Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

32 043

Toekomst pensioenstelsel

Nr. 166

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 29 mei 2013
Met deze brief informeer ik u over de werkzaamheden ter verbetering van
de pensioencommunicatie. Hiermee kom ik tegemoet aan het verzoek van
de vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid om de
actuele stand van zaken te geven.
In de brief van 26 juni 2012 is uiteengezet waarom het belangrijk is om de
pensioencommunicatie tegen het licht te houden.1 Het pensioenbewustzijn van deelnemers is laag. Dit komt onder andere doordat de
huidige communicatie niet altijd het gewenste effect blijkt te hebben.
Belangrijke verplichte informatie-uitingen zijn bijvoorbeeld voor een
aanzienlijk deel van de deelnemers onvoldoende begrijpelijk. Daarnaast
heeft de pensioensector te maken met een gedaald vertrouwen onder de
deelnemers. Dit is zorgwekkend, maar biedt tegelijkertijd kansen. De
deelnemer staat meer dan ooit open voor informatie over zijn pensioen.
Zeker nu de transitie naar een meer schokbestendig en transparant
pensioencontract mogelijk wordt gemaakt, is het noodzakelijk om
duidelijk en eerlijk te communiceren naar deelnemers.
Optimalisatie pensioencommunicatie
Het doel van pensioencommunicatie is wat mij betreft helder: pensioendeelnemers die weten hoeveel pensioen zij kunnen verwachten, die
kunnen nagaan of dat voldoende is en zich bewust zijn van de risico’s en
de kosten van de pensioenvoorziening. Daarnaast moet de communicatie
deelnemers laten inzien welke actie zij zouden kunnen ondernemen om
het pensioen aan te vullen. Het streven is om uiteindelijk te komen tot een
persoonlijk interactief totaaloverzicht voor alle deelnemers. Een dergelijk
overzicht, een «pensioendashboard», zou in één oogopslag inzicht
moeten geven in het te verwachten pensioeninkomen. Ook zou het de

1

kst-32043-166
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Kamerstuk 33 110/32 043, nr. 2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 043, nr. 166

1

financiële gevolgen bij bepalende keuzes of veranderingen in de persoonlijke leefsituatie moeten laten zien.
Stand van zaken
In juni 2012 heeft u met de eerdergenoemde brief het rapport «Pensioen
in duidelijke taal» aangeboden gekregen. Het rapport bevat 30 aanbevelingen ter verbetering van de communicatie over pensioenen. Samen met
de Autoriteit Financiële Markten (AFM), de Nederlandsche Bank (DNB), de
Pensioenfederatie, het Verbond van Verzekeraars, het ministerie van
Financiën, de Sociale Verzekeringsbank, sociale partners en
communicatie-experts richt het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) zich in de werkgroep pensioencommunicatie op de
uitwerking van deze aanbevelingen. De uitwerking van de aanbevelingen
gebeurt langs de lijnen van onderzoek, advies en, indien noodzakelijk,
wetgeving.
Onderzoek
Voor de uitwerking van een beperkt aantal aanbevelingen uit het rapport
is nader onderzoek vereist. Dit geldt voor de aanbevelingen over risico’s
en koopkracht, indiensttreding, inzicht in de kwaliteit van pensioenregelingen en een pensioendashboard. Het onderzoek is op dit moment
gaande. Hieronder worden onderzoeken achtereenvolgens beschreven.
Het ministerie van SZW zal de uitkomsten van de onderzoeken gebruiken
bij de besluitvorming over nieuwe wetgeving.
Risico’s en koopkracht
Ferro Explore heeft in opdracht van SZW een eerste, verkennend
kwalitatief onderzoek onder deelnemers en pensioengerechtigden
uitgevoerd. Doel van het onderzoek was het verkrijgen van inzicht in
randvoorwaarden om op een effectieve wijze te communiceren over de
koopkracht en de risico’s van het pensioeninkomen. Dit inzicht is nodig
om de doelgroep in staat te kunnen stellen om een realistische inschatting
te maken van het te verwachten pensioen. Het rapport bevat aanbevelingen over visualisaties, gelaagdheid van informatie (welke informatie
het beste in welke laag opgenomen kan worden), woordgebruik en
handelingsperspectief. Omdat het onderzoek verkennend van aard is, wil
ik de uitkomsten nader kwalitatief en kwantitatief laten onderzoeken. Het
streven is om het resultaat van deze onderzoeken in het najaar op te
leveren. Ik zal u hierover te zijner tijd nader informeren.
Tevens is uit de werkgroep pensioencommunicatie een subwerkgroep
ingesteld om een uniforme rekenmethodiek voor pensioenbedragen in de
communicatie te ontwikkelen. De subwerkgroep staat onder voorzitterschap van DNB. Naast het ministerie van SZW participeren de AFM, het
Centraal Planbureau, de Algemene Werkgeversvereniging Nederland, de
Federatie Nederlandse Vakbeweging, de Pensioenfederatie, het Verbond
van Verzekeraars en een pensioenuitvoeringsorganisatie. Het doel van de
uniforme rekenmethodiek is om:
– koopkracht en risico’s te vertalen naar individuele aanspraken.
Deelnemers hebben behoefte aan persoonlijk relevante informatie;
– inzicht te geven in risico’s van het te bereiken pensioen door een
«goed weer» en een «slecht weer» scenario te laten zien;
– toepasbaar te zijn op alle typen pensioenuitvoerders en op alle typen
pensioencontracten, inclusief de AOW. Deelnemers wensen ook inzicht
te krijgen in hun totale pensioenaanspraken.
De resultaten van de subwerkgroep worden neergelegd in een rapport dat
in juni 2013 gereed zal zijn. Ik zal u hierover te zijner tijd informeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 043, nr. 166

2

Indiensttreding, inzicht in de kwaliteit van pensioenregeling en
pensioendashboard
In de periode mei – augustus 2013 laat ik een onderzoek uitvoeren om
inzicht te krijgen in de belangrijkste uitgangspunten voor pensioeninformatie bij indiensttreding. Ook dient duidelijk te worden in hoeverre
deelnemers behoefte hebben aan inzicht in de kwaliteit van de pensioenregeling. Voorts zal in die periode onderzoek plaatsvinden naar de
behoeften die deelnemers hebben ten aanzien van de komst en inrichting
van een pensioendashboard. In aanvulling daarop staat er later dit jaar
een kwantitatief onderzoek ten behoeve van een pensioendashboard
gepland. Doel van dit onderzoek is het verkrijgen van inzicht in de
belangrijkste functionaliteiten en tools die het pensioendashboard
volgens de deelnemer zou moeten hebben. Daarnaast heb ik de Stichting
Pensioenregister gevraagd naar haar mening over het pensioendashboard. Ik vind het namelijk belangrijk om waar mogelijk gebruik te maken
van bestaande instrumenten. In september 2013 spreken we de Stichting
Pensioenregister over het optimaliseren van de website
mijnpensioenoverzicht.nl en een eventuele verbinding met het
pensioendashboard.
Advies
Ik heb de Stichting van de Arbeid (StvdA) om een advies gevraagd over
de rol van de werkgever bij de communicatie over pensioenen. Dit advies
heb ik ter informatie bijgevoegd. De StvdA is het eens met mijn stelling
dat een meer prominente rol van de werkgever niet alleen in het belang is
van het pensioenbewustzijn van werknemers, maar ook voor de
werkgever zelf. Niet alleen is de werkgever in het kader van arbeidsvoorwaardenbeleid het eerste aanspreekpunt voor werknemers, ook is de
werkgever wettelijk verplicht om werknemers informatie te verstrekken.
Dit betreft informatie over de inhoud van de pensioenregeling en over
belangrijke wijzigingen. Uit meerdere onderzoeken komt echter naar
voren dat het kennisniveau van werkgevers in veel gevallen tekort schiet.
Een goede samenwerking tussen pensioenuitvoerders en werkgevers kan
deze situatie verbeteren. De StvdA zal voor 1 augustus 2013 aanbevelingen doen over hoe dit kan worden vormgegeven.
Wetgeving
De aanbevelingen uit het rapport «Pensioen in duidelijke taal» en de
onderzoeken zijn uitgangspunt bij de vernieuwing van de communicatieen informatiebepalingen in de pensioenwetgeving. Daarbij zal tevens
aandacht besteed worden aan de moties van Koşer Kaya2 over de plicht
tot het melden van dreigende pensioenkorting en van Van Weyenberg3
over onderzoek naar aansluiting bij de normen uit de Wet op het
financieel toezicht (Wft) voor wettelijk verplichte informatie-elementen.
Een belangrijk uitgangspunt bij de vernieuwing van de wetgeving op het
terrein van pensioencommunicatie is dat het perspectief van de
deelnemer centraal zal staan. Dat betekent dat er in de wetgeving meer
ruimte zal zijn voor maatwerk door pensioenuitvoerders (vormvrij waar
mogelijk, standaardisatie waar nodig), gelaagdheid in informatie, meer
digitalisering en uniforme communicatie over koopkracht en risico’s.

2
3

Kamerstuk 32 043, nr. 6.
Kamerstuk 32 043, nr. 159.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 043, nr. 166

3

Na de zomer zal een start worden gemaakt met de benodigde aanpassing
van de wet- en regelgeving. Ik streef ernaar om rond de jaarwisseling een
wetswijziging bij uw Kamer in te dienen.
Slot
De herijking van pensioencommunicatie is een complex proces. De
relevante stakeholders fungeren hierbij als belangrijk klankbord. Goede
pensioencommunicatie is in alle gevallen van belang; zowel bij generiekeals persoonsgebonden informatie, in de transitie naar een nieuw contract,
maar ook bij individuele waardeoverdracht. Het is belangrijk dat pensioendeelnemers inzicht krijgen in de hoogte en toereikendheid van het eigen
pensioen, zodat zij weten of het nodig is om eventueel aanvullende
maatregelen te nemen. Zeker in een veranderende (pensioen)wereld, is
goede communicatie essentieel. Pensioencommunicatie speelt een
belangrijke rol bij het hebben van vertrouwen in de pensioensector.
De staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
J. Klijnsma

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 32 043, nr. 166

4