Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3287
Vragen van de leden Bergkamp en Van Weyenberg (beiden D66) aan de
Ministers van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid over de gevolgen van het coronavirus voor vrouwen
(ingezonden 3 juni 2020).
Antwoord van Minister Van Engelshoven (Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap), mede namens de Minister en de Staatssecretaris van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid (ontvangen 26 juni 2020).
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «Women’s job cuts may shave $ 1 trillion off
global GDP, Citi says»?1
Antwoord 1
Ja, ik heb hier kennis van genomen.
Vraag 2
Wat vindt u van het feit dat van de 44 miljoen werknemers in kwetsbare
sectoren wereldwijd bijna driekwart vrouwelijk is?
Antwoord 2
Als dat juist is, is het ernstig. De economische zelfstandigheid van vrouwen
komt hiermee wereldwijd verder onder druk te staan.
Vraag 3
Heeft u inzicht in dit percentage voor de Nederlandse arbeidsmarkt? Herkent
u het beeld dat voornamelijk vrouwen werkzaam zijn in sectoren die direct
geraakt zijn door de maatregelen genomen om verspreiding van het
coronavirus tegen te gaan, zoals de horeca en de detailhandel?
Antwoord 3
Het beeld over het aandeel vrouwen in sectoren die relatief zwaar getroffen
zijn door de gevolgen van het coronavirus is niet eenduidig en hangt ook af
van de definitie van kwetsbare sector. Het klopt dat er meer vrouwen in de
horeca en de detailhandel werken dan gemiddeld. In 2018 was ongeveer

1

ah-tk-20192020-3287
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2020

Bloomberg, 21 mei 2020; https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-05-21/women-s-joblosses-could-shave-1-trillion-off-global-gdp

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

59,5% van de werkzame personen in de detailhandel vrouw2, ten opzichte van
47,3% over alle sectoren. Voor de sector horeca was dit 49,6%.
Anderzijds hebben vrouwen relatief vaak cruciale beroepen in de sectoren
gezondheidszorg en onderwijs. In 2018 bedroeg het aandeel vrouwen in de
gezondheidszorg 76,9%. In het onderwijs was dit 63,7%.
Vraag 4
Klopt het dat vrouwen door de coronavirus economisch harder zijn geraakt
dan mannen, doordat zij vaker op onzekere contracten werken of zonder
vaste uren?3 Is dit zichtbaar in de werkloosheidscijfers of in het aantal
gewerkte uren?
Antwoord 4
Ook hier is het beeld niet eenduidig.
Het gemiddelde aantal uren dat vrouwen werken is sinds de uitbraak van het
coronavirus sneller gedaald dan bij mannen. Daar staat tegenover dat
vrouwen even vaak als mannen hun baan verloren en ongeveer even vaak
werkloos werden.
Uit cijfers van het CPB4 blijkt dat de daling van het aantal gewerkte uren
onder vrouwen groter is dan onder mannen. Het aantal gewerkte uren onder
vrouwen daalde van 28,4 uur per week begin maart tot 23,9 uur per week in
april. Dat is gelijk aan een daling van 4,5 uur, ofwel 15,8%. Voor mannen
bedroeg de daling 4,2 uur, ofwel 11,2%. Het verschil in gewerkte uren tussen
mannen en vrouwen is in de onderzochte maanden (maart en april) toegenomen.
De arbeidsmarktcijfers van het CBS5 van maart op april en van april op mei
laten een afname zien van de werkzame beroepsbevolking van ongeveer 184
duizend personen. Hiervan was ongeveer de helft (47%) vrouw, vergelijkbaar
met het aandeel vrouwen in de werkzame beroepsbevolking (47% in mei).
Van maart op april en van april op mei verloren per saldo 86 duizend
vrouwen hun baan en werden per saldo 27 duizend vrouwen werkloos (31%
van 86 duizend)6. Voor mannen was dit ook 31%.
Eenzelfde beeld zien we in de cijfers over contracttypes. Over het algemeen
hebben vrouwen vaker een vast contract dan mannen. 63,9% van alle
vrouwen heeft een vast contract, terwijl dit voor mannen 61,3% is. Vrouwen
zijn ook minder vaak zelfstandige (13,2%) dan mannen (19,7%). Daar staat
tegenover dat zij vaker een flexcontract hebben (22,9%) dan mannen (19,1%).
Als er wordt gekeken naar het type flexcontract, dan valt op dat vrouwen
vaker dan mannen een tijdelijk contract hebben (uitzicht op vast, korter dan
een jaar, langer dan een jaar), een vast of tijdelijk contract zonder vaste uren
hebben of een oproepcontract hebben. Daarentegen hebben mannen vaker
een uitzendcontract.
Door deze bevindingen is het per saldo nog niet te zeggen of vrouwen meer
door de coronacrisis (zullen) worden geraakt dan mannen. Zie verder ook het
antwoord op vraag 14.

2

Volgens de CBS data gaat het hier om de detailhandel, maar met uitzondering van de verkoop
van auto’s.
3
The Guardian, 29 mei 2020; https://www.theguardian.com/world/2020/may/29/covid-19-crisiscould-set-women-back-decades-experts-fear
4
Op 6 mei publiceerde het CPB de studie «Arbeidsmarkt: sterke daling gewerkte uren». Link:
https://www.cpb.nl/sites/default/files/omnidownload/CPB-coronapublicatie-mei2020Arbeidsmarkt-sterke-daling-gewerkte-uren.pdf.
5
Link: https://opendata.cbs.nl/#/CBS/nl/dataset/80590ned/table?dl=3B4C5.
6
Niet alle personen die hun baan verliezen zijn volgens de ILO-definitie werkloos. Volgens deze
definitie is iemand pas werkloos als hij of zij geen baan heeft en op zoek is naar werk en
beschikbaar is voor werk. Iemand die zijn baan verliest is daarom niet werkloos als hij of zij zich
bijvoorbeeld terugtrekt van de arbeidsmarkt of besluit te gaan studeren en later op zoek te
gaan naar een baan. Daarnaast spreken we hier van de per saldo afname van de werkzame
beroepsbevolking en de per saldo toename van de werkloze beroepsbevolking. Dat is de som
van de instroom en de uitstroom.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2

Vraag 5
Deelt u de analyse dat dit anders is dan in eerdere economische crises,
waarbij laagopgeleide mannen meestal harder werden geraakt door
werkloosheid?7
Antwoord 5
Het is nu nog niet te zeggen of in Nederland vrouwen harder worden geraakt
door de crisis (zie de antwoorden op de vragen 3 en 4). Voor de vorige
economische crisis geldt inderdaad dat vanaf 2008 de netto arbeidsparticipatie van vrouwen gelijk bleef, terwijl die van mannen daalde. Mannen werkten
vaker in conjunctuurgevoelige sectoren zoals de bouw- en de transportsector.8 Bij crises in het verdere verleden trokken vrouwen zich vaker dan
mannen terug van de arbeidsmarkt.9
Vraag 6
Deelt u het beeld dat tegelijkertijd vrouwen oververtegenwoordigd zijn in
beroepen waar de kans groter is om het coronavirus op te lopen, zoals
bijvoorbeeld in de zorg?10
Antwoord 6
In de zorg zijn vrouwen inderdaad oververtegenwoordigd. Niet bij alle
zorgberoepen is het risico even groot, en de beschermingsmiddelen zijn
hierop ook aangepast. Zorgmedewerkers zijn tot 1 juni oververtegenwoordigd
geweest in het testbeleid, dat geldt dus ook voor vrouwen. Maar dat wil niet
zeggen dat vrouwen ook daadwerkelijk vaker besmet zijn. Vanaf 1 juni 2020
kan iedereen met klachten die passen bij het coronavirus zich laten testen.
Pas na enige tijd na het nieuwe testbeleid kan pas blijken of vrouwen vaker
besmet zijn. Naast de zorg zien we ook vaker besmettingen in bijvoorbeeld
slachthuizen, waar veelal mannen werkzaam zijn.
Vraag 7
Deelt u het beeld dat vrouwen het grootste deel van de onbetaalde zorg op
zich nemen, waardoor zij meer kans hebben op besmetting en zij de
afgelopen maanden een groter deel van de onbetaalde zorg op zich hebben
genomen voor bijvoorbeeld kinderen, toen school en kinderopvang gesloten
waren?11
Antwoord 7
Vrouwen nemen traditioneel het grootste deel van onbetaalde zorg op zich.
Er is sprake van een gemengd beeld als er wordt gekeken naar de vraag of
de coronacrisis dit heeft versterkt. Uit de eerste resultaten van onderzoek van
de universiteit Utrecht12 komt bijvoorbeeld naar voren dat de coronacrisis
een duidelijke impact heeft op de werksituatie maar ook op de thuissituatie
van Nederlandse ouders. Het algemene beeld is dat de verdeling tussen
vaders en moeders nog altijd ongelijk blijft, zowel wat betreft zorgtaken als
huishoudelijke taken. De onderzoekers zien echter tekenen van verandering.
Een redelijk deel van de vaders geeft aan meer zorgtaken te zijn gaan doen
dan voor de crisis. Bij huishoudelijke taken gebeurt dit ook, maar in mindere
mate. De verandering in de verdeling van zorgtaken heeft duidelijk te maken
met het al dan niet hebben van een cruciaal beroep. Ouders die in een
cruciaal beroep werken, geven vaker aan minder te zijn gaan doen aan de
zorg voor kinderen dan voor de coronacrisis. Ouders die meer zijn gaan doen
werken juist minder vaak in een cruciaal beroep.
7

The Guardian, 24 mei 2020;https://www.theguardian.com/world/2020/may/24/pink-collarrecession-how-the-covid-19-crisis-is-eroding-womens-economic-power
8
Emancipatiemonitor 2016, Sociaal en Cultureel Planbureau en Centraal Bureau voor de
Statistiek
9
Emancipatiemonitor 2014, Sociaal en Cultureel Planbureau en Centraal Bureau voor de
Statistiek
10
The Guardian, 11 mei 2020; https://www.theguardian.com/global-development/commentisfree/
2020/may/11/women-are-on-the-covid-19-frontline-we-must-give-them-the-support-they-need
11
https://www.theguardian.com/world/2020/may/24/pink-collar-recession-how-the-covid-19crisis-is-eroding-womens-economic-power
12
Het betreft een gezamenlijk onderzoek onder leiding van (dr. Mara Yerkes aan) de Univ.
Utrecht, zie: https://www.uu.nl/sites/default/files/Policybrief.pdf)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

3

Voor wat betreft de zorg voor kinderen binnen het eigen huishouden is niet te
verwachten dat dit een grotere kans op besmetting met zich meebrengt.
Ook bij mantelzorgers die zorg thuis aan een kwetsbare naaste geven zijn
vrouwen oververtegenwoordigd. Mantelzorgers hebben tijdens de COVID-19
crisis veel extra zorg op zich genomen. Om hen te beschermen zijn er in
nauw overleg met partijen in het veld passende richtlijnen, testen en
persoonlijke beschermingsmiddelen voor mantelzorgers georganiseerd.
MantelzorgNL heeft een zorgladder gemaakt, als leidraad om het passende
aanbod aan ondersteuning op het juiste moment te kunnen aanbieden (en
vragen)13.
Vraag 8
Bent u van mening dat de overheid zich actief moet inzetten om deze
onevenwichtige situatie tussen mannen en vrouwen tegen te gaan? Zo ja, op
welke wijze?
Antwoord 8
Zie antwoord vraag 9
Vraag 9
Op welke manier wordt de beschreven ongelijkheid op dit moment bestreden
in Nederland?
Antwoord 9
Uit bovenstaande antwoorden blijkt niet per definitie dat vrouwen meer risico
lopen op het krijgen van COVID-19. Er is daarom geen noodzaak voor
specifiek beleid. Als het gaat om ongelijkheid tussen mannen en vrouwen,
streeft het kabinet naar gelijkheid tussen mannen en vrouwen op het gebied
van arbeid en inkomen en zet zich in voor een gelijke deelname van vrouwen
op elk beroepsniveau. De participatie van vrouwen op de arbeidsmarkt is
daarbij cruciaal. Financiële onafhankelijkheid is een van de prioriteiten in dit
beleid. Voor gelijke kansen van vrouwen op de arbeidsmarkt is de verdeling
van arbeid en zorg cruciaal. Veel mannen willen meer zorgen, bijvoorbeeld
voor hun kinderen. En als mannen meer zorgtaken verrichten, is het voor
vrouwen makkelijker om (meer uren) te werken en naar hogere functies door
te stromen.
De manier waarop in Nederland genderongelijkheid in de breedte wordt
bestreden, staat beschreven in de Emancipatienota van dit kabinet (Kamerstuk 30 420, nr. 270), en in de jaarlijkse voortgangsrapportage. Prioriteiten in
het emancipatiebeleid zijn gelijkheid op de arbeidsmarkt (financiële onafhankelijkheid, vrouwen naar de top, en gelijk loon), sociale veiligheid en
acceptatie, en genderdiversiteit en gelijke behandeling. De meest recente
voortgangsrapportage wordt u op korte termijn toegezonden.
Ook in bijvoorbeeld de kabinetsreactie op het IBO Deeltijdwerk kunt u vinden
hoe het kabinet een gelijke arbeidsparticipatie bevordert (Kamerstuk 29 544,
nr. 1006).
Vraag 10
Kunt u aangeven of Nederland bij het opstellen van de wet- en regelgeving
voor de steunmaatregelen gebruik heeft gemaakt van een gendertoets? Zo
nee, waarom niet? Zo ja, kunt u aangeven wat de uitkomsten waren?
Antwoord 10
De steunmaatregelen zijn bewust zoveel mogelijk generiek vormgegeven, om
ze breed en snel toegankelijk te maken voor bedrijven en werkenden, zonder
specifiek op achtergrondkenmerken te selecteren. Inkomensbescherming en
behoud van werkgelegenheid staan hierbij voorop. Om te volgen of de
arbeidsmarktmaatregelen ook in de praktijk voor alle groepen even toegankelijk zijn, zullen mijn collega’s van SZW en ik de effecten van de arbeidsmarktmaatregelen monitoren en evalueren. Daarbij zal waar relevant en mogelijk
specifiek aandacht zijn voor verschillen tussen mannen en vrouwen (zie ook
het antwoord op vraag 11).

13

https://mantelzorg.nl/pagina/voor-mantelzorgers/thema-s/zorgladder-mantelzorg

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

4

Vraag 11
Bent u bereid te monitoren wat de gevolgen van de steunmaatregelen zijn
wat betreft de arbeidsparticipatie en de inkomenspositie van vrouwen, en de
Kamer hierover te informeren?
Antwoord 11
Ja, het kabinet zal de effecten van arbeidsmarktmaatregelen monitoren en
evalueren en de Kamer hierover informeren. Daarbij zullen waar relevant en
mogelijk de effecten worden uitgesplitst naar specifieke achtergrondkenmerken, zoals opleidingsniveau en gender.
Vraag 12
Bent u bereid te onderzoeken welke maatregelen nog meer genomen kunnen
worden om te voorkomen dat vrouwen ernstiger worden getroffen?
Antwoord 12
Op dit moment is nog niet duidelijk of vrouwen ernstiger getroffen worden
en is een onderzoek naar mogelijke maatregelen daartegen dus niet aan de
orde.
Ik ben wel op de hoogte van het feit dat er diverse onderzoeken lopen naar
gender en corona. Als specifieke problemen naar voren komen uit die
onderzoeken, uit de monitoring van de arbeidsmarktmaatregelen of uit
periodieke cijfers van CBS of CPB, zal ik bekijken of maatregelen noodzakelijk
zijn.
Vraag 13
Bent u bereid de aanbevelingen van de secretaris-generaal van de Verenigde
Naties mee te nemen bij beleidsvorming in Nederland om de negatieve
impact van de coronacrisis voor vrouwen te beperken?14
Antwoord 13
De aanbevelingen van de secretaris-generaal zal ik zoveel mogelijk meenemen. Zoals gezegd zijn er op dit moment geen duidelijke aanwijzingen dat de
coronacrisis in Nederland vooral vrouwen zou treffen, dus is er geen reden
voor specifieke beleidsvorming. Zie echter ook het antwoord op vraag 12.
Voor wat betreft de gendergelijkheid in de top van de publieke sector en in de
adviesraden in het algemeen, heeft het kabinet besloten het SER-advies
«Diversiteit in de top, tijd voor versnelling» integraal over te nemen. De
maatregelen die gaan gelden voor de private sector zullen een vertaalslag
krijgen naar de (semi-)publieke sector. Gezien de breedte en de diversiteit van
de organisaties behorend tot de (semi-)publieke sector past hier geen
one-size-fits-all regeling. Om dit uit te werken wordt een programma
ingesteld. Het kabinet zal de Kamer voor de zomer van 2020 informeren over
de vormgeving, de aanpak en het tijdspad van het programma.
Vraag 14
Deelt u de mening dat het juist nu tijd is om de participatie van vrouwen op
de arbeidsmarkt verder te stimuleren?
Antwoord 14
Het kabinet zal de inspanningen om de arbeidsparticipatie van vrouwen te
stimuleren onverminderd doorzetten, zie ook het antwoord op vraag 8 en 9.
Zoals gezegd is het op dit moment nog niet te zeggen of de coronacrisis de
arbeidsparticipatie van vrouwen sterker treft dan mannen. Het is niettemin
opvallend dat het gemiddelde aantal uren dat vrouwen werken sinds de
uitbraak van het coronavirus sneller is gedaald dan bij mannen. Het gaat hier
om cijfers van maart en april, toen de scholen en de kinderopvang nog dicht
waren. Dat kan invloed hebben gehad op de cijfers; het is niet uitgesloten dat
juist vrouwen daardoor minder uren zijn gaan werken. Als de komende
maanden eenzelfde beeld laten zien, is het belangrijk om te kijken wat de
oorzaken zijn en wat we extra kunnen doen om juist in deze situatie de

14

Policy Brief: The Impact of Covid-19 on Women, 9 april 2020; https://www.unwomen.org/-/
media/headquarters/attachments/sections/library/publications/2020/policy-brief-the-impact-ofcovid-19-on-women-en.pdf?la=en&vs=1406

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

5

arbeidsparticipatie van vrouwen te stimuleren. Mijn collega’s van SZW en ik
zullen daarnaast de effecten van arbeidsmarktmaatregelen monitoren en
evalueren. Daarbij zal waar relevant en mogelijk specifiek aandacht zijn voor
verschillen tussen mannen en vrouwen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

6