Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

31 532

Voedingsbeleid

Nr. 217

BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN
VOEDSELKWALITEIT EN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 7 september 2018
Hierbij ontvangt u, mede namens de Minister van Economische Zaken en
Klimaat (EZK), onze reactie op het advies «Duurzaam en gezond, samen
naar een houdbaar voedselsysteem» van de Raad voor de Leefomgeving
en Infrastructuur (Rli). Dit advies van 3 april 2018 heeft als centrale vraag:
«Welk (aanvullend) beleid is nodig om de transitie naar een duurzaam en
gezond voedselsysteem (productie en consumptie) te versnellen?» Deze
reactie vormt tevens het antwoord op de vraag van 4 april 2018 van het lid
Ouwehand waarin zij aan de Minister van EZK en de Minister van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) vroeg wat, in relatie tot het
Rli-advies, de inzet van de ministers voor het Klimaatakkoord zou zijn
(Handelingen II 2017/18, nr. 69, item 6).
Samenvatting van het advies
Een versnelling van de transitie naar een duurzamer en gezonder
voedselsysteem is volgens de raad urgenter geworden door de afspraken
die zijn gemaakt in het klimaatakkoord van Parijs over de beperking van
de uitstoot van broeikasgassen. De productie en consumptie van dierlijke
producten, zoals vlees, zuivel en eieren, dragen in belangrijke mate bij aan
de broeikasgasuitstoot, stelt de Rli. In 2050 zou volgens de raad de
productieruimte voor de veehouderij kleiner moeten zijn en zou ons menu
minder dierlijke producten moeten bevatten. Deze transitie is een opgave
voor de producenten en de ketenpartijen tot en met de consumenten. De
Rli adviseert om in het toekomstige landbouw- en voedselbeleid te
anticiperen op deze ontwikkelingen. Zo kunnen de negatieve gevolgen
van de noodzakelijke omschakeling worden verkleind en de kansen – die
er volgens de raad óók zijn – benut. Met een voedselbeleid gericht op een
duurzaam en gezond voedselsysteem worden in de visie van de raad de
klimaat- en milieuproblemen in de veehouderij gemakkelijker opgelost en
worden tegelijkertijd de leefomgeving en de bevolking gezonder.

kst-31532-217
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 532, nr. 217

1

Voor Nederland brengt het akkoord van Parijs een kolossale klimaatopgave met zich mee: de uitstoot van broeikasgassen zal in 2050 95%
lager moeten zijn dan in 1990. Voortschrijdende, nieuwe technologie kan
de uitstoot vanuit de landbouw wellicht deels opvangen maar hoeveel dat
is blijft, volgens de raad, te onzeker. Het is belangrijk, volgens de Rli, om
nu al te anticiperen op de noodzakelijke veranderingen en de veehouderij
een helder perspectief te bieden. De economische schade voor individuele
boeren zal dan kleiner zijn en de maatschappelijke kosten zullen lager
uitvallen.
De Rli geeft daarom de volgende vier aanbevelingen aan de rijksoverheid:
1. Geef vanwege de nationale klimaatopgave zo spoedig mogelijk
duidelijkheid over de ruimte voor productie in de veehouderij in 2030
en 2050, en vertaal dit in emissierechten.
2. Ga als rijksoverheid in gesprek met provincies waarin zich veedichte
gebieden bevinden, om te bezien wat er aanvullend nodig is voor de
aanpak van de overblijvende problemen op het gebied van milieu,
biodiversiteit en volksgezondheid.
3. Stel als doel dat het aandeel dierlijke eiwitten in het eetpatroon in
2030 is gedaald naar 40% van de totale eiwitconsumptie.
4. Werk samen met de ketenpartijen aan de ondersteuning van een
duurzamere en gezonde productie en consumptie en de ontwikkeling
van de markt voor plantaardige eiwitproducten.
Beleidscontext
We hebben u dit voorjaar samen geïnformeerd over onze accenten in het
voedselbeleid voor de komende jaren1. Daarbij gaat het onder andere om
het stimuleren van duurzame en gezonde voedselconsumptie, het
stimuleren van het zorgvuldig gebruik van hulpbronnen en om het
minimaliseren van de impact op mens, dier, natuur en milieu.
In de LNV-visie «Landbouw, natuur en voedsel: Waardevol en verbonden»
staan kringlooplandbouw en een duurzame en gezonde voedselconsumptie centraal.
Ook streeft de visie ernaar dat sociaaleconomische positie in de keten van
ondernemers in de land- en tuinbouw verbetert en de waardering voor
voedsel en de productie ervan wordt versterkt en verspilling wordt
beperkt.
Daarnaast zal een aantal maatregelen ter stimulering van de gezondere
(en duurzame) consumptiepatronen in het Nationaal Preventieakkoord
worden uitgewerkt en opgenomen. De gesprekken over dit Akkoord lopen
op dit moment. Het Akkoord wordt naar verwachting dit najaar
gepresenteerd.
Reactie op het advies
Het Rli-advies levert een waardevolle bijdrage aan de discussie over de
toekomst van ons voedselsysteem. Wij delen de analyse van de raad dat
de transitie naar een duurzamer en gezonder voedselsysteem urgenter is
geworden door de afspraken die zijn gemaakt in het Klimaatakkoord van
Parijs. Eén van de grootste opgaven voor het voedselsysteem is dat we
zoveel en zo snel mogelijk de emissie van broeikasgassen verminderen en
ons aanpassen aan de veranderende klimaatomstandigheden die nu al
zichtbaar zijn. Vandaar dat in het regeerakkoord hier ook met reductiedoelen en ondersteunende maatregelen op wordt ingezet. In 2030 moet
3,5 Mton CO2-equivalenten klimaatwinst zijn behaald door slimmere
landbouw en landgebruik.

1

Kamerstuk 31 532, nr. 193

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 532, nr. 217

2

De Rli richt zijn advies specifiek op de emissiereductie die nodig is voor de
klimaatopgave voor 2050 en de jaren op weg daar naar toe. Hij geeft
hierbij aan dat door inzet op deze ambitie ook andere doelen worden
gediend, zoals milieu, biodiversiteit en de volksgezondheid. In de visie
«Landbouw, natuur en voedsel: Waardevol en verbonden» wordt een
integrale blik op het landbouw-, voedsel- en natuurdomein neergezet, met
ook een afgewogen perspectief richting 2030. Belangrijk bij de uitwerking
van ons beleid vinden ook wij voorspelbaarheid van de overheidsinzet.
Wij zijn het eens met de raad over de randvoorwaarden waaraan een
duurzaam en gezond voedselsysteem moet voldoen: een landbouw- en
voedselsysteem met toekomst heeft een financieel-economisch gezond
verdienmodel. Én een duurzame en gezonde maaltijd moet betaalbaar zijn
voor iedereen.
Reactie op de aanbevelingen
1 Klimaatopgave, productieruimte en emissierechten
De aanbeveling om duidelijkheid te geven over de ruimte voor productie
in de veehouderij en deze te vertalen in emissierechten, is ingebracht in
het totstandkomingsproces van het Klimaatakkoord waar wordt gesproken over de sectorale uitwerking van de nationale CO2-reductieopgave
voor 2030. U bent op 10 juli jl. geïnformeerd over het Voorstel voor
hoofdlijnen van het Klimaatakkoord (Kamerstuk 32 813, nr. 193) en
ontvangt binnenkort de kabinetsappreciatie.
Voor de uitwerking van de LNV-visie worden met partijen in de verschillende dierlijke ketens gesprekken gevoerd over het realiseren van de
langetermijn-verduurzamingsopgaven en gewenste systeemveranderingen, voortbouwend op wat er al gebeurt. De inzet van het kabinet
hierbij is om afspraken te maken over afrekenbare (tussen)doelen, rol- en
verantwoordelijkheidsverdeling, monitoring en ketenregie om gezamenlijk
het verduurzamingsproces van de veehouderij te versnellen.
Daarbij is de uitdaging te voorkomen dat de noodzakelijke beweging naar
verduurzaming stokt doordat de discussie zich eenzijdig toespitst op
mogelijke krimp van de veestapel. Vanuit de doelen voor een meer
houdbaar en duurzaam voedselsysteem kan het resultaat een kleinere
veestapel zijn. Dit is geen doel op zich, maar een mogelijk gevolg van het
integrale verduurzamingsbeleid voor de veehouderij.
2 Aanvullend beleid in veedichte gebieden
De Rli adviseert om in gesprek te gaan met provincies waarin zich
veedichte gebieden bevinden om te zien wat er aan aanvullend beleid
nodig is op het gebied van milieu, biodiversiteit en volksgezondheid.
We delen deze aanbeveling aangezien de provincies op deze duurzaamheidsthema’s mede vanuit het milieu en ruimtelijke ordeningsinstrumentarium een belangrijke rol kunnen vervullen.
In het Interbestuurlijk Programma (IBP) onderdeel Vitaal platteland, wat
het kabinet met het Interprovinciaal Overleg, de Vereniging Nederlandse
Gemeenten en de Unie van waterschappen heeft afgesloten, is een aantal
gebieden opgenomen waarin de veedichtheid hoog is. Decentrale
overheden en kabinet gaan gezamenlijk aan de slag met de ontwikkeling
van die gebieden met een integrale aanpak en door het verbinden van
doelen op het gebied van landbouw, natuur en leefbaarheid in brede zin.
Het kabinet zet zich in voor een verbetering van de luchtkwaliteit om
gezondheids- en leefomgevingsrisico’s voor omwonenden van veehouderijen zo gering mogelijk te laten zijn. Als vervolg op de resultaten van de
onderzoeksrapporten Veehouderij en Gezondheid Omwonenden (VGO)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 532, nr. 217

3

loopt er momenteel vervolgonderzoek. De provincies dragen daar aan bij.
Over de resultaten hiervan zullen de Minister voor Medische Zorg en
Sport en de Minister van LNV u informeren. De uitvoering en aanpassing
van het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) is in
volle gang om de laatste resterende fijnstofknelpunten rond veehouderijen op te lossen. Als onderdeel van de verdere verduurzaming van de
pluimveeketen zijn de Minister van LNV en de Staatssecretaris van
Infrastructuur en Water in overleg met de pluimveesector over aanvullende maatregelen voor de vermindering van fijnstofemissies uit
pluimveestallen.
Daarnaast heeft het kabinet € 200 miljoen gereserveerd voor een
maatregelenpakket ter bestrijding van gezondheids- en leefomgevingsrisico’s voor burgers in veedichte gebieden. Per brief van 7 juli jongstleden
(Kamerstuk 28 973, nr. 200) heeft de Minister van LNV uw Kamer
geïnformeerd over de maatregelen die zij, samen met betrokken partijen,
in het kader van de in het regeerakkoord aangekondigde warme sanering
van de varkenshouderij zal nemen.
3 Verschuiving verhouding dierlijk versus plantaardige eiwitten
De Rli adviseert, ten aanzien van de verhouding tussen dierlijk en
plantaardig eiwit in ons dieet, te streven naar 40% dierlijk en 60%
plantaardig. Ons uitgangspunt is een gezonde balans tussen dierlijke en
plantaardige eiwitten conform de aanbevelingen van de Gezondheidsraad, die voor de burger praktisch terug te vinden zijn in de Schijf
van Vijf. Consumenten worden zich steeds meer bewust van het belang
van goed, gezond voedsel en de plaats van dierlijke en plantaardige
eiwitten daarin. Het kabinet wil dat versterken.
Samen met private en publieke partijen werken we al aan een gezondere
balans in het consumptiepatroon via het Nationaal Actieplan Groente en
Fruit en het Dutch Cuisine project, de IMVO Plantaardig (in samenwerking
met het Ministerie van Buitenlandse Zaken) en de Green Protein Alliance.
Mogelijke afspraken binnen het Nationaal Preventieakkoord, om consumenten te bewegen tot een gezonder consumptiepatroon, worden in het
najaar duidelijk. De ideeën die de Rli aandraagt, zoals extra aandacht voor
de Schijf van Vijf, waaronder de consumptie van meer groenten en fruit,
het inzetten van ambassadeurs en de samenwerking met de retail en het
out-of-home segment, zullen we hierin meenemen.
Het voorstel van de Rli om de btw of accijns op dierlijke producten te
verhogen en die op plantaardige producten te verlagen nemen we niet
over. Eerder heeft de Staatssecretaris van Financiën de Kamer geïnformeerd2 over de verhoging van het btw-tarief van 6% naar 9% die voor het
gehele voedingsmiddelenaanbod gaat gelden. We blijven bij deze
afspraken die in het regeerakkoord over btw gemaakt zijn.
4 Samenwerken aan een duurzamere en gezonde voedselproductie en
-consumptie
Wij werken samen met de ketenpartijen aan de ondersteuning van een
duurzamere en gezonde productie en consumptie, het tegengaan van
verspilling en de ontwikkeling van de markt voor plantaardige eiwitproducten. Hiertoe heeft het Ministerie van LNV in samenwerking met vele
ketenpartijen reeds veel initiatieven lopen. Zo is er een SBIR New Food
Challenge met als doel om met innovaties meer plantaardige eiwitten op
het bord te krijgen. Samen met het bedrijfsleven wordt onder andere
ingezet op de ontwikkeling van de algen- en zeewiersector met een
2

Kamerstuk 31 532, nr. 191

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 532, nr. 217

4

Maatschappelijk InnovatieProgramma ProSeaweed. Bij de ontwikkeling
van nieuwe producten heeft de borging van de voedselveiligheid de
aandacht.
In lijn met het Rli-advies zullen we het toekomstige beleid voor kennis en
innovatie sterker richten op het stimuleren van een kringlooplandbouw en
oplossingen voor broeikasgasemissies. Ook de inzet voor een aantrekkelijk aanbod van plantaardige eiwitproducten wordt voortgezet. De
ontwikkeling van nieuwe eiwitten voor voedingsmiddelen en veevoer gaat
snel. Het kabinet stimuleert deze ontwikkeling met tegelijkertijd een
zorgvuldige weging van de veiligheid en het welzijn voor mens en dier,
natuur en milieu.
Tot slot
Met bovenstaande inzet vanuit onze visie, om de werelden van voedselconsumptie en -productie bijeen te brengen en de waardering voor
voedsel en de productie ervan te verhogen, komt de kans die de Rli ziet
voor het verbinden van producenten, consumenten en ketenpartijen door
de hele agrofoodketen heen in het zicht. Op die manier kan verder
gewerkt worden aan de uitdagende opgave, die de transitie naar een
houdbaar landbouw- en voedselsysteem is.
De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
C.J. Schouten
De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
P. Blokhuis

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 532, nr. 217

5