Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

31 289

Voortgezet Onderwijs

Nr. 56

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR
EN WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 27 maart 2009
1. Inleiding
We hebben flinke ambities met het voortgezet onderwijs. In de Kwaliteitsagenda VO, «Onderwijs met ambitie», worden deze uiteengezet. Om onze
ambities te realiseren, is het van belang dat alle leerlingen voldoende
onderwijstijd krijgen. Ook moeten ouders, leerlingen, leraren en anderen
ervan op aan kunnen, dat leerlingen de onderwijstijd krijgen waarop zij
recht hebben. Het belang van een wettelijke norm voor onderwijstijd
wordt dan ook breed gedeeld. In de afgelopen jaren is echter gebleken,
dat de huidige norm, definitie en toepassing van onderwijstijd op
problemen stuitte. Daarom is in mei 2008 de Commissie Onderwijstijd
onder voorzitterschap van de heer Clemens Cornielje1 ingesteld om mij te
adviseren over onderwijstijd.
Op 16 december jl. heb ik u het eindrapport «De waarde van een norm»
van de Commissie Onderwijstijd gestuurd. In december heb ik u bovendien met de volgende stukken geïnformeerd over de naleving en werking
van de overheidsvoorschriften rond omvang en spreiding van onderwijstijd in het (voortgezet) onderwijs:
– het inspectieonderzoek naar de naleving van de wettelijke voorschriften inzake onderwijstijd in schooljaar 2007/2008;
– een onderzoek van Regioplan naar lesuitval en onderwijstijd;
– de door EIM uitgevoerde evaluatie van de Regeling Vakantiespreiding;
– het door Regioplan uitgevoerde onderzoek naar de tijdsbesteding door
leraren.
Ik heb aangegeven in de beleidsreactie op de aanbevelingen van de
Commissie Onderwijstijd ook op deze vier rapporten in te gaan.

1

De andere leden van de commissie waren:
mevrouw Geri Bonhof, de heer Hans Borstlap,
de heer Kars Veling en de heer Marc Vermeulen. De commissie werd bij haar werkzaamheden ondersteund door Capgemini.

Ik wil allereerst mijn waardering uitspreken voor het werk van de
Commissie Onderwijstijd. De commissie heeft kans gezien om in een
relatief kort tijdsbestek een waardevol en samenhangend advies te

KST129633
0809tkkst31289-56
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 289, nr. 56

1

presenteren. De commissie doet een flink aantal aanbevelingen, die een
evenwichtig pakket van maatregelen vormen. Het is nadrukkelijk een
totaalpakket, waaruit vanzelfsprekend niet naar hartenlust geshopt kan
worden. Daarom heb ik de aanbevelingen nadrukkelijk in samenhang
bezien en heb ik gestreefd naar een integrale reactie op het totaalpakket.
In dat licht heb ik voor deze beleidsreactie ook gesproken met de VO-raad
en de AOC-raad, het LAKS, de ouderorganisaties, AOb, CNV en CMHF, en
BON. Ook heb ik tijdens mijn werkbezoeken aan scholen en in ontmoetingen met leraren, leerlingen, ouders, rectoren en andere betrokkenen in
en rond de school gesproken over hoe om te gaan met de onderwijstijd.
Over de maatregelen voor de vakantiespreiding is daarnaast ook met de
PO-raad en de Overlegkring Vakantiespreiding gesproken.1 Hoewel alle
partijen op onderdelen moeten toegeven, is er grotendeels begrip voor
dat de aanbevelingen van de Commissie Onderwijstijd als totaalpakket
gezien moeten worden en dat dit advies een zo goed mogelijke balans
biedt tussen de verschillende belangen. Wel hebben organisaties aangegeven met sommige onderdelen van het advies van de commissie moeite
te hebben.
In deze beleidsreactie staat hoe ik met de aanbevelingen van de
Commissie Onderwijstijd zal omgaan. De opzet van deze beleidsreactie is
als volgt. In paragraaf 2 worden de aanbevelingen van de Commissie
Onderwijstijd kort toegelicht en waar relevant in perspectief geplaatst van
de andere onderzoeken. In paragraaf 3 wordt aangegeven hoe ik met de
aanbevelingen van de commissie wil omgaan. In paragraaf 4 geef ik aan
op welke wijze ik tot een verantwoorde invoering wil komen en ten slotte
wordt in paragraaf 5 beschreven welk interventiebeleid ik wil toepassen
naar aanleiding van het inspectieonderzoek naar de naleving van de
wettelijke voorschriften inzake onderwijstijd in schooljaar 2007/2008.
2. Aanbevelingen Commissie Onderwijstijd
Op basis van haar onderzoek trekt de Commissie Onderwijstijd een aantal
conclusies en doet zij elf aanbevelingen. Die conclusies en aanbevelingen
worden in deze paragraaf, naast een aantal algemene conclusies van de
commissie, kort toegelicht. Waar relevant wordt daarbij verwezen naar het
tijdsbestedingonderzoek door Regioplan en de Evaluatie Regeling Vakantiespreiding door EIM.

Hoofdconclusie: waarde van een norm als zodanig

1

Indien niet nadrukkelijk vermeld wordt dat
een aanbeveling of beoogde maatregel (ook)
betrekking heeft op het primair onderwijs,
gaat het in deze beleidsreactie alleen over het
voortgezet onderwijs. De passages in deze
beleidsreactie die (ook) gaan over het primair
onderwijs (deze zijn allen te vinden in
paragraaf 3.1.3 en 3.1.4) schrijf ik in overeenstemming met en mede namens staatssecretaris Dijksma.

Het belang van het hanteren van een wettelijke norm wordt breed
gedeeld. Ook de Commissie Onderwijstijd bevestigt dat het hanteren van
een wettelijke norm grote waarde heeft: voor kwalitatief goed onderwijs is
voldoende onderwijstijd belangrijk. Een hoogwaardig onderwijsprogramma vergt een goed ingericht curriculum. De commissie merkt terecht
op dat voor een goed curriculum een doordachte programmering nodig
is, met voldoende onderwijstijd. Een wettelijke norm kwantificeert de
omvang van het onderwijsprogramma waarop leerlingen recht hebben en
biedt daarmee een kader voor de programmering van het curriculum en
de organisatorische sturing door het schoolmanagement. De commissie
vindt een wettelijke norm vooral belangrijk voor de voorspelbaarheid voor
ouders, leerlingen, leraren, schoolleiding en overheid. De norm is volgens
de commissie nodig omdat er in een school gewoontes kunnen groeien
waardoor de gerealiseerde onderwijstijd per schooljaar geleidelijk onder
druk komt te staan.
Daarbij is de commissie op grond van een nadere analyse van mening dat
het thans geldende budget toereikend moet worden geacht om de nieuwe
norm te realiseren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 289, nr. 56

2

Aanbeveling 1: definitie onderwijstijd, kwalitatieve invulling van de norm
Goed onderwijs bestaat bij de gratie van een kwalitatief hoogstaande
invulling van de norm. Daarvoor bepleit de commissie de definitie van
onderwijstijd aan te passen. De commissie noemt de volgende drie
criteria voor onderwijstijd:
1. Het onderwijs moet onder de pedagogisch-didactische verantwoordelijkheid van daartoe bekwaam onderwijspersoneel worden uitgevoerd.
2. Het onderwijs moet deel uitmaken van het door de school geplande en
voor de leerlingen verplichte onderwijsprogramma.
3. Het onderwijs moet door een inspirerend en uitdagend karakter
bijdragen aan een zinvolle invulling van de totale studielast van leerlingen.
Deze definitie van onderwijstijd is ruimer dan de huidige definitie en kan,
samen met het door de inspectie gehanteerde Beoordelingskader
Onderwijstijd1, op schoolniveau richting geven aan de vormgeving van
het onderwijsprogramma. De commissie stelt voor dit beoordelingkader
van de inspectie als startpunt te gebruiken voor een (dynamisch) referentiekader en scholen en leraren primair verantwoordelijk te laten zijn voor
de kwalitatieve invulling van de onderwijstijd. Hierover dient een school
zich te verantwoorden – primair aan ouders en leerlingen.

Aanbeveling 2: eigen afwegingen en horizontale verantwoording
Volgens de commissie zijn het primair de betrokkenen in de school zelf –
in de eerste plaats de leraren en andere onderwijsprofessionals – die
kunnen en moeten zorgen voor een hoogstaand onderwijsprogramma dat
uitdagend, inspirerend en zinvol is. Bij de vormgeving van het onderwijsprogramma moet aantoonbaar sprake zijn van betrokkenheid van zowel
leraren als ouders en leerlingen.
Aanbeveling 3: inrichting van het toezicht
De commissie stelt voor dat scholen zelf rapporteren hoeveel onderwijstijd zij gerealiseerd hebben. Om de administratieve lasten te beperken,
kan dit door de school op groepsniveau worden gerapporteerd. Indien
niet aan de kwantitatieve norm wordt voldaan, zal volgens de commissie
handhavend moeten worden opgetreden. De inspectie rapporteert op
metaniveau over de keuzes die scholen maken bij de kwalitatieve invulling
van de norm.
De commissie stelt voor het huidige door de Inspectie gehanteerde
Beoordelingkader onderwijstijd als startpunt te gebruiken voor een transparant, gemeenschappelijk en in de tijd dynamisch, referentiekader voor
keuzes die scholen kunnen maken over de kwalitatieve invulling van het
onderwijsprogramma, en voor het toezicht op de naleving van de wettelijke norm voor onderwijstijd.

Aanbeveling 4: toegroeien naar het voorgestelde externe toezicht
Om de overgang naar het voorgestelde externe toezicht te ondersteunen,
stelt de commissie voor om nog twee themaonderzoeken naar onderwijstijd uit te voeren. Hierbij zou op sectorniveau gerapporteerd moeten
worden over de ontwikkeling in kwantitatieve realisatie, maar nadrukkelijk
ook over de kwalitatieve invulling van de wettelijke norm voor onderwijstijd.
1

Dit door de inspectie in het nalevingsonderzoek gehanteerde beoordelingskader
voor de beoordeling van onderwijstijd is door
de commissie als Bijlage 9 aan haar rapport
toegevoegd.

Aanbeveling 5: hoogte van de norm
De commissie adviseert om leerlingen in elk schooljaar recht te geven op
1000 uur onderwijstijd in elk schooljaar, met uitzondering van het
examenjaar, waarvoor 700 uur blijft gelden. De urennorm zou daarom
gesteld moeten worden op 1000 klokuren in zowel de onderbouw als de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 289, nr. 56

3

bovenbouw, en op 700 uur in het examenjaar. De commissie gaat daarbij
uit van een nieuwe, verbrede definitie van onderwijstijd en van het door
de Inspectie gehanteerde en door de commissie aan haar rapport toegevoegde Beoordelingskader Onderwijstijd.

Aanbeveling 6: effecten van de vakantiespreiding
Volgens de commissie moet er rekening gehouden worden met de
effecten van de vakantiespreiding. De commissie pleit er daarom voor om
de vakantiespreiding in relatie tot de urennorm goed te regelen.
Aanbeveling 7: scholingsactiviteiten leraren niet ten koste van
onderwijstijd voor leerlingen
Scholing van leraren dient volgens de commissie zo veel mogelijk plaats
te vinden buiten de tijd dat leerlingen op school (of een «plaatsvervangende schoolomgeving») aanwezig zijn. Het aanbod van scholingsactiviteiten moet hierop worden afgestemd.
Aanbeveling 8: ruimte in de cao benutten
De aanbevelingen van de commissie gaan uit van veel ruimte voor
scholen om eigen (onderwijskundige) afwegingen te maken en voor werknemers en werkgevers om afspraken te maken over de spreiding van de
werklast. Werkdruk en werklast, en de spreiding daarvan, worden door
veel leraren als een knelpunt ervaren. Dat blijkt onder meer uit het tijdsbestedingsonderzoek van Regioplan. Om profijt te hebben van de door de
Commissie Onderwijstijd genoemde ruimte voor scholen voor eigen
(onderwijskundige) afwegingen en voor werknemers en werkgevers om
samen afspraken te maken over de spreiding van de werklast, moet deze
ruimte wel aangegrepen worden. De commissie bepleit daarom dat
scholen de ruimte in de huidige cao benutten om de processen binnen de
school zo efficiënt mogelijk te organiseren. De cao zou scholen voldoende
ruimte moeten bieden om eigen keuzes te maken. Voorts zouden
cao-partners volgens de commissie hun verantwoordelijkheid moeten
nemen om belemmeringen met betrekking tot een flexibeler inzet weg te
nemen.
Aanbeveling 9: betere spreiding onderwijstijd
De commissie stelt voor om de zomervakantie voor leerlingen terug te
brengen van zeven tot zes weken. De aldus vijf «vrijkomende» dagen
kunnen als (collectief) roostervrije dagen voor leerlingen gedurende het
schooljaar worden ingezet. Deze dagen zouden in samenspraak met de
medezeggenschapsraad benut kunnen worden om gespreid over het jaar
in te plannen als roostervrije dagen voor leerlingen. Dit betekent dus dat
een leerling op die dag vrij heeft van school.
De Commissie Onderwijstijd acht het wenselijk dat leraren op deze
roostervrije dagen beschikbaar zijn voor niet-lesgebonden activiteiten,
zodat scholen meer ruimte krijgen om de voorziene uitval door het schooljaar heen te reduceren. Met het gespreid over het jaar inplannen van
roostervrije dagen kan voor leraren ook een buffer worden ingebouwd
voor niet-lesgebonden activiteiten op het terrein van bijvoorbeeld professionalisering, teamvorming, voorbereiding en administratie. Op deze
wijze kan volgens de commissie de werkdruk voor leerlingen en leraren
beter gespreid worden. Het aantal onderwijsvrije dagen voor leerlingen
verandert zo niet, maar wordt beter gespreid door het jaar.
De commissie heeft het veld geconsulteerd voor haar aanbeveling om de
zomervakantie met een week in te korten en de vrijkomende vijf dagen
verspreid door het jaar in te zetten als roostervrije dagen voor leerlingen.
De aanbeveling wordt verder ondersteund door het tijdsbestedingonderzoek door Regioplan en de evaluatie van de regeling vakantiesprei-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 289, nr. 56

4

ding door EIM. Deze onderzoeken bevestigen dat een kortere zomervakantie zowel voordelen heeft op het terrein van personeelsbeleid als
onderwijskundige voordelen. Een spreiding van de zomervakantie over in
totaal acht weken (in plaats van negen weken nu) wordt door de vo-sector
in het licht van de timing van de examens als redelijk voorstel gezien.

Aanbeveling 10: vastleggen van vakantieweken
De commissie stelt voor om in het voortgezet onderwijs zes weken zomervakantie, twee weken kerstvakantie en één week meivakantie centraal vast
te stellen. Binnen deze vastgestelde vakanties vallen altijd eerste en
tweede Kerstdag, Nieuwjaarsdag en Koninginnedag. De overige twee
vakantieweken kunnen door de school benut worden voor bijvoorbeeld
een vakantieweek in de herfst en een vakantieweek rond de carnavalsperiode. De feestdagen die buiten de vaste vakantieperioden vallen
(tweede Paasdag, tweede Pinksterdag, Hemelvaartsdag en mogelijk
eenmaal per vijf jaar Bevrijdingsdag) zijn vrije dagen die boven op het
totaal aantal van elf vakantieweken komen.
Aanbeveling 11: vijf roostervrije dagen voor afronding en opstarten
schooljaar
Ten slotte adviseert de commissie de scholen om aan de elf vakantieweken en vijf roostervrije dagen nog maximaal vijf roostervrije dagen
voor de leerlingen toe te voegen. De opstart- en afrondingsactiviteiten van
het schooljaar moeten binnen het totaal van de roostervrije dagen plaatsvinden.
3. Uitwerking van de aanbevelingen van de Commissie
Onderwijstijd
De Commissie Onderwijstijd is tot haar conclusies en aanbevelingen
gekomen op basis van een brede veldraadpleging. Ik ben van mening dat
dit heeft geleid tot een evenwichtig pakket van adviezen, dat ik in grote
lijnen zal volgen. Drie hoofdpunten wil ik hier noemen, waarna ik
verderop in dit hoofdstuk een en ander nader uitwerk.
Allereerst de waarde van een wettelijke norm. Een wettelijke norm voor
onderwijstijd draagt bij aan de kwaliteit van het onderwijs en geeft
ouders, leerlingen en scholen helderheid over de hoeveelheid onderwijs
waarop leerlingen recht hebben. Een urennorm geeft de ondergrens aan
van de te realiseren onderwijstijd. Ook de commissie onderkent de
waarde van een norm. De waarde van de norm als zodanig wordt door de
commissie in haar rapport duidelijk uiteengezet. De commissie plaatst de
norm in een nieuw perspectief. Ik onderschrijf deze visie. Het advies over
de hoogte van de norm (zijnde 1000 uur) op basis van een reëel aantal
weken dat beschikbaar is (zijnde 37,5 weken), is naar mijn mening realistisch en financieel haalbaar.
Een tweede kernpunt in de aanbevelingen van de Commissie Onderwijstijd is dat de (gezamenlijke) verantwoordelijkheid over hoe vorm te geven
aan kwalitatieve invulling van de norm primair op schoolniveau ligt. Dit
draagvlak zal in een actieve vorm van horizontale verantwoording en
inspraak vormgegeven dienen te worden. De commissie beschouwt de
school als een gemeenschap van ouders, leerlingen, leraren en leidinggevenden. De interactie moet hier plaatsvinden. Dat samenspel van
checks en balances geeft ruimte voor een model van, zoals de commissie
dat noemt, «high trust».
Deze benadering spreekt mij aan. Ik geloof sterk in de gedachte dat waar
mensen zelf verantwoordelijkheid dragen, zij ook tot betere resultaten in
staat zijn. De school als gemeenschap waar sprake is van actieve betrok-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 289, nr. 56

5

kenheid en ervaren verantwoordelijkheid, vormt mijns inziens de basis
van ons Nederlands onderwijsstelsel. De inzet op «high trust» en
versterkte horizontale interactie en verantwoording kan een belangrijke
impuls vormen om die betrokkenheid en ervaren verantwoordelijkheid
versterkt – en deels nieuwe – inhoud te geven. Om daadwerkelijk te
komen tot een situatie waarin «high trust» werkelijkheid is, moeten de
betrokkenen nog wel beter in positie gebracht worden. Dit vraagt om een
zorgvuldige invoering, waarbij ik een aantal voorwaarden noodzakelijk
acht. In paragraaf 4 wordt dit groeiproces, dat ruimte zal moeten bieden
aan een verantwoorde invoering van het gewenste perspectief, uitvoerig
beschreven.
Tot slot het advies over de schoolvakanties en de roostervrijdagen. Dat
advies geeft volgens de commissie de mogelijkheid om in overleg op
schoolniveau te komen tot een optimale invulling van het onderwijsprogramma voor leerlingen en docenten, waarbij rekening wordt gehouden
met de extra activiteiten die leraren naast het lesgeven vervullen. Ik ondersteun dat van harte.
Op basis van bovenstaande ziet u dat ik het totaalpakket van de commissie integraal wil overnemen. In de volgende paragrafen beschrijf ik op
welke wijze ik dat doe.

3.1 De hoogte van de norm en de inzet en spreiding van vakantiedagen
en roostervrije dagen
3.1.1 Vaststellen van de norm op 1000 uur per schooljaar en op 700 uur in
het examenjaar
Ik zal regelgeving voorbereiden om de norm voor onderwijstijd in alle
schooljaren op 1000 klokuren vast te stellen. Alle leerlingen hebben recht
op minimaal 1000 uur onderwijs per schooljaar. Uitzondering hierbij is het
examenjaar, waarin de norm 700 uur blijft. Gelet op de ambitie die wij
hebben om elk talent volledig te benutten, ben ik van mening dat dit een
minimale norm is waar alle scholieren recht op hebben. Dit ondermeer
vanwege de ambities op het vlak van taal en rekenen, de eisen rond de
examens en de wens tot meer excellentie. De hoogte van de norm zal ik –
net als nu het geval is – in de Wet op het voortgezet onderwijs (WVO)
vastleggen.
Ook de definitie van onderwijstijd zal worden aangepast, in lijn met de in
paragraaf 2 geschetste eerste aanbeveling van de commissie. Bij onderwijstijd gaat het niet alleen om de lessen die op het lesrooster vermeld
staan, maar om álle leerlingactiviteiten onder de pedagogisch-didactische
verantwoordelijkheid van daartoe bekwaam (onderwijs)personeel, die
deel uitmaken van het door de school geplande en voor de leerlingen
verplichte onderwijsprogramma.
3.1.2 In het handhavingsbeleid rekening houden met een korter
schooljaar vanwege vakantiespreiding
Aangezien de lengte van het schooljaar vanwege de vakantiespreiding kan
variëren, zijn er niet altijd even veel weken beschikbaar om de urennorm
te realiseren. Ik zal er – net als in de afgelopen twee schooljaren – bij
scholen in de regio waar sprake is van een korter schooljaar in het
handhavings- en interventiebeleid rekening mee houden dat zij een week
minder hebben om de norm te realiseren.
3.1.3 Vakantiedagen en voor leerlingen roostervrije dagen
De commissie stelt voor om één van de huidige zeven weken zomerva-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 289, nr. 56

6

kantie die leerlingen in het voortgezet onderwijs hebben om te zetten in
vijf collectieve, gespreid over het schooljaar in te zetten, roostervrije
dagen voor leerlingen. Op deze dagen zijn alle leerlingen op de school
vrij. Een school kan zelf bepalen welke dagen dit zijn. Ik neem dit voorstel
over. Inkorten van de zomervakantie voor leerlingen in het voortgezet
onderwijs tot zes weken leidt tot harmonisatie met de zomervakantie in
het primair onderwijs, die voor leerlingen eveneens zes weken duurt.
Centraal zullen zes aaneengesloten weken zomervakantie voor leerlingen
worden vastgesteld, en in het voortgezet onderwijs worden de vijf voor
leerlingen roostervrije dagen toegevoegd aan vijf roostervrije dagen voor
opstart- en afrondingsactiviteiten aan het begin en einde van het schooljaar. In totaal is daarmee in het voortgezet onderwijs sprake van maximaal
tien collectieve, voor leerlingen roostervrije dagen per schooljaar.

Aanpassing wet- en regelgeving
Om naast vakantiedagen ook het aantal voor leerlingen roostervrije dagen
te kunnen vastleggen, en naast de zomervakantie, ook de Kerst- en
meivakantie te kunnen voorschrijven, zal de wetgeving (WVO, WPO en
WEC) moeten worden aangepast. Ook zal in de regelgeving worden vastgelegd dat leerlingen per jaar maximaal 11 weken vakantie hebben, en
verlof op de maximaal 4 feestdagen die buiten de vastgestelde vakanties
vallen. Binnen de vastgestelde vakanties vallen altijd eerste en tweede
Kerstdag, nieuwjaarsdag en Koninginnedag. Daarnaast krijgen leerlingen
per schooljaar maximaal 10 collectief roostervrije dagen. Binnen het totaal
van de roostervrije dagen moeten ook de opstart- en afrondingsactiviteiten van het schooljaar plaatsvinden.
De Wet medezeggenschap op scholen zal worden aangepast om de medezeggenschapsraad instemmingsrecht te geven over de inzet en invulling
van de 10 roostervrije dagen. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen
het deel van de medezeggenschapsraad dat door de ouders en leerlingen
is gekozen en het deel van de medezeggenschapsraad dat het personeel
vertegenwoordigt. De gehele medezeggenschapsraad heeft instemmingsrecht bij het vaststellen van de roostervrije dagen. Ten aanzien van de
wijze waarop invulling gegeven wordt aan de roostervrije dagen heeft
alleen de personeelsgeleding van de medezeggenschapsraad instemmingsrecht. Wanneer leraren op deze dagen beschikbaar zijn, kan de
werkdruk beter gespreid worden over het schooljaar en daarmee verminderen. Dit is een keuze op schoolniveau: personeelsbeleid op maat.
Scholen moeten voor het begin van het nieuwe schooljaar laten weten
wat de vakantiedagen en roostervrije dagen worden, vooral aan de
ouders.

Afspraken tussen werkgevers en werknemers
De normjaartaak van leraren in het voortgezet onderwijs is en blijft 1659
uur bij een voltijds aanstelling. Hierin komt geen verandering door de
aanpassing van de zomervakantie en het inzetten van de roostervrije
dagen voor leerlingen. De commissie geeft terecht aan, dat het voor een
betere spreiding van de werkdruk over het schooljaar wenselijk is dat
leraren in beginsel op de voor leerlingen roostervrije dagen beschikbaar
zijn voor niet-lesgebonden activiteiten. Werkgevers en werknemers
moeten echter op schoolniveau onderling afspraken maken over de invulling door leraren van de roostervrije dagen.
Daarnaast adviseert de commissie scholen de ruimte in de cao te
benutten om de processen binnen de school zo efficiënt mogelijk te organiseren. De cao moet scholen volgens de commissie voldoende ruimte
bieden om eigen keuzes te maken en de cao-partners zouden volgens de
commissie hun verantwoordelijkheid moeten nemen om belemmeringen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 289, nr. 56

7

met betrekking tot flexibeler inzet weg te nemen. Bij dit appel op de
sociale partners sluit ik mij graag aan.
Scholing van leraren dient volgens de commissie zo veel mogelijk plaats
te vinden buiten de tijd dat leerlingen op school (of een «plaatsvervangende schoolomgeving») aanwezig zijn (ook hiertoe bieden de roostervrije dagen overigens mogelijkheden). Het aanbod van scholingsactiviteiten moet hierop worden afgestemd. De sector zou hierover in
overleg moeten treden met de aanbieders van scholingsactiviteiten.
3.1.4 Vakantiespreiding voor primair en voortgezet onderwijs
De Regeling vakantiespreiding geldt zowel voor het voortgezet onderwijs
als voor het primair onderwijs. In de regelingen vanaf schooljaar 2011/
2012 zal, gelet op bovenstaande, voor zowel het voortgezet onderwijs als
voor het primair onderwijs per regio een periode van zes aaneengesloten
weken zomervakantie centraal worden vastgelegd. Een voordeel van
inkorting van de zomervakantie in het voortgezet onderwijs tot zes weken,
is dat de zomervakantie in primair en voortgezet onderwijs even lang
wordt. Dat is gunstig voor ouders die kinderen hebben in zowel het
primair onderwijs als in het voortgezet onderwijs
In de Regeling vakantiespreiding vanaf schooljaar 2011/2012 zullen voor
zowel het primair onderwijs als het voortgezet onderwijs naast zes weken
zomervakantie, twee weken kerstvakantie en één week meivakantie
centraal worden vastgesteld. Hiervan kan niet worden afgeweken. In het
voortgezet onderwijs zijn er dan nog twee vakantieweken die niet centraal
voorgeschreven worden. Deze twee vakantieweken kunnen door de
VO-school benut worden voor bijvoorbeeld een vakantieweek in de herfst
en rond de carnavalsperiode, of door de meivakantie twee weken te
maken. De inzet van de niet-centraal vastgestelde twee vakantieweken
bepaalt de school zelf, in overleg met de medezeggenschapsraad. Wat
betreft de niet-centraal vastgestelde vakantieweken is het niet nodig dat
de overheid adviesdata vaststelt: scholen kunnen de inzet hiervan zelf
bepalen. De VO-raad en PO-raad hebben aangegeven dat zij scholen
zullen adviseren over mogelijke data voor deze vakanties.
De roostervrije dagen binnen het voortgezet onderwijs kunnen naar keuze
door de school gespreid over het jaar ingezet worden. Dat moet natuurlijk
in overleg gebeuren met de ouders, via in ieder geval de medezeggenschapsraad. Scholen dienen helder richting (vooral) ouders te communiceren wanneer in het schooljaar de vakantiedagen (alle vakanties: zowel
de centraal vastgestelde als de door de school vastgestelde vakantiedagen) en de roostervrije dagen zijn gepland.
Door het bieden van de mogelijkheid om in het voortgezet onderwijs
roostervrije dagen verspreid over het jaar in te zetten, kan tegemoet
gekomen worden aan de in de evaluatie van de Regeling vakantiespreiding uitgesproken wens een korte vakantie één of twee dagen eerder te
starten. Daardoor kunnen gezinnen eerder vertrekken naar de vakantiebestemming.

1

Voor een enkele op de grens van regio’s
gelegen gemeente kan het wenselijk zijn om te
bezien of toewijzing tot een andere regio voor
scholen, voor ouders en voor leerlingen
gunstiger uitpakt.

Het aantal vakantieregio’s blijft gehandhaafd op drie en de grenzen tussen
de regio’s blijven in principe zoals ze nu zijn.1 Handhaving van de huidige
drie regio’s en het roulatiesysteem van «vroeg – midden – laat» kan blijkens de Evaluatie van de Regeling Vakantiespreiding (EIM) op instemming
rekenen. Omdat het hanteren van twee in plaats van drie regio’s volgens
EIM weinig winst oplevert, kies ik ervoor deze systematiek niet aan te
passen. Inperken van het aantal regio’s van drie naar twee zou namelijk
slechts voor een zeer beperkt aantal betrokkenen voordeel opleveren,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 289, nr. 56

8

terwijl dit voor een aanzienlijk aantal anderen een negatief effect zou
hebben. Ik kies er ten slotte niet voor om de vakantieperiode voor de drie
regio’s te fixeren, zodat de vakantieperiode van een regio altijd in dezelfde
weken zou vallen. Dit zou ertoe leiden dat ouders, leerlingen en leraren in
een bepaalde regio nooit de eerste of laatste week van de zomervakantie
op vakantie zouden kunnen en dat wordt volgens de evaluatie niet wenselijk geacht.
De begin- en einddatum van de zomervakantie in aangrenzende regio’s
verschilt één week. Aangezien de zomervakantie in primair en voortgezet
onderwijs wordt geharmoniseerd, is er geen sprake meer van «sprongen»
tussen regio’s van twee weken. Hiermee wordt de totale zomervakantie
over acht weken gespreid, waarvan in vier weken (half juli tot half
augustus) in álle regio’s zomervakantie is. In onderstaande overzichten
wordt de huidige situatie met betrekking tot de vakantiespreiding vergeleken met de nieuwe situatie.
Huidige situatie vakantiespreiding

É

Week

Ä

Regio

27

28

29

30

31

32

33

34

35

28

29

30

31

32

33

34

35

1

PO regio A
VO regio A
PO regio B
VO regio B
PO regio C
VO regio C

Nieuwe situatie vakantiespreiding

É

Regio
PO regio A
VO regio A
PO regio B
VO regio B
PO regio C
VO regio C

Week

Ä

27

1

De regio’s zijn regio Noord, Midden en Zuid. In dit overzicht gaat het echter over de werking van het systeem en niet om de invulling in een
gegeven jaar. Daarom worden de regio’s in de schema’s onderscheiden met A, B en C.

Deze uitwerking van de vakantiespreiding biedt naar mijn mening een
goede balans tussen de belangen van de verschillende partijen, die, zoals
EIM constateert, uiteenlopen en soms ook tegengesteld zijn.

3.2 Waar willen we naar toe
De commissie geeft in haar advies een nieuwe kijk op de wijze waarop de
kwalitatieve invulling van het onderwijsprogramma vorm en inhoud kan
krijgen. Deze nieuwe kijk is gebaseerd op aanpassing van de definitie van
onderwijstijd (waarvan «inspirerend en uitdagend» een element is), van
de inspraak bij en de horizontale verantwoording over de realisatie en
kwalitatieve invulling van onderwijstijd en van de inrichting van het
externe toezicht door de inspectie. Deze nieuwe kijk vraagt echter wel om
een totaal andere werkwijze van betrokken partijen, die niet van de ene op
de andere dag te realiseren valt. Daarbij spelen ook factoren een belangrijke rol, zoals de betrokkenheid van ouders en leerlingen. Op dit moment
moeten we vaak constateren dat die betrokkenheid niet altijd overal optimaal (georganiseerd) is. Zonder deze betrokkenheid zal het horizontale
toezicht een lege huls worden, waardoor we opnieuw discussies kunnen
krijgen over de wijze waarop onderwijstijd vorm en inhoud krijgt. Ik wil

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 289, nr. 56

9

hieraan dan ook graag in de komende jaren samen met de sector, die
evenals ikzelf een groot voorstander is van deze benadering van de
commissie, vorm en inhoud geven.
3.2.1 Kwalitatieve invulling onderwijstijd
Schooldirectie en leraren zijn gezamenlijk, als professionals, verantwoordelijk voor de onderwijskundige invulling en pedagogisch-didactische
uitvoering van het onderwijsprogramma, waaraan onder meer de kerndoelen en exameneisen richting geven. Deze inhoudelijke eisen (het
«wat») worden door de overheid vastgesteld en de Inspectie houdt hier
toezicht op in het kader van het reguliere toezicht. Dat is nu het geval en
dit verandert niet met het overnemen van de aanbevelingen van de
Commissie Onderwijstijd.
De kerndoelen en eindtermen worden op schoolniveau uitgewerkt in
concrete onderwijsprogramma’s. Dit onderwijsprogramma heeft zowel
een kwantitatief als een kwalitatief aspect. Het kwantitatieve aspect komt
tot uitdrukking in de hoogte van de norm (1000 uur per schooljaar). Bij het
kwalitatieve aspect gaat het om de kwalitatieve, inhoudelijke invulling van
het onderwijsprogramma. De opdracht is een «inspirerend en uitdagend»
onderwijsprogramma aan te bieden (het derde door de commissie voorgestelde criterium voor onderwijstijd). Met «inspirerend en uitdagend»
wordt gedoeld op het evenwichtige totaal van het onderwijsprogramma.
Het is immers niet te vermijden dat onderdelen van het programma door
leerlingen als minder inspirerend worden ervaren. Leerlingen moeten
immers ook wel eens iets leren dat ze niet direct leuk vinden. Ook zou
beoordeling van elke afzonderlijke onderwijsactiviteit leiden tot onnodig
grote administratieve lasten. In algemene zin moet het onderwijsprogramma echter door de betrokkenen in en om de school als inspirerend
en uitdagend ervaren worden.
De commissie stelt voor het door de inspectie bij haar laatste nalevingsonderzoek gehanteerde beoordelingkader onderwijstijd1 als startpunt te
gebruiken voor een transparant, gemeenschappelijk en in de tijd dynamisch, referentiekader voor keuzes die scholen kunnen maken over de
kwalitatieve invulling van het onderwijsprogramma. Dit referentiekader
wordt jaarlijks herijkt en kan op basis van goede ontwikkelingen in de
praktijk van het onderwijs worden aangepast. Dit kader geeft richting voor
de kwalitatieve invulling van de norm op schoolniveau. Het functioneert
echter als beoordelingskader als de omstandigheden (zoals (zeer) zwakke
scholen) daartoe aanleiding geven (zie paragraaf 3.2.3).
3.2.2 Horizontale verantwoording

1

Als bijlage toegevoegd aan het rapport van
de inspectie en als Bijlage 9 toegevoegd aan
het rapport van de Commissie Onderwijstijd.

Scholen moeten zich volgens de commissie over de realisatie en kwalitatieve invulling van de wettelijke norm voor onderwijstijd horizontaal
verantwoorden en invloed bieden aan leerlingen, ouders en andere
belanghebbenden in en rond de school. Door de verantwoording over de
kwalitatieve invulling van de wettelijke norm voor onderwijstijd in de
horizontale verantwoording op te nemen, zal de betrokkenheid van o.a.
leerlingen, ouders bij het schoolbeleid worden vergroot. De Wet medezeggenschap op scholen (WMS) geeft de medezeggenschapsraad op dit
terrein al een aantal bevoegdheden. Ik wil de positie van de medezeggenschap ten aanzien van de kwalitatieve invulling van het onderwijsprogramma verder verstevigen. De medezeggenschapsraad zal daarom op dit
punt instemmingsrecht krijgen in het licht van de opdracht aan de school
om een uitdagend en inspirerend onderwijsprogramma te realiseren.
Hiervoor zal de Wet medezeggenschap op scholen voor het voortgezet
onderwijs worden aangepast. Ook zal het bevoegd gezag zich moeten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 289, nr. 56

10

verantwoorden over de invulling (zowel in kwantitatieve als in kwalitatieve
zin) van het onderwijsprogramma.
Naast formele betrokkenheid van de medezeggenschapsraad (die moet
instemmen met de kwalitatieve invulling van de urennorm), acht ik een
bredere betrokkenheid bij de kwalitatieve invulling van onderwijstijd van
belang van zowel leraren, leerlingen en ouders, ook buiten het formele
circuit van medezeggenschap, uiteraard met eerbiediging van de onderscheiden rollen en verantwoordelijkheden. Ouder- en leerlingenraden
hebben hierbij als klankbordgroep voor medezeggenschapsraden al een
belangrijke rol. Om de betrokkenheid van ouders en leerlingen nog verder
uit te breiden, zullen ook andere vormen van betrokkenheid ontwikkeld
moeten worden (en mogelijk deels vastgelegd in wet- en regelgeving).
Daarbij denk ik onder meer aan periodieke peilingen naar de tevredenheid
van leerlingen, ouders en leraren over de gemaakte keuzes die de kwalitatieve invulling van de norm betreffen. In de komende tijd zal binnen pilots
gewerkt worden aan een goede uitwerking hiervan (zie paragraaf 4.1).
3.2.3 Inspectietoezicht: perspectief vanaf schooljaar 2011/2012
In het nieuwe toezichtmodel is het niet dus meer zo, dat de inspectie «met
de rode pen» beoordeelt of bepaalde uren wel of niet meetellen als
onderwijstijd, maar dat de betrokkenen in de school dat gezamenlijk
bepalen. Daarvoor moeten de «checks and balances» op schoolniveau
gewaarborgd zijn. Het primaat voor het gesprek over de kwalitatieve
invulling van de onderwijstijd ligt in eerste instantie bij de school. Hiervoor is een goede dialoog met ouders en leerlingen over de kwalitatieve
invulling van de onderwijstijd noodzakelijk.
Het toezicht van de inspectie op de onderwijstijd zal zich vanaf schooljaar
2011/2012 in eerste instantie richten op naleving van de norm in kwantitatieve zin. Naast toezicht op de naleving van de urennorm in kwantitatieve
zin, zal de inspectie ook toezien of inspraak en de horizontale verantwoording op orde zijn.
De basis voor het inspectietoezicht op de norm in kwantitatieve zin is de
eigen opgave van de school over de gerealiseerde onderwijstijd, en wel
op groepsniveau. Dat wil zeggen dat scholen – in overeenstemming met
het advies van de commissie – zich niet, zoals nu, op het niveau van individuele leerlingen aan de inspectie hoeven te verantwoorden.
Ook in het nieuwe toezichtmodel zal het niet realiseren van voldoende
onderwijstijd leiden tot een (financiële) interventie. Dit zal worden ingebed
in het reguliere, geïntegreerde (risicogerichte) toezicht van de Inspectie
met de daarbij behorende (reeds bestaande) escalatieladder. Indien
bijvoorbeeld een school de norm vanwege onvoorziene lesuitval net niet
haalt (echte overmacht), voert de inspectie als eerste stap op de escalatieladder een gesprek met het bevoegd gezag over verbeteracties en over de
wijze waarop de leerlingen het tekort aan onderwijstijd in uren gecompenseerd zal worden.
De inspectie zal jaarlijks in haar jaarverslag op stelselniveau rapporteren
over de hoeveelheid onderwijstijd die wordt gerealiseerd. In het reguliere
toezicht beoordeelt de inspectie bovendien de kwaliteit van een school in
algemene zin. Daardoor zal de inspectie aan de hand van de praktijk op
scholen in staat zijn te rapporteren over goede kwalitatieve ontwikkelingen van de invulling van de onderwijstijd. Op die wijze kan er een
(dynamisch) referentiekader tot stand komen, waarmee het gesprek
gevoerd kan worden over wat met betrekking tot de kwalitatieve invulling
van de norm redelijk en passend wordt geacht en waarmee antwoord

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 289, nr. 56

11

wordt gegeven op de vraag welke onderwijsactiviteiten maatschappelijk
als onderwijstijd worden gezien. Op basis hiervan wordt op schoolniveau
het gesprek gevoerd over de invulling van de onderwijstijd. Dit kader is,
zoals eerder aangegeven, te karakteriseren als richtinggevend voor de
totstandkoming van de kwalitatieve invulling van de norm op schoolniveau, of als beoordelend door de inspectie daar waar omstandigheden
daar aanleiding toe geven.
Voor de inspectie kan er aanleiding zijn om nader onderzoek te doen naar
de kwaliteit van het onderwijs in het algemeen, inclusief de kwalitatieve
invulling van de urennorm, als:
–
–
–

de resultaten van een school onvoldoende zijn en de school als (zeer)
zwak beoordeeld wordt,
als de inspraak en de horizontale verantwoording niet op orde zijn, of
als er (andere) serieuze signalen zijn dat het niet goed gaat op de
school.

Aan de hand van dit nader onderzoek zal duidelijk moeten worden of
geïntensiveerd toezicht door de Inspectie noodzakelijk is.
4. Zorgvuldig invoeringstraject: van huidig beleid naar
toekomstig beleid
Zoals hierboven beschreven, onderschrijf ik van harte de aanbeveling van
de Commissie Onderwijstijd dat de verantwoordelijkheid over hoe vorm
te geven aan kwalitatieve invulling van de norm primair gedragen moet
worden op schoolniveau. Het vormt evenwel een uitdaging voor scholen,
maar ook voor ouders en leerlingen en andere betrokkenen om deze
verantwoordelijkheid die de commissie hiermee geeft ook daadwerkelijk
waar te kunnen maken. Ik wil de mogelijkheden creëren om deze verantwoordelijkheid op te pakken. Helder daarbij is dat hier sprake zal van een
groeiproces. Dit groeiproces zal ruimte moeten bieden aan een verantwoorde invoering van het gewenste perspectief.
Twee punten zijn daarbij wat mij betreft voorwaardelijk: de vormgeving
van een goede horizontale verantwoording moet – vanuit het opdoen van
ervaring – geborgd zijn. Daarnaast dient in de komende twee jaar op weg
naar de invoering van de nieuwe regelgeving het overgrote deel van de
scholen te voldoen aan de nieuwe norm van 1000 uur.
Intussen zullen de noodzakelijke wetswijzigingen voorbereid worden, met
het oog op invoering schooljaar 2011/2012, en zal invulling gegeven
dienen te worden aan de noodzakelijke randvoorwaarden voorafgaand
aan deze invoering. Het invulling geven daaraan verloopt langs onderstaande lijnen.

4.1 Pilots en verdere uitwerking van de horizontale verantwoording
Uit de betrokkenheid van de ouders en leerlingen bij de discussies over
onderwijstijd blijkt op zich een grote belangstelling, maar er zal, zoals
aangegeven, wel een slag moeten plaatsvinden om ouders en leerlingen
daadwerkelijk in positie te brengen. Versterkte vormen van horizontale
verantwoording en invloed, zoals bijvoorbeeld een periodieke peiling van
de tevredenheid, zijn hiervoor instrumenten. Ook wil ik met de verschillende betrokkenen in de sector bewerkstelligen dat scholen worden gestimuleerd om leerlingen en ouders actief te betrekken bij het schoolbeleid.
Het project Vensters voor Verantwoording, dat beoogt kwaliteitsstandaarden en mogelijkheden voor benchmarking te ontwikkelen en een
verbinding te leggen tussen horizontale en verticale verantwoording, is
daarbij een mogelijk instrument voor het veld. Er zijn twee schooljaren die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 289, nr. 56

12

voorafgaan aan de beoogde inwerkingtreding van de nieuwe wet- en
regelgeving en waarin scholen ervaring kunnen opdoen met het nieuwe
model en de nieuwe kaders. Daarbij moet worden aangetekend, dat
scholen zich al in het voorjaar van 2009 voorbereiden op het schooljaar
2009/2010. Ten behoeve van succesvolle groei naar de nieuwe situatie
vanaf schooljaar 2011/2012 wordt met pilots gestart. Hierin wordt met een
beperkt aantal scholen onder meer verkend hoe zij die horizontale verantwoording (willen) vormgeven, hoe kwalitatieve invulling van de
onderwijstijd tot stand komt, wat ze daarvoor nodig hebben, hoe zij zich
voorbereiden op de nieuwe situatie. Daarmee komen goede voorbeelden
beschikbaar die door alle scholen benut kunnen worden in de nieuwe
situatie. Dat is het eerste doel. Het tweede doel is het creëren van een
basis voor een verantwoorde besluitvorming rond de definitieve invoering.

4.2 Naleving van de huidige urennorm
In de naleving van de wettelijke kaders voor onderwijstijd is door de
Inspectie weliswaar verbetering geconstateerd ten opzichte van het vorige
onderzochte schooljaar. 72% van de onderzochte scholen heeft echter, ten
opzichte van de huidige normen, nog onvoldoende onderwijstijd gerealiseerd. Ik acht het wenselijk dat bij invoering van de nieuwe wet- en regelgeving de norm bij het overgrote deel van de school op orde is. Deze slag
zal de komende twee jaar dan ook moeten worden gemaakt.
Daarom zal in de periode vooruitlopend op de nieuwe situatie het intensieve toezicht op de norm gehandhaafd blijven. Daarbij zal de inspectie
gelet op de beoogde verbreding van de definitie van onderwijstijd meer
dan in het verleden bij de handhaving ruimte geven voor dialoog op
schoolniveau over de invulling ervan. Daarnaast zal, in het licht van de
voorstellen van de commissie, per direct gehandhaafd gaan worden op
groepsniveau (in plaats van zoals tot nu toe op individueel leerlingniveau),
tenzij een school er zelf voor kiest op leerlingniveau te rapporteren. Tot
slot zal de nieuwe norm van 1000 uur in de handhaving gehanteerd
worden. De bevindingen van de inspectie kunnen leiden tot (financiële)
interventies.

4.3 Themaonderzoek (dynamisch) referentiekader
De Commissie Onderwijstijd adviseert om themaonderzoeken uit te
voeren om de overgang naar het voorgestelde externe toezicht te ondersteunen. In die onderzoeken zou op sectorniveau gerapporteerd moeten
worden over de ontwikkeling in kwantitatieve realisatie én kwalitatieve
invulling van de wettelijke norm voor onderwijstijd. Deze aanbeveling
neem ik over. Ter ondersteuning van de (verdere) ontwikkeling van verticale naar horizontale verantwoording van de gerealiseerde onderwijstijd,
verzoek ik de inspectie om in de periode die voorafgaat aan de nieuwe
situatie (dus tot en met schooljaar 2010/2011) de ontwikkelingen
aangaande de horizontale verantwoording en het (dynamische) referentiekader voor de kwalitatieve invulling van onderwijstijd in beeld te brengen.

4.4 Rapportage begin 2011
Een goede invoering van het integrale advies van de Commissie
Onderwijstijd vraagt om een goede start vanaf schooljaar 2011–2012.
Hierbij is het van belang dat alle klokken gelijk staan en de scholen hier
voldoende op voorbereid zijn, en dat de sector heeft bewezen dat zij klaar
is voor horizontale verantwoording. Deze aspecten worden begin 2011
door de inspectie in kaart gebracht en over gerapporteerd. Deze rapportage moet inzicht bieden of zondermeer per augustus 2011 overgegaan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 289, nr. 56

13

kan worden naar de nieuwe situatie of dat tijdelijk, flankerend toezicht
vanuit de inspectie nodig is.
5. Interventiebeleid naar aanleiding van nalevingsonderzoek
Inspectie over schooljaar 2007/2008
Net als vorig jaar heeft de inspectie in het kader van het geïntensiveerde
toezicht naar de naleving van de wettelijke normen voor de onderwijstijd
over schooljaar 2007/2008 een nalevingsonderzoek uitgevoerd op 77
scholen/vestigingen.
De resultaten van het onderzoek laten een positieve ontwikkeling zien in
de naleving van de wettelijke bepalingen voor onderwijstijd. De cijfers
steken in het algemeen gunstig af ten opzichte van eerdere onderzoeken
van de inspectie. Ten opzichte van schooljaar 2006/2007 blijkt uit het
onderzoek over schooljaar 2007/2008 dat:
– het aantal scholen dat in alle onderzochte leerjaren voldoende
onderwijstijd heeft geprogrammeerd is gestegen van 21% naar 61%
van de onderzochte scholen;
– het aantal scholen dat voldoende onderwijstijd heeft gerealiseerd is
gestegen van 7% naar 28% van de onderzochte scholen;
– alle onderzochte scholen (op één na) de gerealiseerde onderwijstijd
adequaat hebben verantwoord, tegen slechts 57% van de onderzochte
scholen vorig jaar;
– er flink meer onderwijstijd is gerealiseerd: waar in schooljaar 2006/
2007 bij de onderzochte scholen (over het totaal van onderzochte leerjaren) sprake was van gemiddeld 52 uur te weinig onderwijstijd ten
opzichte van de respectievelijke normen (1040, 1000 en 700 uur),
blijken de onderzochte scholen in schooljaar 2007/2008 (wederom over
het totaal van onderzochte leerjaren) gemiddeld zelfs enkele uren méér
dan de betreffende normen te hebben gerealiseerd. In beide gevallen
gaat het om een gemiddelde over alle onderzochte scholen: de scholen
die voldoende hebben gerealiseerd én de scholen die te weinig
hebben gerealiseerd. Wanneer alleen wordt gekeken naar de onderzochte scholen en leerjaren waarin sprake was van onvoldoende
gerealiseerde onderwijstijd, was er in schooljaar 2007/2008 sprake van
een gemiddeld tekort van 51 uur ten opzichte van de betreffende norm;
– het verschil tussen geprogrammeerde en gerealiseerde onderwijstijd is
van gemiddeld 50 uur verschil verminderd naar gemiddeld 29 uur
verschil;
– in schooljaar 2006/2007 hadden vijftien van de onderzochte scholen
meer dan 150 uur te weinig onderwijstijd gerealiseerd of een inadequate registratie gevoerd en meer dan 100 uur te weinig onderwijstijd
geprogrammeerd (20% van de onderzochte scholen). In schooljaar
2007/2008 voldeden slechts drie van de onderzochte scholen (4% van
de onderzochte scholen) in dergelijk hoge mate niet aan de wettelijke
eisen.
Ik constateer dat er in de naleving verbeteringen optreden. Dat laat echter
onverlet dat er nog steeds een aanzienlijk aantal scholen is dat niet aan de
wettelijke normen voldoet. Ik heb aangegeven ook over schooljaar 2007/
2008 een redelijk en billijk interventiebeleid te zullen voeren. In samenhang met de aanbevelingen van de Commissie Onderwijstijd en in het
besef dat er daadwerkelijk sprake is geweest van flinke verbeteringen, heb
ik besloten om de huidige cesuur van 150 uur voor de thans gehouden
onderzoeken naar het schooljaar 2007/2008 te handhaven. Toepassing van
de cesuur van 150 uur onder de huidige wettelijke normen (1040 uur in de
onderbouw, 1000 uur in de bovenbouw en 700 uur in het examenjaar)
leidt bij drie scholen tot financiële interventies.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 289, nr. 56

14

6. Afsluiting
De afgelopen jaren is er veel te doen geweest over onderwijstijd. Het is
mijn overtuiging dat we met de adviezen van de Commissie Onderwijstijd
een beleid voor onderwijstijd zullen neerzetten dat zowel ambitieus als
realistisch is, en dat tevens een bijdrage kan leveren aan vermindering
van de werkdruk van leraren.
Met een heldere en realistische norm weten alle betrokkenen waar ze aan
toe zijn: voldoende onderwijs van goede kwaliteit voor alle leerlingen.
Daar was en is het ons allemaal om te doen.
De staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
mede namens de minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
J. M. van Bijsterveldt-Vliegenthart

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 289, nr. 56

15