Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1143
Vragen van het lid Van Meenen (D66) aan de Minister voor Basis- en
Voortgezet Onderwijs en Media over de uitzending van EenVandaag over
staatsvrije scholen (ingezonden 22 november 2021).
Antwoord van Minister Slob (Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media)
(ontvangen 16 december 2021).
Vraag 1
Bent u bekend met de uitzending van EenVandaag van vrijdag 19 november,
waarin de toename van het aantal staatsvrije scholen aan de kaak wordt
gesteld?1
Antwoord 1
Ja, ik ben bekend met deze uitzending.
Vraag 2
Is het waar dat het aantal staatsvrije scholen sterk is toegenomen de
afgelopen jaren, namelijk van 80 naar 108 in een periode van vijf jaar?
Antwoord 2
Nee, deze cijfers zijn niet correct. Het type scholen waarnaar wordt gerefereerd, betreft één van de twee typen Nederlandse particuliere scholen voor
funderend onderwijs (de zogenoemde b3-scholen2). In 2016 waren er
35 b3-scholen in het po en 17 in het vo, dus in totaal 52 scholen (waarvan er
13 combischolen waren). In 2021 zijn er 52 b3-scholen in het po en 22 in het
vo, dus in totaal 74 scholen (waarvan er 15 combischolen zijn). Naast dit type
particuliere scholen bestaan er ook b2-scholen (zelfstandige exameninstellingen) en b4-scholen (internationale particuliere scholen).
De term «staatsvrije scholen» wordt niet gehanteerd in de WPO. Elke school,
bekostigd of niet bekostigd, moet voldoen aan verschillende wettelijke eisen.
Voor b3-scholen betreft het de eisen die in artikel 1a1 van de Leerplichtwet
1969 van toepassing zijn verklaard. Het is dus niet zo dat op particuliere
scholen geen wet- of regelgeving van toepassing zou zijn of dat er geen
toezicht op gehouden zou worden. Van «staatsvrije scholen» is om die reden
geen sprake.

1
2

ah-tk-20212022-1143
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

EenVandaag, 19 november 2021, https://www.npostart.nl/eenvandaag/19-11-2021/AT_2159066
Het betreft de scholen, bedoeld in artikel 1, onderdeel b, onder 3, Leerplichtwet 1969.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

Vraag 3
Waarom denkt u dat het aantal staatsvrije scholen zodanig is toegenomen?
Antwoord 3
In 2019 is het onderzoek Aanvullend en particulier onderwijs aan uw Kamer
gestuurd.3 Daarin worden verschillende redenen van ouders genoemd om te
kiezen voor het particulier onderwijs. Sommige ouders vinden bijvoorbeeld
dat het reguliere onderwijs niet voldoende aansluit bij hun wensen en
verwachtingen, onder andere ten aanzien van de klassengrootte. Of ouders
wensen meer vrijheid bij het leren.
Hoewel sprake is van groei, is het totale aanbod van particulier onderwijs in
Nederland zeer klein. In totaal gaat minder dan 1% van de leerlingen in
Nederland naar één van de typen particuliere scholen die er in Nederland
zijn.
Vraag 4
Hoe beoordeelt u deze toename?
Antwoord 4
Zie het antwoord op vraag 3.
Vraag 5
Hoe vaak waren de onderwijskwaliteit en de veiligheid niet geborgd op
staatsvrije scholen in de afgelopen vijf jaar? Op welke scholen was dit het
geval?
Antwoord 5
In de afgelopen vijf jaar zijn er twee scholen geweest waar de inspectie een
herstelopdracht voor heeft gegeven. In beide gevallen was de veiligheid niet
in het geding. Het ging om één school voor het po en één school voor het vo.
Bij de school in het po kon men niet aantonen dat er op de lesdagen
tenminste één bevoegde basisschoolleraar aanwezig was. Bij de school in het
vo zaten de tekortkomingen in het aanbod, de afstemming, het volgen van de
leerlingen en extra ondersteuning en onvoldoende bevoegde docenten. De
inspectie heeft in een herstelonderzoek geconstateerd dat beide scholen weer
voldoen aan de eisen die in de Leerplichtwet worden gesteld.
Vraag 6
Welke middelen heeft u om in te grijpen op dit type scholen wanneer de
onderwijskwaliteit of de veiligheid niet op orde is? Bent u van mening dat u
genoeg middelen heeft om in te grijpen?
Antwoord 6
Ook Nederlandse particuliere scholen (b3) moeten de kwaliteit van hun
onderwijs waarborgen en zorgen dat men binnen de school op een goede
manier met elkaar omgaat. Als sprake is van tekortkomingen op zo’n
particuliere school, kan worden ingegrepen.
Indien de inspectie constateert dat een Nederlandse particuliere school niet
(langer) voldoet aan de gestelde criteria, wordt een besluit genomen waaruit
volgt dat er geen sprake (meer) is van een school. Dit heeft tot gevolg dat de
leerplicht er niet (meer) kan worden vervuld, waarmee de ouders of
verzorgers van de leerling strafbaar zijn op het moment dat ze hun kind niet
elders inschrijven.
Op de financiën van deze scholen wordt geen toezicht gehouden, omdat op
dat punt geen sprake is van een publiekrechtelijke (bekostigings-)relatie.
Vraag 7
Deelt u de mening dat het onwenselijk is dat er steeds meer staatsvrije
scholen bij komen, met name omdat een hoge maandelijkse bijdrage van
ouders wordt verwacht en dit een negatieve bijdrage levert aan het realiseren
van kansengelijkheid? Zo nee, waarom niet?

3

Kamerstuk 31 293, nr. 486.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

Antwoord 7
Het onderscheid tussen bekostigd en niet-bekostigd onderwijs is onderdeel
van ons onderwijsstelsel. Verreweg het grootste deel van de scholen in
Nederland is bekostigd. De bekostigde scholen moeten aan de deugdelijkheidseisen voldoen. Het niet naleven van die eisen kan gevolgen hebben voor
de bekostiging. De toegankelijkheid en de kwaliteit van het bekostigde
onderwijs is daarmee geborgd voor alle kinderen. Het particulier onderwijs
groeit, maar het totale aantal leerlingen dat naar een Nederlandse particuliere
school gaat, is nog altijd klein: het gaat om minder dan 1% van alle leerlingen. Deze scholen hebben daarom slechts een heel beperkt negatief effect op
het gebied van kansengelijkheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3