Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

35 093

Wijziging van de Wet maatschappelijke
ondersteuning 2015 inzake de bijdrage voor
maatschappelijke ondersteuning en de
beoordeling voor de verstrekking van de
maatwerkvoorziening

Nr. 6

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 22 februari 2019
Inhoudsopgave

blz.

1.
2.
3.
4.
5.
6.

2
16
26
27
29
33

Inleiding
Uitwerking abonnementstarief
Financiële gevolgen
Gevolgen voor regeldruk
Consultatie
Advies Raad van State

Algemeen
Met belangstelling heb ik kennisgenomen van het verslag van de vaste
commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) over het
voorstel tot wijziging van de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015
inzake de bijdrage voor maatschappelijke ondersteuning en de beoordeling voor de verstrekking van de maatwerkvoorziening. Graag maak ik
gebruik van de gelegenheid om de gestelde vragen te beantwoorden en
op enkele punten een nadere toelichting te geven. Bij de beantwoording is
de volgorde van het verslag aangehouden. Waar dit de helderheid en
overzichtelijkheid ten goede kwam, zijn vragen samengenomen in de
beantwoording.
Deze nota gaat vergezeld van een nota van wijziging. Die bevat een
wijziging om broninhouding mogelijk te maken voor persoonsgebonden
budgetten voor beschermd wonen. De Sociale verzekeringsbank (SVB)
dan wel het Uitvoeringsinstituut werknemersverzekeringen (UWV) houden
bij broninhouding de uitkering of inkomensvoorziening of het ziektegeld
(zonder machtiging) in voor het CAK ten behoeve van de inning van de
bijdrage voor een maatwerkvoorziening voor beschermd wonen (in
natura). Deze inhouding wordt ook wel «broninhouding» genoemd.
Deze voorgestelde wijziging heeft tot doel broninhouding door te voeren
voor persoonsgebonden budgetten (pgb’s). Dit zorgt voor een vermindering in administratieve lasten voor verzekerden en instellingen. De

kst-35093-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 093, nr. 6

1

achtergrond hiervan is de verschuiving met ingang van 2020 van de
bijdragesystematiek voor het pgb beschermd wonen van de extramurale
bijdragesystematiek naar de intramurale bijdragesystematiek. De
aanleiding voor de overheveling van de extramurale naar de intramurale
bijdragesystematiek, is dat de intramurale systematiek beter past bij de
woonsituatie van cliënten met een pgb voor beschermd wonen. Cliënten
met beschermd wonen bevatten volgens de definitie in de Wmo 2015
altijd een wooncomponent. Cliënten die intramuraal wonen, zouden in de
regel altijd de (vaak hogere) intramurale bijdrage moeten betalen. Dit past
bij de omstandigheid dat mensen geen woonlasten hebben. Aangezien
cliënten met een pgb voor beschermd wonen volgens de definitie geen
woonlasten hebben, is het passend dat zij ook de intramurale bijdrage
gaan betalen. Als cliënten geen vergoeding voor de wooncomponent
ontvangen, dienen gemeenten geen pgb voor beschermd wonen af te
geven maar een andere type pgb (bijvoorbeeld een uitgebreide vorm van
begeleiding).
Beoogd wordt om pgb’s opvang om dezelfde redenen ook onder de
intramurale bijdragesystematiek te brengen (dat kan via algemene
maatregel van bestuur worden geregeld op grond van de huidige Wmo
2015). In zowel het pgb opvang als beschermd wonen zit een verblijfscomponent (huisvesting) in tegenstelling tot het pgb onder de Wlz. Dit heeft
als consequentie dat de bijdrage voor een pgb voor opvang ook buiten
het abonnementstarief valt. Dit is ook aangepast in het wetsvoorstel.
Daarnaast is toegevoegd aan het voorstel dat, indien algemene voorzieningen door cliënten worden afgenomen in combinatie met andere
voorzieningen waarvoor het abonnementstarief geldt, alleen het abonnementstarief hoeft te worden betaald. De bijdragen cumuleren niet. Er is
dan een abonnementstarief en een door de gemeente vastgestelde
bijdrage voor de overige voorzieningen. De combinatie van een bijdrage
voor een algemene voorziening die buiten het abonnementstarief valt en
de abonnementsbijdrage per maand is wel mogelijk. Denk bijvoorbeeld
aan een incidentele ritprijs voor sociaal vervoer.
Verder is er nog een aanpassing doorgevoerd in het overgangsrecht voor
de eigen bijdrage op grond van artikel 8.3, zesde lid, van de Wmo 2015.
Hiermee kunnen met name de begunstigende maatregelen, zoals de
verlaging van de vermogensinkomensbijtelling, voor de bijdrage voor de
maatwerkvoorziening beschermd wonen worden doorgevoerd voor de
groep met overgangsrecht op basis van een GGZ-C-indicatie krachtens de
ingetrokken Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten. Deze twee groepen
vallen beide onder dezelfde bijdragesystematiek voor intramurale zorg.
Mede daarom is het onderscheid op dit vlak niet wenselijk.
Ten slotte zijn nog redactionele verduidelijkingen gemaakt die verder geen
inhoudelijke wijzigingen beogen op het oorspronkelijke voorstel.
1. Inleiding
Vraag 1
Het abonnementstarief heeft onder andere tot doel de toegankelijkheid tot
de ondersteuning te waarborgen. Juist omdat de eigen bijdrage voor een
grote groep nu fors is. De leden van de VVD-fractie delen deze insteek. Het
is daarbij van belang om goed zicht te hebben op wat op dit moment niet
goed gaat. Uit onderzoek van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS)
blijkt dat voor 94% van de Zorgverzekeringswet (Zvw)-cliënten en voor
86% van de cliënten in de Wet langdurige zorg (Wlz) geldt dat zij het eigen
risico geheel of gedeeltelijk volmaken. Tegelijkertijd wordt maar een deel
van deze zorggebruikers via de zorgtoeslag gecompenseerd voor het
verplichte eigen risico. De leden van de VVD-fractie vragen kwantificering
van de groep die door de zorgtoeslag wordt gecompenseerd voor het
verplicht eigen risico.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 093, nr. 6

2

Circa 48% van de fiscale huishoudens ontvangt in 2019 een zorgtoeslag.
Voor de vaststelling van de zorgtoeslag is rekening gehouden met de
gemiddelde nominale premie voor de Zvw en het gemiddelde verplichte
eigen risico.
Vraag 2
De leden van de VVD-fractie vragen voorts of informatie beschikbaar is
waaruit wordt bewezen dat mensen afzien van ondersteuning met het oog
op de kosten. Zij vragen of de regering deze informatie kan kwantificeren,
of aangeven in welke mate dat voorkomt.
In welke mate zorgmijding als gevolg van de hoge eigen bijdrage in de
Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 (Wmo 2015) voorkomt is niet
bekend. Wel is er op basis van een kwalitatief onderzoek1 in 2016 door
middel van een kleine steekproef bij gemeenten geconcludeerd dat
zorgmijding bij deze gemeenten voorkomt. Uit dit onderzoek wordt ook
duidelijk dat gemeenten het moeilijk vinden om zicht te krijgen op de
zorgmijders. Gemeenten hebben met name weinig tot geen zicht op de
groep mensen die (mogelijk) wel hulp of ondersteuning nodig heeft, maar
zich niet meldt bij de gemeente of het sociaal wijkteam. Bij de meeste
gemeenten worden de zorgmijders niet geregistreerd. Uit het onderzoek
blijkt ook dat bij de meeste geïnterviewde zorgmijders financiële motieven
op enigerlei wijze een belangrijke rol spelen bij het stoppen met,
verminderen of afzien van Wmo-hulp. Verder komt uit onderzoek van het
Sociaal en Cultureel Planbureau2 dat één op de twintig melders, vanwege
de hoogte van de eigen bijdrage, helemaal of gedeeltelijk afzag van
acceptatie van de maatwerkvoorziening.
Vraag 3
Het abonnementstarief heeft als doel ondersteuning voor iedereen
betaalbaar te houden, door het vaststellen van een vaste maximale
bijdrage van 19 euro per maand. Gemeenten behouden de mogelijkheid
om het abonnementstarief naar beneden bij te stellen. De aanname van
de leden van de VVD-fractie is dat het abonnementstarief door gemeenten
niet naar boven mag worden bijgesteld. Genoemde leden vragen de
regering of deze aanname juist is en hoe dit is vastgelegd.
In het voorgestelde artikel 2.1.4 en artikel 2.1.4a is vastgelegd dat het
abonnementstarief 19 euro per maand bedraagt. In deze artikelen wordt
verder geregeld dat de gemeente daar bij verordening van kan afwijken
door het bedrag naar beneden bij te stellen. Dat kan door het bedrag voor
alle voorzieningen te verlagen of het bedrag op nul euro vast te stellen
voor cliënten met een in de verordening vast te leggen inkomen per jaar
(minimabeleid). Het wetsvoorstel regelt tevens op welke manier wordt
vastgesteld voor welke voorzieningen het abonnementstarief van
toepassing is en voor welke niet.
Vraag 4
De leden van de VVD-fractie vinden het belangrijk dat de Wmo 2015 een
wet voor iedereen is en vragen of de regering die opvatting deelt.
De regering deelt deze opvatting en is van mening dat de Wmo 2015
toegankelijk moet zijn voor iedereen, ongeacht het inkomen en vermogen.
Vraag 5
De leden van de VVD-fractie vinden het verder goed en belangrijk dat de
Wmo 2015 geen uniforme aanpak kent, maar dat gekeken wordt naar wat
een individu nodig heeft. Dat is maatwerk. De zorg en ondersteuning
moeten georganiseerd worden rondom de wensen en behoeften van het
individu. De wet bepaalt dat de ondersteuning moet aansluiten op de
1
2

Zorgmarktadvies: «Zorgmijding, eigen bijdrage en financieel maatwerk Wmo 2015» (2016).
SCP: Evaluatie hervorming langdurige zorg «Zicht op de Wmo 2015» (oktober 2017).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 093, nr. 6

3

specifieke kenmerken van de situatie van de cliënt. Zij vragen wat precies
wordt verstaan onder «specifieke kenmerken».
De Wmo 2015 (m.n. artikel 2.3.2 en 2.3.5) schrijft voor dat het college voor
het toekennen van een maatwerkvoorziening onderzoekt wat de
behoeften, persoonskenmerken en voorkeuren van de cliënt zijn en de
mogelijkheden om met eigen kracht, gebruikelijke hulp, het eigen sociaal
netwerk of algemene voorzieningen of vrijwilligerswerk tot zelfredzaamheid te komen, maatschappelijk te participeren of in opvang of
beschermd wonen te voorzien. De maatwerkvoorziening is, voor zover
daartoe aanleiding bestaat, afgestemd op:
• de omstandigheden en mogelijkheden van de cliënt,
• zorg en overige diensten als bedoeld bij of krachtens de Zorgverzekeringswet,
• jeugdhulp als bedoeld in de Jeugdwet die de cliënt ontvangt of kan
ontvangen,
• onderwijs dat de cliënt volgt dan wel zou kunnen volgen,
• betaalde werkzaamheden,
• scholing die de cliënt volgt of kan volgen,
• ondersteuning ingevolge de Participatiewet,
• de godsdienstige gezindheid, de levensovertuiging en de culturele
achtergrond van de cliënt.
Naar aanleiding hiervan kan het college een aanbod op maat doen aan
diensten, hulpmiddelen of andere maatregelen die de cliënt helpen bij (en
compenseert voor) de concrete beperkingen die worden ondervonden op
het gebied van bijvoorbeeld zelfredzaamheid en participatie. De gemeente
kan verschillende aanbieders (met eigen accenten) contracteren die
invulling geven aan de maatwerkvoorziening die bijvoorbeeld kan bestaan
uit begeleiding, dagbesteding, respijtzorg of hulp bij het huishouden.
Vraag 6
De leden van de VVD-fractie vragen wat de opbrengst in 2019 zou zijn
geweest als het huidige systeem van eigen bijdrage was gecontinueerd
(dat betekent geen abonnementstarief voor maatwerkvoorzieningen).
De opbrengst van de eigen bijdrage voor 2019 onder het oude systeem
wordt geraamd op € 195 mln.
Vraag 7
De regering geeft aan dat een toestroom in de Wmo-voorzieningen te
verwachten is, maar dat de precieze effecten op voorhand lastig in te
schatten zijn. De leden van de VVD-fractie vinden het deels logisch dat een
toestroom te verwachten is, gezien de doelstelling van deze wetswijziging.
Zij vragen of de regering die opvatting deelt.
De regering deelt deze opvatting. Invoering van het abonnementstarief
kan ertoe bijdragen dat mensen met een stapeling van (zorg)kosten met
het oog op de door hen verschuldigde eigen bijdrage afzien van
maatschappelijke ondersteuning. Dit is een beoogd effect van dit voorstel.
Het aantal mensen dat als gevolg hiervan een beroep zal doen op
Wmo-voorzieningen zal hierdoor naar verwachting toenemen. Met deze
toename is rekening gehouden in de door het Centraal Planbureau (CPB)
geraamde kosten van de maatregel.
Vraag 8, 70, 74
De leden van de VVD-fractie en de leden van de D66-fractie vragen of
bekend is wie de monitor naar de effecten van het abonnementstarief zal
uitvoeren. De leden van de D66-fractie vragen hoe het proces eruit zal zien
indien een van de betrokken partijen aan de hand van de monitor meent
dat wijzigingen in het wetsvoorstel noodzakelijk zijn. Ook de leden van de
SP-fractie vragen of bekend is wie de monitor naar de effecten van het
abonnementstarief zal uitvoeren en welke startdatum in de monitor als
uitgangspunt wordt genomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 093, nr. 6

4

De aanbesteding voor de uitvoering van de monitor loopt op dit moment
en wordt naar verwachting eind mei afgerond. In de monitor wordt als
startdatum van het abonnementstarief 1 januari 2019 aangehouden.
Afgesproken is jaarlijks met de VNG het gesprek te voeren aan de hand
van de resultaten van de monitor. Als er zich in de praktijk inderdaad
ongewenste effecten voordoen die zich onvoldoende met de huidige
wettelijke kaders en gemeentelijk beleid en uitvoering laten beïnvloeden,
is er via dit wetsvoorstel een handelingsperspectief gecreëerd. Dit wordt
geboden via de mogelijkheid om bij AMvB nadere regels te stellen met
betrekking tot het onderzoek als basis voor de beoordeling van aanvragen
(art. 2.3.5 Wmo 2015). Hiermee kunnen bijvoorbeeld nadere regels
worden gesteld ten aanzien van de eigen kracht, algemeen gebruikelijke
voorzieningen, gebruikelijke hulp, mantelzorg of hulp van andere
personen uit het sociale netwerk. Gekozen is voor een brede grondslag
omdat de aard van de ongewenste effecten en daarmee de treffen
maatregelen van bijsturing op voorhand niet zijn in te schatten. Van deze
mogelijkheid zal alleen gebruik worden gemaakt als daarvoor op basis
van de uitkomsten van de monitor aanleiding is; de maatregel moet
gemeenten in staat stellen om – meer dan nu met de huidige kaders – een
niet met de maatregel beoogde benutting van Wmo-voorzieningen tegen
te gaan.
Vraag 9 en 79
De leden van de VVD-fractie merken op dat in sommige gemeenten al
langer wordt gewerkt conform de abonnementstarief-gedachte. De leden
zouden graag willen weten wat de ervaringen met de aanzuigende
werking in die gemeenten waren. Ook de leden van de D66-fractie
ontvangen graag meer informatie over de gemeenten die nu al een
abonnementstarief hebben ingevoerd. Zij willen weten sinds wanneer
gemeenten hiervoor hebben gekozen en of de regering in kan gaan op het
feit dat deze gemeenten hier geen problemen mee ondervinden.
Er zijn enkele gemeenten bekend die het abonnementstarief al hebben
ingevoerd. Eén gemeente heeft dit gedaan vanaf 2017 en enkele andere
gemeenten vanaf 2018. Vanuit deze gemeenten zijn geen signalen
ontvangen waaruit blijkt dat dit heeft geleid tot onhoudbare uitgaven of
andere problemen voor de uitvoering van de Wmo 2015. Het is onbekend
wat de aanzuigende werking als gevolg van de invoering van een
abonnementstarief in deze gemeenten is. Om uitspraken te kunnen doen
over de aanzuigende werking zou de ontwikkeling in gebruik gecorrigeerd
moeten worden voor verschillende autonome en externe factoren, zoals
demografie, prijsindexaties en gemeentelijk beleid. De informatie die
hiervoor nodig is niet beschikbaar. In de monitor waarover uw Kamer
onlangs is geïnformeerd zal wel rekening worden gehouden met deze
factoren.
Vraag 10, 38 en 92.
De leden van de VVD-fractie vragen welke handvatten het wetsvoorstel,
genoemd in artikel 2.1.4, derde lid, biedt om te beoordelen welke
voorzieningen aan het criterium «duurzame hulpverleningsrelatie»
voldoen. De leden van de fractie van de PvdA vragen in hoeverre
interpretatieverschillen ten aanzien van «een duurzame hulpverleningsrelatie» tot problemen kunnen leiden, wat de beleidsruimte van gemeenten
betekent en welke gevolgen dit kan hebben voor de cliënt.
Om van een algemene voorziening gebruik te kunnen maken, is geen
uitgebreid onderzoek naar de persoonskenmerken en behoeften van de
aanvrager noodzakelijk. Een formele beslissing (beschikking) van de
gemeente is niet nodig. Het gaat bijvoorbeeld om voorzieningen als de
buurtbingo, samen met elkaar eten of klussendiensten. In de regel zal bij
een algemene voorziening dan ook minder snel sprake zijn van een
duurzaamheidsrelatie tussen de hulpverlener en de cliënt, dan bij een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 093, nr. 6

5

maatwerkvoorziening. Om te bepalen of er sprake is van een algemene
voorziening waarbij een duurzame hulpverleningsrelatie wordt
aangegaan, is met name de aard van de band tussen de cliënt en
hulpverlener van belang: is er sprake van persoonlijke hulpverlening; is er
sprake van continuïteit in deze hulpverlening en is deze langdurig van
aard? Bij een duurzame hulpverleningsrelatie gaat het om algemene
voorzieningen waarbij er in belangrijke mate sprake is van persoonlijke
hulpverlening (en waarbij arbeid verreweg de grootste kostencomponent
is). Dit geldt bijvoorbeeld voor huishoudelijke hulp of begeleiding, maar in
beginsel niet voor tafeltje-dekje of een was- en strijkservice waar het
persoonlijk contact nauwelijks onderdeel uitmaakt van de hulpverlening
en kosten lang niet alleen met arbeid samenhangen. Verder gaat het om
algemene voorzieningen waarbij de continuïteit van de band tussen cliënt
en hulpverlener belangrijk is voor de ondersteuning van de cliënt. Bij
sommige algemene voorzieningen waarbij de hulpverlener bijvoorbeeld
regelmatig bij de cliënt in huis komt, is het extra van belang dat een cliënt
niet telkens geconfronteerd wordt met een ander gezicht. Ook gaat het om
voorzieningen waar langdurig (over het algemeen langer dan 6 maanden)
gebruik van wordt gemaakt. Voorzieningen waar cliënten incidenteel
gebruik van maken hoeven niet onder het abonnementstarief gebracht te
worden. Gemeenten brengen een algemene voorziening als geheel onder
het abonnementstarief. Gemeenten maken de afweging of de algemene
voorziening voor het merendeel van de cliënten een duurzame hulpverleningsrelatie betreft. Indien dit het geval is dienen deze voorzieningen
onder het abonnementstarief gebracht te worden.
Ik verwacht geen problemen als gevolg van interpretatieverschillen. De
beleidsruimte van gemeenten is begrensd. In de toelichting bij het
wetsvoorstel worden handvatten gegeven om te bepalen bij welke
voorzieningen er sprake is van een algemene hulpverleningsrelatie.
Gemeenten hebben daarnaast de mogelijkheid om algemene voorzieningen onder het abonnementstarief te brengen, ook als er geen sprake is
van een duurzame hulpverleningsrelatie. De beleidsruimte van
gemeenten heeft voor cliënten als gevolg dat de voorzieningen die onder
het abonnementstarief vallen per gemeente binnen de wet gestelde
kaders, kunnen verschillen. Voor de cliënt is het te allen tijde duidelijk
welke voorzieningen onder het abonnementstarief vallen omdat
gemeenten hier bij verordening (limitatief) duidelijkheid over scheppen.
Vraag 11 en 12
De Raad van State stelt dat de hoogte van de maximale bijdrage (het
abonnementstarief) zodanig is dat er vanuit gegaan kan worden dat dit
geen remmende werking zal hebben op de ondersteuningsvraag. De
leden van de CDA-fractie vragen wat de regering van de stellingname van
de Raad van State op dit specifieke punt vindt. De leden vragen daarnaast
of de regering de opvatting deelt dat in de onderzoeksfase de zorg of
ondersteuningsvraag centraal dient te staan.
De remmende werking van de eigen bijdrage zal met de invoering van het
abonnementstarief afnemen. Het aantal mensen dat als gevolg hiervan
een beroep zal doen op Wmo-voorzieningen zal naar verwachting
toenemen. Met de toename van gebruik is rekening gehouden in de door
het CPB geraamde kosten van de maatregel. Hierbij is van belang dat het,
in de Wmo 2015 gespecificeerde, onderzoek centraal blijft staan bij de
beoordeling van een melding van de behoefte aan ondersteuning.
Gemeenten hebben en houden de mogelijkheid om de aanwezige eigen
kracht, gebruikelijke hulp, mantelzorg, hulp van andere personen in het
sociaal netwerk of de beschikbaarheid van algemene voorzieningen te
betrekken bij de beoordeling van de vraag of en in welke mate voorzieningen door toedoen van de gemeente aangewezen zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 093, nr. 6

6

Vraag 13
De leden van de CDA-fractie vragen hoe groot de groep
Wmo-huishoudens is die baat heeft bij het abonnementssysteem. Deze
leden vragen ook of dit is uit te splitsen naar groepen, zoals 65-plussers
en 65-minners, en in éénpersoonshuishoudens en meerpersoonshuishoudens.
Circa 34% van de huishoudens die gebruik maken van de Wmo 2015
betalen een nominale en procentuele eigen bijdrage.3
Door de invoering van het abonnementssysteem betalen zij alleen nog
een nominale eigen bijdrage. Ongeveer 24% betreft alleenstaanden
(waarvan 3% niet AOW-gerechtigd en 20% AOW-gerechtigd). Circa 10%
betreft meerpersoonshuishoudens (waarvan 3% niet AOW-gerechtigd en
8% AOW-gerechtigd).
Vraag 14 en 30
De leden van de D66-fractie constateren dat dit wetsvoorstel een goede
stap zet in het verminderen van de stapeling van zorgkosten van mensen
vanuit verschillende ondersteunings- en zorgwetten. De regering wijst
hierbij ook op de stelselverantwoordelijkheid en de solidariteit in het
Nederlandse zorgstelsel. De leden van de D66-fractie vragen of de
regering hier een nadere toelichting op kan geven. Ook de leden van de
PvdA-fractie vragen hoe de verlaging van de vermogensinkomensbijtelling en de invoering van het abonnementstarief de solidariteit ten
goede komt.
In Nederland heeft iedereen recht op goede zorg en ondersteuning. Daar
betalen allen aan mee via belastingen, premies en eigen betalingen, ook
als we zelf (nog) geen zorg nodig hebben. Veel mensen die een eigen
bijdrage betalen voor maatschappelijke ondersteuning of langdurige zorg
maken ook het eigen risico geheel of gedeeltelijk vol of moeten bijbetalen
voor andere geneesmiddelen. De regering neemt een reeks van gerichte
maatregelen om de (stapeling van) eigen betalingen te verminderen en
daarmee de solidariteit van gezond naar ziek te vergroten. De maatregelen
die deze regering wil nemen op het gebied van eigen betalingen zijn
ingegeven om, vanuit stelselverantwoordelijkheid, over de grenzen van de
verschillende domeinen heen, een oplossing te vinden voor de stapeling
van zorgkosten. Voor cliënten houdt de zorg en ondersteuning niet op bij
de grenzen van de verschillende stelsels. Een integrale en brede blik is
dan ook noodzakelijk om dit probleem aan te pakken. De regering doet dit
door in elk domein (Zvw, Wlz en Wmo 2015) de eigen betalingen te
beperken en daardoor ook de last van de totale stapeling te beperken.
Vraag 15
De leden van D66-fractie vragen hoeveel huishoudens gebruik maken van
de Wmo 2015 en een eigen bijdrage betalen.
Vrijwel alle huishoudens die gebruik maken van de Wmo 2015 (circa
440.000 huishoudens)4 betalen een eigen bijdrage. Een uitzondering
betreft de groep meerpersoonshuishoudens niet AOW gerechtigd met een
inkomen minder dan € 35.000. Dit betreft ca 6% van het aantal
huishoudens dat onder de eigen bijdrage Wmo 2015 valt. Daarnaast
bestaat voor de eigen bijdrage Wmo 2015 en Wlz een anticumulatie die er
voor zorgt dat geen eigen bijdrage verschuldigd is voor de Wmo 2015 als
een huishouden al een eigen bijdrage betaalt voor de Wlz. Tot slot kan het
zijn dat door lokaal beleid voor bepaalde voorzieningen geen bijdrage
wordt gevraagd en dat op individueel niveau cliënten worden vrijgesteld
van de eigen bijdrage. Het aantal huishoudens dat geen bijdrage betaalt
als gevolg van lokaal beleid is niet bekend, maar is naar verwachting
beperkt.
3
4

Peildatum juni 2016.
Peildatum juni 2016.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 093, nr. 6

7

Vraag 16
De regering stelt in de toelichting dat de invoering van het abonnementstarief de financiële houdbaarheid van het zorgstelsel in zijn totaliteit ten
goede komt. Hierbij wordt gewezen op het zo lang als verantwoord
mogelijk thuis laten wonen van hen die dit willen. De leden van de
D66-fractie vernemen graag een uitgebreide reflectie over hoe het
wetvoorstel de financiële houdbaarheid van het zorgstelsel in zijn totaliteit
ten goede komt.
Maatschappelijke ondersteuning heeft een belangrijke signalerende en
preventieve werking, waardoor duurdere vormen van zorg kunnen
worden voorkomen of beperkt. Door de invoering van het abonnementstarief zullen ook de cliënten, die voorheen vanwege de hoge bijdragen de
zorg meden, (meer) gebruik kunnen maken van Wmo-voorzieningen. Als
gevolg van deze maatregel zal een groep cliënten, die voorheen onder de
radar bleef, eerder in beeld zijn bij gemeenten.
Gemeenten kunnen op deze manier eerder risico’s op kwetsbaarheid
signaleren en daarop acteren. Het voorstel levert daarmee een belangrijke
bijdrage aan de opgave om mensen met beperkingen in hun zelfredzaamheid en participatie, met daarbij behorende passende zorg en
ondersteuning, zo lang mogelijk zelfstandig te kunnen laten wonen.
Vraag 17
De leden van de D66-fractie lezen dat door dit wetsvoorstel de uitvoeringskosten van het Centraal Administratie Kantoor (CAK) met jaarlijks
15 miljoen euro dalen, een grote vermindering, wat deze leden als een
goede ontwikkeling beschouwen. Dan nog constateren deze leden dat de
uitvoeringskosten bij het CAK ruim 11% vormen van de totaal te innen
bijdragen, wat als hoog overkomt. De leden ontvangen graag meer
informatie over deze uitvoeringskosten.
Het CAK stelt de hoogte van de eigen bijdrage voor maatwerkvoorzieningen en pgb’s als bedoeld in de Wmo 2015 vast en int deze voor circa
580.000 bijdrageplichtigen. Daarvoor bedroegen de uitvoeringskosten in
2018 ca. € 38 mln. Voor de uitvoering van de Wmo 2015 heeft het CAK
ongeveer 380 fte nodig. Om de hoogte van de eigen bijdragen vast te
stellen, verwerkt de backoffice van het CAK zorggegevens van gemeenten
en zorgaanbieders en draagt het CAK de geïnde gelden af aan gemeenten.
De meest recente prestatie-indicatoren van het CAK dateren uit 2017. Het
frontoffice van het CAK verwerkte destijds ruim 545.000 telefoontjes en
heeft ruim 116.000 brieven verzonden.
Vraag 18
De leden van de GroenLinks-fractie vragen welke mogelijkheden
gemeenten op dit moment hebben om de zorgkosten voor mensen met
een middeninkomen te beperken.
Na de afschaffing van de Wet tegemoetkoming chronisch zieken en
gehandicapten (Wtcg)5 en de Compensatieregeling eigen risico (Cer)6 in
2014 is besloten om de fiscale aftrekmogelijkheden voor zorgkosten in
aangepaste vorm voort te zetten en daarnaast via het Gemeentefonds
geld ter beschikking te stellen aan gemeenten (structureel € 268 miljoen),
ten behoeve van financieel maatwerk voor hun ingezetenen in verband
met hun kosten van zorg en ondersteuning. Gemeenten zijn vrij om te
bepalen op welke wijze en in welke mate zij middelen inzetten. Zij kunnen

5

In 2009 is de Wtcg ingevoerd, om chronisch zieken en gehandicapten een extra tegemoetkoming in de zorgkosten te geven. Het recht op een tegemoetkoming werd bepaald op basis
van zowel de Zvw, de AWBZ en de Wmo. De (algemene) Wtcg-toekenningen waren gebaseerd
op bepaald zorggebruik, bijvoorbeeld: hulpmiddelengebruik, farmaceutische zorg, fysiotherapie, oefentherapie, geneeskundige zorg.
6
In 2008 werd de Cer ingevoerd. Die regeling compenseerde mensen van wie vooraf verwacht
werd dat ze herhaaldelijk hun eigen risico vol zouden maken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 093, nr. 6

8

bijvoorbeeld een financiële tegemoetkoming bieden aan mensen die
vanwege een ziekte of een beperking aannemelijke meerkosten hebben.
Ook hebben zij de mogelijkheid een collectieve verzekering met een
aanvullende verzekering en herverzekering van het eigen risico aan te
bieden of bijzondere bijstand te verlenen. Daarnaast hebben gemeenten
de mogelijkheid om het eigen bijdragebeleid, binnen de landelijke kaders,
lokaal vorm te geven. Zij kunnen ervoor kiezen om het abonnementstarief
in zijn geheel te verlagen of bepaalde voorzieningen uit te zonderen van
de eigen bijdrage. Gemeenten hebben daarnaast de mogelijkheid om in
individuele gevallen de bijdrage op nul vast te stellen in bij algemene
maatregel van bestuur vastgestelde gevallen. Met de invoering van het
abonnementstarief blijven deze mogelijkheden bestaan.
Vraag 19, 27 en 28
De leden van de PvdA-fractie vragen waarom ervoor is gekozen het
inkomen van een cliënt geen enkele rol te laten spelen bij het bepalen van
de hoogte van de bijdrage voor de Wmo 2015.
De leden vragen of er alternatieven bekeken zijn en of alternatieven
mogelijk zijn die enerzijds geen zware belasting vormen qua administratieve regeldruk, maar anderzijds wel een duidelijk verschil geven in te
betalen bijdrage, afhankelijk van het inkomen van de cliënt, bijvoorbeeld
door een inkomensgrens te stellen.
Ook de leden van de GroenLinks-fractie vragen of andere wijzigingen van
de eigen bijdrageregeling dan het abonnementstarief zijn overwogen. De
leden vragen of de Minister bijvoorbeeld nagedacht over een alternatief
abonnementstarief, welke zou gelden voor mensen met een inkomen tot
130% van het minimumloon.
Om de stapeling van zorgkosten voor mensen te beperken zijn alternatieven overwogen. Zo is gekeken naar een variant om anticumulatie in te
voeren voor het verplicht eigen risico voor de Zvw en de eigen bijdrage
Wmo 2015 en de Wlz. Daar is echter vanaf gezien vanwege de hoge
complexiteit in uitvoering en uitlegbaarheid aan de inwoners. Automatische anticumulatie vergt gegevensuitwisseling tussen zorgverzekeraars,
de Belastingdienst, het CAK en eventueel gemeenten, hetgeen onnodige
risico’s op privacyschendingen op zou kunnen leveren. Daarnaast zou dit
een langdurig en kostbaar wetgevings- en invoeringsproces behelzen,
hetgeen ook zou leiden tot hogere uitvoeringskosten bij deze organisaties.
Een alternatief waarbij burgers zelf anticumulatie moeten aanvragen leidt
tot regeldruk bij o.a. burgers en instellingen en heeft het risico van
niet-gebruik. Via de Wmo 2015 kunnen cliënten die voor het overgrote
deel met stapeling van zorgkosten te maken hebben wel op gerichte wijze
worden bereikt.
De regering is van mening dat de Wmo 2015 voor iedereen toegankelijk
dient te zijn ongeacht inkomen en vermogen. Het instellen van een
inkomensgrens, zoals wordt geopperd door de leden van de PvdA-fractie,
past daar niet bij. Daarnaast geldt dat met dit alternatief de overige doelen
rond transparantie en vereenvoudiging niet zullen worden bereikt.
De variant waarbij het abonnementstarief zou gelden voor mensen met
een inkomen tot 130% van het minimumloon heeft slechts voor een
beperkte groep effect. Daarbij is de regering van mening dat de Wmo
2015 voor iedereen toegankelijk dient te zijn ongeacht inkomen en
vermogen. Daarnaast geldt dat met het door de GroenLinks-fractie
voorgestelde alternatief de overige doelen rond transparantie en
vereenvoudiging niet zullen worden bereikt. Wanneer de bijdrage
afhankelijk is van inkomen en vermogen blijft het probleem bestaan dat
cliënten voorafgaand aan de daadwerkelijke zorg en ondersteuning niet
weten welke bijdrage ze moeten betalen. De regering acht dit onwenselijk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 093, nr. 6

9

Vraag 20
De leden van de SP-fractie vragen om een overzicht van het aantal
mensen dat erop vooruit gaat als maatregelen worden getroffen in de
Zvw, de Wmo 2015 en de Wlz.
Het aantal mensen dat het verplicht eigen risico geheel of gedeeltelijk
volmaakt is ca. 11 mln. De mate waarin mensen het verplicht eigen risico
volmaken is als volgt:
hoogte van het eigen risico in 6 klassen7:
• 45% van de volwassenen maakt het verplicht eigen risico vol;
• 3% van de volwassenen heeft € 300 tot € 375 aan kosten;
• 5% van de volwassenen heeft € 200 tot € 300 aan kosten;
• 8% van de volwassenen heeft € 100 euro tot € 200 aan kosten;
• 20% van de volwassenen heeft maximaal € 100 aan kosten;
• 19% van de volwassenen heeft geen kosten binnen het verplicht eigen
risico.
Door de invoering van het abonnementstarief gaan circa 440.000
huishoudens een abonnementstarief betalen. Het aantal huishoudens dat
een eigen bijdrage voor de Wlz betaalt, bedraagt circa 270.000. Voor de
eigen bijdrage Wmo 2015 en Wlz bestaat een anticumulatie die er voor
zorgt dat geen eigen bijdrage verschuldigd is voor de Wmo 2015 als een
huishouden al een eigen bijdrage betaalt voor de Wlz. Uit het CBS
onderzoek blijkt dat meer dan 90% van de huishoudens die een eigen
bijdrage betalen voor de Wmo 2015 of Wlz ook het eigen risico geheel of
gedeeltelijk volmaken.8
Vraag 21
De leden van de SP-fractie vragen of de regering kan toelichten of het
pakket van maatregelen om stapeling aan (zorg)kosten te beperken zal
voorkomen dat mensen alsnog in financiële problemen terecht komen
vanwege het hoge eigen risico in de Zvw.
Het kabinet heeft een breed pakket van maatregelen genomen om de
stapeling van zorgkosten te beperken in de Wmo 2015, Wlz en Zvw.
Daarmee wil het kabinet borgen dat de zorg betaalbaar blijft voor
iedereen. Deze maatregelen komen bovenop de reeds bestaande
mogelijkheden om te voorkomen dat mensen vanwege het eigen risico in
de Zvw in financiële problemen komen. Zo worden mensen met een laag
inkomen via de zorgtoeslag grotendeels gecompenseerd voor het eigen
risico. Ook zijn bepaalde zorgvormen, waaronder huisartsenzorg en
wijkverpleging, uitgezonderd van het eigen risico. Verder komen
specifieke zorgkosten in aanmerking voor een fiscale aftrek en bieden
zorgverzekeraars de mogelijkheid om het eigen risico gespreid te betalen.
Daarnaast bieden gemeenten meerkostenregelingen (voor meerkosten die
voorvloeien uit een beperking of psychische problemen) of bijzondere
bijstand aan mensen met hoge zorgkosten aan of hebben gemeentelijke
collectiviteiten met regelingen voor het eigen risico. Verzekerden met een
laag inkomen hebben dan bijvoorbeeld de mogelijkheid om het eigen
risico via de aanvullende verzekering te herverzekeren. Verzekerden die
hiervoor kiezen worden gedurende het jaar niet met het eigen risico
geconfronteerd.
Vraag 22
De leden van de SP-fractie vragen of de regering kan aangeven welke
aanvullende maatregelen, naast het abonnementstarief, genomen worden
om de stapeling van zorgkosten tegen te gaan.

7

Deze cijfers betreffen het jaar 2015 en komen van verzekeraars. Deze gegevens zijn voor 2016
nog niet beschikbaar.
8
https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2018/03/stapeling-eigen-bijdrage-wlz-wmo-en-eigen-risico.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 093, nr. 6

10

Naast de invoering van een abonnementstarief in de Wmo 2015, heeft de
regering de volgende maatregelen genomen om de stapeling van
zorgkosten tegen te gaan:
• Vanaf 2018 zijn de eigen bijdragen in de Wmo 2015 (vooruitlopend op
het abonnementstarief) en Wlz verlaagd door bijstelling van het
marginaal tarief, waardoor de hoogte van het inkomen minder zwaar
meetelt bij de berekening van de eigen bijdrage;
• Vanaf 2019 zijn de eigen bijdragen in de Wmo 2015 voor beschermd
wonen en in de Wlz verder verlaagd door een halvering van de
vermogensinkomenstbijtelling (VIB). Hierdoor hoeven mensen,
waaronder veel ouderen in verpleeghuizen, minder in te teren op hun
vermogen.
• Vanaf 2018 tot en met 2021 is het eigen risico voor de Zvw bevroren op
385 euro per persoon per jaar;
• Vanaf 2019 tot en met 2021 zijn de bijbetalingen voor geneesmiddelen
gemaximeerd op 250 euro per persoon per jaar. Voorheen was er geen
maximum.
In de brief van 17 november 2017 van de Minister van Medische Zorg en
Sport aan de Tweede Kamer zijn deze maatregelen toegelicht.9
Vraag 23
De leden van de SP-fractie vragen of de regering bereid is het eigen risico
te verlagen om te voorkomen dat mensen in de financiële problemen
terechtkomen.
Nee, de regering is niet bereid om het eigen risico te verlagen. De
regering is van mening dat er met bovengenoemde maatregelen
voldoende mogelijkheden zijn om te voorkomen dat mensen zorg zouden
moeten mijden, ofwel in de financiële problemen terechtkomen. De
regering is bovendien van mening dat er met de bevriezing van het eigen
risico voor deze kabinetsperiode een verantwoord evenwicht bestaat
tussen de eigen financiële verantwoordelijkheid van zorggebruikers en het
deel van de zorgkosten dat collectief gefinancierd wordt.
Vraag 24
De leden van de SP-fractie vragen hoe de regering op de zorgen van
gemeenten reageert dat zij onvoldoende gecompenseerd worden voor de
verwachte extra uitgaven aan Wmo-voorzieningen en hoe wordt
voorkomen dat álle gebruikers van Wmo-voorzieningen te maken krijgen
met minder zorg en ondersteuning als gemeenten op de totale uitgaven
gaan besparen. Genoemde leden zouden hierover graag een toelichting
ontvangen.
Gemeenten zijn gecompenseerd voor de geraamde kosten van het
abonnementstarief. De kosten van de maatregel zijn door het CPB ten tijde
van het Regeerakkoord geraamd op structureel € 290 mln. Op basis van
het Regeerakkoord is structureel € 145 mln. toegevoegd aan het Gemeentefonds. Voor het overige deel zijn in het kader van Interbestuurlijke
Programma (IBP) en het accres van het gemeentefonds afspraken
gemaakt. Inmiddels heeft het CPB een aangepaste raming van het
abonnementstarief gepubliceerd, waarbij de totale kosten worden geschat
op € 190 mln. Daarnaast betreft een zorg van gemeenten een hoger (dan
verwachte) toestroom naar Wmo-voorzieningen. Ik ben met gemeenten
van mening dat de effecten van de implementatie van het abonnementstarief de komende jaren goed moeten worden gevolgd. Als extra
waarborg zal daarom via een monitor de effecten van de invoering van
het abonnementstarief in de praktijk worden gevolgd.
De invoering van het abonnementstarief kan en mag er niet toe leiden dat
mensen die daarop zijn aangewezen niet of onvoldoende de ondersteuning krijgen die ze nodig hebben. De Wmo 2015 biedt hiertoe
9

Kamerstukken II 2017–2018, 34 104, nr. 199.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 093, nr. 6

11

(onverkort) de nodige wettelijke waarborgen aan ingezetenen. Daarbij
geldt dat gemeenten op grond van het wettelijk kader de mogelijkheid
hebben en houden om na een melding van een ondersteuningsvraag in
hun beoordeling te betrekken, de mogelijkheden van betrokkene om door
middel van eigen kracht, met gebruikelijke hulp, met mantelzorg of met
hulp van andere personen in zijn sociaal netwerk, dan wel met gebruikmaking van algemene voorzieningen geheel of gedeeltelijk in zijn situatie
te kunnen voorzien. De invoering van het abonnementstarief doet niets af
aan dit wettelijke uitgangspunt.
Vraag 25
De leden van de SP-fractie lezen in het voorliggende wetsvoorstel dat
door de invoering van het abonnementstarief 15 miljoen euro bespaard
wordt op de uitvoeringskosten bij het CAK. Deze leden vragen waar de
regering de 15 miljoen euro gaat inzetten die hierdoor overblijft.
De besparing op de uitvoeringskosten bij het CAK zijn onderdeel van de
totaal geraamde kosten van de maatregel. Deze besparing wordt niet
opnieuw ingezet.
Vraag 26, 44, 45, 55 en 102
De leden van de fractie van de PvdA geven aan dat zij zich bij de mening
van de Raad van State voegen dat het instrument van een gemaximeerd
bedrag als eigen bijdrage, ongeacht iemands inkomens- of vermogenspositie, onvoldoende is onderbouwd en vragen af te zien van dit willekeurig
gekozen abonnementstarief als hier geen dragende motivering voor kan
worden gegeven. De leden van de fractie van de PvdA vragen verder een
overzicht van de verschillen die kunnen optreden ten aanzien van de mate
waarin mensen ondersteuning vanuit de Wmo 2015 krijgen en welke
marge de regering nog acceptabel vindt, bijvoorbeeld ten aanzien van
start en stop, tijdelijk niet verschuldigde bijdrage, welke voorzieningen
wel of niet onder het abonnementstarief vallen en welke mate van variatie
mogelijk is bij algemene voorzieningen. De leden van de SP-fractie vragen
hoe er wordt omgegaan met het abonnementstarief als mensen tijdelijk
geen zorg nodig hebben en hoe situaties voorkomen kunnen worden dat
cliënten wel een bijdrage betalen maar geen zorg krijgen.
De belangrijkste aanleiding voor de invoering van het abonnementstarief
is het beperken van de stapeling van zorgkosten voor mensen. Met name
voor mensen die geen beroep kunnen doen op gemeentelijke minimaregelingen en gemeentelijke collectiviteiten voor sociale minima en minder
profiteren van landelijke regelingen zoals de zorgtoeslag. Bij deze groep
zorggebruikers kan sprake zijn van een stapeling van zorgkosten, vooral
wanneer naast een bijdrage voor de Wlz of Wmo 2015 ook het verplicht
eigen risico op grond van de Zvw moet worden betaald en er eigen
bijdrage gelden voor Zvw-zorg, zoals geneesmiddelen. Uit onderzoek van
het CBS blijkt dat 94% van de huishoudens die een eigen bijdrage betalen
voor de Wmo 2015 het eigen risico in de Zvw geheel of gedeeltelijk
volmaken. Voor de Wlz-cliënten ligt deze samenloop op 86%.10
Tegelijkertijd wordt maar een deel van deze zorggebruikers via de
zorgtoeslag gecompenseerd voor het verplicht eigen risico in de Zvw.
Naast het beperken van de stapeling van zorgkosten heeft het abonnementstarief daarnaast belangrijke voordelen als het gaat om de vereenvoudiging van de uitvoering. De huidige bijdrageregeling in de Wmo 2015
kent een grote mate van complexiteit vanwege de vaststelling van het
bijdrageplichtig inkomen en het controleren op het overschrijden van de
kostprijs. Daardoor is de huidige regeling niet alleen duur en complex in
de uitvoering, maar vooral, bij de toegang tot voorzieningen, lastig
uitlegbaar richting cliënten. Van de Wmo-cliënten geeft 35% aan niet van

10

Kamerstukken II 2016–2017, 29 538 nr. 245.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 093, nr. 6

12

te voren te weten hoe hoog de bijdrage zou zijn (SCP, 2017)11. Na
invoering van het abonnementstarief weten cliënten vooraf – dus ten tijde
van het onderzoek naar aanleiding van hun melding van een ondersteuningsvraag – precies waar ze aan toe zijn. De vereenvoudiging zal
bovendien leiden tot minder fouten in de uitvoering, waardoor stapelfacturen worden beperkt, omdat minder gegevens nodig zijn vanuit de keten
(gemeenten, Belastingdienst en CAK) om tot vaststelling van de bijdrage
te komen. In de huidige praktijk komen aanpassingen in de vaststelling
veelvuldig voor omdat de persoonlijke situatie en het inkomen van
mensen dan wel hun zorgbehoefte verandert. Daardoor moet de
gegevensstroom steeds weer opnieuw op gang komen, vaak met
vertraging en aanpassingen met terugwerkende kracht. Met het abonnementstarief komt aan die situatie een einde.
Daarbij zorgt de vereenvoudiging voor een forse besparing van de
uitvoeringskosten bij het CAK. De huidige uitvoeringskosten van het CAK
voor het vaststellen en innen van de eigen bijdrage bedragen jaarlijks
circa € 38 mln. Deze hoge kosten verhouden zich niet goed met de relatief
«geringe» totale opbrengsten aan bijdragen in de Wmo van ca. € 200 mln.
(2017). Door invoering van het abonnementstarief wordt structureel
jaarlijks € 15 mln. bespaard op de uitvoeringskosten bij het CAK.
Binnen het wettelijke kader kunnen verschillen optreden tussen
gemeenten. Dit betreft allereerst de mogelijkheid om bepaalde algemene
voorzieningen onder het abonnementstarief te brengen. Alle maatwerkvoorzieningen en algemene voorzieningen waarbij sprake is van een
duurzame hulpverleningsrelatie vallen ten alle tijden onder het abonnementstarief. Gemeenten kunnen ervoor kiezen om de algemene voorzieningen waarbij geen sprake is van een duurzame hulpverleningsrelatie
ook onder het abonnementstarief te laten vallen. Gemeenten kunnen
daarnaast voor alle ingezetenen het abonnementstarief verlagen of
«minimabeleid eigen bijdragen» voeren waarbij op basis van een
inkomensgrens de bijdrage niet verschuldigd is. Tot slot hebben
gemeenten de keuze om voor bepaalde Wmo-voorzieningen geen
bijdrage te vragen. De verschillen tussen gemeenten worden door het
abonnementstarief begrensd omdat de bijdrage nooit hoger kan zijn dan
€ 19 per maand. Voorheen kon het verschil in de bijdrage die cliënten in
verschillende gemeenten moesten betalen oplopen tot tientallen euro’s
per vier weken. De keuzevrijheid die gemeenten wel hebben, is binnen
bepaalde marges en acht ik acceptabel.
Voor het starten en stoppen van een bijdrage geldt dat, net als in de
situatie voor de invoering van het abonnementstarief, een gemeente een
bijdrage in de kosten voor een Wmo-voorziening kan opleggen aan de
cliënt. Gemeenten kunnen daarnaast een voorziening, alsmede de
bijdrage hiervoor, tijdelijk opschorten bijvoorbeeld vanwege een
(langduriger) opname in het ziekenhuis en een client geen gebruik maakt
van die voorziening. Het streven is, ingegeven door de wens van
verdergaande vereenvoudiging, om toe te werken naar uniformiteit in
deze zogenaamde «start-, stop- en pauzeberichten» aan het CAK. Voor
2020 is dit nog niet haalbaar omdat dit, naar is gebleken, een te grote
aanpassing vraagt in de uitvoering van gemeenten en aanbieders en
daarmee een (te vermijden) risico vormt voor een tijdige en zorgvuldige
implementatie. Met gemeenten, aanbieders en CAK wordt de komende
periode bezien op welke wijze en vanaf welk moment verdere standaardisatie mogelijk is. Vooruitlopend hierop wordt met VNG en het CAK een

11

SCP (2017). Zicht op de Wmo 2015. Ervaringen van melders, mantelzorgers en gespreksvoerders. Webversie. Onderdeel van de Evaluatie Hervorming Langdurige Zorg.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 093, nr. 6

13

handreiking gemaakt zodat het veld reeds kan toewerken naar verdergaand uniformiteit.
Vraag 29
De leden van de PvdA-fractie vragen of minder stapeling niet ook bereikt
zou kunnen worden door het eigen risico af te schaffen en waarom daar
niet voor is gekozen.
Het kabinet heeft ervoor gekozen om de stapeling van zorgkosten aan te
pakken door in élk domein (Zvw, Wlz en Wmo 2015) gerichte maatregelen
te nemen om de eigen betalingen te verlagen. Daar profiteren juist de
mensen van die zorg uit meerdere domeinen nodig hebben. Het
afschaffen van het eigen risico, is een minder gerichte maatregel, omdat
lang niet iedereen die het eigen risico betaalt, last heeft van stapelende
zorgkosten. Het is bovendien een zeer kostbare maatregel, die zou zorgen
voor een forse stijging van de premie, waar de zorgtoeslag amper voor
compenseert. Het afschaffen van het eigen risico is daarmee erg nadelig
voor gezonde mensen met een laag inkomen. Bovendien is het kabinet
van mening dat met de bevriezing van het eigen risico op 385 euro voor
deze kabinetsperiode een verantwoord evenwicht bestaat tussen de eigen
financiële verantwoordelijkheid van zorggebruikers en het deel van de
zorgkosten dat collectief gefinancierd wordt.
Vraag 31
De leden van de PvdA-fractie vragen of met de voorgestelde maatregelen
niet gekozen wordt voor een verschuiving van een inkomensafhankelijk
stelsel naar een inkomensonafhankelijk stelsel en waarom deze keuze is
gemaakt.
Het klopt dat met de voorgestelde maatregel gekozen wordt voor een
inkomensonafhankelijk eigen bijdragestelsel in de Wmo 2015. De regering
is van mening dat de Wmo 2015 toegankelijk moet zijn voor iedereen,
ongeacht inkomen en vermogen. Met dit wetsvoorstel wordt de stapeling
van zorgkosten voor mensen beperkt. Daarbij geldt dat de zorgkosten als
geheel via premies, belastingen en andere eigen betalingen nog steeds
afhankelijk blijven van inkomen en vermogen.
Vraag 32
De leden van de PvdA-fractie maken zich zorgen over de financiële
haalbaarheid van dit wetsvoorstel. Het CPB heeft de kosten van de
maatregel op 190 miljoen euro structureel geraamd, terwijl er 145 miljoen
euro structureel is toegevoegd aan het Gemeentefonds. De leden van de
PvdA-fractie vragen hoe volgens de regering de ontbrekende 50 mln euro
wordt opgevangen en waarvan gemeenten dat gaan betalen.
De kosten van de maatregel, inclusief de toename van gebruik, zijn door
het CPB ten tijde van het Regeerakkoord geraamd op structureel
€ 290 mln. Op basis van het Regeerakkoord is structureel € 145 mln.
toegevoegd aan het Gemeentefonds. Voor het overige deel zijn in het
kader van Interbestuurlijke Programma (IBP) en het accres van het
gemeentefonds afspraken gemaakt. Vervolgens heeft het CPB op 1 juni
2018 de raming van de kosten, op basis van de op dat moment
beschikbare data, naar beneden bijgesteld (€ 190 mln. structureel). Het
deel dat door gemeenten vanuit het accres van het gemeentefonds dient
te worden gefinancierd is daarmee op basis van de meest recente
CPB-raming kleiner geworden.
Vraag 33
De leden van de PvdA-fractie vragen of ook voor de regering het
uitgangspunt is dat mensen met lagere inkomens direct nog indirect de
dupe mogen worden van invoering van het abonnementstarief, doordat
gemeenten zich bijvoorbeeld door de extra toeloop gedwongen voelen
elders in het sociaal domein te bezuinigen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 093, nr. 6

14

Gemeenten zijn gecompenseerd voor de geraamde kosten van het
abonnementstarief, van een gedwongen bezuiniging elders in het sociaal
domein als gevolg van de invoering van deze maatregel is dan ook geen
sprake. Gemeenten kunnen, binnen de ruimte die de landelijke kaders hen
laten, uiteraard wel zelf beleidskeuzes maken. De invoering van het
abonnementstarief kan en mag er niet toe leiden dat mensen die daarop
zijn aangewezen niet of onvoldoende de ondersteuning krijgen die ze
nodig hebben. De Wmo 2015 biedt (onverkort) de nodige wettelijke
waarborgen aan ingezetenen. Op basis van de monitor zal inzichtelijk
worden gemaakt wat de effecten van de maatregel voor Wmo-cliënten per
inkomensklasse zijn. Hiermee zullen dus ook de effecten voor
Wmo-clienten met lagere inkomens in beeld worden gebracht.
Vraag 34
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen of de regering verwacht dat
de introductie van het abonnementstarief in de Wmo 2015 ertoe zal leiden
dat gemeenten minder maatwerkvoorzieningen zullen aanbieden en
mensen meer zullen stimuleren om algemene voorzieningen af te nemen,
omdat de kosten hiervan wellicht beter te beheersen zijn.
De regering verwacht geen verschuiving van maatwerkvoorzieningen naar
algemene voorzieningen. In dit wetsvoorstel zit de waarborg opgenomen
dat, naast de maatwerkvoorzieningen, ook een belangrijk deel van de
algemene voorzieningen onder het abonnementstarief te vallen. Dit geldt
voor alle algemene voorzieningen waarbij een duurzame hulpverleningsrelatie wordt aangegaan. De hoogte van de bijdrage zal daarmee geen
reden zijn voor gemeenten om de maatwerkvoorziening om te vormen
naar een algemene voorziening. Verder geldt dat bij een algemene
voorziening vaak een lichte toets volstaat en dat bij een maatwerkvoorziening een uitgebreid onderzoek wordt toegepast. Met het uitgebreide
onderzoek hebben gemeenten meer mogelijkheden om zorgvuldig te
beoordelen of iemand is aangewezen op ondersteuning. Tot slot zal via de
monitor worden gekeken of er een ongewenste verschuiving naar
algemene voorzieningen plaatsvindt als gevolg van de invoering van het
abonnementstarief. Mocht de uitkomst van de monitor aanleiding geven
tot aanscherping van de uitvoering of wet- en regelgeving zal ik dit niet
nalaten.
Vraag 35 en 46
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen hoe wordt bewaakt dat de
ondersteuning passend blijft en aan blijft sluiten op de behoefte en
specifieke kenmerken van de situatie van de cliënt. De leden van de PvdA
vragen daarnaast op welke manier wordt geborgd dat mensen die
ondersteuning nodig hebben die ook daadwerkelijk in voldoende mate
krijgen.
De invoering van het abonnementstarief kan en mag er niet toe leiden dat
mensen die daarop zijn aangewezen niet of onvoldoende de ondersteuning krijgen die ze nodig hebben. De Wmo 2015 biedt hiertoe
(onverkort) de nodige wettelijke waarborgen aan ingezetenen. Daar waar
uit het onderzoek blijkt dat iemand op ondersteuning vanuit de gemeente
is aangewezen, dient de gemeente te zorgen voor een passende
voorziening, naar aard en omvang. De invoering van het abonnementstarief en de omvang van de gemeentelijke middelen doet niets af aan dit
wettelijke uitgangspunt. Op basis van de monitor zal voor verschillende
doelgroepen (o.a. per inkomensklasse) inzichtelijk worden gemaakt wat de
effecten van de maatregel zijn, o.a. op het gebruik van
Wmo-voorzieningen.
Vraag 36 en 37
De leden van de 50PLUS-fractie lezen dat de regering een onderzoek zal
laten uitvoeren naar verschillende eigen bijdragen tussen de stelsels en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 093, nr. 6

15

de vraag of en hoe deze beter op elkaar zouden moeten en kunnen
aansluiten. Zij vragen wanneer de Kamer de resultaten van dit onderzoek
kan verwachten.
In de brief over de route van de verkenning van de zorgval12 is aangegeven dat bij de overgang van de Zvw en/of Wmo 2015 naar de Wlz,
waarbij de zorg thuis wordt afgenomen, de cliënt te maken kan krijgen
met een terugval in uren en/of een verandering van eigen bijdrage. Om de
aard en omvang van de problematiek te onderzoeken zijn er gesprekken
met verschillende partijen gevoerd. Op basis hiervan heb ik in de brief
oplossingen voor de zorgval13 een aantal maatregelen aangekondigd om
de achteruitgang in uren zoveel mogelijk te voorkomen. Deze maatregelen
zien niet tot op de veranderingen in eigen bijdragen, die mensen kunnen
ervaren als ze overgaan van de Wmo 2015 naar de Wlz. Ik heb de
commissie die advies zal uitbrengen over wat nodig is om de zorg voor
thuiswonende ouderen ook in de toekomst op peil te houden gevraagd
aandacht te besteden aan de gevolgen van de overgangen tussen stelsels
en bijvoorbeeld een lange termijn oplossing voor te stellen voor de
zorgval bij de overgang van Wmo 2015 of Zvw naar Wlz. Eind 2019 brengt
deze commissie advies uit.
2. Uitwerking abonnementstarief
2.1 Reikwijdte abonnementstarief
Vraag 39 en 104
De leden van de CDA-fractie vragen waar het bedrag van € 19 per maand
of € 17,50 per vier weken op is gebaseerd en hoe verhoudt zich dit tot het
wettelijke minimumloon (Wml). De leden van de PvdA-fractie vragen om
meer inzicht met betrekking tot de vaststelling van de hoogte van het
abonnementstarief.
De keuze voor een abonnementstarief van € 17,50 per vier weken is gelijk
aan de eigen bijdrage voor de Wmo 2015 die een huishouden met een
laag inkomen14 betaalde per vier weken in 2017. Huishoudens met een
hoger inkomen betaalde € 17,50 per vier weken plus een inkomensafhankelijke bijdrage. Het wettelijk minimumloon in 2017 bedroeg € 20.198. Per
2020 wordt daarnaast de overgang van vier weken naar maand gemaakt,
waardoor de verhoging van € 17,50 per vier weken naar € 19 per maand
wordt verklaard. Op jaarbasis blijft de te betalen bijdrage gelijk.
Vraag 40
De leden van de SP-fractie vragen waarom er is gekozen om gemeenten
zelf te laten kiezen welke algemene voorzieningen onder het abonnementstarief komen te vallen.
Gemeenten zijn niet volledig vrij in deze keuze. Het wetsvoorstel bepaalt
dat gemeenten algemene voorzieningen waarvoor een duurzame
hulpverleningsrelatie geldt, onder het abonnementstarief dienen te
brengen. Deze afbakening is na zorgvuldige weging tot stand gekomen.
Enerzijds dient het belangrijkste doel van het wetsvoorstel, het beperken
van de stapeling van zorgkosten, bereikt te worden. Dit kan door zoveel
mogelijk algemene voorzieningen waar mensen langdurig gebruik van
maken en waarvoor een hoge eigen bijdrage wordt gevraagd, onder het
abonnementstarief te brengen. Dit voorkomt bovendien dat de bijdrage
voor algemene voorzieningen, waarvoor onder de huidige Wmo 2015
gemeenten bij verordening een bijdrage vaststellen tot het niveau van de
12

Kamerstukken II 2017–2018, 29 538 nr. 250.
Kamerstukken II 2017–2018, 29 538 nr. 261.
14
AOW gerechtigd: alleenstaand € 17.033, echtpaar € 22.632. Niet AOW gerechtigd: alleenstaand € 23.525, echtpaar € 35.000.
13

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 093, nr. 6

16

kostprijs, duurder worden dan de bijdrage voor maatwerkvoorziening.
Anderzijds zijn er tal van laagdrempelige algemene voorzieningen waar
mensen incidenteel gebruik van maken en waarbij een maandelijkse
bijdrage niet passend is. Als al deze voorzieningen onder het abonnementstarief gebracht zouden worden, leidt dit tot meer bureaucratie en
administratieve lasten en vraagt bovendien aanpassingen in de
uitvoering. Ook is er een categorie voorzieningen, zoals tafeltje-dekje,
waarbij de gebruikelijke kosten (de kosten die ieder huishouden maakt)
hoog zijn en waarbij een hogere bijdrage dan € 19 euro per maand in veel
gevallen passend is.
Door gemeenten bij wet te verplichten voorzieningen waarvoor een
duurzame hulpverleningsrelatie geldt onder het abonnementstarief te
brengen, wordt rekening gehouden met de verschillende argumenten.
Langlopende voorzieningen met een grote kostencomponent aan arbeid,
daarmee kostbare algemene voorzieningen waarvoor vaak een hogere
bijdrage wordt gevraagd, komen hiermee onder het abonnementstarief te
vallen. De stapeling van zorgkosten wordt hierdoor beperkt. Ook neemt
het, voor zover dat nodig zou worden geacht, de prikkel voor gemeenten
weg om voorzieningen vorm te geven als algemene voorziening in plaats
van als maatwerkvoorziening, omdat dan een hogere bijdrage kan worden
gevraagd.
Aangezien er sprake is van een enorme verscheidenheid in algemene
voorzieningen bij gemeenten en veel van deze voorzieningen niet terug te
voeren zijn op wettelijk geformuleerde prestaties, is het niet mogelijk om
op landelijk niveau, wettelijk vast te leggen bij welke voorzieningen sprake
is van een duurzame hulpverleningsrelatie en welke voorzieningen
daarmee onder het abonnementstarief vallen. In sommige gemeenten is
dagbesteding bijvoorbeeld vormgegeven in de vorm van een buurthuis in
de wijk waar wisselende vrijwilligers werken en mensen binnen kunnen
lopen wanneer zij dit willen. Hier is geen sprake van een continue en
langdurige hulpverleningsrelatie zoals hierboven beschreven. In andere
gemeenten gaan vaste cliënten op vaste dagen naar de dagbesteding.
Hier geldt in beginsel wel dat er sprake is van een persoonlijke, continue
en langdurige hulpverleningsrelatie en daarmee van een duurzame
hulpverleningsrelatie. De afweging bij welke algemene voorzieningen een
duurzame hulpverleningsrelatie wordt aangegaan dient op lokaal niveau
gemaakt te worden.
Vraag 41, 42 en 43.
De leden van de SP-fractie vragen of het abonnementstarief niet geldt in
gevallen waarin iemand tijdelijk huishoudelijke verzorging of begeleiding
nodig heeft, of gemeenten hierin zelf kunnen beslissen en of de regering
ingrijpt als gemeenten te gemakkelijk besluiten mensen die tijdelijk
ondersteuning ontvangen geen abonnementstarief toe te kennen.
Gemeenten bepalen, ter uitvoering van het wetsvoorstel, in de gemeentelijke verordening voor welke voorzieningen het abonnementstarief geldt,
zij doen dat niet per cliënt. Gemeenten maken de afweging of de
voorziening voor het merendeel van de cliënten een duurzame hulpverleningsrelatie betreft. Indien dit het geval is dienen deze voorzieningen
onder het abonnementstarief gebracht te worden. Om een voorbeeld te
noemen. Die gemeenten die (delen van) huishoudelijke verzorging als
algemene voorziening hebben vormgegeven, zullen deze voorziening
onder het abonnementstarief moeten brengen, immers bij deze
voorziening is sprake van een duurzame hulpverleningsrelatie.
Het is primair aan de gemeenteraad om de kaders vast te stellen en het
gemeentebestuur te controleren op een goede uitvoering van de Wmo

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 093, nr. 6

17

2015 en het lokale beleid zoals dit in verordening en beleidsplan is
vastgelegd.
Daar waar mij signalen zouden bereiken dat een gemeente, anders dan
incidenteel, een beleid hanteert dat niet in overeenstemming is met de
wet en de gemeenteraad zijn verantwoordelijkheid niet neemt, zal ik die
gemeente daarop aanspreken. Hiertoe staan mij mogelijkheden van
interbestuurlijk toezicht (o.a. art. 2.6.8 Wmo 2015) ter beschikking.
Vraag 46
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen wanneer gemeenten uiterlijk
duidelijkheid moeten bieden over welke algemene voorzieningen onder
het abonnementstarief vallen.
Gemeenten dienen voor de inwerkintreding van dit wetsvoorstel
(beoogde datum van inwerkingtreding 1 januari 2020) in hun verordeningen op te nemen voor welke algemene voorzieningen het abonnementstarief geldt.
De gemeenten hebben tussen vaststelling van het wetsvoorstel en de
verheffing tot wet en de inwerkingtreding van de wet nog een invoeringstermijn om de verordeningen voor te bereiden.
2.2 Uitzonderingen op het abonnementstarief
Vraag 47
De leden van de CDA-fractie vragen waarom woningaanpassingen niet
net zoals collectief vervoer via de AMvB worden uitgezonderd van het
abonnementstarief.
Er is overwogen om cliënten voor woningaanpassing een inkomens- en
vermogensafhankelijke bijdrage te laten betalen, net zoals voorheen het
geval was. Hier is uiteindelijk niet voor gekozen omdat het doel van de
maatregel, het beperken van de stapeling van zorgkosten voor de cliënt en
het vereenvoudigen van de systematiek voor de cliënt, maximaal bereikt
wordt door woningaanpassingen onder het abonnementstarief te
brengen. Een inkomens- en vermogensafhankelijke eigen bijdrage voor
woningaanpassingen heeft tot gevolg dat de uitvoering door het CAK
ingewikkeld blijft. Er zouden hiermee twee bijdragesystemen naast elkaar
moeten worden uitgevoerd.
Vraag 48 en 49 en 51
De leden van de CDA-fractie vragen wat de mogelijkheid om cliënten met
een pgb beschermd wonen per AMvB onder de intramurale bijdragesystematiek te laten vallen, betekent voor de bijdrage die cliënten betalen en of
hierbij een voorbeeld gegeven kan worden. De leden van de SP-fractie
vragen wat de mogelijkheid om cliënten met een pgb beschermd wonen
per AMvB onder de intramurale bijdragesystematiek te laten vallen,
betekent voor budgethouders en zorgverleners. Ook vragen de leden van
de CDA-fractie wat de mogelijkheid om cliënten met een pgb beschermd
wonen per AMvB onder de intramurale bijdragesystematiek te laten
vallen, betekent voor de zorgvalproblematiek.
Met deze voorgenomen aanpassing wordt de eigen bijdragesystematiek
gecorrigeerd. De bijdrage voor deze cliënten gaat stijgen. Dit betekent
bijvoorbeeld dat een cliënt met een pgb beschermd wonen die in dezelfde
instelling woont als een cliënt met beschermd wonen in natura, met een
identiek inkomen en vermogen, eenzelfde bijdrage gaat betalen. De
correctie maakt een einde aan het nu uitlegbare onderscheid en past bij
de situatie van cliënten. Zij hebben immers geen woonlasten. Daarom is
de bijdrage onder de intramurale bijdragesystematiek hoger. Het gaat
naar schatting om enkele tientallen cliënten. Voor zorgverleners heeft de
verandering geen effecten, de zorg die zij verlenen aan cliënten verandert
niet. De zorgvalproblematiek wordt verkleind. Cliënten met een pgb

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 093, nr. 6

18

beschermd wonen komen in de intramurale bijdragesystematiek die ook
in de Wlz geldt. Als cliënten overgaan naar de Wlz verandert de bijdrage
niet.
Vraag 50
De leden van de SP-fractie vragen in hoeverre de mogelijkheid om
cliënten met een pgb beschermd wonen per AMvB onder de intramurale
bijdragesystematiek te laten vallen, een verbetering betekent ten opzichte
van de huidige situatie.
De aanpassing sluit aan op hoe de bijdragesystematiek door de stelsels
heen bedoeld is. Mensen zonder woonlasten, nu deze integraal onderdeel
uitmaken van de voorziening of het pgb, betalen een hogere bijdrage dan
mensen die wel woonlasten hebben. Alleen voor cliënten met een pgb
beschermd wonen gold dit nog niet. Dit is moeilijk uitlegbaar. Cliënten die
beschermd wonen in natura ontvangen, betalen hierdoor een fors hogere
bijdrage dan cliënten met een pgb beschermd wonen. Deze onvolkomenheid kan met dit wetsvoorstel per AMvB worden gerepareerd.
Vraag 52
De leden van de SP-fractie vragen of de groep niet AOW-gerechtigde
meerpersoonshuishoudens helemaal geen bijdrage gaan betalen voor
voorzieningen die onder het abonnementstarief vallen.
Deze groep gaat inderdaad geen bijdrage betalen voor deze voorzieningen.
Vraag 53
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen hoeveel mensen een hogere
bijdrage gaan betalen doordat het pgb beschermd wonen onder de
intramurale systematiek komt te vallen.
Dit gaat naar schatting om enkele tientallen cliënten. Ik draag samen met
de VNG en het CAK zorg voor zorgvuldige communicatie in de richting
van deze cliënten.
Vraag 54
De leden van de 50PLUS-fractie vragen of de intramurale bijdrage
systematiek ook bedoeld is voor wooninitiatieven die gefinancierd worden
door een pgb.
Als in deze wooninitiatieven cliënten wonen met een pgb beschermd
wonen en deze cliënten een vergoeding voor de wooncomponent
ontvangen in hun pgb, dan gaat de intramurale bijdragesystematiek ook
voor hen gelden.
2.3 Controle of de bijdrage de kostprijs niet te boven gaat
Vraag 55 en 57
De leden van de SP-fractie en PvdA-fractie vragen hoe de regering er op
toeziet dat de bijdrage niet hoger wordt dan de kostprijs en welke
maatregelen worden genomen indien dit wel het geval is.
Met de invoering van het abonnementstarief blijft de controle op het
verbod op het overstijgen van de kostprijs (door de bijdrage), alleen van
toepassing voor algemene voorzieningen die buiten het abonnementstarief vallen, voor een bij algemene maatregel van bestuur omschreven
maatwerkvoorziening als bedoeld in het derde lid van artikel 2.1.4a en
voor hulpmiddelen of woningaanpassingen. Voor hulpmiddelen en
woningaanpassingen wordt hier door het CAK op toegezien. Het CAK
stopt de inning van de bijdrage op het moment dat de kostprijs is bereikt.
Voor overige voorzieningen waarvoor het verbod op het overstijgen van
de kostprijs geldt, dienen gemeenten in de verordening de hoogte van de
kostprijs en de bijdrage te bepalen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 093, nr. 6

19

Vraag 58
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen hoe de kostprijs wordt
berekend voor een traplift waarbij sprake is van een eenmalige investering.
Cliënten betalen een maandelijkse bijdrage van € 19 zo lang zij gebruik
maken van de voorziening of tot de kostprijs is bereikt. De gemeente
regelt in de verordening de wijze waarop de kostprijs wordt berekend. De
gemeente kan ook een aantal bijdrageperioden doorgeven waarover een
bijdrage moet worden betaald. De gemeente maakt die keuze.
2.4 Mogelijkheden lokale bijdragebeleid gemeenten
Vraag 59
De leden van de CDA-fractie vragen wat er bedoeld wordt met dat de
bestaande mogelijkheden voor het vaststellen van de bijdrage voor
algemene voorzieningen en de bijbehorende kortingsregelingen
ongewijzigd blijven.
De gemeente regelt door middel van de verordening de hoogte van de
bijdrage voor een algemene voorziening. Per voorziening wordt de hoogte
van de bijdrage vastgelegd. Daarnaast kan in de verordening worden
bepaald dat op de bijdrage een korting wordt gegeven voor cliënten die
behoren tot daarbij aan te wijzen categorieën van cliënten (omschreven
groepen van cliënten) en gebruik maken van een algemene voorziening
die niet onder het abonnementstarief valt. Hierbij kan worden gedacht aan
personen die op grond van het gemeentelijke beleid in het bezit zijn
gesteld van een kortingspas voor bepaalde maatschappelijke activiteiten
of voorzieningen of mensen die onder een bepaalde inkomensgrens
vallen. Ook is in het wetsvoorstel geregeld dat bij verordening kan worden
geregeld dat voor alle algemene voorzieningen die onder het abonnementstarief cliënten de bijdrage generiek wordt verlaagd. De € 19 kan zo
bijvoorbeeld op € 15 worden vastgesteld.
Ook kan de bijdrage op € 0,– worden vastgesteld, als cliënten onder een
bij verordening vastgesteld bijdrageplichtig inkomen vallen (bijv. een
percentage van het bijstandsniveau op grond van de Participatiewet). Dat
inkomen kan voor bij algemene maatregel van bestuur vastgestelde
categorieën van cliënten worden vastgesteld. Beoogd wordt dat de
gemeente daarbij onderscheid kan maken naar huishoudsamenstelling en
of iemand AOW-gerechtigd is of niet. De categorieën daarvoor zijn in het
huidige kader 1) ongehuwd, 2) gehuwd, 3) ongehuwd AOW-gerechtigd of
4) gehuwd AOW-gerechtigd.15Voor categorie 2 was en wordt de bijdrage
bij algemene maatregel van bestuur niet opgelegd. Deze categorieën
bewerkstelligen dat rekening wordt gehouden met leeftijd en de samenstelling van het huishouden van de cliënt en volgt het staande beleid op
dat punt.
Vraag 60
De leden van de SP-fractie vragen of de regering het wenselijk vindt dat
niet AOW-gerechtigde meerpersoonshuishoudens die geen bijdrage
verschuldigd zijn, iedere periode een brief van het CAK ontvangen en of
de regering bereid is deze bureaucratie te stoppen.
De eigen bijdrage van de cliënt was tot voor kort afhankelijk van zijn
inkomen, vermogen en zorggebruik. Op de factuur vermeldt het CAK voor
welke periode een cliënt hulp of zorg heeft genoten en de hoogte van de
eigen bijdrage die hij daarvoor is verschuldigd. De factuur is een besluit in
de zin van de Algemene wet bestuursrecht. Dit betekent dat als een cliënt
het daarmee niet eens is, hij daartegen bezwaar of beroep kan instellen.
15

Onder gehuwd wordt mede verstaan: geregistreerd partners en twee mensen met een
(duurzaam) gezamenlijke huishouding.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 093, nr. 6

20

Op het moment dat de cliënt geen factuur krijgt toegestuurd, wordt hem
een rechtsmogelijkheid ontzegd. Daarnaast heeft het versturen van een
factuur aan de cliënt tot doel om hem bewust te maken van zijn zorggebruik. Ook in die gevallen waarin de cliënt zelf niet voor zijn zorggebruik
hoeft te betalen, kost dit geld. Met het abonnementstarief wordt de
bijdrage onafhankelijk van inkomen, vermogen en zorggebruik. Het CAK
gaat daarom haar werkwijze heroverwegen. In lijn met de door het kabinet
geformuleerde uitgangspunten zet het CAK daarbij in op het zoveel
mogelijk beperken van het aantal te versturen uitingen. Onderdeel van
deze vereenvoudigde werkwijze is dat het CAK vanaf 2020 aan cliënten die
de bijdrage willen betalen met automatische incasso aan het begin van
het zorgjaar een factuur voor het hele jaar toestuurt.
Vraag 61
De leden van de fractie van de PvdA vragen in hoeverre het wegvallen van
de inkomsten uit de hogere eigen bijdragen het nog mogelijk maakt voor
gemeenten om het abonnementstarief voor categorieën van personen op
nul te zetten.
Zij vragen een nauwkeurig overzicht van gemeenten die in het huidige
systeem al een aparte regeling voor specifieke categorieën hebben.
Met het wetsvoorstel blijft het voor gemeenten mogelijk om de bijdrage
voor categorieën van personen op nul te zetten (het zgn. «minimabeleid
eigen bijdragen»). In 2018 pasten er 45 gemeenten dit minimabeleid toe.
In 2019 zijn dit er op dit moment 52. Het CAK houdt bij welke gemeenten
minimabeleid toepassen.
Vraag 62, 63 en 82
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de regering hoeveel cliënten
nu reeds 19 euro per maand of minder betalen, al dan niet als gevolg van
lokaal bijdragebeleid van gemeenten. De leden vragen of de regering een
inschatting kan geven van het aantal mensen dat door de introductie van
het abonnementstarief juist meer gaat betalen, zo vragen genoemde
leden. De leden van de SP-fractie vragen hoeveel mensen nu een lagere of
geen eigen bijdrage betalen door de invoering van het abonnementstarief
en hoeveel mensen er door de wetswijziging op achteruit gaan.
In 2018 betaalde circa 60% van de klanten de laagste bijdrage per periode
van 4 weken (€ 17,50 of minder). Gemeenten hebben (zowel voor als na
invoering van het abonnementstarief) de mogelijkheid om geen bijdrage
op te leggen voor een voorziening of de nominale bijdrage lager vast te
stellen. Dit betreft een gemeentelijke beleidskeuze en is derhalve geen
direct gevolg van dit wetsvoorstel. Er zijn 39 gemeenten die in 2018 een
nominale bijdrage hanteerden lager dan € 17,60 (maximum nominale
eigen bijdrage 2018). In 2019 (met het abonnementstarief) zijn er nog 10
gemeenten die een abonnementstarief lager dan € 17,50 in rekening
brengen. Er zijn dus 29 gemeenten die de keuze hebben gemaakt om per
2019 de bijdrage te verhogen naar het niveau van het abonnementstarief
(€ 17,50 per vier weken). De gemiddelde stijging van het nominale bedrag
bij deze 29 gemeenten is € 4,49 per vier weken. Het betreft ongeveer
20.000 huishoudens die als gevolg hiervan een hogere eigen bijdrage
gaan betalen.
Daarnaast bestaat de mogelijkheid dat cliënten als gevolg van het
wetsvoorstel meer bijdrage gaan betalen wanneer gemeenten die eerder
hebben gekozen om de eigen bijdrage voor bepaalde doelgroepen op nul
te zetten dit besluit terugdraaien. Echter, uit CAK-data is gebleken dat het
aantal gemeenten dat in 2019 minimabeleid toepast (52 gemeenten) juist
is gestegen t.o.v. 2018 (45 gemeenten). Ook kunnen gemeenten andere
keuzes maken per voorziening. De mogelijkheid bestaat dat cliënten
voorheen geen bijdrage betaalden voor een bepaalde voorziening en dat
gemeenten dit terugdraaien.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 093, nr. 6

21

Tot slot kunnen cliënten die een algemene voorziening afnemen bij hun
gemeente die onder het abonnementstarief gaat vallen een negatief
inkomenseffect ervaren. Verwacht wordt echter dat het inkomenseffect
voor de meeste cliënten positief zal zijn. In het geval dat mensen in de
huidige situatie geen abonnementstarief verschuldigd zijn en daarnaast
de bijdrage voor de algemene voorziening lager is dan het abonnementstarief, ervaren mensen een negatief inkomenseffect.
Wanneer iemand voorheen bijvoorbeeld € 15 per maand betaalde voor de
huishoudelijke hulp (als algemene voorziening) dan zal deze cliënt een
negatief inkomenseffect van € 4 per maand ervaren. Naar verwachting zal
ook deze situatie niet of nauwelijks voorkomen.
Vraag 64
De leden van de D66-fractie vragen hoeveel mensen gebruik maken van
de anticumulatieregeling, of dit automatisch gebeurt en hoeveel geld deze
mensen besparen als gevolg van deze regeling.
Het aantal huishoudens in de Wmo waarbij sprake is van anticumulatie
met de Wlz is op het moment van schrijven afgerond 48.500 en het aantal
huishoudens waarbij sprake is van anticumulatie met beschermd wonen
is afgerond 4000. Het CAK past de anticumulatieregeling toe. Dit is een
bijna volledig geautomatiseerd proces met regelmatige controles. De
eigen bijdrage is per huishouden verschuldigd. Door de anticumulatieregeling besparen deze huishoudens € 17,50 per vier weken.
Vraag 65, deel 74 en 90
De leden van de CDA-fractie vragen hoe ongewenste effecten van het
abonnementstarief met behulp van de monitor in kaart worden gebracht
en of daarbij rekening gehouden wordt met de stijging van het aantal
ouderen die thuis wonen waardoor de vraag naar Wmo-ondersteuning zal
toenemen. Ook de leden van de SP-fractie vragen op welke wijze de
effecten van het abonnementstarief in beeld wordt gebracht. De leden van
de GroenLinks fractie vragen op welke wijze de regering de aanzuigende
werking gaat monitoren en welke informatie in deze monitor wordt
meegenomen.
Significant heeft, in opdracht van VWS en in afstemming met de VNG, een
uitgebreide monitoringsopzet ontwikkeld waarbij effecten van het
abonnementstarief in kaart worden gebracht. Over de inhoud van deze
opzet bent u per brief geïnformeerd. Met de verschillende stakeholders is
afgesproken dat de monitor informatie moet opleveren die als input kan
dienen voor «het goede gesprek» tussen de verschillende stakeholders
over de effecten van de invoering van het abonnementstarief, in de
wetenschap dat de trends die zichtbaar worden in de monitor niet één-opéén toe te schrijven zullen zijn aan de invoering van het abonnementstarief. Gelet hierop is in samenspraak een set van hypotheses (de
mogelijke effecten van invoering van het abonnementstarief) vastgesteld.
Vervolgens zijn aan deze hypotheses indicatoren gekoppeld. De indicatoren zijn geclusterd in de volgende bouwstenen voor de monitor: gebruik
van Wmo-voorzieningen, kosten en opbrengsten eigen bijdragen;
gemeentelijk beleid ten aanzien van eigen bijdragen en Wmo-toegang;
mogelijk gedrag van cliënten; externe en autonome factoren.
De kern van de monitor betreft bouwsteen A waarmee het gebruik en de
samenhangende kosten en opbrengsten worden gevolgd. Bouwsteen B
gaat over de mogelijke beleidsmatige reacties van gemeenten op de
invoering van het abonnementstarief (o.a. de verschuiving tussen
maatwerk- en algemene voorzieningen). Bouwsteen C heeft betrekking op
het mogelijk gedrag van cliënten als gevolg van de invoering van de
maatregel. Hierbij worden de motieven van (potentiele) cliënten om al dan
niet gebruik te maken van Wmo-voorzieningen in kaart gebracht, om

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 093, nr. 6

22

zodoende verklaringen te kunnen bieden voor eventuele veranderingen in
het gebruik (bouwsteen A). Bouwsteen D bevat externe en autonome
factoren die van invloed kunnen zijn op de resultaten van de monitor
maar geen relatie hebben met de invoering van het abonnementstarief.
Als één
van de autonome factoren die van invloed zijn op het gebruik van
Wmo-voorzieningen wordt de bevolkingsgroei en vergrijzing beschouwd.
Deze ontwikkeling wordt betrokken bij de duiding van de cijfers.
Vraag 66
De leden van de CDA-fractie vragen of de beleidsvrijheid die gemeenten
hebben om de Wmo 2015 lokaal anders in te richten het monitoren
bemoeilijkt.
De beleidsvrijheid van gemeenten is een belangrijke factor om rekening
mee te houden in de monitor. In de monitoringsopzet is een aparte
bouwsteen gericht op gemeentelijk beleid ten aanzien van eigen bijdrage
en de Wmo-toegang. Deze bouwsteen wordt gevuld met een drietal
indicatoren: verschuiving van maatwerkvoorzieningen naar algemene
voorzieningen en vice versa; verandering in lokaal Wmo-beleid gericht op
de toegang; het aantal gemeenten dat een minimabeleid of generiek
verlaagd tarief hanteert per jaar. Eventuele verschillen tussen gemeenten,
ten aanzien van de drie indicatoren, worden gebruikt om duiding te geven
aan mogelijke veranderingen in de kwantitatieve cijfers over Wmo-gebruik
en kosten voor gemeenten.
Vraag 67
Daarbij is een ander probleem het geheel van eigen betalingen bij de
zogenaamde «zorgval» tussen extra- en intramurale betalingen. Zowel
gemeenten als cliëntorganisaties merken tijdens de consultatieronde op
dat door het abonnementstarief het verschil groeit tussen eigen bijdragen
Wmo 2015 en Wlz. De regering heeft dit eerder ook herkend en erkend en
daarom vragen de leden van de CDA-fractie of de regering een stand van
zaken kan geven over hoe ver het staat met de uitvoering van de motie
Slootweg-Dik Faber.
In de brief oplossingen voor de zorgval16 is de motie van het lid Ellemeet
over de zorg thuis17 en de motie van de leden Slootweg en Dik-Faber18
over de belemmeringen om over te gaan naar de Wlz betrokken.
Vraag 68
De leden van de CDA-fractie vragen hoe zij de termen «aanzuigende
werking» moeten begrijpen. De leden merken op dat gemeenten zelf
verantwoordelijk zijn voor hun onderzoek. De leden vragen of de toegang
tot de Wmo 2015 in stand blijft met deze wetswijziging. De leden merken
op dat de vraag of iemand in aanmerking komt voor een algemene dan
wel maatwerkvoorziening nog steeds aan de desbetreffende gemeente is
en niet afhankelijk van «iemands» portemonnee. De CDA-fractie vraagt of
dat inderdaad het uitgangspunt van de wet is.
Gemeenten blijven onverkort verantwoordelijk voor de toegang tot de
Wmo 2015. De gemeente kan iemand niet de toegang tot de Wmo
ontzeggen, enkel op basis van zijn inkomen en vermogen, hetgeen nu ook
al het geval is. Gemeenten hebben en houden op grond van de Wmo 2015
de bevoegdheid om na een melding van een ondersteuningsvraag in hun
beoordeling te betrekken, de mogelijkheden van betrokkene om door
middel van eigen kracht, met gebruikelijke hulp, met mantelzorg of met
hulp van andere personen in zijn sociaal netwerk, dan wel met gebruikmaking van algemene voorzieningen geheel of gedeeltelijk in zijn situatie
16

Kamerstukken II 2017–2018, 29 538 nr. 261.
Kamerstukken II 29 247, nr. 238.
18
Kamerstukken II 34 775 XVI, nr. 80.
17

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 093, nr. 6

23

te kunnen voorzien. De invoering van het abonnementstarief doet niets af
aan dit wettelijke uitgangspunt.
Invoering van het abonnementstarief kan voorkomen dat mensen met een
stapeling van (zorg)kosten met het oog op de door hen verschuldigde
eigen bijdrage afzien van maatschappelijke ondersteuning. Dit is dan ook
een beoogd effect van dit voorstel. Het aantal mensen dat als gevolg
hiervan een beroep zal doen op Wmo-voorzieningen zal hierdoor naar
verwachting toenemen. Met deze «aanzuigende werking» is rekening
gehouden in de raming van de kosten en de compensatie aan gemeenten.
Vraag 69
De leden van de CDA-fractie vragen wat de regering ervan vindt dat
gemeenten eigen kracht bezien in het al dan niet kunnen betalen van de
maximale eigen bijdrage. Deze leden vragen of de regering dat – gezien
de wetsgeschiedenis – passend vindt bij de Wmo 2015.
De regering is van mening dat de Wmo 2015 toegankelijk moet zijn voor
iedereen, ongeacht het inkomen of vermogen. Uit onderzoek van de SCP19
blijkt dat 9% van de mensen die een eigen bijdrage betaalt in financiële
problemen komt. Invoering van het abonnementstarief kan voorkomen
dat mensen met een stapeling van (zorg)kosten met het oog op de door
hen verschuldigde eigen bijdrage afzien van maatschappelijke ondersteuning. Onder «eigen kracht» in de zin van de Wmo 2015 wordt niet
gedoeld op het vermogen van betrokkene om financieel in zijn eigen
(maatschappelijke) ondersteuning te voorzien.
Vraag 71
De leden van de SP-fractie vragen of – indien er ongewenste effecten
optreden als gevolg van de invoering van het abonnementstarief – de
regering de AMvB eerst naar de Kamer stuurt. De leden vragen de
regering uitgebreid toe te lichten hoe de regering ervoor zorgt dat
gemeenten die te maken hebben met ernstige tekorten gecompenseerd
worden. De leden van de SP-fractie vragen of de regering erkent dat de
verwachte tekorten op dit moment voor veel gemeenten een reden is om
tegen het abonnementstarief te zijn.
Een zorg van gemeenten betreft een hoger (dan verwachte) benutting van
Wmo-voorzieningen en daarmee samenhangende kosten. Ik ben van
mening dat met dit wetsvoorstel voldoende tegemoet wordt gekomen aan
die zorg. De Wmo 2015 biedt gemeenten al de nodige handvatten om een
hoger dan verwachte benutting van Wmo-voorzieningen tegen te gaan.
Daarnaast wil ik, net als de VNG, nauwlettend kunnen volgen welke
effecten deze maatregel zal hebben om te beoordelen of al deze effecten
gewenst zijn. Als er zich in de praktijk onverhoopt ongewenste effecten
voordoen die zich onvoldoende met de huidige wettelijke kaders en
gemeentelijk beleid en uitvoering laten beïnvloeden, moet er een
handelingsperspectief zijn. Op welke wijze vervolgens bijgestuurd kan
worden hangt af van de aard, oorzaak en omvang van deze ongewenste
effecten. Hierbij bestaat de mogelijkheid om bij AMvB nadere regels te
stellen met betrekking tot het onderzoek als basis voor de beoordeling van
aanvragen (art.2.3.5 Wmo 2015). Deze maatregel zal alleen worden
getroffen als daarvoor op basis van de uitkomsten van de monitor
aanleiding is; de maatregel moet gemeenten in staat stellen om – meer
dan nu – een hoger dan verwachte benutting van Wmo-voorzieningen
tegen te gaan zodat eventuele tekorten als gevolg van de invoering van
het abonnementstarief kunnen worden beperkt of voorkomen. Wanneer er
daadwerkelijk nadere regels gesteld zouden worden met de genoemde
AMvB zal ik het ontwerpbesluit aan uw Kamer doen toekomen.

19

SCP (2017). Zicht op de Wmo 2015. Ervaringen van melders, mantelzorgers en gespreksvoerders. Webversie. Onderdeel van de Evaluatie Hervorming Langdurige Zorg.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 093, nr. 6

24

Vraag 72 en 73
De leden van de PvdA-fractie vragen om precies aan te geven welke
ongewenste effecten zich theoretisch kunnen voordoen en welke
mogelijkheden er dan zijn om de ongewenste effecten terug te draaien. De
leden vragen daarnaast of voorbeelden gegeven kunnen worden van
regels die gesteld kunnen worden bij AMvB met betrekking tot de
beoordeling van het college voor het verstrekken van een maatwerkvoorziening. Ook de leden van de ChristenUnie-fractie vragen de regering aan
te geven aan welke mogelijke aanvullende regels zij denkt om de
aanzuigende werking te beperken, bovenop de maatregelen die nu reeds
mogelijk zijn. De leden van de PvdA-fractie vragen de regering te
garanderen dat de AMvB, die ingezet wordt als er bijvoorbeeld extra
toestroom is om de toegang tot de Wmo 2015 te reguleren, niet leidt tot
inperking respectievelijk verslechtering voor cliënten.
Indien zich ongewenste effecten voordoen is de vraag bij welke
Wmo-voorzieningen dit effect zich voordoet, bij welke doelgroep het effect
optreedt, wat de oorzaak hiervan is en wat de omvang is van het effect.
Vervolgens zal op basis van de resultaten uit de monitor worden bepaald
of bijsturing nodig en mogelijk is in de gemeentelijke uitvoering binnen
het huidige wettelijke kader. Wanneer dit onvoldoende blijkt bestaat de
mogelijkheid om bij AMvB nadere regels te stellen met betrekking tot de
beoordeling van aanvragen door het college bij het toekennen van een
maatwerkvoorziening. Hiermee zouden bijvoorbeeld nadere regels
kunnen worden gesteld ten aanzien van de eigen kracht, algemeen
gebruikelijke voorzieningen, gebruikelijke hulp, mantelzorg of hulp van
andere personen uit het sociale netwerk. Indien daar behoefte aan is kan
dit de toetsing van het college op het recht op een maatwerkvoorziening
ondersteunen. Vanzelfsprekend zal bij de overweging om nadere regels te
stellen de toegankelijkheid van de Wmo 2015 niet uit het oog worden
verloren. Zij die daarop zijn aangewezen moeten de ondersteuning
krijgen, in de mate die nodig is.
Vraag 73
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de regering om aan te geven
tot hoever de gemeenten nu mogen en kunnen gaan met de «eigenkrachttoets».
Gemeenten hebben op grond van de Wmo 2015 de mogelijkheid om na
een melding van een ondersteuningsvraag verschillende criteria te
betrekken in hun beoordeling. Gemeenten kunnen deze criteria inzetten
om te bepalen of iemand (in meer of mindere mate) in aanmerking komt
voor maatschappelijke ondersteuning ter compensatie van de beperkingen in de zelfredzaamheid of participatie. Met het toetsingscriterium
«eigen kracht» wordt bepaald of en in welke mate een cliënt zelfredzaam
is of participeert op een zodanig niveau, dat er voor de overheid in
beginsel geen reden bestaat om daarin (al dan niet gedeeltelijk) bij te
springen. De invoering van het abonnementstarief doet niets af aan dit
wettelijke uitgangspunt.
Vraag 75
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen of als onderdeel van de
monitoring van de effecten van het abonnementstarief het CPB of een
extern onderzoeksbureau gevraagd kan worden regelmatig een nieuwe
raming van de kosten te maken, waarbij ook nieuwe en te verwachten
ontwikkelingen, zoals de schaarste van mantelzorg, worden meegenomen.
De opzet van de monitor is door Significant uitgewerkt, in een zorgvuldig
proces met alle betrokken partijen, de VNG, cliëntenvertegenwoordigers
en VWS. De kosten voor Wmo-voorzieningen maken onderdeel uit van
deze monitoringsopzet, evenals externe en autonome factoren die van
invloed kunnen zijn op de resultaten van de monitor maar die geen relatie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 093, nr. 6

25

hebben met de invoering van het abonnementstarief. Per meetmoment
wordt bepaald welke factoren betrokken worden.
3. Financiële gevolgen
Vraag 76
De leden van de VVD-fractie vragen waarom de toevoeging aan het
Gemeentefonds verschillen per jaar. Deze leden vragen waarom de
meeste mensen erop vooruit zullen gaan.
De verschillen zijn een combinatie van een oploop in de aanzuigende
werking en een besparing in de administratiekosten van het CAK.Het
abonnementstarief is van 2018 tot 2021 vastgesteld op maximaal € 17,50
per vier weken (dit is omgerekend € 19 per kalendermaand). Dat betekent
dat alle huishoudens die vanwege hun inkomen in 2018 ook een procentuele bijdrage betaalden naast de nominale bijdrage van € 17,50 per vier
weken erop vooruit gaan. Voor alle huishoudens die alleen de nominale
bijdrage betaalden verandert er niet veel. Slechts in die gevallen waarin
een gemeente een lagere nominale bijdrage dan € 17,50 per vier weken
had vastgesteld in 2018 en in 2019 het reguliere abonnementstarief
hanteert zal een negatief inkomenseffect optreden.
Vraag 77
De leden van de CDA-fractie lezen dat de regering stelt dat cliënten, die
een algemene voorziening afnemen bij hun gemeente en onder het
abonnementstarief gaan vallen, ook een inkomenseffect zullen ervaren. In
veel gevallen zullen deze mensen erop vooruit gaan. De leden vragen of
de regering voorbeelden kan benoemen wanneer dit niet het geval zal
zijn.
Cliënten die een algemene voorziening afnemen bij hun gemeente die
(vanaf 2020) onder het abonnementstarief gaat vallen kunnen een negatief
inkomenseffect ervaren, hoewel voor de meeste cliënten het inkomenseffect positief zal zijn. In het geval dat mensen in de huidige situatie geen
abonnementstarief verschuldigd zijn en daarnaast de bijdrage voor de
algemene voorziening lager is dan het abonnementstarief, ervaren
mensen een negatief inkomenseffect. Wanneer iemand voorheen
bijvoorbeeld € 15 per maand betaalde voor de huishoudelijke hulp (als
algemene voorziening) dan zal deze cliënt een negatief inkomenseffect
van € 4 per maand ervaren. Naar verwachting zal deze situatie niet of
nauwelijks voorkomen.
Vraag 78
De leden van D66 vragen naar de inkomenseffecten van het abonnementstarief. In onderstaande tabel zijn de effecten weergegeven, uitgaande van
het maximumtarief. Een aantal gemeenten hanteert een lagere nominale
bijdrage en/of een lagere procentuele bijdrage met een hoger drempelinkomen waarboven de procentuele bijdrage betaald moet worden, het is
niet mogelijk om daar een gemiddelde van te berekenen. Voor
AOW-gerechtigden is gerekend met een aanvullend pensioen van plus
€ 10.000 en plus € 20.000. Een modaal pensioen is nooit berekend, maar
AOW plus € 10.000 is ongeveer 70% van een modaal inkomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 093, nr. 6

26

Tabel Inkomenseffecten Abonnementstarief.

Vraag 80
De leden van de SP-fractie vragen waarom de regering ervoor kiest om
vooraf minder te compenseren dan dat aan hogere uitgaven verwacht
wordt. De leden vragen of het niet van goed bestuur zou getuigen om in
eerste instantie ruimhartig te compenseren, zodat gemeenten niet de
rekening krijgen van het beleid dat de regering maakt.
De kosten van de maatregel, inclusief de toename van gebruik, zijn door
het CPB ten tijde van het Regeerakkoord geraamd op structureel
€ 290 mln. Op basis van het Regeerakkoord is structureel € 145 mln.
toegevoegd aan het Gemeentefonds. Voor het overige deel zijn in het
kader van het Interbestuurlijke Programma (IBP) en het accres van het
gemeentefonds afspraken gemaakt. Hiermee zijn de verwachte kosten
voor de maatregel volledig gedekt. Het CPB heeft vervolgens op 1 juni
2018 – op basis van de meest actuele data – de raming van de kosten naar
beneden bijgesteld (190 mln. structureel). Het deel dat door gemeenten
als dekking vanuit het accres van het gemeentefonds dient te worden
gefinancierd is daarmee op basis van de meest recente CPB-raming
kleiner geworden.
Vraag 81
De leden van de SP-fractie vragen of de regering kan toelichten hoe de
verwachte hogere uitgaven aan de Wmo 2015 zich verhouden tot de
overige tekorten in het sociaal domein.
Met de toevoeging aan het Gemeentefonds én de gemaakte afspraken in
het kader van het Interbestuurlijke Programma (IBP) en het accres van het
gemeentefonds zijn de totale kosten van de maatregel – naar huidig
inzicht – gedekt. Op basis van de inschatting van het CPB heb ik daarom
geen aanleiding om te veronderstellen dat de invoering van het abonnementstarief leidt tot tekorten elders in het sociaal domein.
4. Gevolgen voor regeldruk
Vraag 83
De leden van de VVD-fractie vraagt wat verstaan wordt onder een
ICT-landschap, of een implementatietijd van 18 maanden realistisch is en
wat er gebeurd als het ICT-landschap niet op orde is op 1 januari 2020.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 093, nr. 6

27

Onder het ICT-landschap worden de ICT-componenten verstaan die nodig
zijn om de vaststelling en inning van de bijdrage te kunnen uitvoeren. Het
CAK heeft een uitgebreide uitvoeringstoets gedaan waarbij hij tot de
conclusie is gekomen dat een implementatietijd van 18 maanden
realistisch is. De laatste zes maanden van 2019 wordt het ICT-landschap
getest samen met alle spelers die betrokken zijn bij de gegevensuitwisseling met betrekking tot de bijdrage in de kosten op grond van de
Wmo 2015. Fouten of risico’s ten aanzien van de continuïteit van het
vaststellen en innen van de bijdrage, kunnen in deze zes maanden
opgelost worden. De testperiode garandeert ook dat iedereen die
betrokken is bij de uitvoering voldoende ingewerkt is op de nieuwe
systemen. In het onverwachte geval dat het ICT-landschap niet op orde is
op 1 januari 2020, kan het ICT-landschap dat voor 2019 gebruikt wordt
(tijdelijk als terugvaloptie) in gebruik blijven.
Vraag 84
De leden van de D66-fractie zijn blij om te lezen dat dit voorstel leidt tot
lagere administratieve lasten voor alle betrokkenen. Dit geldt dus voor
gemeenten, aanbieders maar vooral ook voor cliënten zelf. Genoemde
leden horen graag welke andere zaken, in het kader van (Ont)Regel de
zorg, zijn ingezet om te leiden tot minder administratieve lasten voor
cliënten, aanbieders en gemeenten binnen de Wmo 2015.
In het programma «ontregel de zorg» is voor de Wmo2015 de ambitie
opgenomen om de vermijdbare uitvoeringslasten voor aanbieders van
maatschappelijke ondersteuning en de regeldruk voor professionals terug
te dringen. Hiertoe onderneem ik de volgende acties:
– Om de vermijdbare uitvoeringslasten terug te dringen heb ik het
wetsvoorstel vermindering uitvoeringlasten en regionale samenwerking opgesteld. Dit voorstel is inmiddels aanvaard door het parlement.
Een volgende stap is het opstellen van een ministeriële regeling op
grond waarvan de i-standaarden (iWmo) worden verplicht. Deze wordt
op korte termijn voorgehangen bij uw Kamer. Met VNG en branches
worden afspraken gemaakt over de naleving van de voorschriften.
Daarnaast is i-Sociaal Domein, in opdracht van de VNG en de branches
voor aanbieders, bezig om nieuw instrumentarium te ontwikkelen om
de vermijdbare uitvoeringslasten verder terug te dringen. Ook krijgen
zij een rol bij het implementeren van de genoemde regeling.
– Daarnaast heb ik mevr. Verdonk als speciaal adviseur regeldruk voor
de Wmo 2015 en Jeugdwet aangesteld. In haar aanpak staat de
professional die werkzaam is in de jeugdzorg of de maatschappelijke
ondersteuning centraal. Zij gaat onder andere met werkgevers en
werknemers verschillende sessies organiseren om regels te schrappen. Op dit moment wordt hiertoe een concrete aanpak uitgewerkt.
Vraag 85
De leden van de fractie van de PvdA vragen waarom er in de berekening
van de opbrengst van het terugdringen van de regeldruk uitgegaan wordt
van een uurloon voor Wmo-cliënten, terwijl cliënten geen uurloon hebben
dat zij uitsparen. In de berekening is het Handboek meting regeldruk20
gevolgd. Dit handboek wordt door ministeries gebruikt om de regeldruk te
bepalen. Hierin staat de volgende toelichting:
«Vanwege de merkbaarheid voor burgers wordt nog steeds gewerkt met
tijdbelasting, maar worden bij rapportages de totalen in uren aan
regeldruk voor burgers omgerekend in euro’s. Het bedrag van de
omrekenfactor is gebaseerd op extern onderzoek. Het betreft een netto
uurtarief. Burgers moet immers vanuit hun netto inkomen deze regeldrukactiviteiten «bekostigen». Vanwege de enorme diversiteit in inkomens en
persoonlijke situaties (werkzaam, studerend, gepensioneerd, met
20

https://www.kcwj.nl/sites/default/files/handboek_meting_regeldrukkosten_v_1-1-2018.pdf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 093, nr. 6

28

ziekteverlof, etc.) is gekozen voor het werken met een standaardbedrag.
De standaard is daarbij bepaald op € 15,– (1 uur = 15 euro). Hieraan ligt
een publicatie van www.salarisnet.nl over het gemiddelde netto uurloon
in 2015 ten grondslag. Dat bedroeg € 14,40.»
5. Consultatie
Vraag 86
De leden van de D66-fractie vragen hoe de regering aankijkt tegen het
mogelijke gevolg dat mensen «te lang» in de verkeerde «zorgwet» zitten
door het verschil in eigen bijdragen in de verschillende wetten. Ook
vragen zij wanneer het onderzoek naar verschillen in eigen bijdragen
tussen stelsels gereed is, wat de onderzoeksvraag is en hoe dit onderzoek
wordt uitgevoerd.
De regering erkent dat er verschillen in eigen bijdragen tussen de Wlz,
Zvw en Wmo 2015 bestaan en dat dat gevolgen kan hebben voor de
doorstroming van mensen naar de Wlz. Op de problematiek van de
zorgval en de stappen die ik daarvoor neem, ben ik ingegaan in mijn
brieven van 29 januari 2018 en 16 mei 2018.21 Daarin schets ik mogelijke
oplossingsrichtingen, maar heb ik ook aangegeven dat deze ingrijpend
zijn en daarom grondig moeten worden onderzocht. Het kabinet heeft een
commissie ingesteld, die advies zal uitbrengen over wat nodig is om de
zorg voor thuiswonende ouderen ook in de toekomst op peil te houden,
rekening houdend met demografische, maatschappelijke en technologische ontwikkelingen en de betaalbaarheid van de zorg. Deze commissie
is ook gevraagd aandacht te besteden aan de gevolgen van de
overgangen tussen stelsels en bijvoorbeeld een lange termijn oplossing
voor te stellen voor de zorgval bij de overgang van Wmo/Zvw naar Wlz.
Eind 2019 brengt de commissie advies uit.
Vraag 87
De leden van de D66-fractie vragen wat verstaan wordt onder het woord
«woningaanpassing», of aanpassingen aan het toilet hier ook onder vallen
en of dit straks door alle gemeenten anders wordt geïnterpreteerd.
De Wmo 2015 definieert een woningaanpassing als een «bouwkundige of
woontechnische ingreep in of aan een woonruimte». Aanpassingen aan
het toilet kunnen hier ook onder vallen. Dit wetsvoorstel brengt geen
veranderingen met zich mee voor wat verstaan wordt onder een
woningaanpassing. Er is daarmee geen aanleiding dat gemeenten dit
anders interpreteren dan zij op dit moment doen.
Vraag 89
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de regering kan toezeggen
dat als blijkt dat het abonnementstarief een ongewenste aanzuigende
werking heeft, de uitgaven van gemeenten aan het abonnementstarief
boven de € 145 miljoen ook volledig gedekt zullen worden.
Naast de toevoeging van € 145 mln. aan het Gemeentefonds zijn voor de
dekking van deze maatregel afspraken gemaakt in het kader van het
Interbestuurlijke Programma (IBP) en het accres van het Gemeentefonds.
Op basis van de brede monitor zijn we in staat om de effecten van de
invoering van het abonnementstarief te meten en van een analyse te
voorzien. Deze analyse is bepalend voor de vraag of en zo ja welke gevolg
daaraan zou moeten worden verbonden. In algemene zin geldt uiteraard
het uitgangspunt dat het rijk gemeenten voorziet in de middelen, ook in
financiële zin, die nodig zijn om de wet adequaat te kunnen uitvoeren. Het
is vervolgens aan gemeenten om binnen de gestelde kaders beleid vast te
stellen en dit uit te voeren.

21

Kamerstukken II 2017/18, 29 538, nr. 250 en nr. 261.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 093, nr. 6

29

Vraag 90
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de Minister onderschrijft dat
het verschil tussen de eigen bijdrage in de Wlz en in de Wmo 2015
mogelijk negatieve consequenties, zoals meer crisisopnames, kan hebben
en of hij bereid is om op korte termijn met maatregelen te komen met
betrekking tot de eigen bijdrage in de Wlz.
Zoals de regering in het antwoord op een voorgaande vraag (86) heeft
aangegeven erken ik dat er een verschil in eigen bijdragen tussen de Wlz
en Wmo 2015 bestaat. Indicatiestelling voor de Wlz vindt plaats op basis
van objectieve criteria. Een indicatiestelling kan zowel door de cliënt zelf
als door een zorgverlener aangevraagd worden. Ook de gemeente kan de
cliënt, in een daartoe aanleiding gevende situatie, aanraden zich voor dit
indicatieproces te melden. De mogelijkheid dat cliënten veel te lang in de
verkeerde zorgwet zitten, wordt hierdoor kleiner.
De regering is niet van plan om op korte termijn met aanvullende
maatregelen met betrekking tot de eigen bijdrage in de Wlz te komen,
omdat er reeds sinds 2018 en 2019 de nodige maatregelen zijn genomen
om de eigen bijdrage in de Wlz te verlagen. Het gaat om de volgende
maatregelen:
• Vanaf 2018 zijn de eigen bijdragen in de Wlz en (Wmo 2015) verlaagd
door bijstelling van het marginaal tarief, waardoor de hoogte van het
inkomen minder zwaar meetelt bij de berekening van de eigen
bijdrage;
• Vanaf 2019 zijn de eigen bijdragen in de Wmo 2015 voor beschermd
wonen en in de Wlz verder verlaagd door een halvering van de
vermogensinkomenstbijtelling (VIB). Hierdoor hoeven mensen,
waaronder veel ouderen in verpleeghuizen, minder in te teren op hun
vermogen.
Daarnaast heb ik de adviescommissie Toekomst zorg thuiswonende
ouderen gevraagd aandacht te besteden aan de gevolgen van de
overgangen tussen stelsels en bijvoorbeeld een lange termijn oplossing
voor te stellen voor de zorgval bij de overgang van zorg en ondersteuning
op grond van de Wmo 2015 en Zvw naar zorg op grond van de Wlz. Eind
2019 brengt deze commissie advies uit. Ik wacht de aanbevelingen die
hieruit naar voren komen af en zal u hierover informeren.
Vraag 91
De leden van de fractie van de PvdA vragen hoeveel ruimte gemeenten
straks nog hebben om de lagere eigen bijdragen vast te stellen, als de
hogere eigen bijdrage niet meer betaald worden en er ook geen prikkel
meer is voor mensen die dat kunnen betalen om zelf hulp in te kopen.
Na de afschaffing van de Wet tegemoetkoming chronisch zieken en
gehandicapten (Wtcg) en de Compensatie eigen risico (Cer) in 2014 is
besloten om de fiscale aftrekmogelijkheden voor zorgkosten in aangepaste vorm voort te zetten en daarnaast via het Gemeentefonds geld ter
beschikking te stellen aan gemeenten (structureel € 268 miljoen), ten
behoeve van financieel maatwerk voor hun ingezetenen in verband met
hun kosten van zorg en ondersteuning. Gemeenten zijn vrij om te bepalen
op welke wijze en in welke mate zij middelen inzetten. Gemeenten
behouden de mogelijkheid om de hoogte van het abonnementstarief voor
hun inwoners te verlagen, of de bijdrage voor categorieën van personen
op nul euro te zetten. Gemeenten hebben daarnaast de mogelijkheid om
in individuele gevallen de bijdrage op 0 te stellen. Het wetsvoorstel brengt
in die zin geen belemmeringen met zich mee om minima tegemoet te
komen. Het aantal mensen dat als gevolg van deze maatregel een beroep
zal doen op Wmo-voorzieningen zal naar verwachting toenemen. Met de
toename van gebruik is rekening gehouden in de door het CPB geraamde
kosten van de maatregel. Hierbij is van belang dat het onderzoek centraal
blijft staan bij de beoordeling van een onderzoeksvraag. Gemeenten
hebben en houden de mogelijkheid om de eigen kracht, gebruikelijke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 093, nr. 6

30

hulp, mantelzorg, hulp van andere personen in het sociaal netwerk of
gebruikmaking van algemene voorzieningen te betrekken bij de beoordeling van een ondersteuningsvraag.
Vraag 93
De leden van de PvdA-fractie vragen welke gevolgen het grotere verschil
tussen bijdragen voor Wmo 2015 en Wlz kan hebben en hoe wordt
uitgesloten dat mensen om verkeerde redenen gebruik maken van
Wmo-voorzieningen.
De gevolgen van het grotere verschil dat ontstaat door het abonnementstarief worden niet anders ingeschat dan vóór de invoering van het
abonnementstarief. De Wlz en Wmo 2015 zijn twee verschillende stelsels
met verschillende doelgroepen en doestellingen voor de geleverde zorg
en vaak ook een verschillende aard van de verleende zorg. Cliënten
worden toegelaten tot de Wlz op basis van objectieve criteria. Daar waar
Wlz-zorg is aangewezen kunnen zowel cliënten, zorgaanbieders als
gemeenten dit signaleren en initiëren.
Vraag 94
Genoemde leden van de PvdA-fractie vragen ook welk effect het abonnementstarief zal hebben op de overgang naar de Wlz, zeker voor mensen
met een hoger inkomen zal het verschil in eigen bijdrage groter worden.
Deze leden vragen om een overzicht van het verschil tussen bijdragen
Wmo 2015 en Wlz per inkomensgroep.
De leden van de PvdA-fractie vragen een overzicht met het verschil tussen
de eigen bijdragen voor de Wmo 2015 en de Wlz per inkomensgroep. In
onderstaande tabel zijn voor een aantal inkomens de hoogte voor de
eigen bijdragen Wmo en Wlz inzichtelijk gemaakt. Bij het vergelijken van
de eigen bijdragen is het belangrijk om te bedenken dat in het VPT-pakket
ook voeding wordt geleverd. Ditzelfde geldt voor de lage eigen bijdrage
intramuraal. Voor de hoge eigen bijdrage Wlz geldt dat naast kosten van
voeding ook huisvesting en service zijn inbegrepen.
Tabel Hoogte eigen bijdrage Wmo en Wlz per jaar
Extramurale zorg
inkomen

€ 14.710
€ 19.710
€ 24.710
€ 29.710
€ 34.710
€ 39.710
€ 44.710
€ 49.710
€ 54.710
€ 59.710
€ 64.710
€ 69.710
€ 74.710
€ 79.710

Intramurale zorg
Wmo

€ 228
€ 228
€ 228
€ 228
€ 228
€ 228
€ 228
€ 228
€ 228
€ 228
€ 228
€ 228
€ 228
€ 228

Wlz

Wlz

PGB/MPT

VPT

Lage bijdrage

Hoge bijdrage

€ 276
€ 276
€ 276
€ 671
€ 1.171
€ 1.671
€ 2.171
€ 2.671
€ 3.171
€ 3.671
€ 4.171
€ 4.671
€ 5.171
€ 5.671

€ 1.970
€ 1.971
€ 2.471
€ 2.971
€ 3.471
€ 3.971
€ 4.471
€ 4.971
€ 5.471
€ 5.971
€ 6.471
€ 6.971
€ 7.471
€ 7.971

€ 1.970
€ 1.971
€ 2.471
€ 2.971
€ 3.471
€ 3.971
€ 4.471
€ 4.971
€ 5.471
€ 5.971
€ 6.471
€ 6.971
€ 7.471
€ 7.971

€ 8.709
€ 10.753
€ 13.815
€ 16.077
€ 18.596
€ 19.607
€ 21.533
€ 23.459
€ 25.426
€ 27.553
€ 28.378
€ 28.378
€ 28.378
€ 28.378

Vraag 95
De leden van de PvdA-fractie vragen wat het betekent voor lagere
inkomens, dat bij opname in een Wlz instelling de hoge eigen bijdrage na
4 maanden betaald moet worden i.p.v. 6 maanden. Ook vragen de leden
wat dit betekent voor de kosten van de Wmo 2015, als mensen om die
reden langer thuis blijven wonen.
Voor een AOW-gerechtigde zonder aanvullend pensioen betekent dit, dat
twee maanden eerder een bijdrage van € 682 per maand betaald moet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 093, nr. 6

31

worden in plaats van € 164,20 per maand. Als iemand net bijvoorbeeld
zijn huis heeft verkocht voor € 200.000 is de hoge bijdrage € 1.248 per
maand en de lage bijdrage € 175 per maand. Door de opname in een Wlz
instelling betalen deze huishoudens niet langer de huur, de energierekening en hun eten en drinken. Er wordt geen fors gedragseffect
verwacht, omdat de verandering voor cliënten beperkt is. De verwachting
is daarom dat de maatregel niet veel effect zal hebben op de kosten voor
de Wmo 2015.
Vraag 96
De leden van de PvdA-fractie vragen wat het betekent voor de druk op de
thuiszorg, de Spoedeisende Hulp en eerstelijnsvoorzieningen en voor de
zorgzwaarte waarmee mensen uiteindelijk opgenomen worden in een
instelling.
De regering verwacht niet dat het verkorten van de overgangstermijn naar
de hoge eigen bijdrage consequenties heeft voor de druk op de thuiszorg,
spoedeisende hulp en eerstelijnsvoorzieningen aangezien cliënten langer
thuis wonen en meer zorg thuis ontvangen. Indien de zorg thuis niet meer
organiseerbaar is wordt een opname in een instelling aangevraagd.
Daarbij spelen veel verschillende overwegingen een rol en de regering
verwacht niet dat deze maatregel die afweging in belangrijke mate
beïnvloedt.
Vraag 97
In de toelichting wordt genoemd dat onderzoek wordt uitgevoerd naar de
verschillende eigen bijdragen tussen stelsels en de vraag of en hoe dit
beter op elkaar zou moeten en kunnen aansluiten. De leden van de
PvdA-fractie vragen welk onderzoek wordt bedoeld, wie dit uitvoert en
wanneer worden de resultaten verwacht.
Het kabinet heeft adviescommissie Toekomst zorg thuiswonende ouderen
ingesteld,22 die advies zal uitbrengen over wat nodig is om de zorg voor
thuiswonende ouderen ook in de toekomst op peil te houden, rekening
houdend met demografische, maatschappelijke en technologische
ontwikkelingen en de betaalbaarheid van de zorg. Deze commissie is ook
gevraagd aandacht te besteden aan de gevolgen van de overgangen
tussen stelsels en bijvoorbeeld een lange termijn oplossing voor te stellen
voor de zorgval bij de overgang van Wmo/Zvw naar Wlz. Eind 2019 brengt
de commissie advies uit.
Vraag 98 en 99
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen of de regering bereid is, in
het kader van het onderzoek naar de verschillende eigen bijdragen tussen
de stelsels en de vraag of en hoe deze beter op elkaar zouden moeten en
kunnen aansluiten, ook specifiek te kijken naar de intramurale en
extramurale bijdragesystematiek in de Wlz.
Deze leden wijzen er hierbij op dat met deze wetswijziging ook voor de
Wmo 2015 het onderscheid tussen intramuraal en extramuraal wordt
verhelderd en vragen wanneer het onderzoek gereed zal zijn.
In de brieven van 29 januari 2018 (Kamerstukken II 2017–2018, 29 538,
nr. 25) en 16 mei 2018 (Kamerstukken II 2017–2018 29 538, nr. 261) heb ik
in het kader van de oplossingen voor de zorgval verwezen naar oplossingsrichtingen die meer gericht zijn op het feit dat dezelfde zorg thuis
vanuit meerdere domeinen geleverd kan worden. Die zijn echter complex
en vergen wetswijzigingen. Het resultaat van het onderzoek naar die
mogelijkheden wordt betrokken bij de uitwerking van de motie Bergkamp
c.s.23 Ik verwacht dat het onderzoek van adviescommissie Toekomst zorg
thuiswonende ouderen inzicht kan bieden in de mogelijkheden om niet
22
23

Regeling instelling adviescommissie Toekomst zorg thuiswonende ouderen.
Kamerstukken II 2017/18, 34 775 XVI, nr. 86.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 093, nr. 6

32

uitlegbare verschillen tussen de domeinen weg te nemen, met inbegrip
van de eigen bijdragen binnen de Wlz of in relatie tot de Wmo 2015. De
regering verwacht dat de commissie eind 2019 zijn advies uitbrengt.
6. Advies Raad van State
Vraag 100 en 103
De leden van de GroenLinks-fractie vragen wat de Minister gaat doen om
zeker te stellen dat de invoering van het abonnementstarief niet tot
verschraling van het zorgaanbod leidt. Ook de leden van de 50plus-fractie
vragen welke maatregelen de Minister gaat nemen om die verschraling te
voorkomen.
Van een mogelijke verschraling van zorg en ondersteuning zal geen
sprake kunnen zijn nu de Wmo 2015 de nodige wettelijke waarborgen
biedt aan ingezetenen. Deze zijn voor de gemeente een gegeven. Als uit
het door de wet voorgeschreven (zorgvuldige) onderzoek blijkt dat een
ingezetene die zich meldt met een ondersteuningsvraag op de gemeente
is aangewezen voor maatschappelijke ondersteuning, moet de gemeente
deze ondersteuning bieden. Bovendien bepaalt de wet dat die ondersteuning passend dient te zijn en moet aansluiten op de behoefte en
specifieke kenmerken van de situatie van betrokkene. Maatwerk in aard en
omvang van de voorziening. Het is aan de gemeente om dat te onderbouwen. De invoering van deze maatregel kan en mag er niet toe leiden
dat mensen die daarop zijn aangewezen niet of onvoldoende de ondersteuning krijgen die ze nodig hebben. Ik heb geen aanwijzingen dat
gemeenten hun voorzieningenniveau drastisch zouden willen veranderen.
De effecten van deze maatregel zullen in de praktijk nauwlettend worden
gevolgd via een monitor. De monitor zal in kaart brengen of en in welke
mate er sprake is van een hoger dan verwacht gebruik van
Wmo-voorzieningen dat zich onvoldoende door gemeentelijk beleid laat
reduceren. Daarnaast wordt in de monitor, vanuit cliënt- en gemeentelijk
perspectief, aandacht besteed aan de kwaliteit en kwantiteit van de
ondersteuning. Het doel daarvan is vaststellen dat de risico’s ten aanzien
van een mogelijke verschraling van Wmo-voorzieningen zich in de praktijk
niet voordoen.
Vraag 104
De Raad van State stelt in haar advies dat duidelijk gemaakt moet worden
hoe met dit voorstel recht wordt gedaan aan de interbestuurlijke
verhoudingen in het gedecentraliseerde stelsel en met daarbij de
betrokkenheid van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. De leden van de 50Plus-fractie vragen of de regering kan toelichten
waarom aan dit bezwaar van de Raad van State niet tegemoet is
gekomen.
De maatregelen die deze regering neemt op het gebied van de eigen
betalingen zijn ingegeven om, vanuit de stelselverantwoordelijkheid, over
de grenzen van de verschillende domeinen heen, een oplossing te vinden
voor de stapeling van zorgkosten. Voor cliënten houdt de zorg en
ondersteuning niet op bij de grenzen van de verschillende stelsels. Een
integrale en brede blik is dan ook noodzakelijk om dit probleem aan te
pakken. De regering doet dit door in elk domein (Zvw, Wlz en Wmo 2015)
de eigen betalingen te beperken en daardoor ook de last van de totale
stapeling te beperken. Tot mijn spijt hebben de gesprekken met de VNG
over de vormgeving van het abonnementstarief niet tot overeenstemming
geleid. In een volwassen verhouding tussen partijen moet zo’n uitkomst,
hoe spijtig ook, mogelijk zijn, zonder dat deze leidt tot aantasting van
goede en stabiele interbestuurlijke verhoudingen. Wel is zoveel mogelijk
rekening gehouden met door gemeenten aangevoerde bezwaren en
ingebrachte wensen. Ten aanzien van de betrokkenheid van de Minister
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties mag de Tweede Kamer zich

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 093, nr. 6

33

ervan verzekerd weten dat bij de besluitvorming elke afzonderlijke
Minister zijn of haar inbreng voldoende kan leveren.
Artikelsgewijs
Artikel I, onderdeel C, tweede lid
Vraag 105
De leden van de SP-fractie lezen dat de regering stelt dat per AMvB
aanvullende regels kunnen worden gesteld over de beoordeling van het
college bij de beslissing tot het verstrekken van een maatwerkvoorziening.
Een voorziening zou niet hoeven te worden verstrekt wanneer iemand zelf
al adequaat en sinds geruime de dienstverlening heeft georganiseerd.
Genoemde leden vragen of dit ertoe kan leiden dat gelijke gevallen op een
verschillende aanpak van de gemeente kunnen rekenen en of hier
rechtsongelijkheid dreigt.
De norm die de leden van de SP-fractie aanhalen is in de toelichting
algemeen en als optioneel omschreven en zal, indien ingevoerd, nader
worden geconcretiseerd zodat de normen consistent en met inachtneming
van rechtsbeginselen kunnen worden toegepast. Als de situatie zich
voordoet dat dit niet meer het geval is zal het college daarop gaan
reageren door de toekenning van hulp te herzien.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
H.M. de Jonge

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 093, nr. 6

34