Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2017–2018

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1913
Vragen van de leden Van den Berg (CDA) en Pia Dijkstra (D66) aan de
Minister voor Medische Zorg over zorgverzekeraars die beleggen in
farmaceutische bedrijven (ingezonden 6 april 2018).
Antwoord van Minister Bruins (Medische Zorg) (ontvangen 25 april 2018).
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van het bericht «Verzekeraars beleggen in medicijnen
– waar ze vervolgens de hoofdprijs voor moeten betalen» over enkele
zorgverzekeraars die beleggen in farmaceutische bedrijven die extreem hoge
prijzen vragen voor hun medicijnen?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Bent u van mening dat er een pervers effect kan ontstaan als een zorgverzekeraar enerzijds een aandeelhoudersbelang in een farmaceutisch bedrijf heeft
en anderzijds juist de uitgaven aan geneesmiddelen zo laag mogelijk moet
houden? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 2
Ik vrees niet voor een pervers effect. Zorgverzekeraars beleggen een klein
deel van het belegd vermogen, namelijk maximaal 1%, in farmaceutische
bedrijven die bovendien vaak mondiaal opereren. De Nederlandse zorgverzekeraars beleggen minder dan 0,1% van hun belegd vermogen in de
genoemde farmaceuten: Biogen, Gilead Sciences en Vertex. Voor de meeste
zorgverzekeraars geldt daarbij dat dit gebeurt door middel van beleggingen in
fondsen, die een duurzaam karakter hebben en een uitsluitingbeleid voor
bedrijven die betrokken zijn bij de tabaksindustrie, wapenhandel, schendingen
van mensenrechten, inzet van kinderarbeid, fraude of corruptie en milieuvervuiling.
Er vindt, zo laten verzekeraars mij weten, voordurend screening plaats op
deze principes, zodat bedrijven die de regels overtreden hierop kunnen
worden aangesproken en als dat geen effect heeft, worden verwijderd uit de

1

ah-tk-20172018-1913
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2018

Volkskrant, 4 april 2018, «Verzekeraars beleggen in medicijnen – waar ze vervolgens de hoofdprijs voor moeten betalen».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

1

portefeuilles. Bovendien geven zorgverzekeraars aan het gesprek aan te gaan
met bedrijven die zich niet houden aan de principes, of de principes die
zorgverzekeraars belangrijk vinden. Als dit geen resultaat oplevert vindt
uitsluiting plaats, wat inhoudt dat de verzekeraars niet meer beleggen in de
betreffende bedrijven. Dat gebeurt ook regelmatig. Voorbeelden hiervan zijn
het niet langer beleggen in Biogen en Gilead Sciences door VGZ en Valeant
Pharmaceuticals en Novartis door Menzis.
Er kan, wanneer er niet meer belegd wordt in de betreffende bedrijven, echter
geen invloed meer uitgeoefend worden via de «engagement programma’s»
(zie ook mijn antwoord op vraag 3). Dat verzekeraars hun aandeel in de
farmaceutische industrie aanwenden om de discussie over de hoogte van de
prijzen aan te jagen, vind ik positief. Ze hebben daar ook zelf belang bij.
Vraag 3
Deelt u de mening dat bij het beleggen in farmaceutische bedrijven, die
onverantwoordelijk hoge prijzen vragen voor geneesmiddelen en over deze
prijzen geen verantwoording willen afleggen, geen sprake is van maatschappelijk verantwoord beleggen?
Antwoord 3
Zorgverzekeraars binden zich aan de code voor duurzaam beleggen van het
verbond van Verzekeraars. Er wordt belegd in maatschappelijk verantwoorde
(ESG) fondsen. Dit zijn fondsen waarbij er sprake is van een duurzaam
beleggingsbeleid. Voor deze beleggingen geldt een uitsluitingbeleid voor
bedrijven die betrokken zijn bij de tabaksindustrie, wapenhandel, schendingen
van mensenrechten, inzet van kinderarbeid, fraude of corruptie en milieuvervuiling.
De farmaceutische industrie wordt niet uitgesloten, zij vervullen immers een
belangrijke functie in de ontwikkeling van nieuwe, innovatieve geneesmiddelen. Veel verzekeraars hebben aangegeven ook op enige wijze, zij het zelf, of
via een vermogensbeheerder, invloed uit te oefenen op het maatschappelijk
verantwoorde beleid van de organisaties waarin zij beleggen. Dit worden ook
wel «engagement programma’s» genoemd. Eén van die programma’s focust
ook op het bevorderen van verantwoorde prijsstelling in de farmaceutische
industrie.
De zorgverzekeraars geven aan dat wanneer er sprake is van overtredingen
van de onderliggende principes van de ESG fondsen hierover de dialoog
aangegaan. Als dit geen resultaat oplevert vindt uitsluiting plaats van de
betreffende bedrijven. Dat gebeurt ook regelmatig.
Vraag 4
Bent u van mening dat zorgverzekeraars invloed kunnen uitoefenen op grote
farmaceutische bedrijven door daarin voor enkele miljoenen euro’s te
beleggen, zoals Menzis stelt? Zo ja, waarin ziet u die invloed terug?
Antwoord 4
Verschillende verzekeraars hebben te kennen gegeven via «engagement
programma’s», al dan niet via een vermogensbeheerder, invloed uit te
oefenen op de farmaceutische industrie. Het gaat dan bijvoorbeeld om het op
tafel krijgen van het kostenmodel van farmaceuten of het aanspreken van
organisaties op het maatschappelijk verantwoorde beleid. Dit zijn langlopende trajecten.
Vraag 5
Klopt het dat zorgverzekeraars in 2016 een gezamenlijk belegd vermogen van
15 miljard euro hadden en dat daar 243 miljoen euro rendement op is
behaald? Kunt u een overzicht per zorgverzekeraar geven van het belegd
vermogen?2

2

Volkskrant, 4 april 2018, «Premiegeld dubieus belegd».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

2

Antwoord 5
DNB heeft aan VWS bevestigd dat het totaal belegde vermogen van
zorgverzekeraars ultimo 2016 13,2 miljard euro betrof. Daarnaast werd op dat
balansmoment 2 miljard euro in liquide middelen aangehouden. Voor 2016
betrof het rendement op het belegd vermogen EUR 246 miljoen.
Vraag 6
Hoe hoog zijn de totale reserves van de zorgverzekeraars? Klopt het dat deze
reserves veel lager zijn dan de genoemde 15 miljard euro aan belegd
vermogen? Hoe verhouden deze bedragen zich tot elkaar? Wordt het belegd
vermogen opgeteld bij de reserves van de zorgverzekeraars?
Antwoord 6
Het eigen vermogen bestaat uit het verschil tussen de bezittingen en de
verplichtingen van een zorgverzekeraar.
Ultimo 2016 hadden zorgverzekeraars gezamenlijk ongeveer 11 miljard euro
aan eigen vermogen. Zorgverzekeraars moeten wettelijk gezien een minimale
hoeveelheid eigen vermogen aanhouden. In de praktijk hebben zorgverzekeraars meer eigen vermogen dan wettelijk verplicht is. Dit surplus bedroeg 4
miljard en is de afgelopen jaren afgenomen doordat zorgverzekeraars een
deel hebben ingezet voor premiedemping.
Omdat de uitkeringen die zorgverzekeraars doen aan zorgaanbieders enkele
maanden na de ontvangst van premiegelden volgt, zetten zorgverzekeraars
deze gelden (kort) weg. Het (tijdelijk) belegd vermogen is zodoende hoger
dan het eigen vermogen. Het belegd vermogen van zorgverzekeraars
bedraagt 13,2 miljard euro eind 2016. Daarnaast beschikken zorgverzekeraars
op dezelfde balansdatum over 2 miljard aan liquide middelen.
Belegd vermogen wordt dus niet opgeteld bij reserves, maar is een deel van
de bezittingen. Uit de verhouding van reserves t.o.v. het belegde vermogen
kunnen geen directe conclusies worden getrokken.
Toelichting:
Deze vragen dienen ter aanvulling op eerdere vragen terzake van het lid
Dijksma (PvdA), ingezonden 5 april 2018 (Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2017–2018, nr. 1914).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

3