Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

35 767

Wijziging van de begrotingsstaat van het
gemeentefonds (B) voor het jaar 2021 (Derde
incidentele suppletoire begroting inzake
coronamaatregelen)

Nr. 3

VERSLAG HOUDENDE EEN LIJST VAN VRAGEN EN
ANTWOORDEN
Vastgesteld 25 mei 2021
De vaste commissie voor Binnenlandse Zaken, belast met het voorbereidend onderzoek van dit voorstel van wet, heeft de eer verslag uit te
brengen in de vorm van een lijst van vragen met de daarop gegeven
antwoorden.
De vragen zijn op 22 april 2021 voorgelegd aan de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Bij brief van 21 mei 2021 zijn ze door
de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties beantwoord.
Met de vaststelling van het verslag acht de commissie de openbare
behandeling van het wetsvoorstel voldoende voorbereid.
De fungerend voorzitter van de commissie,
Martin Bosma
De adjunct-griffier van de commissie,
Hendrickx

kst-35767-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 767, nr. 3

1

1
Hoeveel procent van de te verwachten extra kosten die gemeenten maken
wordt ongeveer gedekt via de extra middelen via deze begrotingswijziging?
Antwoord
Deze begrotingswijziging gaat niet over compensatie van gemeenten voor
extra uitgaven of gederfde inkomsten als gevolg van het coronavirus,
maar om het feit dat het coronavirus impact heeft op het sociaal en
mentaal welzijn van mensen in alle lagen van de bevolking. Dat geldt in
het bijzonder voor mensen die al kwetsbaar waren, zoals kwetsbare
jongeren en eenzame, geïsoleerde ouderen, volwassenen met psychische
problematiek, mensen met een licht verstandelijke beperking en mensen
zonder dak boven hun hoofd. En de crisis raakt ook aan het welzijn en de
leefstijl van iedereen, jong en oud, die nu langere tijd in een isolement
leeft. Eenieder die vanwege thuiswerken van dagelijkse contacten
verstoken blijft, geen uitzicht heeft op stages of werk, of juist op het werk
met een zeer hoge werkdruk te maken heeft. Het kabinet heeft daarom een
Steunpakket sociaal en mentaal welzijn en leefstijl opgesteld.
2
Hoeveel procent van de te verwachten gederfde inkomsten van
gemeenten wordt ongeveer gedekt via de extra middelen via deze
begrotingswijziging?
Antwoord
Zoals hierboven aangegeven gaat het niet om dekking van kosten of niet
gederfde inkomsten, maar gaat het om aanvullende middelen gericht op
een steunpakket voor sociaal en mentaal welzijn en leefstijl.
3
Hoeveel extra kosten maken gemeenten ongeveer vanwege de coronacrisis? Kan dit per categorie worden weergegeven in een tabel?
Antwoord
Voor de compensatie van de extra kosten en inkomstenderving als gevolg
van corona is in 2020 ruim € 1,8 mld. beschikbaar gesteld, waarvan ruim
€ 1,5 mld. ook in 2020 is uitgekeerd aan gemeenten. De overige circa
€ 0,3 mld. wordt in 2021 aan de gemeenten uitgekeerd, zie ook onderstaande tabel. Van de uitgekeerde middelen in 2020 is bijna € 1 mld. via
het gemeentefonds verstrekt.
Daarnaast is indicatief € 250 mln. gereserveerd op de Aanvullende Post
bij het Ministerie van Financiën voor compensatie inkomstenderving van
gemeenten, provincies en waterschappen voor 2020. Voor het bepalen
van de definitieve reële compensatie van de inkomstenderving over 2020
van gemeenten, provincies en waterschappen geldt de afspraak dat dit in
2021 gebeurt op basis van de vastgestelde jaarrekeningcijfers 2020.
Daarnaast is ook voor in ieder geval het eerste en tweede kwartaal van
2021 reële compensatie van de extra uitgaven en van de inkomstenderving afgesproken voor de reeds in kaart gebrachte dossiers. Hiervoor
zijn reeds indicatief middelen gereserveerd op de Aanvullende Post.
Vanzelfsprekend blijft het Rijk in gesprek met de medeoverheden of
aanvullende reële compensatie aan de orde is.
Op sommige terreinen zijn al specifieke afspraken voor 2021 gemaakt. Zo
is voor geheel 2021 volledige compensatie afgesproken voor de
meerkosten van jeugd en Wmo en voor de extra kosten van GGD-en en
veiligheidsregio’s op basis van declaratie van de daadwerkelijke uitgaven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 767, nr. 3

2

Voor het ov is afgesproken de beschikbaarheidsvergoeding te verlengen
voor heel 2021. Voor de extra kosten voortkomend uit de Tijdelijke Wet
COVID-19, onder andere op het gebied van Toezicht en Handhaving, is
besloten dat de kosten in 2021 worden vergoed. Ook zijn reeds eerder
middelen ter beschikking gesteld voor bijzondere bijstand, gemeentelijk
schuldenbeleid, crisisdienstverlening, re-integratie, additionele impuls
re-integratie, verkiezingen, jeugdpakket en de opschalingskorting.
Op 15 februari jl. heb ik u een overzicht gegeven van de compensatie van
medeoverheden als onderdeel van de antwoorden op uw vragen
aangaande de 1e Incidentele Suppletoire Begroting gemeentefonds voor
2021 (Kamerstuk II 2020/21, 35 679, nr. 3). Hieronder heb ik dit overzicht
geactualiseerd naar aanleiding van het Steunpakket sociaal en mentaal
welzijn en leefstijl van 12 februari jl. (Kamerstukken II 2020/21, 25 295,
nr. 988).
(in mln.)

2020

Voor 28 mei 2020
Lokale media tot 1 juni
Sport: regeling Tegemoetkoming Verhuurders Sportaccommodaties
Eigen bijdrage Wmo
Peuter, SMI, VE
Brief 28 mei 2020
Parkeer- en toeristenbelasting tot 1 juni
Jeugd en Wmo voorschot 144 eindafrekening 170
Noodopvang kinderen
Sw-bedrijven tot 1 juni
Lokale culturele voorzieningen tot 1 juni
Lokale media na 1 juni
Cultuur gemeenten matchingsgeld OCW
Brief 28 augustus en 31 augustus 2020
OV beschikbaarheidsvergoeding
Meerkosten GGD’s
Vergoeding Veiligheidsregio’s
Inkomstenderving tot 1 juni
Inkomstenderving na 1 juni (indicatief op Aanvullende Post)
Lokale culturele voorzieningen gemeenten na 1 juni en provincies tot 1 juni (€ 60 mln. gemeenten en
€ 8 mln. provincies)
Lokale culturele gemeentelijke infrastructuur
Buurt- en dorpshuizen
Toezicht en handhaving
Vrijwilligersorganisaties Jeugd (scouting, speeltuin)
Verkiezingen
Sw-bedrijven na 1 juni
Opschalingskorting gemeenten
SZW flankerend beleid
Bijzondere bijstand
Gemeentelijk schuldenbeleid
Re-integratie
Additionele impuls re-integratie
Crisisdienstverlening
Brief 27 oktober 2020. Economisch steun- en herstelpakket
Inkomstenderving na 1 juni (indicatief op Aanvullende Post)
Opnieuw openstelling regeling TVS
Cultuur theaterproducenten
Overige brieven
Verkiezingen stemmen per post etc.
Welbevinden van Jeugd: Jeugd aan Zet (0,47) en Jeugdpakket (58,5)
Compensatie quarantainekosten
Brief 16 december 2020
IJsbanen en zwembaden
Afvalverwerking
Brief 21 januari 2021 Economisch steun- en herstelpakket
Tijdelijke Ondersteuning Noodzakelijke kosten
Inkomstenderving 2021 (indicatief op Aanvullende Post)
Medeoverheden reserveren weggevallen huur lokale cultuur, buurt en dorpshuizen (indicatief op
Aanvullende Post)
IJsbanen en zwembaden
Sport: regeling Tegemoetkoming Verhuurders Sportaccommodaties

2021

11
90
18
8
225
170
23
90
60
24
49

350
15
20
100

Verlengd voor 2021

Verlengd voor 2021
Dekking obv nacalculatie

68
150
17
50
7
30
50
70
5
15
40
16

Artikel 2 Fvw

160
10
30
90
50
48,5

150
40

21,5
4

27
37,5

100
32

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 767, nr. 3

130
200
60
80
80

3

(in mln.)

2020

Brief 12 februari 2021 Steunpakket sociaal en mentaal welzijn en leefstijl
Activiteiten en ontmoetingen jeugd
Jongerenwerk jeugd
Mentale ondersteuning jeugd
Bestrijden eenzaamheid ouderen
Extra contactmomenten kwetsbare groepen
Overig
Peuter, SMI, VE
Waterschappen monitoren rioolwater: 5 jaar jaarlijks 15 mln.
Waterschappen meetinfrastructuur
Jeugd aan zet

2021

8
14
11,5
36,5
47
5
15
4,65
3,1

4
Hoeveel inkomsten lopen gemeenten ongeveer mis door de coronacrisis?
Kan dit per categorie inkomsten worden weergegeven in een tabel?
Antwoord
Het overzicht van de gederfde inkomsten over 2020 kan pas opgemaakt
worden als de jaarrekeningen van de gemeenten over 2020 beschikbaar
zijn. Deze gegevens zullen in de tweede helft van 2021 beschikbaar
komen. Overigens is met de gemeenten afgesproken dat de gederfde
inkomsten over 2020 gecompenseerd zullen worden.
Ten aanzien van de compensatie van de extra uitgaven en gederfde
inkomsten van gemeenten over 2020 heeft de VNG het onderzoeksbureau
AEF gevraagd om de financiële effecten van de coronacrisis voor
gemeenten in kaart te brengen. Volgens dit onderzoek geeft ca. 60% van
de gemeenten die hebben deelgenomen aan het onderzoek aan ongeveer
net zo veel compensatie te hebben ontvangen als dat er in 2020 financiële
effecten zijn ondervonden. Daarnaast geeft ongeveer 15% van de
deelnemende gemeenten aan, dat ze na compensatie middelen hebben
overgehouden.
Circa 25% van de gemeenten die aan het onderzoek hebben deelgenomen
geeft aan onvoldoende compensatie te hebben ontvangen. Echter, zoals
opgemerkt in het onderzoek zullen deze tekorten in 2021 nog deels
aangevuld worden. Zo meldt volgens het rapport de helft van de
bovengenoemde 25% onvoldoende compensatie te hebben ontvangen
voor de geleden inkomstenderving en meldt een aantal gemeenten dat zij
geen of te weinig compensatie hebben ontvangen voor effecten op
afvalverwerking en op het sociaal domein. Met gemeenten is echter
afgesproken dat op basis van de vastgestelde jaarcijfers 2020 de definitieve compensatie van de inkomstenderving zal worden vastgesteld.
Hiervoor is reeds € 250 mln. op de aanvullende post gereserveerd.
Bovendien is in 2021 nog circa 300 mln. compensatie over 2020 uitgekeerd. Dit betreft onder andere compensatie van de extra uitgaven voor
afvalverwerking in 2020.
5
Hoeveel gemeenten kunnen naar verwachting geen sluitende begroting
presenteren voor het jaar 2022?
Antwoord
Gemeenten hebben tot 15 november 2021 de tijd om hun vastgestelde
begroting voor 2022 in te sturen naar de provincie in het kader van het
financieel toezicht. De financieel toezichthouder velt op basis daarvan
voor het einde van het jaar een oordeel over de sluitendheid van de
begroting en de meerjarenraming. Over de uitkomsten daarvan word ik
eind 2021/begin 2022 door de provincies geïnformeerd. Dat betekent dat ik

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 767, nr. 3

4

dan pas zicht heb op het aantal gemeenten dat geen sluitende begroting
weet te presenteren voor 2022.
Ik herken de zorgen die gemeenten en toezichthouders hebben over de
financiële situatie van gemeenten en de zorgen die zij hebben over het
sluitend krijgen van de begroting voor komend jaar. Het kabinet heeft
meerdere malen extra middelen beschikbaar gesteld om gemeenten
financieel te ondersteunen, zowel op het terrein van de jeugdzorg als ter
compensatie van extra uitgaven of gederfde inkomsten vanwege de
coronacrisis. Verdere besluitvorming over verschillende onderwerpen die
raken aan de financiële positie van gemeenten in 2022 en latere jaren is
aan een volgend kabinet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 767, nr. 3

5