Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2001–2002

28 362

Reikwijdte van artikel 68 Grondwet

Nr. 4

BRIEF VAN DE VICE-PRESIDENT VAN DE RAAD VAN STATE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
’s-Gravenhage, 12 juli 2002
Naar aanleiding van de stukken over de reikwijdte van artikel 68 van de
Grondwet vraag ik graag uw aandacht voor het volgende. In een brief van
het presidium van uw Kamer van 24 april 2002 aan de leden (Kamerstuk
28 362 nr. 3), wordt gesuggereerd een (externe) instantie te laten beslissen
over een geschil tussen de Tweede Kamer en een bewindspersoon over
de nakoming van de inlichtingenplicht ex artikel 68. Met deze suggestie is
een principieel punt in de verhouding tussen regering en Kamer in het
geding gebracht.
In ons parlementaire stelsel is immers, als het gaat om de beoordeling
van het optreden van bewindslieden, niet zijnde strafrechtelijke gedragingen, geen andere instantie dan de Kamer zelf competent. In een
geschil tussen de Kamer en een bewindspersoon zijn er maar twee mogelijkheden: òf de Kamer laat zich door de bewindspersoon overtuigen, òf de
bewindspersoon legt zich bij de wens van de Kamer neer. Dat geldt ook
als een individueel lid van de Kamer of een Kamerminderheid ex artikel 68
van de Grondwet om inlichtingen verzoekt. Het is de essentie van de
vertrouwensregel, die ook in de conclusie van punt 2 (pagina 3) van de
notitie van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
inzake de reikwijdte van artikel 68 Grondwet is neergelegd (Kamerstuk
28 362 nr. 2). De suggestie in de brief van 24 april gaat aan die essentie
voorbij. Dat vervult mij met enige zorg.
Waarschijnlijk vormt de aanleiding voor de suggestie in de brief van het
presidium de passage in dezelfde notitie van de minister (pagina 4) onder
het hoofd «kan feitelijk niet worden afgedwongen». Die passage handelt
over het verzoek om inlichtingen van een individueel Kamerlid. De
minister wijst er in die passage echter op dat de daar beschreven opeenvolging van weigeringen in hoge mate theoretisch is. De passage zou aan
helderheid hebben gewonnen als, naar analogie van de zin over de WOB
in diezelfde alinea aan het slot zou zijn toegevoegd: en waarover in laatste
instantie de Kamer beslist. Dat is ook de conclusie in de eerste alinea van
punt 6 (pagina 12). In dit verband vestig ik ook de aandacht op pagina 7

KST62933
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2002

Tweede Kamer, vergaderjaar 2001–2002, 28 362, nr. 4

1

van de notitie waarin vanaf regel 11 duidelijk wordt dat artikel 68 van de
Grondwet de Kamer een ruimer recht op informatie geeft dan de WOB
aan de burger.
De aanwijzing van een (externe) instantie die beslist of een minister
terecht inlichtingen weigert respectievelijk toetst of vertrouwelijkheid
nodig is, verdraagt zich daarom niet met onze constitutie en zou een
verdere juridificering van de politiek-bestuurlijke verhoudingen betekenen.
Dat dat gevaar steeds op de loer ligt, blijkt bijvoorbeeld ook uit de
discussie in de openbare commissievergadering van 21 mei 2001 over het
wetsontwerp Raad voor de Rechtspraak. In die discussie kwam de vraag
aan de orde of een geschil tussen de minister en de Raad voor de Rechtspraak niet aan de Hoge Raad zou moeten worden voorgelegd. Ook toen
viel niet in te zien waarom de Kamer wanneer een zo belangrijk beginsel
van de democratische rechtsstaat als de onafhankelijkheid van de rechter
ten opzichte van het bestuur in het geding is, niet zichzelf als
scheidsrechter/controleur opvoert, maar bij een van de partijen te biecht
zou gaan. Gelukkig is van die gedachte afgezien.
Als er zich in de praktijk regelmatig problemen bij het verschaffen van
inlichtingen aan individuele leden zouden voordoen, dan moet de Kamer
die zelf oplossen. Zij zou daarvoor bijvoorbeeld uit haar midden een
commissie kunnen aanwijzen, die de Kamer over een geschil in een
concreet geval adviseert.
Juist waarom alom wordt gepleit de eigen verantwoordelijkheid van de
volksvertegenwoordiging ten opzichte van de regering scherper te
markeren zou de door het presidium gesuggereerde «oplossing» een
verkeerde indruk kunnen wekken respectievelijk averechts kunnen werken.
Het spreekt vanzelf dat ik graag bereid ben desgewenst het bovenstaande
nader toe te lichten.
De Vice-President van de Raad van State,
H. D. Tjeenk Willink

Tweede Kamer, vergaderjaar 2001–2002, 28 362, nr. 4

2