Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

31 288

Hoger Onderwijs-, Onderzoek- en
Wetenschapsbeleid

Nr. 129

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR
EN WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 16 november 2010
Hierbij bied ik u het inspectierapport «toelating tot de universitaire
masteropleiding» aan.1 In dit rapport beantwoordt de inspectie de vraag
hoe het staat met de transparantie van de toelatingseisen en -procedures
voor de masterfase en de uitvoeringspraktijk daarvan.
De inspectie concludeert dat de eisen en procedures voor de toelating tot
de master voldoende transparant zijn en dat daarmee aan de
voorwaarden wordt voldaan om het principe «eerst je bachelor, dan je
master» in te voeren. De meeste door de inspectie bezochte opleidingen
gaan bij de toelating zeer studentgericht te werk en zijn bereid te zoeken
naar oplossingen voor individuele problemen bij de toelating. Ook zijn
buitenlandse studenten opmerkelijk tevreden over de hulp en begeleiding
bij de inschrijving.
Deze conclusie acht ik van het grootste belang voor een zorgvuldige
invoering van het principe. Het voorstel daartoe ligt al in uw Kamer
(wetsvoorstel Ruim baan voor talent, Kamerstuk 32 253, nr. 2). Ik hoop
daarover op korte termijn met u te kunnen spreken.
Deze hoofdconclusie laat onverlet dat de inspectie wel een aantal
aandachtspunten voor de instellingen heeft geformuleerd die in de
toekomst nadere aandacht behoeven. Deze aandachtspunten zullen
worden meegenomen in de monitor van de inspectie die wordt opgestart
zodra het principe «eerst je bachelor, dan je master» wordt ingevoerd. Bij
elk van deze punten zal ik kort mijn zienswijze geven. Het betreft:

1
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

kst-31288-129
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 288, nr. 129

1

Het aanbieden van meerdere instroommomenten en een
volwaardig curriculum bij alle instroommomenten.
De inspectie constateert dat het aanbieden van meerdere instroommomenten niet zonder meer een oplossing is voor studievertraging. Er dient
ook een volwaardig curriculum aangeboden te worden. De inspectie
constateert voorts dat bij 30% van de geselecteerde opleidingen sprake
was van meerdere instroommomenten.
Deze constateringen van de inspectie verdienen, zoals zij stelt, nadere
monitoring en die is ook al eerder toegezegd. Eerder is per brief
(Kamerstuk 31 288, nr. 81) aangegeven dat landelijk iets minder dan de
helft van de masteropleidingen in Nederland meerdere instroommomenten voor de masterfase hanteert (op basis van een landelijk overzicht
van de VSNU). Hierbij valt op dat de universiteiten die het principe al
hanteren meerdere instroommomenten bij aanzienlijk meer masteropleidingen bieden (tot wel 95% van de aangeboden opleidingen). Zij geven
ook aan dat zij deze mogelijkheid als een logisch gevolg zien van het
hanteren van het principe.
De universiteiten hebben aangegeven dat er zeer beperkte plausibele
redenen kunnen zijn voor het ontbreken van meerdere instroommomenten:
– Kleine masteropleidingen hebben te weinig studenten en staf om twee
instroommomenten te realiseren. De vraag wat te klein dan precies
betekent is onmogelijk in een landelijke richtlijn te vatten want dit is
zeer afhankelijk van de aard van de opleiding en specifieke vakken;
– Masteropleidingen met een heel sterke curriculaire opbouw en weinig
studenten kunnen het programma niet twee keer aanbieden;
– Bij internationale samenwerking (joint degrees, Erasmus Mundus)
worden soms afspraken gemaakt die meerdere instroommomenten
onmogelijk maken.
De instellingen is verzocht om waar mogelijk met meerdere instroommomenten in de masterfase te werken. Meerdere instroommomenten zijn
voor de instellingen een welbegrepen eigenbelang, maar desalniettemin
niet altijd mogelijk. Uitgaande van de genoemde gronden acht ik het
redelijk aannemelijk dat bij zo’n 10% van de masteropleidingen echt geen
meerdere instroommomenten mogelijk zijn.
Tijdigheid van het bekend maken van de resultaten van herkansingen van tentamens
Het toetsings- en herkansingenbeleid in de bachelorfase, in het bijzonder
dat in het derde bachelorjaar, kan van invloed zijn op de mogelijkheid van
een student om de bachelor tijdig af te ronden en direct door te gaan met
een masteropleiding. In de planning van herkansingen moet expliciet
rekening worden gehouden met deadlines voor toelating tot de master.
De effecten op de studievoortgang van studenten
Dit is een belangrijk aspect om te monitoren. Schrijnende onbillijkheid
moet uiteraard voorkomen worden. Naar mijn mening is het hiervoor ook
van belang om een zo klip en klaar mogelijke regeling te hebben voor de
overgang van bachelor- naar masteropleiding. Deze helderheid biedt het
al eerder genoemde wetsvoorstel Ruim baan voor talent. Op die manier
weet de student precies waar hij aan toe is en kan hij proactief omgaan
met het principe.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 288, nr. 129

2

De wijze waarop toelating en selectie wordt georganiseerd
De inspectie signaleert een trend naar een meer selectieve toelating bij de
masteropleidingen en geeft aan dat als deze trend doorzet, het van belang
is dat instellingen goed duidelijk maken op welke gronden de beslissing
tot toelating genomen wordt. De inspectie geeft aan dat de instellingen
van te voren bekend dienen te maken hoe zij de validiteit en de betrouwbaarheid van de selectie borgen. Ik ben het hiermee eens. Het gaat hier
niet om een in de wet voorgeschreven verplichting, maar instellingen
moeten er wel voor zorgen dat een beslissing tot afwijzing in een
bezwaarprocedure stand kan houden.
Profilering van de master
De inspectie stelt dat een sterkere profilering van het «eigene» van de
masteropleiding van belang is om de mobiliteit en keuzemogelijkheden
van studenten te bevorderen en om een actueel en gevarieerd opleidingsaanbod te realiseren. Tevens stelt de inspectie in relatie tot dit onderwerp
vast dat er meer gekeken moet worden naar de startcompetenties voor de
masterfase dan dat nu gebeurt en dat studenten soms beter weten dan de
instelling hoe uniek een bepaalde masteropleiding is.
Duidelijk is dat de masterfase een van de aspecten is waarop instellingen
werk kunnen maken van nadere profilering. De constateringen van de
inspectie maken eens temeer duidelijk dat het van belang is om met
kracht uitwerking te geven aan het rapport van de Commissie Veerman.
Consequenties voor het bachelorprogramma.
Ik deel de mening van de inspectie dat dit aspect gemonitord dient te
worden bij de invoering van het principe. De inspectie signaleert dat een
neveneffect van invoering van het principe kan zijn dat het bachelorprogramma compacter, verzwaard en wellicht minder flexibel wordt.
De lat kan en moet echt hoger, willen we als kenniseconomie blijven
meedoen in de internationale concurrentieslag. Ik merk hierbij op dat in
het regeerakkoord een investering in de kwaliteit van het hoger onderwijs
is opgenomen oplopend tot 300 miljoen euro1. Ik hecht sterk aan het
belang van het verhogen van de onderwijsintensiteit in het hoger
onderwijs. Een nadere uitwerking van deze ambitie kunt u spoedig
tegemoet zien.
Tot slot
De inspectie constateert dat opleidingen over het algemeen in zichzelf
gekeerd zijn. De inspectie beveelt daarom aan om ervaringen, ideeën en
good practices met elkaar uit te wisselen. Tevens stelt de inspectie dat de
VSNU daarbij een coördinerende rol kan vervullen. Ik deel deze opvatting.
De VSNU heeft daartoe ook (beperkte) middelen toegezegd gekregen.
De staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
H. Zijlstra

1

Deze middelen staan op de aanvullende post
van het Ministerie van Financiën.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 288, nr. 129

3