deze resultaten zal in een aankomende publicatie besproken worden.
3.2 Beschrijving van de doelgroep
Van de respondenten uit het screeningsonderzoek is verschillende demografische informatie
beschikbaar. In figuur 2, 3 en 4 is een overzicht te vinden van de achtergrondgegevens van de
kopers uit het panel. Uit de analyses is gebleken dat jongeren in de leeftijdscategorie tussen de
20 en 30 de meeste geneesmiddelen en ook de meeste illegale geneesmiddelen kopen. Zoals uit
figuur 2 blijkt, neemt dit geleidelijk af met het toenemen van leeftijd.

14

Figuur 2. Percentage Nederlanders per leeftijdscategorie
dat geneesmiddelen online koopt
14%
12%
10%
8%
6%
4%
2%
0%
20

25

30

35

40

45

50

55

60

65

70

75

80

Geneesmiddelen algemeen
Geneesmiddelen gekocht buiten het Nederlandse reguliere circuit

Daarnaast is in figuur 3 de verhouding mannen en vrouwen weergegeven. Mannen en vrouwen
kopen ongeveer even vaak geneesmiddelen online, maar mannen blijken vaker geneesmiddelen
buiten het reguliere circuit te kopen. Het percentage mannen of vrouwen loopt sterk uiteen per
type geneesmiddel. Ten slotte is gekeken naar het opleidingsniveau en de percentages
geneesmiddelen die worden gekocht. Deze bevindingen zijn in figuur 4 weergegeven.
Figuur 3. Percentages mannen en vrouwen in Nederland
dat geneesmiddelen online koopt
12%
10%
8%
6%
4%
2%
0%

10,4%

9,9%

2,1%

Medicijnen online algemeen

1,2%

Medicijnen gekocht buiten het
Nederlandse reguliere circuit

Man

Vrouw

Figuur 4. Percentage Nederlanders dat medicijnen online
koopt verdeeld over opleidingsniveau
HAVO of VWO, HBS, MMS
WO-doctoraal of WO-master, HBO master
HBO of WO propedeuse, HBO
MBO 2, 3, 4
MAVO, HAVO, VWO (eerste drie jaar)
Geen onderwijs
LBO, VMBO

11,7%
11,5%
11,1%
10,3%

2,1%
1,9%
1,6%
1,6%
1,5%
0,5%
1,1%
0%

2%

4%

8,6%
7,4%
7,1%
6%

8%

10%

Geneesmiddelen algemeen
Geneesmiddelen gekocht buiten het Nederlandse reguliere circuit

15

12%

4. AANKOOPGEDRAG KOPERS VIA INTERNET

De volgende sectie beschrijft het aankoopgedrag van personen die geneesmiddelen kopen via
het internet. De bevindingen zijn gebaseerd op het onderzoek onder 592 kopers en overwegers
van geneesmiddelen via het internet. Op basis van de uitgebreide hoofdvragenlijst is nader
onderzocht welke motieven kopers aandragen voor de online aankoop, voor wie de
geneesmiddelen worden aangeschaft, de websites die gebruikt worden en in welke mate er
contact is geweest met de verkoper en arts. Deze informatie maakt inzichtelijk hoe en waarom
consumenten overgaan tot de aankoop van geneesmiddelen via het internet. In het
hoofdonderzoek zijn de kopers van receptplichtige geneesmiddelen vergeleken met kopers van
middelen waar geen recept voor nodig is. Voor beide groepen geldt dat er geen recept is gebruikt
bij de online aankoop, waardoor gesteld kan worden dat de R-geneesmiddelen buiten het
reguliere circuit zijn gekocht, van de NR-geneesmiddelen is dit niet bekend.
4.1 Motieven online aankoop
Voor zowel de kopers van R- als NR-geneesmiddelen geldt dat prijs en gemak als belangrijkste
motieven worden genoemd om geneesmiddelen online te kopen. Zoals in figuur 5 te zien is,
worden financiële redenen en het gemak van online bestellen het meest vaak genoemd.
Opvallend is dat 19% van de kopers van R-geneesmiddelen aangeeft liever niet met de arts te
praten over de aankoop, ten opzichte van slechts 2% van de kopers van NR-geneesmiddelen.
Deze laatste groep heeft echter ook geen recept nodig van de arts, omdat het middel in dat geval
zonder recept verkrijgbaar is. In de categorie ‘Anders’ geven mensen bijvoorbeeld aan dat het
mogelijk is via internet meer dan de wettelijke hoeveelheid te bestellen of dat het middel niet
meer verkrijgbaar is bij de dichtstbijzijnde apotheek.
Figuur 5. Motieven voor het online aanschaffen van geneesmiddelen
Het is gemakkelijker

39%

De medicijnen zijn goedkoper

38%

De medicijnen worden thuisbezorgd

25%

Het is mogelijk de medicijnen buiten kantoortijden…

10%

Ik wil er liever niet over praten met mijn arts

48%

43%

34%

17%
19%

2%

Aangeraden door anderen

7%

De medicijnen zijn niet verkrijgbaar in Nederland

11%

7%
10%

Anders

6%

Mijn arts wil geen recept uitschrijven

10%

3%

De medicijnen werken beter dan die uit de apotheek

11%

4%
4%
0%

Kopers R-geneesmiddelen

10%

20%

30%

40%

50%

Kopers NR-geneesmiddelen

Toelichting figuur 5: In totaal hebben 447 personen de vraag over motieven ingevuld (237 kopers Rgeneesmiddelen en 210 kopers NR-geneesmiddelen). Respondenten meerdere antwoorden geven.

16

60%

De meeste mensen die geneesmiddelen kopen via het internet, doen dit voor zichzelf. Hierin is
weinig verschil te zien tussen kopers van R-geneesmiddelen en kopers van de NRgeneesmiddelen. De percentages liggen respectievelijk op 85,2% en 83,8 %. Een kleinere
groep, in beide gevallen iets minder dan 9%, koopt de geneesmiddelen voor zijn of haar partner.
Daarnaast worden de geneesmiddelen in sommige gevallen voor anderen gekocht (4% voor Rgeneesmiddelen en 2% voor NR-geneesmiddelen).
4.2 Type website
Zoals blijkt uit figuur 6 worden er verschillende soorten websites gebruikt, maar betreft dit in
de meeste gevallen een verkoopsite of internetapotheker. Onder verkoopsites worden veelal de
websites verstaan waar een groot scala aan goederen verkocht wordt, zoals bol.com of betreffen
de websites waar tweedehands goederen op verhandeld worden, zoals Marktplaats of Ebay.
Kopers van NR-geneesmiddelen schaffen in 40% van de gevallen geneesmiddelen aan via een
verkoopsite ten opzichte van 36% van de kopers van R-geneesmiddelen. Een deel van de NRgeneesmiddelen werd via tweedehands websites aangeboden, wat ook op geneesmiddelen
buiten het reguliere circuit duidt. Vooral voor kopers van R-geneesmiddelen is de
internetapotheker populair, 31% geeft aan via deze bron medicijnen te kopen ten opzichte van
25% van de kopers van NR-geneesmiddelen. Ook hier geldt dat het niet altijd te achterhalen is
of het legale of illegale internetapothekers betreft, omdat respondenten de naam van de website
niet vermeldden.
Figuur 6. Website van aankoop
36%

Verkoopsite
Internetapotheker

25%

40%

31%

14%
16%

Website wisselt per keer dat ik het…
9%

Anders
Via advertentie

5%

Via e-mail

6%
4%

13%

9%

3%
1%

Social media
0%

5%

10% 15% 20% 25% 30% 35% 40% 45%

Kopers R-geneesmiddelen

Kopers NR-geneesmiddelen

De meeste geneesmiddelen worden gekocht via een Nederlandse website. Voor de NRgeneesmiddelen betreft dit 79%. Dit percentage ligt een stuk hoger dan bij de kopers van Rgeneesmiddelen, hiervan koopt 54% de geneesmiddelen via een Nederlandse website. Bij de
aankoop van geneesmiddelen via een buitenlandse website is een ander patroon te zien. Hierbij
is het aandeel van kopers van R-geneesmiddelen aanzienlijk groter, 38% ten opzichte van
slechts 13% van de kopers van NR-geneesmiddelen. Mogelijk komt dit doordat sommige
geneesmiddelen waarvoor in Nederland een recept verplicht is, in het buitenland wel vrij
verkrijgbaar zijn. Zo is het mogelijk dat er meer aanbod en minder controle bestaat bij de
aankoop van sommige geneesmiddelen via buitenlandse websites (zie figuur 7).

17

Figuur 7. Website van aankoop
90%
80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%

79%
54%
38%
13%

Via een Nederlandse Via een buitenlandse
website
website
Kopers R-geneesmiddelen

4% 5%

4% 3%

Weet ik niet

Website wisselt per
keer dat ik het
medicijn koop

Kopers NR-geneesmiddelen

Zoals uit figuur 8 blijkt, geeft 39% van de kopers van NR-geneesmiddelen aan het medicijn
altijd via dezelfde website te kopen. Dit speelt minder onder kopers van R-geneesmiddelen,
33% van deze groep geeft aan dat de website per keer verschilt. Een mogelijke verklaring
voor het verschil tussen deze twee groepen is dat kopers van NR-geneesmiddelen weten dat
zij de websites kunnen vertrouwen, bijvoorbeeld via een website van de bekende drogisterijen
in Nederland, waardoor de controle en kwaliteit van de producten beter gewaarborgd is. Voor
de kopers van R-geneesmiddelen geldt dit echter niet. De kwaliteit is niet gecontroleerd
waardoor een aanzienlijke kans bestaat dat de geneesmiddelen gevaarlijke of verkeerde
bestanddelen bevatten (of niet geleverd worden). Wanneer kopers echter een voor hen
betrouwbare website hebben gevonden, blijven zij daarnaar teruggaan.

Figuur 8. Flexibiliteit in gebruik website
45%
40%
35%
30%
25%
20%
15%
10%
5%
0%

39%
33%
28%

28% 27%

24%

12%

Ja, altijd bij dezelfde Nee, dat verschilt per
website
keer

Kopers R-geneesmiddelen

Ja, meestal wel

10%

Weet ik niet

Kopers NR-geneesmiddelen

De website waarop de medicijnen gekocht worden, wordt overwegend via een online
zoekmachine gevonden (58% van de kopers van R-geneesmiddelen en 48% van de kopers NRgeneesmiddelen). Daarnaast bereiken mensen de website in mindere mate via andere kanalen
zoals via advertenties, vrienden, familie of reviews van anderen.

18

4.3 Contact met verkoper
Het kopen van geneesmiddelen via internet betreft in een groot deel van de gevallen een
anoniem proces. Zoals in figuur 9 te zien is, geeft meer dan 80% van beide groepen aan dat er
geen persoonlijk contact is geweest met de verkoper. Dit percentage ligt iets hoger voor de
kopers van NR-geneesmiddelen, 88,1% ten opzichte van 83,5% van de kopers van Rgeneesmiddelen. Deze laatste groep heeft iets vaker contact gehad met de verkoper, dit gebeurt
dan meestal via e-mail en in mindere mate bijvoorbeeld via de telefoon. In minder dan één
procent van de gevallen is er contact geweest in persoon.
Figuur 9. Contact met verkoper
100%

88,1%
83,5%

80%
60%
40%
11,8%8,1%

20%

3,4% 1,9%

0,8% 1,4%

0,4% 0,5%

Ja, via telefoon

Anders

Ja, in persoon

0%
Nee, geen
persoonlijk contact

Ja, via e-mail

Kopers R-geneesmiddelen

Kopers NR-geneesmiddelen

4.4 Frequentie en omvang van aankoop
In de meeste gevallen vindt het aanschaffen van geneesmiddelen niet zeer frequent plaats. Het
grootste deel van de kopers van medicijnen via internet doet dit 2 tot 5 keer per jaar (51 en
53%). Daarnaast geeft een grote groep aan slechts één keer per jaar geneesmiddelen online te
kopen (46 en 44%). De hoeveelheid die per keer besteld wordt is echter behoorlijk groot, bij
NR-geneesmiddelen bestaat de aankoop in 65% van de gevallen uit 20 of meer eenheden (o.a.
pillen of capsules). Ook onder de kopers van R-geneesmiddelen koopt 45% van de mensen 20
of meer stuks per keer. Figuur 10 biedt een overzicht van deze gegevens.
Figuur 10. Gemiddelde omvang van de bestelling per aankoop
70%

65%

60%
50%

45%

40%
30%

20%

23%
12%

15%

10%

17%
10%
4%

2% 3%

1% 3%

Weet ik niet

Kan ik niet
beantwoorden

0%
1-5

6-10

11-20

20 of meer

Kopers R-geneesmiddelen

Kopers NR-geneesmiddelen

19

4.5 Contact huisarts
Ongeveer twee derde van de respondenten bespreekt niet met de huisarts van plan te zijn het
geneesmiddel te gebruiken. Dit is vrijwel gelijk in beide groepen. De resultaten zijn te vinden
in figuur 11.

Figuur 11. Inlichten van arts voor gebruik of aanschaf van
geneesmiddel
80%

66%

67%

60%
40%

34%

33%

20%
0%
Ja

Nee

Kopers R-geneesmiddelen

Kopers NR-geneesmiddelen

Redenen waarom het online aanschaffen van geneesmiddelen vaak niet wordt besproken met
de huisarts, zijn te vinden in figuur 12. Zo vinden veel mensen het niet nodig (31% van de
kopers van NR-geneesmiddelen ten opzichte van 41% van de kopers van R-geneesmiddelen)
of geven zij aan zelf over voldoende informatie te beschikken (25% ten opzichte van 43% bij
R-geneesmiddelen). Opvallend is dat 22% van de gebruikers van R-geneesmiddelen als reden
aangeeft dat er geen recept nodig is voor het middel dat zij willen aanschaffen. Dit geeft blijk
van het ontbreken van kennis en informatie in deze groep, wat van invloed zou kunnen zijn op
de mate van risico inschatting bij het gebruik van deze online aangeschafte geneesmiddelen die
uitsluitend op recept verkrijgbaar zijn. Mogelijk is deze groep niet volledig op de hoogte van
de bijgaande gezondheidsrisico’s. Verder blijkt schaamte mee te spelen als redenen om de
online aankoop niet te bespreken met de arts. Zo geeft 20% van de kopers van Rgeneesmiddelen aan dat zij niet met een arts willen spreken of niet willen dat de arts weet van
het gebruik van de geneesmiddelen.

20

Figuur 12. Redenen voor het ontbreken van contact met de arts
Ik vond het niet nodig

41%

31%

Ik heb zelf voldoende informatie

43%

25%
22%

Er is geen recept voor nodig
Ik ken dit medicijn al
Het is goedkoper

18%
17%

10%
9%

De arts zal het niet voorschrijven
Ik wil er niet met mijn arts over praten

14%

20%

2%

Het is gemakkelijker via internet

31%

20%

8%

13%

8% 11%
7% 10%
11%
4%

Ik wilde het snel hebben

Anders
Ik schaam me ervoor

0%
2%

Weet ik niet
0%

5%

10%

Kopers R-geneesmiddelen

15%

20%

25%

30%

35%

40%

45%

50%

Kopers NR-geneesmiddelen

Toelichting figuur 12: In totaal hebben 97personen de vraag over motieven ingevuld
Bij deze vraag konden respondenten meerdere antwoorden geven.

Over het algemeen zeggen de kopers van medicijnen via het internet een goede relatie met de
huisarts te hebben. Zoals te zien is in figuur 13 geldt voor 62% van de kopers van Rgeneesmiddelen en 66% van de kopers van NR-geneesmiddelen dat zij een goede of zeer goede
relatie hebben. Slechts 4% en 5% van de kopers van geneesmiddelen zonder recept geeft aan
een slechte relatie te hebben met de huisarts.
Figuur 13. Relatie met de huisarts
50%
39%38%

40%
30%

34%
29%

28%
23%

20%
10%

4% 5%
0% 0%

0%
Zeer goed

Goed

Neutraal

Kopers R-geneesmiddelen

Slecht

Zeer slecht

Kopers NR-geneesmiddelen

4.6 Samenvatting aankoopgedrag
Uit de voorgaande sectie is gebleken dat het kopen van geneesmiddelen via het internet
grotendeels anoniem verloopt. Hierin is weinig verschil te ontdekken tussen kopers van R- en
NR-geneesmiddelen. Met de verkoper vindt zeer zelden contact in persoon plaats en ook de arts
is vaak niet op de hoogte van plannen om geneesmiddelen aan te schaffen via het internet. Als
21

voornaamste redenen geven kopers hierbij aan dat ze het niet nodig vinden of zelf over
voldoende informatie beschikken. Vaak genoemde motieven voor het online kopen van
geneesmiddelen zijn gemak, lagere prijzen en de mogelijkheid tot het thuis laten bezorgen.
Vooral voor kopers van R-geneesmiddelen speelt mee dat ze er liever niet over praten met de
arts. Hoewel de geneesmiddelen over het algemeen niet erg frequent worden besteld, gaat het
meestal wel om grote hoeveelheden (45% bij R-geneesmiddelen en 65% bij NRgeneesmiddelen bestelt meer dan 20 eenheden per keer). Over het algemeen hebben kopers een
goede relatie met de huisarts. Populaire websites voor het kopen van geneesmiddelen betreffen
vooral internetapothekers en verkoopsites, vaak gevonden en bereikt via een online
zoekmachine.

22

5. TEVREDENHEID AANKOOP
Uit het voorgaande is duidelijk geworden dat het kopen van R-geneesmiddelen via het internet
niet altijd op legale wijze of via een reguliere aanbieder gebeurt. Voornamelijk vanwege gemak,
lagere prijs en de mogelijkheid om de geneesmiddelen thuis te laten bezorgen gaan mensen
over tot online aanschaf. Maar hoe tevreden zijn kopers over de geneesmiddelen en informatie
verkregen via het internet? In dit hoofdstuk zal inzichtelijk gemaakt worden in welke mate
sprake is van vertrouwen in de websites waarop geneesmiddelen worden gekocht.
5.1 Vertrouwen website en tevredenheid
Het merendeel van de kopers van geneesmiddelen via het internet geeft aan dat zij de website
van aankoop vertrouwen. Voor kopers van NR-geneesmiddelen is dit zelfs 71%, ten opzichte
van 53% van de kopers van R-geneesmiddelen. In deze eerste groep is er zelfs helemaal geen
sprake van wantrouwen en bij de R-geneesmiddelen wantrouwt slechts 3% van de kopers de
website, zoals te zien is in figuur 14. Dit heeft ook te maken met het toegenomen aantal reguliere
websites van drogisterijen of apothekers.
Figuur 14. Vertrouwen in de website
53%

Ik vertrouw de website
Ik vertrouw de website een beetje

13%

71%

20%

19%
13%

Ik vertrouw, noch wantrouw de webstie
Ik wantrouw de website een beetje

5%
1%

Ik wantrouw de website

3%
0%
0%

10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80%

Kopers R-geneesmiddelen

Kopers NR-geneesmiddelen

Kopers zijn over het algemeen tevreden over de aankoop van de online geneesmiddelen. Wat
betreft de kwaliteit van de geneesmiddelen, geeft 78% van de kopers van R-geneesmiddelen en
79% van de kopers van NR-geneesmiddelen aan dat zij tevreden of zeer tevreden zijn. De
resultaten zijn weergegeven in figuur 15.

23

Figuur 15. Tevredenheid over aankoop
60%
50%

53%
45%

40%

34%

30%

25%

20%
18%

20%
10%

2% 0%

0% 2%

Ontevreden

Zeer ontevreden

0%
Zeer tevreden

Tevreden

Noch tevreden,
noch ontevreden

Kopers R-geneesmiddelen

Kopers NR-geneesmiddelen

Ook over de verkregen informatie is men tevreden. Van de kopers van R-geneesmiddelen geeft
72% aan tevreden of zeer tevreden te zijn. Bij de kopers van NR-geneesmiddelen is de
tevredenheid nog groter, 86% geeft aan tevreden of zeer tevreden te zijn met de verkregen
informatie over het medicijn. De resultaten zijn weergegeven in figuur 16.

Figuur 16. Tevredenheid over informatie over het medicijn
70%
57%

60%

Kopers Rgeneesmiddelen

50%
40%
30%

36%

Kopers NRgeneesmiddelen

36%

29%

27%

20%

12%

10%

0% 2%

0% 0%

Ontevreden

Zeer ontevreden

0%
Zeer tevreden

Tevreden

Noch tevreden,
noch ontevreden

Vooral kopers van NR-geneesmiddelen zouden anderen aanraden het geneesmiddel aan te
schaffen via het internet (58%). Ook het grootste deel van de groep R-geneesmiddelen lijkt
tevreden, zo zou 47% het anderen aanraden.
5.3 Samenvatting tevredenheid
De meeste mensen die geneesmiddelen kopen via het internet, hebben vertrouwen in de website.
Voor kopers van NR-geneesmiddelen geeft zelfs 71% aan de website waarop ze bestellen te
vertrouwen. Ook is er sprake van tevredenheid, 58% van de NR-geneesmiddelen kopers zou
anderen aanraden het geneesmiddel via internet aan te schaffen, ten opzichte van 47% in de R24

geneesmiddelen groep. Ook het gegeven dat kopers terugkeren naar dezelfde online aanbieder
is indicatief voor tevredenheid over de website, de prijs of het gebruik van de geneesmiddelen.
Hoewel gebruikers van de online gekochte geneesmiddelen over het algemeen tevreden zijn,
zegt dit nog weinig over de daadwerkelijke kwaliteit van de medicijnen.

25

6. OVERWEGERS
In de vorige hoofdstukken is gekeken naar kopers van geneesmiddelen via het internet, waarbij
onderscheid werd gemaakt tussen kopers van R- en NR-geneesmiddelen. Er bestaat echter ook
een groep mensen die overweegt in de toekomst mogelijk geneesmiddelen aan te schaffen via
het internet. In dit hoofdstuk wordt behandeld welke motieven deze overwegers aandragen om
geneesmiddelen aan te schaffen via het internet en waarom overwegers hier uiteindelijk toch
vanaf zien.
6.1 Overwegingen
Redenen die worden gegeven waarom men mogelijk zal overgaan tot de online aankoop van
geneesmiddelen zijn dat het gemakkelijker is (39%), de medicijnen goedkoper zijn (30%), de
medicijnen worden thuisbezorgd (23%) en men niet met de arts wil spreken (15%). Ook de
motieven dat de arts geen recept wil uitschrijven (14%) en de medicijnen niet in Nederland
verkrijgbaar zijn (12%) spelen mee in de overweging. Een overzicht van deze aangegeven
redenen ter overweging van de online aankoop is te vinden in figuur 17.

Figuur 17. Redenen ter overweging geneesmiddelen te kopen via het
internet
Het is gemakkelijker
De medicijnen zijn goedkoper
De medicijnen worden thuisbezorgd
Ik wil er liever niet over praten met mijn arts
Mijn arts wil geen recept uitschrijven
De medicijnen zijn niet verkrijgbaar in Nederland
Anders
Het is mogelijk de medicijnen buiten kantoortijden…
Ik kan de medicijnen zelf halen
De medicijnen die ik gebruik kun je niet meer in de…
Het werd mij aangeraden door de omgeving
0%

39%
30%
23%
15%
14%
12%
8%
8%
6%
3%
3%
5%

10% 15% 20% 25% 30% 35% 40% 45%

Redenen van overwegers om uiteindelijk toch af te zien van de aankoop lopen sterk uiteen. Uit
figuur 18 blijkt dat 32% van de respondenten het antwoord ‘Anders’ gaf, daarbij werd onder
andere aangegeven dat men bang was voor gezondheidsrisico’s, er niet aan toe kwam of
uiteindelijk niet durfde. Verder speelt mee dat de website onbetrouwbaar bevonden wordt
(23%), door het grote aanbod niet duidelijk is wat er wordt aangeboden (16%) of dat door de
omgeving is afgeraden via internet te kopen (13%).

26

Figuur 18. Redenen toch af te zien van online aankoop
Anders

32%

Ik vond de verkoper/website onbetrouwbaar

23%

Door het grote aanbod was niet meer
duidelijk wat er werd aangeboden

16%

Het werd me afgeraden door de omgeving

13%

De klachten gingen over

10%

Ik kon het middel niet vinden

10%

Ik vond de betaalwijze onbetrouwbaar

8%
0%

5%

10% 15% 20% 25% 30% 35%

Meer dan de helft van de overwegers geeft aan dat zij van de aankoop heeft afgezien op het
moment van zoeken naar informatie of websites waar de geneesmiddelen worden aangeboden
(52%). Dit komt overeen met het resultaat zoals weergeven in figuur 18, waarbij 23% de
aankoop heeft gestaakt omdat de website onbetrouwbaar wordt gevonden of door de grote
hoeveelheid aan informatie (16%). Verder wordt er in sommige gevallen al vóór het zoeken
naar informatie afgezien van de aankoop (21%) of wanneer overwegers op internetfora zoeken
naar informatie of overleggen met anderen (19%). Een kleiner percentage (8%) is tijdens het
bestellen niet tot de aankoop overgegaan.
Figuur 19. Moment waarop besloten is toch af te zien van
aankoop
Tijdens het zoeken naar informatie waar de
medicijnen verkocht worden

52%

Al voordat ik ben gaan zoeken naar
informatie

21%

Op het moment dat ik erover ben gaan lezen
op internet/fora

19%

Tijdens het bestellen

8%
0%

10%

20%

30%

40%

50%

60%

De kans dat overwegers uiteindelijk toch overgaan op de aankoop is niet zeer groot. Zoals blijkt
uit figuur 20, geeft meer dan de helft van de overwegers aan dat de kans klein is (52%) dat de
geneesmiddelen alsnog worden gekocht en 12% geeft aan dat ze de geneesmiddelen nooit
zullen kopen. Voor een kleinere groep is de kans middelmatig (20%), groot (9%) of zullen de
geneesmiddelen wel online gekocht worden (1%).

27

Figuur 20. Kans dat de geneesmiddelen alsnog
aangeschaft zullen worden via internet
60%

52%

50%
40%

30%
20%
20%
10%

12%

9%

6%

1%
0%
Weet ik niet

Ik zal de
medicijnen
nooit kopen

De kans is
klein

De kans is
middelmatig

De kans is
groot

Ik zal de
medicijnen
zeker kopen

Van de overwegers heeft een groot percentage (95%) niet met de arts of apotheker besproken
dat ze de medicijnen overwegen te kopen. Slechts 5% gaf aan overwegingen wel met de arts te
bespreken. Als reden voor het niet bespreken geeft 41% aan dat het niet nodig gevonden wordt
en 21% geeft aan dat er al genoeg informatie verzameld is. Daarnaast wordt als reden
aangedragen dat de arts het niet zal voorschrijven (20%) of dat men niet met de arts wil praten
over het gebruik van het geneesmiddel (19%). Deze verschillende redenen zijn te vinden in
figuur 21.

Figuur 21. Redenen om overweging niet te bespreken met
arts of apotheker
Ik vond het niet nodig

41%

Ik heb zelf voldoende informatie

21%

De arts zal het niet voorschrijven

20%

Ik wil er niet met mijn arts over praten

19%

Ik ken dit medicijn al

19%

Het is gemakkelijker via internet

17%

Er is geen recept voor nodig

17%

Het is goedkoper

7%

Anders

7%

Ik wilde het snel hebben

4%

Weet ik niet

2%
0%

5% 10% 15% 20% 25% 30% 35% 40% 45%

6.2 Samenvatting overwegers
In dit hoofdstuk is onderzocht welke redenen overwegers aandragen voor het mogelijk wel of
niet online aanschaffen van geneesmiddelen. De motieven van overwegers om mogelijk over
te gaan tot online aankoop van geneesmiddelen, verschillen niet tot nauwelijks van de motieven
van kopers. De belangrijkste motieven die worden aangedragen door overwegers zijn dat het
gemakkelijker is (39%), de geneesmiddelen goedkoper zijn (30%) en de geneesmiddelen
worden thuisbezorgd (23%).
28

Toch zien veel overwegers uiteindelijk af van aankoop, dit gebeurt in 23% van de gevallen
doordat de website als onbetrouwbaar bevonden wordt. Daarnaast speelt mee dat
onduidelijkheid ontstaat door het grote aanbod of dat door de omgeving wordt afgeraden
geneesmiddelen via het internet te kopen. In ruim 50% van de gevallen wordt dan ook al van
aankoop afgezien tijdens het proces van het zoeken naar informatie of websites waar de
geneesmiddelen verkrijgbaar zijn. In slechts 8% van de gevallen wordt van de aankoop afgezien
tijdens het proces van het bestellen zelf, bijvoorbeeld op het moment dat tot betaling overgegaan
moet worden.
De kans is niet zeer groot dat overwegers op een later moment toch nog overgaan tot
aankoop van online geneesmiddelen. Slechts 1% weet zeker de geneesmiddelen te gaan kopen,
een grotere groep van 52% geeft aan dat de kans klein is dat ze nog over zullen gaan tot
aankoop. Opvallend is dat 95% van de groep de overwegingen om een geneesmiddel online aan
te schaffen niet met de arts of apotheker bespreekt. De voornaamste redenen die hiervoor
worden aangedragen zijn dat men het niet nodig acht (41%), men van mening is zelf over
voldoende informatie te beschikken (21%) of denkt dat de arts het geneesmiddel niet zal
voorschrijven (20%).

29

7. RISICOPERCEPTIE KOPERS EN OVERWEGERS
In de volgende sectie wordt behandeld in hoeverre kopers, zowel van R- als NRgeneesmiddelen, en de overwegers een inschatting maken van de gezondheidsrisico’s die
gerelateerd zijn aan het online kopen van geneesmiddelen. Respondenten konden bij de vragen
antwoord geven in hoeverre een antwoord op hen van toepassing was. Naar aanleiding van deze
gegevens zijn de antwoorden omgescoord en de gemiddelden berekend. De antwoorden zijn
gegeven op een schaal van 1 tot 4 of van 1 tot 5. Bij figuur 22 tot en met 24 is een schaal 1 tot
4 gehanteerd, bij figuur 25 is een schaal 1 tot 5 gebruikt.
7.1 Werkzaamheid en gezondheidsrisico’s
Figuur 22 laat zien in welke mate de verschillende groepen het eens zijn met een aantal
stellingen over de werkzaamheid van de geneesmiddelen en inschatting van risico’s. Hierbij is
het gemiddelde van de groepen genomen, op een schaal van 1 tot 4. Overwegers zijn in mindere
mate dan kopers eens met de stelling dat de werkzaamheid van medicijnen via internet niet
afwijkt van medicijnen via de apotheek of drogist. Ook wat betreft het inschatten van het
gezondheidsrisico zijn overwegers meer kritisch, zij zien meer gezondheidsrisico’s in het
aanschaffen van medicijnen.
Figuur 22. Gemiddelde scores stellingen risicoperceptie,
schaal 1 tot 4
De werkzaamheid van medicijnen die via
internet worden aangeboden is hetzelfde als
de medicijnen die via een
apotheek/drogisterij te verkrijgen zijn

3,4
3,4
3,0

Ik zie geen enkel gezondheidsrisico in het
aanschaffen van medicijnen via internet
zonder hier over eerst met een arts te
overleggen

2,7
2,8
2,4
0,0

Kopers R-geneesmiddelen

0,5

1,0

1,5

2,0

Kopers NR-geneesmiddelen

2,5

3,0

3,5

4,0

Overwegers

7.2 Inschatting risico’s
Overwegers geven aan meer moeite te hebben met het beoordelen of een website betrouwbaar
is. Met betrekking tot vervalsing valt het zelfde patroon te zien, overwegers geven aan in
mindere mate dan de andere groepen te kunnen beoordelen of een medicijn vervalst is. Tussen
de kopers van R- of NR-geneesmiddelen is weinig verschil waarneembaar. Deze informatie is
te vinden in figuur 23, uitgedrukt in een gemiddelde score per groep op een schaal van 1 tot 4.

30

Figuur 23. Gemiddelde scores inschatting
betrouwbaarheid en kwaliteit van geneesmiddel,
schaal 1 tot 4
4,0
3,5
3,0
2,5
2,0
1,5
1,0
0,5
0,0

2,2

2,2

2,0

1,8

1,8

1,4

Kunt beoordelen of een website voor het Kunt beoordelen of een medicijn vervalst is.
online aanschaffen van medicijnen
betrouwbaar is?
Kopers R-geneesmiddelen

Kopers NR-geneesmiddelen

Overwegers

Tevens is respondenten gevraagd hoe groot zij de kans achten om met bepaalde situaties te
maken te krijgen. In figuur 24 wordt gekeken naar samenstelling, etiket of bijsluiter, werking
en vervalsing. Duidelijk te zien is dat overwegers de kans groter inschatten om een medicijn te
ontvangen met een andere samenstelling, onjuist etiket, andere werking of medicijnen die
vervalst of nep zijn. Daarnaast is te zien dat er ook een klein verschil is tussen de kopers van
R- en NR-geneesmiddelen. Deze laatste groep acht de kans het kleinst om met de eerdergenoemde gevallen in aanraking te komen.
Figuur 24. Gemiddelde scores bij inschatting mogelijke
problemen met samenstelling, etikettering, bijsluiter of
vervalsing geneesmiddel, schaal 1 tot 4
4,00
3,50
3,00
2,50
2,00
1,50
1,00
0,50
0,00

3,57
2,93 2,78

3,45

3,39
2,86 2,73

2,85 2,73

Een andere
Onjuiste
samenstelling van het etiketten/bijsluiter
medicijn
Kopers R-geneesmiddelen

Een andere werking
(of dat het helemaal
niet werkt)

Kopers NR-geneesmiddelen

3,39

2,85 2,69

Medicijnen die
vervalst/ nep zijn
Overwegers

7.3 Betrouwbaarheid informatiebron
De betrouwbaarheid van informatie wordt uiteenlopend beoordeeld door de verschillende
groepen. In figuur 25 is te zien dat overwegers een aantal informatiebronnen als iets minder
betrouwbaar beoordelen dan kopers (van zowel R- als NR-geneesmiddelen). Informatie van de
arts wordt in alle groepen als het meest betrouwbaar gezien, informatie via internet als het minst
betrouwbaar. De resultaten zijn gebaseerd op de gemiddelde score van de groepen, op een
schaal van 1 tot 5.
31

Figuur 25. Gemiddelde beoordeling betrouwbaarheid
informatiebronnen, schaal 1 tot 5
0

0,5

1

1,5

2

2,5

3

3,5

4

5

4,3
4,6
4,3
4,1
4,2
4,2

Advies van arts
Advies van apotheek

3,8
3,9
3,7
3,5
3,5

Advies online dokter
Advies patiëntenvereniging
Advies andere gebruikers op online forum
Informatie via familie/kennissen die al ervaring hebben
met product

2,8
2,9
3
2,6

Informatie via internet
Kopers R-geneesmiddelen

4,5

Kopers NR-geneesmiddelen

3,2
3,31
3,5
3,2
3,2
3,2

Overwegers

7.4 Samenvatting risicoperceptie
Overwegers hebben het minste vertrouwen in medicijnen die verkocht worden via het internet.
Zij menen dat de kwaliteit van de online geneesmiddelen afwijkt van de kwaliteit van
geneesmiddelen via de arts of apotheek. Ook wat betreft de stelling over het ontbreken van
gezondheidsrisico’s bij het aanschaffen van medicijnen via internet of bekenden buiten de arts
om, is de groep overwegers het in mindere mate eens met de stelling dan de kopers.
Overwegers hebben in lijn der verwachting minder vertrouwen dan de kopers in hun eigen
vermogen om de betrouwbaarheid en kwaliteit van geneesmiddelen in te schatten. Daarnaast
achten zij de kans groter dan de kopers dat zij te maken krijgen met vervalste geneesmiddelen
of geneesmiddelen met een andere samenstelling, een onjuist etiket of bijsluiter. Over het
algemeen wordt advies van de arts en de apotheek, als meest betrouwbaar ervaren, informatie
via het internet als het minst betrouwbaar. Het blijkt dat overwegers veel van de uitgevraagde
informatiebronnen (internetdokter, patiëntenvereniging, fora, bekenden en het internet) als
minder betrouwbaar beoordelen dan de kopers.

32

8. INFORMATIEBEHOEFTE KOPERS EN OVERWEGERS
Het volgende hoofdstuk kijkt naar de informatiebehoefte met betrekking tot het veilig online
bestellen van geneesmiddelen van overwegers, kopers van receptgeneesmiddelen en kopers van
niet-receptgeneesmiddelen.
8.1 Opzoeken van informatie
De mate waarin de verschillende groepen informatie zoeken is zeer uiteenlopend. Opvallend is
dat kopers van NR-geneesmiddelen in veel gevallen aangeven dat zij geen informatie hebben
gezocht over het gebruik van het geneesmiddel (35%). Kopers van R-geneesmiddelen zoeken
vaker naar informatie, vooral via de internetapotheker (33%) en bij de huisarts (25%) zoals te
zien is in figuur 26.
Figuur 26. Informatie gezocht voor gebruik van geneesmiddel
13%

Nee, ik heb geen informatie bezocht
Bij de internetapotheek

35%
33%

16%
9%

Bij de apotheek

14%
16%

25%
24%

Bij familie/kennissen die ervaring hebben met product

15%
15%18%

Bij andere gebruikers op een online forum

14%17%

Bij mijn huisarts
Op internet/op de website

4%
4%
3%5%

Bij de patiëntenvereniging
Bij een online dokter

11%
10%
13%
7%

Bij een medisch specialist
Anders, namelijk
0%
Kopers R-geneesmiddelen

5%

10%

15%

20%

25%

30%

35%

40%

Kopers NR-geneesmiddelen

Op de vraag of men in de toekomst informatie zal opzoeken over het veilig (online) bestellen
van geneesmiddelen, geeft de meerderheid van de respondenten (69% van de overwegers/ 70%
NR-geneesmiddelen /72% R-geneesmiddelen) aan dat ze dit waarschijnlijk wel of zeker wel
zullen doen.
8.2 Afzender van informatie
Over het algemeen wordt het internet het meest gebruikt om informatie op te zoeken over het
veilig bestellen van geneesmiddelen. Zo geeft 73% van de kopers van R-geneesmiddelen, 71%
van de kopers van NR-geneesmiddelen en 69% van de overwegers aan het internet te
raadplegen. Daarnaast worden de apotheek en huisarts in mindere mate door respondenten
aangegeven als bron om informatie op te vragen. Figuur 27 biedt een overzicht van deze
gegevens.

33

Figuur 27. Waar zou u informatie opvragen over het veilig bestellen
van geneesmiddelen?
80%

73% 71%

70%

69%

60%
50%
40%
28%

30%

31%

28% 28%
22%

21%

20%
10%

3%

6%

2%

4% 5%

10%

0%
Via het internet

Via apotheek

Kopers R-geneesmiddelen

Via mijn huisarts

Anders, namelijk

Kopers NR-geneesmiddelen

Weet ik niet

Overwegers

Het internet lijkt dus voor veel respondenten een belangrijke bron te vormen voor het opvragen
van informatie over het veilig online bestellen van geneesmiddelen. Toch wordt niet het
internet, maar de apotheek en ook de huisarts, als meest logische afzenders van informatie
gezien, vooral door overwegers. Opvallend is dat de GGD in veel sterkere mate als logische
afzender gezien wordt door de groep overwegers. In deze groep is dit 41% ten opzichte van
27% bij kopers van R-geneesmiddelen en 32% bij de kopers van NR-geneesmiddelen. Kopers
van R-geneesmiddelen via het internet zien de huisarts en apotheek in gelijke mate als logische
afzender voor het verstrekken van informatie. Ook het Ministerie van VWS wordt door de
verschillende groepen genoemd als logische afzender van informatie (zie figuur 28)

Figuur 28. Logische afzender voor informatie over veilig bestellen
online geneesmiddelen
70%
60%

60%
56%
50%

50%

50%

46%
43%

41%
36%34%
31%

40%
30%

32%
27%

20%

24%26%
18%

10%

16%
15%
6%

4%6% 6%

0%
Apotheek

Huisarts

Ministerie van
VWS

Kopers R-geneesmiddelen

GGD

RIVM

Kopers NR-geneesmiddelen

34

Internet
Overwegers

Familie en/of
vrienden

8.3 Samenvatting informatiebehoefte
Niet alle groepen hebben in gelijke mate behoefte aan informatie. Kopers geven aan niet altijd
informatie op te zoeken over het gebruik van het geneesmiddel of doen dit voornamelijk via
internet, apotheek of huisarts. De meerderheid van de respondenten (rond de 70%) geeft echter
aan wel behoefte te hebben aan betrouwbare informatie over het veilig bestellen van
geneesmiddelen via het internet.
Onder de kopers van receptgeneesmiddelen vormt de internetapotheker een belangrijke
bron voor het zoeken naar informatie, in sterkere mate dan voor de andere groepen. Het internet
is in alle groepen een populaire bron voor het opzoeken van informatie. Toch wordt dit niet als
de meest logische afzender voor informatie gezien. Vooral de apotheek en huisarts worden
beoordeeld als logische afzenders voor informatie over veilig (online) bestellen van
geneesmiddelen. Onder overwegers is ook de GGD in sterke mate aangegeven als logische
afzender. Ten slotte wordt het Ministerie van VWS in alle groepen genoemd als veilige bron
van informatie.

35

9. VERGELIJKING MET VOORGAAND ONDERZOEK
In het jaar 2009 en 2012 is door Intomart in opdracht van het Ministerie van VWS onderzoek
gedaan naar het online bestellen van geneesmiddelen. Het huidige onderzoek betreft een
vervolg op deze onderzoeken, met een aantal aanvullingen. Zo is in het huidige rapport
onderscheid gemaakt tussen geneesmiddelen waar wel of geen recept voor nodig is, zijn ook
jongeren onder de 18 jaar meegenomen in het onderzoek en is een aantal nieuwe
onderzoeksvragen gesteld. In dit hoofdstuk worden de belangrijkste bevindingen uit de
voorgaande rapporten vergeleken met de resultaten van dit onderzoek. Omdat in het huidige
onderzoek soms aanvullende informatie is opgevraagd, is een vergelijking met deze nieuwe
vragen en de voorgaande rapporten niet altijd mogelijk. In vervolgonderzoek zal dit wel
vergeleken kunnen worden. In dit hoofdstuk wordt gekeken naar veranderingen in het
kopersprofiel, koopgedrag, risicoperceptie en informatiebehoefte.
9.1 Vergelijking profielschets
In het rapport van 2012 wordt gesteld dat 13% van de Nederlanders weleens online medicijnen
heeft aangeschaft. Het aantal Nederlanders dat medicijnen zonder recept had besteld, was
destijds gestegen van 3% in 2009 naar 11% in 2012. Uit het huidige onderzoek blijkt dat 10%
van de Nederlanders weleens medicijnen zonder recept online heeft besteld. Het totale aantal
kopers en overwegers dat online medicijnen zonder recept koopt is dus gestegen ten opzichte
van 2009 maar iets gedaald ten opzichte van 2012. Bij de voorgaande onderzoeken ontbreekt
echter de kennis over de vraag in hoeveel gevallen de aankoop om een receptgeneesmiddel
gaat. In het huidige rapport is wel uitgezocht of het medicijn daadwerkelijk receptplichtig is.
Alleen met die kennis is het van belang te weten of de geneesmiddelen zonder recept gekocht
worden. Zo is het goed mogelijk dat steeds meer Nederlanders reguliere NR-medicijnen zonder
recept online bestellen omdat daar geen recept vereist is.
Uit het huidige rapport komt naar voren dat ten minste 1,6% van de Nederlanders online
geneesmiddelen buiten het Nederlandse reguliere circuit bestelt zonder daar een doktersrecept
voor te gebruiken. Omdat de medicijnen niet in Nederland verkocht mogen worden of omdat
er geen recept is gebruikt bij de aankoop van receptplichtige geneesmiddelen kan men ervan
uitgaan dat minstens 1,6% van de Nederlanders weleens receptgeneesmiddelen buiten het
reguliere circuit via het internet heeft besteld. Het is aannemelijk dat het bestellen van dergelijke
geneesmiddelen op grotere schaal plaatsvindt: van de NR-geneesmiddelen is niet achterhaald
of dit legale of illegale geneesmiddelen betrof. Het aantal geneesmiddelen dat door
Nederlanders online buiten het reguliere circuit wordt gekocht ligt dus op 1,6% van de
bevolking, maar dit is slechts een ondergrens. Omdat in de voorgaande onderzoeken van
Intomart geen onderscheid is gemaakt tussen kopers van R- en NR-geneesmiddelen, kan dit
niet vergeleken worden met de resultaten van het huidige onderzoek.
Uit het huidige onderzoek is gebleken dat mannen en vrouwen evenveel medicijnen online
kopen, maar daarbij blijken mannen vaker geneesmiddelen buiten het reguliere circuit te kopen
dan vrouwen. Uit het vorige onderzoek bleek dat vrouwen net iets vaker geneesmiddelen online
kopen. Er is tevens een verschil in leeftijd te zien. Op basis van het huidige rapport blijkt dat
personen in de leeftijd tussen 20 en 30 de meeste kans hebben om geneesmiddelen online te
kopen. In het voorgaande rapport werd gesteld dat vooral personen in de leeftijdscategorie 50+
medicijnen online bestellen. Dit kan mede verklaard worden doordat in het huidige onderzoek
gewogen waarden zijn gebruikt. Zo is het mogelijk dat in de steekproef een groter percentage
vrouwen en personen in de leeftijdscategorie 50+ zitten, maar is dit niet representatief voor de
gehele bevolking. In het huidige rapport is daarom gebruikt gemaakt van de inverse probability
36

weights om een representatieve schattingen te kunnen maken op basis van de steekproef. Uit
deze analyses komt naar voren dat mannen vaker geneesmiddelen buiten het reguliere
Nederlandse circuit kopen dan vrouwen en dat jongeren tussen de 20 en 30 jaar het vaakst
geneesmiddelen online aanschaffen.
9.2 Vergelijking koopgedrag
Vergelijkbaar met het rapport uit 2012, worden grotere hoeveelheden per keer besteld, maar is
de frequentie van het aantal aankopen iets gedaald. De medicijnen die het meest online gekocht
worden zijn pijnstillers, afslankmiddelen, seksgerelateerde middelen en slaap- en
kalmeringsmiddelen. Dit komt overeen met het vorige rapport, hoewel in de huidige studie
percentueel minder pijnstillers en meer seksgerelateerde middelen worden gekocht. Wat betreft
de websites die gebruikt worden, werd in 2012 gevonden dat 85% een Nederlandse website
gebruikt en 9% aangaf op een buitenlandse website te kopen. Hier is een toename in het gebruik
van buitenlandse websites waarneembaar: uit het huidige rapport blijkt 79% van de kopers van
niet-receptgeneesmiddelen via een Nederlandse website te kopen, ten opzichte van 54% van de
kopers van receptgeneesmiddelen. R-geneesmiddelen worden in 38% van de gevallen via
buitenlandse websites besteld. Uit het huidige onderzoek is gebleken dat het kopen van
medicijnen grotendeels anoniem gebeurt. In veruit de meeste gevallen is er geen contact tussen
koper en verkoper (84% en 88%). In de vorige jaren is dit niet aan bod gekomen.
Motieven om geneesmiddelen online te bestellen zijn grotendeels onveranderd ten
opzichte van voorgaande jaren. Medicijnen worden online gekocht omdat het wordt
thuisbezorgd, vanwege het gemak en omdat de producten online goedkoper zijn. Het motief dat
de geneesmiddelen online goedkoper zijn, lijkt een iets belangrijkere rol te spelen. Daarnaast is
het opvallend dat vooral voor kopers van receptgeneesmiddelen meespeelt dat zij dit niet met
de arts willen bespreken (dit gold voor 6% van de kopers in 2009, 13% in 2012 en in 2015 gaf
2% van de kopers van NR-geneesmiddelen en 19% van R-geneesmiddelen dit als
doorslaggevende reden op).
Tevredenheid met de aangeschafte geneesmiddelen is nog steeds groot. Waar in 2012 ruim
de helft van de kopers anderen zou aanraden de geneesmiddelen online te kopen, ligt dit in 2015
ook op 47% voor de R- en 58% voor de NR-geneesmiddelen. Dit blijkt ook uit het gegeven dat
kopers regelmatig teruggaan naar de website waar zij eerder geneesmiddelen hebben gekocht.
9.3 Vergelijking risicoperceptie
In vergelijking met voorgaande jaren zijn kopers en overwegers zich in grote mate bewust van
het feit dat het online bestellen van geneesmiddelen risico’s met zich kan brengen. Overwegers
schatten deze risico’s hoger in dan kopers. Deze resultaten zijn vergelijkbaar met bevindingen
uit de voorgaande onderzoeken. Kopers lijken zich bewust van de risico’s, achten zichzelf in
staat deze te overzien en gaan over op de aankoop. Bij overwegers blijven er meer twijfels
bestaan.
Kopers en overwegers voelen zich meer in staat de betrouwbaarheid van de websites in te
schatten dan de kwaliteit van het medicijn zelf. In alle rapporten worden de risico’s beduidend
groter ingeschat door de overwegers. In overeenstemming met de bevindingen van voorgaande
jaren lijken kopers zich ook enigszins bewust van de risico’s, maar menen zij deze beter in
kunnen inschatten en gaan vervolgens over op de aankoop. Voor overwegers spelen
verschillende motieven mee om online geen geneesmiddelen te kopen. Zo worden de risico’s
als te groot ervaren, achten zij zichzelf niet in staat de betrouwbaarheid van een website in te
schatten, of is er te veel informatie beschikbaar.

37

Informatie van de huisarts en apotheek wordt als het meest betrouwbaar gezien, informatie
via het internet als minst betrouwbaar. Het is opvallend dat het advies van een online arts in het
huidige onderzoek als betrouwbaar wordt gezien, in de voorgaande jaren werd deze bron nog
als minder betrouwbaar ingeschat.
9.4 Vergelijking informatiebehoefte
In 2012 was de behoefte aan informatie iets toegenomen ten opzichte van 2009. Waar in 2012
kopers aangeven vooral via de eigen apotheek informatie te zullen zoeken, wordt in 2015
aangegeven dat kopers en overwegers vooral het internet zullen raadplegen. Wat door de
respondenten als meest logische afzender van informatie wordt gezien, is onveranderd
gebleven. Gelijk aan de bevindingen in 2012 worden overwegend de huisarts en apotheek als
meest betrouwbare bron van informatie gezien. In beide voorgaande onderzoeken worden ook
het Ministerie van VWS en het RIVM als betrouwbaar genoemd. In 2015 komt ook de GGD
als betrouwbare bron naar voren. Het is interessant dat kopers en overwegers in het huidige
rapport aangeven het internet niet als zeer betrouwbare bron te zien, maar hoogstwaarschijnlijk
het internet wel zullen gebruiken voor het opzoeken van informatie.

38

10. DISCUSSIE EN CONCLUSIE
In dit rapport is verslag gedaan van het surveyonderzoek naar kopers van geneesmiddelen via
internet. Er is gebruik gemaakt van het panel van marktonderzoeksbureau Intomart Gfk om de
doelgroep te selecteren en de vragenlijst af te nemen. In totaal hebben 592 respondenten aan
het hoofdonderzoek en 50.860 respondenten aan het tweede screeningsonderzoek deelgenomen.
Over het gebruik en de handel in illegale geneesmiddelen bestaat nog altijd weinig kennis.
De grootte van de market is lastig te schatten en gebruikers en verkopers zijn vaak moeilijk te
bereiken. Het huidige onderzoek tracht een inschatting te geven van het aantal online kopers in
Nederland en een aantal demografische kenmerken van de consumenten. Uit de resultaten van
het grootschalig tweede screeningsonderzoek is gebleken dat 10% van de Nederlanders weleens
geneesmiddelen online zonder recept bestelt, waarvan ten minste 1,6% van de Nederlanders
receptgeneesmiddelen koopt. In dit rapport is bewust niet geanalyseerd welke
gezondheidsrisico’s aan het gebruik van (illegale) geneesmiddelen kleeft. Op basis van de
beschikbare informatie van het screeningsonderzoek en nadere hoofdvragenlijst is het niet
mogelijk hier uitspraken over te doen. Wel geeft het rapport een gedocumenteerde inkijk in het
koopgedrag, de motieven, risicoperceptie en informatiebehoefte van de online kopers en
overwegers.
Over het algemeen zijn kopers via het internet tevreden over de kwaliteit en prijs van de
geneesmiddelen. Kopers lijken zich bewust van de risico’s en menen in staat te zijn deze goed
in te schatten en gaan vervolgens over op de aankoop. Hoewel van de kwaliteit van
geneesmiddelen met het blote oog nauwelijks een inschatting te maken is, achten kopers zich
daar wel toe in staat. Het idee dat dit met het blote oog niet te onderscheiden valt, is dus een
belangrijk aanknopingspunt. Bij overwegers blijven er meer twijfels bestaan en zij achten
zichzelf minder in staat de kwaliteit van medicijnen te beoordelen.
Juist omdat kopers over het algemeen erg tevreden zijn met de aankoop, de prijs en
kwaliteit van de geneesmiddelen, is het tevens van belang dat kopers betrouwbare informatie
hebben waar zij het beste online geneesmiddelen kunnen aanschaffen. Hoewel sommige kopers
een bewuste afweging zullen maken om illegale geneesmiddelen buiten een arts om te kopen –
en zij minder ontvankelijk zullen zijn voor meer informatie over de mogelijke
gezondheidsrisico’s – is het van belang dat mensen die deze gevaren niet inzien, daarvan op de
hoogte worden gebracht. Zo is het van belang dat mensen inzicht krijgen in het gemak waarmee
aanbieders zich online anders kunnen voordoen en dat illegale geneesmiddelen nauwelijks van
legale te onderscheiden zijn.
De meerderheid van alle respondenten (rond de 70%) geeft aan behoefte te hebben aan
betrouwbare informatie over het veilig bestellen van geneesmiddelen via het internet. Daarbij
wordt advies van de arts en de apotheek als meest betrouwbaar ervaren, informatie via het
internet als het minst betrouwbaar. Het internet is echter in alle groepen wel een populaire bron
voor het opzoeken van informatie en respondenten geven aan ook in de toekomst via het internet
informatie te zullen opzoeken.

39

11. LITERATUUR
Centraal Bureau voor de Statistiek, CBS (2015). Bevolking en bevolkingsontwikkeling; per
maand, kwartaal en jaar. Ontleend aan:
http://statline.cbs.nl/StatWeb/publication/?VW=T&DM=SLNL&PA=37943ned&LA=NL.
Di Giogio (2011). Counterfeit medicines, AIFA/EDQM publishing.
Gilbert, D., Walley, T., & New, B. (2000). Lifestyle medicines. BMJ: British Medical
Journal, 321(7272), 1341.
Intomart GfK (2009). Geneesmiddelen op internet: een internet-onderzoek in opdracht van
het ministerie van volksgezondheid. Intomart GfK bv.
Intomart (2012). Risicogedrag bij het online bestellen van geneesmiddelen. Intomart GfK bv.
IRACM (2013). Counterfeit Medicines and Criminal Organizations. Ontleend aan:
http://www.iracm.com/flip2/english/IRACM.html.
Koenraadt, R.M. (2012). Blauwe pillen op de zwarte markt. Een exploratief onderzoek naar
het gebruik en de verkoop van illegale erectiemiddelen in Nederland. Oisterwijk: Wolf Legal
Publishers.
Lavorgna, A. (2014). The online trade in counterfeit pharmaceuticals: new criminal
opportunities, trends, and challenges. The European Journal of Criminology, Vol. 12 No. 2,
pp. 226-241.
Interpol (2014). Operation Pangea VII Report. International Internet Week of Action. The
Hague.
UNICRI (2012). United Nations Interregional Crime and Justice Research Institute.
Counterfeit medicines and organized crime. Retrieved from:
http://www.unicri.it/topics/counterfeiting/medicines/report/Ctf_medicines_and_oc_advance_u
nedited2013.pdf.
Venhuis, B.J., de Voogt, P., Emke, E., Causanilles, A., & Keizers, P.H.J. (2014). Success of
rogue online pharmacies: sewage study of sildenafil in the Netherlands. BMJ, 349, g4317–
g4317.
World Health Organization, WHO (2010). General information on counterfeit medicines.
Ontleend aan: http://www.who.int/medicines/services/counterfeit/overview/en.

40

BIJLAGE I SCREENINGSONDERZOEK I
IV. SCREENER
Base: all respondents
S01 [M]
Welke van de volgende medicijnen/middelen heeft u weleens gekocht via het internet of andere
kanalen (bv. via vrienden, familie, markten of andere kanalen buiten de arts om)?
U kunt meerdere antwoorden geven.
Show random except for 12, 13, 14:
1. Pijnstillers
2. Spierversterkers
3. Virusremmers
4. ADHD medicatie
5. Antibiotica
6. Afslankmiddelen
7. Seksgerelateerde middelen (o.a. Viagra/Kamagra)
8. Slaapmiddelen of kalmeringsmiddelen
9. Anticonceptiemiddelen of morning-after pil
10. Middelen tegen roken
11. Antidepressiva
12. Ander soort medicijnen [fixed]
13. Geen van bovenstaande [s, fixed]
14. Weet ik niet/wil ik niet zeggen [s, fixed]
Base: if S01 = 1 until 12 (heeft medicijnen/ middelen via internet of andere kanalen aangeschaft)
S02 [S, GRID]
U heeft aangegeven de volgende medicijnen/ middelen te hebben gekocht via het internet of andere
kanalen (bv. via vrienden, familie, markten of andere kanalen buiten de arts om).
Heeft u deze medicijnen/middelen op doktersrecept gekocht?
ROWS, show answers given at S01.
Columns:
1. Ja, ik had een doktersrecept en heb dit ook gebruikt bij de aankoop
2. Nee, er is normaal gesproken geen doktersrecept nodig om dit middel te kopen
3. Nee, ik hoefde geen doktersrecept te laten zien maar het middel is wel op doktersrecept
verkrijgbaar
4. Weet ik niet
Base: if S01 = 13 or 14 (heeft geen medicijnen/ middelen via internet of andere kanalen aangeschaft)
S03 [M]
Heeft u weleens overwogen een van de volgende middelen te kopen via het internet of via andere
kanalen buiten de arts om?
Show random except for 12, 13, 14:
1. Pijnstillers
2. Spierversterkers
3. Virusremmers
4. ADHD medicatie
5. Antibiotica
6. Afslankmiddelen
7. Seksgerelateerde middelen (oa. Viagra/Kamagra)
8. Slaapmiddelen of kalmeringsmiddelen
9. Anticonceptiemiddelen of morning-after pil
10. Middelen tegen roken
11. Antidepressiva
12. Ander soort medicijnen [fixed]

41

13. Geen van bovenstaande [s, fixed]
14. Weet ik niet/wil ik niet zeggen [s, fixed]
Base: if S01 = 1 until 12 or if S03 = 1 until 12.
S04 [M]
Via welke kanalen buiten de arts om heeft u weleens medicijnen gekocht/overwogen te kopen?
1. Via het internet
2. Via vrienden, familie, markten of andere kanalen buiten de reguliere arts om
3. Ik heb nog nooit medicijnen gekocht/ overwogen te kopen via kanalen buiten de arts om [S]->
SCREENOUT
Scripter: If S01 = 13 or 14 AND S03 = 13 or 14 -> SCREENOUT

42

BIJLAGE II SCREENINGSONDERZOEK II
Base: all respondents
LC1 [M]
Welke van de onderstaande medicijnen heeft u weleens via internet aangeschaft of besteld?
Denk hierbij bijvoorbeeld aan de internetapotheker, verkoopsite of andere websites waar u medicijnen
kunt aanschaffen/bestellen.
Er zijn meerdere antwoorden mogelijk.
show random except for 11, 12, 13:
1. Pijnstillers
2. Spierversterkers
3. Virusremmers
4. ADHD medicatie
5. Antibiotica
6. Afslankmiddelen
7. Seksgerelateerde middelen (oa. Viagra/Kamagra)
8. Slaapmiddelen of kalmeringsmiddelen
9. Anticonceptiemiddelen of morning-after pil
10. Middelen tegen roken
11. Antidepressiva
12. Ander soort medicijnen [fixed]
13. Geen van bovenstaande [s, fixed]
14. Weet ik niet/wil ik niet zeggen [s, fixed]
Base: all respondents
LC2 [M]
Welke van de onderstaande medicijnen heeft u weleens via andere kanalen aangeschaft?
Met andere kanalen bedoelen wij medicijnen die u bijvoorbeeld via vrienden, familie, bekenden, of op
andere manieren hebt aangeschaft.
Met andere kanalen bedoelen wij niet de normale kanalen, zoals de reguliere drogist of apotheek of
winkel waar u deze medicijnen kunt kopen.
Er zijn meerdere antwoorden mogelijk.
show random except for 11, 12, 13:
1. Pijnstillers
2. Spierversterkers
3. Virusremmers
4. ADHD medicatie
5. Antibiotica
6. Afslankmiddelen
7. Seksgerelateerde middelen (oa. Viagra/Kamagra)
8. Slaapmiddelen of kalmeringsmiddelen
9. Anticonceptiemiddelen of morning-after pil
10. Middelen tegen roken
11. Antidepressiva
12. Ander soort medicijnen [fixed]
13. Geen van bovenstaande [s, fixed]
14. Weet ik niet/wil ik niet zeggen [s, fixed]
Base: LC1 = 13 AND LC2 = 13 (heeft geen medicijnen/ middelen via internet of andere kanalen
aangeschaft)
LC3 [M]
Heeft u weleens overwogen een van de onderstaande medicijnen via internet aan te schaffen?
Denk hierbij bijvoorbeeld aan de internetapotheker, verkoopsite of andere websites waar u medicijnen
kunt aanschaffen/bestellen.

43

Er zijn meerdere antwoorden mogelijk.
show random except for 11, 12, 13:
1. Pijnstillers
2. Spierversterkers
3. Virusremmers
4. ADHD medicatie
5. Antibiotica
6. Afslankmiddelen
7. Seksgerelateerde middelen (oa. Viagra/Kamagra)
8. Slaapmiddelen of kalmeringsmiddelen
9. Anticonceptiemiddelen of morning-after pil
10. Middelen tegen roken
11. Antidepressiva
12. Ander soort medicijnen [fixed]
13. Geen van bovenstaande [s, fixed]
14. Weet ik niet/wil ik niet zeggen [s, fixed]

Base: if LC1 = 1 until 11 or if LC2 = 1 until 11.
LC4 [S, GRID]
U heeft aangegeven medicijnen via internet of andere kanalen te hebben aangeschaft. Heeft u bij uw
aankoop via het internet/andere kanalen een doktersrecept gebruikt?
Rows
Please insert the answers given at LC1 under the heading ‘via internet’, also insert the answers given
at LC3 under the heading ‘via andere kanalen’.
Columns
1. Ja, ik had een doktersrecept via mijn arts en heb dit ook gebruikt bij de aankoop
2. Nee, er is officieel geen doktersrecept nodig om dit middel te kopen
3. Nee, ik heb geen doktersrecept gebruikt maar het middel is via reguliere kanalen wel op
doktersrecept verkrijgbaar
4. Nee, ik hoefde geen doktersrecept te laten zien, het middel is officieel niet in Nederland
verkrijgbaar
5. Weet ik niet/wil ik niet zeggen

44

BIJLAGE III HOOFDVRAGENLIJST

Master Questionnaire Template
UU – Illegale medicijnen
37801
<This survey is about illegal medicines>
Length of interview: minutes
Start fieldwork:
End fieldwork:
Uitleg bij de codes om type vraag aan te geven:
 S = Single vraag – slechts één antwoord mogelijk
 M = Multiple vraag – meerdere antwoorden mogelijk
 Q = Numerieke vraag – er moet een getal ingevuld worden
 O = Open vraag – vrij invul veld waarin tekst wordt getypt
 OL = Open listing – kleine tekst velden voor invullen namen/merken/producten

IV. SCREENER
Base: all respondents
S01 [M]
Welke van de volgende medicijnen/middelen heeft u weleens gekocht via het internet of andere
kanalen (bv. via vrienden, familie, markten of andere kanalen buiten de arts om)?
U kunt meerdere antwoorden geven.
Show random except for 12, 13, 14:
1. Pijnstillers
2. Spierversterkers
3. Virusremmers
4. ADHD medicatie
5. Antibiotica
6. Afslankmiddelen
7. Seksgerelateerde middelen (oa. Viagra/Kamagra)
8. Slaapmiddelen of kalmeringsmiddelen
9. Anticonceptiemiddelen of morning-after pil
10. Middelen tegen roken
11. Antidepressiva
12. Ander soort medicijnen [fixed]
13. Geen van bovenstaande [s, fixed]
14. Weet ik niet/wil ik niet zeggen [s, fixed]

Base: if S01 = 1 until 12 (heeft medicijnen/ middelen via internet of andere kanalen aangeschaft)
S02 [S, GRID]
U heeft aangegeven de volgende medicijnen/ middelen te hebben gekocht via het internet of andere
kanalen (bv. via vrienden, familie, markten of andere kanalen buiten de arts om).
Heeft u deze medicijnen/middelen op doktersrecept gekocht?
ROWS, show answers given at S01.
Columns:
1. Ja, ik had een doktersrecept en heb dit ook gebruikt bij de aankoop
2. Nee, er is normaal gesproken geen doktersrecept nodig om dit middel te kopen
3. Nee, ik hoefde geen doktersrecept te laten zien maar het middel is wel op doktersrecept
verkrijgbaar
4. Weet ik niet

45

Base: if S01 = 13 or 14 (heeft geen medicijnen/ middelen via internet of andere kanalen aangeschaft)
S03 [M]
Heeft u weleens overwogen een van de volgende middelen te kopen via het internet of via andere
kanalen buiten de arts om?
Show random except for 12, 13, 14:
1. Pijnstillers
2. Spierversterkers
3. Virusremmers
4. ADHD medicatie
5. Antibiotica
6. Afslankmiddelen
7. Seksgerelateerde middelen (oa. Viagra/Kamagra)
8. Slaapmiddelen of kalmeringsmiddelen
9. Anticonceptiemiddelen of morning-after pil
10. Middelen tegen roken
11. Antidepressiva
12. Ander soort medicijnen [fixed]
13. Geen van bovenstaande [s, fixed]
14. Weet ik niet/wil ik niet zeggen [s, fixed]
Base: if S01 = 1 until 12 or if S03 = 1 until 12.
S04 [M]
Via welke kanalen buiten de arts om heeft u weleens medicijnen gekocht/overwogen te kopen?
1. Via het internet
2. Via vrienden, familie, markten of andere kanalen buiten de reguliere arts om
3. Ik heb nog nooit medicijnen gekocht/ overwogen te kopen via kanalen buiten de arts om [S]->
SCREENOUT
Scripter: If S01 = 13 or 14 AND S03 = 13 or 14 -> SCREENOUT
II. QUOTA
Scripter, please do not show the following text to respondents.
Nog nader te bepalen hoeveel mensen in welke groep.
Total net n=1000
1. If S01 = 1 until 12 and S04 = ONLY 1 count in quota group ‘Internet kopers’ = (n =nog te bepalen)
2. If S01 = 1 until 12 and S04 = ONLY 2 count in quota group ‘Via Bekenden kopers’ = (n =nog te bepalen)
3. If S01 = 1 until 12 and S04 = 1 AND 2 count in quota group ‘Internet & Via bekenden kopers’ = (n =nog
te bepalen)
4. If S03 = 1 until 12 and S04 = ONLY 1 count in quota group ‘Overwegers Internet’ = (n =nog te bepalen)
5. If S03 = 1 until 12 and S04 = ONLY 2 count in quota group ‘Overwegers Via bekenden’ = (n =nog te
bepalen)
6. If S03 = 1 until 12 and S04 = 1 AND 2 count in quota group ‘Overwegers Internet & Via bekenden’ = (n
=nog te bepalen)

V. MAIN QUESTIONNAIRE
A

AANKOOPGEDRAG INTERNET KOPERS

Base: IF Quota = 1 OR QUOTA =3
A01 [M]
U heeft aangegeven weleens medicijnen te hebben besteld via het internet.
Welke medicijnen heeft u weleens via het internet besteld?
Hier zijn meerdere antwoorden mogelijk.
Random
1. Pijnstillers
2. Spierversterkers

46

3. Virusremmers
4. ADHD medicatie
5. Antibiotica
6. Afslankmiddelen
7. Seksgerelateerde middelen (oa. Viagra/Kamagra)
8. Slaapmiddelen of kalmeringsmiddelen
9. Anticonceptiemiddelen of morning-after pil
10. Middelen tegen roken
11. Antidepressiva
12. Ander soort medicijnen, namelijk [O, fixed]
Base: IF multiple answers at A01
A02 [S]
U heeft aangegeven de volgende medicijnen weleens via internet te hebben besteld.
Welke medicijnen heeft u het vaakst via het internet gekocht?
Scripter, show list of answers given at A01.
Scripter, if answer at A01 is one answer, please count that answer here.
Base: (QUOTA =1 OR QUOTA =3) AND
A03 [S]
U heeft aangegeven het volgende medicijn het vaakst (of als enige) besteld te hebben: <scripter,
show answer given at A02>
Om welk medicijn gaat het specifiek?
Indien u niet weet om welk specifiek medicijn het gaat, vult u dan alstublieft ‘ik weet het niet’ in.
Pijnstillers (show if A02 = 1)
1. Paracetamol
2. Ibuprofen
3. Panadol
4. Tramadol
5. Zaldiar
6. Naproxen
7. Morfine
8. Oxydocine
9. Diclofenac
10. Anders, nl [open veld]
11. Ik weet het niet
Spierversterkers (show if A02 = 2)
12. Testosteron
13. Androgel
14. Stackers
15. Whey
16. Creatine
17. Anabolen
18. Anders, nl [open veld]
19. Ik weet het niet
Virusremmers(show if A02 = 3)
20. Aciclovir
21. Azitromycine
22. Doxycycline
23. Ofloxacine
24. Anders, nl [open veld]
25. Ik weet het niet

47

Antibiotica (show if A02 = 5)
26. Penicilline
27. Floxapen
28. Tozacin
29. Anders, nl [open veld]
30. Ik weet het niet
ADHD medicatie (show if A02 = 4)
31. Concerta
32. Ritalin
33. Dexamfenamine
34. Methylfenidaat
35. Anders, nl [open veld]
36. Ik weet het niet
Afslankmiddelen (show if A02 = 6)
37. Sibutramine
38. Green coffee
39. Slimex
40. Xenical
41. Orlistat
42. Stackers
43. Stevia
44. Alli
45. Anders, nl [open veld]
46. Ik weet het niet
Seksgerelateerde middelen (oa. Viagra/Kamagra) (show if A02 = 7)
47. Viagra
48. Cialis
49. Levitra
50. Kamagra
51. Camagra
52. Silagra
53. Lovegra
54. Anders, nl [open veld]
55. Ik weet het niet
Slaapmiddelen of kalmeringsmiddelen (show if A02 = 8)
56. Lormetazepam
57. Nitrazepam
58. Flunitrazepam
59. Melatonine
60. Stilnoct
61. Zoldipem
62. Anders, nl [open veld]
63. Ik weet het niet
Anticonceptiemiddelen of morning-after pil (show if A02 = 9)
64. Yasmin
65. Microgynon 30
66. Nuvaring
67. Marvelon
68. Lovette
69. Anders, nl [open veld]

48

70. Ik weet het niet
Middelen tegen roken (show if A02 = 10)
71. Nicotine
72. Nicorette
73. Champix
74. Zyban
75. Anders, nl [open veld]
76. Ik weet het niet
Antidepressiva (show if A02 = 11)
77. Diazepam
78. Alprazolam
79. Lorazepam
80. Temesta
81. Bromazepam
82. Prozac
83. Paroxetine
84. Anders, nl [open veld]
85. Ik weet het niet
Scripter, please show the italic words as headings above the answer categories.
Base: IF QUOTA =1 OR QUOTA =3
Scripter: for all instructions below that write <Scripter, please insert medicine of A03>, if A03=
’11,19,25,30,36,46,55,63,70,76 or 85’, please show the answer of A02 instead of A03.
A06 [S]
Moeten deze <Scripter, please insert medicine of A03> normaal gesproken op recept gekocht
worden?
1. Ja
2. Nee
3. Weet ik niet
Base: IF QUOTA =1 OR QUOTA =3
A07 [M]
Kunt u aangeven welk van onderstaande redenen een rol spelen in uw besluit om de medicijnen
online te kopen?
U kunt meerdere antwoorden geven.
Show following answer categories randomly:
1. De medicijnen zijn goedkoper
2. De medicijnen werken beter dan die uit de apotheek
3. De medicijnen worden thuisbezorgd
4. Aangeraden door anderen
5. Het is mogelijk de medicijnen buiten kantoortijden te halen/bestellen
6. Mijn arts wil geen recept uitschrijven
7. Het is gemakkelijker
8. De medicijnen zijn niet verkrijgbaar in Nederland
9. Ik wil er liever niet over praten met mijn arts
10. Anders, namelijk [O, fixed]
Base: IF QUOTA =1 OR QUOTA =3
A04 [S]
Voor wie heeft u <Scripter, insert medicine of A03> via het internet aangeschaft?
1. Voor mijzelf

49

2.
3.
4.
5.

Voor mijn partner
Voor mijn (pleeg) kinderen
Voor mijn (schoon) ouders
Voor anderen

Base: IF QUOTA =1 OR QUOTA =3
A05a [M]
In welke vorm heeft u <Scripter, insert medicine of A03> aangeschaft?
U kunt meerdere antwoorden geven.
Random
1. Pillen
2. Capsules
3. Supplementen
4. Creme
5. Spray
6. Poeder
7. Pleisters
8. Vloeistof
9. Anders [fixed]
Base: IF QUOTA =1 OR QUOTA =3 AND A05a = 1/2/3
A05 [Q]
Hoeveel kosten de medicijnen ongeveer?
Geef naast de prijs alstublieft ook de vorm aan waarin u <Scripter, please insert medicine of A03>
heeft gekocht (bijvoorbeeld: 8 euro voor 10 pillen).
[open numeric text box] euro voor [open numeric text box]
Scripter, could you please show a drop-down menu behind the second open numeric text box
including the answers given at A05a. If only one answer is given at A05a, please show this answer
behind the second open numeric text box.
Scripter, in both numeric boxes, please allow an answer of 3 digits, with a maximum of 500.
Scripter, please also allow respondents to answer with 1 decimal (in the first open numeric text box),
they should for instance be allowed to answer 1.25.
Ik weet het niet [S]
Base: IF QUOTA =1 OR QUOTA =3
A08 [S]
Wanneer heeft u voor het laatst <Scripter, please insert medicine of A03> via het internet
aangeschaft?
1.
2.
3.
4.
5.
6.

Minder dan een maand geleden
Een maand tot een half jaar geleden
Een half jaar tot een jaar geleden
Een jaar tot twee jaar geleden
Langer dan twee jaar geleden
Weet ik niet

Base: IF A08 = 1, 2 or 3
A09 [S]
Hoe vaak heeft u, in het afgelopen jaar, <Scripter, please insert medicine of A03>, via het internet
aangeschaft?
1.
2.
3.
4.

1 keer
2 tot 5 keer
6 tot 10 keer
Meer dan 10 keer

50

Base: IF A08 = 1, 2 or 3
A09B [S]
Hoeveel <Scripter, please insert medicine of A03>, bestelt u gemiddeld per keer?
1.
2.
3.
4.
5.
6.

1-5
6-10
11- 20
20 of meer
Weet ik niet
Kan ik niet beantwoorden

Base: IF QUOTA =1 OR QUOTA =3
A17 [S]
Koopt u <Scripter, please insert medicine of A03> altijd op dezelfde website?
1.
2.
3.
4.

Ja, altijd bij dezelfde website
Ja, meestal wel
Nee, dat verschilt per keer
Weet ik niet

Base: IF QUOTA =1 OR QUOTA =3
A11 [S]
Wat voor een website gebruikt u meestal om <Scripter, please insert medicine of A03> te kopen?
Random
1. Internetapotheker
2. Social media
3. Verkoopsite
4. Via advertentie
5. Via e-mail
6. Anders, namelijk [O, fixed]
7. Website wisselt per keer dat ik het medicijn aanschaf [fixed]
Base: IF QUOTA =1 OR QUOTA =3
A12 [S]
Heeft u <Scripter, please insert medicine at A03> via een Nederlandse of buitenlandse website
aangeschaft?
Denkt u hierbij aan de website waar u <Scripter, please insert medicine at A03> het vaakst koopt.
1.
2.
3.
4.

Via een Nederlandse website
Via een buitenlandse website
Weet ik niet
Website wisselt per keer dat ik het medicijn koop.

Base: IF QUOTA =1 OR QUOTA =3
A13 [O]
Wat is de naam van deze website?
Als u <Scripter, please insert medicine of A03> via verschillende websites koopt, noteert u hier dan
alstublieft in elk geval 1 website.
[open tekst box]
Weet ik niet meer [S]
Base: IF QUOTA =1 OR QUOTA =3
A15 [M]
Hoe bent u bij deze website terecht gekomen?
Het gaat hier nog steeds om de website waar u <Scripter, please insert medicine of A03> het vaakst
koopt.
U kunt meerdere antwoorden geven.

51

Random
1. Gevonden via online zoekmachine
2. Aangeraden door familie
3. Aangeraden door vrienden
4. Aangeraden door arts/apotheker
5. Via een advertentie
6. De website heeft officieel keurmerk
7. Door de reviews van andere
8. Anders, namelijk [O, fixed]
Base: IF A15 = 1
A10 [O]
U heeft aangegeven de website gevonden te hebben via een online zoekmachine.
Welke exacte zoekwoorden heeft u ingetypt?
[open text box]
Weet ik echt niet meer [S]
Base: IF QUOTA =1 OR QUOTA =3
A14 [S]
Kunt u aangeven in hoeverre u deze website vertrouwt? Het gaat hier nog steeds om de website waar
u <Scripter, please insert medicine of A03> het vaakst koopt.
1.
2.
3.
4.
5.

Ik vertrouw de website
Ik vertrouw de website een beetje
Ik vertrouw, noch wantrouw de website
Ik wantrouw de website een beetje
Ik wantrouw de website

Base:IF QUOTA =1 OR QUOTA =3 and A14 = 1, 2 OR 3
A16 [M]
Waarom vindt u het internet een betrouwbare manier om <scripter, please insert medicine of A03> te
bestellen?
U kunt meerdere antwoorden geven.
Random
1. Omdat er duidelijke informatie over de verkoper en de medicijnen vermeld staat
2. Omdat ik de verkoper van de website ken
3. Omdat er een duidelijk overzicht van de medicijnen gegeven wordt
4. Omdat de verkoper verstand van medicijnen heeft
5. Omdat ik de reviews van andere gebruikers kan nalezen
6. Anders, namelijk [open answer box, fixed]
Base: IF QUOTA =1 OR QUOTA =3
A18 [S]
Toen u uw laatste aankoop deed van <scripter, please insert medicine of A03> via het internet, heeft u
toen persoonlijk contact gehad met de verkoper?
1.
2.
3.
4.
5.

Nee, geen persoonlijk contact
Ja, via email
Ja, via telefoon
Ja, in persoon
Anders, namelijk [open answer box]

Base: IF QUOTA =1 OR QUOTA =3
A21 [S]
Werd er tijdens uw laatste online bestelling van <scripter, please insert medicine of A03> gevraagd
om een dokters recept?

52

1.
2.
3.
4.
5.
6.

Ja, ik heb mijn dokters recept opgestuurd
Nee
Nee, maar ik kreeg wel een paar vragen over mijn gezondheid
Nee, maar ik had wel contact met een online arts
Anders, namelijk [open vraag]
Weet ik niet

Base: IF QUOTA =1 OR QUOTA =3
A19 [M]
Zijn er ook medicijnen die u niet online zou bestellen? Hier zijn meerdere antwoorden mogelijk.
show randomly:
1. Nee ik zou alle medicijnen wel online kunnen bestellen [S, fixed]
2. Ja, ik zou nooit afslankmiddelen online bestellen
3. Ja, ik zou nooit pijnstillers online bestellen
4. Ja, ik zou nooit erectiemiddelen online bestellen
5. Ja, ik zou nooit slaapmiddelen online bestellen
6. Ja, ik zou nooit ADHD medicatie online bestellen
7. Ja, ik zou nooit antidepressiva online bestellen
8. Anders nl [O, fixed]
Base: Base: IF QUOTA =1 OR QUOTA =3 AND A19 ≠ 1
A20 [O]
U heeft aangegeven dat u bepaalde medicijnen niet via internet zou bestellen.
Waarom zou u deze medicijnen niet via internet bestellen?
[large open text box]

B
GEBRUIK ONLY SHOW THIS BLOCK IF A26/A04 = 1
Scripter: FOR QUOTA GROUP 3: if only 1 answer given at A01 AND only 1 answer is given at A22
AND A03 and A25 = the same anwer (for example: A03 =3 and A25 = 3), show B48 until B52 for this
(the same) medicine and skip question block B_2.
Scripter: FOR QUOTA GROUP 3: if A03 and A25 ≠ the same answer (for example: A03 =3 and A25 =
4), show B48 until B52 for A03 and block B_2 for A25.
Scripter, if I write <Scripter, please insert medicine of A03/A25>, for quota group 1, insert A03, if quota
group 2, insert A25.
De volgende vragen gaan over het gebruik van <Scripter, please insert medicine of A03/A25>.
Base: IF QUOTA = 1, 2 OR 3.
B48 [S]
Hoe vaak gebruikt u <Scripter please insert medicine of A03/A25> over het algemeen?
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.

Dagelijks
2 tot 6 keer per week
Een keer per week
Een paar keer per maand
Een keer per maand
Een paar keer per jaar
Een keer per jaar of minder vaak
Ik heb het medicijn (nog) niet gebruikt

Base: Base: IF QUOTA = 1, 2 OR 3.and B48 ≠ 8
B49 [S]
Wanneer was de laatste keer dat u <Scripter please insert medicine of A03/A25> heeft gebruikt?

53

1.
2.
3.
4.
5.
6.

Vorige week
Vorige maand
Vorig jaar
Twee jaar geleden
Drie jaar geleden
Ik weet het niet

Base: IF QUOTA = 1, 2 OR 3 and B48 ≠ 8
B53 [Grid, S]
Kunt u aangeven in hoeverre de volgende redenen een rol spelen in het gebruik van <Scripter please
insert medicine of A03/A25>?
Rows, please show random
1. Medische redenen
2. Tegen de pijn
3. Voor extra ontspanning
4. Om beter de kunnen slapen
5. Uit nieuwsgierigheid
6. Extra stimulans (voor de lol)
Columns
1. Een hele grote rol
2. Een grote rol
3. Noch een grote, noch een kleine rol
4. Een kleine rol
5. Een hele kleine rol
Base: IF QUOTA = 1, 2 OR 3 and B48 ≠ 8
B54 [S]
Wat is voor u de belangrijkste reden om <Scripter, please insert medicine of A03/A25> te gebruiken?
Random
1. Medisch gebruik
2. Het helpt tegen de pijn
3. Het helpt me in slaap te vallen
4. Ik word er vrolijk van
5. Het helpt me gewicht te verliezen
6. Ik word er sterker van
7. Ik krijg er zelfvertrouwen van
8. Anders, namelijk [O, fixed]
Base: IF QUOTA = 1, 2 OR 3 and B48 ≠ 8
B55 [S]
Weten mensen in uw omgeving dat u <Scripter please insert medicine of A03/A25> gebruikt?
1.
2.
3.
4.
5.
6.

Ja, dat is algemeen bekend
Ja, redelijk wat mensen weten dat
Alleen mijn partner/familie weten dat
Alleen mijn vrienden weten dat
Nee, niet veel mensen weten dat
Nee, niemand

Base: IF QUOTA = 1, 2 OR 3
B50 [S]
Heeft u met uw huisarts besproken dat u van plan was/ bent <Scripter please insert medicine of
A03/A25> te gebruiken?
1. Ja
2. Nee

54

Base: IF B50 = 2
B51 [M]
Kunt u aangeven waarom u niet met uw huisarts heeft besproken om <Scripter please insert medicine
of A03/A25> te gebruiken/ te gaan gebruiken?
U kunt meerdere antwoorden geven.
Random
1. Er is geen recept voor nodig
2. Ik ken dit medicijn al
3. De arts zal het niet voorschrijven
4. Ik heb zelf voldoende informatie
5. Ik heb geen huisarts/duurt lang om een afspraak te maken
6. Het is goedkoper
7. Ik wil niet met mijn arts over praten/wil niet dat arts het weet
8. Het is gemakkelijker via internet
9. Ik vond het niet nodig
10. Ik wilde het snel hebben
11. Ik schaam me ervoor
12. Anders, namelijk [O, fixed]
13. Weet ik niet [S, fixed]
Base: IF QUOTA = 1, 2 OR 3.
B52 [S]
Hoe zou u uw relatie met uw huisarts bescrhrijven?
1.
2.
3.
4.
5.

Zeer goed
Goed
Neutraal
Slecht
Zeer slecht

B_2 GEBRUIK VAN TWEEDE PRODUCT
IF QUOTA = 1, 2 OR 3 AND 2 or more answers given at A01 OR A22
Scripter: for instructions quota group 3, please see purple highlighted instructions.
Scripter, QUOTA = 1, 2 and if 2 or more answers given at A01 OR A22, ask question B48 to B52
again for one other medicine answerd at A01 OR A22 (randomly chosen, but not the answer given at
A03 OR A25 ). When I write, <Scripter, please include the randomly chosen answer of A01/A22>,
please include the randomly chosen medicine from A01/A22.
De volgende vragen gaan over het gebruik van <Scripter, please include the randomly chosen answer
of A01/A22>.
Base: IF QUOTA = 1, 2 OR 3 AND 2 or more answers given at A01
B48_2 [S]
Hoe vaak gebruikt u <Scripter, please include the randomly chosen answer of A01/A22> over het
algemeen?
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.

Dagelijks
2 tot 6 keer per week
Een keer per week
Een paar keer per maand
Een keer per maand
Een paar keer per jaar
Een keer per jaar of minder vaak
Ik heb het medicijn (nog) niet gebruikt

Base: IF QUOTA = 1, 2 OR 3 AND 2 or more answers given at A01/A22 and B48_2 ≠ 8
B49_2 [S]

55

Wanneer was de laatste keer dat u <Scripter, please include the randomly chosen answer of
A01/A22> heeft gebruikt?
1.
2.
3.
4.
5.
6.

Vorige week
Vorige maand
Vorig jaar
Twee jaar geleden
Drie jaar geleden
Ik weet het niet

Base: IF QUOTA = 1, 2 OR 3 AND 2 or more answers given at A01/A22 and B48_2 ≠ 8
B53_2 [Grid, S]
Kunt u aangeven in hoeverre de volgende redenen een rol spelen in het gebruik van <Scripter, please
include the randomly chosen answer of A01/A22>?
Rows, please show random
1. Medische redenen
2. Tegen de pijn
3. Voor extra ontspanning
4. Om beter de kunnen slapen
5. Uit nieuwsgierigheid
6. Extra stimulans (voor de lol)
Columns
1. Een hele grote rol
2. Een grote rol
3. Noch een grote, noch een kleine rol
4. Een kleine rol
5. Een hele kleine rol
Base: IF QUOTA = 1, 2 OR 3 AND 2 AND 2 or more answers given at A01/A22 and B48_2 ≠ 8
B54_2 [S]
Wat is voor u de belangrijkste reden om <Scripter, please insert medicine of A03/A25> te gebruiken?
Random
1. Medisch gebruik
2. Het helpt tegen de pijn
3. Het helpt me in slaap te vallen
4. Ik word er vrolijk van
5. Het helpt me gewicht te verliezen
6. Ik word er sterker van
7. Ik krijg er zelfvertrouwen van
8. Anders, namelijk [O, fixed]
Base: IF QUOTA = 1, 2 OR 3 AND 2 or more answers given at A01/A22 and B48_2 ≠ 8
B55_2 [S]
Weten mensen in je omgeving dat je <Scripter, please include the randomly chosen answer of
A01/A22> gebruikt?
1.
2.
3.
4.
5.
6.

Ja, dat is algemeen bekend
Ja, redelijk wat mensen weten dat
Alleen mijn partner/familie weten dat
Alleen mijn vrienden weten dat
Nee, niet veel mensen weten dat
Nee, niemand

Base: IF QUOTA = 1, 2 OR 3 AND 2 or more answers given at A01/A22
B50_2 [S]

56

Heeft u met uw huisarts besproken dat u van plan was/ bent <Scripter, please include the randomly
chosen answer of A01/A22> te gebruiken?
1. Ja
2. Nee
Base: IF QUOTA = 1, 2 OR 3 AND 2 or more answers given at A01/A22 & IF B50 = 2
B51_2 [M]
Kunt u aangeven waarom u niet met uw huisarts heeft besproken om <Scripter, please include the
randomly chosen answer of A01/A22> te gebruiken/ te gaan gebruiken?
U kunt meerdere antwoorden geven.
Random
1. Er is geen recept voor nodig
2. Ik ken dit medicijn al
3. De arts zal het niet voorschrijven
4. Ik heb zelf voldoende informatie
5. Ik heb geen huisarts/duurt lang om een afspraak te maken
6. Het is goedkoper
7. Ik wil niet met mijn arts over praten/wil niet dat arts het weet
8. Het is gemakkelijker via internet
9. Ik vond het niet nodig
10. Ik wilde het snel hebben
11. Ik schaam me ervoor
12. Anders, namelijk [O, fixed]
13. Weet ik niet [S, fixed]
Base: IF QUOTA = 1, 2 OR 3 AND 2 or more answers given at A01/A22
B52_2 [S]
Hoe zou u uw relatie met uw huisarts bescrhrijven?
1.
2.
3.
4.
5.
C
3)

Zeer goed
Goed
Neutraal
Slecht
Zeer slecht

TEVREDENHEID INTERNETKOPERS (PLEASE SHOW INFO TEKST ONLY IF QUOTA 1 OR

De volgende vragen gaan over uw tevredenheid over <Scripter, please insert medicine of A03> dat u
via internet aangeschaft heeft.
Base: IF QUOTA = 1 OR 3
C56 [Grid, S]
Hoe tevreden bent u over de volgende aspecten van <Scripter, please insert medicine of A03>?
Rows, random
1. Informatie over medicijn
2. Prijs
3. Kwaliteit
Columns
1. Zeer tevreden
2. Tevreden
3. Noch tevreden, noch ontevreden
4. Ontevreden
5. Zeer ontevreden

57

Base: IF QUOTA = 1 OR 3
C58 [M]
Wanneer u <Scripter, please insert medicine of A03>bestelt via internet, op welke manier schat u de
kwaliteit in?
U kunt meerdere antwoorden geven.
Random
1. Ik herken het aan de buitenkant van het medicijn
2. Ik vertrouw de verkoper/website
3. Ik lees reviews
4. Doordat het is aangeraden door een vriend/familielid
5. Ik check het keurmerk
6. Anders, namelijk [O, fixed]
7. Ik weet het niet [fixed]
Base: IF QUOTA = 1 OR 3
C57 [S]
Zou u anderen aanraden <Scripter, please insert medicine of A03> via internet aan te schaffen?
1. Ja
2. Nee,
3. Weet ik niet
Base: IF QUOTA = 1 OR 3
C59 [S]
Waar wordt <Scripter, please insert medicine of A03> volgens u gemaakt?
Random
1. Europa
2. VS of Canada
3. Afrika
4. Azië
5. Zuid-Amerika
6. Australië
7. Anders [fixed]
8. Weet ik niet [fixed]

D

OVERWEGERS

Base: IF Quota =4, 5 OR 6
D41 [M]
U heeft aangegeven te overwegen om medicijnen te kopen via het internet en/of andere kanalen
buiten de arts om.
Waarom overweegt u deze medicijnen via een ander kanaal te kopen?
Hier zijn meerdere antwoorden mogelijk.
Random
1. De medicijnen zijn goedkoper
2. De medicijnen werken beter dan uit de apotheek
3. De medicijnen worden thuisbezorgd
4. Ik kan de medicijnen zelf halen
5. Het is mogelijk de medicijnen buiten kantoortijden te halen/bestellen
6. Mijn arts wil geen recept uitschrijven
7. Het is gemakkelijker
8. De medicijnen zijn niet verkrijgbaar in Nederland
9. Ik wil er liever niet over praten met mijn arts
10. Het werd mij aangeraden door de omgeving
11. De medicijnen die ik gebruik kun je niet meer in de apotheek kopen

58

12. Anders, namelijk [O, fixed]
Base: IF Quota =4, 5 OR 6
D43 [M]
U heeft aangegeven dat u overwogen heeft medicijnen te kopen, waarom heeft u dat uiteindelijk (nog)
niet gedaan?
U kunt meedere antwoorden geven.
Random
1. Door het grote aanbod was niet meer duidelijk wat er werd aangeboden
2. Ik vond de betaalwijze onbetrouwbaar
3. Ik vond de verkoper/website onbetrouwbaar
4. Ik kon het middel niet vinden
5. Het werd me afgeraden door de omgeving
6. De klachten gingen over
7. Anders, namelijk [O, fixed]

Base: IF Quota =4, 5 OR 6
D44 [S]
Op welk moment heeft u besloten niet door te gaan tot aankoop?
1. Al voordat ik ben gaan zoeken naar informatie
2. Tijdens het zoeken naar informatie over websites of plaatsen waar de medicijnen verkocht
worden
3. Op het moment dat ik erover ben gaan lezen op internet/fora
4. Tijdens het bestellen
Base: IF Quota =4, 5 OR 6
D45 [S]
Hoe groot acht u de kans dat u alsnog medicijnen zult aanschaffen via het internet en/of andere
kanalen buiten de arts om?
1.
2.
3.
4.
5.
6.

Ik weet zeker dat ik de medicijnen ga kopen
De kans is groot dat ik de medicijnen ga kopen
De kans is middelmatig dat ik de medicijnen ga kopen
De kans is klein dat ik de medicijnen ga kopen
Ik zal de medicijnen nooit kopen
Weet ik niet

Base: IF Quota =4,5 OR 6
D46 [S]
Heeft u met uw huisarts/apotheker besproken dat u overwogen heeft een of meerdere middelen buiten
de arts om te kopen?
1. Ja met een huisarts/apotheker
2. Nee, niet met een huisarts/apotheker besproken
Base: IF D46 = 2
D47 [M]
Kunt u aangeven waarom u niet met uw huisarts/apotheker heeft besproken dat u een of meerdere
middelen buiten de arts om overwoog te kopen?
Hier zijn meerdere antwoorden mogelijk.
Random
1. Er is geen recept voor nodig
2. Ik ken dit medicijn al
3. De arts zal het niet voorschrijven
4. Ik heb zelf voldoende informatie
5. Ik heb geen huisarts/duurt lang om een afspraak te maken

59

6. Het is goedkoper
7. Ik wil niet met mijn arts over praten/wil niet dat arts het weet
8. Het is gemakkelijker via internet
9. Ik vond het niet nodig
10. Ik wilde het snel hebben
11. Anders, namelijk [o, fixed]
12. Weet ik niet [fixed]

E

INSCHATTING RISICO’S (ALL RESPONDENTS)

De volgende vragen gaan over de inschatting van risico’s die mogelijk optreden bij het gebruik van
medicijnen.
Base: all respondents
E61 [GRID, S]
In hoeverre bent u het eens, dan wel oneens met de volgende stellingen?
Rows, random
1. Ik zie geen enkel gezondheidsrisico in het aanschaffen van medicijnen via internet/ bekende,
zonder hier over eerst met een arts te overleggen.
2. De werkzaamheid van medicijnen die via internet/ via een bekende worden aangeboden is
hetzelfde als de medicijnen die via een apotheek/drogisterij te verkrijgen zijn.
Columns
1. Helemaal mee eens
2. Mee eens
3. Niet mee eens, niet mee oneens
4. Niet mee eens
5. Helemaal niet mee ens
Base: all respondents
E63 [Grid, S]
Kunt u aangeven in hoeverre u informatie over het aanschaffen van medicijnen van de volgende
bronnen (zeer) betrouwbaar of (zeer) onbetrouwbaar vindt?
Rows, random
1. Advies van arts
2. Advies van apotheek
3. Advies online dokter
4. Advies patiëntenvereniging
5. Advies andere gebruikers op online forum
6. Informatie via familie/kennissen die al ervaring hebben met product
7. Informatie via internet
Columns
1. Zeer betrouwbaar
2. Betrouwbaar
3. Noch betrouwbaar, noch onbetrouwbaar
4. Onbetrouwbaar
5. Zeer onbetrouwbaar
Base: all respondents
E64 [S]
Kunt u aangeven of u..
Rows, random
1. Kunt beoordelen of een website voor het online aanschaffen van medicijnen betrouwbaar is?
2. Kunt beoordelen of een medicijn vervalst is.

60

Columns
1. Ik kan dit zeer goed inschatten
2. Ik kan dit goed inschatten
3. Ik kan dit een beetje inschatten
4. Ik kan dit helemaal niet inschatten
5. Weet ik niet

Base: all respondents
E66 [Grid, S]
Heeft u weleens gehoord dat van medicijnen die online of via andere kanalen worden aangeboden:
Rows, random
1. De samenstelling anders is
2. Etiketten niet kloppen
3. De bijsluiter onduidelijk is
4. De werking anders is (of dat het helemaal niet werkt)
5. De producten vervalst/nep zijn
Columns
1. Ja
2. Nee
Base: all respondents
E67 [Grid, S]
Hoe groot acht u de kans dat wanneer u medicijnen via internet of andere kanalen aanschaft u te
maken krijgt met:
Rows, random
1. Een andere samenstelling
2. Onjuiste etiketten
3. Onduidelijke bijsluiter
4. Een andere werking (of dat het helemaal niet werkt)
5. Producten die vervalst/ nep zijn
Columns
1. Die kans acht ik zeer groot
2. Die kans acht ik groot
3. Die kans acht ik noch groot, noch klein
4. Die kans acht ik klein
5. Die kans acht ik zeer klein
6. Ik weet het niet

F

INFORMATIEBEHOEFTE (ALL RESPONDENTS)

De volgende vragen gaan over uw informatiebehoefte over medicijnen.
Base: all respondents
F68 [M]
Heeft u informatie gezocht over het gebruik van <Scripter, please insert medicine of A03/A25/if
QUOTA = 4, 5 or 6 ‘de medicijnen die u overwoog aan te schaffen’>? (o.a. in boeken, Nederlandse
websites, buitenlandse websites).
Scripter, if quota 3, please chose medicine randomly out of A03 or A25.
Hier zijn meerdere antwoorden mogelijk.
Random, except for 9, 10 and 11
1. Ja, ik heb advies gevraagd aan mijn huisarts

61

2. Ja, ik heb advies gevraagd aan medisch specialist
3. Ja, ik heb advies gevraagd bij apotheek
4. Ja, ik heb informatie gezocht bij internetapotheek
5. Ja, ik heb advies gevraagd bij een online dokter
6. Ja, ik heb advies gevraagd bij de patiëntenvereniging
7. Ja, ik heb advies gevraagd aan andere gebruikers op een online forum
8. Ja, ik heb informatie ingewonnen bij familie/kennissen die ervaring hebben met product
9. Ik heb informatie gezocht op internet, op de website: [O, fixed]
10. Anders, namelijk [O,fixed]
11. Nee, ik heb geen informatie gezocht [S, fixed]
Base: IF F68 = 11
F69 [O]
Kunt u aangeven waarom u geen informatie heeft gezocht over <Scripter, please insert medicine of
A03/A25/if QUOTA = 4, 5 or 6 ‘de medicijnen die u overwoog aan te schaffen’>?
[large open text box]
Ik weet het niet [S]
Base: IF F68 = 4,5,7,9
F70 [S]
U heeft aangegeven dat u informatie heeft gezocht via internet, op welke manier bent u bij deze
informatie terecht gekomen?
Random
1. Aangeraden door vrienden, familie, lotgenoten
2. Aangeraden door arts
3. Aangeraden door patiëntenvereniging
4. Via zoekmachine
5. Al surfend
6. Anders, namelijk [O, fixed]
7. Ik weet het niet [fixed]
Base: all respondents
F71 [S]
Zou u informatie over het veilig (online) bestellen van medicijnen bekijken of opzoeken?
1.
2.
3.
4.
5.
6.

Zeker niet
Waarschijnlijk niet
Neutraal
Waarschijnlijk wel
Zeker wel
Weet ik niet

Base: IF F71 = 3, 4 or 5
F73 [S]
Waar zou u informatie over het veilig (online) bestellen van medicijnen aanvragen of opzoeken?
Random
1. Via het internet
2. Via mijn huisarts
3. Via apotheek
4. Anders, namelijk [O, fixed]
5. Weet ik niet [fixed]
Base: all respondents
F74 [S]
Wie is volgens u de meest logische afzender voor informatie over het veilig (online) bestellen van
medicijnen?

62

Show random except for 8
1. Huisarts
2. Familie en/of vrienden
3. Ministerie van VWS
4. RIVM
5. GGD
6. Internet
7. Apotheek
8. Anders, namelijk [open answer box]
Base: all respondents
F72 [S]
Bent u bekend met de website internetpillen.nl?
1. Ja, ik heb de website bezocht
2. Ja, ik heb er weleens over gehoord, maar ik heb de website niet bezocht
3. Nee, ik ken het niet
G

ACHTERGRONDINFORMATIE (ALL RESPONDENTS)

Tot slot willen we u nog een een achtergrond vraag stellen.
Base: all respondents
G79 [Grid, S]
Hoe vaak heeft u een van de volgende middelen gebruikt in het afgelopen jaar?
Rows, random
1. Sigaretten
2. Alcohol
3. Marihuana
4. XTC
Columns
1. Dagelijks
2. 2 tot 6 keer per week
3. Een keer per week
4. Een paar keer per maand
5. Een keer per maand
6. Een paar keer per jaar
7. Een keer per jaar of minder vaak
8. Ik heb dit nog nooit gebruikt
END OF QUESTIONNAIRE

63