Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3244
Vragen van het lid Azarkan (DENK) aan de Minister van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap over de Zuidas die meebeslist over docenten en inhoud van het
universitair onderwijs over indirecte belastingen (ingezonden 29 maart 2023).
Antwoord van Minister Dijkgraaf (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap)
(ontvangen 14 juli 2023). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2022–2023, nr. 2272.
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van de artikelen «Zuidas beslist mee over docenten
en inhoud van universitair onderwijs»1, «Minister Dijkgraaf wil uitleg over
invloed Zuidas op studie fiscaal recht»2 en «VU onderzoekt invloed Zuidaskantoren en Belastingdienst op haar studie fiscaal recht»3?
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Hoe lang bestaat het door de Zuidas en de Belastingdienst gesponsorde
onderwijs aan de Vrije Universiteit (VU), de Tilburg University (UvT), de
Universiteit Maastricht (UM) en de Universiteit Leiden (UL) in de «indirecte
belastingen», zoals btw, douaneheffingen en accijnzen?
Antwoord 2
Sinds 1 januari 2008 bestaat de samenwerking tussen de Vrije Universiteit
Amsterdam (VU), Maastricht University (UM), Tilburg University (TiU), de
Belastingdienst en enkele Zuidaskantoren4 met het oog op het aanbieden van
een specialisatie indirecte belastingen binnen hun masteropleidingen fiscaal
recht en/of fiscale economie. De Universiteit Leiden (LU) neemt sinds
studiejaar 2016–2017 deel aan de samenwerking. De samenwerking bestaat
1

Follow the Money, 22 maart 2023, «Zuidas beslist mee over docenten en inhoud van universitair onderwijs».
2
Follow the Money, 22 maart 2023, «Minister Dijkgraaf wil uitleg over invloed Zuidas op studie
fiscaal recht».
3
Het Parool, 22 maart 2023, «VU onderzoekt invloed Zuidaskantoren en Belastingdienst op haar
studie fiscaal recht».
4
Baker & McKenzie., Deloitte, Ernst & Young, Loyens & Loeff, Meijburg & Co., en PricewaterhouseCoopers

ah-tk-20222023-3244
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

uit een financiële sponsoring en het leveren van (gast)docenten. Daarnaast
zijn er enkele hoogleraren met een dubbele aanstelling bij de universiteit en
een van de Zuidaskantoren.
Vraag 3
Klopt het dat de sponsoring van de Zuidas en de Belastingdienst betrekking
heeft op initieel bachelor- en masteronderwijs van deze universiteiten in de
zin van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek
(WHW)?
Antwoord 3
De instellingen hebben mij laten weten dat de samenwerking en de daarbij
verleende ondersteuning in de vorm van een financiële sponsoring en het
leveren van (gast)docenten onderwijs in initiële masteropleidingen en aanbod
in de postinitiële fase betreffen. Voor TiU en de UM geldt dat er ook in het
bacheloronderwijs sprake is van inzet van gastdocenten uit het werkveld dat
de sponsorbijdrage levert.
Vraag 4
Wat is de omvang van de sponsoring in financiële termen de afgelopen vijf
jaar?
Antwoord 4
Ik heb de instellingen gevraagd de omvang van de sponsering inzichtelijk te
maken. De daarvoor relevante gegevens hebben zij in navolgende tabel
opgenomen.
1. Jaar

2. Jaarlijks
bedrag sponsorinkomsten (€)

3. Detachering
«om niet»
conform
sponsorcontract
(totaal FTE)

4. Detachering
tegen korting
conform
contract/
addendum (totaal
FTE)

5. Extra detachering
buiten sponsor- en
contributiecontract
door één van de
partijen (totaal FTE
met tussen haken
circa € totaalbedragen incl btw)

2018
2019
2020

135.000
135.000
128.750

1,2 FTE
1,4 FTE
1,4 FTE

0,2 FTE
0,2 FTE
0,3 FTE

2021
2022

128.750
128.750

1,6 FTE
1,4 FTE

0,3 FTE
0,3 FTE

0,2 FTE (12.500)
0,4 FTE (25.000)
0,4 FTE (18.750 –
i.v.m. gedeelte jaar)
0,2 FTE (12.500)
0,2 FTE (12.500)

Deze tabel hebben zij als volgt toegelicht.
De kolom «Jaarlijks bedrag sponsorinkomsten» (2e kolom) ziet op de
sponsorbijdrage die jaarlijks totaal beschikbaar is ter verdeling over de
4 deelnemende universiteiten. Met deze sponsorgelden wordt bijgedragen
aan de onderwijskosten. Dat kan via een bijdrage «in cash» of «in kind».
De kolom «Detachering om niet conform sponsorcontract» (3e kolom) geeft
aan welke formatie door de organisatie die als sponsors optreden om niet ter
beschikking wordt gesteld aan de 4 deelnemende universiteiten. De waarde
van de detachering «om niet» kan worden gesteld op circa € 12.500 per
0,2 FTE.
De kolom «Detachering tegen korting conform contract/addendum»
(4e kolom) betreft fte-inzet vanuit de sponsoren, waarvan de financiële
waarde als onderdeel van de sponsorbijdrage wordt beschouwd (dit mag
door de sponsor als korting in mindering worden gebracht op bijdrage «in
cash»).
De kolommen 2 tot en met 4 tezamen geven de financiële waarde weer van
de huidige sponsorovereenkomst, waarbij de opgevoerde fte’s in kolommen 3
en 4 ook een financiële waarde hebben als bijdrage «in kind».
De kolom «Extra Detachering buiten sponsor- en distributiecontract door een
van de partijen» (5e kolom) heeft betrekking op fte-inzet vanuit de sponsoren,
waarvoor een factuur naar de universiteiten wordt gestuurd. Dit is dus geen
sponsorbijdrage en ook geen bijdrage «om niet». Dit is een detachering
waarvoor een vergoeding wordt betaald door de universiteiten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

Vraag 5
Is het door de Zuidas en de Belastingdienst gesponsorde btw-onderwijs aan
deze universiteiten geaccrediteerd en wat zijn de uitkomsten van de laatste
onderwijsvisitaties van dit gesponsorde onderwijs?
Antwoord 5
De specialisatie indirecte belastingen is opgenomen in bekostigde geaccrediteerde masteropleidingen, deze zijn geregistreerd in het Centraal Register
Opleidingen Hoger Onderwijs (CROHO) en de betreffende accreditatiebesluiten in de database NVAO. De laatste accreditatiebesluiten van de master
Fiscaal recht en Fiscale economie waren positief. Bij de master Fiscaal recht
(isat 66827) gaat het om het accreditatiebesluit van NVAO van 31-1-2019
gegeven aan Tilburg University, de Universiteit Maastricht, Universiteit Leiden
en de Vrije Universiteit Amsterdam. Bij de master Fiscale Economie (isat
66402) heeft het betrekking op het accreditatiebesluit van 31-05-2018.
Vraag 6
Zou u de Kamer willen informeren over de uitkomsten van het overleg met
deze vier universiteiten, dat u aan Follow The Money heeft laten weten te
zullen gaan voeren?
Antwoord 6
Ja, via deze weg informeer ik uw Kamer over de uitkomsten van het overleg.
De betreffende universiteiten hebben in het overleg aangegeven hun
verantwoordelijkheid voor de academische onafhankelijkheid van hun
onderwijs uiterst serieus te nemen. Zij betreuren de schijn van commerciële
belangen bij de uitvoering van het onderwijs en zullen waar mogelijk en
relevant zo snel mogelijk aanvullende afspraken maken voor een transparantere samenwerking.
Een voorbeeld hiervan is een verscherping van de (verouderde) afbakening
van de eerste en derde geldstroom in de contracten met betrekking tot de
samenwerkingsactiviteiten. Deze is nog niet in lijn met de huidige vereisten.
Ook is onvoldoende zichtbaar gemaakt in de gekozen uitvoeringsconstructie
dat er geen sprake is van gratis onderwijs aan werknemers. De universiteiten
zullen scherper in de afspraken regelen dat het hier om contractonderwijs
gaat dat op de geëigende wijze via de administratie van de bekostigde master
worden verwerkt. Deze procedure zal via een betere werkwijze worden
ingericht en in de overeenkomsten worden vastgelegd.
Vraag 7
Zou u in het bijzonder bij de vier universiteiten willen informeren naar de
kwaliteitsaspecten van het gesponsorde btw-onderwijs in de zin van
artikel 5.12 WHW?
Antwoord 7
De specialisatie indirecte belastingen maakt bij alle betrokken universiteiten
onderdeel uit van de masteropleidingen fiscaal recht of fiscale economie. De
kwaliteitszorg ten aanzien van deze masteropleidingen vindt bij de universiteiten op dezelfde wijze plaats als ten aanzien van hun andere masteropleidingen. De betreffende opleidingen zijn aan de reguliere accreditatiecyclus
onderworpen en de bevindingen en adviezen die hieruit voortvloeien worden
opgevolgd. De instellingen hebben mij laten weten dat de academische
onafhankelijkheid van de opleidingen is geborgd via het interne systeem van
kwaliteitszorg, waarbij de opleidingsdirecteur verantwoordelijk is voor inhoud
en kwaliteit van de opleiding, de opleidingscommissie inspraak heeft en de
examencommissie de kwaliteit van de toetsing en het eindniveau borgt. De
sponsoren functioneren in die zin als een werkveldcommissie die de
opleidingsdirecteur informeel kunnen adviseren. Het genoemde is conform
kwaliteitseisen en opleidingsdirecteur en vicedecaan onderwijs geven aan
altijd regie en eindverantwoordelijkheid te houden.
Vraag 8
Bent u bereid, als de feiten daartoe aanleiding geven, om een onderzoek in te
stellen naar de invloed van de Zuidas en de Belastingdienst op het instroombeleid van studenten, de inhoud van het curriculum, de monitoring van
studenten ten behoeve van wervingsdoeleinden, de aanstelling van docenten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3

en de kwaliteit van de opleidingen fiscaal recht, in het bijzonder het gesponsorde btw-onderwijs, door een commissie van deskundigen?
Antwoord 8
De opleidingen Fiscaal Recht bereiden zich momenteel voor op de visitatie in
het kader van de externe accreditatie, visitaties vinden plaats in 2023 en 2024
door onafhankelijke panels van externe deskundigen. De master Fiscale
Economie is recent door een panel positief geëvalueerd, de accreditatieaanvraag bij de NVAO zal binnenkort plaatsvinden. Alle aspecten die u noemt
(instroombeleid, inhoud curriculum, begeleiding en monitoring van studenten, beleid ten aanzien van inzet staf, kortom de kwaliteit van de opleidingen)
worden tijdens de visitatie door deze panels beoordeeld. Deze aspecten zijn
conform art WHW 5.12 onderdeel van de beoordeling volgens het NVAO
accreditatiekader. Extra onderzoek naast deze beoordeling in het kader van de
externe accreditatie acht ik daarom op dit moment niet nodig.
Vraag 9
Wat vindt u ervan dat parttime btw-hoogleraren, die zijn verbonden aan de
Zuidas, volgens de notulen van een vergadering van het Accent Indirecte
Belastingen de discussie over dubbele petten in de wetenschap niet serieus
nemen en zelfs afdoen als ingegeven door «politieke motieven»?
Antwoord 9
Voor zowel onderwijs als onderzoek is een goede aansluiting op behoeften
van het werkveld en de samenleving wenselijk. Zo kunnen de nevenfuncties
van hoogleraren eraan bijdragen dat zij hun kennis zoveel mogelijk kunnen
toepassen in de maatschappij en daarnaast praktijkkennis kunnen meenemen
in hun onderwijs en onderzoek. Het is van belang om transparant te zijn over
hoogleraren met nevenfuncties in de wetenschap en het moet helder zijn
welke belangen zij hebben naast hun werk. Momenteel vindt er een haalbaarheidsstudie plaats omtrent het inrichten van een landelijk register met daarin
de nevenfuncties van hoogleraren. De universiteiten hebben aangegeven de
discussie over dubbele petten serieus te nemen en ik zal het belang hiervan
en van transparantie hierover, ook blijven benadrukken. De besturen van
universiteiten hebben daarbij een grote rol in het waarborgen van de
academische vrijheid en ook in het breed delen van academische waarden
binnen de instellingen.
Vraag 10
Klopt het dat drie aan het gesponsorde btw-onderwijs verbonden btwhoogleraren allemaal hun hoofdbaan hebben bij accounts- en belastingadvieskantoor PricewaterhouseCoopers (hierna: PwC), en zo ja, drukt daarmee
PwC niet een te zware stempel op het btw-onderwijs en -onderzoek in
Nederland?
Antwoord 10
De instellingen hebben mij laten weten dat van de 20 personen die onderwijs
verzorgen in het kader van de specialisatie indirecte belastingen drie
hoogleraren werkzaam zijn bij PricewaterhouseCoopers. Het gaat hierbij om
(parttime) leerstoelen aan Tilburg University (hierna: TiU), Universiteit
Maastricht (UM) en de Vrije Universiteit Amsterdam (VU), samen opgeteld
voor 1 FTE. Van deze drie medewerkers vertrekt de hoogleraar TiU binnen 1
jaar bij PwC en bezit de VU-hoogleraar een tijdelijke (wissel)leerstoel.
De aan PwC verbonden hoogleraren aan de VU, TiU en de UM werken samen
met andere hoogleraren en medewerkers in breed samengestelde teams van
BTW-docenten.
Vraag 11
Hoeveel hoogleraren belastingrecht zijn in totaal nog verbonden aan PwC na
het vertrek van «vastgoedlobbyhoogleraar» Hein Vermeulen aan de Universiteit van Amsterdam (UvA) vorig jaar?5

5

NOS, 29 april 2022, «Hoogleraar UvA neemt ontslag na heimelijke constructie met vastgoedlobby», https://nos.nl/nieuwsuur/collectie/13896/artikel/2426919-hoogleraar-uva-neemt-ontslagna-heimelijke-constructie-met-vastgoedlobby.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

4

Antwoord 11
In aanvulling op antwoord 10, zijn er naast de drie hoogleraren Indirecte
Belastingen verbonden aan PwC, vijf hoogleraren op het gebied van fiscaal
recht verbonden aan PwC aan de vier universiteiten werkzaam. Per 1 juli 2023
zijn dat er vier.
Vraag 12
Wat vindt u ervan dat een van de sponsoren, belastingadvieskantoor Loyens
& Loeff, onlangs een nieuwe reclamecampagne is gestart om studenten te
werven en daarbij de «aan Loyens & Loeff verbonden hoogleraren» inzet als
reclamemiddel en tentamenvoorbereiding?6
Antwoord 12
Ik ben niet bekend met de genoemde reclamecampagne. In algemene zin
vind ik dat het organiseren van masterclasses of gastcolleges voor gemotiveerde studenten een mooie manier kan zijn om verbinding te maken tussen
het onderwijs en de praktijk. Ik vind dat het daarbij wel glashelder moet zijn
voor deelnemers of dit onderdeel is van het curriculum of dat het gaat om
een extra curriculaire activiteit. Het is de verantwoordelijkheid van zowel de
hogeronderwijsinstelling als het betreffende bedrijf om hierover helder te
communiceren richting (aspirant) studenten en de verantwoordelijkheid van
de betrokken hogeronderwijsinstelling om bij onduidelijkheden hieromtrent in
gesprek te gaan met het betreffende bedrijf waarmee wordt samengewerkt.
Vraag 13
Wat is in het algemeen uw visie op vermenging van commerciële belangen
met het hoger onderwijs? Hoe borgt u dat deze commerciële belangen geen
rol gaan spelen in de kwaliteit en de inhoud van het hoger onderwijs?
Antwoord 13
Samenwerking tussen docenten, onderzoekers, het bedrijfsleven, de overheid
en andere organisaties is een belangrijk element in ons onderwijsstelsel. Het
zorgt ervoor dat wetenschappelijk onderwijs en onderzoek goed aansluiten bij
maatschappelijke uitdagingen en dat innovatie wordt gestimuleerd. Tegelijkertijd moet er geborgd worden dat er geen vermenging van commerciële
belangen plaatsvindt met de inhoud van het hoger onderwijs en onderzoek.
Dit wordt gedaan door kaders binnen de kennisinstellingen waaronder de
Verklaring van wetenschappelijke onafhankelijkheid, de Nederlandse
Gedragscode Wetenschappelijke Integriteit (NGWI)7 en de Spelregels voor
privaat-publieke samenwerking bij programmering en uitvoering van
fundamenteel en toegepast onderzoek.
De colleges van bestuur van universiteiten dragen de verantwoordelijkheid
dat onderzoek en onderwijs binnen de academische vrijheid, vastgelegd in de
Wet op het Hoger onderwijs en Wetenschap, op onafhankelijke wijze kan
plaatsvinden. Raden van toezicht zijn verantwoordelijk voor het toezicht op de
naleving ervan.
Bij samenwerking is het belangrijk dat universiteiten informatie over externe
financiering van leerstoelen actueel, volledig en publiek toegankelijk hebben.
Daarmee kan voorkomen worden dat het vertrouwen in de wetenschap wordt
geschaad. Colleges van bestuur van universiteiten zijn verantwoordelijk voor
deze transparantie. De inspectie kan universiteiten hierbij helpen als het gaat
om een duidelijke afbakening van definities en begrippen die eventueel nodig
zijn bij het creëren en ontsluiten van uniforme informatie.
Transparantie is ook van belang met het oog op kennisveiligheid. De
kennisinstelling moet zicht hebben op de motieven, afspraken en condities
die ten grondslag liggen aan die samenwerking om kennisveiligheidsrisico’s
goed in te kunnen schatten en waar nodig te mitigeren. Instellingen worden
geacht in het kader van due diligence zorgvuldig te onderzoeken waar
financiering vandaan komt en kennisveiligheid mee te wegen bij de beslissing
om een samenwerking aan te gaan of voort te zetten.

6

Loyens & Loeff Careers, 31 januari 2023, «Tax Masterclass 2023»,
https://loyensloeffcareers.com/netherlands/vacancy-nl/tax-masterclass-2023/.
7
Sinds 2018 geldt de NGWI ook voor hogescholen en is toepasbaar voor zowel fundamenteel als
toegepast en praktijkgericht onderzoek

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

5

Vraag 14
Wat is uw visie op vermenging van commerciële belangen met andere
soorten onderwijs, waaronder het beroepsonderwijs? Hoe borgt u dat deze
commerciële belangen geen rol gaan spelen in de kwaliteit en de inhoud van
de andere soorten onderwijs?
Antwoord 14
In het mbo zijn onderwijs en bedrijfsleven in de stichting Samenwerking
beroepsonderwijs bedrijfsleven (SBB) gezamenlijk verantwoordelijk voor het
vaststellen van kwalificatiedossiers. Hierin staat wat een student aan het eind
van de opleiding moet kennen en kunnen om het beroep uit te kunnen
oefenen. Op deze manier draagt samenwerking tussen het bedrijfsleven en
het onderwijs bij aan een goede aansluiting van het onderwijs op de
uitdagingen van de arbeidsmarkt.
Het is in het belang van de kwaliteit van het (beroeps)onderwijs dat er geen
vermenging van commerciële belangen plaatsvindt met de inhoud van het
onderwijs. In het door mij als Minister van OCW vastgestelde Toetsingskader
staan de eisen waar een kwalificatiedossier aan moet voldoen. Deze eisen
richten zich op o.a. doelmatigheid en herkenbaarheid. Dit wordt onafhankelijk
getoetst door de Toetsingskamer. Op deze manier wordt geborgd dat de
inhoud van mbo-opleidingen zich richt op de brede vraag van de arbeidsmarkt, maar dat er geen sprake is van vermenging van commerciële
belangen met de inhoud van het onderwijs.
Vraag 15
Welke rol speelt de Inspectie van het Onderwijs bij deze borging tegen
commerciële invloed op het onderwijs? Welke andere instanties zijn hierbij
betrokken en op welke manier?
Antwoord 15
De waarborgen van integriteit zijn binnen het Nederlandse systeem allereerst
belegd bij het desbetreffende bestuur. Het bestuur moet zorgen voor
transparantie op allerlei manieren (zowel financieel als qua benoemingen). De
Raad van Toezicht ziet daarop toe. Ik voer periodiek gesprekken met Colleges
van Bestuur en Raden van Toezicht, waarin dit ook ter sprake komt. Daarnaast
bestaan op sectorniveau afspraken over wetenschappelijke integriteit en de
omgang met mogelijke belangenverstrengeling. De KNAW heeft onder andere
een code voor wetenschappelijke integriteit en een gedragscode belangenverstrengeling. Als er klachten bestaan over wetenschappelijke integriteit, dan
kunnen die ingediend worden bij het LOWI (landelijk orgaan wetenschappelijke integriteit). Het LOWI geeft vervolgens een niet-bindend advies aan het
(bij haar aangesloten) bestuur, waarna dat bestuur een definitief oordeel geeft
over de vraag of een wetenschapper de wetenschappelijke integriteit heeft
geschonden of niet.
Er bestaat geen wettelijke bepaling op basis waarvan de Inspectie van het
Onderwijs onderzoek kan doen of kan handhaven als het gaat over externe
financiering van wetenschappelijk onderzoek. Wel kan zij bestuurders
aanspreken op haar eigen integrale verantwoordelijkheid voor integer bestuur
en integer handelen binnen hun organisatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

6