Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2220
Vragen van het lid Jasper van Dijk (SP) aan de Minister van Buitenlandse
Zaken over het weigeren van Europese Wob- aanvragen door de Europese
Commissie over het Europees Herstelfonds (ingezonden 16 februari 2022).
Antwoord van Minister Hoekstra (Buitenlandse Zaken) (ontvangen 24 maart
2022).
Vraag 1, 2, 3, 4
Wat vindt u van de conclusies van het artikel van Follow The Money waarin
gewezen wordt op het met weinig argumenten afwijzen van de vele
Wob-verzoeken betreffende de documentatie over de gesprekken in het kader
van het Herstelfonds? 1
Wat vindt u van het antwoord van de Europese Commissie op het Wobverzoek van Follow the Money waarin het verzoek wordt afgewezen omdat
het financieel, monetair of economisch belang van de Europese Unie op het
spel staat?
Kunt u ingaan op het tweede argument voor afwijzing, namelijk dat openbaarmaking de besluitvorming van de instelling zou ondermijnen?
Bent u het eens met het oordeel van postdoctoraal onderzoeker Maarten
Hillebrandt dat de Europese Commissie in haar afwijzing slordig te werk is
gegaan?
Antwoord 1, 2, 3, 4
Het is niet aan het kabinet om te treden in de vraag of de Europese Commissie verordening EG 1049/2001 (hierna: de Eurowob) correct heeft toegepast.
Als er twijfels bestaan of de Europese Commissie de verzoeken tot toegang
correct heeft afgehandeld kan een verzoeker zich richten tot de EU Ombudsman of het Gerecht (onderdeel EU Hof van Justitie). Daarnaast heeft ook het
Europees parlement (EP) een rol. Het EP controleert de Europese Commissie
en EP-leden kunnen de Europese Commissie hierover vragen stellen.

1

ah-tk-20212022-2220
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

Follow the Money, 9 februari 2022, «Brussel weigert documenten over coronamiljarden
openbaar te maken», www.ftm.nl/artikelen/recovery-files-eu-transparency-nl?share=
VcBhc3BkJ2PuaoJJcOSfkE4F8SiFs%2F0gba2M18v6m5Ly4UJ4%2FN9oi%2BxYCBwIswY%3D

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

Vraag 5
Wat zegt het volgens u over de transparantie van de herstelplannen dat de
journalisten in vijftien lidstaten (die zich aansloten bij het onderzoeksteam
van Follow the Money) op nagenoeg dezelfde barrière stuitten?
Antwoord 5
Het is niet aan het kabinet om een oordeel te vellen over hoe andere lidstaten
zijn omgegaan met inzageverzoeken op nationaal niveau. Iedere lidstaat is
zelf verantwoordelijk voor de inrichting van deze nationale procedures.
Aangenomen mag worden dat ook in de nationale procedures instellingen
zijn aangewezen zoals een ombudsman of een rechtbank waar verzoekers
zich tot kunnen richten als er twijfels bestaan over de correcte afhandeling
van een inzageverzoek.
In algemene zin geldt dat er tussen EU-lidstaten verschillen bestaan in de
manier waarop er met transparantie en informatievoorziening wordt
omgegaan. Dat zou een verklaring kunnen zijn voor de verschillen tussen
landen.
In Nederland bestaat de mogelijkheid om een verzoek in te dienen op basis
van de Wet openbaarheid van bestuur (Wob). In het artikel staat dat het
Wob-verzoek dat ingediend is in Nederland door de journalisten als redelijk
succesvol is geduid.
De Minister van Financiën heeft in de beantwoording van eerdere vragen van
uw Kamer2 aangegeven dat de eerste conceptversie van het Nederlands
Herstel- en Veerkrachtplan voor raadpleging met uw Kamer en het bredere
publiek zal worden gedeeld. Op basis van ontvangen inbreng wordt een
tweede conceptversie opgesteld die wederom gedeeld zal worden met uw
Kamer. Op deze manier hebben belanghebbenden voldoende mogelijkheden
tot het leveren van inbreng.
Bovendien heeft de Minister van Financiën de betrokken departementen
verzocht om de documenten die in het kader van het Wob-verzoek van het
door u aangehaalde onderzoeksteam openbaargemaakt worden, zo spoedig
mogelijk met uw Kamer te delen. Voorafgaand aan openbaarmaking worden
de verschillende belanghebbenden, waaronder de Europese Commissie, om
zienswijzen gevraagd. Indien de Europese Commissie gemotiveerd aangeeft
dat de uitgewisselde stukken niet openbaar kunnen worden gemaakt, dan
wordt die zienswijze in principe gevolgd.
Vraag 6
Wat zegt dit volgens u over het huidige functioneren van de Eurowob?
Antwoord 6
Allereerst benadrukt het kabinet bij de beantwoording van deze vraag dat de
(ervaringen met) nationale procedures van lidstaten geen verband houden
met (het functioneren van) de Eurowob. Het staat EU onderdanen vrij om
zowel binnen de eigen lidstaat als op EU-niveau een verzoek tot toegang tot
documenten in te dienen conform de daarvoor geldende procedures.
Nederland maakt zich binnen de EU hard voor goede toepassing van de
Eurowob. Daarnaast zet Nederland zich samen met gelijkgezinde lidstaten in
voor modernisering en het in lijn brengen van deze verordening met het
verdrag van Lissabon.3
Vraag 7
Kunt u ingaan op het idee van hoogleraar Europees Recht Leino-Sandberg
dat naast redenen voor het weigeren van documentatie ook moet worden
gekeken naar de voordelen die opgaan voor het openbaar maken, zoals een
doorslaggevend publiek belang, ook wel overriding genoemd?

2

Antwoorden op Kamervragen over EU herstelfonds, d.d. 17 februari 2022 (Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2021–2022, nr. 1758).
3
Non paper – Increasing transparency and accountability of the EU | Publication | The Netherlands at International Organisations (permanentrepresentations.nl)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

Antwoord 7
Het meewegen van het publieke openbare belang is reeds onderdeel van de
Eurowob. Dit is opgenomen in artikel 4 lid 3 van de Eurowob.4 Dit artikel
bevat een uitzonderingsgrond om openbaarmaking te weigeren wanneer het
besluitvormingsproces van een EU-instelling hierdoor ernstig zou ondermijnen. Deze uitzonderingsgrond is een relatieve uitzonderingsgrond, waarin het
hogere openbaar belang expliciet is benoemd als een factor die moet worden
meegewogen. Daarnaast worden ook de in artikel 4 lid 2 van de Eurowob
genoemde uitzonderingsgronden onderworpen aan een belangenafweging
waarbij het hogere openbaar belang als factor wordt meegewogen.5
Nederland bekijkt altijd scherp of er voldoende grond bestaat om een verzoek
tot openbaarmaking van documenten in bezit van de Raad te weigeren. Als
dat niet het geval is, maakt Nederland dat kenbaar binnen de Raad middels
een tegenstem en een verklaring. In beroepszaken voor het Gerecht heeft
Nederland zich in sommige gevallen aan de zijde van verzoeker geschaard.
Een recent voorbeeld daarvan is de beroepszaak voor het Gerecht waar
Nederland optreedt aan de zijde van De Capitani (en dus tegen de Raad),
omdat Nederland het niet eens is met het besluit van de Raad om openbaarmaking van een aantal documenten te weigeren.6
Vraag 8
Bent u het met Leino-Sandberg eens dat de Europese Commissie wel heel
makkelijk deze documenten categoriseert als «intern», waarmee deze
discussie op oppervlakkige wijze wordt beslecht?
Antwoord 8
Als er twijfels bestaan of de Europese Commissie de verzoeken tot toegang
correct heeft afgehandeld kan een verzoeker zich richten tot de EU Ombudsman of het Gerecht (onderdeel EU Hof van Justitie). Zij kunnen dan toetsten
of de uitzonderingsgronden correct zijn toegepast.
Vraag 9, 10
Bent u het ermee eens dat dit gebrek aan transparantie extra schadelijk is als
het gaat om honderden miljarden euro’s zoals in het Herstelfonds?
Wat doet dit met het vertrouwen in de Europese Unie als het opvragen van
documenten zo makkelijk en zonder documentatie wordt afgedaan door de
Europese Commissie?
Antwoord 9, 10
In algemene zin geldt dat transparantie over het besluitvormingsproces van
de instellingen bijdraagt aan het vertrouwen van de burgers in deze
instellingen. Het is daarom belangrijk dat EU-instellingen de Eurowobverordening correct toepassen, ongeacht het onderwerp waar het over gaat.
Instellingen zoals de EU Ombudsman en het Gerecht spelen een belangrijke
rol in het toetsen van de juiste toepassing van de Eurowob door de
EU-instellingen. Binnen de Raad spant Nederland zich in om de
EU-besluitvormingsprocedures inzichtelijker en toegankelijker te maken.
4

Artikel 4, lid 3 van de EG nr. 1049/2001: De toegang tot een document dat door een instelling is
opgesteld voor intern gebruik of door een instelling is ontvangen, en dat betrekking heeft op
een aangelegenheid waarover de instelling nog geen besluit heeft genomen, wordt geweigerd,
indien de openbaarmaking ervan het besluitvormingsproces van de instelling ernstig zou
ondermijnen, tenzij een hoger openbaar belang openbaarmaking gebiedt.
De toegang tot een document met standpunten voor intern gebruik in het kader van beraadslagingen en voorafgaand overleg binnen de betrokken instelling wordt ook geweigerd nadat het
besluit is genomen, indien de openbaarmaking ervan het besluitvormingsproces van de
instelling ernstig zou ondermijnen, tenzij een hoger openbaar belang openbaarmaking
gebiedt.
5
Artikel 4, lid 2 van de verordening (EG) Nr. 1049/2001: De instellingen weigeren de toegang tot
een document wanneer de openbaarmaking ervan zou leiden tot ondermijning van de
bescherming van:
• de commerciële belangen van een natuurlijke of rechtspersoon, met inbegrip van intellectuele eigendom,
• gerechtelijke procedures en juridisch advies,
• het doel van inspecties, onderzoeken en audits,
tenzij een hoger openbaar belang openbaarmaking gebiedt.
6
Kamerstuk 21 501-02, nr. 2398

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3

Bijvoorbeeld door in te blijven zetten op de herziening van de limitérichtsnoeren van de Raad, zodat de limité-markering van Raadsdocumenten
eerder wordt opgeheven.
Vraag 11
Kunt u zich in Europees verband inzetten (binnen de lopende discussies
omtrent een nieuwe Eurowob) voor een zo breed mogelijke definitie van
inhoudelijke documentatie en meer transparantie en maatwerk als het gaat
om Eurowob verzoeken?
Antwoord 11
Zoals met uw Kamer besproken bij het CD informatievoorziening van
10 februari jl. blijft het kabinet zich inzetten voor transparantere EU besluitvorming. Het non-paper van 2019 bevat de inzet van Nederland en 9 gelijkgezinde lidstaten om de Eurowob te moderniseren en in lijn te brengen met
het Verdrag van Lissabon.7

7

Non paper «Increasing transparency & accountability: The key to a better functioning of the
Union»

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

4