Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

29 689

Herziening Zorgstelsel

Nr. 960

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR MEDISCHE ZORG
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 11 februari 2019
Op 22 januari jl. heeft het lid Hijink (SP) mij om een reactie gevraagd op
het bericht «»Nijmeegse huisarts Hanneke: zorg te duur voor minima,
levensgevaarlijk»» (Handelingen II 2018/19, nr. 43, item 24). De huisarts uit
het artikel is werkzaam in een wijk waar veel mensen met een minimuminkomen wonen. Volgens haar krijgen deze mensen steeds vaker niet de
zorg die ze nodig hebben, omdat ze ervoor moeten betalen en dat niet
kunnen. Volgens het artikel liggen er drie oorzaken aan de geschetste
problematiek ten grondslag: 1) het eigen risico, 2) mensen met een
minimuminkomen sluiten geen aanvullende verzekering af en 3) vervoerskosten. Graag ga ik op deze punten in.
Het eigen risico
Het verplicht eigen risico is nodig voor het op macroniveau betaalbaar
houden van de zorg. Ook maakt het mensen bewust van de kosten van
zorg. Het is ongewenst als mensen vanwege het eigen risico noodzakelijke
zorg mijden. Daarom zijn er zowel op landelijk als gemeentelijk niveau
verschillende maatregelen genomen.
Zo worden mensen met een laag inkomen via de zorgtoeslag grotendeels
gecompenseerd voor het eigen risico. Ook zijn specifieke zorgvormen,
waaronder huisartsenzorg, zorg voor 18-minners en ketenzorg bij
bijvoorbeeld diabetes, uitgezonderd van het eigen risico. Verder komen er
specifieke zorgvormen in aanmerking voor een fiscale aftrek (de specifieke
zorgkosten) en bieden zorgverzekeraars de mogelijkheid om het eigen
risico gespreid te betalen. Daarnaast bieden gemeenten meerkostenregelingen en/of bijzondere bijstand aan mensen met hoge zorgkosten
aan en/of hebben gemeentelijke collectiviteiten met regelingen voor het
eigen risico. Verzekerden met een laag inkomen hebben dan bijvoorbeeld
de mogelijkheid om het eigen risico via de aanvullende verzekering te
herverzekeren. Verzekerden die hiervoor kiezen worden gedurende het
jaar niet met het eigen risico geconfronteerd.
Verzekerden uit Nijmegen met een laag inkomen hebben de keuze uit
verschillende gemeentepolissen. Hierbij kunnen zij ook kiezen voor een

kst-29689-960
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 689, nr. 960

1

uitgebreide aanvullende verzekering die niet alleen dekking biedt voor
bijvoorbeeld fysiotherapie, tandheelkundige hulp en hulpmiddelen, maar
waarin ook het eigen risico is meeverzekerd. De gemeente verstrekt voor
deze verzekering een maandelijkse bijdrage en er geldt geen medische
selectie.
Beperken stapeling zorgkosten
Het kabinet hecht groot belang aan betaalbare zorg voor iedereen.
Daarom heeft het kabinet, bovenop bovengenoemde reeds bestaande
instrumenten – een breed pakket aan maatregelen genomen om de
stapeling van zorgkosten te beperken in de Zvw, Wlz en de Wmo. Eén van
die maatregelen betreft het bevriezen van het eigen risico. Zonder
aanvullend beleid zou het eigen risico komende jaren namelijk nog flink
zijn gestegen. Voor een toelichting op deze maatregelen verwijs ik nu naar
mijn brief van 17 november 2017 aan de Tweede Kamer (Kamerstukken
34 104 en 29 538, nr. 199).
Informatievoorziening over compensatiemaatregelen
Het hebben van compensatiemaatregelen is een eerste stap, maar
vervolgens moeten mensen hier ook van op de hoogte zijn. Dit heeft mijn
voortdurende aandacht. In augustus jl. heb ik de resultaten van het
Nivel-onderzoek naar het kennisniveau van verzekerden over de eigen
betalingen in de Zorgverzekeringswet (Zvw), waaronder kennis over de
compensatiemaatregelen, naar uw Kamer gestuurd (Kamerstukken 29 689
en 29 538, nr. 935). Daaruit bleek dat het kennisniveau van verzekerden
goed is en over de jaren ook stijgt. Vooral de zorgtoeslag is ruim bekend,
in het bijzonder bij lagere inkomens. Er was echter ook nog ruimte voor
verbetering in de bekendheid. Ik heb toen een nieuwe informatiecampagne (via social media) aangekondigd, waarbij ik me voornamelijk richt
op mensen met een laag inkomen en/of laag opleidingsniveau.
Deze campagne vindt momenteel plaats.
Er is mogelijk een groep verzekerden die zich niet vanzelf bij de gemeente
meldt, omdat zij niet goed op de hoogte zijn van de compensatiemaatregelen die gemeenten kunnen bieden. Het gaat hierbij vooral om
huishoudens met (een bredere) financiële problematiek. Gemeenten
hebben tal van initiatieven ontwikkeld om deze groep te bereiken. Zo
komen gemeenten bijvoorbeeld via de budgetsupermarkt, de apotheker,
het zwembad en de bibliotheek in aanraking met potentiële cliënten
(Kamerstukken 29 689 en 29 538, nr. 846). Ik roep gemeenten op om dit
soort goede initiatieven voort te zetten.
De aanvullende verzekering
Mensen hebben de vrijheid om al dan niet een aanvullende verzekering te
kiezen. In Nederland heeft circa 84 procent van alle verzekerden hiervoor
gekozen.1
In het artikel schetst de huisarts dat vrijwel geen van haar patiënten een
aanvullende verzekering heeft en hierdoor afziet van fysiotherapie.2
Mensen met een laag inkomen hebben echter vaak de mogelijkheid om te
kiezen voor een gemeentepolis die bestaat uit een basisverzekering en
1
2

Vektis. 2018. Verzekerden in beeld 2018. Inzicht in het overstapseizoen.
De eerste 20 behandelingen fysiotherapie zijn voor verzekerden van 18 jaar of ouder wel in het
basispakket Zvw opgenomen bij: claudicatio intermittens (etalagebenen), artrose aan heup- of
kniegewricht en (ernstige) COPD. Het aantal behandelingen is wel gemaximeerd; er worden
niet meer behandelingen vergoed dan waarvoor effectiviteit aantoonbaar is volgens advies
Zorginstituut).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 689, nr. 960

2

aanvullende verzekering, waarbij de gemeente een premiebijdrage
verstrekt. In 2018 hebben ruim 715.000 mensen met een laag inkomen
voor een gemeentepolis gekozen.3 Ook de gemeente Nijmegen verstrekt
een dergelijke gemeentepolis.
Verder kunnen mensen die geen aanvullende verzekering hebben
afgesloten, maar in verband met hun ziekte wel fysiotherapie nodig
hebben, deze kosten onder bepaalde voorwaarden aftrekken van hun
belastingen. Dit heet «de specifieke zorgkosten».
Vervoerskosten
De huisarts geeft aan dat verzekerden ook te maken kunnen krijgen met
hoge vervoerskosten. Graag wijs ik u op de vergoedings- en compensatiemogelijkheden van vervoerskosten. De basisverzekering vergoedt onder
specifieke voorwaarden4 ziekenvervoer per auto of openbaar vervoer.
Hiervoor geldt voor 2019 een jaarlijkse eigen bijdrage van 103 euro.
Mensen die vanwege hun ziekte/aandoening hoge vervoerskosten
hebben, maar deze kosten niet vergoed krijgen vanuit de basisverzekering, kunnen deze kosten onder bepaalde voorwaarden aftrekken van
hun belastingen.
Tot slot
In het artikel wordt het inkomensafhankelijk maken van de zorg als
oplossing aangedragen. Hier merk ik graag over op dat de Zvw voor een
belangrijk deel inkomensafhankelijk is. Zo betalen mensen met een hoog
inkomen een hogere inkomensafhankelijke bijdrage dan lage inkomens en
biedt de zorgtoeslag inkomensafhankelijke compensatie voor de lage(re)
inkomens. Ook zijn er verschillende compensatiemaatregelen (zoals
hiervoor besproken) die zich specifiek op de lage inkomens richten. Lage
inkomens met gemiddelde zorgkosten betalen voor de Zvw in 2019
gemiddeld 120 euro minder dan dat zij in 2005 (ten tijde van het ziekenfonds) deden. Met de huidige vormgeving en hoogte van het eigen risico
wordt een verantwoord evenwicht bereikt tussen de eigen financiële
verantwoordelijkheid die van de verzekerde kan worden gevraagd en het
deel van de zorgkosten dat collectief gefinancierd kan worden.
Ik hoop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd,
De Minister voor Medische Zorg,
B.J. Bruins

3
4

NZa. 2018. Monitor zorgverzekeringen 2018; Kamerstuk 29 689, nr. 939.
Dit is het geval indien iemand nierdialyses in een instelling moet ondergaan, oncologische
behandelingen met chemotherapie, radiotherapie of immunotherapie nodig heeft, zich alleen
per rolstoel kan verplaatsen, slecht ziet en zich hierdoor alleen met begeleiding kan
verplaatsen, gebruik maakt van vervoer van en naar consulten, onderzoek en controles die
nodig zijn voor de oncologische behandelingen, nierdialyses en vergelijkbare situaties die
onder de hardheidsclausule vallen. Vaak is wel eerst toestemming van de zorgverzekeraar
nodig.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 689, nr. 960

3