Aanpak verantwoording en jaarrekeningen medisch specialistische zorg

Inleiding
Op vrijdag 21 maart 2014 heeft de NBA de Audit Alert 31 gepubliceerd. In deze alert wordt
door de NBA gewezen op de grote onzekerheden ten aanzien van het vaststellen van de DBComzet. De NBA concludeert dat gegeven die onzekerheden een goedkeurende verklaring niet
tot de mogelijkheden behoort.
Naar aanleiding van bovenstaande hebben de afgelopen periode diverse overleggen met de
partijen van het bestuurlijk hoofdlijnenakkoord (VWS, NVZ, ZN, NFU, ZKN en de OMS), de NZa
en de NBA plaatsgevonden. Het overleg tussen partijen heeft geleid tot een gezamenlijke
aanpak die erop is gericht de onzekerheden rondom de verantwoordingen in de medisch
specialistische zorg weg te nemen. Deze oplossing is binnen bereik gekomen omdat alle
betrokken partijen vanuit hun eigen verantwoordelijkheid een bijdrage hebben geleverd. De
minister zal ter maatschappelijke legitimering van de aanpak de Tweede Kamer informeren
over de gemaakte bestuurlijke afspraken.
Uitgangspunten ten aanzien van het aanvullend omzetonderzoek
De periode 20 mei 2014 tot 1 september 2014 wordt gebruikt voor het aanvullende
omzetonderzoek met een onderscheid in de effecten voor de DOT jaren 2012 en 2013 en de
oude jaren (2011-2010). Hieronder wordt puntsgewijs weergegeven waaraan het aanvullende
omzetonderzoek moet voldoen:
•

In het onderzoek wordt onderscheid gemaakt tussen de DBC jaren (2011 en eerder)
en de DOT jaren (2012 en 2013).

•

Voor de DBC schadejaren maken de zorgverzekeraars de uiterlijk op 1 mei 2014 reeds
uitgezette controles af voor 1 september 2014. De effecten van deze correcties worden
verwerkt in de definitieve afrekening van het FB-systeem. Voor DBC’s geopend in 2011
en gesloten in 2012 wordt voor het oude A-segment niet gecorrigeerd vanwege de
werking van het transitiemodel. Het niet verwerken van de correcties in het
transitiemodel betekent concreet dat de foutieve declaraties ook niet worden
teruggevorderd door de zorgverzekeraars.

•

Voor de DOT jaren voeren de instellingen de controles uit middels een self assesment
op basis van het onderzoeksprotocol. Dit vervangt de (formele, materiële en gepast
gebruik) controles door de zorgverzekeraars en de NZa. Binnen dit onderzoek valt de
volgende declaratiemassa: DOT-zorgproducten oud-B-segment geopend en gesloten in
2012, DOT zorgproducten geopend in 2012 en gesloten in 2013 en DOT-zorgproducten
geopend in 2013 en gesloten in 2013. De DOT-zorgproducten oud-A-segment geopend
en gesloten in 2012 worden niet onderzocht en gecorrigeerd vanwege de
compenserende werking van het transitiemodel. Ook hiervoor geldt dat het niet
verwerken van de correcties in het transitiemodel betekent concreet dat de foutieve
declaraties ook niet worden teruggevorderd door de zorgverzekeraars. De correctie op
de DOT zorgproducten oud A geopend in 2012 en gesloten in 2013 wordt verwerkt in
de omzet van het jaar 2013 (en dus niet in het onderhandenwerk 2012) om
doorwerking in het transitiemodel te voorkomen.
A Segment
correctie

A
Segment
geen
correctie

A
Segment
geen
correctie

A
Segment
correctie

A
Segment
correctie

A
Segment
correctie

B Segment
correctie

B
Segment
correctie

B
Segment
–correctie

B
Segment
–correctie

B
Segment
correctie

B
Segment
–correctie

2011

2012

Correctie op basis van eigen controles verzekeraar
Correctie op basis van onderzoek ziekenhuis
Geen correctie i.v.m. effect transitiemodel

2013

2014

•

In het controle- en onderzoeksprotocol is een lijst met door de NZa bepaalde
controlepunten opgenomen, aangevuld met door zorgverzekeraars aangeleverde
controlepunten. Deze zogeheten 22+ controlepuntenlijst met alle uit te voeren
controlepunten is op 20 mei 2014 definitief vastgesteld na een laatste technisch
overleg tussen NZa, zorgverzekeraars en instellingen.
Per controlepunt is in een gezamenlijk door zorgverzekeraars en instellingen opgesteld
onderzoeksprotocol de meest optimale wijze van controle bepaald. Indien mogelijk zal
een query op de relevante declaratiemassa worden gedraaid waarmee alle fouten,
uitgesplitst naar zorgverzekeraar, worden bepaald. Voor sommige controlepunten is dit
niet mogelijk en zal middels alternatieve methoden de controles worden uitgevoerd en
een zo goed mogelijk uitsplitsing van de resultaten naar zorgverzekeraars worden
gemaakt. De wijze van uitsplitsing in deze situaties wordt nog verder geconcretiseerd
en vastgelegd in overleg tussen de NVZ, NFU OMS, ZKN, en de gezamenlijke
zorgverzekeraars.

•

Alleen in die situatie dat een specifieke controle, door het karakter van de controle,
niet door de instelling is uit te voeren zal de verzekeraar de controle zelf uitvoeren en
dit afronden voor 1 september 2014. Dit kan alleen als de specifieke controle niet leidt
tot dubbele correctie wegens samenloop met door het ziekenhuis uitgevoerde controles
en correcties. Deze controles moeten ook voor 20 mei bekend zijn bij de instelling.

•

Afgesproken is dat de NZa voor en tijdens de looptijd van het onderzoek na overleg
met het veld duidelijkheid zal geven over onduidelijke normen en tevens uitspraken
doet over hoe om te gaan met hiaten in de administratieve organisatie bij ziekenhuizen
waardoor bepaalde zaken niet meer toetsbaar zijn. Partijen kunnen hun vragen
schriftelijk indienen en toelichten bij de NZa. Daarna vindt oordeelvorming door de
NZa plaats. Uitspraken hierover worden in een verboden-toegestaan-lijst vastgelegd.
De ‘oranje kwalificaties’1 uit de onderzoeken worden daarmee door de NZa als
verboden dan wel toegestaan gekwalificeerd. Deze oordelen van de NZa zullen
sectorbreed gaan gelden en worden gepubliceerd.

•

De duidelijkheid over de te gelden normen wordt door de NZa formeel gepubliceerd op
1 juni als streefdatum, met een uitloop naar uiterlijk 1 juli.

•

Met deze oordelen van de NZa kunnen de rode kwalificaties uit het onderzoek worden
gekwantificeerd voor de totale massa en wordt een specificatie per verzekeraar
geraamd.

•

De instelling rapporteert de uitkomsten van het onderzoek aan verzekeraars waarbij
inzicht wordt gegeven in welke fouten in de declaratiemassa zijn aangetroffen en welke
correcties daaruit voortvloeien. Voor de bepaling van de correcties per verzekeraar is
de wijze van controle per controlepunt bepalend. Voor controles die door het draaien
van een query worden uitgevoerd is een meer exacte bepaling mogelijk, voor andere
controlewijzen zal een toerekening plaatsvinden.

•

Het onderzoek betreft voor 2013 alle in 2013 geopend en gesloten zorgproducten
ongeachte of deze al gefactureerd zijn. De uitkomsten van dit onderzoek worden voor
het onderhanden werk ultimo 2013 (zorgproducten geopend in 2013 en te sluiten in
2014) representatief geacht voor de bepaling van de waardering hiervan in de
jaarrekening. De controle op deze zorgproducten (geopend in 2013 en gesloten in
2014) wordt op de gebruikelijke wijze door de zorgverzekeraars uitgevoerd.

1
Oranje kwalificaties betekent dat een DBC declaratie op een of meer controlepunten onzekerheden bevat
als gevolg van onduidelijkheden of tekortkomingen rondom registratie- en declaratiebepalingen.

•

Het product dat de externe accountant oplevert is een rapport van feitelijke
bevindingen volgens standaard 4400 over het door de instelling uitgevoerde onderzoek
en de rapportage daarover.

•

De controleaanpak leidt tot correcties op het totaalniveau per zorgverzekeraar.

•

Zorgverzekeraars voeren hun gebruikelijke doelmatigheidscontroles door middel van
vergelijkingen tussen instellingen uit. Deze onderzoeken zijn er op gericht om tot
verbeterafspraken, voor de toekomst, te komen en dienen niet voor financiële correctie
(mede om dubbele correctie te voorkomen).

•

Zorgverzekeraars hechten aan het zelfstandig vormen van een oordeel over de door de
instellingen uitgevoerde self assesments. Er zal een externe expertgoep worden
gevormd door zorgverzekeraars met een onafhankelijk voorzitter die door
zorgverzekeraars, NVZ en NFU gezamenlijk wordt benoemd. Het staat (leden van) NVZ
en NFU vrij om expertise in te brengen in de expertgroep. De expertgroep zal zich
zelfstandig een oordeel vormen over de door de ziekenhuizen uitgevoerde
onderzoeken. Deze expertgroep maakt gebruik van het rapport van het ziekenhuis en
het rapport van bevindingen van de externe accountant. Indien noodzakelijk zal een
review op onderliggende dossiers worden uitgevoerd. De aanpak vervangt voor de
jaren 2012 en 2013 de reguliere controles door zorgverzekeraars. De al lopende
controles door zorgverzekeraars over de jaren vóór 2012 worden voor 1 september
2014 afgerond.

•

De NZa zal op korte termijn in een circulaire kenbaar maken dat als het aanvullend
omzetonderzoek de benoemde controlepunten meeneemt, het onderzoek op
toereikende wijze is uitgevoerd en het ziekenhuis de NZa informeert over de
uitkomsten van het onderzoek, zorgaanbieders en zorgverzekeraars er vanuit mogen
gaan dit voor NZa ook voldoende is.

Verrekening
Uit het bovenstaande vloeit de maximale terugbetaling voort. De periode van 1 september tot
1 november wordt gebruikt om met inachtneming van de contractafspraken, nadere afspraken
tussen zorgaanbieder en zorgverzekeraar te maken over feitelijke terugbetalingen op basis van
de uitkomsten van het aanvullend omzetonderzoek. Zorgaanbieders die reeds voor 1
september gereed zijn met het aanvullende controleonderzoek, kunnen het overleg met de
zorgverzekeraars over terugbetalingen ook eerder starten. Zorgverzekeraars hebben hun
commitment uitgesproken dan ook binnen 2 maanden tot afspraken te komen.
Gezien het groot maatschappelijk belang om de onzekerheden die er nu zijn rondom de
verantwoording over de zorguitgaven zo snel en efficiënt mogelijk weg te nemen, worden de
uitkomsten van het uit te voeren onderzoek door instellingen tussen zorgverzekeraars en
instellingen op totaalniveau verrekend. Hiermee wordt afgezien van correcties op het niveau
van declaraties en daarmee afgezien van een automatische correctie op het eigen risico:
hierbij is met name in de afweging meegenomen dat er in die gevallen wel degelijk zorg is
geleverd en ook kosten zijn gemaakt, maar in die gevallen de verkeerde declaratie tussen
ziekenhuis en verzekeraar heeft plaatsgevonden. In het geval een verzekerde zelf bij zijn
zorgverzekeraar aanklopt zal deze alsnog een onderzoek instellen en tot correctie overgaan als
de rekening niet correct was indien dit voor de verzekeraar is vast te stellen en als het leidt tot
bijstelling eigen risico. Dit laat onverlet dat indien er wel gedeclareerd is terwijl er geen zorg
geleverd is (fraude) het eigen risico wel automatisch worden gecorrigeerd op het niveau van
de individuele verzekerde.
Indienen jaarrekening
De periode van 1 november tot 1 december wordt gebruikt om de uitkomsten van de
afspraken ten aanzien van de verrekening te verwerken in de definitieve jaarrekening 2013.
Instellingen krijgen tot uiterlijk 15 december 2014 de mogelijkheid voor uitstel van het

indienen van de jaarverslaglegging. Naast uitstel voor indiening van de jaarverslaggeving
krijgende instellingen ook uitstel voor het indienen van de verantwoording over het
honorariumbudget van vrijgevestigde medisch specialisten, PAAZ/PUK-verantwoordingen en
het indienen van kostprijsinformatie. Ook hiervoor geldt als uiterste indieningdatum 15
december 2014.
Transitiemodel 2012
De correcties die voortvloeien uit het aanvullende omzetonderzoek hebben geen effect op de
transitieomzet die wordt gebruikt om het transitiebedrag te bepalen, op budgetparameters in
het schaduwbudget en eerdere nacalculaties. Het is door deze aanpak ook niet mogelijk, en
daarmee verboden, om voorzieningen of niet tot reeds afgewikkelde detail correcties te
herleiden creditnota’s in de omzet te verwerken.
Dit betekent dat het transitiebedrag over 2012 en 2013 conform het oorspronkelijke tijdpad
kan worden vastgesteld. Op uiterlijk 1 juli 2014 dient de aanvraag van het transitiebedrag bij
het controleteam van ZN te worden ingediend (nog zonder controleverklaring). De externe
accountant heeft dan inmiddels een beoordeling van de aanvraag met uitzondering van het
onderdeel omzet uitgevoerd en hier uit voortvloeiende noodzakelijke correcties zijn in de
aanvraag doorgevoerd. Het controleteam van ZN neemt in haar beoordeling van de transitieaanvraag ook de beoordeling van de omzet mee (bv beoordeling creditnota’s). Deze extra stap
vereist een extra opgave van de ziekenhuizen aan de zorgverzekeraars. Hiervoor hebben
verzekeraars een format ontwikkeld dat met accountants en ziekenhuizen wordt afgestemd.
Na beoordeling door ZN geeft de externe accountant een controleverklaring volgens een nog
door de NZa op te stellen accountantsprotocol af bij het transitiebedrag. De aanvraag
transitiebedrag met bijbehorende controleverklaring dient op 1 september 2014 bij de NZa te
worden ingediend. In november 2014 heeft de NZa de definitieve transitiebedragen 2012 en
2013 vastgesteld. Op 1 december kan vervolgens een controleverklaring bij de jaarrekening
2013 van de ziekenhuizen worden afgegeven.

Ten slotte
Hoewel het wenselijk is dat alle instellingen meedoen aan het onderzoek is het mogelijk dat
instellingen zich hieraan onttrekken. De NBA heeft aangegeven dat dit, gezien de Audit Alert
niet tot een goedkeurende verklaring kan leiden bij de transitiebedragen voor 2012 en 2013 en
de jaarrekening 2013. Voor deze ziekenhuizen geldt dat de controles door zorgverzekeraars
door zullen lopen en dat NZa toezichtonderzoeken kan starten.

Bijlage
Controlepunten aanvullend omzetonderzoek
De basis van de DOT regelgeving is:
* Nadere regel 'Medisch specialistische zorg' (NR)
* Beleidsregel 'Prestaties en tarieven medisch specialistische zorg' (BR)
Per risico wordt aangegeven welke artikelen in de regelgeving hierop van toepassing zijn
(NR/BR).2
Deze beleidsregel en nadere regel zijn in de afgelopen 3 jaar twee keer van een extra
toelichting voorzien op bepaalde elementen:
* De circulaires 'Toelichting regelgeving MSZ' (CI/14/3c) (febr. 2014)
* De circulaire 'Definitie verpleegdag' (CI/12/63c) (febr. 2012)
Daarnaast is er een lijst met voorbeelden gepubliceerd:
* De zogeheten Verboden/toegestaan-lijst (juni 2013) (VT)
Daarnaast zijn handhavingsbesluiten een bron van normatiek:
* Het boetebesluit Ommelander Ziekenhuisgroep (2010) (BO)
* Het boetebesluit Antonius (2014) (BA)
Omdat de boetebesluiten en de verboden-toegestaanlijst mede aanleiding waren voor de
discussie die nadien is ontstaan, wordt per risico ook aangegeven wat de link hiermee is in de
vorm van de afkortingen VT, BO, BA.
De volgende controlepunten zijn van toepassing
1. Het onterecht vastleggen van een polikliniekbezoek, intercollegiaal consult of
medebehandeling.
BR: art. 11.1, 11.29, 11.30
NR: art. 6.3, 7.2
VT: polikliniekbezoek
BA: face-to-face contact, SEH-meerdere consulten, heelkunde-bariatrie.
2. Het vastleggen van twee polikliniekbezoeken bij een langer durend consult.
BR: art. 11.1
NR: art. 6.3
VT: polikliniekbezoek
BA: Dubbele consulten
3. Het vastleggen van een telefonisch consult als een polikliniekbezoek
BR: art. 11.1
NR: art. 6.3
BA: CTC-telefonische patiëntbespreking.
4. Het onterecht vastleggen van een dagverpleging of langdurige observatie.
BR: art. 11.5, 11.6
NR: art. 6.3
VT: dagverpleging
BA: dagverpleging, SEH-dagverpleging, gynaecologie-bekkenbodemcentrum,
gynaecologie-hysteroscopie, interne geneeskunde-diabetes mellitus,
kindergeneeskunde-opeenvolging separate consulten.

2

Uitgangspunt bij de artikelnummering zijn de nadere regel met nummer NR/CU-240
en de beleidsregel met nummer BR/CU-2111. In voorgaande versies zou de
artikelnummering anders kunnen zijn, echter is de opbouw ook van eerdere versies
hetzelfde.

5. Het onterecht vastleggen van een verpleegdag of IC-dag.
BR: art. 11.8, 11.9, 13.1
NR: art. 6.3, 7.4, 15.5, 15.8
VT: verpleegdag
BO: registeren van verpleegdag voor observatie op SEH
BA: eendaagse opnamen
6. Het onterecht vastleggen van een complexe zorgactiviteit, terwijl een lichte handeling
is uitgevoerd (upcoding).
BR: art. 11, 13, 14, 15, 16
NR: art. 6.3, 15
BA: KNO-oorsmeer
7. Het vastleggen van een zorgactiviteit terwijl er geen handeling heeft plaats gevonden.
NR: art. 6.3
8. Het vastleggen van een onjuiste (zwaardere) diagnose of het niet aanpassen van een
werkdiagnose naar een definitieve diagnose.
BR: art. 10.4
NR: art. 6.6
BA: KNO-Rendu Osler Weber
9. Het meermaals vastleggen van een handeling terwijl deze maar één keer is uitgevoerd
(al dan niet multidisciplinair).
BR: art. 11, 13, 14, 15, 16
NR: art. 6.3, 6.4, 15
VT: registratie dubbelzijdige onderzoeken (meerdere foto’s)
10. Het onterecht registreren en declareren van add-ons, terwijl er niet voldaan wordt aan
de indicatievereisten op de add-on lijst.
BR: art. 13.2
VT: dure geneesmiddelen
11. Een tweede zorgtraject openen voor hetzelfde specialisme terwijl er geen sprake is van
een nieuwe zorgvraag met diagnosestelling en behandeling.
NR: art. 6.2, 7.1, 14.2
BA: Kindergeneeskunde-Prader Willi Syndroom, radiologie-stents, radiologieembolisatie.
12. Een tweede zorgtraject openen voor hetzelfde specialisme terwijl de diagnoses
opgenomen zijn in de diagnose-combinatietabel of het tweede zorgtraject niet voldoet
aan de minimale eisen zoals gesteld in de nadere regel.
NR: art. 7.1, 14.4
13. Een tweede zorgtraject openen voor een ander specialisme terwijl er geen sprake is
van een eigen zorgvraag met diagnosestelling en behandeling, waarbij ook geen
sprake is van definitief doorverwijzen na diagnosestelling (zie coulancebepaling).
NR: art. 6.2, 7.1, 14.2
BA: SEH-meerdere consulten.
14. Het registreren van los declarabele overige zorgproducten naast een zorgtraject,
terwijl deze verrichtingen worden uitgevoerd in het kader van het zorgtraject.
BR: art. 14, 15
NR: art. 7.3, 15.2
15. Het openen van een zorgtraject door niet-poortspecialist (of specialist die poortfunctie
uitoefent).
BR: art. 7.24, 7.25, 10.4
NR: art 6.1, 6.2, 6.6, 7, 15.12

BA: neurologie-KNF-artsen.
16. Het openen van een intercollegiaal consult DBC terwijl er geen klinisch zorgtraject
aanwezig is.
BR: art. 11.29
NR: art. 6.3, 7.2
17. Het opknippen van een verpleegperiode (verdelen van verpleegdagen) om zo
meerdere klinische DBC-zorgproducten te kunnen declareren.
BR: art. 11.8, 11.9
NR: art. 7.1c
BA: Cardiologie-opnamen in samenwerking met CTC, Neurochirurgie-opname in
samenwerking met neurologie
18. Het in rekening brengen van eigen DBC-zorgproducten terwijl deze zorg onderdeel
uitmaakt van een zorgtraject van een andere zorgaanbieder (onderlinge
dienstverlening).
BR: art. 7.12, 7.16, 7.20
NR: art. 13.4, 15.3
VT: onderlinge dienstverlening
19. Het in rekening brengen van zorg die via andere financieringsstromen reeds wordt
gefinancierd. Te denken valt aan U-bocht constructies zoals met spiraaltjes of het in
rekening brengen van zorg geleverd in kader van wetenschappelijk onderzoek.
BR: art. 10
VT: u-bocht
BA: cardiologie-innovatieve producten, gynaecologie-mirenaspiraal
20. Het in rekening brengen van zorg t.l.v. de ZVW terwijl er geen verwijzer aanwezig is
(uitzondering acute zorg).
NR: art. 17.
VT: verwijzer
BA: gynaecologie-verloskundige als verwijzer.
21. Het vastleggen van een andere zorgactiviteit, die als wel verzekerde zorg wordt
vergoed (vb. circumcisie).
NR: art. 6.3
22. Het registeren van zorg alsof er sprake is van een indicatie conform de ZVW, terwijl
hier geen sprake van is (bijvoorbeeld spataders onder een bepaalde graad die als
hogere graad worden vastgelegd, Sclerocompressietherapie bij Varices, Bariatrie).
NR: art. 6.3, 6.5.
CVZ: overzicht zorgactiviteiten met aanspraakcodering.
23. Het declareren van MRI’s door ziekenhuizen op verzoek van de eerste lijn die niet
voldoen aan de NHG voorwaarden.
NHG voorwaarden
24. Het declareren van meer dan 3 pogingen IVF binnen een ziekenhuis.
Zorgverzekeringswet
25. Het onterecht in rekening brengen van declaratie verloskundige naast een DBC
zorgproduct van de gynaecoloog
BU/CU: art. 15
26. Declareren van WBMV zonder vergunning
WBMV vergunning VWS

27. De controles die uitgevoerd worden door verzekeraars via de DOT Controle Module
https://www.zn.nl/zoekresultaten/resultaat/?fromSearch=true&contentId=2765883C7908-46C5-A6D2-BA46218B77D7&sectionName=Nieuws%20-%20Persberichten

Bovenstaande punten worden verder uitgewerkt door zorgaanbieders en zorgverzekeraars in
een zogenaamde handreiking, waarin wordt aangegeven wat gecontroleerd moet worden
uitgaande van de vigerende regelgeving. De uitwerking hangt samen met de uitwerking van de
normen door de NZa.