Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

19 637

Vreemdelingenbeleid

Nr. 2572

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN JUSTITIE EN
VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 18 december 2019
Grensoverschrijdend gedrag is onaanvaardbaar en moet altijd gesanctioneerd worden. De afgelopen jaren is daarom hard gewerkt om asielzoekers die voor overlast zorgen stevig aan te pakken. Het is onacceptabel
dat burgers, medebewoners en medewerkers in de asielketen de
negatieve gevolgen ondervinden van dit gedrag. Bovendien is het gedrag
funest voor het draagvlak voor asielopvang, zowel bij burgers als
bestuurders. De aanpak van overlastgevende en criminele asielzoekers
houdt daarom de hoogste prioriteit. Met deze brief informeer ik uw Kamer
over de stand van zaken van de aanpak van overlastgevende asielzoekers.
Ik ga eerst in op het beperken van de opvangvoorzieningen voor
asielzoekers uit veilige landen van herkomst en voor de zogenoemde
«Dublinclaimanten». Ook uw Kamer heeft aandacht gevraagd voor de
opvang van bepaalde groepen asielzoekers. Vervolgens schets ik de stand
van zaken van de uitvoering van het pakket aan maatregelen dat eerder is
getroffen.1 Verder geef ik mijn reactie op de evaluatie van de extra
begeleiding en toezichtlocatie (ebtl). Het evaluatierapport is als bijlage aan
deze brief toegevoegd. Ten slotte ga ik in op de uitvoering van de door uw
Kamer aangenomen moties die raken aan de aanpak van asielzoekers die
overlast veroorzaken.
1. Separate en sobere opvang voor asielzoekers afkomstig uit
veilige landen van herkomst.
Al langere tijd is er sprake van een relatief grote groep vreemdelingen die
afkomstig is uit een veilig land van herkomst en in Nederland asiel vraagt,
veelal zonder oprecht asielmotief. Deze groep doet een groot beroep op
alle partijen in de keten, terwijl de inzet van deze partijen gericht moet zijn
op de vreemdelingen voor wie de asielprocedure wél is bedoeld. Daarbij
1

kst-19637-2572
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Kamerstukken 19 637 en 33 042, nr. 2391; Kamerstuk 19 637, nr. 2446, Kamerstuk 19 637,
nr. 2455, Kamerstuk 19 637, nr. 2478 en Kamerstuk 19 637, nr. 2510.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 19 637, nr. 2572

1

worden personen uit deze groep bovengemiddeld in verband gebracht
met overlastgevend en/of crimineel gedrag. Daarom wil ik er al het
mogelijke aan doen om hun komst naar Nederland te ontmoedigen. Een
versobering van de (opvang)voorzieningen past daarbij.
Bij het realiseren van een separate opvanglocatie van veilige landers
wordt onder andere gekeken naar mogelijkheden om geen eetgeld uit te
keren en de voorzieningen volledig in natura te verstrekken, het verder
beperken van de bewegingsvrijheid, het toezicht daarop uit te breiden
door inzet van extra beveiligers en DJI-personeel en het opvoeren van de
frequentie van de meldplicht en/of inhuisregistratie. Ik heb het COA
gevraagd hierbij uit te gaan van een zeer sobere invulling passend bij de
korte verblijfsduur van deze personen en rekening te houden met
eventuele kwetsbare asielzoekers.
Het COA is samen met betrokken partijen op zoek naar een geschikte
locatie voor de separate opvangvorm. Uiteraard is naast een geschikte
opvanglocatie ook bestuurlijk draagvlak voor de realisatie van een
dergelijke locatie een randvoorwaarde. Op dit moment is deze combinatie
nog niet gevonden. Het COA zet deze zoektocht de komende periode
voort. Ik vind het noodzakelijk om op de korte termijn maatregelen te
treffen en heb het COA dan ook gevraagd om bij wijze van tussenoplossing de opvang van deze doelgroep op bestaande locaties te versoberen en beter beheersbaar te maken. Hierbij worden asielzoekers
afkomstig uit veilige landen van herkomst, van wie de IND het asielverzoek in spoor 2 behandelt, op de locaties waar ze verblijven zoveel als
mogelijk geconcentreerd en versoberd opgevangen. Door een betere
beheersbaarheid van deze groep op locatie moet overlast binnen- en
buiten de opvanglocatie worden teruggebracht. Het COA en de andere
partijen in de migratieketen kunnen hiertoe gebruik maken van bestaande
middelen, zoals het opleggen van gebiedsgeboden en het opvoeren van
de frequentie van de meldplicht en/of inhuisregistratie.
2. Sobere opvang voor Dublinclaimanten
Ook voor Dublinclaimanten geldt dat veelal op voorhand duidelijk is dat zij
niet voor een asielvergunning in Nederland in aanmerking komen, maar
zij wel veel inzet vragen van alle partijen in de keten. Binnen deze groep is
eveneens relatief vaak sprake van overlastgevend en/of crimineel gedrag.
Ook hier passen dus sobere (opvang)voorzieningen, zoals het enkel
verstrekken van leefgeld in natura en het beperken en onthouden van
bepaalde activiteiten op locatie. Een aanscherping van het regime behoort
tot de mogelijkheden. De versobering en aanscherping die nu wordt
verkend en uitgewerkt bestaat onder meer uit het opvoeren van de
frequentie van de meldplicht en/of inhuisregistratie en het sneller (tijdelijk)
vasthouden in een detentiecentrum wanneer men zich eerder aan toezicht
heeft onttrokken. In situaties waarin een Dublinclaimant in meerdere
EU-lidstaten asielbescherming heeft aangevraagd, kan – op basis van
concrete individuele omstandigheden – een significant risico op
ontduiking worden onderbouwd. In een dergelijk geval kan worden
gemotiveerd dat bewaring wenselijk en noodzakelijk is teneinde de
Dublinclaimant beschikbaar te hebben voor overdracht naar het
Dublinland dat verantwoordelijk is voor de vreemdeling. Hierbij moet ik
wel de kanttekening plaatsen dat de opvang van Dublinclaimanten in
eerste instantie plaatsvindt op de reguliere opvanglocaties in het land. In
de praktijk betekent dit dat er op één opvanglocatie verschillende regimes
gelden. Vanwege de handhaving op de verschillende regels die gelden
voor verschillende groepen is dit een complicerende factor in de
uitvoering.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 19 637, nr. 2572

2

3. Ketenmariniers
Zoals gemeld in mijn brief van 1 juli 2019 zijn per 6 mei 2019 drie
ketenmariniers aangesteld.2 Eén van hen opereert landelijk en twee van
hen opereren op regionaal niveau in Noord-Nederland, met een focus op
Ter Apel. Gezamenlijk ontwikkelen zij een aanpak die in meerdere regio’s
toepasbaar moet zijn. De landelijke ketenmarinier is verantwoordelijk voor
de ontwikkeling en implementatie van de landelijke Top-X aanpak van de
meest hardnekkige overlastgevende en criminele asielzoekers. De Top-X
aanpak wordt toegelicht in paragraaf 4.
Onderdeel van de zichtbare en brede zero-tolerance aanpak van de
ketenmariniers is ook het bieden van oplossingsrichtingen voor het
handhaven van de openbare orde buiten de opvanglocaties. Hiertoe is
gestart in Ter Apel vanwege de aanwezigheid van het aanmeldcentrum en
de daarmee samenhangende ervaren overlast. Door de ketenmariniers is
in Ter Apel contact opgenomen met de verschillende partners over de
benodigde inzet om te komen tot een effectieve bestrijding van de
overlast. Dit heeft ertoe geleid dat door de diverse partijen meer wordt
ingezet op de handhaving van de huisregels op de opvanglocatie en het
treffen van vreemdelingrechtelijke maatregelen (zoals het overgaan tot in
bewaring stelling van vreemdelingen met een Dublin claim die zich nadat
ze zich aan het toezicht hebben onttrokken weer melden voor hervatting
van de asielprocedure en opvang). Verder heeft het geleid tot een
geïntensiveerde handhaving van de openbare orde en veiligheid in de
publieke ruimte, door het treffen van aanvullende bestuursrechtelijke
maatregelen, inzet van winkeliers (bijvoorbeeld door winkelverboden af te
geven), meer en zichtbare inzet van handhavers en het inrichten van een
centraal inlooppunt waar bewoners, ondernemers en handhavers elkaar
kunnen treffen. Door de inzet van alle betrokken partijen, is de lokale
samenwerkingen de aanpak van verkast verder geïntensiveerd en zijn
overlastgevers vaker gesanctioneerd. Voor wat betreft de in Ter Apel
ervaren overlast op buslijn 73, rijdt sinds mei bij wijze van proef een
pendelbus tussen halte AZC Ter Apel en station Emmen. Met betrokken
partijen wordt gewerkt aan een bestendige voor de overlast op de
reguliere (lokale) buslijn 73.
4. Geïntensiveerde individuele aanpak overlastgevers
De geïntensiveerde individuele aanpak van overlastgevers is een
belangrijk onderdeel van het verminderen van overlast, zowel op de
opvanglocaties als daarbuiten. Om duidelijk te krijgen wie de zwaarste
overlastgevers zijn, wordt door het Ministerie van Justitie en Veiligheid
maandelijks een landelijke lijst opgesteld: de Top-X lijst.3 Deze lijst komt
tot stand door gegevens van het COA en de politie. In de migratieketen
wordt samen met partners als gemeenten, politie en het OM besproken
welke maatregelen worden genomen om personen op de Top-X lijst aan
de pakken. Voorbeelden van maatregelen zijn een versnelde afdoening
van de asielaanvraag, het opleggen van een vrijheidsbeperkende
maatregel en/of een gebiedsontzegging, het opleggen van een hoogfrequente meldplicht, het doen van aangifte tegen daders van misdrijven in
het kader van Veilige Publieke Taak, het voordragen voor een persoonsge2
3

Kamerstuk 19 637, nr. 2510.
Om in aanmerking te komen voor plaatsing op de maandelijks geactualiseerde Top-X lijst, moet
een asielzoeker aan minimaal één van de volgende criteria voldoen: (i) vijf of meer registraties
als verdachte door de politie in Nederland, in de afgelopen drie jaar (veelpleger); (ii) één of
meer delicten met grote impact, dat wil zeggen op het gebied van straatroven, roofovervallen,
inbraken aangevuld met geweld, moord, doodslag en zedendelicten; (iii) een misdrijf hebben
gepleegd tegen een ambtenaar in het kader van Veilige Publieke Taak; of/en (iv) door het COA
als (stelselmatig) overlastgevend worden beschouwd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 19 637, nr. 2572

3

richte aanpak door de politie en het toepassen van snelrecht. Op dit
moment wordt in Noord-Nederland, onder aanvoering van de ketenmariniers, een start gemaakt met de Top-X aanpak. Implementatie van de
Top-X aanpak in heel Nederland is medio 2020 voorzien.
De aanpak van overlastgevende alleenstaande minderjarige asielzoekers
heeft ook mijn aandacht. Ook voor deze groep is een aantal maatregelen
ingevoerd, zoals een specifieke opvang voor deze groep. Binnen deze
opvang wordt middels intensieve begeleiding gewerkt aan beïnvloeding
van het gedrag.
5. Budget voor lokale maatregelen
Alhoewel overlast een landelijk probleem is, kampen verschillende
gemeenten met verschillende vormen van overlast. Daarom is de aanpak
hiervan vaak maatwerk. Om die reden zal ik voor het jaar 2020 een budget
van 1 miljoen euro beschikbaar stellen om lokale (kleinschalige) maatregelen tegen overlast (gedeeltelijk) te financieren. Hierbij valt bijvoorbeeld
te denken aan de inzet van handhavers en beveiligers. De subsidieregeling wordt opgesteld.
6. Evaluatie ebtl
Op 15 november 2018 is door de toenmalige Staatssecretaris van Justitie
en Veiligheid aan uw Kamer toegezegd dat de ebtl-maatregel wordt
geëvalueerd. Deze evaluatie is, in opdracht van het WODC van het
Ministerie van Justitie en Veiligheid, inmiddels uitgevoerd door Bureau
Beke. In het eindrapport «Asielzoekers in het gareel? Plan-, proces- en
effectevaluatie werking extra begeleiding en toezichtlocatie», beschrijft
het onderzoeksbureau haar bevindingen en doet zij negen aanbevelingen4.
Het onderzoek wijst uit dat het overplaatsen van overlastgevers naar een
aparte locatie de veiligheid en het welzijn van bewoners en personeel van
de reguliere opvanglocaties bevordert. Daarnaast blijkt dat de
ebtl-maatregel een duidelijk sanctionerende werking heeft. De doelstelling
van gedragsverandering lijkt te hoog gegrepen. Weliswaar lijkt een kleine
groep ebtl’ers na de ebtl-maatregel minder overlast te veroorzaken in de
reguliere opvanglocaties, maar dit resultaat is nog te fragiel om hierover
harde uitspraken te doen. Verder blijkt uit het onderzoek dat veranderingsbereidheid een voorwaarde is om tot gedragsverandering te komen. Is
een asielzoeker niet veranderingsbereid, dan maakt plaatsing in een ebtl
niet dat deze persoon zich in de toekomst anders gedraagt.
Per 13 mei 2019 is op de locatie Hoogeveen een strenger regime
doorgevoerd. Er zijn extra maatregelen getroffen, zoals de inzet van
Buitengewone opsporingsambtenaren (BOA’s) om de vrijheidsbeperkende
maatregel nog beter te handhaven. Ook is het gebied waarbinnen de
asielzoekers zich mogen begeven verkleind. Bovendien mogen de
bewoners alleen bij goed gedrag naar een winkel, onder begeleiding van
ebtl-personeel. Hierdoor is het karakter van de locatie meer op begrenzen
(toezicht en handhaving) komen te liggen en minder op begeleiding. In
het evaluatieonderzoek zijn de ontwikkelingen in Hoogeveen na 13 mei
2019 niet meegenomen.

4

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 19 637, nr. 2572

4

Reactie
Ik vind het zeer belangrijk dat het maatregelenpakket om overlast aan te
pakken maatregelen bevat om de asielzoeker weg te halen uit de
opvangsituatie waarin hij (ernstige) overlast veroorzaakt. Afhankelijk van
de zwaarte van de misdragingen en/of frequentie moet dit ook kunnen
naar een separate locatie met streng toezicht en begrenzing. Dit biedt
meer rust en leefbaarheid op de reguliere opvanglocaties, borgt de
veiligheid rond de separate locatie en is een solide sanctie waarmee
wordt opgetreden tegen onaanvaardbaar gedrag. Het inzetten op
gedragsverandering is voor mij een bijkomstig doel, maar is ondergeschikt aan de eerdergenoemde (hoofd)doelen. Het bestaan van een locatie
waar overlastgevers kunnen worden ondergebracht, zie ik ook als een
essentiële voorwaarde om in andere plekken in Nederland bij lokaal
bestuur de bereidheid te bereiken voor nieuwe reguliere COA locaties, en
voldoende vertrouwen te bieden dat er handelingsperspectief is bij
overlast.
Vanuit deze doelstellingen heb ik de afgelopen weken intensieve
gesprekken gevoerd met de gemeente Hoogeveen over de gewenste
opvangvorm voor asielzoekers die overlast veroorzaken. De wensen en
ervaringen van de gemeente Hoogeveen heb ik hierbij ook nadrukkelijk
betrokken en benut. Deze gesprekken met de burgemeester van
Hoogeveen hebben ertoe geleid dat we een bestuursovereenkomst
hebben kunnen afsluiten over een nieuwe separate opvanglocatie voor
deze groep asielzoekers: de «Handhaving en Toezichtlocatie» (HTL).
Hiermee kom ik tegemoet aan de motie van de leden Jasper van Dijk (SP)
en Kuiken (PvdA).5 Bij deze motie van 21 november is de regering
verzocht om haast te maken met een aparte en robuuste opvangvoorziening waarin overlastgevende asielzoekers kordaat worden opgevangen,
zodat de overlast tot een minimum wordt beperkt.
Vanaf 1 februari 2020 wordt gestart met de HTL. Voor de HTL Hoogeveen
komen asielzoekers in aanmerking die binnen de COA-opvang ernstige
overlast veroorzaken en waarvan de impact op de bewoners en
medewerkers dusdanig ernstig is, dat plaatsing in een separate opvang
noodzakelijk is.6 Met deze locatie, die primair gericht is op begrenzing,
wordt beoogd: (a) stringent op te treden tegen onaanvaardbaar gedrag
van overlastgevende asielzoekers, (b) de veiligheid op reguliere opvanglocaties te vergroten, (c) de overlast rond de reguliere opvanglocaties te
beperken, (d) de veiligheid op de HTL te vergroten, en (e) overlast en
criminaliteit in de omgeving van de HTL te voorkomen. Om te voorkomen
dat winkeliers en bewoners van de gemeente Hoogeveen overlast
ervaren, krijgen de HTL bewoners een strakke gebiedsbeperking opgelegd
die stringent wordt gehandhaafd. Bewoners van de HTL begeven zich
alleen in het daarvoor bepaalde HTL-gebied; dat zal worden gemarkeerd
met een afscheiding. Op de naleving zal voortdurend toezicht worden
gehouden.
Verder kunnen ook asielzoekers afkomstig uit veilige landen van herkomst
van wie de aanvraag in spoor 2 wordt behandeld en die overlast hebben
veroorzaakt naar de HTL worden overgeplaatst. Een expliciete weging zal
hierbij wel zijn of de overplaatsing de efficiënte afhandeling van de
asielaanvraag en/of het terugkeerproces niet bemoeilijkt. Asielzoekers met
zware psychiatrische problematiek zullen daarentegen niet naar de HTL

5
6

Kamerstuk 35 300 VI, nr. 60.
Inclusief de separate opvanglocaties voor asielzoekers uit veilige landen wiens asielaanvraag
door de IND in spoor 2 wordt afgehandeld en Dublinclaimanten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 19 637, nr. 2572

5

worden overgeplaatst. Indien sprake is van dergelijke problematiek zal
worden ingezet op plaatsing in de psychiatrische instelling Veldzicht.
Zoals gezegd is gedragsbeïnvloeding gericht op gedragsverandering geen
hoofddoel van de overplaatsing naar de HTL. Niettemin zal hier in de
begeleiding van het COA aandacht voor blijven. Ook in de HTL zal een
dagprogramma worden ingezet, waarbij iedere bewoner een mentor en
een persoonlijk begeleidingsplan heeft. Daarnaast geldt een strakke
dagindeling met ruimte voor trainingen gericht op gedragsverbetering,
inclusief sportactiviteiten. Het COA maakt gebruikt van diverse methoden
die ook door de reclassering en DJI worden gebruikt. Hierbij is aandacht
voor bewustwording van zowel de eigen problematiek als de gevolgen
daarvan en het aanbieden en aanleren van handelingsperspectieven of
gedragsalternatieven. Er worden twee gedragstrainingen aangeboden.
7. Uitvoering moties
Door uw Kamer zijn eerder dit jaar enkele moties aangenomen, die raken
aan de aanpak van asielzoekers die overlast (inclusief criminaliteit)
veroorzaken. In eerdere Kamerbrieven ben ik ingegaan op de stand van
zaken van de uitvoering van deze moties.7 In aanvulling hierop kan ik ter
uitvoering van de motie van het lid Becker (VVD) over een verbod op
straatintimidatie melden dat inmiddels door de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) een handreiking is opgesteld over de invoering
van een dergelijk verbod.8 Deze is actief verspreid onder de gemeenten.
De motie van het lid Becker verzoekt verder om te verkennen of overlastgevende asielzoekers een reisverbod met het openbaar vervoer kunnen
krijgen. Nog los van de uitvoeringsaspecten hiervan maakt de Algemene
verordening gegevensbescherming (AVG) het delen van persoonsgegevens tussen de organisaties uit migratieketen en de organisaties van
het openbaar vervoer erg moeilijk. De landelijke ketenmarinier is en blijft
in gesprek met vertegenwoordigers van de NS en Arriva om overlast in
het openbaar vervoer aan te pakken.
Ter uitvoering van de motie van het lid Groothuizen (D66) c.s. over het in
vreemdelingendetentie aanbieden van meer onbetaalde maatschappelijk
nuttige activiteiten,9 kan ik het volgende melden. In het kader van het
wetsvoorstel Terugkeer en Vreemdelingenbewaring is ervoor gekozen om
de vreemdeling in bewaring dagbesteding aan te bieden, waar mogelijk
gericht op terugkeer. Een uitgangspunt bij het aanbieden van deze
dagbesteding is het stimuleren en activeren van de ingesloten vreemdelingen die terug moeten keren naar het land van herkomst, dan wel
worden overgedragen in het kader van het Dublinverdrag. Aanvullend
hierop kan ik u informeren dat bij de verbouwing van detentiecentrum
Rotterdam multifunctionele ruimten worden gerealiseerd. Ik onderzoek of
hier ook activiteiten voor vreemdelingen, zoals het opknappen van fietsen
voor een goed doel kunnen worden aangeboden.
In de motie van het lid Van Toorenburg (CDA) is gevraagd te bezien of en
hoe een stelselmatige daderaanpak ten aanzien van overlastgevende
asielzoekers zou kunnen worden vormgegeven.10 Hiertoe heb ik in eerste
instantie, samen met het OM, bekeken wat de mogelijkheden zijn binnen
de huidige Inrichting voor Stelselmatige Daders-maatregel
(ISD-maatregel). De ISD-maatregel is een combinatie van detentie,
behandeling en interventies die gericht is op gedragsverandering, die de
7

Kamerstuk 19 637, nr. 2510.
Kamerstuk 19 637, nr. 2483.
9
Kamerstuk 19 637, nr. 2488.
10
Kamerstuk 19 637, nr. 2481.
8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 19 637, nr. 2572

6

rechter voor maximaal twee jaar kan opleggen op vordering van het OM.
De ISD-maatregel is gericht op zogeheten draaideurcriminelen: zeer
actieve veelplegers van vooral kleine criminaliteit. Vaak gaat het om
verslaafden en mensen met psychische problemen. Het zijn vooral de
behandeling en de gedragsinterventies die kunnen helpen voorkomen dat
veroordeelden na hun vrijlating in oude, slechte gewoontes vervallen.
Mocht een asielzoeker aan de wettelijke eisen rondom het opleggen van
de ISD-maatregel voldoen, dan zal het OM het eisen van de
ISD-maatregel, alle omstandigheden in acht nemend, vanzelfsprekend
overwegen. Indien door de rechter een ISD-maatregel wordt opgelegd aan
een vreemdeling zonder verblijfsrecht in Nederland, wordt deze maatregel
ten uitvoer gelegd in PI Ter Apel.
In de praktijk voldoen overlastgevende en/of criminele asielzoekers veelal
niet aan de wettelijke basisvereisten die gelden voor het opleggen van de
ISD-maatregel. Eén van de centrale eisen is namelijk dat de verdachte in
de vijf jaren voorafgaand aan het door hem begane feit minimaal drie keer
wegens een misdrijf onherroepelijk tot een vrijheidsbenemende straf- of
maatregel is veroordeeld, tot een vrijheidsbeperkende maatregel of een
taakstraf is veroordeeld dan wel dat bij onherroepelijke strafbeschikking
een taakstraf is opgelegd. Het komt niet vaak voor dat asielzoekers, terwijl
zij nog in zicht zijn van de migratieketen, minimaal drie veroordelingen op
hun naam hebben staan.
Daarnaast is de ISD-maatregel een kostbaar en langdurig traject. In
individuele zaken waarin het opleggen van een ISD-maatregel in beginsel
mogelijk is, kan het de voorkeur verdienen dat de betreffende personen,
indien is vastgesteld dat zij niet in aanmerking komen voor asielbescherming, zo spoedig mogelijk (gedwongen) uit Nederland vertrekken.
Het OM heeft verder benadrukt dat de wettelijke criteria op dit moment
geen andere toepassing van het strafrecht op personen met- en zonder
asielachtergrond toelaten.
Omdat de ISD-maatregel beperkt is toegerust op stelselmatigeoverlastgevende en/of criminele asielzoekers, zet ik aanvullend in op een aanpak van
stelselmatige daders binnen de asielpopulatie via de «Top-X» aanpak. Een
criterium voor plaatsing op deze lijst ziet op registraties als verdachte
door de politie, terwijl er voor het opleggen van de ISD-maatregel sprake
moet zijn van daadwerkelijke veroordelingen. Omdat overlastgevende
en/of criminele asielzoekers over het algemeen relatief kort in Nederland
verblijven, is het ten behoeve van de aanpak van deze groep van grote
meerwaarde om niet op een veroordeling te wachten alvorens van start te
gaan met een individuele aanpak onder verscherpt toezicht.
Een plek op de Top-X lijst vormt niet automatisch een juridische grond om
een asielzoeker (langer) in vreemdelingendetentie te plaatsen. Overlast
kent verschillende vormen en gradaties en is daarom een lastig te
definiëren begrip, waardoor vrijheidsontneming op basis van overlastgevend gedrag juridisch gezien lastig te onderbouwen is. Tevens vormt
een plek op de Top-X lijst niet automatisch een grond om strafrechtelijke
maatregelen op te leggen. Indien een asielzoeker die voorkomt op de
Top-X lijst een strafbaar feit pleegt, kan de politie een nauwkeurig
zogeheten «sfeerproces verbaal» opmaken met bijzonderheden uit het
(vreemdelingrechtelijke) dossier. Met een sfeerproces verbaal krijgt het
OM een zo compleet mogelijk beeld van de betrokkene en kan de rechter
hier in de strafmaat rekening mee houden. De politie, het OM en andere
partijen in de strafrechtketen kunnen besluiten tot het afdoen van de zaak
middels de ZSM-werkwijze. Daarnaast kan door het OM worden besloten
tot het toepassen van snelrecht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 19 637, nr. 2572

7

In de motie van het lid Becker (VVD) van 18 april 2019 is gevraagd om in
de evaluatie van het WODC mee te nemen hoe de opvanglocatie(s) voor
asielzoekers met overlastgevend gedrag kunnen worden versoberd en
hoe de dagbesteding meer van maatschappelijk nut kan zijn.11 Zoals
aangegeven in mijn brief van 1 juli 2019 is het niet mogelijk gebleken om
dit vraagstuk in het WODC onderzoek mee te nemen.12 Om die reden
heeft het COA een separaat onderzoek gedaan naar mogelijke versobering
van- en dagbesteding op de ebtl. Het onderzoek heeft betrekking op de
situatie na 13 mei 2019. In haar onderzoek concludeert het COA, kort
verwoord, dat een verdere versobering van de voorzieningen op de
locatie niet mogelijk is, onder meer omdat een verdere versobering de
leefbaarheid en veiligheid op de locatie, ook voor medewerkers, zou
schaden.
Tot slot ga ik nog in op een vraag van het lid Becker (VVD) tijdens het
algemeen overleg van 28 november 2019 over de JBZ-Raad. Haar vraag
was of gedragspatronen kunnen worden geanalyseerd om te komen tot
een inbewaringstelling. Ik zie daarvoor helaas geen ruimte gelet op de
Europese regelgeving en rechtspraak. Inbewaringstelling moet altijd
individueel gemotiveerd worden, door concrete aanknopingspunten die
voortkomen uit het gedrag van de vreemdeling. Dat blijkt ook heel
duidelijk uit jurisprudentie van het Hof van Justitie van de EU, onder meer
in de uitspraak Mahdi van 5 juni 2014 (zaak C-146/14).
Het is dan ook niet mogelijk om louter op een algemene analyse van
gedragspatronen vast te stellen dat een vreemdeling zich aan het toezicht
gaat onttrekken. Wel bevat de regelgeving al een lijst met indicaties (dat is
artikel 5.1a van het Vreemdelingenbesluit). Bijvoorbeeld als iemand
dakloos is, of eerder heeft gelogen over zijn identiteit, dan zijn dat
indicaties dat hij zich aan het toezicht zal onttrekken. Maar dat blijven wel
aantoonbare, individuele gedragingen die moeten worden gemotiveerd.
De Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid,
A. Broekers-Knol

11
12

Kamerstuk 19 637, nr. 2484.
Kamerstuk 19 637, nr. 2510.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 19 637, nr. 2572

8