Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

34 457

Wijziging van de Wet educatie en
beroepsonderwijs en enkele andere wetten ter
invoering van een vroegtijdige aanmelddatum
voor en toelatingsrecht tot het
beroepsonderwijs

Nr. 6

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 3 juni 2016
Deze nota naar aanleiding van het verslag wordt gegeven in overeenstemming met de Staatssecretaris van Economische Zaken.
Graag dank ik de leden van de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap voor hun bijdrage aan het voorliggende wetsvoorstel.
Hieronder ga ik in op de gestelde vragen.
1. Aanleiding en doelstelling
De leden van de VVD-fractie zijn van mening dat de regering op korte
termijn afspraken moet maken met de MBO Raad om de goed vergelijkbare studiebijsluiter van de Stichting Samenwerking Beroepsonderwijs
(SBB) in elke voorlichting op te nemen. Is de regering bereid om deze
afspraken te maken? Is de regering ook bereid wanneer deze afspraak niet
tot stand komt of niet nageleefd wordt, door middel van een ministeriële
regeling alsnog een studiebijsluiter af te dwingen?
De regering onderschrijft het nut en belang van de studiebijsluiter.
Daarom stimuleert en faciliteert SBB de mbo-instellingen tot het gebruik
van de studiebijsluiter in de voorlichting. Dit proces van invoering kost
tijd. De meerderheid van de mbo-instellingen (40 van de 67 mboinstellingen) heeft de studiebijsluiter, ook «Studie in Cijfers» genoemd, al
gepubliceerd op hun website en 15 mbo-instellingen zijn bezig met de
(technische) voorbereidingen hiervoor. De resterende 12 instellingen
lopen onder andere tegen praktische problemen aan. SBB inventariseert
op dit moment bij alle mbo-instellingen welke redenen er zijn om de
studiebijsluiter (nog) niet te gebruiken en zal mogelijke oplossingen
aandragen zodat alle instellingen Studie in Cijfers kunnen publiceren op
hun website. De resultaten van het onderzoek van JOB en CNV Jongeren
naar het gebruik van de studiebijsluiter worden bij dit traject betrokken.
In het najaar van 2016 wordt een evaluatie van de studiebijsluiter in het
mbo uitgevoerd, conform een eerdere toezegging aan uw Kamer. Op
basis hiervan kan een afgewogen besluit over eventueel noodzakelijke
vervolgstappen worden genomen.

kst-34457-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 457, nr. 6

1

Deze leden merken voorts op dat in het wetsvoorstel een bepaling is
opgenomen voor een evaluatie binnen vier jaar. Zij vragen de regering
zich expliciet uit te spreken over de vraag wanneer de wetgeving haar
doel heeft bereikt.
Het doel van dit wetsvoorstel is om de overstap van jongeren naar het
mbo goed te laten verlopen, uitval te verminderen en de positie van de
student te versterken. Daarbij wordt in de memorie van toelichting
aangegeven dat in het studiejaar 2014–2015 ruim 8.000 jongeren onder de
23 jaar zonder startkwalificatie in het overgangstraject zijn uitgevallen,
waarvan 2.000 jongeren na de zomervakantie in het geheel niet aankomen
op een mbo-instelling. De evaluatie zal zich deels richten op de vraag of
het totale aantal uitvallers vanaf schooljaar 2018–2019 is verminderd en zo
ja, wat volgens scholen en instellingen de redenen van deze vermindering
is. De evaluatie zal zich tevens richten op de ervaringen van studenten bij
het toelatingsbeleid en de waarde die zij hechten aan het studiekeuzeadvies. Als minder studenten bij de overstap zijn uitgevallen, geen
obstakels in het toelatingsbeleid meer worden ervaren en het studiekeuzeadvies er (mede) aan heeft bijgedragen dat studenten voor de juiste
opleiding hebben gekozen, is het doel van de wetgeving bereikt.
De leden van de CDA-fractie onderschrijven dat het belangrijk is om een
transparant toelatingsbeleid te hebben voor de mbo-instellingen, maar
vragen zich af wat de noodzaak is van het vastleggen hiervan in een
wetsvoorstel. Daarbij verwijzen zij naar de brief van VNO-NCW en de MBO
Raad van 2 februari jl., waarin staat dat slechts 100 tot 200 studenten per
jaar van mening zijn dat zij ten onrechte worden afgewezen. Rechtvaardigt
dit een zwaar middel als het opnemen van wettelijke bepalingen hieromtrent? Waarom kunnen hierover geen afspraken met de instellingen
gemaakt worden zonder hiervoor de wet te wijzigen, zo vragen deze
leden.
Ook de leden van de fractie van de VVD vragen verder in te gaan op de
opmerkingen van de Raad van State over de proportionaliteit van het
wetsvoorstel. Kan de regering nader toelichten waarom dit probleem zo
groot is dat er een wetsvoorstel moet komen? Welke andere middelen
heeft de regering overwogen, zo vragen zij.
Ook de leden van de ChristenUnie-fractie vragen hoe dit wetsvoorstel past
in de tendens, waarbij instellingen en betrokken partijen werk maken van
goede overgangen en het tegengaan van schooluitval? Op welke manier
versterkt het wetsvoorstel deze positieve ontwikkeling in het onderwijsveld? Leidt het wetsvoorstel niet tot onnodige regelgeving van
bovenaf, zo vragen deze leden.
Naar aanleiding van de vragen over de proportionaliteit van het
wetsvoorstel, wordt het volgende opgemerkt. Ofschoon scholen en
instellingen globaal gezien goede vooruitgang hebben geboekt met hun
beleid inzake voortijdig schoolverlaten (vsv), is de specifieke uitval bij de
overgang van voortgezet onderwijs (vo) naar mbo nog niet opgelost.
Zoals aangegeven vallen bij deze overgang jaarlijks nog zo’n 8.000
leerlingen uit. Deze leerlingen komen na de zomervakantie in het geheel
niet aan bij het mbo of vallen in het eerste jaar uit. Buiten het feit dat elke
onterechte weigering er naar mijn mening één te veel is, strookt het beeld
van 100 tot 200 gevallen van onterechte weigering niet met de gesprekken
die in de afgelopen jaren met studenten, docenten, uit onderzoek en
signalen die binnen zijn gekomen bij onder andere JOB, de Inspectie van
het Onderwijs (inspectie) en het ministerie. Zowel JOB als de afdeling
burgervragen van mijn ministerie geven aan dat de klachten van
mbo-studenten in grote meerderheid de toelating betreffen. Uit onderzoek
naar het toelatingsbeleid van ECBO (Kansrijk Toelatingsbeleid, 2013) bleek

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 457, nr. 6

2

dat 50% van de ondervraagde opleidingen aangaf studenten te weigeren
en dat het percentage afgewezen leerlingen varieert van 5 tot 50%. Ook
bleek dat er grote verschillen bestaan in het toelatingsbeleid en de
toelatingsprocedure tussen instellingen. Zo weigert de ene instelling
leerlingen niet, terwijl de andere instelling voor precies dezelfde opleiding
selecteert op basis van motivatie, cognitieve testen of reisafstand van de
leerling. Daardoor hangen de kansen op toelating onder meer af van de
instelling waar deze zich aanmeldt.
Omdat er thans geen landelijke registratie is van weigeringen en evenmin
één plek waar leerlingen die geweigerd zijn zich melden, is het niet
mogelijk om te stellen dat met de genoemde 100 tot 200 weigeringen alle
gevallen in beeld zijn. Uit het bovengenoemde onderzoek blijkt voorts dat
de meeste leerlingen geen klacht indienen en dat de meeste leerlingen
ook niet formeel geweigerd worden, maar tijdens de intake een zwaarwegend advies meekrijgen om niet aan de opleiding van hun voorkeur te
beginnen. Bij gebrek aan een eenduidig toelatingsbeleid en helder
vastgelegde rechten voor aspirant-studenten, kiezen de meeste jongeren
er dan voor om een andere of geen opleiding te volgen. Uit onderzoek van
Neuvel en Van Esch bleek al in 2010 dat bijna 20% van de oud-vmboleerlingen niet was gestart in de mbo-opleiding van hun keuze. Hierbij
moet wel worden aangetekend dat dit percentage deels ook verklaard kan
worden doordat er geen leerwerkplek beschikbaar bleek of door een
vrijwillige keuzeverandering.
Naar aanleiding van de vraag van de leden van de fractie van de
ChristenUnie of een alternatief is overwogen, merk ik op dat op dit
moment het mbo geen wettelijk toelatingsrecht kent. In het ho bestaat een
toelatingsrecht wel. Voor leerlingen en hun ouders is het van groot belang
dat zij weten waar ze aan toe zijn en dat een vmbo-diploma de garantie
biedt op een plek in het mbo. De verwachting is immers dat alle leerlingen
een startkwalificatie halen. Daarom wordt uitdrukkelijk niet gekozen voor
een ander instrument om de toelating te verbeteren, zoals een convenant
of bestuursakkoord. In haar recente rapport over de Staat van het
Onderwijs wees de inspectie onlangs nog op het feit dat, hoewel vaak
onbewust en onbedoeld, toelating en selectie op basis van subjectieve
gronden leerlingen met lageropgeleide ouders en kwetsbare jongeren die
in deze groep voorkomen, kan benadelen.
De leden van de SGP-fractie vragen hoe de regering het risico beoordeelt
dat de aanmelddatum ook averechts kan werken. In hoeverre kunnen
leerlingen uit sociaal-economisch kwetsbare groepen verder op achterstand komen te staan wanneer zij zich vaker niet tijdig aanmelden en
daardoor de voordelen en faciliteiten mislopen die andere leerlingen wel
genieten, zo vragen deze leden.
De regering verwacht geen averechtse effecten voor sociaal-economisch
kwetsbare groepen. In het kader van loopbaanoriëntatie en -begeleiding
(LOB) ligt hier een belangrijke taak voor vo-scholen en mentoren om al
hun leerlingen voor te bereiden op de aanmelddatum en het keuzeproces
en om de voordelen van tijdig aanmelden te belichten. Ook de ervaring
dat in een aantal regio’s waarin de 1 april aanmelddatum al wordt
gehanteerd meer dan 90% van de overstappers zich tijdig heeft
aangemeld, geeft geen aanleiding voor de verwachting dat het
wetsvoorstel nadelige effecten zal hebben voor sociaal-economisch
kwetsbare groepen. Overigens wordt in dit verband nog opgemerkt dat
het niet tijdig aanmelden geen consequenties heeft voor het toelatingsrecht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 457, nr. 6

3

2. Inhoud van het wetsvoorstel
De leden van de VVD-fractie vragen de regering te expliciteren welke
onderdelen van het wetsvoorstel precies van toepassing zijn, als dat het
geval is, op het private mbo-onderwijs en de vakinstellingen.
Het wetsvoorstel is niet van toepassing op niet-bekostigde
mbo-instellingen.
Het wetsvoorstel is wel van toepassing op vakinstellingen behalve de
volgende bepalingen:
− indien een student niet kan worden geplaatst in de opleiding van zijn
voorkeur wegens een beperkte opleidingscapaciteit, is de mboinstelling verplicht om een passend alternatief aan te bieden;
− indien een student niet kan worden toegelaten tot de opleiding omdat
hij niet voldoet aan de aanvullende eisen, is de mbo-instelling verplicht
om een passend alternatief aan te bieden.
Deze bepalingen zijn uitgezonderd voor vakinstellingen omdat die maar
een beperkt opleidingsaanbod hebben.
2.1 Introductie van een landelijke aanmelddatum in het mbo en
de plicht voor scholen en instellingen om een beperkte
gegevensset over aanmeldingen met elkaar en met gemeenten uit
te wisselen
De leden van de VVD-fractie vragen of de regering nader kan betogen
waarom het afwijken van het hoger onderwijs (ho) verstandig is. Leidt dit
niet juist tot verwarring, bijvoorbeeld wanneer er een overheidscampagne
wordt georganiseerd?
Er zijn diverse inhoudelijke afwegingen waarom de aanmelddatum in het
mbo afwijkt van die in het ho. Ten eerste sluit de aanmelddatum van
1 april aan bij de aanmelddatum die momenteel reeds in veel regio’s
wordt gehanteerd. Tevens geldt dat op 1 april de vo-leerling nog op
school zit, waardoor de vo-school met de leerling in gesprek kan gaan en
hem kan begeleiden bij de aanmelding, mocht hij dit nog niet gedaan
hebben. Mocht pas een maand later blijken dat de leerling zich nog niet
heeft aangemeld, dan resteert naast de eindexamens en de naderende
zomervakantie weinig tot geen tijd voor deze begeleiding. Daarnaast geeft
de 1 april-aanmelddatum instellingen de gelegenheid om tijdig het
gesprek met de studenten aan te gaan met het oog op een zorgvuldige
intake en om vroegtijdig een inschatting te kunnen maken hoeveel
studenten welke opleiding willen volgen. Tot slot start het collegejaar in
het ho een maand later dan in het mbo. Zoals hierboven in reactie op een
vraag van de leden van de SGP is aangegeven, meldt in de regio’s waar
de aanmelddatum van 1 april reeds wordt gehanteerd, een ruime tot zeer
ruime meerderheid van de studenten zich op tijd aan. Van verwarring met
de aanmelddatum voor het ho blijkt daar geen sprake.
Deze leden stellen dat het aantal aanmeldingen dat op 1 april bekend
wordt slechts een indicatie geeft. De leden vragen of daarmee het
argument dat een vroegtijdige aanmelddatum instellingen helpt bij het
voorbereiden op het aantal studenten, niet vervalt.
Uit ervaringen van instellingen blijkt, dat zij op basis van het aantal
(vroegtijdige) aanmeldingen een goede inschatting kunnen maken
hoeveel studenten uiteindelijk ingeschreven (kunnen) worden. Het aantal
vroegtijdige aanmelders is daarmee een bruikbare indicatie voor
instellingen.
De leden van de PvdA-fractie vragen voor hoeveel opleidingen een
leerling zich tegelijkertijd kan inschrijven.
Het is mogelijk voor een leerling om zich bij meerdere opleidingen aan te
melden. Bij ministeriële regeling kan een beperking worden aangebracht
in het aantal opleidingen waarvoor een student zich bij een instelling kan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 457, nr. 6

4

aanmelden. Als uit signalen uit het veld blijkt dat hier behoefte aan is, zal
een beperking bij ministeriële regeling worden geregeld.
Is het mogelijk om bij meerdere opleidingen deel te nemen aan een
intakeprocedure en een studiekeuzeadvies te ontvangen, zo vragen deze
leden.
Ook is het mogelijk om bij meerdere opleidingen deel te nemen aan de
intakeprocedure en een studiekeuzeadvies te ontvangen. Bij ministeriële
regeling kan eveneens, om het aantal adviezen beheersbaar te houden,
een maximum aantal studiekeuzeadviezen worden vastgesteld waar de
student recht op heeft.
Voorts vragen deze leden wat de reden is dat voor de mbo-sector geldt
dat instellingen zelf bepalen op welke wijze de aanmelding voor een
opleiding geschiedt. Waarom is er niet voor gekozen te werken met een
centraal systeem van aanmelden zoals in het ho wordt gehanteerd, zo
vragen de leden.
Voorliggend wetsvoorstel heeft als doel de uitval bij de overstap van vo
naar mbo tegen te gaan. Een vroegtijdige aanmelddatum draagt hieraan
bij. Een centraal aanmeldsysteem heeft als doel de administratieve
processen te vergemakkelijken en draagt niet bij aan het bestrijden van
schooluitval omdat het geen informatie teruglevert naar de school van
herkomst van de leerling. Daarom is in dit wetsvoorstel geen wijziging
aangebracht in de manier van aanmelding.
Hoe verhoudt de inwerkingtreding van het wetsvoorstel zich tot de datum
waarop in redelijke mate kan worden verwacht dat een ICT-systeem om
het aanmeldproces van leerlingen te kunnen volgen, operationeel is, zo
vragen de leden van de PvdA-fractie.
De artikelen in het wetsvoorstel die betrekking hebben op de verplichting
tot het uitwisselen van gegevens en daarmee het kunnen volgen van dit
proces, zullen in werking treden op het moment dat een daartoe voor alle
betrokken partijen toegankelijk en werkbaar systeem ontwikkeld en
operationeel is.
Op welke manier wordt de privacy van de leerlingen gewaarborgd en
welke kaders worden hiervoor gesteld, zo vragen deze leden.
Dit wetsvoorstel creëert de grondslag voor het uitwisselen van een
beperkte set gegevens. Deze zijn expliciet in de wet opgenomen en daarbij
is bepaald dat de uitwisseling uitsluitend mag dienen voor het tegengaan
van uitval. Indien scholen of instellingen gebruik maken van een facilitair
(ict-)systeem, moeten zij daarbij de regels van de Wet bescherming
persoonsgegevens in acht nemen.
Verder vragen deze leden hoe in het mbo wordt voorkomen dat de
studiekeuzecheck zeer uiteenloopt en de studiekeuzecheck niet altijd het
doel dient waarvoor deze is ingesteld. Waarom wordt er niet voor gekozen
duidelijke kaders of richtlijnen voor de vorm en inhoud van de intake vast
te leggen om te borgen dat jongeren krijgen waar ze recht op hebben?
Waarom mogen instellingen zelf bepalen aan wie de intake wordt
aangeboden? De leden vragen in dit kader tevens waarom deelname aan
een intake niet als recht voor alle (op tijd aangemelde) jongeren is
opgenomen in dit wetsvoorstel.
Een student die zich tijdig heeft aangemeld, heeft desgevraagd recht op
een studiekeuzeadvies. In het studiekeuzeadvies geeft de instelling aan of
de opleiding waarvoor de student zich heeft aangemeld, bij hem past
gezien zijn motivatie, talenten en/of beroepsbeeld. De instelling geeft een
studiekeuzeadvies op basis van informatie die onder meer voortkomt uit
een of meer intakeactiviteiten. Aan elke student die een studiekeuzeadvies
wenst, zullen dus ook een of meer intakeactiviteiten worden aangeboden.
Mede in overleg met mbo-instellingen is de afweging gemaakt om geen
nadere voorschriften of kaders voor de intake in de wet vast te leggen,
evenmin als dat in het ho het geval is. Uit het Onderwijsverslag 2014/2015
blijkt dat instellingen steeds meer aandacht aan de intake besteden,
meestal met aanvullende intakegesprekken voor studenten met een extra

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 457, nr. 6

5

ondersteuningsbehoefte. Het vormgeven van intakeactiviteiten is
maatwerk. De intakeactiviteiten zijn onder meer afhankelijk het aantal
aanmeldingen, de soort opleiding en de individuele student. Om die reden
is niet gekozen om de vormgeving van de intake wettelijk te regelen,
hetgeen ook als nadeel zou hebben dat de administratieve (toezicht)lasten
zouden toenemen.
De leden van de CDA-fractie vragen wat de huidige knelpunten zijn bij de
aanmelding van studenten en hoeveel studenten bij het huidige beleid uit
beeld verdwijnen bij de overstap naar het mbo.
Op dit moment geldt er in het mbo geen aanmelddatum. Dit heeft als
nadeel dat overstappende leerlingen zich soms erg/te laat aanmelden
voor een vervolgopleiding. Door een aanmelddatum worden zij «gestimuleerd» om op tijd, daarbij mede begeleid door hun vo-school, na te
denken over een opleiding of opleidingen van hun keuze. Een opleidingskeuze op het laatste moment is vaak een keuze die minder overwogen is
en daardoor niet goed past; een keuze op het laatste moment kan ook als
consequentie hebben dat de opleiding van keuze reeds vol zit. Een ander
knelpunt in het aanmeldproces is dat de huidige gegevensvoorziening
voor betrokken scholen, instellingen en gemeenten ontoereikend is om de
studenten tijdens de overstap op de voet te kunnen volgen en direct in te
kunnen grijpen als het aanmelden spaak loopt. Een laatste knelpunt is dat
het toelatingsbeleid van mbo-instellingen onduidelijk kan zijn. Zo komt het
voor dat leerlingen, in bezit van de juiste vooropleiding en met voldoende
motivatie, om onduidelijke redenen worden afgewezen voor de opleiding
van hun keuze.
In het studiejaar 2014–2015 zijn ruim 2.000 jongeren onder de 23 jaar
zonder startkwalificatie uitgevallen tijdens de overstap; zij kwamen na de
zomervakantie in het geheel niet aan op een mbo-instelling. Dit werd pas
na de teldatum van 1 oktober duidelijk. Dat is te laat om studenten alsnog
naar een opleiding te geleiden.
Deze leden vragen voorts of de aanmelddatum van 1 april overeenkomt
met aanmelddata in de andere onderwijssoorten.
In het primair onderwijs (po) en voortgezet onderwijs (vo) geldt geen
landelijke aanmelddatum. In het ho geldt een landelijke aanmelddatum
van 1 mei; in het eerder gegeven antwoord op een vraag hierover van de
leden van de VVD-fractie is aangegeven waarom in het mbo een andere
aanmelddatum wordt gehanteerd.
Deze leden vragen de regering ook aan te geven op welke wijze de
communicatie zal verlopen over de wijzigingen.
Op dit moment wordt gewerkt aan een communicatieplan om de
wijzigingen tijdig duidelijk te hebben voor alle doelgroepen. Hierbij
worden verschillende communicatievormen, variërend van nieuwsbrieven
tot social media, ingezet. Ondere andere wordt gedacht aan een brief aan
vmbo-eindexamenkandidaten voor wie de aanmelddatum zal gaan
gelden. Naar verwachting zal dit 1 april 2018 zijn.
De leden van de D66-fractie lezen dat de keuze voor het stellen van de
aanmelddatum op 1 april mede wordt ingegeven doordat studenten die
de keuze eerder maken en zich eerder aanmelden, hun studie in het eerste
studiejaar aanzienlijk minder vaak afbreken dan studenten die zich laat
aanmelden. Heeft dit er ook niet mee te maken dat dit studenten zijn die
duidelijk weten wat ze willen worden, terwijl voorgestelde maatregel er
alleen voor zorgt dat studenten die het nog niet weten of twijfelen, eerder
een knoop moeten doorhakken, zo vragen deze leden.
Een wezenlijk onderdeel van de aanmelddatum van 1 april is dat de
leerling, als hij nog op de vo-school zit, door zijn mentor tijdens
LOB-activiteiten in het (voor)laatste schooljaar op de vroegtijdige

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 457, nr. 6

6

aanmelddatum wordt voorbereid en wordt begeleid in het keuzeproces
dat hiermee samenhangt. Dit maakt een warme overdracht tussen vo en
mbo mogelijk. Het beoogde effect van de aanmelddatum is daarmee niet
alleen dat leerlingen, analoog aan het ho, op uiterlijk 1 april daadwerkelijk
een keuze maken, maar ook dat zij daarmee een weloverwogen keuze
kunnen maken.
Voorts lezen deze leden dat er mede is gekozen voor 1 april omdat anders
de scholen nog maar weinig tijd hebben om leerlingen die nog niet
ingeschreven staan, naar een aanmelding te begeleiden met het zicht op
de examenperiode. In welk opzicht verschilt dit van havo- en
vwo-leerlingen die naar het hbo en wetenschappelijk onderwijs (wo)
doorstromen, zo vragen de leden.
Op de keuze voor 1 april is hierboven reeds ingegaan in antwoord op
vragen van de fracties van VVD en CDA. Ten opzichte van havo- en
vwo-leerlingen die doorstromen naar hbo en wo gaat het hier om een
andere doelgroep van leerlingen. De havo- en vwo-leerlingen zitten langer
op school voordat zij hun studiekeuze moeten maken waardoor zij, hun
ouders en de school meer tijd hebben om zich hierop voor te bereiden.
Daarnaast zijn deze leerlingen uiteraard ouder. Een ander verschil is dat
het collegejaar in het ho een maand later start.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen wie verantwoordelijk is voor
de opslag van persoonsgegevens en het waarborgen van privacy. Wie is
verantwoordelijk voor het waarborgen van actualiteit en privacy bij het
opslaan van persoonsgegevens? Kunnen ingeschrevenen ook zelf hun
status controleren en verzoeken indienen tot wijziging of verwijdering?
Hoe lang worden de gegevens geregistreerd, zo vragen zij.
De regering wil de uitwisselingen van gegevens faciliteren. Betrokken
partijen – bevoegd gezagen van scholen en onderwijsinstellingen en
gemeenten – zijn zelf verantwoordelijk voor deze gegevensuitwisseling en
het beheer van het hiervoor te gebruiken systeem. Die verantwoordelijkheid betreft ook de wijze van gegevensbeveiliging, autorisatie en
opschoning/actualisatie met inachtneming van de Wet bescherming
persoonsgegevens. Leerlingen en studenten zullen zelf geen directe
digitale toegang hebben tot dit systeem voor gegevensuitwisseling maar
kunnen, conform de Wet bescherming persoonsgegevens, via hun school
of instelling wel de geregistreerde gegevens opvragen en verzoeken tot
wijziging of verwijdering indienen.
De leden van de SGP-fractie vragen waarom de scholen jaarlijks moeten
aangeven welke leerlingen naar verwachting naar het mbo gaan en
waarom deze stap in het kader van het reduceren van administratieve
lasten niet overgeslagen kan worden.
De scholen voor vo moeten dit jaarlijks aangeven omdat op die manier
blijkt in het proces van gegevenslevering, welke leerlingen gaan
overstappen, zich niet aanmelden of mogelijk extra begeleiding nodig
hebben vanuit gemeente of vo-school. Om bij deze gegevensuitwisseling
de administratieve lasten zo veel mogelijk te reduceren, wil de regering
een ict-systeem faciliteren, waarmee geen individueel berichtenverkeer
noodzakelijk is.
2.2 Het invoeren van een recht op studiekeuzeadvies voor alle
studenten die zich uiterlijk op de landelijke aanmelddatum
hebben aangemeld bij een mbo-opleiding
De leden van de VVD-fractie merken op dat studenten- en scholierenorganisaties recent kritiek hebben geuit op de kwaliteit van de studiekeuzeactiviteiten. Welke lering heeft de regering getrokken uit deze eerste
ervaringen uit het ho en heeft dit tot aanpassing van het wetsvoorstel
geleid? Hoe waarborgt de regering de kwaliteit van de studiekeuzeactiviteiten, zo vragen deze leden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 457, nr. 6

7

In het wetsvoorstel is de inhoud en de vorm van het studiekeuzeadvies en
de daaraan voorafgaande activiteiten niet voorgeschreven. De instellingen
hebben de vrijheid om dit op eigen wijze vorm te geven en om hierbij te
differentiëren per opleiding, uiteraard in overleg met de studenten. De
deelnemersraad heeft hierbij medezeggenschap (adviesbevoegdheid).
Gebleken is dat de instellingen steeds meer aandacht aan de intake
besteden. De regering gaat er dan ook vanuit, mede gelet op de recente
kritiek, dat deze instellingen serieus werk maken van het studiekeuzeadvies en de activiteiten die daaraan vooraf gaan en daarbij ook leren van
de ervaringen uit het ho. De regering wil de instellingen eerst de kans
geven dit traject goed vorm te geven en heeft daarom het wetsvoorstel
niet gewijzigd. Zoals reeds eerder aangegeven zal de aangekondigde
evaluatie zich mede richten op de werking en de kwaliteit van het
studiekeuzeadvies.
De leden van de D66-fractie vragen of de student, wanneer deze nog
twijfelt tussen twee instellingen, ook meerdere studiekeuzeadviezen kan
aanvragen. In hoeverre wordt geborgd dat het studiekeuzeadvies neutraal
is, in de zin dat ook opleidingen aan andere instellingen naar voren
kunnen komen, als dat toch een betere keuze is? Hoe wordt aan de
student en instelling duidelijk gemaakt dat het advies niet bindend mag
zijn, zo vragen deze leden.
Een student kan inderdaad bij meerdere opleidingen en instellingen een
studiekeuzeadvies aanvragen. Zoals is aangegeven in de memorie van
toelichting heeft het studiekeuzeadvies betrekking op de vraag van de
student of de gekozen opleiding bij de student past gezien zijn motivatie,
talenten en/of beroepsbeeld. Het is uitdrukkelijk geen breed loopbaanadvies; daartoe bestaan andere loopbaangerichte (LOB)trajecten die op de
vo-school al ingezet zullen zijn. Het wetsvoorstel bepaalt dat de studiekeuzeadviezen niet bindend zijn. In de communicatie over het wetsvoorstel
zal richting instellingen en studenten duidelijk worden benadrukt dat het
advies niet bindend is.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen waarom het recht op een
studiekeuzeadvies alleen voor studenten geldt die zich voor 1 april
aanmelden. Zijn de late aanmelders niet juist een kwetsbare groep, met
grotere kans op schooluitval? Zouden deze leerlingen niet juist baat
hebben bij een studiekeuzegesprek en een zorgvuldige intake, zo vragen
zij.
Het recht op een studiekeuzeadvies is gekoppeld aan de aanmelddatum
om aankomende studenten te stimuleren zich vroegtijdig aan te melden.
Terecht merken deze leden op dat ook late aanmelders gebaat kunnen zijn
bij een studiekeuzeadvies. Daarom is in het wetsvoorstel expliciet de
mogelijkheid opgenomen dat instellingen ook aan andere doelgroepen
een studiekeuzeadvies kunnen aanbieden. Hierbij wordt wel opgemerkt
dat een late aanmelding een zorgvuldige intake kan bemoeilijken.
De leden van de SGP-fractie vragen in hoeverre leerlingen rechten kunnen
ontlenen aan het studiekeuzeadvies. Zij vragen of uit het uitgangspunt dat
het advies niet bindend is voor leerlingen omgekeerd ook volgt dat
instellingen door het advies als zodanig geen enkele aansprakelijkheid op
zich laden voor het resultaat van de leerling. Kan de regering toelichten
hoe het studiekeuzeadvies zich verhoudt tot de zorgplicht en de onderwijsovereenkomst, zo vragen deze leden.
In een studiekeuzeadvies geeft een instelling aan of de opleiding
waarvoor de student wenst te worden ingeschreven, past gezien zijn
motivatie, talenten en/of beroepsbeeld. Het studiekeuzeadvies dient enkel
als hulpmiddel voor de student bij het maken van zijn keuze voor een
opleiding. Het is aan de student of hij het – niet bindende – studiekeuzeadvies opvolgt. De student kan dan ook geen rechten ontlenen aan het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 457, nr. 6

8

advies. Ook kan een student een instelling er niet op aanspreken als hij
– ondanks een positief studiekeuzeadvies – een opleiding toch niet met
goed gevolg kan afronden. Met een studiekeuzeadvies geeft een instelling
namelijk alleen aan of een opleiding geschikt is voor de desbetreffende
student. Of een opleiding met goed gevolg kan worden afgerond, is
afhankelijk van meer factoren. Een instelling heeft een zorgplicht jegens
haar studenten en dient in dat kader een student zo goed mogelijk te
begeleiden bij het doorlopen van zijn opleiding. Een negatief studiekeuzeadvies mag niet tot gevolg hebben dat een instelling weigert een
onderwijsovereenkomst af te sluiten met een student of geen invulling
geeft aan haar zorgplicht. In een onderwijsovereenkomst moeten
voorafgaande aan de opleiding heldere afspraken worden gemaakt over
de wederzijdse verplichtingen van de instelling, zoals de wijze waarop
invulling wordt gegeven aan deze zorgplicht, en de student.
2.3 Het invoeren van een recht op toelating voor studenten die
zich aanmelden voor een mbo-opleiding op niveau 2, 3 of 4 en die
aan de vooropleidingseisen voldoen en het recht op een bindend
studieadvies binnen een jaar na inschrijving
De leden van de VVD-fractie zijn van mening dat er meer voorwaarden
verbonden moeten worden om in aanmerking te komen voor het recht op
toelating. Zoals eerder aangegeven stellen de leden zich op het standpunt
dat er alleen aanspraak op het toelatingsrecht gemaakt kan worden
wanneer zij zich voor de landelijke aanmelddatum hebben ingeschreven
voor de specifieke opleiding van hun keuze en het recht dus niet van
toepassing is op andere opleidingen (a). Daarnaast stellen de leden dat er
sprake moet zijn van een functionerend bindend studieadvies na het
eerste jaar (b). Ten derde stellen de leden dat de student deel moet
hebben genomen aan de studiekeuzeactiviteit (c). Ten slotte stellen de
leden dat studenten die een jaar eerder een negatief bindend studieadvies
hebben ontvangen geen aanspraak mogen hebben op het toelatingsrecht
bij de betreffende opleiding waar zij dit advies hebben gekregen (d). Kan
de regering op ieder van deze suggesties elk afzonderlijk een reactie
geven, zo vragen deze leden.
Op deze suggesties wordt hierna ingegaan.
ad a. met dit wetsvoorstel wordt mede beoogd te voorkomen dat
jongeren die nog leer- of kwalificatieplichtig zijn, uitvallen. Daartoe
worden mogelijke obstakels bij de overstap weggenomen. De suggestie
van de leden van de VVD-fractie om leerlingen alleen aanspraak op het
toelatingsrecht te laten maken wanneer zij zich voor de landelijke
aanmelddatum hebben aangemeld voor de specifieke opleiding van hun
keuze, past niet bij deze doelstelling. Daarmee zou voor leerlingen die zich
niet tijdig hebben aangemeld, een drempel worden opgeworpen. Juist
jongeren in een kwetsbare positie zouden hier nadeel van kunnen
ondervinden.
Ad b. Vergelijkbaar met het ho is gekozen voor een bindend studieadvies
binnen het eerste jaar zodat studenten na dit jaar de gelegenheid krijgen
om de opleiding af te ronden. Bij een bindend studieadvies binnen het
eerste jaar weet een student na dit jaar waar hij aan toe.
Ad c. De suggestie om leerlingen die niet hebben deelgenomen aan de
intake-activiteiten, het recht van toegang te ontzeggen, wordt niet
overgenomen. Bij opleidingen waarvoor een capaciteitsbeperking geldt,
biedt dit wetsvoorstel wel de mogelijkheid studenten die zich tijdig
aanmelden voorrang te geven, en bij niet deelname aan verplichte
intake-activiteiten, te weigeren. In dat geval dient de instelling, tenzij het
een AOC of een vakinstelling betreft omdat die beperkt is in alternatieve
mogelijkheden, een opleiding aan te bieden waar de student wel terecht
zou kunnen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 457, nr. 6

9

Ad d. Deze suggestie wordt gedeeld. In artikel 8.1.7a, derde lid, van de
WEB wordt dit geregeld.
In de begrenzing van het toelatingsrecht stelt de overheid zelf twee criteria
vast, zo merken deze leden op. Kan de regering nader uiteenzetten op
basis waarvan deze criteria zijn vastgesteld, zo vragen zij. Op welke feiten
zijn deze gebaseerd? Waarom zouden juist deze criteria effectief werken
om studenten te weren die zonder enige motivatie zich inschrijven?
Het eerste criterium is zodanig gekozen dat elke student het recht heeft
om tenminste in drie opleidingen te laten zien wat hij kan. Indien een
student in drie opleidingen onvoldoende studievorderingen heeft laten
zien en op grond daarvan drie keer een negatief studieadvies heeft
gekregen, kan een instelling de student weigeren. Het tweede criterium
hangt samen met de cascadebekostiging. Deze loopt na zes jaar af. Indien
een student al zes jaar is ingeschreven geweest en nog steeds geen
diploma heeft gehaald, kan een mbo-instelling besluiten om hem niet in te
schrijven. Naar aanleiding van de vraag of deze criteria effectief zijn om
studenten te weren, wordt opgemerkt dat met deze criteria een balans
wordt gecreëerd tussen het toelatingsrecht en het voorkomen van een
onnodig lange verblijfsduur.
Is de regering zich ervan bewust dat het ontvangen van studiefinanciering
en op termijn ook een ov-studentenreisproduct een op zich zelf staande
reden kan zijn voor jongeren om zich in te schrijven, zo vragen deze leden.
De regering is zich daarvan bewust. Op dit moment wordt onderzocht hoe
vaak het landelijk voorkomt dat jongeren in entree- en mbo-2 opleidingen
wel studiefinanciering ontvangen maar geen onderwijs volgen en welke
motieven daarbij een rol spelen. Dit onderzoek wordt naar verwachting in
de zomer afgerond. Overigens biedt ook het bindend studieadvies, als
mocht blijken dat studenten zich om oneigenlijke redenen hebben
aangemeld, bijvoorbeeld omdat zij niet komen opdagen, hier een vangnet.
Deze leden vragen voorts waarom niet in lijn met het ho decentrale
selectie wordt toegepast en deze leden wijzen in dat licht ook op de
eerdergenoemde brief van VNO-NCW en de MBO Raad die tevens voor
meer ruimte pleiten op dit punt om juist recht te doen aan de talenten van
jongeren.
Deze leden wijzen er terecht op dat in het ho decentrale selectie kan
worden toegepast bij numerus fixusopleidingen (opleidingen met een
beperkte capaciteit). Dit betreft echter een andere doelgroep. Bij
mbo-opleidingen met een beperkte capaciteit kunnen instellingen alleen
niet-kwalitatieve criteria hanteren, zoals loting of volgorde van
aanmelding. Elke jongere met een juiste vooropleiding verdient immers
de kans om een startkwalificatie te halen. Met name jongeren in een
kwetsbare positie zouden door kwalitatieve selectie benadeeld kunnen
worden.
Tot slot vragen deze leden hoe voorkomen gaat worden dat als gevolg van
het toelatingsrecht allerlei niet-leerbare of niet-schoolbare studenten in
het onderwijs terecht komen. De lessen moeten, aldus deze leden, niet
verstierd kunnen worden door deze specifieke groep.
Het is een opdracht en verantwoordelijkheid van mbo-instellingen om elke
student maximaal te ondersteunen in het ontdekken en vergroten van zijn
talenten. Het toelatingsrecht is een recht op een eerlijke kans, maar is
geen ongeclausuleerd verblijfsrecht. Daarom introduceert dit wetsvoorstel
tevens een bindend studieadvies voor alle mbo-opleidingen op grond
waarvan studenten die onvoldoende studievorderingen laten zien,
bijvoorbeeld doordat zij niet te motiveren zijn, van de opleiding kunnen
worden verwijderd. Ook in de onderwijsovereenkomst kunnen afspraken
tussen de instelling en de student worden neergelegd om ongewenst
gedrag te voorkomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 457, nr. 6

10

De leden van de PvdA-fractie vragen op welke manier er wordt
opgetreden tegen instellingen die zich niet aan dit toelatingsrecht voor
studenten houden. Op welke manier wordt voorkomen dat instellingen
alsnog studenten op oneigenlijke gronden uitsluiten van de opleiding?
Welke instantie of welk orgaan ziet toe op de naleving van het toelatingsrecht van studenten.
De inspectie ziet toe op de naleving van de wet. Met dit wetsvoorstel
wordt het toelatingsbeleid voor alle mbo-instellingen niet alleen van een
eenduidig kader voorzien, maar wordt ook inzichtelijk hoe instellingen hun
toelatingsbeleid vormgeven. Zij moeten dit namelijk op tijd op een
herkenbare manier communiceren aan toekomstige studenten. Bij
signalen waaruit blijkt dat studenten ten onrechte geweigerd worden,
biedt dit wetsvoorstel een duidelijk kader om instellingen hier op aan te
spreken. Ook hebben studenten bij onterechte weigering een stevige
positie bij bezwaar-, klacht- of beroepsprocedures.
Nu het toelatingsrecht voor studenten wordt gerealiseerd, vragen deze
leden welke andere (onzichtbare) belemmeringen studenten ervaren bij
het inschrijven voor een opleiding van hun keuze. Welke rol spelen
bijvoorbeeld de mate van nabijheid van de opleiding, de reisafstand en de
reiskosten bij de overweging van studenten om zich voor de opleiding van
hun keuze in te schrijven? Welke andere (onzichtbare) belemmeringen
ervaren studenten? Op welke wijze worden deze belemmeringen
weggenomen, zo vragen de genoemde leden.
Met dit wetsvoorstel beoogt de regering belemmeringen voor studenten
bij toelating zo veel mogelijk weg te nemen. Voor de vraag of factoren als
nabijheid van de opleiding of bijvoorbeeld reisafstand een (onzichtbare)
belemmering vormen voor studenten om zich te laten inschrijven voor de
opleiding van hun keuze biedt de meest recent gepubliceerde
JOB-monitor uit 2014 geen aanknopingspunten; daarin zijn geen
uitspraken te vinden van studenten over dergelijke factoren bij
aanmelding, intake of toelating. Wel wordt dankzij de Wet studievoorschot
per 1 januari 2017 het reisrecht voor minderjarige mbo’ers ingevoerd.
Daarmee gaat een jarenlange wens van onder meer JOB in vervulling en
wordt de toegankelijkheid tot verder van huis liggende opleidingen en
stageplaatsen voor deze studenten vergroot.
De leden van de CDA-fractie vragen de regering nader toe te lichten wat
de reden is om een bindend studieadvies in het eerste jaar in te voeren.
Hoeveel studenten maken hun opleiding na het eerste jaar niet af of
switchen tussentijds? Wat zijn de overstapmomenten gedurende een jaar?
Op welke datum wordt het bindend studieadvies meegedeeld aan
studenten en hoeveel punten moet een student gehaald hebben in een
jaar, zo vragen zij.
Voor het invoeren van het bindend studieadvies in het eerste jaar, verwijs
ik naar mijn eerdere antwoord hierboven op een vraag van de leden van
de fractie van de VVD. Er is – net als in het ho – niet gekozen voor een
bindend studieadvies na het eerste studiejaar, zodat studenten die een
positief studieadvies hebben gekregen aan het einde van dit jaar
duidelijkheid hebben en de gelegenheid krijgen om de opleiding af te
ronden en dus niet later in de opleiding alsnog een negatief studieadvies
kunnen krijgen. De bedoeling van het bindend studieadvies in het mbo is
om studenten die onvoldoende studievorderingen behalen, bijvoorbeeld
omdat ze duidelijk niet gemotiveerd zijn, zo snel mogelijk maar uiterlijk
binnen het eerste jaar, een alternatief te kunnen bieden. Een bindend
studieadvies later in de opleiding is dan ook niet beoogd.Van de 475.000
mbo-studenten die ingeschreven stonden in het mbo in 2015–2016
stonden een kleine 60.000 leerlingen in het jaar ervoor ingeschreven op
een hoger of lager niveau in het mbo. Daarnaast zijn er bijna 24.000
mbo’ers die zijn geswitcht van opleiding of instelling binnen hetzelfde
niveau. Het totaal aantal switchers binnen het mbo voor studiejaar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 457, nr. 6

11

2015/2016 is 83.830. Bekend is verder dat hiervan ongeveer 90%
(+/– 75.000) switcht na afloop van het schooljaar en 10% (9.000) tijdens het
studiejaar. Door de vroegtijdige aanmelddatum, de daarmee samenhangende mogelijke begeleiding bij de overstap en het recht op studiekeuzeadvies beoogt dit wetsvoorstel de uitval bij de overstap en switch te
verminderen. Officiële overstapmomenten kent het mbo niet. Het bevoegd
gezag stelt nadere regels vast ten aanzien van onder meer de datum
waarop een advies wordt uitgebracht en de te behalen studieresultaten
(artikel 8.1.7a, vierde lid, van de WEB). Overigens kent het mbo geen
wettelijk systeem van studielast uitgedrukt in studiepunten, zoals het ho.
Deze leden vragen wat de kwaliteit is van de studiebijsluiters in het mbo.
Zijn deze duidelijk en transparant genoeg over de kansen met de
desbetreffende opleiding op de arbeidsmarkt? Deze leden vragen de
regering ook waarom zij er niet voor heeft gekozen om eerst de effecten
van de studiebijsluiters, en eventuele verbeteringen daaraan, af te
wachten voordat een bindend studieadvies wordt ingevoerd. Graag
ontvangen deze leden een toelichting.
De ontwikkeling van de studiebijsluiter heeft plaatsgevonden door SBB
samen met belanghebbenden zoals JOB, LAKS, FNV Jong, CNV Jongeren,
onderwijsinstellingen en bedrijfsleven. Na evaluatie van een aantal pilots
onder jongeren is de definitieve vorm en inhoud bepaald. Met elkaar
hebben de partijen gekozen voor een beperkt aantal indicatoren dat
relevante, betrouwbare en vergelijkbare informatie oplevert die voor
studenten transparant is. De getoonde arbeidsmarktkansen zijn regionale
arbeidsmarktkansen in het verlengde van de opleiding: hoe groot is de
kans dat een bakker in opleiding daadwerkelijk als bakker aan de slag kan
in zijn eigen regio? Deze arbeidsmarktindicator «Kans op Werk» wordt
bepaald door arbeidsmarktonderzoekers van SBB met behulp van een
uitgebreid model waarin vraag en aanbod op de arbeidsmarkt tegen
elkaar worden afgezet. Dit onderzoek wordt jaarlijks herhaald. In het
najaar wordt een evaluatie gehouden naar de ervaringen van gebruikers
met de studiebijsluiter en de impact van de studiebijsluiters in het mbo.
Wat betreft de verhouding studiebijsluiter en bindend studieadvies wordt
opgemerkt dat de studiebijsluiter een zinvol instrument is om studenten
vooraf goed te informeren terwijl het bindend studieadvies een
instrument is op grond waarvan de onderwijsovereenkomst met een
student die onvoldoende vorderingen maakt, kan worden ontbonden.
Deze instrumenten staan los van elkaar; afwachten van de effecten van de
studiebijsluiter alvorens het bindend studieadvies in te voeren, is om die
reden niet overwogen.
De leden van de D66-fractie zijn verheugd dat met voorliggend voorstel
duidelijk wordt dat het niet mogelijk is een toelatingsprocedure te voeren
waarbij studenten met de juiste vooropleiding af kunnen worden
gewezen. Zij vragen wel wat hier in de praktijk de consequenties van zijn.
Op dit moment kunnen studenten ook van het advies afwijken, maar is dit
bij de student niet altijd bekend, aldus deze leden. Ook zal een student
misschien niet gedwongen zijn, maar zich door een instelling wel
gedwongen kunnen voelen om een advies op te volgen. Wat wordt
hieraan gedaan, zo vragen deze leden.
Op dit moment beslist het bevoegd gezag over de toelating van studenten
en worden studenten met de juiste vooropleidingseisen soms om
onduidelijke redenen geweigerd. Met het wetsvoorstel krijgen studenten
recht op toelating. De mogelijkheid voor instellingen om studenten te
weigeren, wordt voorzien van een duidelijk kader. Zo weten studenten en
hun ouders waar ze aan toe zijn. Studenten kunnen hun recht op toelating
doen gelden als zij ten onrechte niet worden toegelaten. De (aspirant-)studenten zullen duidelijk worden voorgelicht over deze wetswijziging.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 457, nr. 6

12

Deze leden vinden het spijtig dat het wetsvoorstel ook het bindend
studieadvies introduceert en zij vragen in dit verband hoe de de maatregel
in dit wetsvoorstel over het bindend studieadvies zich tot de leer- en
kwalificatieplicht verhoudt.
Het bindend studieadvies is een instrument dat met grote zorgvuldigheid
moet worden gehanteerd. Het is niet de bedoeling dat instellingen zonder
zorgvuldige procedure (negatieve) studieadviezen uitbrengen. Tegelijkertijd kan het toelatingsrecht alleen goed werken als instellingen de
mogelijkheid hebben studenten na hun toelating om gegronde redenen te
verwijderen. Het toelatingsrecht biedt elke student alle kans om de
opleiding van zijn voorkeur te volgen. Ook bij een verkeerde studiekeuze,
of een onsuccesvolle poging in een opleiding, biedt het toelatingsrecht
studenten de kans hun talenten te ontdekken. De mbo-instelling kan de
student in dit keuzeproces begeleiden. Van een student mag echter
verwacht worden dat hij, nadat hij gebruik heeft gemaakt van zijn recht op
toelating, zich ook inzet om de opleiding met succes te doorlopen.
Overigens zij opgemerkt dat een student die een negatief bindend
studieadvies heeft ontvangen, toelatingsrecht behoudt tot andere
opleidingen, tenzij het niet-kwalificatieplichtige studenten betreft die reeds
voor drie of meer opleidingen een negatief studieadvies hebben gekregen
of studenten die al zes jaar zijn ingeschreven geweest zonder diploma te
behalen.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen hoe aanwijzing plaatvindt
van opleidingen die aanvullende eisen mogen stellen bij ministeriële
regeling. In hoeverre kunnen inhoudelijke eisen aan een opleiding worden
gesteld? Kunnen ook minimale toets- of examenresultaten worden
gevraagd voor specifieke vakken?
Deze opleidingen zullen in nauw overleg met het veld worden aangewezen. Daarbij gaat het met name om opleidingen voor beroepen
waarvoor specifieke eisen gelden ten aanzien van kennis of vaardigheden
die niet of niet in voldoende mate onderdeel zijn van het vo (sport-, kunsten vergelijkbare opleidingen).
Wanneer voor een opleiding aanvullende eisen gesteld mogen worden,
stelt een mbo-instelling een regeling vast waarin de selectiecriteria- en
procedure zijn neergelegd. De criteria zullen met name zien op kennis,
vaardigheden en aanleg van studenten in relatie tot de specifieke
beroepseisen. Daarmee is niet uitgesloten dat het bevoegd gezag
minimale toets- en examenresultaten van specifieke vo-vakken bij de
selectieprocedure betrekt.
Geven de twee opties waarbij het toelatingsrecht begrensd kan worden
niet een te smalle formele basis aan instellingen om aan de bedoeling van
het toelatingsrecht te voldoen, aldus de leden van de ChristenUnie. Hoe
wordt voorkomen dat het toelatingsrecht leidt tot een onnodig lange
verblijfsduur in het mbo, terwijl een alternatief buiten het mbo meer
passend kan zijn? Erkent de regering dat een «code of conduct» met een
«gedragslijn» juridisch geen betekenis heeft ten opzichte van het
wettelijke toelatingsrecht, zo vragen zij.
Het wetsvoorstel beoogt een breed toelatingsrecht voor iedere student
met de juiste vooropleiding. Daarom is gekozen voor deze begrenzing van
het toelatingsrecht. Dat wil niet zeggen dat het toelatingsrecht een
onbegrensd verblijfsrecht is of leidt tot een onnodig lange verblijfsduur.
Gedurende de opleiding kan een instelling bij onvoldoende studievorderingen in het eerste jaar aan studenten een negatief bindend studieadvies
geven. Daarnaast kunnen in de onderwijsovereenkomst afspraken worden
gemaakt over de rechten en plichten van de instelling en studenten. Bij
niet-naleving kan de onderwijsoverkomst worden ontbonden.
In de Code of Conduct, zoals deze wordt beoogd, zullen de betrokken
partijen afspraken maken over onder meer de werkwijze die zij hanteren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 457, nr. 6

13

als het om jongeren gaat wiens (nabije) toekomst wellicht niet in het
onderwijs ligt. De regering erkent dat de Code of Conduct geen wettelijke
status heeft. Door ondertekening zullen partijen zich echter aan de
gemaakte afspraken commiteren en kunnen zij elkaar erop aanspreken.
Het voordeel en de charme van de beoogde Code of Conduct is dat
maatwerk in de regio’s mogelijk is, afspraken gewijzigd kunnen worden
als een werkwijze toch niet zinvol blijkt te zijn en dat partijen zich
committeren aan de afspraken. De Code of Conduct laat het toelatingsrecht onverlet; dit recht blijft onverkort gelden voor iedere jongere die aan
de vooropleidingseisen voldoet. De Code of Conduct maakt de uitwerking
en het samenstel tussen betrokken partijen makkelijker.
De leden van de SGP-fractie vragen hoe de uitgangspunten ten aanzien
van het toelatingsrecht zich verhouden tot de keuzes die bijvoorbeeld ten
aanzien van de doorstroom van vmbo naar havo gemaakt worden.
Waarom ligt het niet voor de hand om, gelet op de leeftijd en aard van de
doelgroep, bij toelating eerder aan te sluiten bij het vo dan bij het ho, zo
vragen zij.
Voor de doorstroom van vmbo naar havo gelden geen wettelijke eisen;
het betreft een tussentijdse overstap binnen het vo, al dan niet binnen
dezelfde school, en geen overstap naar een andere sector. Daarom heeft
de vo-sector zelf, om ouders, leerlingen, vmbo- en havo-scholen een
eenduidig kader te bieden, een toelatingscode opgesteld. De overheid
heeft geen bemoeienis met deze code. Om studenten, ouders en
instellingen een wettelijk kader te geven dat zorgt voor transparantie en
duidelijkheid bij de overstap naar een andere onderwijssector, wordt met
dit wetsvoorstel een wettelijk toelatingsrecht tot het mbo voor iedere
student die zijn vmbo-diploma heeft behaald en zich aanmeldt voor
niveau twee, drie of vier geïntroduceerd. Dit is vergelijkbaar met het
toelatingsrecht van bijvoorbeeld havo-leerlingen tot het ho en staat los
van leeftijd of aard van de doelgroep.
Deze leden constateren dat de regering in het algemeen deel van de
memorie van toelichting slechts twee uitzonderingen benoemt op het
toelatingsrecht. Deze leden vragen in hoeverre de instellingen, in het
belang van de leerlingen, ook ruimte verdienen om uitzonderingen te
maken wanneer leerlingen wegens specifieke vaardigheden en beperkingen niet geschikt zijn voor een opleiding en beroep. In hoeverre kan de
instelling een leerling die aan de formele eisen voldoet, moeten toelaten
terwijl bij voorbaat bij professionals duidelijk is dat de gekozen opleiding
geen succes kan worden dan wel de leerling niet geschikt is voor het
beroep.
Het wetsvoorstel geeft instellingen de ruimte om studenten die niet
beschikken over specifieke vaardigheden die vereist zijn voor het beroep
waartoe de opleiding opleidt, te weigeren. De opleidingen die het betreft
(sport-, kunst- en vergelijkbare opleidingen) zullen worden aangewezen bij
ministeriële regeling. Hiervoor wordt verwezen naar het antwoord
hierboven op een vraag in dit verband van de ChristenUnie. Een student
die voldoet aan de formele eisen, en geen blijk heeft gegeven van
ongeschiktheid door uitlatingen of gedragingen (artikel 8.1.7b en zie
antwoord bij Artikel I, onderdeel I), heeft recht op toelating tot de
opleiding. Uiteraard kan met de student tijdens de intake gesproken
worden over verwachtingen over en weer van de opleiding en het beroep.
3. Openbare internetconsultatie
De leden van de VVD-fractie vragen of mbo-instellingen, die zelf de intake
mogen vormgeven, dan ook deelname aan de intake mogen verplichten
als voorwaarde om de inschrijving te bekrachtigen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 457, nr. 6

14

Mbo-instellingen hebben daartoe alleen de mogelijkheid indien het een
aanmelding voor een opleiding met een beperkte capaciteit betreft en er
sprake is van overaanmelding. In dat geval wijst de mbo-instelling de
beschikbare plekken toe. Die toewijzing mag niet geschieden op basis van
motivatie, vaardigheden of behaalde cijfers, maar moet geschieden op
basis van bijvoorbeeld loting, volgorde van aanmelding of deelname aan
een verplicht gestelde intake. Instellingen moeten de wijze van toewijzing
bij overaanmelding uiterlijk op 1 februari communiceren zodat leerlingen
weten welke toelatingsprocedure zij kunnen verwachten.
ARTIKELSGEWIJS
Artikel I, onderdeel D
Artikel 8.0.1
De leden van de VVD-fractie vragen de regering of zij van plan is om de
ministeriële regeling op grond van artikel 8.0.1, tweede lid, op korte
termijn op te stellen.
De regering is op voorhand niet voornemens deze ministeriële regeling op
te stellen, maar is bereid dit te doen zodra blijkt dat daaraan in de praktijk
behoefte bestaat, bijvoorbeeld omdat zou blijken dat studenten zich voor
veel opleidingen tegelijk aanmelden. In het ho is het aantal aanmeldingen
beperkt tot drie.
Artikel 8.0.4
De leden van de SGP-fractie constateren dat in het algemeen deel van de
toelichting is aangegeven dat instellingen vrijheid hebben om hun
systemen te kiezen. Kan de regering nadere toelichting geven op de
voorgestelde grondslag en kan zij bevestigen dat de keuze van systemen
niet onder de wijze van informatielevering valt, zo vragen de leden.
Het is juist dat instellingen de vrijheid hebben om systemen te kiezen. In
de ministeriële regeling kan worden aangegeven van welke reeds
bestaande gegevens gebruik gemaakt kan worden bij de levering en of de
levering bijvoorbeeld digitaal dient te geschieden.
Artikel I, onderdelen E en G
De leden van de SGP- vragen waarom de regering het niet voor de hand
vindt liggen om ook de bepaling inzake inschrijving te wijzigen nu
besloten wordt tot een recht op toelating.
Wijziging van de bepaling inzake inschrijving ligt niet voor de hand om de
volgende reden. Bij toelating en inschrijving gaat het niet om hetzelfde
zaken. Bij toelating gaat het om een recht: wie heeft het recht om te
worden ingeschreven. Over dit recht van toelating gaat het onderhavige
wetsvoorstel. Inschrijving betreft de procedure, welke procedurele en
administratieve handelingen zijn nodig voor de daadwerkelijke
inschrijving. In dit wetsvoorstel gaat het niet om de inschrijfprocedure; die
blijft ongewijzigd en geschiedt door het bevoegd gezag.
Artikel I, onderdeel I
De leden van de SGP-fractie merken op dat de tekst van het voorgestelde
artikel in algemene zin spreekt over ongeschiktheid voor een beroep,
terwijl de toelichting is toegespitst op de situatie waarin de leerling een
gevaar vormt voor zichzelf of anderen. Deze leden vragen een toelichting
op de discrepantie. Zij vragen of instellingen bijvoorbeeld ook leerlingen
kunnen weigeren of de overeenkomst kunnen ontbinden wanneer zij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 457, nr. 6

15

constateren dat de leerling wegens bepaalde sociale of psychologische
kenmerken ongeschikt is voor een beroep.
Met het opnemen van deze met artikel 7.42a van de WHW overeenkomende bepaling is tegemoetgekomen aan zorgen vanuit het mbo-veld,
zoals tot uiting gekomen bij de internetconsultatie. Daaruit bleek behoefte
te bestaan aan een artikel zoals ook in de WHW waarmee studenten
kunnen worden geweigerd.
Het opschrift is ten opzichte van het overeenkomstige artikel 7.42a van de
WHW («Gedragingen student in relatie tot toekomstige beroepsuitoefening») iets ingekort. De toelichting is, zoals blijkt uit de terechte vragen
van SGP-fractie, erg summier. Ter aanvulling, waarmee tevens de vragen
van deze leden beantwoord worden, het volgende. Zoals expliciet is
toegelicht bij het reeds bestaande artikel 7.42a van de WHW, richt de
voorziening zich op gevallen waarin personen door hun gedragingen een
bedreiging vormen voor anderen, zoals medestudenten, docenten maar
ook voor degenen die op een andere manier deel uitmaken van het
onderwijs.
Het probleemgedrag kan zich uiten in (seksuele) intimidatie, agressie,
geweld of algemeen disfunctioneren ten gevolge van een ernstige
persoonlijkheidsstoornis. Er is dan geen sprake van fysieke, maar van
morele ongeschiktheid voor het beroep.
Niet alleen gedragingen, maar ook uitlatingen kunnen op grond van het
voorgestelde artikel leiden tot beëindiging of weigering van de
inschrijving. Gesuggereerd is dat het begrip «gedragingen» het begrip
«uitlatingen» impliceert, omdat bij uitlatingen ook sprake is van moreel
ontoelaatbare gedragingen. Om dit ondubbelzinnig vast te stellen is het
begrip «uitlatingen» expliciet in het criterium opgenomen. Van belang is
dat het gaat om gedragingen en uitlatingen die in de context van het
beroep of de praktijkoefening ontoelaatbaar zijn. Het onvoldoende
functioneren op een bepaald gebied of handeling, bijvoorbeeld in de
collegiale omgang of professioneel gedrag, is op zich niet voldoende om
een deelnemer te weigeren dan wel te verwijderen van een opleiding.
Voor het verwijderen vanwege onvoldoende studieresultaten – en
onvoldoende inzet voor de opleiding zal zich eveneens uiten in onvoldoende studieresultaten – bestaat de mogelijkheid van een bindend
afwijzend studieadvies. Omdat het verwijderen of weigeren van een
student een ingrijpende bevoegdheid van de instelling is, wordt benadrukt
dat hiervan pas gebruik mag worden gemaakt als een zorgvuldige
afweging van belangen heeft plaatsgevonden. De maatregel moet
proportioneel zijn.
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
M. Bussemaker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 457, nr. 6

16