Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

34 300 XVII

Vaststelling van de begrotingsstaat van
Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking (XVII) voor het jaar
2016

Nr. 2

MEMORIE VAN TOELICHTING
INHOUDSOPGAVE
A.

ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET WETSVOORSTEL

2

B.

BEGROTINGSTOELICHTING

3

1)

Leeswijzer

3

2)

Beleidsagenda

6

Tabel beleidsdoorlichtingen
Belangrijkste beleidsmatige mutaties ten opzichte van
vorig jaar
Overzicht risico regelingen
Artikelen
• Artikel 1. Duurzame handel en investeringen
• Artikel 2. Duurzame ontwikkeling, voedselzekerheid en
water
• Artikel 3. Sociale vooruitgang
• Artikel 4. Vrede en Veiligheid voor ontwikkeling
• Artikel 5. Versterkte kaders voor ontwikkeling

17

3)

kst-34300-XVII-2
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

19
20
29
29
39
45
51
56

BIJLAGEN
1.
Verdiepingshoofdstuk
2.
Moties en toezeggingen in het vergaderjaar 2014/2015
3.
Subsidieoverzicht
4.
Evaluatie- en onderzoeksoverzicht
5.
Lijst van afkortingen

60
63
74
79
83

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

1

A. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET BEGROTINGSWETVOORSTEL
Wetsartikel 1
De begrotingsstaten die onderdeel uitmaken van de Rijksbegroting,
worden op grond van artikel 1, derde lid, van de Comptabiliteitswet 2001
elk afzonderlijk bij de wet vastgesteld. Het onderhavige wetsvoorstel
strekt ertoe om de begrotingsstaat van de begroting voor Buitenlandse
Handel en Ontwikkelingssamenwerking voor het jaar 2016 vast te stellen.
Alle voor dit jaar vastgestelde begrotingswetten vormen samen de
Rijksbegroting voor het jaar 2016. Een toelichting bij de Rijksbegroting als
geheel is opgenomen in de Miljoenennota 2016.
Met de vaststelling van dit wetsartikel worden de uitgaven, verplichtingen
en de ontvangsten voor het jaar 2016 vastgesteld. De in de begroting
opgenomen begrotingsartikelen worden in onderdeel B van deze
memorie van Toelichting toegelicht (de zgn. begrotingstoelichting).
De Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking,
E.M.J. Ploumen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

2

B. BEGROTINGSTOELICHTING
1. LEESWIJZER
Deze leeswijzer gaat in op de totstandkoming van de nieuwe begroting
voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking en de opbouw
van de beleidsagenda, de beleidsartikelen en de overige onderdelen van
de begroting.
Algemeen
Buitenlandse betrekkingen zijn een zaak van het Koninkrijk der Nederlanden: Nederland in Europa, Aruba, Curaçao en Sint Maarten, alsmede
de Nederlandse openbare lichamen in het Caribisch gebied (Bonaire, Sint
Eustasius en Saba). Waar deze begroting spreekt over «Nederland» of
«Nederlands» wordt daarmee bedoeld: «(van) het Koninkrijk der Nederlanden», tenzij het gaat om zaken die specifiek het land Nederland
betreffen, zoals het EU-lidmaatschap en ontwikkelingssamenwerking.
Voor de uitvoering van het programma maakt de Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking gebruik van het apparaat
van het Ministerie van Buitenlandse Zaken.
Groeiparagraaf
De opzet van de beleidsartikelen is ten opzicht van de begroting 2015
verder in lijn gebracht met de uitgangspunten van «verantwoord
begroten». Hierbij is met name aandacht besteed aan de presentatie van
de instrumenten in de budgettaire tabellen, waarbij de toelichtingen bij de
financiële instrumenten zoveel mogelijk zijn gericht op de concrete
beleidsinzet van de betreffende instrumenten.
Open data/transparancy
Nederland heeft zich met 56 andere landen aangesloten bij het Open
Government Partnership en het Internationale Aid Transparancy Initiative
(IATI). Het toegankelijk maken en beschikbaar stellen van informatie horen
daarbij. Sinds 2012 publiceert het Ministerie van Buitenlandse Zaken
periodiek actuele gegevens over ontwikkelingssamenwerking. Met deze
open data kunnen toepassingen of apps worden ontwikkeld. Overheden,
hulporganisaties en burgers kunnen met deze apps snel zien hoeveel
Nederland aan hulp besteedt in een land of aan een project. Daarnaast is
in dit kader een webpagina gelanceerd waarmee inzicht wordt gegeven in
de budgetten en activiteiten voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking.
Beleidsagenda
De beleidsagenda bevat de politieke hoofdlijnen van het beleid voor
Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking van het kabinet. De
beleidsagenda wordt afgesloten met een overzichtstabel van de beleidsdoorlichtingen en de belangrijkste beleidsmatige mutaties ten opzichte
van de Ontwerpbegroting van 2015. Hierbij zijn de mutaties vanaf 2016
toegelicht. Voor het jaar 2015 zijn deze eerder al benoemd in de eerste
suppletoire begroting 2015. De beleidsagenda sluit af met het overzicht
van de risicoregelingen.
Beleidsartikelen
De beleidsagenda bevat de politieke hoofdlijnen van het buitenlandse
handel- en ontwikkelingssamenwerkingsbeleid van het kabinet. In de
beleidsartikelen staat de financiële en beleidsinformatie over de voorge-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

3

nomen uitgaven. Met verantwoord begroten wordt niet langer gewerkt
met operationele doelstellingen. De financiële instrumenten zijn
geclusterd naar artikelonderdelen. De indeling per beleidsartikel is als
volgt.
A: Algemene doelstelling
Elk beleidsartikel begint met de algemene doelstelling (titel van het
beleidsartikel).
B: Rol en verantwoordelijkheid
De rol en de verantwoordelijkheid van de Minister wordt beschreven aan
de hand van de volgende categorieën: stimuleren, financieren, regisseren
en uitvoeren.
Volgens het uitgangspunt van verantwoord begroten zijn er alleen
kwantitatieve indicatoren bij resultaatverantwoordelijkheid. Op de
beleidsterreinen voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking heeft de Minister een stimulerende, faciliterende of regisserende
rol en slechts in sommige gevallen een uitvoerende rol. De mogelijkheden
voor kwantitatieve effectmeting voor de meeste beleidsterreinen van
Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking zijn dan ook beperkt.
Kenmerkend is de internationale context waarin veel spelers en factoren
de doelbereiking beïnvloeden. Vaak is er een gezamenlijke inspanning
waarbij het weinig zinvol is (een deel van) de resultaten toe te rekenen
aan Nederland, dat een deel van de input heeft verzorgd. In artikel 1 is één
indicator opgenomen voor het instrument Partners for International
Business (PIB), die inzicht geeft in het bereiken van het specifieke resultaat
van dit instrument.
C: Beleidswijzigingen
Dit is een overzicht van belangrijke wijzigingen als gevolg van nieuw
Kabinetsbeleid, evaluatie of voortschrijdend inzicht. Daar waar sprake is
van beleidswijzigingen die in beleidsnotities zijn verschenen, is verwezen
naar de betreffende notitie met het kamerstuk.
D1: Tabel Budgettaire gevolgen van beleid
In het kader van «verantwoord begroten» wordt rijksbreed de financiële
inzet op instrumentniveau gepresenteerd. De financiële instrumenten zijn
onderverdeeld naar onder andere de volgende categorieën: subsidies,
leningen, garanties, bijdragenovereenkomsten, opdrachten, bijdragen aan
baten-lastendiensten en bijdragen aan (inter)nationale organisaties.
Dat betekent dat er geen uitputtende opsomming is van de financiële
instrumenten per artikelonderdeel. In sommige gevallen zijn de instrumenten nog niet bekend, omdat de programma’s na het verschijnen van
de begroting worden gestart en dan duidelijk wordt via welk instrument
financiering plaats vindt. De instrumenten worden alleen voor het lopende
begrotingsjaar opgenomen. Voor het overzicht van de financiële instrumenten is met ingang van dit jaar een directe aansluiting gezocht met de
interne ramingssystematiek. Hierdoor is het gedurende het jaar beter
mogelijk om de mutaties bij de tussentijdse begrotingsmomenten weer te
geven.
D2: Budgetflexibiliteit
Op artikelniveau wordt aangegeven welk percentage van de begroting
juridisch is vastgelegd. Als onderdeel van verantwoord begroten wordt
alleen de juridische verplichting voor het begrotingsjaar opgenomen. In
dit onderdeel wordt, indien nodig, een kwantitatieve toelichting gegeven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

4

E: Toelichting op de instrumenten
Hierin wordt per artikelonderdeel inzicht geboden in de financiële
instrumenten, zoals in de tabel onder D zijn opgenomen.
Overige onderdelen van de begroting
Na de vijf beleidsartikelen volgen vijf bijlagen: het verdiepingshoofdstuk
geeft informatie over de budgettaire begrotingsaansluiting tussen de
begroting van 2015 en de begroting van 2016, de lijst met moties en
toezeggingen aan de Kamer, het subsidieoverzicht, de evaluatie- en
onderzoekstabel en de lijst met afkortingen.
De relatie met de HGIS-nota
De HGIS omvat naast de uitgaven van Buitenlandse Zaken en Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking ook buitenlanduitgaven
van de andere ministeries. Deze bundeling bevordert de samenhang en
samenwerking die voor een geïntegreerd en coherent buitenlandbeleid
van belang zijn. De HGIS-nota bevat een overzicht van de belangrijkste
programma’s en uitgaven voor het buitenlandbeleid, waaronder een
overzicht van de begrotingsontwikkelingen binnen de HGIS en bijlagen
die alle buitenlanduitgaven overzichtelijk presenteren, zoals een totaaloverzicht van de buitenlanduitgaven die als officiële ontwikkelingshulp
(ODA) kwalificeren.
In de HGIS-nota wordt op hoofdlijnen inzicht gegeven in de internationale
klimaatfinanciering 2016.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

5

2. BELEIDSAGENDA
De internationale economie raakt verder geïntegreerd in mondiale
waardeketens...
De Nederlandse economie heeft eindelijk de crisis achter zich gelaten en
laat betere groeicijfers zien. Nederland blijft aantrekkelijk voor buitenlandse investeerders. Vorig jaar werd een recordbedrag aan buitenlandse
investeringen aangetrokken, wat weer extra banen oplevert. Ook de
export, motor van de groei tijdens de crisis, blijft groeien. Lage- en
middeninkomenslanden raken meer en meer geïntegreerd in mondiale
waardeketens, wat zorgt voor economische ontwikkeling, werkgelegenheid en vermindering van armoede. Investeringen spelen hierin een
belangrijke rol. De lage- en middeninkomenslanden weten steeds meer
buitenlandse investeringen aan te trekken in bijvoorbeeld de aanleg van
wegen, voedselproductie, stedelijke ontwikkeling en de energievoorziening – zaken die cruciaal zijn voor ontwikkeling. Ook op het gebied van
de Millennium Ontwikkelingsdoelen, die dit jaar aflopen, is veel voortgang
geboekt. De armoede in de wereld is sinds 1990 gehalveerd; 90% van de
kinderen in de basisschoolleeftijd gaat naar school; kindersterfte tot 5 jaar
is met 50% gedaald en moedersterfte met 45%. Veel meer mensen hebben
toegang tot veilig drinkwater.
...maar de wereld staat voor grote complexe uitdagingen...
Tegelijkertijd moet de wereld oplossingen vinden voor een aantal
complexe uitdagingen. Er is sprake van hardnekkige armoede in fragiele
staten, grote ongelijkheid in middeninkomenslanden, langdurige droogte
en grote overstromingen als gevolg van klimaatveranderingen en grote
politieke spanningen en instabiliteit in delen van Afrika en het MiddenOosten. Het aantal mensen dat op de vlucht is voor armoede, conflict of
natuurgeweld is nog nooit zo groot geweest. Ruim 60 miljoen mensen
hebben huis en haard moeten verlaten, met grote humanitaire consequenties en druk op het noodhulpsysteem. Ook zijn er grote uitdagingen
in het verder bevorderen en verduurzamen van handels- en investeringsstromen en zijn er onzekerheden in de wereldeconomie, zoals de
ontwikkeling van de olieprijzen en de afnemende groei van de Chinese
economie. De complexe economische verwevenheid van landen biedt
veel kansen voor groei en ontwikkeling, maar laat nog lacunes zoals het
effectief tegengaan van belastingontwijking, of op het gebied van
internationale mededinging en de regulering van investeringen.
...die om goede afspraken vragen op internationaal niveau...
Deze uitdagingen zijn mondiale uitdagingen: zij raken alle landen. Dat
betekent dat er gedeelde belangen zijn bij een verder uitgewerkt internationaal handels- en investeringssysteem met afspraken over zaken als
belastingontwijking, maar ook over mensenrechten en arbeidsstandaarden, Internationaal Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen
(IMVO) en duurzaam gebruik van grondstoffen. Ook moet er samengewerkt worden om extreme armoede uit te bannen en duurzame en
inclusieve ontwikkeling te bevorderen. Naar verwachting zal de internationale gemeenschap eind september 2015 de Sustainable Development
Goals (SDG’s) aannemen en zich daarmee verbinden aan een brede
agenda voor duurzame ontwikkeling. Maar zonder actie geen resultaat.
Nederland zal bezien hoe het huidige Nederlandse ontwikkelingsbeleid
aansluit bij deze nieuwe duurzame ontwikkelingsdoelen en de implementatie van de SDG’s ondersteunen. In 2015 en 2016 vindt een aantal grote
internationale conferenties plaats waarin stappen vooruit moeten worden
gezet. Tijdens de COP-21 Klimaatconferentie in Parijs is het zaak nadere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

6

afspraken te maken over het mitigeren van de gevolgen van klimaatverandering. Op de VN World Humanitarian Summit in mei in Istanboel zal
Nederland aandacht vragen voor betere internationale samenwerking op
het gebied van noodhulp en de Habitat III Conferentie moet een nieuwe
mondiale agenda voor stedelijke ontwikkeling opleveren. Tijdens UN
Environmental Assembly 2 moeten afspraken worden gemaakt over
bescherming van het milieu in het kader de post-2015 agenda. In al deze
conferenties zet Nederland erop in dat er ambitieuze afspraken gemaakt
worden die door alle partijen gedragen worden.
...op Europees niveau...
Internationale afspraken dienen ook hun weerslag te krijgen in het
EU-beleid. Vanuit de agenda voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking (BHOS) wil Nederland het EU-voorzitterschap aangrijpen
om de gezamenlijke EU-inzet op het gebied van noodhulp en migratie te
verbeteren en de SDG’s – nadat deze in internationaal verband zijn
aangenomen – te verankeren in het EU-beleid. Nederland wil tevens
aandacht vragen voor de verdere verduurzaming van mondiale waardeketens en de synergie tussen hulp en handel in het EU-beleid versterken.
Daarnaast wordt er hard gewerkt aan de economische relaties van de EU
en verbetering van de markttoegang van het bedrijfsleven in de rest van
de wereld. Het Transatlantic Trade and Investment Partnership tussen de
EU en de VS (TTIP) is daar een belangrijke stap in Nederland kan veel
voordeel behalen bij TTIP, zowel voor consumenten (vergroting productkeuze) als voor de werkgelegenheid. Bijna de helft van de Nederlandse
werknemers is in dienst bij een bedrijf dat exporteert. Wanneer de
internationale handel toeneemt, maken bedrijven meer omzet. Dit kan
weer voor meer investeringen van bedrijven zorgen. Hierdoor ontstaan
meer banen.
Samen hebben de VS en de EU de ambitie om het mondiale handelssysteem te versterken en met TTIP daar hoge standaarden voor te zetten
die in WTO-verband normstellend zijn. Teneinde de onderhandelingen
succesvol te kunnen afronden, dient voor Nederland wel aan belangrijke
randvoorwaarden te worden voldaan, zoals het behoud van ons sociaaleconomisch stelsel en onze hoge normen op het gebied van mens, dier en
milieu. Verder zet Nederland in op de verdere uitwerking van een
investeringsbeschermingshoofdstuk, inclusief een modern geschillenbeslechtingsmechanisme. TTIP strekt zich uit over vele onderwerpen.
Nederland heeft onder meer belangen in de landbouw, high-tech en
maritieme sector. Goede informatievoorziening over TTIP is daarom
cruciaal. Het kabinet spant zich er voor in de samenleving bij de discussie
over TTIP te betrekken. Naast de transatlantische band werkt de EU aan
intensievere banden via handels- en/of investeringsakkoorden met o.a.
Brazilië, China, Japan, India en Vietnam. Een goed handels- en investeringssysteem is van goot belang voor een handelsland bij uitstek als
Nederland.
...en actie in Nederland.
De SDG’s zijn universeel en brengen, na multilaterale overeenstemming
erover, ook voor Nederland verantwoordelijkheden met zich mee. Met de
agenda voor hulp, handel en investeringen draagt Nederland bij aan
oplossingen voor mondiale uitdagingen. Het uitgangspunt is om samen te
werken met andere overheden, maatschappelijke organisaties, bedrijven,
(ontwikkelings)banken en kennisinstellingen om zo de slagkracht te
vergroten. Bovendien moet er recht gedaan worden aan de complexiteit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

7

en de samenhang van de problemen waar we voor staan. Klimaatverandering en armoede beïnvloeden elkaar, evenals economische ontwikkeling
en veiligheid, en migratie. Die zaken moeten in samenhang bezien en
aangepakt worden. Dat doen we door hulp, handel en investeringen met
elkaar te verbinden, maar bijvoorbeeld ook met een pleidooi in diverse
fora (VN, EU) voor een integrale aanpak op het gebied van vrede,
veiligheid en ontwikkelingssamenwerking. Nederland gebruikt de
instrumenten uit deze zogeheten 3D-benadering (diplomacy, defense en
development) om per situatie te kiezen voor de beste mix van instrumenten en deze in het veld met elkaar te verbinden. Dit geldt ook voor
onze bijdrage aan brede vredesmissies van de EU en VN, waarbij we
streven naar het leveren van een meerwaarde binnen niches (o.a. inzet op
resolutie 1325, community policing, intel) die zich in elk van de drie D’s
aandienen.
Migratie
Conflicten, onveiligheid en repressie in landen nabij Europa hebben geleid
tot menselijk leed op ongekende schaal. Steeds meer mensen zien zich
genoodzaakt alles achter te laten in een poging een veilig heenkomen te
vinden. De dagelijkse, schrijnende beelden van vluchtelingen die in
Europa aankomen, brengen de crises in landen als Syrië, Irak en Eritrea
heel dichtbij. In 2015 is Nederland, net als veel andere Europese landen,
geconfronteerd met een sterk verhoogde instroom van asielzoekers.
Hoewel het verloop van de asielinstroom grillig en lastig te voorspellen is,
kan vanwege de aanvragen van nareizende gezinsleden verwacht worden
dat ook in 2016 de asielinstroom ten opzichte van de begroting 2015
hoger zal zijn. De hogere instroom stelt alle actoren rond het asielproces
voor belangrijke uitdagingen en vraagt kabinetsbreed om aanvullende
maatregelen. Deze maatregelen beperken zich niet tot het nationale
terrein, maar hebben ook een belangrijke internationale dimensie.
Inmiddels is overal in Europa het besef aanwezig dat we de huidige
migratieproblematiek alleen kunnen oplossen door Europese solidariteit
en samenwerking, bundeling van al onze instrumenten en middelen,
nieuwe maatregelen, meer inzet op aanpak van de grondoorzaken van
gedwongen migratie en op humanitaire hulp voor vluchtelingen en
ontheemden.
Op al deze terreinen is Nederland een actieve speler. Om nog beter in
staat te zijn geïntegreerd beleid uit te werken en vernieuwende ideeën te
presenteren, heeft het kabinet een Ministeriële Commissie Migratie
opgericht. Deze commissie zal zich over de migratieproblematiek buigen
op mondiaal, Europees en nationaal niveau en met concrete plannen
komen om de migratieproblematiek aan te pakken.
1. Aanpak grondoorzaken
Doordat jaarlijks meer Afrikaanse jongeren op de arbeidsmarkt komen
dan er nieuwe banen bijkomen, groeit de jeugdwerkloosheid in rap
tempo. Het is van groot belang deze jongeren meer kansen te geven hun
dromen en ambities waar te maken in eigen land. Zo wordt ook hun
kwetsbaarheid voor mensensmokkelaars of radicalisering verminderd.
Nederland investeert daarom extra in het creëren van werkgelegenheid in
Afrika, onder meer door EUR 50 miljoen te investeren in het creëren van
jeugdwerkgelegenheid en ondernemerschap in landen waar weinig
economisch perspectief is. Ook pleiten we binnen de EU, Wereldbank en
VN voor meer aandacht voor Afrikaanse jongeren als belangrijke
doelgroep binnen tal van programma’s.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

8

Daarnaast werkt Nederland – in een gezamenlijke inspanning van
Buitenlandse Zaken, Defensie en Veiligheid en Justitie – aan het verbeteren van de veiligheid en stabiliteit in landen waar veel vluchtelingen
vandaan komen zoals Syrië, Irak en Afghanistan. Dat betekent trainen en
opleiden van het leger en politie (of de oppositie in geval van Syrië) en het
versterken van de civiele controle op veiligheidsorganisaties, zodat
burgers zich veiliger weten. Dat betekent ook het ondersteunen van
diplomatieke inspanningen en bemiddelingspogingen om conflicten op te
lossen, zoals het werk van VN gezant De Mistura in Syrië en tevens het
borgen van rechten van mensen, zodat ze weer vertrouwen kunnen
opbouwen in de overheid en rechterlijk macht, bijvoorbeeld door
ondersteuning van de op verzoening gerichte grondwetsherziening in Irak.
2. Migratiepartnerschap met Hoorn van Afrika
Nederland heeft, samen met de Europese Commissie, een trekkersrol bij
het EU regionale ontwikkelings- en beschermingsprogramma in de Hoorn
van Afrika. Nederland wil die rol benutten voor een bredere dialoog met
de Hoorn van Afrika, over de mogelijkheden om tot partnerschappen op
migratieterrein te komen, waar zowel de landen in de Hoorn, Europese
landen en migranten en vluchtelingen baat bij hebben. Dit doel staat ook
centraal bij de topbijeenkomst in Valletta in november. Het gaat bij deze
partnerschappen onder meer om gezamenlijke aanpak van mensensmokkel, verminderen spanningen met gastgemeenschappen, aanpak
grondoorzaken, goede afspraken over terugkeer en herintegratie en
capaciteitsopbouw op migratieterrein.
3. Innovatie van noodhulp
Naast deze inzet op structurele oplossingen maakt Nederland zich sterk
voor vluchtelingen en ontheemden. De meeste vluchtelingen verblijven
niet ver van de grens van hun land van oorsprong (opvang in de regio).
Met het instellen van het Relief Fund (EUR 570 miljoen voor periode
2014–2017), bovenop het jaarlijkse budget van ca. EUR 200 miljoen dat
beschikbaar is voor humanitaire hulp, kan Nederland hier een forse extra
bijdrage aan geven. Het gaat echter niet alleen om meer hulp. Nederland
speelt internationaal een voortrekkersrol bij de vernieuwing van humanitaire hulp. De World Humanitarian Summit in Istanbul in 2016 biedt een
uitgelezen kans om hier werk van te maken. Samen met de VN introduceren we gebruik van «big data» om humanitaire hulp te verbeteren; zo
maken de gegevens (facebook, internetgebruik, sms, twitter, radio,
verplaatsingspatroon mobiele telefoons enz.) van miljoenen klanten van
grote telecom- en internetbedrijven het mogelijk migratiestromen beter te
voorspellen. Samen met het bedrijfsleven werken we aan vernieuwing,
innovatieve financiering en kostenreducties. Internationaal pleiten we
voor meer steun voor gastgemeenschappen. En binnen IMF en
Wereldbank maken we ons sterk voor openstelling van zachte leningen
voor middeninkomenslanden, zoals Libanon en Jordanië, waar publieke
voorzieningen dreigen te bezwijken onder het grote aantal vluchtelingen.
Klimaat
Ook klimaatverandering moet gezien worden in een bredere context.
Klimaatverandering is een belangrijke oorzaak van armoede, ongelijkheid
en instabiliteit. Lage- en middeninkomenslanden zijn relatief kwetsbaar
voor de gevolgen van klimaatverandering en de bevolking heeft vaak
minder mogelijkheden om te anticiperen op nieuwe omstandigheden
zoals extreem weer. Nederland spant zich daarom zowel in voor het
tegengaan van klimaatverandering (mitigatie) als voor het vergroten van
de weerbaarheid van de meest kwetsbare groepen (adaptatie). Nederland

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

9

helpt lage- en middeninkomenslanden met het investeren in
hernieuwbare energie en de toegang daartoe en met een beter beheer van
landschappen en bossen om het effect van economische ontwikkeling op
uitstoot van CO2 en andere broeikasgassen te beperken. Nederland is
daarom ook een belangrijke donor en lid van de Board van het Green
Climate Fund. Programma’s gericht op voedselzekerheid en water zorgen
voor een grotere weerbaarheid tegen klimaatverandering. Via de
organisatie van een grote conferentie over klimaatadaptatie, Adaptation
Futures 2016, samen met o.a. de Europese Commissie wil Nederland
bijdragen aan internationale maatregelen om lage- en middeninkomenslanden weerbaarder te maken tegen klimaatverandering.
De internationale veiligheid en human security komen door klimaatverandering onder nog grotere druk te staan. Bijvoorbeeld door milieudegradatie of natuurrampen die migratiestromen op gang brengen of door
spanningen veroorzaakt door waterschaarste of beschikbaarheid van
grondstoffen. De gevolgen van klimaatverandering dreigen veel
successen van de afgelopen 70 jaar op het gebied van stabiliteit en
ontwikkeling ongedaan te maken en zullen effect hebben op de wereldeconomie, ongelijkheid en interstatelijke verhoudingen. Om beter te
kunnen anticiperen op de diverse veiligheidsaspecten en potentiële
conflicten als gevolg van klimaatverandering is er behoefte aan een
structureel platform voor informatiedeling en nauwere internationale
samenwerking. Nederland biedt dit platform door het organiseren van een
jaarlijkse internationale conferentie Planetary Security: peace and
cooperation in times of climate change and global environmental
challenges. Dit najaar zal de conferentie voor de eerste maal plaatsvinden
in het Vredespaleis, in Den Haag.
Beleidscoherentie voor ontwikkeling
Coherent beleid door de ontwikkelde landen op het terrein van handel,
economie en klimaat is een essentiële voorwaarde voor de realisatie van
de SDG’s. Op het ministerie is een projectgroep opgericht die de
beleidscoherentie voor ontwikkeling bewaakt. Prioriteiten zijn daarbij
handel, belastingen en duurzame ketens. Zo hecht Nederland bijvoorbeeld
veel belang aan een zo gunstig mogelijk effect van TTIP op lage- en
midden-inkomenslanden, het afspreken van ontwikkelingsvriendelijke
Economic Partnership Agreements (EPA’s) en zet Nederland in op een
ambitieuze agenda voor verhoging van de belastinginkomsten voor lageen middeninkomenslanden. Ook geeft Nederland aandacht aan het
onderwerp patenten en de toegang tot betaalbare medicijnen. Het TRIPS
verdrag (Trade Related Intellectual Property Rights) biedt ruimte om
rekening te houden met het belang van de volksgezondheid. Dat is voor
ontwikkelingslanden zeer van belang. Nederland pleit er daarom voor dat
er in handelsakkoorden geen afbreuk wordt gedaan aan deze mogelijkheid
via zogenoemde «TRIPS plus-bepalingen». Ook binnen de EU maakt
Nederland zich sterk voor beleidscoherentie voor ontwikkeling. Mede op
aandringen van Nederland wordt het EU-beleid ex ante gescreend op
gevolgen voor lage- en middeninkomenslanden. Nederland zal in
EU-verband steun uitspreken voor het initiatief om de impact van
nationaal beleid in kaart te brengen.
De agenda voor hulp, handel en investeringen
Hieronder wordt nader ingegaan op de accenten in het begrotingsjaar
2016. De begrotingen van Buitenlandse Zaken en Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking dienen in nauwe samenhang te worden
bezien. Daarnaast komt de inzet op het Nederlands buitenlandbeleid tot

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

10

uitdrukking in de Homogene Groep Internationale Samenwerking, die de
onderlinge rijksbrede samenhang en de samenwerking en afstemming
tussen de betrokken ministeries bevordert.
De agenda voor hulp, handel en investeringen heeft drie doelstellingen:
(1) het uitbannen van extreme armoede, (2) het bevorderen van duurzame
en inclusieve groei, en (3) het vergroten van het succes van het Nederlands bedrijfsleven in het buitenland.
1. Uitbanning van extreme armoede
Een van de SDG’s betreft de uitbanning van extreme armoede per 2030.
Hiertoe moeten de omstandigheden van de allerarmsten en de meest
kwetsbare groepen in de wereld worden verbeterd. De wereldgemeenschap zal zich in de SDG’s naar verwachting verbinden met het principe
van Leave No One Behind. Dat is geen geringe opgave. Veel extreem
arme mensen zijn woonachtig in middeninkomenslanden waaronder India
en China, maar ook in in fragiele staten, post-conflictlanden en in landen
met een zeer beperkte economische ontwikkeling. In de toekomst zal
extreme armoede zich vooral concentreren in die laatste groepen landen.
Nederland steunt het internationale streven om ODA-gelden meer op deze
landen te richten. Ons land besteedt minimaal 0,15–0,2% van het BNI aan
de minst ontwikkelde landen. De oorzaken van extreme armoede liggen
op verschillende onderling verweven terreinen: klimaat, veiligheid,economische ontwikkeling en werkgelegenheid, en sociale uitsluiting. Klimaatverandering is een katalysator van armoede, veiligheid is een randvoorwaarde en het hebben van werk is de belangrijkste weg om uit armoede
te kunnen ontsnappen. Bestrijding van armoede en het bevorderen van
ontwikkeling vallen zo meer en meer samen met de aanpak van mondiale
uitdagingen.
In 2016 werkt Nederland verder aan armoedevermindering via de vier
speerpunten voedsel, water, veiligheid en rechtsorde en seksuele en
reproductieve gezondheid en rechten (SRGR) en de drie thema’s klimaat,
privatesectorontwikkeling en vrouwenrechten. Nederland heeft zich in de
onderhandelingen over de SDG’s ingezet om gender als zelfstandige
doelstelling op te nemen en zal in lijn hiermee de partnerlanden steunen
bij de implementatie van de SDGs over vrouwenrechten en SRGR. In 2016
vindt een UN General Assembly Special Session plaats over drugs, een
belangrijk moment om de vermindering van hiv-infecties te agenderen en
de volksgezondheid-en mensenrechtenaspecten te bepleiten. In het
speerpunt Veiligheid en Rechtsorde staan migratie en noodhulp hoog op
de agenda. Er komt meer focus op transitional justice om de ontwikkeling
van de rechtsstaat en een duurzame vrede te bevorderen na een conflict.
De Nederlandse overheid werkt steeds vaker samen met het bedrijfsleven,
ngo’s en kennisinstellingen in de strijd tegen armoede. Bijvoorbeeld als
het gaat om het vergroten van kennis en capaciteit van organisaties in
lage- en middeninkomenslanden. Dat gebeurt onder andere in de
Kennisplatforms, het NICHE programma, dat de capaciteitsopbouw in het
hoger onderwijs in partnerlanden ondersteunt en via de Dutch Land
Governance Academy die bijdraagt aan de capaciteitsopbouw voor betere
landrechten en landgebruik. De samenwerking tussen verschillende
publieke en private organisaties op internationaal niveau krijgt steeds
meer vorm in het Global Partnership for Effective Development Cooperation (GPEDC). Nederland is co-voorzitter van dit partnerschap.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

11

Samenwerking met multilaterale organisaties blijft essentieel om onze
doelen te bereiken. Nederland zal de samenwerking met organisaties die
onvoldoende functioneren of onvoldoende relevant zijn voor de
uitvoering van de beleidsagenda op een lager pitje zetten of beëindigen.
Voor Nederland belangrijke thema’s daarbij zijn onder meer het vergroten
van de transparantie van bestedingen en betrokkenheid van bedrijfsleven
bij de multilaterale organisaties.
Voor het uitvoeren van de internationale afspraken, die onder meer
gemaakt worden in de conferentie over Financing for Development, de
SDG-top en COP-21, is veel geld nodig. Ontwikkelingsbanken spelen een
belangrijke rol in het vergroten van de beschikbare financiële middelen.
Nederland zet daarbij in op een intensievere samenwerking tussen
ontwikkelingsbanken onderling en nieuwe, innovatieve vormen van
financiering om meer privaat geld aan te trekken. Voor de armste landen
blijft ODA onontbeerlijk.
2. Bevorderen van duurzame en inclusieve groei, overal ter
wereld
Het is duidelijk dat economische groei en toenemende welvaart waarvan
iedereen kan profiteren niet vanzelfsprekend is. Zo neemt in de meeste
landen de ongelijkheid toe, komt de welvaart onvoldoende terecht bij de
allerarmsten en is sociale mobiliteit lang niet voor iedereen mogelijk.
Hoge jeugdwerkloosheid vormt op veel plekken een urgent probleem. Dit
is niet alleen vanuit moreel oogpunt problematisch, maar ondergraaft op
termijn ook de sociale cohesie, politieke stabiliteit en de economische
ontwikkeling zelf. Ook de druk op de leefomgeving en het milieu neemt
vaak toe met economische groei. Inzet op verschillende niveaus is nodig
om duurzame en inclusieve ontwikkeling te stimuleren. Dan gaat het om
het vergroten van de toegang tot internationale markten, het versterken
van de private sector in lage- en middeninkomenslanden, het stimuleren
van handel en investeringen die kunnen bijdragen aan ontwikkeling,
eerlijke belastingen en verduurzaming van productie- en handelsketens.
Het beleid hierop is uiteengezet in diverse Kamerbrieven en zal ook in
2016 worden voortgezet.
In 2016 gaat onder het nieuwe beleidskader Samenspraak en Tegenspraak
een aantal programma’s van start om ervoor te zorgen dat ook de
allerarmsten en de meest kwetsbare groepen kunnen profiteren van de
toenemende welvaart, kunnen deelnemen aan de economie, en dat zij
meer invloed kunnen uitoefenen op politieke en maatschappelijke
ontwikkelingen die hun leven aangaan. Dit wordt gedaan via de nieuwe
strategische partnerschappen en met het accountability fonds dat wordt
uitgevoerd via de ambassades. Daarnaast zal het Voice-fonds zich
specifiek richten op capaciteitsversterking van de meest gemarginaliseerde, gediscrimineerde of moeilijk te bereiken groepen.
Voorst gaat Nederland in 2016 bezien hoe binnen de beschikbare
middelen extra ingezet kan worden op het creëren van werkgelegenheid
voor jongeren en op ondersteuning van ondernemers en werknemers in
de informele sector op het terrein van ondernemerschap en sociale
rechten. Het merendeel van de armen werkt in de informele sector, ook in
de sterk groeiende steden. Het scheppen van goede banen voor jongeren
is urgent. Jongeren in ontwikkelingslanden zijn een kwetsbare groep, ook
waar het gaat om hun positie op de arbeidsmarkt, maar ook zijn zij
potentieel de motor voor economische groei, mits hun potentieel wordt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

12

benut voor productief werk. De jeugdwerkloosheid is gemiddeld drie keer
zo hoog als die bij volwassenen, en werkende jongeren hebben vaak geen
volwaardige baan. Binnen de groep jongeren hebben meisjes nog weer
minder kansen.
Vrouwenrechten en gendergelijkheid spelen mede daarom een belangrijke
rol in het bereiken van de allerarmsten en de meest kwetsbare groepen.
Internationaal groeit het besef dat duurzame en inclusieve ontwikkeling
alleen mogelijk is als vrouwen daarin een gelijkwaardige rol kunnen
spelen, maar in de praktijk komt er nog te weinig van terecht. Bovendien
groeit er een politiek-ideologische tegenbeweging tegen vrouwenrechten
die afspraken van de Wereldvrouwenconferentie in Beijing (1995) ter
discussie stelt. Nederland kiest in dit krachtenveld voor een sterke inzet op
de verbetering van het klimaat voor gendergelijkheid en de rechten van
vrouwen en meisjes en op de cruciale rol van vrouwen bij vrede en
veiligheid.
In 2016 wordt het fonds Funding Leadership and Opportunities for
Women (FLOW) voortgezet, dat via programma’s met internationale en
Nederlandse maatschappelijke organisaties zal bijdragen aan versterkte
capaciteit van lokale (vrouwen)-organisaties, concrete verbeteringen in de
economische en politieke positie van vrouwen en de uitbanning van
geweld tegen vrouwen. Het in voorbereiding zijnde derde Nederlands
Actieplan 1325 zal in de jaren 2016–2019 via de samenwerking met
maatschappelijke organisaties, inzet in missies, diplomatie en ontwikkelingssamenwerking bijdragen aan grotere deelname van vrouwen in
vredes- en wederopbouwprocessen. Tijdens het EU voorzitterschap zet
Nederland in op een nieuw EU Action Plan on Gender Equality and
Women’s Empowerment in Development en een evaluatie van
EU-conclusies over gender uit 2010. Verder werkt Nederland in OESO- en
VN-verband aan versterking van transparantie en resultaatmeting van
investeringen in gendergelijkheid en vrouwenrechten.
In 2016 gaat extra aandacht uit naar het bevorderen van investeringen in
lage- en middeninkomenslanden. Er is grote vraag in die landen naar
investeringsprojecten die essentieel zijn voor verdere ontwikkeling
bijvoorbeeld op het gebied van infrastructuur, stedelijke ontwikkeling,
water, voedselproductie en energievoorziening. Doel is de effecten van
deze investeringen op de werkgelegenheid, opleiding, kennisoverdracht
en ontwikkeling van productieketens zo groot mogelijk te maken. Er liggen
voor het Nederlandse bedrijfsleven grote kansen, maar ook grote
knelpunten op deze nieuwe markten. Het is zaak er voor te zorgen dat
zowel de ontwikkelingsimpact van investeringen als het succes van
Nederlandse bedrijven op die markten worden vergroot. Het Developmentally Relevant Infrastructure Investment Vehicle (DRIVE) biedt onder
andere ondersteuning bij de financiering van de ontwikkeling van fysieke
infrastructuur in lage- en middeninkomenslanden. In 2016 zal binnen het
budget voor private sectorontwikkeling geld vrij worden gemaakt voor de
ondersteuning van overheden bij het ontwikkelen en aanbesteden van
infrastructuur via een Trade-Assistance faciliteit genaamd Develop2Build.
Speciale aandacht gaat in 2016 en latere jaren uit naar het verhogen van
de belastinginkomsten voor lage- en middeninkomenslanden via de inzet
op verbetering van de internationale fiscale spelregels binnen de OESO,
het bevorderen van verantwoord ondernemingsgedrag op gebied van
belastingen en versterking van de capaciteit van overheden om belastingen te innen. Op het gebied van IMVO en het verder verduurzamen van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

13

internationale handelsketens wordt voorgebouwd op de succesvolle inzet
voor betere arbeidsomstandigheden en lonen in de textielsector na de
ramp in Rana Plaza in Bangladesh (2013). Nederland zal zich binnen de EU
sterk maken voor betere implementatie van afspraken over handel en
duurzaamheid in handelsakkoorden en bedrijven ondersteunen bij het
Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen en de verduurzaming van
handelsketens met bijvoorbeeld het Initiatief Duurzame Handel. De in
2015 uitgevoerde Sector Risico Analyse heeft in 13 sectoren verhoogde
risico’s geïdentificeerd. Daarvan heeft een aantal, waaronder de kledingsector en de bankensector, al het initiatief genomen om via een convenant
afspraken te maken over het voorkomen en aanpakken van MVO-risico’s.
Meer sectoren zullen dit in 2016 met elkaar gaan uitwerken waarbij ook
ketenverantwoordelijkheid een onderwerp is. Zo ook voor goud, een
sector waar blijkens de Sector Risico Analyse veel MVO-risico’s zijn en
waar veel geïnteresseerde spelers zijn in concrete afspraken voor een
goudconvenant om die risico’s te verminderen. De pilot het Conflictvrije
Tin Initiatief krijgt in 2015–2017 een vervolg. Het gebruikte traceerbaarheidssysteem zal verder geïmplementeerd worden in de Grote Meren
regio; meer mijnen zullen worden aangesloten op het systeem. Dit
systeem zorgt ervoor dat conflictvrij gedolven grondstoffen (tin, coltan en
wolfraam) worden verzegeld en gevolgd vanaf de mijn tot aan de smelter,
zodat duidelijk is dat deze grondstoffen niet en route worden gemengd
met grondstoffen waarvan de herkomst onduidelijk is.
3. Succes voor het Nederlands bedrijfsleven in het buitenland
Het belang van buitenlandse handel en investeringen voor het verdienvermogen van Nederland is groot. Een derde van het Nederlandse inkomen
en van de werkgelegenheid komt tot stand door buitenlandse handel en
investeringen. Niet alleen de exportproductie is belangrijk, maar ook
import en het aantrekken van innovatieve buitenlandse bedrijven zijn
bepalend voor ons verdienvermogen in de toekomst. Eén procent van de
Nederlandse bedrijven is een buitenlandse onderneming. Zij zorgen voor
ca. 1 miljoen banen en dragen door middel van investeringen en innovatie
in belangrijke mate bij aan de versterking van de Nederlandse concurrentiekracht. Daarbij gaan we de concurrentie aan met steeds meer landen op
steeds meer markten. Onze belangrijkste handelspartners liggen in de
Europese Unie maar toekomstige groei zal vooral uit opkomende landen
in Afrika, Azië en Latijns-Amerika komen. Om de sterke Nederlandse
concurrentiepositie te kunnen behouden moet Nederland zich steeds
strategisch positioneren in het buitenland en gebruik maken van onze
goede naam op zaken als water, duurzaamheid en IMVO, evenals van
onze bestaande (hulp)relaties in het buitenland. Op die manier kunnen
ook publieke en private krachten worden gebundeld om in te spelen op
mondiale uitdagingen.
Nederland blijft zich inzetten voor een sterk en effectief wereldhandelssysteem; een duidelijk institutioneel kader is immers nodig voor het goed
functioneren van de markt en om globalisering in goede banen te leiden.
De WTO speelt hierin een sleutelrol, als forum waar nieuwe regels worden
uit onderhandeld en als waakhond voor de implementatie en handhaving
van bestaande regels. Daarom is het van belang dat de WTO voldoende
toegerust en slagvaardig is om zijn waakhondfunctie te vervullen. De
afronding van de huidige Doha-ronde staat daarbij centraal, waarbij
Nederland er op inzet dat de ontwikkelingsbelofte van de ronde wordt
ingelost. Nederland hecht daarnaast sterk aan de implementatie van
bestaande multilaterale afspraken, zoals op het gebied van handelsfacili-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

14

tatie. Op dit onderwerp is Nederland zowel een belangrijke donor als
kenniscentrum en draagt zo bij aan een betere integratie van ontwikkelingslanden in het mondiale handelsbestel.
Zoals beschreven ontbreekt het echter op belangrijke terreinen nog aan
afspraken om internationale transacties goed te regelen, waaronder op
het terrein van buitenlandse investeringen en duurzaamheid. De verwevenheid van landen, ook steeds meer lage- en middeninkomenslanden, in
mondiale waardeketens maakt het urgent om ook op deze lastige
onderwerpen tot afspraken te komen. Nederland wil zich hier in
WTO-verband hard voor maken en vraagt ook in andere fora, zoals de
OESO en de UNCTAD, om aandacht voor deze thema’s.
Waar het niet lukt om binnen de huidige multilaterale onderhandelingsronde tot afspraken te komen, ondersteunt Nederland het streven van de
EU om op deelterreinen met gelijkgezinde landen tot verdere handelsliberalisatie te komen op terreinen die bepalend zijn voor de toekomstige
groei van de handel. Zo wordt momenteel onderhandeld over liberalisatie
van handel in milieugoederen (Green Goods Initiative), ICT-producten
(ITA-II) en diensten (TiSA). De inzet van de EU en Nederland is dat deze
akkoorden openstaan voor landen die later willen toetreden.
Daarnaast is er komend jaar veel aandacht voor versterking van bilaterale
handelsrelaties van de EU, onder andere in de vorm van handelsakkoorden en investeringsverdragen. De onderhandelingen met de VS over
het TTIP blijven bovenaan de agenda staan. De EU-onderhandelingen
voor handelsakkoorden en investeringsverdragen met Zuid-Amerikaanse
landen verenigd in Mercosur (Brazilië, Argentinië, Paraguay, Uruguay en
Venezuela), Japan en China gaan door in 2016. Ook wordt er binnenkort
gestart met de onderhandelingen met Australië en Nieuw-Zeeland. Bij alle
verdragen en akkoorden hecht Nederland veel belang aan een zo positief
mogelijk effect ervan op ontwikkelingslanden.
Door afspraken met elkaar te maken nemen handelsbarrières af. Tegelijk
groeit het belang van economische diplomatie om bedrijven, in het
bijzonder het MKB, te introduceren op nieuwe markten. Dat kan zijn
omdat de lokale overheid een belangrijke economische speler is, of omdat
de zakelijke cultuur verschilt. Elke markt vergt een eigen aanpak, ook
nabije markten, en het vinden van zakenpartners vereist tijd en geld. Een
goede economische dienstverlening verlaagt de informele kosten van
handelen aanzienlijk en opent deuren voor ondernemers en kennisinstellingen. Het gaat niet alleen om de promotie van het Nederlandse product
in het buitenland, maar ook om de promotie van Nederlandse kennis en
het stimuleren van internationale samenwerking op het gebied van
kennis.
De Nederlandse economische dienstverlening aan bedrijven, inclusief het
instrumentarium voor internationalisering van het bedrijfsleven, moet dan
ook concurrerend zijn. Daarom wordt er gewerkt aan een herziening van
de huidige non-ODA overheidsinstrumenten voor de financiering van
internationale bedrijfsactiviteiten. Gekeken wordt in hoeverre deze
aansluiten bij veranderende internationale marktomstandigheden,
uitdagingen op het gebied van financiering, en de rol van overheden in
opkomende markten. Deze hervorming zal in 2015 haar beslag krijgen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

15

Het project Excellente Economische Dienstverlening is in 2015 gestart om
de kwaliteit van de economische dienstverlening verder te verbeteren en
zal doorlopen in 2016. Bedrijven en ondernemers moeten het ministerie
en de posten makkelijker weten te vinden. Samen met de Rijksdienst voor
Ondernemend Nederland (RVO) wordt daarom gewerkt aan de
bekendheid van deze functie van het ministerie bij bedrijven en aan de
toegankelijkheid van de economische dienstverlening. Er is een pilot
gestart in drie landen (Frankrijk, Duitsland en Brazilië) waarbij van het
bedrijfsleven een eigen bijdrage wordt gevraagd voor de economische
dienstverlening door de posten. De verwachting is dat een dergelijke
(geringe) bijdrage als een selectiemechanisme aan zowel de aanbod- als
vraagzijde zal fungeren en de kwaliteit van de hulpvraag en van de
geboden economische dienstverlening zal verhogen. In de komende
periode zal ook een dienstencatalogus worden opgeleverd waarmee het
voor ondernemers in één oogopslag duidelijk is welke vormen van
economische dienstverlening beschikbaar zijn vanuit het ministerie en de
posten. Daarbij laat het ministerie een onafhankelijk onderzoek uitvoeren
naar de mogelijkheden voor verdere kwaliteitsverbetering en stroomlijning van de werkprocessen in de economische dienstverlening van het
Ministerie van Buitenlandse Zaken, Economische Zaken, RVO en de
posten. De resultaten en aanbevelingen uit dit onderzoek worden in de
eerste helft van 2016 verwacht.
Tenslotte wordt er ingezet op versterkte publiek-private samenwerking.
Het Ministerie van Buitenlandse Zaken heeft met het wereldwijde
postennetwerk een waardevolle infrastructuur in huis voor economische
dienstverlening in het buitenland aan bedrijven en kennisinstellingen.
Daarnaast hebben de posten een signalerende functie; ze kunnen
relevante ontwikkelingen, kansen en bedreigingen delen met het
Nederlandse bedrijfsleven. Er wordt daarbij nauw samengewerkt met het
Ministerie van Economische Zaken, onder meer met Netherlands Foreign
Investment Agency en het Innovatie-attaché netwerk. Ook is er een groot
privaat handelsbevorderend netwerk in Nederland. Intensieve samenwerking daarmee wordt steeds vanzelfsprekender en belangrijker. Dit
krijgt onder andere vorm binnen het Dutch Trade and Investment Board
(DTIB). Door publiek-privaat samen op te trekken wordt de slagkracht van
Nederland vergroot, en kan Nederland beter opereren op het snijvlak van
publiek en privaat belang.
Zo spelen de topsectoren in op mondiale uitdagingen onder de vlag
Global Challenges, Dutch Solutions en wordt het merk Sustainable Urban
Delta in het buitenland neergezet om Nederland te profileren op
maatschappelijke thema’s. Er zijn meer niches en (afzet)markten waar
Nederland op basis van onze kennis, expertise, capaciteiten en bestaande
relaties veel te bieden heeft, bijvoorbeeld op het gebied van landbouw,
agrologistiek of life sciences and health. In de economische missies is er
veel aandacht voor deze Nederlandse niches en (afzet)markten. De
samenwerking bij het opstellen van de strategische economische
reisagenda- als onderdeel van de strategische reisagenda van het kabinet
– helpt om beide perspectieven, publiek en privaat, samen te brengen en
uiteindelijk meer (politiek en economisch) profijt te halen uit de missies.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

16

Meerjarenplanning beleidsdoorlichtingen1 2
Art

Naam

2014

2015

2016

2017

realisatie
1

Duurzame handel en investeringen

1.1

Versterkt internationaal
handelssysteem, met aandacht voor
Maatschappelijk Verantwoord
Ondernemen3
Versterkte Nederlandse Handels- en
Investeringspositie en economische
naamsbekendheid3
Versterkte private sector en een
verbeterd investeringsklimaat in
ontwikkelingslanden
Dutch Good Growth Fund4

1.2

1.3

1.4
2

2.1
2.2
2.3

4.1
4.2

4.3

√
√
√

√

√

Toename van voedselzekerheid4
Verbeterd waterbeheer, drinkwater
en sanitatie
Duurzaam gebruik natuurlijke
hulpbronnen, tegengaan van
klimaatverandering en vergrote
weerbaarheid van de bevolking
tegen onafwendbare klimaatverandering5

√

√

Seksuele en reproductieve
gezondheid en rechten voor
iedereen en een halt aan de
verspreiding van HIV/aids6
Gelijke rechten en kansen voor
vrouwen7
Versterkt maatschappelijk
middenveld
Toename van het aantal goed
opgeleide professionals, versterking
van hoger- en
beroepsonderwijsinstellingen en het
bevorderen van beleidsrelevant
onderzoek 6

4

Geheel
artikel?2

Nee

3.1

3.4

2020

meerjarenplanning

Duurzame ontwikkeling,
voedselzekerheid en water

Sociale vooruitgang

3.3

2019

Nee

3

3.2

2018

Nee

√
√

Vrede en veiligheid voor
ontwikkeling

Nee
√

Humanitaire hulp
Budget Internationale Veiligheid;
voorkomen en terugdringen van
conflictsituaties7
Rechtstaatontwikkeling,
wederopbouw, vredesopbouw,
versterkte legitimiteit van
democratische structuren en
tegengaan van corruptie

√

5

Versterkte kaders voor ontwikkeling

5.1

Versterkte multilaterale
betrokkenheid

Nee
√

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

17

Art

Naam

2014

2015

2016

2017

2018

realisatie
5.2
5.3

2019

2020

Geheel
artikel?2

meerjarenplanning

6

Overig armoedebeleid
Bijdrage aan migratie en
ontwikkeling

√

1
De begroting van BZ is in 2013 opgesplitst in de begroting van BZ (Hfst. 5) en BHOS (Hfst. 17). Er zijn toen nieuwe beleidsartikelen en beleidsdoelstellingen geformuleerd. Beleidsdoorlichtingen van voor dat jaar zijn in deze tabel met terugwerkende kracht over de nieuwe beleidsdoelstellingen
verdeeld.
2
Bij BZ en BHOS is het wel de wens om beleidsdoorlichtingen van één beleidsartikel uit te voeren maar inhoudelijk is dat nog niet mogelijk
gebleken. Beleidsdoorlichtingen vinden plaats op één niveau lager namelijk van de beleidsdoelstelligen. Vandaar «Nee»in de laatste kolom.
3
Deze beleidsdoelstellingen zijn toegevoegd n.a.v. de toevoeging van de DGBEB aan BZ.
4
Dit is een nieuwe beleidsdoelstelling van dit kabinet.
5
kamerstuk 31271, nr. 15.
6
Beleidsdoorlichtingen voor deze artikelen zullen uiterlijk in 2020 plaats vinden. Momenteel wordt gekeken of het eventueel eerder zal gebeuren.
7
Deze beleidsdoelstelling is per 2015 overgegaan naar het Ministerie van Defensie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

18

BELANGRIJKSTE BELEIDSMATIGE MUTATIES TEN OPZICHTE VAN
VORIG JAAR
Hieronder treft u een toelichting aan op de belangrijkste mutaties vanaf
2016 en verder ten opzichte van de memorie van toelichting 2015. De
mutaties voor 2015 zijn eerder dit jaar toegelicht in de eerste suppletoire
begroting 2015.
Belangrijkste beleidsmatige mutaties ten opzichte van vorig jaar
Bedragen x EUR 1.000
Stand ontwerpbegroting 2015
1 Duurzame handel en investeringen
2 Duurzame ontwikkeling, voedselzekerheid en water
3 Sociale vooruitgang
4 Vrede en veiligheid voor ontwikkeling
5 Versterkte kaders voor ontwikkeling
Stand ontwerpbegroting 2016

2015

2016

2017

2018

2019

2.475.165

2.492.521

2.504.309

2.286.364

2.290.963

4.328
– 2.186
– 2.257
314.000
5.180

8.725
– 40
859
150.000
34.841

32.681
2
2.500
150.000
– 58.063

1.300
2
– 5.000

1.300
2
– 5.000

147.288

146.898

2.794.230

2.686.906

2.631.429

2.429.954

2.434.163

Toelichting:
Artikel 1
Een deel van de begrotingsreserve voor de Faciliteit Opkomende Markten
(FOM) wordt in drie jaar verlaagd en opgenomen op de begroting om
lokaal ondernemerschap te stimuleren ten behoeve van jonge Afrikaanse
ondernemers (onderdeel aanpak van structurele oorzaken toenemende
migratiestromen). Daarnaast wordt de eindejaarsmarge 2014 op het Dutch
Good for Growth Fund (DGGF) ingezet in 2017.
Artikel 4
Met het oog op de vele internationale crises besloot het kabinet in 2014
EUR 570 miljoen extra beschikbaar te stellen voor een noodhulpfonds. De
mutatie vanaf 2016 betreft de verwachte inzet voor deze beide jaren. Het
fonds is flexibel inzetbaar gedurende de kabinetsperiode (t/m 2017).
Daarnaast worden er in 2015 extra middelen vrijgemaakt voor opvang in
de regio welke binnen het budget voor humanitaire hulp worden
opgenomen.
Artikel 5
De mutatie wordt met name veroorzaakt doordat het ODA-budget
meerjarig is gestegen als gevolg van de toename van het BNI zoals
opgenomen in de Macro Economische Verkenningen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

19

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

20

5
2.286.571

TOTAAL

60.575

58.979

37.226
0

5.575

0

1.815.042
0

55.000

in 2015

21.753
0

2.554
68.602

in 2015

ultimo
2014

Graamd
te
vervallen

223.630
176.743

1
1
1
5
5
5

Geraamd
te
verlenen

Uitstaande
garantie

Garantie DGGF
Garantie FOM
Garantie DRIVE
Garanties IS-NIO
Garanties IS-Raad van Europa
Garanties Regionale Ontwikkelingsbanken
Garanties IS OPCW

Omschrijving garantie

Artikel
waarop
garantie
wordt
verantwoord

(bedragen in duizenden euro’s)

Overzicht risico regelingen

2.288.167

1.783.391
0

201.877
176.743

57.554
68.602

ultimo
2015

Uitstaande
garantie

75.000

75.000

in 2016

Geraamd
te
verlenen

17.773

17.772
1

in 2016

Graamd
te
vervallen

2.345.394

1.783.391
0

184.105
176.742

132.554
68.602

ultimo
2016

Uitstaande
garantie

55.000

55.000

plafond

Jaarlijks

2.430.984

1.783.391
0

184.105
176.742

132.554
154.192

plafond

Totaal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

21

1.1
(uitgaven)
en 1.10
(ontvangsten)
1.3
(uitgaven)
en 1.10
(ontvangsten)
5.2
(uitgaven)
en 5.20
(ontvangsten)

Artikel
waarop
garantie
wordt
verantwoord
realisatie
2014

realisatie
2014

4.829

4.127

12.712

702

TOTAAL

4.001

212

4.703

702

0

geraamd
2015

Uitgaven

Garanties IS-NIO

126

realisatie
2014

Saldo

12.500

126

Ontvangsten

Uitgaven

Garanties DRIVE

Garantie FOM

Omschrijving garantie

Uitgaven
(bedragen in duizenden
en
euro’s)
ontvangsten

8.000

3.000

0

5.000

geraamd
2015

Ontvangsten

-4.712

2.788

-12.500

5.000

geraamd
2015

Saldo

193

193

geraamd
2016

Uitgaven

13.000

3.000

10.000

geraamd
2016

Ontvangsten

12.807

2.807

10.000

geraamd
2016

Saldo

Toelichting op overzicht risicoregelingen
DGGF
Het DGGF bestaat uit drie onderdelen:
– Onderdeel 1 voorziet in het financieren van Nederlands midden- en
kleinbedrijf dat ontwikkelingsrelevantie investeringen wil doen in lageen middeninkomenslanden.
– Onderdeel 2 financiert het lokaal midden- en kleinbedrijf in lage- en
middeninkomenslanden.
– Onderdeel 3 voorziet in het financieren en verzekeren van het
Nederlandse midden- en kleinbedrijf dat wil exporteren naar lage- en
middeninkomenslanden.
Binnen alle drie de onderdelen van het DGGF is het mogelijk om garanties
te verstrekken. Voor onderdeel 2 houdt de fondsbeheerder zelf een
reserve aan ter grootte van de verstrekte garanties, waardoor het
begrotingsrisico voor BH&OS nihil is. Daarom wordt hieronder alleen
ingegaan op onderdeel 1 en 3 van het DGGF. Door het verstrekken van
garanties kan het DGGF onverwachts geconfronteerd worden met
onvoorziene uitgaven indien de garantieverstrekking leidt tot claims.
Daarnaast kan er een flinke mismatch in de tijd optreden tussen
inkomsten en uitgaven. Om een buffer op te kunnen bouwen en de
schommelingen in de tijd op te kunnen vangen zal voor onderdeel 1 en 3
van het DGGF, ingevolge artikel 5, vierde lid, van de Comptabiliteitswet
2001, gebruik worden gemaakt van het instrument «interne begrotingsreserve». De reserve wordt in de jaren 2014 t/m 2017 gevuld vanuit de
middelen die voor de onderdelen 1 en 3 van het DGGF beschikbaar zijn
voor garanties. De uiteindelijke hoogte van de begrotingsreserve is
gerelateerd aan de hoogte van de garantieplafonds die voor de onderdelen 1 en 3 per onderdeel van het DGGF zijn vastgesteld. Op het moment
dat de verhouding tussen het uitstaande garantieplafond en de omvang
van de reserve teveel af gaat wijken van de overeengekomen hefboom
wordt jaarlijks bezien of het nodig is om de hoogte van de begrotingsreserve of het garantieplafond aan te passen. Zowel de toevoeging van
middelen aan de reserve als de onttrekking eraan en de (uiteindelijke)
besteding van de middelen loopt over de begroting en wordt in de
begroting toegelicht.
Onderdeel 1 (uitvoerder RVO.nl)
Als een commerciële partij (vaak een bank) bereid is mee te financieren
zal er worden getracht een garantie in te zetten als instrument. Met dit
instrument zal de overheid borg staan voor een percentage van de
financiering die een bank, lokaal dan wel Nederlands, geeft. De Nederlandse staat neemt een deel van de risico’s over, waardoor een bank
eerder geneigd zal zijn financiering te verschaffen. Ook is het mogelijk dat
de overheid borg staat voor een gedeelte van de financiering in het geval
van een tekort aan onderpand van de Nederlandse MKB’er. Als gezegd
kan de bank die de financiering verschaft zowel een Nederlandse bank of
financier zijn als een lokale bank. De inzet van het DGGF is om in het geval
van lokale banken samen te werken met zogenaamde netwerkbanken,
zijnde banken met een uitgebreid netwerk en/of vele vestigingen in
DGGF-landen. Er wordt een vergoeding gehanteerd die in lijn is met de
GO-faciliteit (Garantie Ondernemingsfinanciering van het Ministerie van
Economische Zaken). Het uitgangspunt hierbij is dat de af te dragen
opslag procentueel gelijk dient te zijn aan de door de staat verstrekt
garantie. Dus als de staat 60% van de financiering garandeert zal de staat
60% van de opslag die de private financier ontvangt als vergoeding

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

22

vragen aan deze financier. De hefboom voor onderdeel 1 van het DGGF is
1:2. Dat wil zeggen dat voor elke EUR 2 die aan garanties wordt uitgezet,
er EUR 1 in de begrotingsreserve van het DGGF wordt gestort.
Onderdeel 3 (Uitvoerder Atradius)
De aanvullende EKV, die bij onderdeel 3 van het DGGF wordt verstrekt,
werkt hetzelfde als de reguliere EKV. De politieke en commerciële risico’s
van exporttransacties worden verzekerd. Er kan aanspraak worden
gemaakt op de polis als één van de gedekte schadeoorzaken leidt tot
non-betaling van de vordering. De waaier van specifieke verzekeringen
(bijvoorbeeld, exporteurs- en bankpolis, werkkapitaaldekking en garantiedekkingen etc.) die bij de EKV worden gevoerd, kunnen ook onder
onderdeel 3 van het DGGF worden verzekerd. Met onderdeel 3 van het
DGGF wordt een aanvulling geboden op de mogelijkheden onder de
reguliere EKV voor ontwikkelingsrelevante exporttransacties. De noodzaak
is er in gelegen dat een aantal exporttransacties nu geen doorgang vindt
terwijl die wel ontwikkelingsrelevant zijn. Daarnaast biedt onderdeel 3 van
het DGGF financiering voor kleine transacties (tot max. EUR 2 mln.)
waarvoor geen bankfinanciering verkregen kan worden. In die gevallen
wordt de financiering ook verzekerd. Atradius DSB analyseert de risico’s
zorgvuldig en nauwkeurig en hanteert een ruimer risicoprofiel dan bij de
EKV. Uitgangspunt is dat er een goede business case aan de transactie ten
grondslag moet liggen. Daarnaast geldt er voor de banken en de
exporteurs een eigen risico wat maakt dat zij betrokken zijn en blijven bij
de goede afloop van de transactie. Atradius DSB werkt met een
Monitoring en Evaluatiekader (waarin, onder meer, de IMVO-kaders en
voorwaarden voor de bepaling van de ontwikkelingsrelevantie) en zorgt
risicospreiding voor een gezonde portefeuille. De premiestelling is
gebaseerd op de OESO-minimum premies die voor EKV-stelsels zijn
overeen gekomen en welke zijn vastgesteld op een hoogte die revolverendheid zou moeten kunnen garanderen. De premiesystematiek heeft als
uitgangspunt dat de premies het risico reflecteren (landenrisico en
debiteurenrisico) en er wordt rekening gehouden met de uitvoeringskosten. Kostendekkendheid over een langere periode (conform
WTO-vereisten) is de basis van de premiesystematiek. De premie wordt
periodiek in de begrotingsreserve gestort. De hefboom voor onderdeel 3
van het DGGF is 1:3. Dat wil zeggen dat voor elke EUR 3 die aan garanties
wordt uitgezet, er EUR 1 in de begrotingsreserve van het DGGF wordt
gestort. Indien er sprake is van een financiering wordt deze volledig
gedekt vanuit de BH&OS-begroting. Voor financieringen wordt dan ook
geen gebruik gemaakt van de begrotingsreserve.
FOM
Met de Faciliteit Opkomende Markten (FOM) worden investeringen van
Nederlandse ondernemingen in opkomende markten gestimuleerd
doordat de overheid een garantie verstrekt aan de Financierings
Maatschappij voor Ontwikkelingslanden (FMO) voor financieringen aan
lokale dochterondernemingen of joint-ventures van Nederlandse
bedrijven. FMO kan door die garantie financiering verschaffen, daar waar
banken of andere kapitaalverschaffers het risico niet kunnen lopen. Om
een garantie te krijgen moet een kostendekkende premie worden betaald.
Daaruit kunnen eventuele schades in latere jaren worden betaald. Voor de
FOM wordt bij de Rijkshoofdboekhouding (RHB) een interne begrotingsreserve aangehouden. De begrotingsreserve dient om een eventuele
mismatch in de tijd tussen inkomsten en uitgaven op te kunnen vangen.
De verhouding tussen de reservering en de borgstellingsruimte is 1:2.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

23

Financiering van internationale activiteiten is met name voor
MKB-bedrijven complex. De Nederlandse overheid biedt twee financiële
instrumenten aan – voor opkomende markten1 – die beogen aan deze
financieringsuitdaging bij te dragen, te weten FOM en Finance for
International Business (FIB). Hoewel het bedrijfsleven stelt behoefte te
hebben aan dergelijke ondersteuning, is tegelijkertijd sprake van
onderbenutting van FIB en in mindere mate FOM. Op grond van deze
vaststelling en met het geschetste brede financieringsvraagstuk op het
netvlies zijn FOM en FIB in 2015 herzien. De karakteristieken van deze
regelingen zijn gecombineerd in een meer flexibele faciliteit met als doel
meer maatwerk te kunnen bieden alsmede een meer homogene
bediening aan het NL bedrijfsleven, waardoor de doelgroep beter kan
worden bereikt.
Daarnaast wordt de begrotingsreserve (non-ODA) van de FOM de
komende drie jaren met in totaal EUR 25 mln verlaagd (EUR 5 miljoen in
2015, EUR 10 mln in 2016 en EUR 10 mln in 2017) om daarmee projectvoorstellen van maatschappelijke organisaties en sociale ondernemers te
kunnen ondersteunen, die een directe bijdrage leveren aan ondernemerschap en werkgelegenheid onder Afrikaanse jongeren2. De borgstellingsruimte van de FOM wordt hierdoor met EUR 50 mln verlaagd.
DRIVE
Met DRIVE faciliteert het Ministerie van Buitenlandse Zaken investeringen
in publieke infrastructuurprojecten die bijdragen aan een goed ondernemingsklimaat en de ontwikkeling van de private sector in lage- en
middeninkomenslanden. DRIVE doet dit middels het verstrekken van
subsidies met of zonder terugbetalingsverplichting (lening of a fonds
perdu) aan het bedrijfsleven. Daarnaast kunnen ook garanties worden
verstrekt en is er aanvullende EKV beschikbaar. De belangrijkste reden om
DRIVE op deze manier vorm te geven, inclusief risico-instrumenten, heeft
te maken met het feit dat de voorloper van DRIVE, het ORIO-programma,
problemen kende met betrekking tot het arrangeren van de restfinanciering. Door de verantwoordelijkheid voor het arrangeren van de
financiering bij het subsidie-aanvragende bedrijf te leggen, wordt een
bijdrage geleverd aan het oplossen van deze restfinancieringsproblematiek. Via een bedrijf is het immers eenvoudiger te bemiddelen bij de
totstandkoming van het totale financieringspakket. Door tevens een
bredere waaier aan financieringsinstrumenten te bieden, wordt het bedrijf
daar verder in ondersteund. Deze financieringsinstrumenten zijn primair
beschikbaar voor de MOL’s en landen met een hoge schuldenlast, omdat
het juist in die landen moeilijk is gebleken een totaal financieringspakket
te arrangeren.
Op die manier worden bedrijven in staat gesteld een totaalaanbod te doen
richting de aanbestedende overheden. Niet alleen biedt het bedrijf zijn
oplossing aan voor het infrastructurele probleem, met behulp van DRIVE
kan het tevens een compleet en concessioneel financieringspakket
aanbieden.
De uitvoerder RVO is bepalend bij het risicobeheer van de onder DRIVE te
verstrekken leningen en garanties. Daarbij geldt voor leningen dat het
begrotingsrisico nul is, omdat de lening vooraf volledig gedekt wordt uit
1

FOM en FIB zijn beschikbaar voor de buiten de EU gelegen opkomende markten, voor zover
deze niet onder het
DGGF vallen. Zie ook Kamerbrief «Ondernemen op Buitenlandse Markten», 10 oktober 2013,
ref. 2013.10946.
2
Zie kamerbrief «Toelichting extra inzet op jonge Afrikaanse ondernemers en werknemers,
Kamerstuk 33 625, nr. 165

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

24

de begroting en terugontvangsten niet worden geraamd. Een besluit tot
het verstrekken van garanties zal vooraf aan het Ministerie van Buitenlandse Zaken worden voorgelegd. Atradius is eerste verantwoordelijke in
het bepalen van de risico’s ten aanzien van verzekeringen, al wordt hun
besluit nog wel ter goedkeuring voorgelegd aan het Ministerie van
Buitenlandse Zaken. Van de uitvoerders wordt in het kader van monitoring
en evaluatie gevraagd ieder kwartaal een uitvoeringsrapportage op te
leveren.
Omdat garanties worden verstrekt op leningen aan overheden (en niet
aan risicovolle projecten) wordt met een goede portefeuillespreiding het
risico relatief laag gehouden. Opgemerkt moet worden dat bij een
garantieverstrekking de bank weliswaar niet het gehele risico wil nemen
(anders was er geen garantie nodig), de bank blijft verantwoordelijk voor
een substantieel deel van het risico (20–40%). De bank zal dus nog steeds
een gedegen risicobeoordeling uitvoeren. Op die risicobeoordeling kan
DRIVE derhalve aansluiten.
Het garantieplafond voor DRIVE is vastgesteld op EUR 55 miljoen per jaar.
Dat wil zeggen dat RvO en Atradius in de eerste vijf jaar gezamenlijk voor
maximaal EUR 275 miljoen aan garanties en verzekeringen mogen
aangaan. Ter afdekking van de risico’s en ter compensatie van de
mismatch in de tijd tussen (premie)inkomsten en uitgaven (ten behoeve
van schades), is afgesproken een interne begrotingsreserve aan te houden
volgens de hefboom 1:4. Tevens is besloten een initiële storting van EUR
12,5 miljoen in de begrotingsreserve te doen, bij start van DRIVE ter
dekking van het extra financiële risico dat de Staat kan gaan lopen door
het verstrekken van garanties en verzekeringen.
Het programma wordt – in overleg met de Inspectie Ontwikkelingssamenwerking en Beleidsevaluatie (IOB) – regelmatig geëvalueerd, wat kan
leiden tot een besluit over de voorzetting, aanpassing of stopzetting van
het programma. Onderdeel van deze evaluatie is ook het garantieplafond
en de omvang van de begrotingsreserve. Deze zal voor het eerst na vier
jaar worden geëvalueerd.
NIO
De NIO is in 1965 opgericht als volledige dochter van de Nationale
Investeringsbank. Deze was destijds een volledige staatsbank en is in 1945
opgericht om de Marshall hulp te kanaliseren naar het Nederlandse
bedrijfsleven. Het doel van de dochteronderneming NIO was leningen te
verstrekken aan ontwikkelingslanden onder gunstige voorwaarden zodat
deze landen, die destijds geen toegang hadden tot de reguliere kapitaalmarkt, in staat werden gesteld ontwikkelingsrelevante investeringen te
doen. Deze leningen hadden een lange looptijd en een lage rente. Deze
zogenaamde bilaterale concessionele leningen waren destijds een
onderdeel van het Nederlandse ontwikkelingssamenwerkingbeleid. Na
2001 zijn geen nieuwe concessionele leningen door NIO verstrekt. NIO
bleef vanaf dat moment verantwoordelijk voor het beheer van de
afgesloten leningen. Eind jaren negentig is de Nationale Investeringbank
geprivatiseerd en zijn de aandelen NIO in 2000 overgenomen door FMO.
In 2010 heeft De Staat de aandelen van FMO overgenomen. In een
overeenkomst die in 1993 is gesloten tussen de Minister voor Ontwikkelingssamenwerking en NIO is geregeld dat de Staat garant staat voor de
financiering van NIO. Dit houdt in dat de obligaties die NIO heeft
uitgegeven zijn uitgegeven onder staatsgarantie. Bovendien heeft de Staat
zich jegens NIO verplicht om middelen ter beschikking te stellen in het
geval NIO niet zelfstandig in staat is om (her)financiering aan te trekken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

25

op de kapitaalmarkt voor reeds verstrekte leningen wegens incidentele
krapte. Overigens is er nog nooit sprake van geweest dat één van beide
garanties zou worden ingeroepen.
Raad van Europa
De Ontwikkelingsbank van de Raad van Europa is in 1956 opgericht met
het doel om de Raad van Europa eigen financiële middelen te geven om
via het Europees Ontwikkelings Fonds (EOF) zelfstandig activiteiten te
kunnen uitvoeren. De bank verstrekt leningen voor uitvoering van
projecten aan overheden en andere instanties op de volgende drie
gebieden: hulp aan vluchtelingen en migranten, milieubescherming en
ontwikkeling van menselijk potentieel. Hieronder vallen bijvoorbeeld
onderwijsprojecten. De ontwikkelingsbank is de oudste internationale
financiële instelling van Europa en de enige met een puur sociale roeping.
Het oorspronkelijke idee van de bank was om oplossingen te bieden voor
de problemen van vluchtelingen na de Tweede Wereldoorlog, maar dit
heeft zich geleidelijk uitgebreid naar andere sectoren die bijdragen aan de
sociale samenhang in Europa. Humanitaire hulp blijft een prioriteit van de
bank. De organisatie valt onder de autoriteit van de Raad van Europa en is
financieel autonoom. Het vermogen van de bank is opgebouwd uit
donaties van de veertig lidstaten en de aandeelhouders. In december 2014
is EOF 11 geratificeerd. De totale begroting voor EOF 11 ad EUR 30,5
miljard waarvan het Nederlands aandeel 4,78% bedraagt. De garantie
betreft het Nederlands aandeel in het kapitaal per jaar.
Regionale Ontwikkelingsbanken
1. IDB:
De Inter-American Development Bank (IDB) is in 1959 opgericht door
19 Zuid-Amerikaanse landen en de VS. De IDB is de oudste en
grootste regionale ontwikkelingsbank ter wereld. Centrale doelstellingen zijn duurzame economische ontwikkeling en armoedebestrijding.
De IDB-Groep bestaat uit de Bank (IDB), de Investment Corporation
(IIC) en het Multilateral Investment Fund (MIF). De Zuid-Amerikaanse
landen hebben een meerderheid van de aandelen van 50.01%, de VS
hebben 30% en Canada 4%. Sinds 1976 zijn ook 28 «niet-regionale
landen» buiten het westelijk halfrond lid (16% van de aandelen). Het
aantal leden bedraagt in totaal 48. Het hoofdkantoor is gevestigd in
Washington D.C. De Bank wordt gefinancierd met aandelenkapitaal,
waarvan lidstaten een deel inleggen en een deel, in de vorm van
garanties, verstrekken. Op basis van het ingelegde kapitaal en de
garanties verstrekt de IBD leningen aan de nationale overheden van
de klantlanden. Het kapitaal is negenmaal verhoogd. Het meest
recente besluit tot een kapitaalverhoging vond in 2010 plaats: van
USD 100 miljard naar USD 170 miljard (in vijf termijnen te voldoen).
Hiervan is USD 6 miljard oftewel 3,5% paid-in capital en USD 164
miljard oftewel 96,5% garantiekapitaal (callable capital). Omdat de
Nederlandse ontwikkelingssamenwerking zich minder dan voorheen
richt op Latijns-Amerika heeft Nederland niet meegedaan met de
kapitaalverhoging waardoor het Nederlandse aandeel is afgenomen
van 0,338% naar 0,200%. De IDB richt zich op specifiek terreinen
(armoedebestrijding, inclusieve groei, duurzame ontwikkeling) die
niet voldoende worden gedekt door commerciële banken. De risico’s
die zijn verbonden met de uitvoering van langjarige publieke en
private investeringsprogramma’s in midden-inkomenslanden en
soms fragiele staten (Haïti), zijn beter te beheersen door Internationale Financiële Instellingen. Door de beschikking over garantiekapitaal («callable capital») is de IDB in staat goedkoop geld aan te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

26

2.

3.

trekken op kapitaalmarkten en dit door te lenen aan landen voor
ontwikkelingsdoeleinden.
AfDB:
De Afrikaanse Ontwikkelingsbank (AfDB) werd in augustus 1963
opgericht door een groep van 23 Afrikaanse staten in Khartoem,
Soedan. Reden voor de oprichting was de wens om kapitaalstromen
naar het continent te vergroten. Onvrede over de geografische
verdeling van leningen binnen de Wereldbank, en de grote zeggenschap van ontwikkelde landen hierover, speelde hierbij een rol. In
september 1964 werd het oprichtingsverdrag van kracht toen
inschrijving op 65% van het kapitaal (toen USD 250 mln in totaal)
werd bereikt; twintig lidstaten hadden op dat moment ingeschreven.
Door de geringe kredietwaardigheid van regionale leden bestonden
er grote beperkingen ten aanzien van de toegang van de Bank tot de
internationale kapitaalmarkt. In 1979 werd daarom een resolutie
uitgewerkt om ook niet-regionale landen tot de Bank toe te laten. Dit
stuitte eerst op verzet maar nadat in 1982 ook Nigeria als grote
lidstaat met het voorstel had ingestemd, werd goedkeuring bereikt.
Inmiddels kent de Afrikaanse Ontwikkelingsbank 77 lidstaten: 53
regionale en 24 niet-regionale leden. Naar verwachting wordt dit
aantal de komende jaren uitgebreid (nieuwkomers: Zuid-Soedan,
Australië en mogelijk ook Turkije). De AfDB-groep bestaat uit de Bank
(AfDB) en het Fonds (AfDF). Met de oprichting van het Fonds in 1972
waren de niet-regionale lidstaten al eerder bij de Bankgroep
betrokken. De activiteiten van het Fonds namen in augustus 1974 een
aanvang met een initiële middelenaanvulling van UA 215 miljoen
(tegen de huidige koers ruim USD 350 miljoen). Hoewel het Fonds
precies dezelfde doelstellingen nastreeft als de Bank is het bedoeld
voor een andere doelgroep. Het Fonds verstrekt enkel concessionele
leningen en giften aan de armere lidstaten op het continent (de
zogeheten lage inkomenslanden, 33 in totaal). Tijdens de laatste
middelenaanvulling (ADF-12) droeg Nederland voor 4,9% bij. De
AfDB richt zich op een specifiek terrein (armoedebestrijding,
inclusieve groei, duurzame ontwikkeling) die nog niet voldoende
wordt gedekt door commerciële banken. De risico’s die verbonden
zijn met de uitvoering van programma’s in bijvoorbeeld fragiele
staten, zijn beter te beheersen door Internationale Financiële
Instellingen zoals de AfDB. Door haar beschikking over garantiekapitaal («callable capital») is de AfDB in staat goedkoop geld aan te
trekken op kapitaalmarkten en dit door te lenen aan landen voor
ontwikkelingsdoeleinden. Dit aandeel garantiekapitaal wordt door
lidstaten vastgesteld tijdens afspraken over kapitaalverhogingen.
Dergelijke garantieregeling heeft als voordeel ten opzichte van
ingelegd kapitaal dat het geen directe gevolgen heeft voor de
rijksuitgaven en het EMU-saldo. Natuurlijk vormt het «callable
capital» wel een risico op kasuitgaven, maar dit risico wordt als zeer
klein aangemerkt
AsDB:
De Aziatische Ontwikkelingsbank (AsDB) werd in 1966 opgericht door
een groep van 31 landen, waaronder Nederland. Bij de oprichting
kreeg de AsDB als mandaat het bevorderen van economische groei
en regionale samenwerking in Azië en de Stille Oceaan regio. Sinds
1999 is de overkoepelende doelstelling van de bank armoedebestrijding. Inmiddels kent de Aziatische Ontwikkelingsbank 67 lidstaten: 48
uit Azië en de Stille Oceaan regio (vooral kleine eiland economieën)
en 19 niet-regionale leden. De AsDB heeft een aandelenkapitaal van
USD 163 miljard (2012). Nederland is in grootte de 19e aandeelhouder

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

27

bij de Bank, met 1,12% van de stemmen. De totale waarde van het
Nederlands aandeel bij de bank bedraagt USD 1,67 miljard. Hiervan is
USD 1,36 miljard gegarandeerd. De grootste aandeelhouders zijn
Japan en de VS (beiden met 12,78%), gevolgd door China (5,45%),
India (5,36%) en Australië (4,39%). De Board (raad van bewindvoerders) bestaat uit 12 leden. Nederland zit in een kiesgroep met Canada,
Denemarken, Finland, Ierland, Noorwegen en Zweden. De bewindvoerder van deze kiesgroep is altijd een Canadees. Naast deze
Europese (+ Canada) kiesgroep, zijn er nog 2 Europese kiesgroepen.
De Verenigde Staten zit alleen in een kiesgroep. De overige 8 leden
van de Board zijn regionale bewindvoerders. De ASDB-groep bestaat
uit de Bank (AsDB) en het Fonds (AsDF). Het Aziatische Ontwikkelingsfonds (AsDF) is opgericht in 1974 en verstrekt leningen tegen
concessionele voorwaarden aan de armere Aziatische landen. In het
Fonds is Nederland de 11e donor met 2,23% van de stemmen. Het
Fonds verkrijgt de middelen hoofdzakelijk uit contributies van de
rijkere lidstaten. De onderhandelingen over de middelenaanvullingen
vinden iedere drie jaar plaats. De laatste middelenaanvulling
(AsDF-XI) is in 2012 afgerond. De AsDB richt zich op een specifiek
terrein (armoedebestrijding, inclusieve groei, duurzame ontwikkeling)
die nog niet voldoende wordt gedekt door commerciële banken. De
risico’s die verbonden zijn met de uitvoering van programma’s in
bijvoorbeeld fragiele staten, zijn beter te beheersen door Internationale Financiële Instellingen zoals de AsDB. Door haar beschikking
over garantiekapitaal («callable capital») en de daarmee gepaard
gaande AAA-status is de AsDB in staat goedkoper geld aan te trekken
op kapitaalmarkten en dit door te lenen aan landen voor ontwikkelingsdoeleinden. Dit aandeel garantiekapitaal wordt door lidstaten
vastgesteld tijdens afspraken over kapitaalverhogingen. Een
dergelijke garantieregeling heeft als voordeel ten opzichte van
ingelegd kapitaal dat het geen directe gevolgen heeft voor de
Rijksuitgaven en het EMU-saldo. Natuurlijk vormt het «callable
capital» wel een risico op kasuitgaven, maar dit risico wordt als zeer
klein aangemerkt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

28

3. ARTIKELEN
Artikel 1: Duurzame handel en investeringen
A: Algemene doelstelling
Doel is om de agenda voor hulp, handel en investeringen vorm te geven
om extreme armoede uit te bannen, inclusieve en duurzame groei te
bevorderen en succes voor Nederlandse bedrijven in het buitenland te
bewerkstelligen. De inzet is om duurzame handel en investeringen te
bevorderen door versterking van het internationaal handelssysteem.
Daarbij is er aandacht voor maatschappelijk verantwoord ondernemen
(MVO), de versterking van de Nederlandse handel- en investeringspositie
en economische naamsbekendheid en de bevordering van de private
sector en de randvoorwaarden voor duurzaam en inclusieve groei in
ontwikkelingslanden. Voor het Dutch Good Growth Fund (DGGF) is een
belangrijke rol weggelegd om het Nederlandse en lokale midden- en
kleinbedrijf te betrekken bij duurzame economische ontwikkeling in de
DGGF-landen.
B: Rol en verantwoordelijkheid
De versterking van de Nederlandse handel- en investeringspositie en
economische naamsbekendheid en het realiseren van een goede bijdrage
van het Nederlandse bedrijfsleven aan duurzame economische ontwikkeling elders in de wereld vraagt een kabinetsbrede inspanning. In het
bijzonder werkt de Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking hierbij samen met de Minister van Financiën, de Minister van
Economische Zaken, de Staatssecretaris van Economische Zaken en de
Minister van Infrastructuur en Milieu.
De Minister is verantwoordelijk voor:
Financieren
– Het voeren van een op maat gesneden en onderling samenhangend
financieel instrumentarium gericht op export- en investeringsbevordering voor het Nederlands bedrijfsleven, marktfacilitatie en markttoegang. Uitgangspunten hierbij zijn het opheffen van marktfalen en het
creëren van een gelijk speelveld.
– Het financieren van diverse programma’s die bijdragen aan een
gunstig ondernemingsklimaat en innovatief ondernemerschap ten
behoeve van duurzame en inclusieve groei in lage- en middeninkomenslanden.
– Het financieel ondersteunen van het Nederlandse midden- en
kleinbedrijf om met eigentijdse oplossingen bij te dragen aan
duurzame economische ontwikkeling wereldwijd, onder andere via het
Dutch Good Growth Fund.
Stimuleren
– Het stimuleren van een actief voorlichtingsbeleid over de OESOrichtlijnen via o.a. het Nationale Contact Punt (NCP) voor de OESOrichtlijnen voor multinationale ondernemingen, de Rijksdienst voor
ondernemend Nederland (RVO) en MVO Nederland.
– Het faciliteren en ondersteunen van (Nederlandse) bedrijven met
specifieke aandacht voor MKB, om zaken te doen op buitenlandse
markten, waaronder in lage- en middeninkomenslanden, met behulp
van financiering, informatie en advies.
– Het bevorderen van clustergewijze samenwerking van bedrijven op
buitenlandse markten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

29

–

–
–

–

–

–
–

–
–

Het benadrukken van de kansen die internationaal ondernemen biedt
en bedrijven daartoe activeren en actief ondersteunen, met speciale
aandacht voor het MKB.
Het monitoren en bevorderen van markttoegang in derde landen via
de EU markttoegangsstrategie.
Het stimuleren van een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor buitenlandse investeerders t.b.v. verdere internationalisering van de
Nederlandse economie.
Het stimuleren van toegang van lokale MKB-bedrijven tot (regionale)
markten met oog voor duurzame ketenontwikkeling en handelspolitiek
en -facilitatie.
Het stimuleren van goed bestuur in de vorm van goede wet- en
regelgeving, betrouwbare instituties en actoren en verbeterde
belastingregimes.
Het stimuleren van goede fysieke infrastructuur en logistiek.
Het stimuleren van een inclusieve ontwikkelingsagenda door ontwikkeling van verzekeringsinstrumenten en uitbreiding van financiële
dienstverlening aan de MKB-sector.
Het bevorderen van publiek-private samenwerking en inclusief
ondernemerschap in lage- en middeninkomenslanden.
Het stimuleren dat de EU haar impact assessments herziet door
(niet-hulp) beleid ex ante te screenen op mogelijke gevolgen voor
derde landen.

Regisseren
– Het met oog voor de Nederlandse belangen bijdragen aan de verdere
vrijmaking van het internationale handels- en investeringsverkeer via
de World Trade Organisation (WTO)/Doha ronde, vrijhandelsakkoorden, investeringsbeschermingsovereenkomsten en de Europese
markttoegangstrategie.
– Het versterken van de internationale economische rechtsorde in het
kader van de WTO en OESO.
– Het bevorderen van een gelijk speelveld voor Nederlandse ondernemers op MVO door goede afspraken te maken in de OECD Working
Party on Responsible Business Conduct. Nederland levert het
voorzitterschap via een speciaal vertegenwoordiger voor de OESO
richtlijnen.
– Het mede vormgeven van een nieuwe WTO onderhandelingsagenda.
– Het bevorderen van kaders voor internationaal maatschappelijk
verantwoord ondernemen in het kader van de VN, OESO, EU en
voluntary principles on security and human rights.
– Het actief inzetten op het door de EU afsluiten van een aantal
Economische Partnerschapsakkoorden met een aantal Afrikaanse
regio’s.
– Het behouden van draagvlak voor globalisering door realistische
invulling van ketenverantwoordelijkheid.
– Het vorm en inhoud geven aan economische diplomatie, economische
missies en inkomende en uitgaande bezoeken met aandacht voor
IMVO, en het opstellen en bewaken van de afgestemde reisagenda van
het kabinet naar economisch prioritaire landen.
– Het bevorderen van publiek-private samenwerking op het terrrein van
internationaal ondernemen, onder via de Dutch Trade and Investment
Board.
– Het aansturen van het Netherlands Foreign Investment Agency (NFIA)
met als oogmerk het aantrekken van buitenlandse investeerders naar
Nederland, samen met de Minister van Economische Zaken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

30

–
–

–

–

–

–

–

–

Het invulling geven aan de internationale kant van het topsectorenbeleid en dit verbinden aan het economisch-diplomatieke werk.
Het inhoud geven aan de mede-beleidsverantwoordelijkheid voor de
Exportkredietverzekering (EKV) met de Minister van Financiën ten
einde de Nederlandse export van kapitaalgoederen en dienstentransacties te faciliteren.
Het versterken van de Nederlandse positie in mondiale waardeketens
om export en investeringen optimaal te laten bijdragen aan het
Nederland verdienvermogen.
Het in onderlinge samenhang inzetten van centrale en decentrale
programma’s ter versterking van de randvoorwaarden voor duurzame
en inclusieve groei en private sectorontwikkeling in lage- en middeninkomenslanden.
Het afstemmen van Nederlandse inspanningen op het gebied van
private sectorontwikkeling en duurzame en inclusieve groei met die
van andere multilaterale en bilaterale donoren, met bijzondere
aandacht voor programma’s van de Europese Commissie en
EU-lidstaten.
Het invulling geven aan beleidscoherentie voor buitenlandse handel en
ontwikkelingssamenwerking door bij beleid vooraf en achteraf te letten
op de effecten op ontwikkelingslanden.
Het bereiken van maximale synergie tussen ontwikkelingsdoelstellingen en de belangen van het Nederlandse bedrijfsleven, mede door
inzet van het Dutch Good Growth Fund.
In de partnerlanden zal Nederland binnen de speerpunten voedselzekerheid, water, seksuele en reproductieve gezondheidszorg (alsook
vrouwenrechten en gendergelijkheid) en veiligheid en rechtsorde (m.n.
in fragiele staten) inzetten op ontwikkeling en zoveel mogelijk
samenwerking zoeken met de private sector en maatschappelijke
organisaties.

Uitvoeren
– Het behandelen van klachten van bedrijven, o.a. over oneerlijke
concurrentie waar Nederlandse bedrijven in het buitenland mee te
maken hebben.
– Het uitvoeren van de controle op de export van strategische goederen
met oog voor sancties in het kader van de EU, het Wassenaar
Arrangement, de Australië groep, de Nuclear Suppliers Group, de
Organisation for the prohibition of Chemical Weapons en de Missile
Technology Control Regime.
– Het aansturen en vormgeven van de inzet van de Rijksdienst voor
Ondernemend Nederland (RVO) op het gebied van handelsbevordering en privatesectorontwikkeling, inclusief het Dutch Good Growth
Fund, en het strategisch aansturen van de Nederlandse ontwikkelingsbank FMO.
– Het in dit verband realiseren van een efficiënte dienstverlening aan het
Nederlandse bedrijfsleven (EénLoket).
C: Beleidswijzigingen
– De overheid agendeert met de MVO Sector Risico Analyse MVOkwesties die in de ketens van (MKB) bedrijven urgent aandacht
verdienen en beoogt bedrijven zo aan te sporen tot een proactieve
benadering van risico’s en hierover afspraken te maken in de vorm van
tenminste tien convenanten.
– In alle convenanten waar dit relevant is, zal het bestrijden van
kinderarbeid onderdeel uitmaken van de afspraken. Daarnaast zet
Nederland zich via gerichte steun voor de Child Labour Free Zones in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

31

–

–

–

–

–

voor uitbanning van kinderarbeid in een zestal landen en wordt in
EU-verband samenwerking gezocht met een groep like-minded landen
om ook op EU-niveau concrete actie tegen kinderarbeid te stimuleren»
Herziening en verbetering van financieringsintrumentarium voor
export en investeringen in het buitenland. Hiermee wordt ingespeeld
op de continu veranderende internationale marktomstandigheden met
als doel het instrumentarium beter aan te laten sluiten bij de behoefte
van de markt. De hiertoe in te zetten middelen komen uit de bestaande
fondsen voor FOM (Financiering Opkomende Markten) en FIB (Finance
for International Business).
Verhoging van de kwaliteit van economische dienstverlening. Dit door
het ontwikkelen van een dienstencatalogus waar ondernemers in een
oogopslag kunnen zien welke vormen van economische dienstverlening voor hen beschikbaar zijn. En door het ontwikkelen van kwaliteitsstandaarden zodat bedrijven weten welk minimum niveau van
dienstverlening zij wereldwijd vanuit de posten mogen verwachten.
Het beleidskader van het Fonds Duurzaam Ondernemen en Voedselzekerheid (FDOV) zal worden aangepast. Inhoudelijk zal de focus meer
komen te liggen op duurzaam ondernemen in lage- en middeninkomenslanden in food en non-food waardeketens.
In verband met de sterk toenemende irreguliere migratiestromen
vanuit Noordelijk Afrika, zal het PSD-instrumentarium nog gerichter
worden ingezet op het bevorderen van lokaal ondernemerschap en
werkgelegenheid voor Afrikaanse jongeren en het stimuleren van
Nederlandse MKB-bedrijven die willen investeren in lage- en middeninkomenslanden. Op die manier kunnen kansen worden gecreëerd
voor (jonge) mensen om via ondernemerschap en werkgelegenheid in
hun thuisland een menswaardige toekomst op te bouwen. Uit de
begrotingsreserve (non-ODA) voor de Faciliteit Opkomende Markten
(FOM) zal de komende drie jaren voor EUR 25 miljoen hiervoor ter
beschikking worden gesteld. Uit het Dutch Good Growth Fund (DGGF)
wordt eveneens EUR 25 mln ter beschikking gesteld.
De inzet op regionale handelsbevordering zal in samenwerking met
andere donoren worden uitgebreid van Oost-Afrika naar West-Afrika.
Regionale handelsbevordering draagt bij aan inclusieve economische
groei, werkgelegenheid en voedselzekerheid. Hiermee worden ook
nieuw kansen gecreëerd voor investeringen door lokale en buitenlandse (onder meer Nederlandse) bedrijven.

D1: Budgettaire gevolgen van beleid
Beleidsartikel 1 Duurzame handel en investeringen
Bedragen in EUR
1.000

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

Verplichtingen

756.071

328.239

325.230

110.621

117.386

95.386

95.386

391.412

518.825

582.187

757.634

426.453

426.453

426.453

11.222

11.222

11.222

11.222

Uitgaven:
Programma-uitgaven
totaal
waarvan
juridisch
verplicht
1.1

89%

Versterkt internationaal handelssysteem,
met aandacht voor Maatschappelijk
Verantwoord Ondernemen

9.707

13.494

10.695

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

32

Bedragen in EUR
1.000

2014

2015

2016

2.489

2.719

5.670

5.670

5.085

2.306

71.589

70.599

4.940

5.940

8.400

11.732

15.000

15.000

730

0

3.104
3.576

2.500
2.500

3.965

1.000

26 072

26.000

5.927

5.927

283.742

350.893

2.080

500

41.759
11.070

53.890
9.070

2017

2018

2019

2020

62.433

61.263

61.263

61.263

365.818

353.968

353.968

353.968

Opdrachten
Beleidsondersteuning
internationaal
ondernemen
Bijdrage
(inter)nationale
organisaties
Contributies
internationaal
ondernemen
Maatschappelijk
verantwoord
ondernemen

1.2

Versterkte Nederlandse Handels- en
Investeringspositie en economische
naamsbekendheid

59.446

Subsidies
Starters International
Business (SIB)/
Programma
Strategische Beurzen
Partners for
International
Business (PIB)
Financieringsfaciliteit/
Demontratieprojecten, haalbaarheidsstudies en
investeringsstudies
(DHI)
Package4growth
non-ODA
Overig Programmatische Aanpak
PSO/2g@there
Leningen
Finance for International Business (FIB)
Bijdragen aan
agentschappen
Rijksdienst voor
Ondernemend
Nederland
Versterking economische functie
(NBSO’s via RVO)
1.3

Versterkte private sector en een
verbeterd investeringsklimaat in
ontwikkelingslanden

240.420

Subsidies
Transitiefaciliteit
Marktontwikkeling in
het kader van private
sector development
Wet en regelgeving

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

33

Bedragen in EUR
1.000

2014

Financiele sectorontwikkeling
Versterking privaat
ondernemerschap
Infrastructuurontwikkeling
Samenwerking
bedrijfsleven en
PPP’s
Versterking privaat
ondernemerschap
non-ODA
Technische assistentie DGGF

2015

2016

19.572

27.961

60.431

67.284

69.658

99.803

13.645

7.400

6.382

6.382

10.300

11.900

20.000

35.000

5.217

5.217

5.000

5.000

2.628

2.628

15.342

13.700

1.709

1.709

150.000

150.000

150.000

150.000

2017

2018

2019

2020

318.161

0

0

0

Bijdragen aan
agentschappen
Rijksdienst voor
Ondernemend
Nederland
Bijdragen (inter)nationale organisaties
International Labour
Organization
Partnershipprogramma ILO
International Finance
Corporation
Landenprogramma’s
ondernemingsklimaat
Bedrijfsmatige
technische bijstand
1.4

Dutch Good Growth Fund: intensivering
van ontwikkelingsrelevante investeringen in en handel met ontwikkelingslanden door het Nederlandse en het
lokale bedrijfsleven, met de focus op het
MKB en bij uitzondering en onder
condities grootbedrijf
Subsidies/
Leningen/
Garanties
programma’s Dutch
Good Growth Fund

81.839

Ontvangsten

5.132

12.267

23.463

20.685

1.815

1.815

1.815

1.10 Ontvangsten duurzame handel en
investeringen

5.132

12.267

23.463

20.685

1.815

1.815

1.815

D2: Budgetflexibiliteit
Voor het onderdeel versterkt internationaal handelssysteem, met
aandacht voor maatschappelijk verantwoord ondernemen zijn de
geplande uitgaven volledig juridisch verplicht met uitzondering van
beleidsondersteuning. De contributies aan internationale organisaties
(WTO en OESO) vloeien voort uit meerjarige internationale afspraken en
zijn volledig juridisch verplicht. De programma’s voor versterkte Nederlandse handels- en investeringspositie en economische naamsbekendheid
zijn volledig juridisch verplicht. Voor het onderdeel private sectorontwikkeling is ruim 90% juridisch verplicht als gevolg van de meerjarig

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

34

overeengekomen bijdragen voor bedrijfsleveninstrumenten. Dit gelft ook
voor de bijdragen aan internationale organisaties. Van de middelen voor
het Dutch Good Growth Fund is 100% juridisch verplicht.
E: Artikelonderdelen
1.1 Versterkt internationaal handelssysteem, met aandacht voor
Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen
– De Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking
is beleidsinitiërend en coördinerend op het gebied van de handelspolitiek. Het belangrijkste orgaan hiervoor is de Interdepartementale Raad
voor de Handelspolitiek (IRHP). Op basis van de uitkomsten in de IRHP
neemt BH&OS deel aan onderhandelingen en officiële besprekingen
op bilateraal, communautair en multilateraal niveau (OESO, WTO).
Vanuit dit budget worden de jaarlijkse contributies aan de verschillende partijen gefinancierd.
– Activiteiten die liggen op het terrein van de beleidsondersteuning en
-onderzoek en evaluatie, alsmede incidentele projecten, zoals de
Nederlandse deelname op Wereldtentoonstellingen.
– Programma’s ter ondersteuning van Maatschappelijk Verantwoord
Ondernemen (MVO Nederland 2013–2016, Wage Indicator Foundation
en IMVO vouchers). De afname van het budget t.o.v. 2015 wordt met
name veroorzaakt doordat een aantal programma’s is afgelopen
(bijdrage in 2015 aan MVO Nederland via EZ en ILO arbeidstandaarden
Vietnam).
1.2 Versterkte Nederlandse Handels- en Investeringspositie en
economische naamsbekendheid
– RVO is de centrale uitvoeringsorganisatie voor publieke handelsbevordering. Zij voert het financiële instrumentarium uit en faciliteert
netwerken en contacten op het gebied van handels- en investeringsbevordering. Ook neemt RVO belemmeringen voor het bedrijfsleven weg,
via het beschikbaar maken van kennis, informatie en contacten.
– Het instrument Starters International Business (SIB) biedt startende
exporteurs de mogelijkheid om samen met de Kamers van Koophandel en andere organisaties een actieplan voor export op te stellen.
– Het instrument Partners for International Business (PIB) ondersteunt de
structurele positionering van clusters van Nederlandse bedrijven, met
name uit topsectoren, op voor Nederland kansrijke markten. Daarbij
geldt als richtlijn, dat clusters van bedrijven (eventueel aangevuld met
kennisinstellingen), die een grote en langdurige kans op een buitenlandse markt zien, maar tegen marktbelemmeringen aanlopen, gebruik
kunnen maken van de faciliteit.
Indicator

Aantal convenanten met clusters van bedrijven (waarvan
tenminste 80% binnen de topsectoren en focuslanden)

–

–

Referentie
Waarde

Peildatum

Realisatie 2014

Streefwaarde

Planning

Bron

12

2012

17

25

2016

RvO

Met het Programma Strategische Beurzen ondersteunt de overheid
een aantal collectieve promotionele activiteiten van de topsectoren
gericht op internationale doelgroepen.
Voor Nederlandse bedrijven die actief zijn op buitenlandse markten is
een effectief functionerend bedrijfsleveninstrumentarium evenals
goede economische diplomatie van groot belang. In 2015 is gewerkt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

35

aan een herziening van het bestaande non-ODA financieringsinstrumentarium. Opdat – op basis van additionaliteit van de overheid –
optimaal ingespeeld wordt op veranderende marktomstandigheden,
financieringsbehoeftes, en maatwerk en flexibiliteit wordt geboden.
Het instrument beoogt om de faciliteiten FOM, FIB, DHI (Demonstratie,
Haalbaarheids- en Investeringstudies), alsmede verdiscontering van
wissels (exportfinanciering) te integreren. De middelen uit de
bestaande begrotingsreserves voor de FOM (Faciliteit Opkomende
Markten) en FIB (Finance for International Business) worden hiertoe
ingezet.
1.3 Versterkte private sector en een verbeterd investeringsklimaat in ontwikkelingslanden
– Markttoegang en duurzame handel worden vergroot door de transactiekosten voor handel te verminderen en door producenten in
ontwikkelingslanden te helpen voldoen aan internationaal gangbare
technische eisen en productiestandaarden. Het Centraal Bureau voor
Import uit Ontwikkelingslanden (CBI), nu onderdeel van RVO, richt zich
hierbij op realisatie van export van ontwikkelingslanden naar de
Europese Unie. Initiatief Duurzame Handel (IDH) vergroot de beschikbaarheid op de wereldmarkt van duurzame producten die in ontwikkelingslanden worden geproduceerd. In 2014 is besloten tot vervolgfinanciering van IDH voor de periode 2016–2020. Doordat het huidige
contract al grotendeels bevoorschot was en het nieuwe contract van
een grotere omvang is, leidt dit tot een stijging van de uitgaven ten
opzichte van 2015. In partnerschap met de ILO wordt gewerkt aan
betere arbeidsomstandigheden in sectoren die door handel expanderen. In Oost Afrika draagt Nederland bij aan verhoging regionale
handel door middel van een multi-donor programma Trade Mark East
Africa. Een soortgelijk programma wordt in samenwerking met
Denemarken ontwikkeld voor West Afrika. Hiermee wordt beoogd in
deze regio bij te dragen aan inclusieve economische groei, stabilisatie
en vermindering migratie.
– Verbetering van wet- en regelgeving en beleidsplannen van lokale
overheden via multi- en bilaterale kanalen, zoals door opname van
antimisbruikbepalingen in bilaterale belastingverdragen met Nederland. Rechtszekerheid is nodig voor investering in een bedrijf op
langere termijn. Een functionerend belastingstelsel is nodig om de
belastingafdracht door bedrijven aan de overheid te vergroten. Deze
verbetering van rechtszekerheid en belastingstelsel komt tot uiting in
de scores van landen op de Doing Business Index van de Wereldbankgroep.
– Identificeren van knelpunten in het ondernemingsklimaat en facilitering van de oplossing daarvan door samenwerking met lokale
overheden en partners.
– Privaat ondernemerschap wordt versterkt door opbouw van bedrijfsmatige kennis en capaciteit bij lokale bedrijven. Ook wordt geïnvesteerd in het organisatorisch vermogen van economische instituties
voor een beter ondernemingsklimaat. Met een peer-to-peer benadering
wordt directe overdracht van relevante en actuele kennis bevorderd,
zoals met het Programma Uitzending Managers.
– Toegang tot nieuwe of verbeterde infrastructuur maken snelle groei
van bedrijvigheid mogelijk. Goede wegen stimuleren handel en
vergroot de toegang van mensen tot werk. Waterzuivering en
afvalverwerking zijn nodig voor veilige en efficiënte bedrijfsvoering.
Met programma’s van verschillende opzet wordt infrastructuur
gerealiseerd. Zo werd het programma Ontwikkelings-relevante

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

36

–

–

Exporttransacties (ORET) in 2008 omgevormd tot Ontwikkelingsrelevant Infrastructuur-ontwikkeling (ORIO), dat medio 2015 werd
opgevolgd door DRIVE. Het Infrastructure Development Fund dat FMO
namens het ministerie uitvoert, richt zich op het realiseren van private
infrastructuur in ontwikkelingslanden. Met behulp van subsidies,
achtergestelde leningen en aandelen kan privaat kapitaal worden
aangetrokken. Hierdoor wordt een hefboomwerking gerealiseerd.
Toegang tot financiering en een stabiele financiële sector vormen ook
een belangrijke randvoorwaarde voor het starten en doorgroeien van
bedrijven. Daarbij gaat het om de beschikking over een bankrekening,
toegang tot een lening en de mogelijkheid tot verzekering voor risico’s
die het verdienvermogen van ondernemers en werknemers kunnen
aantasten. Introductie van betere financiële producten draagt bij aan
de ontwikkeling van een betrouwbare financiële sector. Zo stelt het
MASSIF programma leningen beschikbaar voor kleine en middelgrote
ondernemingen. Onder het Health Insurance Fund investeren private
partijen samen met lokale financiële dienstverleners en ngo’s in de
beschikbaarheid van private verzekering die mensen toegang geeft tot
betere en betaalbare gezondheidszorg. Ook maatschappelijke
organisaties en sociale ondernemers leveren via het verstrekken van
subsidies en technische assistentie aan startende ondernemers in
Afrika een belangrijke bijdrage aan ondernemerschap en (jeugd)werkgelegenheid. Uit de begrotingsreserve voor de FOM zal de komende
drie jaren voor EUR 25 miljoen aan middelen worden ingezet (EUR 5
miljoen in 2015, EUR 10 mln in 2016 en EUR 10 mln in 2017) ter
ondersteuning van projectvoorstellen van deze organisaties die
rechtstreeks bijdragen aan meer ondernemerschap en werkgelegenheid onder Afrikaanse jongeren. Technische assistentie voor het Dutch
Good Growth Fund heeft als doel om een investeringsportefeuille op
te bouwen die voldoet aan de eisen op het terrein van revolverendheid
en ontwikkelingsrelevantie. Tevens biedt het capaciteitsopbouw voor
lokale ondernemers om de slagingskans van investeringen en export
te vergroten. Speciale aandacht gaat hierbij uit naar vrouwelijke
ondernemers, jonge ondernemers en ondernemers in fragiele staten.
Daarnaast wordt extra begeleiding aangeboden aan ondernemers die
die actief zijn in de landen waar jeugdwerkloosheid en migratieproblematiek heerst.
Door stimulering van publiek-private samenwerking met het bedrijfsleven wordt een impuls gegeven aan de ontwikkeling van de lokale
private sector en aan investering door het Nederlandse bedrijfsleven in
ontwikkelingslanden, zoals met de Faciliteit Duurzaam Ondernemen en
Voedselzekerheid.

1.4 Dutch Good Growth Fund: intensivering van ontwikkelingsrelevante investeringen in en handel met ontwikkelingslanden door
het Nederlandse en het lokale bedrijfsleven, met een focus op het
MKB en bij uitzondering en onder condities grootbedrijf
– Het DGGF is een revolverend fonds dat financiering verschaft voor
ontwikkelingsrelevante en risicodragende investeringen en exporttransacties. De doelstelling van het DGGF is het vergroten van de
werkgelegenheid, productiviteit en kennisoverdracht in ontwikkelingslanden. De financiering is additioneel aan wat reguliere marktpartijen
bieden. Het gaat concreet om drie vormen van ondersteuning:
i. bevordering van investeringen door Nederlandse bedrijven, met
name het midden- en kleinbedrijf, in lage- en middeninkomenslanden;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

37

–

–

–

ii. ondersteuning van investeringen in het midden- en kleinbedrijf in
lage- en middeninkomenslanden en Nederland;
iii. ondersteuning van ontwikkelingsrelevante export door Nederlandse bedrijven, met name het midden- en kleinbedrijf, in lage- en
middeninkomenslanden.
Onderdeel van het DGGF is het verstrekken van garanties, waarvoor
een kostendekkende premie wordt betaald. Daaruit kunnen eventuele
schades in latere jaren worden betaald. Het DGGF werkt met een
interne begrotingsreserve. De begrotingsreserve dient om een
eventuele mismatch in de tijd tussen inkomsten en uitgaven op te
kunnen vangen. De stand van de interne begrotingsreserve per
31 december 2014 is EUR 17 miljoen.
In de noordelijk gelegen Afrikaanse landen op de DGGF-landenlijst
waar de jeugdwerkloosheid- en migratieproblematiek het grootst is, zal
het DGGF in de periode 2015–2017 nog gerichter worden ingezet op
het ondersteunen van lokale ondernemers en het stimuleren van
Nederlandse ondernemers en sociale ondernemers die actief willen
worden in deze landen. Hiervoor is EUR 25 miljoen vrijgemaakt binnen
het DGGF.
In het najaar van 2015 vindt een midterm review plaats. In deze
midterm review zal onder andere worden gekeken naar de aantallen
verstrekte financieringen, verzekeringen en garanties en de financiële
uitputting. Afhankelijk van de resultaten die uit deze midterm review
komen zullen de financiële doelen voor 2016 en verder worden bezien.

Ontvangsten
– De ontvangsten betreffen voornamelijk de middelen uit de begrotingsreserve voor de FOM ter ondersteuning van projectvoorstellen die
rechtstreeks bijdragen aan meer ondernemerschap en werkgelegenheid onder Afrikaanse jongeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

38

Artikel 2: Duurzame ontwikkeling, voedselzekerheid en water
A: Algemene doelstelling
Een toename van voedselzekerheid; verbeterd waterbeheer, drinkwater en
sanitatie; en duurzaam gebruik van natuurlijke hulpbronnen, het
tegengaan van klimaatverandering en een vergrote weerbaarheid van de
bevolking tegen onafwendbare klimaatverandering.
B: Rol en verantwoordelijkheid
In afstemming met de Minister van Economische Zaken, de Staatssecretaris van Economische Zaken, de Minister van Infrastructuur en Milieu en
de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu draagt de Minister voor
Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking bij aan het zeker
stellen dat internationale publieke goederen zoals een stabiel klimaat,
gezonde ecosystemen, grondstoffen, voedsel en water beschikbaar blijven
voor huidige en toekomstige generaties.
De Minister is verantwoordelijk voor:
Financieren
– De financiering van diverse programma’s gericht op duurzame
economische ontwikkeling, voedsel- en waterzekerheid, toegang tot
moderne energie, klimaatadaptatie en-verduurzaming van grondstofwinning. In toenemende mate wordt ingezet op financiering van
programma’s waarin oog is voor de dwarsverbanden die tussen deze
mondiale uitdagingen bestaan. Groeiende druk op natuurlijke
hulpbronnen dwingt tot verduurzaming en een integrale benadering
die synergie tussen de verschillende thema’s bevordert. De programma’s worden uitgevoerd door multilaterale instellingen, maatschappelijke organisaties, kennisinstellingen, (lokale) overheden, centrale
programma uitvoerders (zoals FMO en RVO), in samenwerking met
andere donoren (waaronder DFID, BMZ, USAID en SIDA) en via
publiek-private partnerschappen.
– De financiering van verschillende multilaterale en internationale
instellingen, die een sleutelrol spelen bij de verzameling van gegevens,
analyse en (formulering van de) aanpak van vraagstukken op het
gebied van deze thema’s.
Stimuleren
– Het intensiveren van de samenwerking tussen overheden, kennisinstellingen, maatschappelijke organisaties en de private sector gericht op
bovengenoemde doelstellingen.
– Inzet van Nederlandse deskundigheid en technologie bij het realiseren
van de ontwikkelingsdoelstellingen.
Regisseren
– Inzet van Nederlandse deskundigheid en technologie bij het realiseren
van de ontwikkelingsdoelstellingen.
C: Beleidswijzigingen
– Na een jaar van uitwerking zullen 2016 en de jaren erna in het teken
staan van de uitvoering van de kamerbrief «Nederlandse inzet voor
wereldwijde voedselzekerheid» van november 2014 (kamerstuk 33625,
nr. 147). De inzet richt zich op drie samenhangende doelen:
1. uitbannen van de huidige honger en ondervoeding,
2. bevorderen van inclusieve en duurzame groei in de agrarische
sector en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

39

3. realiseren van ecologisch houdbare voedselsystemen.
Deze dragen integraal bij aan het in VN-verband ontwikkelde raamwerk
om de mondiale uitdagingen voor voedselzekerheid aan te pakken (Zero
Hunger Challenge, Sustainable Development Goals).
– Conform een toezegging tijdens het Global Citizen Earth Day-festival in
Washington in 2015 en als bijdrage aan de nieuwe duurzame ontwikkelingsdoelstellingen voor drinkwater en sanitatie (SDG6) zal Nederland
van 2015 tot 2030 bewerkstelligen dat 30 miljoen mensen toegang
zullen krijgen tot veilig drinkwater en 50 miljoen tot sanitaire voorzieningen.
– SDG6 staat ook centraal in een nieuwe samenwerking met de
Europese Investerings Bank, die in 2016 van start zal gaan.
– In 2016 zal in het kader van verduurzaming van handelsketens en
tegengaan van klimaatverandering een bijdrage worden geleverd aan
het terugdringen van ontbossing en duurzaam landschapsbeheer.
Hierbij zal de focus liggen op een aantal belangrijke productiegebieden
in Afrika en Azië.
– Om uitdrukking te geven aan het toegenomen strategisch belang van
m.n. het Arctisch gebied, wordt in 2016 een rijksbrede strategie voor
de Noordpool en Zuidpool in uitvoering genomen. Dat betekent
intensiever interdepartementaal overleg met betrokkenheid van IenM,
OCW en EZ en Defensie; meer beleidsrelevantie in het polaire
onderzoeksprogramma (NPP); intensivering van de bilaterale relaties
met de Arctische staten en de inzet van middelen voor wetenschappelijk poolonderzoek, waaraan Nederland zijn goede reputatie in de
Poolgebieden voor een belangrijk deel te danken heeft. Ook wordt
aansluiting gezocht bij het EU-beleid.
D1: Budgettaire gevolgen van beleid
Beleidsartikel 2 Duurzame ontwikkeling, voedselzekerheid en water
Bedragen in EUR 1.000
Verplichtingen

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

209.298

722.755

439.033

298.290

349.264

344.264

344.264

548.937

561.867

632.320

665.742

680.742

685.742

685.742

348.795

358.795

363.795

363.795

Uitgaven:
Programma-uitgaven
totaal
waarvan
juridisch
verplicht
2.1

78%

Toename van voedselzekerheid

295.483

303.795

328.795

32.700

32.700

59.456

73 500

33.000
17;200

40.656
17.000

Subsidies
Internationaal
onderwijsprogramma
Duurzame voedselproductie
Marktontwikkeling in
het kader voedselzekerheid
Voeding
Bijdragen
(inter)
nationale
organisaties

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

40

Bedragen in EUR 1.000

2014
Partnerschapsprogramma FAO
versterking ruraal
ondernemersklimaat
Landenprogramma’s
voedselzekerheid

2.2

Verbeterd waterbeheer, drinkwater en
sanitatie

156.794

2015

2016

2.500

2.500

15.000

20.596

143.393

141.843

173.157

188.157

19.937

28.123

32.460

37.110

10.000

10.000

59.295

61.233

51.350

51.691

84.915

115.368

25.000

30.000

22.914

39.744

9.292
0
7.142

14.240
20 000
7.142

19.601

3.885

353

0

132
357

0
357

2017

2018

2019

2020

193.157

193.157

193.157

193.157

123.790

128.790

128.790

128.790

Subsidies
Integraal waterbeheer
Drinkwater en
sanitatie
Bijdragen
(inter)
nationale
organisaties
Wereldbank
Landenprogramma’s
integraal waterbeheer
Landenprogramma’s
drinkwater en
sanitatie
2.3

Duurzaam gebruik natuurlijke
hulpbronnen, tegengaan van klimaatverandering en vergrote weerbaarheid
van de bevolking tegen onafwendbare
klimaatverandering

96.660

Subsidies
Hernieuwbare
energie
Duurzaam gebruik
natuurlijke
hulpbronnen en
klimaat algemeen
Bijdragen
(inter)
nationale
organisaties
Algemene vrijwillige
en verplichte
bijdragen
GEF
UNEP
Landenprogramma’s
klimaatbeleid
Landenprogramma’s
milieubeleid;
biodiversiteit en
bossen
Landenprogramma’s
klimaat, energie en
milieutechnologie
Contributie IZA/IZT

D2: Budgetflexibiliteit
De in 2016 geplande uitgaven voor duurzame ontwikkeling, voedselzekerheid en water zijn voor het overgrote deel juridisch verplicht. Deze
verplichtingen hangen samen met lopende, meerjarige programma’s.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

41

Enkele verplichte bijdragen aan multilaterale organisaties (bijvoorbeeld
IFAD en FAO) worden jaarlijks vastgelegd, en worden derhalve in 2016
juridisch verplicht. Op dit moment wordt de kamerbrief «Nederlandse
inzet voor wereldwijde voedselzekerheid» van november 2014 nader
uitgewerkt. De uitvoering wordt in 2016 gestart. De hieruit voortvloeiende
verplichtingen worden naar verwachting in 2016 aangegaan.
E: Toelichting op de financiële instrumenten
2.1. Toename van voedselzekerheid
Het beleid gericht op voedselzekerheid wordt uitgevoerd in bilaterale
programma’s in de partnerlanden, via het multilaterale kanaal en door een
aantal centraal gefinancierde programma’s. Aansluiting op het bedrijfsleveninstrumentarium is hierbij een belangrijk aandachtspunt. Private
sectorontwikkeling is in veel programma’s een uitgangspunt.
De instrumenten bestaan uit:
– Faciliteiten en samenwerkingsverbanden die kennis en kunde van de
Nederlandse private sector, kennisinstellingen en maatschappelijke
organisaties koppelen aan capaciteitsversterking en concrete impact in
lage inkomenslanden: Fonds Duurzame Ontwikkeling en Voedselzekerheid (FDOV), Food & Business Knowledge Network (F&BKN), Agriterra/
Agriprofocus, Netherlands Academy on Land Governance (LANDac),
Netherlands Initiative for Capacity development in Higher Education
(Internationaal onderwijsprogramma NICHE), programma Geodata for
Agriculture and Water (G4AW) met Netherlands Space Office (NSO).
– Partnerschappen blijven een belangrijk en effectief onderdeel van de
Nederlandse inzet. Met een Nederlandse agrarische en voedingssector
die tot de grootste (in termen van toegevoegde waarde en exportvolume) van de wereld behoort, wereldvermaarde kennisinstituten en
veel erkende maatschappelijke organisaties werkt Nederland aan
herkenbare resultaten. Met onder meer het Amsterdam Initiative
against Malnutrition (AIM) laat Nederland internationaal zien dat
samenwerking meer oplevert dan de som der delen. In 2016 gaan ook
de partnerschappen op gebied van voedselzekerheid met maatschappelijke organisaties in het kader van het programma Samenspraak en
Tegenspraak van start.
– Duurzame voedselproductie en marktontwikkeling. Nederland
participeert in het private sector loket van het Global Agriculture and
Food Security Program (GAFSP). Vanuit dit fonds, dat wordt beheerd
door de Wereldbank, kunnen bedrijven geld lenen en ondersteuning
krijgen voor investeringen in de landbouw- en voedselproducerende
sectoren in ontwikkelingslanden. In Afrika wordt gewerkt aan
landbouwontwikkeling met Comprehensive African Agriculture
Development Programme (CAADP).
– Met UNICEF en de Global Alliance for Improved Nutrition (GAIN) wordt
in 6 partnerlanden samengewerkt aan betere voeding voor jonge
kinderen en hun moeders. Via het International Fund for Agricultural
Development (IFAD) draagt Nederland bij aan het klimaatweerbaar
maken van de kleinschalige landbouw en tevens versterking van het
rurale ondernemersklimaat. En via de Consultative Group on International Agricultural Research (CGIAR) wordt internationaal
landbouwkundig- en voedingsonderzoek gefinancierd. Ten slotte wordt
samengewerkt met organisaties op gebied van landrechten zoals het
Kadaster International, de International Land Coalition (ILC) en het
Global Land Tool Network (GLTN).
– Landen/bilaterale programma’s. Met programma’s in 13 partnerlanden
wordt door ambassades en hun publieke, private en maatschappelijke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

42

partners bijgedragen aan lokale vergroting van de voedselzekerheid
door te investeren in duurzaam geproduceerd voedsel, productiviteitsverbetering in de kleinschalige landbouw, verhoging van werkgelegenheid, verbetering van koopkracht en toegang tot gezond en nutriëntenrijk voedsel.
2.2. Verbeterd waterbeheer, drinkwater en sanitatie
– Nieuwe partnerschappen op het gebied van WASH zullen worden
gestart in het kader van de toezegging van de Minister om in 2030 30
miljoen mensen te voorzien van veilig drinkwater en 50 miljoen van
verbeterde sanitaire voorzieningen. Verduurzaming van WASHinvesteringen wordt nagestreefd d.m.v. overeenkomsten met de
uitvoerende organisaties en, waar van toepassing, overeenkomsten
met ontvangende overheden.
– In 2016 zal een derde call uitgaan voor het Fonds Duurzaam Water
(FDW), dat met een substantiële financiële inbreng van partners uit de
Nederlandse watersector programma’s ondersteunt op het gebied van
waterbeheer, waterproductiviteit en drinkwater en sanitatie in
verschillende lage- en middeninkomenslanden.
– Het strategische waterpartnerschap met de Wereldbank zal zich in 2016
richten op betere integratie van (Nederlandse) kennis en innovatie in
de leningenportefeuille van de Wereldbank. Hiervoor zullen Nederlandse waterdeskundigen worden gedetacheerd bij de Bank in
Washington en in enkele voor Nederland relevante ontwikkelingslanden.
– Nederland neemt in oktober 2016 deel aan de 3e wereld habitat
conferentie. Ter voorbereiding organiseert Nederland in het voorjaar
samen met andere deltalanden en -steden een conferentie over het
thema duurzame urbane delta’s. Daarbij wordt ook de Nederlandse
kennis en kunde op dit gebied gepromoot.
2.3. Duurzaam gebruik natuurlijke hulpbronnen, tegengaan van
klimaatverandering en vergrote weerbaarheid van de bevolking
tegen onafwendbare klimaatverandering
De Nederlandse inzet krijgt op verschillende manieren vorm:
– Middels hernieuwbare energieactiviteiten in de armste landen wordt
ingezet op het tegengaan van klimaatverandering, energievoorziening
voor arme mensen en het bevorderen van inclusieve groene groei.
Voorbeelden zijn het Africa Biogas Partnership programma voor
huishoudelijk biogas van HIVOS en het Energizing for Development
programma, gericht op promotie van schoon koken en elektrificatie
van huishoudens. Wereldbank partnerlanden worden ondersteund bij
de uitfasering van fossiele brandstofsubsidies. In het Scaling-up
Renewable Energy Program zetten de gezamenlijke multilaterale
ontwikkelingsbanken klimaatfinanciering in voor hernieuwbare energie
in lage inkomenslanden. Met het FMO Access to Energy Fund wordt
bijgedragen aan innovatieve private investeringen in Sub- Sahara
Afrika.
– Kennisopbouw over climate smart development ten behoeve van de
transitie naar een duurzame en koolstofarme economie wordt
voortgezet. Hierin zijn het Climate Development Knowledge Network
(CDKN) en het World Resources Institute (WRI) belangrijke partners.
– Nederland organiseert in mei 2016 samen met de Europese Commissie
en het wetenschappelijk netwerk PROVIA een grote conferentie in
Rotterdam over klimaatadaptatie, Adaptation Futures 2016. Deze
conferentie beoogt onderzoekers, uitvoerders, beleidsmakers en het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

43

–

–

–

–

–

–

–

–

–

–

–

bedrijfsleven samen te brengen en te inspireren door praktische
oplossingen voor adaptatie onder de aandacht te brengen.
De samenwerking met de private sector op het terrein van klimaat
krijgt in 2016 veel aandacht. In dit verband is het nieuwe klimaatfonds
van FMO, de Climate Development Finance Facility (CDFF) van belang.
Daarnaast wordt ingezet op nauwere samenwerking met institutionele
beleggers. Ook zal Nederland kleinere iniatieven ondersteunen, die tot
innovatieve ideeën voor private klimaatfinanciering leiden, zoals het
Innovation Lab for Private Climate Finance. Nederland zal in 2016,
evenals in 2015, een deel van de beschikbare klimaatfinanciering
leiden via het Groene Klimaatfonds (EUR 11,3 miljoen in 2016).
Het Groene Klimaat Fonds start in 2016 met het uitvoeren van de
eerste klimaatinvesteringen om op mondiaal niveau transitie naar low
carbon economische groei te versnellen. Hiermee wordt concreet een
invulling gegeven aan mondiale klimaatafspraken.
In de Hoorn van Afrika wordt in minstens tien regio’s in o.m. Ethiopië
en Kenia gewerkt aan weerbaarheid tegen klimaatverandering, in het
bijzonder via verbeterd land- en waterbeheer en het ontwikkelen van
duurzame handelsketens. Betrokken organisaties zijn o.a. het Horn of
Africa Regional Environment Centre & Network (HoA-REC&N), het
Initiatief Duurzame Handel (IDH) en UNESCO-IHE.
Vanwege het groeiend belang van energie in het buitenlandbeleid – als
gevolg van geopolitieke ontwikkelingen en de transitie naar duurzaamheid – zal BZ in 2016 samen met EZ sterker inzetten op energiediplomatie, zowel bilateraal als via het EU externe energiebeleid.
Nederland zal samen met gelijkgezinde Europese overheden, de
Wereldbank en de Tropical Forest Alliance 2020 werken aan de
uitwerking van de New York Forest Declaration. Bezien wordt hoe
internationale handelsketens kunnen worden verduurzaamd en
ontbossing kan worden teruggedrongen.
Nederland zet zich in voor duurzaam beheer en bestuur van de polaire
gebieden door in EU en internationaal verband (IMO, Arctische Raad,
ATCM) mee te praten over polaire milieu- en veiligheidsstandaarden
en de duurzaamheidslat daarbij zo hoog mogelijk te leggen.
In het Grote Merengebied zullen meer mijnen opgenomen worden in
het traceerbaarheidssysteem om conflictvrij gedolven grondstoffen te
volgen tot aan de smelter. Ook wordt de betrokkenheid van de lokale
bevolking vergroot en zal aan mijnwerkers training op het gebied van
veiligheid en gezondheid worden gegeven.
In 2016 wordt een «Responsible Mining Index» (RMI) voor verantwoorde mijnbouw ontwikkeld in samenwerking met mijnbouwbedrijven, overheid en belangenorganisaties.
Nederland ondersteunt de internationale verbreding van het Extractives Industries Transparancy Initiative (EITI) in opkomende economieën. Nederland streeft ernaar in 2016 zijn kandidaatlidmaatschap
voor te leggen aan het EITI-bestuur.
Via de Global Environment Facility (GEF) steunt Nederland de
uitvoering van internationale milieuverdragen voor klimaatverandering, biodiversiteit, duurzaam landgebruik, internationale wateren,
chemicaliën en afvalmanagement.
De algemene bijdrage aan het United Nations Environment Program
(UNEP) wordt voortgezet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

44

Artikel 3: Sociale vooruitgang
A: Algemene doelstelling
Menselijke ontplooiing en het bevorderen van sociale en inclusieve
ontwikkeling ten behoeve van een duurzame en rechtvaardige wereld,
door het bijdragen aan seksuele en reproductieve gezondheid en rechten
voor iedereen en een halt toeroepen aan de verspreiding van HIV/Aids;
het bevorderen van gelijke rechten en kansen voor vrouwen; versterking
van het maatschappelijk middenveld en bevordering en bescherming van
de politieke ruimte als voorwaarde voor organisaties om effectief te
opereren; en een toename van het aantal goed opgeleide professionals,
versterking van hoger- en beroepsonderwijsinstellingen en het bevorderen van beleidsrelevant onderzoek.
B: Rol en verantwoordelijkheid
De Minister is verantwoordelijk voor:
Financieren
– Het financieren van programma’s van multilaterale organisaties,
overheden, niet-gouvernementele organisaties, bedrijven en kennisinstellingen, die het meest perspectief bieden op het verwezenlijken van
de beoogde resultaten.
– Het financieren van programma’s gericht op het versterken van het
maatschappelijk middenveld in ontwikkelingslanden, via onder meer
25 strategische partnerschappen, het Voice fonds, het accountability
fonds, SRGR-fonds, FLOW 2016–2020 en VMP.
– De versterking van hoger- en beroepsonderwijsinstellingen via NICHE
en de opleiding van professionals via NFP; en de Kennisplatforms voor
Development Policies en voor SRGR (Share-Net International).
Stimuleren
– Het bijdragen aan structurele armoedebestrijding en bevorderen van
inclusieve groei en ontwikkeling door de mogelijkheden en kansen te
vergroten van mannen en vrouwen in ontwikkelingslanden.
– De Nederlandse inzet voor seksuele en reproductieve gezondheid en
rechten (SRGR) en HIV-preventie, onder meer in multilaterale fora.
Nederland speelt een actieve rol in de follow-up van ICPD beyond 2014
en de integratie van SRGR en gendergelijkheid in de post 2015 agenda,
in de bilaterale dialoog in de partnerlanden, in de samenwerking met
NGO’s en in samenwerking met private partijen en het bedrijfsleven.
– Werken aan goede internationale kaders voor vrouwenrechten en
gendergelijkheid in multilaterale fora (VN, OESO/DAC, EU) en het
ondersteunen van lokale organisaties ter versterking van politieke
participatie, economische zelfstandigheid, een actieve rol van vrouwen
in vredesprocessen en de uitbanning van geweld tegen vrouwen.
Lokale ervaringen worden ingebracht in multilaterale fora, en vice
versa.
– De samenwerking met het maatschappelijk middenveld op de
internationale beleidsagenda en het bevorderen van de politieke
ruimte in internationale fora, waaronder het Global Partnership for
Effective Development Cooperation (GPEDC).
C: Beleidswijzigingen
– In 2015 lopen de verschillende subsidie-instrumenten voor samenwerking met het maatschappelijk middenveld op het terrein van SRGR af.
In 2016 start het SRGR Partnerschap fonds, een geïntegreerd kader

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

45

–

–
–
–
–

voor de verschillende instrumenten (SRGR-fonds, het Keuzen en
Kansen fonds, het Key Populations fonds en het Kindhuwelijkenfonds).
In veel lage- en middeninkomenslanden neemt de politieke manoeuvreerruimte voor het maatschappelijk middenveld af. Deze is een
voorwaarde voor het bereiken van sociale ontwikkeling en mensenrechten en het in gang zetten van veranderingsprocessen. Onder het
nieuwe beleidskader Samenspraak en Tegenspraak gaat daarom in
2016 een aantal programma’s van start om de capaciteit van maatschappelijk partners in deze landen op het terrein van pleiten en
beïnvloeden te versterken. Het betreft:
De 25 Strategische Partnerschappen met maatschappelijke organisaties.
Het accountability fonds dat wordt uitgevoerd via de ambassades.
Het Voice-fonds dat zich specifiek richt op de moeilijk te bereiken,
meest gemarginaliseerde en gediscrimineerde groepen.
De Ebola-uitbraak heeft de noodzaak tot verbetering van de hulp bij
gezondheidscrises alsmede het voorkomen van en voorbereiden op
duidelijk gemaakt. Nederland zal zich inzetten voor een Contingency
Fund voor een snelle respons bij toekomstige gezondheidscrises, het
opzetten van een Global Health Force (beiden onder de coördinatie van
de WHO) en een systeem-brede evaluatie van alle actoren in de
Ebola-crisis, inclusief de getroffen landen, VN-organisaties, NGOs en
donoren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

46

D1: Budgettaire gevolgen van beleid
Beleidsartikel 3 Sociale vooruitgang
Bedragen in EUR 1.000
Verplichtingen

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

609.348

1.611.980

572.209

277.108

306.772

378.908

225.908

1.014.820

941.677

847.642

732.970

730.470

730.470

730.470

431.784

431.784

431.784

431.784

43.386

43.386

43.386

43.386

221.500

219.000

219.000

219.000

Uitgaven:
Programma-uitgaven
totaal
waarvan
juridisch
verplicht
3.1

98%

Seksuele en reproductieve gezondheid
en rechten voor iedereen en een halt
aan de verspreiding van HIV/aids

415.567

386.784

416.784

124.640

154.864

10.000
20.000

10.000
20.000

7.500

1.500

55.000
60.000
6.713

55.000
60.000
6.713

11.683

11.683

91.248

97.024

43.510

43.417

31.739

31.939

6.000

6.000

5.771

5.478

452.366

335.282

12.000
55.000

4.000
7.000

382.000

323.000

Subsidies
Centrale
programma’s SRGR
& HIV/aids
Bijdragen
(inter)nationale
organisaties
Unicef
UNAIDS
SRGR; Strategische
Alliantie Internationale NGO’s
Global Fund to Fight
Aids, Malaria and
Tuberculosis
UNFPA
WHO-PAHO
Partnershipprogramma WHO
Landenprogramma’s
SRGR & HIV/aids
3.2

Gelijke rechten en kansen voor
vrouwen

44.055

Subsidies
Vrouwenrechten en
gendergelijkheid
Bijdragen
(inter)nationale
organisaties
UNWOMEN
Landenprogramma’s
gelijke rechten en
kansen voor
vrouwen
3.3

Versterkt maatschappelijk middenveld

450.525

Subsidies
Vakbondsmedefinancieringsprogramma
SNV programma
Strategische
partnerschappen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

47

Bedragen in EUR 1.000

2014
Twinningsfaciliteit
Suriname

3.4

Toename van het aantal goed opgeleide
professionals, versterking van hogeren beroepsonderwijsinstellingen en het
bevorderen van beleidsrelevant
onderzoek

104.673

2015

2016

3.366

1.282

59.017

52.159

4.403

4.000

800

0

44.203

45.459

4.000

2.000

4.600

700

477

0

2017

2018

2019

2020

36.300

36.300

36.300

36.300

Subsidies
Onderzoekprogramma’s
Onderwijsprogramma’s
Internationale hoger
onderwijsprogramma’s
Bijdragen
(inter)nationale
organisaties
Landenprogramma’s
hoger onderwijs
Landenprogramma’s
onderwijs algemeen
Internationale
onderwijsinstituten

D2: Budgetflexibiliteit
De uitgaven voor seksuele en reproductieve gezondheid en rechten voor
iedereen en een halt aan de verspreiding van HIV/Aids zijn volledig
juridisch verplicht. Voor het artikelonderdeel gelijke rechten en kansen
voor vrouwen is het merendeel (waaronder UNWOMEN) ook juridisch
verplicht. Onder versterkt maatschappelijk middenveld zijn de geraamde
uitgaven volledig juridisch verplicht. Het betreft hier meerjarige
contracten. Voor het onderdeel toename van het aantal goed opgeleide
professionals, versterking van hoger- en beroepsonderwijsinstellingen en
het bevorderen van beleidsrelevant onderzoek is het merendeel juridisch
verplicht. Het betreft lopende programma’s.
E: Toelichting op de financiële instrumenten
3.1 Seksuele en reproductieve gezondheid en rechten voor
iedereen en een halt aan de verspreiding van HIV/Aids
Via de landenprogramma’s en centrale subsidies SRGR en HIV/Aids
worden de volgende doelstellingen beoogd:
– Jongeren hebben meer kennis en zijn zo in staat gezondere keuzes te
maken over hun seksualiteit: seksuele voorlichting op scholen en
daarbuiten, toegang tot jeugdvriendelijke zorg en preventieve
maatregelen en kansen voor jongeren om hun stem te laten horen en
op te komen voor hun rechten.
– Een groeiend aantal mensen krijgt toegang tot aidsremmers, voorbehoedmiddelen en andere levensreddende middelen voor een goede
seksuele gezondheid: een ruimere keuze en beter aanbod van
voorbehoedmiddelen, een verbeterd aanbod van medische middelen
om moedersterfte en problemen op het gebied van seksuele gezondheid te voorkomen en het wegnemen van cultureel bepaalde en kennis
gerelateerde obstakels die vrouwen verhinderen voorbehoedmiddelen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

48

–

–

te gebruiken. Daarnaast stelt Nederland een verhoogde bijdrage van
EUR 50 mln ter beschikking aan GAVI, het internationale initiatief dat
de toegang tot vaccins verbetert voor kinderen in de armste landen.
Publieke en private klinieken bieden betere seksuele en reproductieve
zorg aan, waar een toenemend aantal mensen gebruik van maakt: een
verbeterde samenwerking tussen publieke en private zorg, een beter
geïntegreerde aanpak van HIV en seksuele gezondheid binnen het
nationale gezondheidsbeleid in partnerlanden en verbeterde kwaliteit
van verloskundige hulp en innovatieve manieren om seksuele
gezondheidszorg betaalbaar en toegankelijk te houden.
Meer respect voor seksuele en reproductieve rechten van groepen aan
wie deze rechten worden onthouden: aankaarten van naleving van
mensenrechten van specifieke groepen, zoals seksuele minderheden,
drugsgebruikers en sekswerkers; toegang geven tot voorzieningen en
middelen voor seksuele gezondheid aan bovengenoemde specifieke
groepen, bepleiten van zelfbeschikking van vrouwen en meisjes over
hun seksualiteit (met daarbij specifieke aandacht voor het tegengaan
van kindhuwelijken) en bevorderen van een rechtenbenadering in
beleid en wetgeving in partnerlanden.

Daarnaast worden bijdragen geleverd aan multilaterale instellingen op
gebied van SRGR en HIV/Aids zoals:
– Algemene vrijwillige bijdragen aan UNICEF, UNAIDS en UNFPA.
– Naast de verplichte contributie aan de WHO ontvangt deze organisatie
ook een geoormerkte bijdrage voor het WHO Partnershipprogramma.
De bijdragen aan de Internationale NGO’s die in 2015 separaat zijn
opgenomen, zijn vanaf 2016 grotendeels ondergebracht bij het centrale
programma.
3.2 Gelijke rechten en kansen voor vrouwen
– Verbetering van veiligheid, economische zelfredzaamheid en politieke
participatie van vrouwen via het Funding Leadership and Opportunities for Women (FLOW) programma.
– Verbeterde positie van vrouwen in conflictgebieden door uitvoering
van het Nederlands Nationaal Actieplan 1325. Dwarsdoorsnijdende
thema’s zoals politieke participatie, leiderschap van vrouwen en
verbetering van de economische positie van vrouwen worden
ondersteund via vredes- en wederopbouwprocessen in zes fragiele
staten (Afghanistan, Burundi, Colombia, Democratische Republiek
Congo, Sudan en Zuid-Sudan) en het Midden-Oosten en Noord-Afrika.
– Verbeterde kennis bij diplomaten, militairen en civiele experts om
effectief te kunnen omgaan met gendergerelateerd geweld door
genderaspecten te integreren in hun werk in fragiele staten via de
bijdrage aan en organisatie van de Spaans-Nederlandse Training A
Comprehensive Approach to Gender in Operations.
– Een algemene vrijwillige bijdrage aan UNWOMEN alsmede een
geoormerkte bijdrage aan het UNWOMEN Trustfund Violence Against
Women.
3.3 Versterkt maatschappelijk middenveld
– Onder het nieuwe beleidskader Samenspraak en Tegenspraak starten
in 2016 de strategische partnerschappen met maatschappelijke
organisaties op het gebied van pleiten en beïnvloeden. Doel is de
capaciteit van partners in lage- en lage-middeninkomenslanden op dit
terrein te versterken en daarmee veranderingsprocessen in gang te
zetten die bijdragen aan inclusieve en duurzame ontwikkeling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

49

–

Het vakbondsmedefinancieringsprogramma draagt bij aan betere
naleving van arbeidsrechten wat leidt tot versterkte capaciteit van
vakbonden, verbeterde sociale dialoog en tot verbeterde arbeidsomstandigheden. Door betere aansluiting bij andere samenwerkingsinspanningen die met ODA-middelen worden gefinancierd wordt de
effectieve bijdrage aan duurzame ontwikkeling vergroot.

3.4 Toename van het aantal goed opgeleide professionals,
versterking van hoger- en beroepsonderwijsinstellingen en het
bevorderen van beleidsrelevant onderzoek
– De capaciteit van het hoger (beroeps)onderwijs wordt versterkt via het
NICHE-programma en het aantal goed-opgeleide mensen in partnerlanden neemt toe via het Netherlands Fellowship Programmes (NFP).
– Kennis over duurzame en inclusieve groei in partnerlanden wordt
vergroot via kennisplatforms.
– Verantwoorde afbouw van programma’s voor basisonderwijs.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

50

Artikel 4: Vrede en veiligheid voor ontwikkeling
A: Algemene doelstelling
Vrede en veiligheid voor ontwikkeling door het voorkomen en terugdringen van conflictsituaties en het bevorderen van rechtstaatontwikkeling, wederopbouw, vredesopbouw, legitieme en democratische
staatsstructuren en het bestrijden van corruptie. Tevens het verlenen van
noodhulp ter leniging van humanitaire nood wereldwijd.
B: Rol en verantwoordelijkheid
De Minister is verantwoordelijk voor:
Financieren
– Programma’s en partners op het terrein van veiligheid & rechtsorde,
gericht op het aanpakken van de grondoorzaken van conflict (belangrijkste reden voor irreguliere migratie), waaronder early warning en
conflictpreventie, Security Sector Reform (SSR), rechtsstaatontwikkeling en sociaal- economische wederopbouw. Voor een deel worden
deze gefinancierd uit het geïntegreerde Budget Internationale
Veiligheid (Defensiebegroting) en het Stabiliteitsfonds (BZ-begroting),
waarmee het geïntegreerde karakter van de inzet van diplomatieke,
civiele en/of militaire activiteiten wordt geborgd.
– Humanitaire hulpverlening door gespecialiseerde VN-organisaties, het
Internationale Rode Kruis, en Nederlandse NGO’s (Dutch Relief
Alliance; DRA).
Stimuleren
– Programma’s gericht op veiligheid & rechtsorde en «legitieme
stabiliteit» in partnerlanden, landen waarin zich actuele crises
voordoen en in de regio’s van het Grote Merengebied en de Hoorn van
Afrika, flankeren door politieke dialoog en waar mogelijk inbedden in
een geïntegreerde benadering.
– Innovatie bij noodhulporganisaties om efficiënter en effectiever te
werken en om de onderlinge coördinatie te versterken.
– Verbeterde opvang van vluchtelingen in de regio en vergroten van
paraatheid voor tijdige en effectieve rampenrespons.
– Betrekken van kwetsbare groepen in humanitaire situaties bij beleid en
uitvoering en het tegengaan van seksueel geweld.
Regisseren
– Handhaving en bevordering van internationaal humanitair recht en
humanitaire principes, innovatie, gender en psychosociale zorg tijdens
de «World Humanitarian Summit» in mei 2016. Als EU voorzitter zal
Nederland tevens aandringen op nieuwe manieren om de snel
stijgende humanitaire noden in een alsmaar complexer wordende
wereld het hoofd te blijven bieden.
– Samenwerking met actoren zoals de VN, het Rode Kruis en NGO’s voor
een effectievere noodhulpverlening, en met de Europese Commissie
Office for Humanitarian Aid Department (ECHO) en EU-lidstaten.
– Betere samenwerking op veiligheid & rechtsorde tussen UNDP (team
rechtsstaatsontwikkeling) en VN-DPKO via multi-donor dialoog over
het Global Focal Point for Justice, Police and Corrections en over
Security Sector Reform (SSR) programma’s o.a. van het Inter Agency
SSR Task Force (IASSRTF).
– Meer interne cohesie tussen EU-instellingen, vooral Commissie en
EDEO, op crisisbeheersing en conflictpreventie, onder meer via het
Comprehensie Approach Action Plan en de «Joint Communication on

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

51

–

–

Capacity Building in support of security and development» waarbij NL
eigen «best practices» inbrengt.
Bevordering van herstel na crises en stimulering van een belangrijke
rol voor het maatschappelijk middenveld bij lokale conflictpreventie,
het bevorderen van participatie van burgers en sociaal-economische
wederopbouw.
Mede middels NL co-voorzitterschap van het «Global Partnership for
Effective Development Cooperation» bevordering van de implementatie van de voor het speerpunt veiligheid & rechtsorde relevante
doelstellingen uit de post-2015 agenda (vooral SDG 16).

C: Beleidswijzigingen
– Met het Noodhulpfonds wordt tot en met 2017, additioneel aan het
bestaande budget voor noodhulp, adequaat bijgedragen aan hulpverlening in huidige en toekomstige grote crises, inclusief opvang in de
regio, innovatie van de hulp, rampenparaatheid en veiligheid voor
hulpverleners.
– Het kabinet zal de samenwerking met de Dutch Relief Alliance (DRA)
van Nederlandse NGO’s verder versterken.
– In langdurige chronische vluchtelingensituaties wordt versterkt ingezet
op het stimuleren en faciliteren van zelfredzaamheid van vluchtelingen
en op ondersteuning daarbij van gastgemeenschappen (bijvoorbeeld
ondersteuning van lokale autoriteiten bij levering van basisvoorzieningen voor zowel vluchtelingen als de lokale bevolking, zoals al wordt
toegepast in Libanon en Jordanië en gebruik van vouchersystemen en
Cash for Work programma’s om in dagelijkse behoeften te voorzien).
– Meer focus op «transitional justice» als invalshoek bij ontwikkeling van
de rechtstaat en promotie van duurzame vrede.
– De inzet op SSR wordt geïntensiveerd in de samenwerking met de
Afrikaanse Unie, de VN en de EU. In het kader van het
EU-voorzitterschap zal Nederland samen met onder meer Slowakije
aandringen op meer coherentie van het EU-SSR beleid en de EU
steunen in de ontwikkeling van één EU SSR framework.
D1: Budgettaire gevolgen van beleid
Beleidsartikel 4 Vrede en veiligheid voor ontwikkeling
Bedragen in EUR 1.000
Verplichtingen

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

567.816

659.121

543.709

443.019

445.782

281.782

281.782

572.894

708.571

544.571

544.571

404.571

414.571

414.571

205.017

205.017

205.017

205.017

Uitgaven:
Programma-uitgaven
totaal
waarvan
juridisch
verplicht
4.1

64%

Humanitaire hulp

224.096

Bijdragen (inter)nationale organisaties
UNHCR
Wereldvoedselprogramma
UNRWA
Noodhulpprogramma’s

315.017

205.017

33.000

33.000

36.000
13.000

36.000
13.000

233.554

123.017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

52

Bedragen in EUR 1.000
4.2

Budget Internationale Veiligheid;
voorkomen en terugdringen van
conflictsituaties

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

0

0

0

0

0

0

0

248.774

223.554

189.554

189.554

199.554

209.554

209.554

2.777

1.085

92.064

98.394

9.000

3.760

4.800

6.800

9.000

10.000

40.057

34.645

46.050

46.585

17.850

19.275

170.000

150.000

150.000

0

0

0

170.000

150.000

Veiligheid voor
mensen; Budget
Internationale
Veiligheid
4.3

Rechtstaatontwikkeling, wederopbouw,
vredesopbouw, versterkte legitimiteit
van democratische structuren en
tegengaan van corruptie
Bijdragen
(inter)nationale
organisaties
landenprogramma’s
legitieme en
capabele overheid
Landenprogramma’s
functionerende
rechtsorde
Midden Amerika
programma
Landenprogramma’s
inclusieve en
politieke processen;
vredesdialoog en
confilictpreventie
functionerende
rechtsorde
Inclusieve politieke
processen:
vredesdialoog en
conflictpreventie
Vredesdividend:
werkgelegenheid en
basisvoorzieningen
Legitieme en
capabele overheid

4.4

Noodhulpfonds

100.024
Noodhulpfonds

D2: Budgetflexibiliteit
Ongeveer 25% van het budget voor humanitaire hulp is nog niet juridisch
verplicht. Dit betreft uitgaven die afhankelijk zijn van de actualiteit en de
behoefte bij de inzet in noodsituaties. De wereldwijd in te zetten core
bijdragen aan bij noodhulp meest betrokken internationale organisaties
zijn wel volledig juridisch vastgelegd. De bijdragen voor humanitaire hulp
zijn onder te verdelen in bijdragen aan internationale organisaties die
jaarlijks via de begroting worden vastgesteld (EUR 82 miljoen) en
bijdragen aan grote wereldwijde fondsen/organisaties die meerjarig zijn
vastgelegd (EUR 123 mln). De directe bijdragen aan noodhulp voor acute
en chronische rampen, alsmede thematische bijdragen, worden
gedurende het budgettaire jaar 2016 op grond van de actuele situatie
vastgesteld, en worden derhalve in 2016 juridisch verplicht. Ook de
programma’s voor functionerende rechtsorde en capabele overheid,
inclusieve en politieke processen, vredesdividend, werkgelegenheid en
basisvoorzieningen, en functionerende rechtsorde zijn nagenoeg allemaal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

53

juridisch verplicht. Het betreft programma’s die in 2015 of eerder zijn
gestart.
E: Toelichting op de financiële instrumenten
4.1 Humanitaire Hulp
– Ongeoormerkte bijdragen aan het wereldwijde VN-noodhulpfonds
«Central Emergency Response Fund» (CERF), UN-OCHA en het
Internationale Comité van het Rode Kruis (ICRC) ten behoeve van de
snelle beschikbaarheid en flexibiliteit van de humanitaire hulp.
– Ongeoormerkte bijdragen aan UNHCR, UNRWA, UNICEF en WFP,
eveneens ten behoeve van snelle beschikbaarheid en flexibiliteit.
– Landenspecifieke bijdragen aan VN-organisaties, het Internationale
Rode Kruis en Nederlandse NGO’s (Dutch Relief Alliance-DRA).
– Blokallocatie bijdragen aan het Nederlandse Rode Kruis en Artsen
zonder Grenzen.
– Bijdragen aan organisaties die zich bezig houden met rampenparaatheid, innovatie, veiligheid van hulpverleners en opvang in de regio,
waaronder steun aan lokale autoriteiten en gastgemeenschappen.
4.2 Budget Internationale Veiligheid; voorkomen en terugdringen
van conflictsituaties
– Vanaf 2015 is het Budget Internationale Veiligheid (BIV) opgenomen op
de begroting van het Ministerie van Defensie. De besluitvorming wordt
interdepartementaal voorbereid, waarmee het geïntegreerde karakter
van de inzet van diplomatieke, civiele en/of militaire activiteiten wordt
geborgd. Binnen het BIV blijft jaarlijks EUR 60 miljoen beschikbaar
voor de begrotingen van BZ en BH&OS voor activiteiten op het terrein
van hervorming van de veiligheidssector, beveiliging van diplomaten
en ambassades in gebieden waar dat noodzakelijk is, rechtstaatontwikkeling en capaciteitsopbouw. Bij voorjaarsnota worden deze middelen
overgeheveld naar de begrotingen van BZ en BH&OS.
4.3 Rechtstaatontwikkeling, wederopbouw, vredesopbouw,
versterkte legitimiteit van democratische structuren en
tegengaan van corruptie
– Legitieme en capabele overheid wordt geheel gefinancierd via een
aantal grote, internationaal opererende NGO’s en IGO’s op het gebied
van corruptiebestrijding, democratisering, lokaal bestuur, politieke
partijen en parlementen.
– Inclusieve politieke processen en vredesdialogen worden voor het
overgrote gedeelte uitgevoerd via een mix van nationale en internationale NGO’s. Ook is een programma in ontwikkeling bij Clingendael,
waarbinnen trainingen worden verzorgd voor onderhandelaars in
conflictsituaties. Daarnaast is wordt ingezet op kennisontwikkeling en
-toepassing op het gebied van vrede, veiligheid en rechtstaatontwikkeling.
– Bij sociaal-economische wederopbouw (vredesdividend) is deels
sprake van uitvoering via NGO’s. In 2016 wordt een vervolg op de
«Wederopbouw 2012–2015»-subsidietender opgezet voor activiteiten
die «legitieme stabiliteit» in fragiele staten bevorderen. In specifieke
landenprogramma’s wordt ook vaak gekozen voor uitvoering via het
multilaterale kanaal (Multi-Donor Trust Funds), met het oog op de
noodzakelijke coördinatie ter plekke en het belang van de betrokkenheid van de nationale overheid bij de uitvoering, zoals voor de Ebola
landen: Guinea, Liberia en Sierra Leone.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

54

–

–

In het geval van rechtsstaatontwikkeling wordt met een beperkt aantal
multilaterale en niet-gouvernementele organisaties samengewerkt en
is op landenniveau een beperkt aantal NGO’s actief in de bilaterale
programma’s.
Op Human Security gerichte activiteiten worden over het algemeen
gefinancierd uit het Stabiliteitsfonds dat op de BZ begroting staat.

4.4 Noodhulpfonds
– Het noodhulpfonds is bestemd voor extra bijdragen aan de diverse
humanitaire crises wereldwijd, en katalyserende activiteiten ter
bevordering van opvang vluchtelingen in de regio, innovatie, hulp aan
kwetsbare groepen en verbetering van de veiligheid van hulpverleners.
Een omschrijving van deze prioriteiten vindt u in de brief van de
Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking
aan de Tweede Kamer van 18 september 2014.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

55

Artikel 5: Versterkte kaders voor ontwikkeling
A: Algemene doelstelling
Versterkte kaders voor ontwikkeling en inclusieve groei door versterkte
multilaterale betrokkenheid; de inzet van cultuur en sport in ontwikkelingslanden om een sociale en kansrijke samenleving te stimuleren; het
bevorderen van maatschappelijke betrokkenheid in Nederland en
bijdragen aan migratie en ontwikkeling.
B: Rol en verantwoordelijkheid
De Minister is verantwoordelijk voor:
Financieren
– Het bijdragen aan organisaties die een belangrijke systeemfunctie
hebben binnen het multilaterale ontwikkelingsarchitectuur.
– Het bijdragen aan organisaties die een belangrijke uitvoerende rol
hebben in het bereiken van ontwikkeling en inclusieve groei.
– Het plaatsen van structureel circa 75 assistent-deskundigen, zowel
Nederlandse als uit bij voorkeur de allerarmste ontwikkelingslanden op
strategische posities bij multilaterale organisaties.
– Het verlenen van schuldverlichting in de Club van Parijs, de Wereldbank en de regionale ontwikkelingsbanken. Het in internationaal
verband deelnemen in de kapitaal-aanvullingen van de regionale
ontwikkelingsbanken.
– Het ondersteunen van initiatieven die cultuur en sport inzetten voor
ontwikkeling, zowel op de posten in zeven landen als door middel van
subsidies aan Nederlandse organisaties zoals het Prins Claus Fonds en
KNVB WorldCoaches.
– Het ondersteunen van initiatieven op het vlak van migratie en
ontwikkeling.
Stimuleren
– Het leveren van een bijdrage in relevante fora aan het overleg over de
hervorming van de multilaterale ontwikkelingsarchitectuur om zo
coherentie en effectiviteit te verbeteren.
– Het toezien op de uitvoering door multilaterale organisaties van
strategische aanwijzingen die de lidstaten in de VN opstellen.
– Het bevorderen van meer coherent beleid en samenwerking door
multilaterale organisaties op hoofdkantoor- en landenniveau.
– Het bevorderen dat multilaterale organisaties resultaatgericht werken
en hun resultaten zichtbaar maken.
– Internationaal en nationaal een bijdrage leveren aan de implementatie
en monitoring van de nieuwe Duurzame Ontwikkelingsagenda en de
Financing for Development agenda, onder andere door multilaterale
organisaties te stimuleren de uitvoering gezamenlijk op te pakken.
– In de betrokken multilaterale instellingen een bijdrage leveren aan het
overleg over schuldhoudbaarheid.
– Het pleiten voor een gezonde kapitaalpositie van de regionale
ontwikkelingsbanken.
– Ondersteunen van organisaties en processen die een bijdrage leveren
aan internationale economische stabiliteit.
– Het verbinden van culturele en sportieve initiatieven met onderwerpen
van internationaal beleid, in het bijzonder ontwikkeling, democratisering, maatschappelijke transitie en mensenrechten.
– Het stimuleren dat er rekening wordt gehouden met het belang van
ontwikkelingslanden binnen het rijksbrede migratiebeleid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

56

–

De positieve bijdrage van migratie aan ontwikkeling bevorderen en de
negatieve effecten tegengaan.

Regisseren
– De coördinatie van de rijksbrede multilaterale inzet op het terrein van
ontwikkelingssamenwerking.
– De coordinatie van de nationale rijksbrede implementatie van de SDG
afspraken.
C: Beleidswijzigingen
– Meer differentiatie in de relaties met VN organisaties waarbij effectiviteit van de organisatie en relevantie voor Nederlands beleid bepalende
factoren zullen zijn voor de financiele bijdragen.
D1: Budgettaire gevolgen van beleid
Beleidsartikel 5 Versterkte kaders voor ontwikkeling
Bedragen in EUR 1.000
Verplichtingen

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

260.520

30.246

188.571

30.327

112.742

20.742

20.742

285.068

63.290

80.186

– 69.488

187.718

176.927

245-796

139.992

128.429

129.312

129.312

– 218.480

50.289

38.615

107.484

Uitgaven:
Programma-uitgaven
totaal
waarvan
juridisch
verplicht
5.1

93%

Versterkte multilaterale betrokkenheid

194.351

163.814

164.352

17.500
14.000
1.950

40.500
24.000
1.950

108.493

75.828

5.498

6.301

7.373

6.773

9.000

9.000

– 109.524

– 93.166

12.011

10.776

9.350

4.250

Bijdragen
(inter)nationale
organisaties
UNDP
UNICEF
UNIDO
Middelenaanvullingen fondsen bij
regionale ontwikkelingsbanken
Kapitaalaanvullingen
bij regionale
ontwikkelingsbanken
Speciale multilaterale activiteiten
Assistentdeskundigen
programma
5.2

Overig armoedebeleid

82.652

Bijdragen
(inter)nationale
organisaties
Kleine activiteiten
posten en cultuur en
ontwikkeling
Voorlichting op het
terrein van
ontwikkelingssamenwerking

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

57

Bedragen in EUR 1.000

5.3

2014

2015

2016

Schuldverlichting
Unesco

48.667
4.400

50.940
4.400

nog te verdelen i.v.m. wijzigingen BNI
en/of toerekeningen

– 183.952

– 163.532

9.000

9.000

Migratie en
ontwikkeling

3.100

3.100

Migratie en
ontwikkeling

5.900

5.900

Bijdrage aan migratie en ontwikkeling

8.065

2017

2018

2019

2020

9.000

9.000

9.000

9.000

Subsidies

Diversen

Ontvangsten

126.712

80.536

164.737

77.082

74.692

72.354

72.068

Ontvangsten en restituties met
betrekking tot leningen

62.426

48.616

43.561

45.906

43.516

41.178

40.892

5.21

Ontvangsten OS

64.286

31.920

121.176

31.176

31.176

31.176

31.176

5.22

Koersverschillen OS

0

pm

pm

pm

pm

pm

pm

5.20

D2: Budgetflexibiliteit
Alle uitgaven voor versterkte multilaterale betrokkenheid, overig
armoedebeleid en migratie en ontwikkeling zijn volledig juridisch
verplicht. De algemene vrijwillige bijdragen (core) aan UNDP en UNICEF
zijn voor 2016 nog niet juridisch verplicht.
E: Toelichting op de financiële instrumenten
5.1 Versterkte multilaterale betrokkenheid
– Bijdragen aan de begroting van de Internationale Financiële Instellingen via middelenaanvulling, kapitaalverhogingen en specifieke
programma’s of trustfondsen ter bestrijding van armoede in ontwikkelingslanden over een breed spectrum aan sectoren, o.a. op terrein van
economische en sociale sectoren. Zodat deze organisaties een gerichte
bijdrage kunnen leveren aan de uitvoering van FfD-afspraken.
Daarnaast leveren deze organsaties ook een belangrijke bijdrage aan
het tegengaan van klimaatverandering en een vergrote weerbaarheid
van de bevolking tegen onafwendbare klimaatverandering.
– Nederland ondersteunt een aantal multilaterale systeemorganisaties
die, behalve dat zij direct werkzaam zijn op het terrein van armoedebestrijding, ook van groot belang zijn voor het effectief functioneren van
het multilaterale kanaal en het versterken van armoedebeleid in
ontwikkelingslanden. Het betreft de Wereldbank, IMF en de vier grote
regionale banken, UNDP en UNICEF.
– Het Nederlandse multilaterale assistent-deskundigen programma
draagt bij aan capaciteitsopbouw van deskundigen in ontwikkelingslanden en aan het versterken van de invloed van ontwikkelingslanden
in internationale organisaties.
– Uitgaven speciale multilaterale activiteiten nemen toe i.v.m. de FfD
afspraken waarbij Nederland zich gecommitteerd heeft om de
capaciteitsopbouw voor Domestic Resource Mobilisation in ontwikkelingslanden te vergroten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

58

5.2 Overig armoedebeleid
– Compensatie van de Wereldbank (IDA) en regionale ontwikkelingsbanken voor schuldverlichting geeft ontwikkelingslanden de financiële
ruimte een sterker eigen armoedebeleid te voeren.
– Voor cultuur- en sport activiteiten in ontwikkelingslanden is een bedrag
beschikbaar, dat deels via ambassades wordt ingezet en deels via
Nederlandse cultuur-, sport- en ontwikkelingsorganisaties, zoals het
Prins Clausfonds en NSA International.
– Voorlichting op het terrein van ontwikkelingssamenwerking.
– Op dit artikelonderdeel is een negatief bedrag opgenomen waar
wijzigingen van het totale ODA-budget als gevolg van BNI-mutaties
worden verwerkt evenals aanpassingen in de toerekeningen (eerstejaarsopvang van asielzoekers uit DAC-landen).
5.3 Bijdrage aan migratie en ontwikkeling
– Aan niet-gouvernementele organisaties en interstatelijke organisaties
die activiteiten uitvoeren op terrein van migratie en ontwikkeling
kunnen subsidies of bijdragen worden verstrekt.
Ontvangsten
– Het betreft hierbij restituties op OS programma’s die een lagere
realisatie kennen dan oorspronkelijk voorzien. Vanwege bevoorschotting komt het voor dat hierbij restsaldi ontstaan. Daarnaast worden
hierop ook de ontvangsten met betrekking tot aflossingen op begrotingsleningen verwerkt.
– Een extra ontvangst i.v.m. het beëindigen van een lening aan IFC voor
een post-financiële crisis activiteit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

59

BIJLAGE 1: VERDIEPINGSHOOFDSTUK
In het verdiepingshoofdstuk wordt informatie gegeven over de budgettaire aansluiting tussen de Ontwerpbegroting 2015 en de begroting 2016.
Alleen mutaties boven EUR 2 miljoen en mutaties met een structurele
doorwerking worden toegelicht en de mutaties t/m de eerste suppletoire
begroting 2015 zijn eerder al tijdens de Voorjaarsnota toegelicht.
Artikel 1 Duurzame handel en investeringen
Opbouw uitgaven (EUR 1.000)

2014

Stand ontwerpbegroting 2015
mutatie Nota van Wijziging 2015
mutatie amendement 2015
Mutatie 1e suppletoire begroting 2015
nieuwe mutaties 2015
Stand ontwerpbegroting 2016

391.412

2015

2016

2017

2018

2019

514.497

573.462

724.953

425.153

425.153

0

0

0

0

0

1.000

0

0

0

0

– 1.672

– 1.275

16.811

1.300

1.300

5.000

10.000

15.870

0

0

518.825

582.187

757.634

426.453

426.453

2020

426.453

Toelichting artikel 1 uitgaven
Een deel van de begrotingsreserve voor de FOM wordt in drie jaar
verlaagd en opgenomen op de begroting ten behoeve van stimuleren
lokaal ondernemersschap voor jonge Afrikaanse ondernemers (in het
kader van tegengaan oorzaken migratie). Daarnaast wordt de eindejaarsmarge 2014 op het DGGF ingezet in 2017.
Artikel 1 Duurzame handel en investeringen
Opbouw ontvangsten (EUR 1.000)

2014

2015

2016

2017

2018

2019

7.267

13.463

4.815

1.815

1.815

mutatie nota van Wijziging 2015

0

0

0

0

0

mutatie amendement 2015

0

0

0

0

0

Mutatie 1e suppletoire begroting 2015

0

0

0

0

0

5.000

10.000

15.870

0

0

12.267

23.463

20.685

1.815

1.815

Stand ontwerpbegroting 2015

nieuwe mutaties 2015
Stand ontwerpbegroting 2016

5.132

2020

1.815

Toelichting artikel 1 ontvangsten
Het betreft hier de ontvangsten uit de begrotingsreserve FOM. Middels
desaldering wordt hiermee ook het uitgavenplafond verhoogd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

60

Artikel 2 Duurzame ontwikkeling, voedselzekerheid en water
Opbouw uitgaven (EUR 1.000)

2014

Stand ontwerpbegroting 2015

2015

2016

2017

2018

2019

564.053

632.360

665.740

680.740

685.740

0

0

0

0

0

– 3.000

0

0

0

0

814

– 40

2

2

2

0

0

0

0

mutatie nota van Wijziging 2015
mutatie amendement 2015
Mutatie 1e suppletoire begroting 2015
nieuwe mutaties 2015
Stand ontwerpbegroting 2016

2020

548.937

561.867

632.320

665.742

680.742

685.742

685.742

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

943.934

846.783

730.470

735.470

735.470

0

0

0

0

0

– 2.000

0

0

0

0

– 257

859

2.500

– 5.000

– 5.000

0

0

0

0

0

1.014.820

941.677

847.642

732.970

730.470

730.470

730.470

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

394.571

394.571

394.571

404.571

414.571

0

0

0

0

0

4.000

0

0

0

0

Mutatie 1e suppletoire begroting 2015

200.000

150.000

150.000

0

0

nieuwe mutaties 2015

110.000

0

0

0

0

708.571

544.571

544.571

404.571

414.571

Artikel 3 Sociale vooruitgang
Opbouw uitgaven (EUR 1.000)
Stand ontwerpbegroting 2015
mutatie nota van Wijziging 2015
mutatie amendement 2015
Mutatie 1e suppletoire begroting 2015
nieuwe mutaties 2015
Stand ontwerpbegroting 2016

Artikel 4 Vrede en veiligheid voor ontwikkeling
Opbouw uitgaven (EUR 1000)
Stand ontwerpbegroting 2015
mutatie nota van Wijziging 2015
mutatie amendement 2015

Stand ontwerpbegroting 2016

572.894

414.571

Toelichting artikel 4
Vanaf 2015 is het Budget voor Internationale Veiligheid structureel
overgeheveld naar de begroting van Defensie. Het kabinet heeft besloten
dat hiervan EUR 60 miljoen per jaar beschikbaar blijft voor de begrotingen
van BZ en BH&OS ter financiering van activiteiten op het terrein van
hervorming van de veiligheidssector, beveiliging van diplomaten en
ambassades in gebieden waar dat noodzakelijk is, rechtstaatontwikkeling
en capaciteitsopbouw. Bij voorjaarsnota worden deze middelen overgeheveld naar de begrotingen van BZ en BH&OS. Voor 2015 worden er extra
middelen vrijgemaakt voor opvang in de regio.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

61

Artikel 5 Versterkte kaders voor ontwikkeling
Opbouw uitgaven (EUR 1000)

2014

2015

2016

2017

2018

2019

58.110

45.345

– 11.425

40.430

30.029

mutatie nota van Wijziging 2015

0

0

0

0

0

mutatie amendement 2015

0

0

0

0

0

39.618

– 670

– 8.999

3.782

– 318

– 34.438

35.511

– 49.064

143.506

147.216

63.290

80.186

– 69.488

187.718

176.927

Stand ontwerpbegroting 2015

Mutatie 1e suppletoire begroting
2015
nieuwe mutaties 2015
Stand ontwerpbegroting 2016

285.068

2020

245.796

Toelichting artikel 5
De mutatie wordt met name veroorzaakt doordat het ODA-budget
meerjarig is gestegen als gevolg van de toename van het BNI zoals
opgenomen in de Macro Economische Verkenningen.
Artikel 5 Versterkte kaders voor ontwikkeling
Opbouw ontvangsten (EUR 1.000)

2014

2015

2016

2017

2018

2019

79.542

164.537

76.882

74.492

72.154

mutatie nota van Wijziging 2015

0

0

0

0

0

mutatie amendement 2015

0

0

0

0

0

Mutatie 1e suppletoire begroting
2015

250

200

200

200

200

nieuwe mutaties 2015

744

0

0

0

0

80.536

164.737

77.082

74.692

72.354

Stand ontwerpbegroting 2015

Stand ontwerpbegroting 2016

126.712

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

2020

72.068

62

BIJLAGE 2: MOTIES EN TOEZEGGINGEN IN HET VERGADERJAAR
2014/2015
MOTIES vergaderjaar 2014–2015
Datum

Omschrijving

Herkomst

Stand van Zaken

04-07-2014

Motie Jan Vos c.s. 26 485 nr. 180:
over inzicht in de herkomst van
door de energiebedrijven gebruikte
steenkolen

VAO IMVO d.d. 3 juli 2014

Aan voldaan in brief IMH-667002/
2015, verzonden op 17 november
2014

28-11-2014

Motie Voordewind 34 000-XVII nr.
29: over de norm van 0,7% bni

Begroting BuHOs d.d. 19 november
2014

In behandeling

28-11-2014

Motie Sjoerdsma 33 625 nr. 136:
over een evaluatie van het
optreden van de WHO

VAO Ebola d.d. 25 november 2014

Aan voldaan in brief DAF-35062,
verzonden op 6 februari 2015

28-11-2014

Motie Sjoerdsma, 33 625 nr. 137:
over het opzetten van een
medische flitseenheid

VAO Ebola d.d. 19 november 2014

Aan voldaan in brief DAF-35062,
verzonden op 6 februari 2015

28-11-2014

Motie Sjoerdsma 33 625 nr. 138:
over faciliteren van de werving van
vrijwilligers

VAO Ebola d.d. 19 november 2014

Aan voldaan in brief DAF-35062,
verzonden op 6 februari 2015

28-11-2014

Motie Smaling 33 625 nr. 139: over
verbeteren van de voedselhulp in
ebolagebieden

VAO Ebola d.d. 19 november 2014

Aan voldaan in brief DAF-35062,
verzonden op 6 februari 2015

28-11-2014

Motie Agnes Mulder en Smaling
33 625 nr. 141: over de relatie
tussen donoren en lokale
aanspreekpunten

VAO Ebola d.d. 19 november 2014

Aan voldaan in brief DAF-35062,
verzonden op 6 februari 2015

28-11-2014

Motie Van Laar en Sjoerdsma
33 625 nr. 142: over de best
mogelijke zorg voor besmette
hulpverleners

VAO Ebola d.d. 19 november 2014

Aan voldaan in brief DAF-35062,
verzonden op 6 februari 2015

28-11-2014

Motie Van Laar en Van Ojik
34 000-XVII nr. 20 over het
stimuleren van het ondernemerschap van jongeren in fragiele
staten

Begroting BuHOs d.d. 19 november
2014

In behandeling

28-11-2014

Motie De Caluwé 34 000-XVII nr.
18: over vrijwillige bijdrage aan
multilaterale ontwikkelingsorganisaties

Begroting BuHOs d.d. 19 november
2014

Aan voldaan in brief
DMM-279327/15, verzonden op
19 juni 2015

28-11-2014

Motie Sjoerdsma en Van Ojik
34 000-XVII nr. 28: over de post
2015-agenda

Begroting BuHOs d.d. 19 november
2014

Aan voldaan in brief DMM-182870/
2015, verzonden op 17 juni 2015

28-11-2014

Motie Van Laar 34 000-XVII nr. 22:
over aandacht voor de strijd tegen
kinderprostitutie

begroting BuHOs d.d. 19 november
2014

Aan voldaan in brief DSO/GA83/15, verzonden op 27 maart 2015

28-11-2014

Motie Van Laar 34 000-XVII nr. 24:
over een bijdrage voor GAVI van
ten minste 250 miljoen euro

Begroting BuHOs d.d. 19 november
2014

Aan voldaan in brief
DAF-155019/2015 verzonden op
3 april 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

63

Datum

Omschrijving

Herkomst

Stand van Zaken

28-11-2014

Motie Agnes Mulder en Van der
Staaij 34 000-XVII nr. 19: over
verbetering van de kwaliteit van
het agrarisch onderwijs in
partnerlanden

Begroting BuHOs d.d. 19 november
2014

In behandeling

28-11-2014

Motie Van Laar en Smaling
34 000-XVII nr. 23: over de aanpak
van chronische ondervoeding bij
jonge kinderen

Begroting BuHOs d.d. 19 november
2014

In behandeling

28-11-2014

Motie Verhoeven en Sjoerdsma 21
501–02 nr. 1437: over openbaarmaking van het CETA-mandaat

VAO TTIP d.d. 19 november 2014

In behandeling

28-11-2014

Motie Van Laar en Sjoerdsma
34 000-XVII nr. 21: over een plan
van aanpak tegen kinderarbeid in
de kledingsector

Begroting BuHOs d.d. 19 november
2014

In behandeling

28-11-2014

Motie Voordewind 34 000-XVII nr.
30: over een convenant voor de
kledingsector

Begroting BuHOs d.d. 19 november
2014

Aan voldaan in brief IMH-156869,
verzonden op 18 juni 2015

18-12-2014

Motie van het lid Jasper Van Dijk
22 054 nr. 257: over maandoverzichten van exportvergunningen

VAO Wapenexportbeleid d.d.
18 december 2014

In behandeling

31-03-2015

Motie Segers c.s. 21 501-20 nr. 964:
over geen geschillenbeslechting in
TTIP die afbreuk doet aan ons
nationale rechtssysteem

Debat naar aanleiding van de
Europese Top d.d. 19 en 20 maart
2015 d.d. 31 maart 2015

Ondersteuning beleid. Aan voldaan
in brief IMH-88790, verzonden op
6 maart 2015 en in brief
IMH-171284, verzonden op 9 april
2015.

01-04-2015

Motie Ganzevoort c.s. 33 694 D:
over de intensivering van de
3D-benadering (EK)

Plenair debat over de Internationale Veiligheidsstrategie d.d.
24 maart 2015 (EK)

In behandeling

15-04-2015

Motie Voordewind 26 485 nr. 206:
over een onderzoek naar machtsconcentratie in de cacaoketen

VAO Internationaal Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen
(IMVO) d.d. 14 april 2015

In behandeling

15-04-2015

Motie Van Ojik 26 485 nr. 204 over
concrete doelstellingen voor
imvo-convenanten

VAO Internationaal Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen
(IMVO) d.d. 14 april 2015

In behandeling

15-04-2015

Motie Van Laar en Jan Vos 26 485
nr. 207: over onderzoek naar
mededingingsregels en
ACM-afspraken die niet in lijn zijn
met mvo-regels

VAO Internationaal Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen
(IMVO) d.d. 14 april 2015

In behandeling

15-04-2015

Motie Jasper van Dijk 21 501-02 nr.
1476: over niet akkoord gaan met
een regulatory cooperation body

VAO (Informele) RBZ Handelsraad
d.d. 14 april 2015

Aan voldaan in brief IMH-210914/
2015, verzonden op 24 april 2015

15-04-2015

Motie Van Laar en Jan Vos 21
501-02 nr. 1479: over agenderen
van de regulatory cooperation
body voor de eerstvolgende RBZ
Handelsraad

VAO (Informele) RBZ Handelsraad
d.d. 14 april 2015

Aan voldaan in brief IMH-210914/
2015, verzonden op 16 juni 2015

30-04-2015

Motie Sjoerdsma 32 605 nr. 159:
over strafbaar stellen van
belemmeren van humanitaire hulp

VAO Noodhulp d.d. 30 april 2015

In behandeling

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

64

Datum

Omschrijving

Herkomst

Stand van Zaken

30-04-2015

Motie Sjoerdsma 32 605 nr. 158:
over de Nederlandse rol bij het
evaluatierapport van de Wereldgezondheidsorganisatie

VAO Noodhulp d.d. 30 april 2015

In behandeling

30-04-2015

Motie Smaling 32 605 nr. 162: over
heroverwegen van de sluiting van
het Dadaab vluchtelingenkamp

VAO Noodhulp d.d. 30 april 2015

Aan voldaan in brief DSH-285039,
verzonden op 4 juni 2015

30-04-2015

Motie Van Laar 32 605 nr. 164: over
psychosociale zorg binnen
noodhulp

VAO Noodhulp d.d. 30 april 2015

Aan voldaan in brief DSH-285039,
verzonden op 4 juni 2015

30-04-2015

Gewijzigde motie Smaling c.s.
(t.v.v. 33 625 nr. 161): over een
actieve rol voor Afrikaanse
diaspora binnen de strategische
partnerschappen

VAO Maatschappelijke organisaties
d.d. 29 april 2015

Aan voldaan in brief DSO/MO-244/
2015, verzonden op 1 juli 2015

30-04-2015

Motie Voordewind en Van Laar
33 625 nr. 157: over omzetten van
het innovatiefonds in een
inclusiefonds

VAO Maatschappelijke organisaties
d.d. 29 april 2015

Aan voldaan in brief DSO/MO-244/
2015, verzonden op 1 juli 2015

30-04-2015

Motie Van Ojik 32 852 nr. 23: over
een omslag naar een circulaire
economie

VAO Nederlandse inzet m.b.t.
Natuurlijke Hulpbronnen en
Conflictgrondstoffen d.d. 30 april
2015

In behandeling

30-04-2015

Motie Van Laar 32 852 nr. 25: over
grondstoffen uit Congo en zijn
buurlanden

VAO Nederlandse inzet m.b.t.
Natuurlijke Hulpbronnen en
Conflictgrondstoffen d.d. 30 april
2015

In behandeling

30-04-2015

Motie Smaling en Voordewind
32 852 nr. 24: over aanvullende
maatregelen binnen risicosectoren

VAO Nederlandse inzet m.b.t.
Natuurlijke Hulpbronnen en
Conflictgrondstoffen d.d. 30 april
2015

In behandeling

30-04-2015

Motie Sjoerdsma en Agnes Mulder
32 852 nr. 22: over steun voor het
mkb dat passende zorgvuldigheid
hanteert

VAO Nederlandse inzet m.b.t.
Natuurlijke Hulpbronnen en
Conflictgrondstoffen d.d. 30 april
2015

In behandeling

30-04-2015

Motie Sjoerdsma en Thieme 32 852
nr. 21: over opnemen van
additionele conflictmineralen in de
Europese verordening

VAO Nederlandse inzet m.b.t.
Natuurlijke Hulpbronnen en
Conflictgrondstoffen d.d. 30 april
2015

In behandeling

30-04-2015

Motie van het lid Jasper van Dijk
21 501-02 nr. 1490: over toegankelijk maken van alle relevante
TTIP-documenten

VAO RBZ-Handelsraad d.d. 30 april
2015

In behandeling

27-05-2015

Motie Voordewind 23 432 nr. 405:
over het opvoeren van de druk op
de PLO

Plenair debat Israël en Gaza d.d.
20 mei 2015

In behandeling

27-05-2015

Motie Van Klaveren 23 342 nr. 409:
over het stopzetten van subsidies
aan organisaties die antisemitische
uitingen doen.

Plenair debat Israël en Gaza d.d.
20 mei 2015

In behandeling

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

65

TOEZEGGING- EN VERGADERJAAR 2014–2015
Datum

Omschrijving

Herkomst

Stand van Zaken

12-09-2014

Na afloop van pilot betaalde
dienstverlening per brief de Kamer
informeren

AO Economische missies en
Exportbevordering d.d.
9 september 2014

Zie toezegging Minister BHOS
tijdens Begroting BuHOs d.d.
19 november 2014

12-09-2014

Voor de begrotingsbehandeling
brief over exportkredietfinanciering

AO Economische missies en
Exportbevordering d.d.
9 september 2014

Aan voldaan in brief DIO-68285,
verzonden op 19 november 2014.

12-09-2014

In rapportage Economische
missies meer specifieke informatie
inzake mensenrechten en IMVO en
de resultaten van missies

AO Economische missies en
Exportbevordering d.d.
9 september 2014

Aan voldaan in brief DIO-12261/
2014, verzonden op 19 december
2014

12-09-2014

Na gesprek bij de Wereldbank de
Kamer informeren over wat zij doet
om bedrijven strategisch te
positioneren op het gebied van
strategische infrastructurele
projeceten

AO Economische missies en
Exportbevordering d.d.
9 september 2014

In behandeling

03-10-2014

De Minister voor BuHa-OS zal in de
inzetbrief voor de Voorjaarsvergadering van de Wereldbank een
appreciatie geven van de
BRICS-bank

AO wereldbank d.d. 2 oktober 2014

Aan voldaan in brief DMM-174559/
2015, verzonden op 8 april 2015

03-10-2014

In het verslag van de Najaarsvergadering van de Wereldbank zal de
Minister voor BuHa-OS ingaan op
de wijze waarop maatschappelijke
organisaties bij de herziening van
de safeguards kunnen worden
betrokken

AO wereldbank d.d. 2 oktober 2014

Aan voldaan in brief DMM-716179/
2015, verzonden op 5 januari 2015

03-10-2014

De Minister voor BuHa-OS stuurt
vóór de begrotingsbehandeling
BuHa-OS een appreciatie van de
verdragstekst van CETA naar de
Kamer, inclusief een duiding van
de goedkeurings- en ratificatieprocedure

AO RBZ/Handelsraad d.d. 1 oktober
2014

Aan voldaan in brief IMH-661008/
2014, verzonden op 17 november
2014

03-10-2014

De Minister voor BuHa-OS zal de
Kamer in het verslag van de RBZ
Handelsraad nader informeren
over de positie van Duitsland
inzake ISDS in CETA

AO RBZ Handelsraad d.d. 1 oktober
2014

Aan voldaan in brief IMH-654280/
2014, verzonden op 7 november
2014

09-10-2014

De Kamer ontvangt in het voorjaar
van 2015 een brief over inzet en
mogelijkheden om inclusiviteit te
bevorderen

AO Speerpunten OS d.d. 7 oktober
2014

In behandeling

09-10-2014

Schriftelijke terugkoppeling van de
resultaten van de inzet van de
Minister voor BuHa-OS in de
richting van OCHA en UNHCR om
de coördinatie en mobilisatie van
hulp na de assessment fase te
verbeteren

AO Noodhulpd.d. 7 oktober 2014

In behandeling

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

66

Datum

Omschrijving

Herkomst

Stand van Zaken

09-10-2014

De Minister voor BuHa-OS
informeert de Kamer (na afronding
van nog lopende onderzoeken)
over de Nederlandse inzet met
betrekking tot verbetering van het
noodhulpsysteem

AO Noodhulp d.d. 7 oktober 2014

In behandeling

09-10-2014

De Minister voor BuHa-OS zal de
Kamer per brief informeren over de
rol die Nederland kan spelen op
het gebied van rampenpreventie
en wat Nederland te bieden heeft

AO Noodhulp d.d. 7 oktober 2014

Aan voldaan in brief DSH-285039,
verzonden op 4 juni 2015.

09-10-2014

De Minister voor BuHa-OS zal de
Kamer vóór de begrotingsbehandeling per brief informeren over
concrete mogelijkheden waarop
Nederland kan bijdragen aan
innovatie van noodhulp

AO Noodhulp d.d. 7 oktober 2014

Aan voldaan in brief DSH-666481/
2014, verzonden op 18 november
2014

09-10-2014

De Minister voor BuHa-OS stuurt
het rapport van het The Hague
Institute for the Internationalization
of Law over de justitiesector van
Mali naar de Kamer, zodra dit
rapport is afgerond

AO Speerpunten OS d.d. 7 oktober
2014

Aan voldaan in brief DSH-639912/
2014, verzonden op 4 november
2014

09-10-2014

De Kamer ontvangt op zo kort
mogelijke termijn een brief van de
Minister voor BuHa-OS en de
Minister van VWS over de
maatregelen die in de hele keten
worden genomen om ebolabesmettingen in Nederland te
voorkomen

AO Ebola d.d. 8 oktober 2014

Aan voldaan door Min VWS op
21 oktober 2014 met kenmerk:
680897–128468-PG

09-10-2014

Nederlandse bijdrage (op het
gebied van personeel, goederen,
transportcapaciteit) om getroffen
landen te helpen ebola te
bestrijden

AO Ebola d.d. 8 oktober 2014

Aan voldaan in brief DSH-637835/
2014, verzonden op 24 oktober
2014

09-10-2014

De Minister voor BuHa-OS
informeert de Kamer vóór de
begrotingsbehandeling per brief
over het percentage kleine boeren
dat door middel van ondersteuning
van de Consultative Group on
International Agricultural Research
(CGIAR) wordt bereikt

AO Speerpunten OS d.d. 7 oktober
2014

In behandeling

10-10-2014

Vóór de begrotingsbehandeling
informeert de Minister voor
BuHa-OS de Kamer over inzet/
plannen voor het humanitaire
spoor in Irak en Syrië

AO Nederlandse bijdrage aan
coalitie tegen ISIS d.d. 2 oktober
2014

Aan voldaan in brief DVB/CV-231/
2014, verzonden op 15 december
2014

10-10-2014

Vragen over aanvullende humanitaire hulp in Syrië

AO situatie Kobani d.d. 9 oktober
2014

Aan voldaan in brief
DSH-693168/14, 3 december 2014

10-10-2014

De Kamer ontvangt een brief over
de Nederlandse inzet voor de
conferentie van 28 oktober a.s. in
Duitsland over de opvang van
vluchtelingen uit Syrië

AO situatie Kobani d.d. 9 oktober
2014

Aan voldaan in brief DSH-612074/
2014, verzonden op 14 oktober
2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

67

Datum

Omschrijving

Herkomst

Stand van Zaken

17-10-2014

In EU pleiten voor opleggen
aanvullende sancties en wapenembargo. Via EU kanaal trachten een
VN wapenembargo te realiseren

AO UNMISS/Zuid-Sudan d.d.
15 oktober 2014

Aan voldaan in brief DAF-149612/
2015, verzonden op 8 mei 2015

17-10-2014

Vóór de begrotingsbehandeling
een schriftelijke toelichting op de
financiële inzet/begroting van NL in
Zuid-Sudan in 2015

AO UNMISS/Zuid-Sudan d.d.
15 oktober 2014

Aan voldaan in brief DSH-667323/
2014, verzonden op 28 november
2014

17-10-2014

De Kamer regelmatig (iedere 4–6
maanden) een schriftelijke
toelichting sturen over de NL inzet
in Zuid-Sudan

AO UNMISS/Zuid-Sudan d.d.
15 oktober 2014

Aan voldaan in brief DAF-149612/
2015, verzonden op 8 mei 2015

14-11-2014

De Minister voor BHOS zal de
Tweede Kamer per brief informeren over verlenging van het
rechtsstaatprogramma Kunduz.

AO Missie Resolute Support
Afghanistan d.d. 14 november 2014

Aan voldaan in brief DSH-46913/
2015, verzonden op 8 april 2015

14-11-2014

De Minister voor BHOS zal de
Tweede Kamer informeren over de
uitkomsten van de Afghanistanconferentie in Londen die
plaatsvindt op 4 december 2014.

AO Missie Resolute Support
Afghanistan d.d. 14 november 2014

Aan voldaan in brief DSH-13543/
2015, verzonden op 26 januari 2015

19-11-2014

R stuurt de Kamer in het voorjaar
van 2015 een brief over het
bevorderen van een eerlijker,
effectiever en coherenter belastingbeleid

Begroting BuHOs d.d. 19 november
2014

Aan voldaan in brief DDE-232574/
2015, verzonden op 18 juni 2015

19-11-2014

Kamer uiterlijk in eerste helft 2015
informeren over mogelijkheden om
het huidige instrumentarium op
het gebied van exportfinanciering
uit te breiden met faciliteiten als
een directe exportfinanciering of
een flexibele vorm van investeringsfinanciering

Begroting BuHOs d.d. 19 november
2014

In behandeling

19-11-2014

De Minister voor BuHa-OS stuurt
begin 2016 een eerste evaluatie
van de pilot betaalde economische
dienstverlening naar de Kamer

Begroting BuHOs d.d. 19 november
2014

In behandeling

19-11-2014

De Minister voor BuHa-OS zal in de
volgende brief over de post-2015
agenda ook een appreciatie geven
van de geleerde lessen met
betrekking tot de Millennium
Development Goals (MDG’s).

Begroting BuHOs d.d. 19 november
2014

Aan voldaan in brief DMM-182870/
2015, verzonden op 17 juni 2015

19-11-2014

De Minister voor BuHa-OS stuurt in
voorjaar 2015 brief over invulling
van het Accountability Fonds en de
Innovatiefaciliteit en zal daarbij ook
ingaan op de wijze waarop de
gereserveerde financiële middelen
voor de versterking van het
maatschappelijk middenveld
worden besteed

Begroting BuHOs d.d. 19 november
2014

Aan voldaan in brief DSO/MO244/2015 verzonden op 1 juli 2015

19-11-2014

De Kamer ontvangt uiterlijk in
maart 2015 een brief over de
bijdrage van de private sector aan
klimaatfinanciering

Begroting BuHOs d.d. 19 november
2014

Aan voldaan in brief IGG-153301/
2015, verzonden op 13 april 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

68

Datum

Omschrijving

Herkomst

Stand van Zaken

19-11-2014

De Minister voor BuHa-OS doet de
Kamer per brief verslag van het
gesprek dat zij begin volgend jaar
zal hebben met de Speciale
VN-Rapporteur voor het recht op
voedsel, mevrouw Elver.

Begroting BuHOs d.d. 19 november
2014

Aan voldaan in brief IGG-279930/
2015, verzonden op 4 juni 2015

05-12-2014

De Minister voor BuHa-OS
informeert de Kamer in het eerste
kwartaal van 2015 over de
herschikking van OS-middelen
voor Zuid-Sudan en mogelijkheden
om binnen het bestaande budget
OS-programma’s te intensiveren
en daarbij specifiek te kijken naar
jongeren

AO Nederlandse OS-inzet in
Zuid-Sudan d.d. 4 december 2014

Aan voldaan in brief DAF-149612/
2015, verzonden op 8 mei 2015

11-12-2014

De Minister voor BuHa-OS zal in de
reguliere rapportages over ebola of
op een ander moment de Kamer
informeren over inzet en middelen
voor de middellange en lange
termijn ten behoeve van capaciteitsopbouw in de door ebola
getroffen landen in West-Afrika

AO RBZ OS, d.d. 11 december 2014

Aan voldaan in brief DAF-155019/
2015, verzonden op 3 april 2015

11-12-2014

Kamer ontvangt rapportage van
Europese Commissie over de stand
van zaken m.b.t. Europese
begrotingssteun met daarin een
cijfermatige uitsplitsing naar de
verschillende modaliteiten
(algemene begrotingssteun,
sectorale begrotingssteun,
stabiliteitssteun)

AO RBZ OS, d.d. 11 december 2014

Aan voldaan in brief DIE-41883/
2015, verzonden op 9 februari 2015

11-12-2014

De Minister voor BuHa-OS zal de
Kamer in het verslag van de
bijeenkomst van de Australië
Groep in februari 2015 informeren
over de stand van zaken mb.t. het
achterhalen van informatie over de
inzet van door Nederland
geleverde goederen in het Syrische
wapenprogramma

AO Wapenexportbeleid d.d.
11 december 2014

In behandeling

11-12-2014

Kamer ontvangt een analyse van
de geleerde lessen uit het
onderhandelingsproces over de
EPA’s, waarbij ook ingegaan zal
worden op de inzet om Unie tot
Unie (of regio tot regio) samenwerking te bevorderen

AO RBZ OS, d.d. 11 december 2014

In behandeling

25-02-2015

De Minister voor BuHa-OS stuurt
vóór het zomerreces een brief naar
Kamer met overzicht van uitgaande
en inkomende economische
missies. Tevens informeert zij de
Kamer in deze brief over
afwegingskader dat gehanteerd
wordt voor prioriteitstelling van te
bezoeken landen

AO Economische missies d.d.
25 februari 2015

In behandeling

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

69

Datum

Omschrijving

Herkomst

Stand van Zaken

25-02-2015

De Minister voor BuHa-OS
informeert de Kamer samen met
haar collega van EZ in de eerste
rapportage over de StartupDelta
over de wijze waarop het postennetwerk wordt ingezet om
start-up’s naar Nederland te halen

AO Economische missies d.d.
25 februari 2015

In behandeling

25-02-2015

De Minister voor BuHa-OS stuurt
de Kamer z.s.m. een brief over de
Nederlandse missie naar de IDEX
wapenbeurs in Abu Dhabi (VAE)

AO Economische missies d.d.
25 februari 2015

Aan voldaan in Rapportage
Economische Missies.

25-02-2015

De Minister voor BuHa-OS zal
monitoren in hoeverre bedrijven
zich daadwerkelijk aan de
convenanten houden en eraan
willen meewerken en zal de Kamer
op ongeveer driekwart van het
traject (over anderhalf jaar) per
brief een impressie geven van de
stavaza

AO IMVO d.d. 25 februari 2015

In behandeling

25-02-2015

De Kamer ontvangt vóór het
zomerreces een eerste voortgangsrapportage Van de Sector Risico
Analyse

AO IMVO d.d. 25 februari 2015

In behandeling

25-02-2015

De Minister voor BuHa-OS zal
indien mogelijk op korte termijn
het Actieplan verbetering
steenkoolketen naar de Kamer
sturen

AO IMVO d.d. 25 februari 2015

Aan voldaan in brief IMH-310297,
verzonden op 25 juni 2015

25-02-2015

De Minister voor BuHa-OS
informeert de Kamer per brief over
de hoogte van de financiële
bijdrage ter ondersteuning van het
proces om tot een convenant te
komen gericht op verbetering van
de productieomstandigheden in de
textielsector

AO IMVO d.d. 25 februari 2015

Aan voldaan in brief IMH-156869,
verzonden op 18 juni 2015

25-02-2015

De Minister voor BuHa-OS stuurt,
zodra mogelijk, maar in ieder geval
vóór het zomerreces een voortgangsverslag naar de Kamer inzake
de uitvoering van maatregelen
gericht op genoegdoening voor
slachtoffers van misstanden in de
mijnbouwsector in Colombia

AO economische missies d.d.
25 februari 2015

Aan voldaan in brief IMH-310297,
verzonden op 25 juni 2015

26-02-2015

De Kamer ontvangt bij aanvang
van de training begin februari een
brief over de opzet en de organisatie van de training in Irak en over
de beoogde aantallen te trainen
militairen. Zo mogelijk ontvangt de
Kamer eveneens informatie over
de inzet van MEDEVAC

AO Nederlandse inzet in strijd
tegen ISIS d.d. 14 januari 2015

Aan voldaan in brief DBV/CV-014/
2015, verzonden op 5 februari 2015

26-02-2015

De Kamer ontvangt in de eerstvolgende voortgangsrapportage
nadere informatie over de
trainingslocaties

AO Nederlandse inzet in strijd
tegen ISIS d.d. 14 januari 2015

Aan voldaan in brief DVB-052/2015,
verzonden op 7 april 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

70

Datum

Omschrijving

Herkomst

Stand van Zaken

03-03-2015

De Minister voor BuHa-OS stuurt
de Kamer eind deze maand een
brief over de prioriteiten en
effectiviteit van Nederlandse
ontwikkelingssamenwerking met
Zuid-Sudan

AO UNMISS d.d. 26 februari 2015

Aan voldaan in brief DAF-149612/
2015, verzonden op 8 mei 2015

09-03-2015

R informeert de Kamer in een
volgende IMVO-brief over de
effectiviteit van het beleid inzake
leefbaar loon

notaoverleg Initiatiefnota Van Laar
over het verbieden van producten
gerelateerd aan kinderarbeid d.d.
9 februari 2015

In behandeling

09-03-2015

De Kamer ontvangt in het najaar
een kabinetsreactie op de
resultaten van het onderzoek
inzake de verankering van de
zorgplicht van bedrijven t.a.v. MVO
en mensenrechten (inclusief
kinderarbeid) in de Nederlandse
wetgeving

notaoverleg Initiatiefnota Van Laar
over het verbieden van producten
gerelateerd aan kinderarbeid d.d.
9 februari 2015

Aan voldaan in brief DMM-182870/
2015, verzonden op 17 juni 2015

09-03-2015

De Kamer ontvangt omstreeks
12 juni a.s. een brief inzake de
voortgang van de initiatieven die
de Minister gaat nemen om de
bestrijding van kinderarbeid in
EU-verband te versterken

notaoverleg Initiatiefnota Van Laar
over het verbieden van producten
gerelateerd aan kinderarbeid d.d.
9 februari 2015

Aan voldaan in brief
DMM-2015.304325, verzonden op
1 juli 2015

09-03-2015

De Minister voor BuHa-OS zal in
het Verslag van de
RBZ/Handelsraad van 25 maart a.s.
rapporteren over de uitkomst van
haar gesprek met Eurocommissaris
Malmström

notaoverleg Initiatiefnota Van Laar
over het verbieden van producten
gerelateerd aan kinderarbeid d.d.
9 februari 2015

Aan voldaan in brief IMH-174108/
2015, verzonden op 9 april 2015

11-03-2015

De Minister voor BuHa-OS zal een
brief sturen aan de Europese
Commissie met het verzoek om de
prijsafspraken voor zonnepanelen
met Chinese producenten opnieuw
tegen het licht te houden

AO Informele RBZ Handel d.d.
11 maart 2015

Aan voldaan in brief MINBUZA173526/2015, verzonden op 20 april
2015

12-03-2015

De Minister voor BuHa-OS zal in
het verslag van de RBZ/Handel
(25 maart) ook rapporteren over
genoemde onderwerpen

AO Informele RBZ Handel d.d.
11 maart 2015

Aan voldaan in brief IMH-174108/
2015, verzonden op 9 april 2015

02-04-2015

De Minister voor BuHa-OS
informeert de Kamer in het verslag
van de RBZ/OS over de stand van
zaken m.b.t. de hervatting van de
EU ontwikkelingshulp aan
Zimbabwe, waarbij specifiek wordt
ingegaan op de voorwaarden die
worden gesteld aan het overmaken
van

AO EU-Raad Ontwikkelingssamenwerking d.d. 11 maart 2015

Aan voldaan in brief DIE-137612/
2015, verzonden op 23 maart 2015

02-04-2015

De Kamer ontvangt binnenkort een
brief inzake de Nederlandse inzet
m.b.t. ebola en post-ebola
hulpverlening.

AO EU-Raad Ontwikkelingssamenwerking d.d. 11 maart 2015

In behandeling

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

71

Datum

Omschrijving

Herkomst

Stand van Zaken

02-04-2015

De Kamer ontvangt eind april een
brief inzake de Nederlandse inzet
m.b.t. de (inhoudelijke invulling
van) de post-2015 ontwikkelingsdoelstellingen, waarbij ook
ingegaan zal worden op de wijze
waarop Nederlands zich inzet om
beleidscoherentie te bevorderen.

AO EU-Raad Ontwikkelingssamenwerking d.d. 11 maart 2015

Aan voldaan in brief DMM-182870/
2015, verzonden op 17 juni 2015

09-04-2015

De Kamer ontvangt (vóór het in
juni geplande AO) een brief over
de Nederlandse inzet bij de World
Humanitarian Summit, waarin ook
ingegaan zal worden op preventie,
de positie van vrouwen en
kinderen in humanitaire crisissituaties en de laatste ontwikke

AO Noodhulp d.d. 8 april 2015

Aan voldaan in brief DSH-285039/
2015, verzonden op 4 juni 2015

09-04-2015

De Minister voor BuHa-OS zal de
Kamer rapporteren over de
uitkomst van de evaluatie van het
optreden van de WHO in de
ebola-crisis en de lessen die
Nederland trekt uit de conclusies
van deze evaluatie. Tevens zal de
Minister de mogelijkheden nagaan
om een IOB-evalu

AO Noodhulp d.d. 8 april 2015

Aan voldaan in brief DAF-155019/
2015, verzonden op 3 april 2015

23-04-2015

De Minister voor BuHa-OS
informeert de Kamer (per brief of
anderszins) over de wijze waarop
de belemmeringen die maatschappelijke organisaties ervaren bij het
verkrijgen van toegang tot de
beschikbare financiële instrumenten worden weggenomen

AO Maatschappelijke Organisaties
en Ontwikkelingssamenwerking
d.d. 22 april 2015

Aan voldaan in brief DSO/MO244/2015 verzonden op 1 juli 2015

23-04-2015

In de kabinetsbrief «Groene Groei»
zal ook het onderwerp recycling (in
relatie tot conflictgrondstoffen)
worden meegenomen

AO Nederlandse inzet m.b.t.
Natuurlijke Hulpbronnen en
Conflictgrondstoffen d.d. 22 april
2015

Aan voldaan in Kabinetsbrief
Tussenbalans Groene Groei,
verzonden door het Ministerie van
Economische Zaken op 18 juni
2015

23-04-2015

De Minister voor BuHa-OS
informeert de Kamer per brief over
mogelijkheden om bedrijven die
EITI conform opereren voorrang te
verlenen bij overheidsaanbestedingen.

AO Nederlandse inzet m.b.t.
Natuurlijke Hulpbronnen en
Conflictgrondstoffen d.d. 22 april
2015

In behandeling

23-04-2015

De Minister voor BuHa-OS
informeert de Kamer per brief over
de mogelijkheden om de reikwijdte
van de EU-Verordening inzake
Conflictgrondstoffen uit te breiden
met halffabricaten

AO Nederlandse inzet m.b.t.
Natuurlijke Hulpbronnen en
Conflictgrondstoffen d.d. 22 april
2015

In behandeling

23-04-2015

In een volgende voortgangsbrief in
het kader van de Sector Risico
Analyse zal de Minister ook ingaan
op ketens waarin sprake is van
succesvolle zelfcertificering

AO Nederlandse inzet m.b.t.
Natuurlijke Hulpbronnen en
Conflictgrondstoffen d.d. 22 april
2015

In behandeling

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

72

Datum

Omschrijving

Herkomst

Stand van Zaken

01-05-2015

Verschillende opties besluitvormingsproces over TTIP + standpunt
rol nationale parlementen en
voorwaarden voorlopige
toepassing vrijhandelsakkoord

AO RBZ/Handelsraad d.d. 30 april
2015

Aan voldaan in brief IMH-238263/
2015, verzonden op 8 mei 2015

21-05-2015

Kabinetsappreciatie Adviescommissie Vreemdelingenzaken (ACVZ)
over terugkeerbeleid wordt
meegenomen in brief over
intersivering middelen terugkeerbeleid

AO RBZ/OS d.d. 21 mei 2015

In behandeling

21-05-2015

Nederlandse inzet t.a.v. leefbaar
loon en vraag of beleidsnota «Wat
de Wereld Verdient» moet worden
aangepast n.a.v. post-2015 agenda
in de VN

AO RBZ/OS d.d. 21 mei 2015

Aan voldaan in brief DMM-182870/
2015, verzonden op 17 juni 2015

26-06-2015

Kamer ontvangt uiterlijk woensdag
1 juli om 12.00 uur een brief over
de situatie in Burundi en de
consequenties voor nog lopende
hulpprogramma’s

AO Burundi d.d. 25 juni 2015

Aan voldaan in brief DAF-334123,
verzonden op 1 juli 2015

02-07-2015

Toezegging Rapporten over
mogelijke financiering van
spookscholen

AO Resolute Support Afghanistan

In behandeling

02-07-2015

Informeren over resultaten
OS-inspanningen in Afghanistan

AO Resolute Support Afghanistan

In behandeling

03-07-2015

Kamer ontvangt bij de begrotingsbehandeling 2016 een overzicht
van de verplichte en vrijwillige
bijdragen aan multilaterale
organisaties zoals voor de
komende jaren geraamd, inclusief
aanstaande pledge momenten

AO Multilaterale organisaties d.d.
1 juli 2015

In behandeling

03-07-2015

De Kamer ontvangt een appreciatie
van de IOB-evaluatie multilaterale
organisaties («beleidsdoorlichting/
synthese-onderzoek multilaterale
organisaties», eind 2016). R beziet
of IOM kan worden meegenomen
en of EOF kan worden betrokken.

AO Multilaterale Organisaties d.d.
1 juli 2015

In behandeling

03-07-2015

De Kamer ontvangt een brief
waarin de Minister nader aangeeft
met welke organisaties zij de
samenwerking wil intensiveren of
juist verminderen.

AO Multilaterale organisaties d.d.
1 juli 2015

In behandeling

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

73

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

74

Internationaal
excelleren –
Kennisverwerving,
haalbaarheidsstudies
en demonstratieprojecten
Package4Growth
254

Partners for
International
Business (PIB)
Programma
strategische beurzen

PSO

17U0102

17U0102

17U0102

17U0102

17U0102

17U0102
17U0102
17U0102

Subsidieregeling
Buitenlandse Zaken
2006
Transitiefaciliteit
2g@there non-ODA
Finance International
Business (FIB)

Naam subsidieregeling + hyperlink
naar vindplaats

17U0101

Begrotingsartikel

59
467

8.952

1.941
–

6.160

2.323

649

11.095

250

9.718

5.080
3.533
2.342

2015

4.006
2.558
2.764

2014

–
215

2.469

947

–

–

3.297
–
63

2016

–
–

697

498

–

–

714
–
2.585

2017

–
–

–

–

–

–

–
–
–

2018

–
–

–

–

–

–

–
–
–

2019

–
–

–

–

–

–

–
–
–

2020

0
29

17

0

143

2

4
31
23

Aantal
verleningen
in 2014

n.v.t.
2014

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

2007
n.v.t.
n.vt.

Jaar
laatste
evaluatie
+
hyperlink
naar
vindplaats

2015
2017
evaluatie DIO
instrumentarium
n.n.b.

2017
evaluatie DIO
instrumentarium
2017
evaluatie DIO
instrumentarium

2017
n.n.b.
n.n.b.
2017
evaluatie DIO
instrumentarium

2015
2015

2019

2015

2015

2015

2019
2013
2015

Jaar volgende Einddatum
evaluatie
subsidieregeling
(jaartal)

Overzicht subsidies Hoofdstuk 17 Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking
Bedragen x 1.000 euro
Bedragen zijn gebaseerd op de kasramingen per individuele verplichting geregistreerd in het managementinformatiesysteem per 1 juni 2015. De
toerekening van de geregistreerde subsidieverplichtingen aan de relevante subsidieregelingen is handmatig tot stand gekomen. Het managementinformatiesysteem registreert geen subsidieregelingen waardoor de koppeling van individuele susbsidies aan de van toepassing zijnde subsidieregeling vanuit het managementinformatiesysteem niet mogelijk is. Er wordt een voorbehoud gemaakt omtrent de juistheid en volledigheid van de
gegevens opgenomen in onderstaand subsidieoverzicht.
Voor een aantal subsidieregelingen waarvan de uitvoering is uitbesteed was op moment van opstellen van het subsidieoverzicht nog niet bekend
hoeveel verstrekking in 2014 hadden plaatsgevonden omdat deze informatie nog niet beschikbaar was.

BIJLAGE 3: SUBSIDIEOVERZICHT

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

75

Duurzaam Ondernemen en voedselzekerheid
Schoklandfonds

17U0201

17U0201

17U0103
17U0104

17U0103

17U0103
17U0103

17U0103

17U0103

17U0103
17U0103
17U0103

PSD Apps
G-20 SME
IDF Infrastructuurfonds voor de MOL’s
MASSIF
2g@there ODA
Duurzaam Ondernemen en voedselzekerheid
Private sector
investeringsprogramma (PSI)
2012–2015
PSI Arabische regio
2012–2014
PSOM 2007–2013
Programma
uitzending managers
2012–2015
Subsidieregeling
Buitenlandse Zaken
2006
Transitiefaciliteit ODA
Dutch Good growth
Fund

Starters International
Business (SIB) –
Internationaal
ondernemen
Subsidieregeling
Buitenlandse Zaken
2006

Naam subsidieregeling + hyperlink
naar vindplaats

17U0103
17U0103
17U0103

17U0102

17U0102

Begrotingsartikel

1.368

11.905

10.838
100

46.000

45.809

1.472
220

58.655
4.000

5.168

9.882

44.622
8.899

4.459
13.215

3.604
–

26.675

20.000
2.000
1.826

–
2.393
1.198

32.305

2.784
6.041
1.128

642

2015

2.305
9.493
350

5.667

2014

–
–

40.000

41.349
3.000

4.858

5.344
20.989

22.029

10.462

25.000
8.346
1.000

1.018
16.955
423

1.646

2016

–
–

30.000

28.345
2.500

–

4.794
–

11.835

10.581

25.000
14.500
540

–
10.674
–

–

2017

–
–

13.191

21.115
1.383

–

3.565
–

3.810

7.505

20.000
11.981
–

–
6.846
–

–

2018

–
–

–

20.000
–

–

2.809
–

4.702

5.537

–
10.146
–

–
1.320
–

–

2019

–
–

–

20.000
–

–

1.294
–

2.283

–

–
–
–

–
–
–

–

2020

0
0

0

15
n.b.

n.b.

n.b.
n.b.

n.b.

n.b.

4
36
4

2
n.b
3

1.000

Aantal
verleningen
in 2014

n.v.t.
2013
geen
link
n.v.t.

2014
n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.
2014

n.v.t.

2009
n.v.t.
n.v.t.
2013
geen
link

n.v.t.
n.v.t.
n.v.t.

n.v.t.

Jaar
laatste
evaluatie
+
hyperlink
naar
vindplaats

2016
2014

n.n.b.
2015
2015
tussentijdse
evaluatie

n.n.b.

2016
n.n.b.

2016

2018

2017
n.n.b.
2016

2017
evaluatie DIO
instrumentarium
2017
beleidsdoorlichting
Nederlandse
handels- en
investeringspositie
n.v.t.
n.n.b.

2015
2012

2017

2019
2013

2015

2019
2013

2014

2015

2019
2019
2019

2019
2015
2019

2017

Jaar volgende Einddatum
evaluatie
subsidieregeling
(jaartal)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

76

Fonds Duurzaam
Water (FDW)
Ghana WASH
Window
Schoklandfonds
Subsidieregeling
Buitenlandse Zaken
2006

Fonds Duurzame
Biobrandstoffen
Mondiaal
Daey Ouwens Fonds

Subsidieregeling
Buitenlandse Zaken
2006

Coordinatie en
afstemming NGO
inbreng
Fonds Keuzes en
kansen
Fonds Product
Developmentship
2011–2014
Key populations
fonds
Kindhuwelijken
fonfds
Opstap fonds

17U0202

17U0203

17U0203

17U0301

17U0301

17U0301

17U0301

17U0301

17U0301

17U0203

17U0202
17U0202

17U0202

Subsidieregeling
Buitenlandse Zaken
2006

Naam subsidieregeling + hyperlink
naar vindplaats

17U0201

Begrotingsartikel

5.700
4.303

7.800

15.966

8.000

140

16.384

–

–
1.397

8.650

4.210

10.650

10

25.043

4.660

697

30.365

30.275

389

7.200
35

20.339

57.846

2015

1.750
55

7.992

61.739

2014

300
300

350

550

2.500

–

38.111

–

–

20.518

8.800
–

9.175

44.575

2016

–
–

–

–

–

–

34.636

–

–

11.926

7.000
–

7.750

17.762

2017

–
–

–

–

–

–

29.550

–

–

6.082

1.831
–

12.544

5.455

2018

–
–

–

–

–

–

1.566

–

–

1.057

–
–

4.941

313

2019

–
–

–

–

–

–

–

–

–

537

–
–

4.868

336

2020

4
0

0

0

0

0

1

0

0

9

n.b.
0

n.b.

7

Aantal
verleningen
in 2014

n.v.t.
n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.
2013
geen
link
2014
geen
link

n.v.t.
n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

Jaar
laatste
evaluatie
+
hyperlink
naar
vindplaats

n.n.b.
2015

2016

2015

2015

n.v.t.

n.v.t.
2015
beleidsdoorlichting «
Hernieuwbare
energie in
ontwikkelingssamenwerking

n.v.t.

2018
2014
2017
Beleidsdoorlichting
Waterbeheer

2018

2016
beleidsdoorlichting
Voedselzekerheid en
landbouwontwikkeling

2014
2012

2011

2011

2014

2012

2019

2011

2010

2019

2015
2012

2014

2019

Jaar volgende Einddatum
evaluatie
subsidieregeling
(jaartal)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

77

Medefinancieringsstelsel II
Subsidieregeling
Buitenlandse Zaken
2006

Twinning Faciciliteit
Nederland-Suriname
Vakbondsmedefinancieringsprogramma
2013–2016
Programma
Onderzoek en
Innovatie
Subsidieregeling
Buitenlandse Zaken
2006
Subsidieregeling
Buitenlandse Zaken
2006

Fonds economische
opbouw Uruzgan
Subsidieregeling
Buitenlandse Zaken
2006
Programma Politieke
Partijen

17U0303

17U0303

17U0403

17U0403

17U0403

17U0401

17U0304

17U0303

17U0303

17U0303

17U0302

17U0301

Seksuele en
Reproductieve
Gezondheid en
Rechten (SRGR)
Subsidieregeling
Buitenlandse Zaken
2006
Subsidieregeling
Buitenlandse Zaken
2006

Naam subsidieregeling + hyperlink
naar vindplaats

17U0301

Begrotingsartikel

11.765

26.880

–

17.940

4.966

793

12.252

1.464

50.000

286.474

7.425

27.991

35.581

2014

2.635

16.607

836

5.290

4.272

435

12.960

3.766

55.000

332.689

6.116

35.611

33.317

2015

1.600

11.697

–

50

1.400

–

3.678

1.282

12.628

19.178

2.943

13.238

6.026

2016

–

5.190

–

–

100

–

2.451

–

–

–

281

4.409

322

2017

–

1.925

–

–

–

–

–

–

–

–

54

2.974

–

2018

–

–

–

–

–

–

–

–

–

–

–

818

–

2019

–

–

–

–

–

–

–

–

–

–

–

–

–

2020

Jaar
laatste
evaluatie
+
hyperlink
naar
vindplaats

n.v.t.

2008

2011

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

0

15

0

n.v.t.

2011
2013
studie
verbinding
noodhulp
en
ontwikkeling
8

0

0

0

n.b.

0

0

14

n.v.t.
2013
beleidsdoorlichting
SRGR
10

0

Aantal
verleningen
in 2014

2016

2015

n.v.t.

n.v.t.

n.n.b.

n.n.b.

2015
2016
Beleidsdoorlichting
maatschappelijk
middenveld

2020
2015
Beleidsdoorlichting
genderbeleid

2016

2011

2019

2013

2019

2019

2010

2012

2013

2019

2011

2019

2019

2012

Jaar volgende Einddatum
evaluatie
subsidieregeling
(jaartal)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

78

Subsidieregeling
Buitenlandse Zaken
2006

17U0503

17U0503

17U0502

17U0502

17U0502

TOTAAL SUBSIDIE
REGELINGEN

Kennis voor
burgerschap en
ontwikkelingssamenwerking
Programma
Indonesie Faciliteit
2007–2015
Subsidiefaciliteit voor
burgerschap en
ontwikkeling (SBOS)
Subsidieregeling
Buitenlandse Zaken
2006
Migratie en ontwikkelingsprogramma
2013

17U0501

17U0501

17U0405

17U0405

Wederopbouw 2011
Wederopbouw
2012–2015
Strategische partners
chronische crisis
Subsidieregeling
Buitenlandse Zaken
2006
Subsidieregeling
Buitenlandse Zaken
2006

Naam subsidieregeling + hyperlink
naar vindplaats

17U0403
17U0403

Begrotingsartikel

929.081

354

1.374

3.960

5.200

497

8.720

1.883

20.400

1.044.378

346

1.223

8.330

2.544

–

1.340

1.283

69.153

12.250

28.417

31.595
–

834

2015

1.922

2014

454.128

168

343

7.000

–

–

–

–

20.213

5.696

12.399

–

2016

257.456

–

169

2.400

–

–

–

–

17.663

1.304

830

–

2017

152.211

–

–

600

–

–

–

–

1.800

–

–

–

2018

53.209

–

–

–

–

–

–

–

–

–

–

–

2019

29.318

–

–

–

–

–

–

–

–

–

–

–

2020

1.409

4

0

5

0

0

0

2

10

7

0

0

Aantal
verleningen
in 2014

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

2014

n.v.t.

2014

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

Jaar
laatste
evaluatie
+
hyperlink
naar
vindplaats

n.n.b.
2018
beleidsdoorlichting
migratie en
ontwikkeling
2018
beleidsdoorlichting
migratie en
ontwikkeling

n.n.b.

n.n.b.

n.n.b.

n.n.b.
2016
synthese
onderzoek UN
organisaties

2017

2016

2016

2019

2013

2019

2011

2011

2011

2019

2019

2014

2012

2011

Jaar volgende Einddatum
evaluatie
subsidieregeling
(jaartal)

BIJLAGE 4: EVALUATIE- EN ONDERZOEKSTABEL
Bijlage evaluatie en overig onderzoek1 2 3
1

Duurzame handel en investeringen

1a

beleidsdoorlichtingen

Doelstelling

Titel

Start

Afronding

1.1

Versterkt internationaal
handels-en investeringssysteem,
incl. MVO
NL handels en investeringspositie
Op zoek naar focus en effectieviteit -Beleidsdoorlichting van de
Nederlandse inzet voor private
sector ontwikkeling 2005–2012
DGGF

2017

2017

2017

2017
2014

1.2
1.3

1.4
1b

1.1

1.1
1.2
1.2
1.2
1.2

1.2

1.3
1.3
1.3
1.3
1.3
1.3
1.3
1.3
1.3
1.3
1.3
3

2019

Ander ex-post onderzoek naar
doeltreffendheid en doelmatigheid
Effecten van integratie van hulp,
handel en investeringen in 2
partnerlanden (bv. Ethiopië en
Oeganda)
NCP Oeso richtlijnen multinationals
Netherlands Business Support
(NBSO) netwerk
Handel & Hulp
Evaluatie PIB
Economische diplomatie (incl.
uitkomsten evaluaties DIO
instrumentarium)
Evaluatie DIO instrumentarium:
SIB, DHK, Faciliteit voor NL
Handel, FIB en FOM
Investment Climate Facility for
Africa
Health Insurance Fund
ORET
FMO-MASSIF (Access to Finance)
CBI (Importbevordering uit
OS-landen)
PSI (Private Sector Investeringen)
DECP (Employers Cooperation
Prog.)
FMO-IDF (Infrastructure
Development Fund)
Faciliteit Duurzaam ondernemen
(FDOV) (en voedselzekerlheid)
TradeMark East Africa
ORIO (publieke infrastructuur)

2016

2015
2013

2014
2014
2015
2016

2016

2017

2013

2013

2013
2015
2014

2015
2015
2015
2015
2016
2017
2017
2018
2018
2018

Overig onderzoek
1.1
1.1
1.1
1.1
1.1
1.1
1.1
1.1
1.1
1.2

Systematic review MVO
Bilaterale belastingverdragen
Coherentie (pilot)
Sectorrisico analyse voor
MVO-risico’s
Effecten TTIP op lage inkomenslanden
Directe investeringen: UNCTADstudie rol Nederlandse IBO’s
Directe investeringen: modernisering IBO-beleid
Effecten EPA’s
Onderzoek naar MVO sectorconvenanten
Holland Branding

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

2013
2014
2014
2014
2014
2014
2014
2014
2014
2013

79

1

Duurzame handel en investeringen

Doelstelling

Titel

1.2

Bijdrage aan evaluatie Topsectorenbeleid
Publiek Private Partnerschappen
FMO-A
Schoklandakkoorden
International Centre for Trade &
Sustainable Development (ICTSD)
Aid for Trade
Review evaluatieprotocol CBI +
PUM
Tussentijdse evaluatie DGGF

1.3
1.3
1.3
1.3
1.3
1.3
1.4

Start

Afronding

2016

2013
2013

2013
2014
2014
2015
2015
2016
2015

1
De begroting van BZ is in 2013 opgesplitst in de begroting van BZ (Hfst. 5) en BHOS (Hfst. 7). Er zijn toen nieuwe beleidsartikelen en beleidsdoelstellingen geformuleerd. Beleidsdoorlichtingen van voor dat jaar zijn in deze tabel met terugwerkende kracht over de nieuwe beleidsdoelstellingen
verdeeld.
2
Bij BZ en BHOS is het wel de wens om beleidsdoorlichtingen van één beleidsartikel uit te voeren maar inhoudelijk is dat nog niet mogelijk
gebleken. Beleidsdoorlichtingen vinden plaats op één niveau lager namelijk van de beleidsdoelstellingen. Waar mogelijk worden combinaties
gemaakt.
3
Alle onderzoeken zijn te vinden op http://www.rijksoverheid.nl/ministeries/bz/organisatie/beleidsevaluatie/afgeronde-beleidsevaluatieonderzoeken
en http://www.iob-evaluatie.nl/publicaties.

2

Duurzame ontwikkeling, voedselzekerheid en water

1a

Beleidsdoorlichtingen

Doelstelling

Titel

2.1

Voedselzekerheid & landbouwontwikkeling
Waterbeheer
Hernieuwbare energie in
ontwikkelingssamenwerking

2.2
2.3
1b

Afronding

2016
2014
2012

2017
2015

2014

2014
2015

Ander ex-post onderzoek naar
doeltreffendheid en doelmatigheid
2.1
2.1

2.1
2.1
2.1
2.1
2.1
2.2
2.2

2.2
2.3
2.3
2.3
2.3
2.3
2.3
3

Start

Initiatief Duurzame Handel
Programma Ondersteuning
Producentenorganisaties (POP)
inclusief Agriterra
Solidaridad
Voedselzekerheid & landbouwontwikkeling
Global Alliance for Improved
Nutrition (GAIN)
Geodata for Agriculture & Water
Faciliteit (Duurzaam Ondernemen
en) Voedselzekerheid (FDOV)
Aqua for all progr. «Building
bridges connecting water»
Effectenonderzoek landbouw
irrigatieprograma (Bangladesh,
Indonesie)
Fonds Duurzaam Water (FDW)(+
Ghana Wash window)
Fonds Duurzame Biomassa
Mondial
Daey Ouwens Fonds
Energieactiviteiten in Indonesië
Energieactiviteiten in Rwanda
Energising Development (EnDevII)
FMO-AEF (Access to Energy Fund)

2015
2016
2016
2017
2018
2013
2016

2018
2013
2014
2014
2014
2014
2015

Overig onderzoek
2.3
2.3

Systematic review hernieuwbare
energie
Studie evalueerbaarheid
klimaatbeleid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

2013
2016

80

3

Sociale vooruitgang

1a

beleidsdoorlichtingen

DoelstellingTitel

Start

Afronding

3.1

2012

2013

2013

2015
2016

3.2
3.3
1b

Ander ex-post onderzoek naar
doeltreffendheid en doelmatigheid
3.1
3.1
3.1
3.1
3.1
3.2

3.2
3.2
3.3
3.3
3.3
3.3
3.3
3.3
3.4
3

Overig onderzoek

4

Vrede en veiligheid voor
ontwikkeling

1a

beleidsdoorlichtingen

2013
2015
2015
2016
2016
2015

2016
2016
2014
2014
2014
2015
2015
2016
2016

Titel

Start

Afronding

4.1
4.3

Humanitaire Hulp
Op zoek naar nieuwe verhoudingen – Evaluatie van het
Nederlandse buitenlandbeleid in
Latijns-Amerika
Investeren in stabiliteit. Het
Nederlandse fragiele statenbeleid
doorgelicht
Rechtstaatontwikkeling, democratisering en corruptiebestrijding

2013
2012

2015
2013

2012

2013

2013

2016

4.3

3

Seksuele en Reproductieve Gezondheid en Rechten
(o.a. Nicaragua, Mali, Bangladesh)
Fonds Product Development Partnerships
Keuzes en Kansen
Key Population Fund
SRGR Fonds 2013–2015
Evaluatie gender-programma’s (MDG3 fonds,
nationale actieplannen n.a.v. VN VR 1325; activiteiten
gericht op bestrijding geweld tegen vrouwen)
FLOW (2011–2015)
Women in the Frontline
Useful Patchwork, Direct financing of local NGO’s
Between ambitions and ambivalence (SNV)
Investeren in wereldburgerschap (NCDO)
Policy Influencing, Lobbying & Advocacy (PILA)
MFS 2
Subsidie burgerschap en OS
European Centre for Development Policy
Management

Doelstelling

4.3

1b

Balancing Ideals with Practice – Policy Evaluation of
Dutch Involvement in Sexual and Reproductive
Health and Rights (2007–2012)
Genderbeleid
Maatschappelijk Middenveld

Ander ex-post onderzoek naar
doeltreffendheid en doelmatigheid
4.1
4.1
4.2
4.3
4.3
4.3

Early Recovery Faciliteit
Relief Fund
BIV (overgedragen aan MinDef)
Fonds politieke partijen
Wederopbouwfonds
Chronische crisis

2016
2018
2016
2016
2016
2017

4.1

Van noodhulp naar wederopbouw

2013

Overig onderzoek

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

81

5

Versterkte kaders voor
ontwikkeling

1a

beleidsdoorlichtingen

Doelstelling

Titel

5.1

Synthese onderzoek UN organisaties
Begrotingssteun: Resultaten
onder voorwaarden
Migratie en Ontwikkeling

2016

Nederlandse inzet bij de
Wereldbank
Radio Nederland Wereldomroep
Exit strategieën
Palestijnse gebieden

2013

Multilateral Effectiveness Review
Unicef
Multilateral Effectiveness Review
UN Women
Multilateral Effectiveness Review
UNHCR
Systematic review Migratie en
ontwikkeling

2013

5.2
5.3
1b

Afronding

2013
2018

Ander ex-post onderzoek naar
doeltreffendheid en doelmatigheid
5.1
5.2
5.2
5.2

3

Start

2015
2015
2016

Overig onderzoek
5.1
5.1
5.1
5.2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

2015
2015
2016

82

BIJLAGE 5 LIJST VAN AFKORTINGEN
ACS
AEF
AgNL
AIM
APS
ASAP
AU
BCPR
BH&OS
BIV
BMZ
BNI
BZ
CAP
CAR
CBI
CD
CERF
CETA
CGIAR
CIWA
CSO
DAC
DECP
DFA
DfID
DGGF
DHK
DPKO
DRC
DRIVE
DTB
ECDPM
ECHO
ECN
EDEO
EnDevII
EKV
EPA
ERP
ESMAP
EU
FAO
FDOV
FDW
FIB
FLOW

Association of Caribbean States
Access to Energy Fund
Agentschap Nederland
Amsterdam Initiative against Malnutrition
Algemeen Preferentieel Stelsel
Adaptation for Smallholder Agriculture Programme
Afrikaanse Unie
Bureau of Crisis Prevention and Recovery
Ministerie voor Buitenlandse Handel & Ontwikkelingssamenwerking
Budget Internationale Veiligheid
German Federal Ministry for Economic Cooperation and
Development
Bruto Nationaal Inkomen
Ministerie van Buitenlandse Zaken
Consolidated Appeals Process
Centraal Afrikaanse Republiek
Centrum tot Bevordering van de Import uit ontwikkelingslanden
Capacity Development
Central Emergency Response Fund
Comprehensive Economic and Trade Agreement
Consultative Group on International Agricultural Research
Cooperation International Waters Africa
Civil Society Organisation
Development Assistance Committee
Dutch Employers Cooperation Programme
Design, Fashion, Architecture
United Kingdom Department for International Development
Dutch Good Growth Fund
Demonstratieprojecten, Haalbaarheidsstudies of
Kennisverwerving
Department of Peacekeeping Operations
Democratische Republiek Congo
Development Related Infrastructure Investment Vehicle
Dutch Trade Board
European Centre for Development Policy Management
European Commission Humanitarian Aid
Energieonderzoek Centrum Nederland
Europese Dienst voor Extern Optreden
Energising Development
Exportkredietverzekering
European Partnership Agreements (Europese Partnerschapsakkoorden)
Enterprise Resource Planning
Energy Sector Management Assistance Program
Europese Unie
Food and Agriculture Organization of the UN
Faciliteit Duurzaam Ondernemen en Voedselzekerheid
Fonds Duurzaam Water
Finance for International Business
Funding Leadership Opportunities for Women

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

83

FMO
FOM
GAFSP
GAIN
GAVI
GEF
GFATM
GFDRR
GNDR
GPE
GPEDC
GPERHCS
HGIS
HIV
HIVOS
IATI
ICPD
ICRAF
ICRC
ICTSD
IDA
IDF
IDH
IDLO
IED
IFAD
IFFIm
IGO
ILO
IMVO
INGO
IOB
IPG
IRHP
IS-academie
ISAF
ISDR
IO
MASSIF
MDG’s
MENA
MFS
MKB
MJSP
MVO
NBSO
NCDO
NCEA
NCP

Nederlandse Financieringsmaatschappij voor Ontwikkelingslanden
Faciliteit Opkomende Markten
Global Agriculture and Food Security Program
Global Alliance for Improved Nutrition
Global Alliance for Vaccination and Immunization
Global Environment Facility
Global Alliance for Vaccination and Immunization
Global Fund to fight Aids, Tuberculosis and Malaria
Global Facility for Disaster Risk Reduction
Global Network of Civil Society Organizations for Disaster
Reduction
Global Partnership for Education
Global Partnership for Effective Development Cooperation
Global Program to Enhance Reproductive Health
Commodity Security
Homogene Groep Internationale Samenwerking
Humaan Immunodeficiëntie Virus
Humanistisch Instituut voor Ontwikkelingssamenwerking
International Aid Transparancy Initiative
International Conference on Population and development
International Center for Research in Agroforestry
International Committee of the Red Cross
International Centre for Trade & Sustainable Development
International Development Association
Infrastructure Development Fund
Initiatief Duurzame Handel
International Development of Law Organisation
Inspection and Evaluation Division
International Fund for Agricultural Development
International Finance Facility for Immunization
Intergouvernmentale Organisatie
International Labour Organization
Internationaal Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen
Internationale Non-Gouvernementele Organisatie
Inspectie Ontwikkelingssamenwerking en Beleidsevaluatie
Internationale Publieke Goederen
Interdepartementale Raad voor de Handelspolitiek
Internationale Samenwerking-Academie
International Security Stability Force
International Strategy for Disaster Risk Reduction
Internationale Organisatie
Ontwikkelingsfonds voor de financiële sector
Milleninium Development Goals (Millennium Ontwikkelingsdoelen)
Middle East and North Africa
Medefinancieringsstelsel
Midden en Klein Bedrijf
Meerjarig Strategisch Plan
Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen
Netherlands Business Support Offices
Nationale Commissie voor Internationale Samenwerking
en Duurzame Ontwikkeling
National Certificate of Educational Achievement
Nationale Contact Punt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

84

NFIA
NFP
NIMD
NGO
NICHE
ODA
OECD
OESO
OIOS
OMVS
OPCAT
ORET
ORIO
OS
PAHO
PESP
PIB
PIDG
POP
PPIAF
PSD
PSI
PSO
PSOM
PUM
P4G
RHB
RVO
R&D
SBOS
SIB
SIDA
SNV
SRGR
SSA
SSR
TB
TF
TISA
TK
TTIP
UNAIDS
UNDP
UNEP
UNESCO
UNESCO-IHE
UNFCCC
UNFPA
UNHCR

Netherlands Foreign Investment Agency
Netherlands Fellowship Programme
Netherlands Institute for Multiparty Democracy
Non-Gouvernementele Organisatie
Netherlands Initiative for Capacity Development in Higher
Education institutions
Official Development Assistance (officiële ontwikkelingshulp)
Organisation for Economic Co-operation and Development
Organisatie Economische Samenwerking en Ontwikkeling
Office of Internal Oversight Services
Organisation pour la Mise en Valeur du Fleuve Senegal
Optional Protocol to the UN Convention against Torture,
Inhuman and Degrading Treatment
Programma Ontwikkelingsrelevante Exporttransacties
Ontwikkelingsrelevante Infrastructuurontwikkeling
Ontwikkelingssamenwerking
Pan American Health Organization
Programma Economische Samenwerking Projecten
Partners for International Business
Private Infrastructure Development Group
Programma Ondersteuning Productenorganisaties
Public-Private Infrastructure Advisory Facility
Private Sector Development
Private Sector Investment
Praktische Sectororiëntatie
Programma Samenwerking Opkomende Markten
Programma Uitzending Managers
Package for Growth
Rijkshoofdboekhouding (Ministerie van Financiën)
Rijksdienst voor Ondernemend Nederland
Research & Development
Subsidiefaciliteit voor Burgerschap en Ontwikkelingssamenwerking
Starters International Business
Swedish International Development Cooperation Agency
Stichting Nederlandse Vrijwilligers
Seksuele en Reproductieve Gezondheid en Rechten
Sub Sahara Africa
Security Sector Reform
Tuberculose
Transitiefaciliteit
Trade in Services Agreement
Tweede Kamer
Transatlantic Trade & Investment Partnership
Joint United Nations Programme on HIV/Aids
United Nations Development Programme
United Nations Environment Program
United Nations Educational, Scientific and Cultural
Organization
UNESCO- Institute for Water Education
United Nations Framework Convention on Climate
Change
United Nations Population Fund
United Nations High Commissioner for Refugees

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

85

UNICEF
UNOCHA
UNOPS
UNRWA
UN SG
USAID
VN
VNVR
VR
VS
V&R
WASH
WFP
WHO
WSSCC
WTO

United Nations Children’s Fund
United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs
United Nations Office for Project Services
United Nations Relief and Works Agency
United Nations Secretary-General
United States Agency for International Development
Verenigde Naties
Veiligheidsraad van de Verenigde Naties
Veiligheidsraad
Verenigde Staten
Veiligheid & Rechtsorde
Water Sanitation Hygiene
World Food Programme
World Health Organisation
Water Supplu and Sanitation Collaborative Council
World Trade Organization (Wereldhandelsorganisatie)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 XVII, nr. 2

86