Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2013–2014

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

891
Vragen van het lid Nijboer (PvdA) aan de Minister van Financiën over de
financiële fragmentatie van het bankenlandschap in Europa (ingezonden
3 december 2013).
Antwoord van Minister Dijsselbloem (Financiën) (ontvangen 9 januari 2014).
Vraag 1
Bent u bekend met het artikel «You break it, you own it»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2 en 3
In hoeverre klopt het bericht dat de Duitse toezichthouder Nederlandse
banken verbiedt om «Duitse» deposito’s te gebruiken ter financiering van
«Nederlandse» leningen.
Zijn er in Europa meer toezichthouders die zich op een dergelijke wijze
opstellen en zijn hier algemene voorschriften voor? Zo ja, welke? Hoe beziet u
deze ontwikkelingen, ook in het licht van de gang naar een Europese
bankenunie?
Antwoord 2 en 3
Ik ben niet bekend met een algeheel verbod voor Nederlandse banken van de
Duitse toezichthouder om Duitse deposito’s te gebruiken voor het uitzetten
van leningen in Nederland. Binnen de afspraken van het Europese kapitaaleisenraamwerk CRD-IV (bestaande uit een verordening en een richtlijn) is een
verbod ook niet mogelijk. Wel kunnen nationale toezichthouders uit hoofde
van de kapitaaleisenverordening beperkingen stellen aan de (grensoverschrijdende) overdracht van liquiditeit binnen bankengroepen, inclusief het stellen
van beperkingen aan de overheveling van via deposito’s aangetrokken
financiering.
De gebeurtenissen tijdens de financiële crisis en de toenemende aandacht
voor de afwikkelbaarheid van banken hebben in heel Europa tot een
scherpere blik op de risico’s van grensoverschrijdende liquiditeitsverhoudin-

1

ah-tk-20132014-891
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2014

The Economist. «Global banking; you break it, you own it». 23 november 2013 http://
www.economist.com/news/leaders/21590480-america-should-give-global-banking-rulesandeuropes-dilatory-regulatorsone-last-chance-you-break

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

1

gen binnen bankengroepen geleid. Hierdoor zijn in Europa binnen de kaders
van CRD-IV door diverse toezichthouders nieuwe of aanvullende eisen gesteld
aan dochters en bijkantoren van grensoverschrijdende banken. Dit heeft in
verschillende gevallen geleid tot beperkingen aan de overdracht van
liquiditeit tussen groepsentiteiten in verschillende landen. Ook Nederlandse
banken met dochters en/of bijkantoren in andere EU-lidstaten hebben hier
mee te maken.
Vraag 4
Bent u er voorstander van dat banken hun kredieten (activa) in het ene land
tot op zekere hoogte met deposito’s (passiva) uit andere landen kunnen
financieren? Zo ja, wat wilt u doen om dit te bevorderen en om beperkingen
van het vrije verkeer van kapitaal, zoals opgelegd door de Duitse toezichthouder, zoveel mogelijk tegen te gaan?
Antwoord 4
Ik onderschrijf het belang van het waarborgen van een gepast evenwicht
tussen de vrije overdracht van liquiditeit tussen groepsentiteiten uit verschillende (EU-)landen en het adequaat kunnen adresseren van de risico’s die met
deze overdrachten gepaard kunnen gaan. Dit is ook één van de doelstellingen
van de bankenunie. Mij is overigens niet bekend dat de Duitse toezichthouder
eisen zou stellen die niet in lijn zijn met de afspraken uit CRD IV.
Vraag 5
Kunt u een overzicht geven van de verhoudingen tussen binnenlandse
kredieten en leningen (de loan-to-depositratio) in Duitsland, België, Frankrijk,
Spanje, Italië, Nederland en de Eurozone als geheel en de rentes die banken
in die landen rekenen aan niet-financiële bedrijven op leningen tot 1 miljoen
euro?
Antwoord 5
De onderstaande tabel geeft een overzicht van de loan-to-deposit ratio’s en
gemiddelde rentes op leningen aan niet-financiële bedrijven in Duitsland,
België, Frankrijk, Spanje, Italië, Nederland en de eurozone.2

Tabel 1
Land

Loan-to-deposit ratio
(eind 2012)1

Rente op nieuwe leningen (< EUR 1 mln)
aan niet-financiële bedrijven (oktober
2013)2

Italië
Frankrijk
Nederland
Spanje
België
Duitsland
Eurozone (gem.)

135,2
126,5
183,0
166,3
81,2
101,4
140,4

4,49
2,88
3,61
5,08
2,22
2,99
3,83

1
2

DNB, Overzicht Financiële Stabiliteit voorjaar 2013, cijferreeksen, grafiek 13.
ECB, Statistical Data Warehouse.

Bron: DNB en ECB

Vraag 6
Kunnen de beperkingen om buitenlandse deposito’s te gebruiken voor
kredietverlening in Nederland een negatief effect hebben op de rentes die
Nederlandse banken aan Nederlandse bedrijven en consumenten vragen,
temeer daar Nederland te maken heeft met een funding gap? Kunt u een
inschatting geven van dit mogelijke negatieve effect?

2

Het betreft hier de rente op nieuwe leningen, kleiner dan 1 miljoen euro, aan niet-financiële
bedrijven in oktober 2013, van alle looptijden. Niet meegenomen in de definitie zijn creditcardschulden, roodstand op deposito’s en doorlopend krediet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

2

Antwoord 6
Een negatief effect van dergelijke beperkingen, op de hoogte van de rente op
nieuwe leningen aan niet-financiële bedrijven in Nederland kan niet worden
uitgesloten. Het is niet goed mogelijk om een inschatting te maken van de
omvang hiervan. Wel is het aannemelijk dat de hoogte van deze rente, die
overigens onder het eurozone gemiddelde ligt, in sterke mate samenhangt
met het huidige economische klimaat in Nederland en daarmee samenhangend het toegenomen kredietrisico, en de sterke afhankelijkheid van
Nederlandse banken van marktfinanciering. Dit laatste leidt tot hogere
herfinancieringkosten en -risico’s voor leningen met een lange looptijd,
waaronder leningen aan het midden- en kleinbedrijf.
Vraag 7
Kan de eis van toezichthouders om deposito’s in het eigen land te houden
ook leiden tot overkreditering in dat land? Zijn hier in Europa voorbeelden
van?
Antwoord 7
Of een dergelijke eis tot meer (en/of goedkopere) kredietverlening leidt is
eveneens zeer moeilijk in te schatten. Dit zou afhankelijk zijn van verschillende factoren, waaronder de economische situatie en daarmee samenhangend het kredietrisico in een land. Op dit moment is als gevolg van de
conjuncturele ontwikkeling in vrijwel de gehele eurozone een terugloop van
de (groei van de) kredietverlening zichtbaar. Bovendien zijn er in de eurozone,
op België na, geen landen waar de hoogte van de deposito’s boven die van
de uitstaande leningen uitkomt. In al deze landen is voor het verlenen van
krediet dus ook marktfinanciering nodig.
Vraag 8
Zal de Nederlandse regering zich ervoor inzetten om de financiële fragmentatie van het Europese bankenlandschap, waarbij deposito’s in het ene land van
de nationale toezichthouder niet langer mogen worden ingezet voor
kredietverlening in een ander land, tegen te gaan? Bent u bereid om dit
probleem bij uw Europese collega’s aan te kaarten? Welke stappen wilt u in
dit kader nemen?
Antwoord 8
Voor het functioneren van de monetaire unie is het essentieel dat het vrij
verkeer van kapitaal wordt gewaarborgd. Het is zaak dat financiële fragmentatie, zoals deze in verschillende verschijningsvormen sinds de eurocrisis
zichtbaar is geworden, ook wordt teruggedrongen. Nieuwe verplichtingen die
voortvloeien uit het Europese kapitaaleisenraamwerk CRDIV ten aanzien van
Colleges of Supervisors dragen bij aan tegengaan van financiële fragmentatie, omdat de betreffende nationale toezichthouders hierbinnen het toezicht
op grensoverschrijdende banken in de EU moeten coördineren. Ook
liquiditeitsvraagstukken kunnen hierbij aan bod komen.
Daarnaast wordt op dit moment gewerkt aan de oprichting van een bankenunie, wat ook zal bijdragen aan het tegengaan van financiële fragmentatie.
Met de komst van het Europese toezichtmechanisme, dat in november 2014
gepland staat in werking te treden, is het aannemelijk dat de beslissing ten
aanzien van het opleggen van liquiditeitseisen op geconsolideerd en
individueel niveau verder geharmoniseerd zal worden binnen de eurozone. In
den brede is de verwachting dat de ECB, in haar nieuwe rol als toezichthouder op grote en grensoverschrijdende Europese banken, meer nadruk zal
willen leggen op uniformiteit bij het toepassen van het kapitaaleisenraamwerk. Deze ontwikkeling ondersteun ik van harte. Ook wordt dit jaar een
Asset Quality Review uitgevoerd die onder meer moet resulteren in een
verbetering van het algemene financieringsklimaat in Europa, waarvan ook
Nederlandse banken zullen kunnen profiteren door goedkopere marktfinanciering en lagere herfinancieringsrisico’s.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

3