Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

31 289

Voortgezet Onderwijs

Nr. 345

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR
EN WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 22 februari 2017
Op 5 juli 2016 heb ik uw Kamer voor het laatst geïnformeerd over de
voortgang van de vereenvoudiging van de bekostiging van het voortgezet
onderwijs.1 In die brief heb ik geschetst dat uit een uitgebreide consultatie
is gebleken dat de vereenvoudiging van de bekostiging op brede steun
kan rekenen. Het traject biedt meerwaarde, omdat een transparante en
voorspelbare basisbekostiging scholen en bestuurders beter in staat stelt
om te gaan met ontwikkelingen in het voortgezet onderwijs, zoals
leerlingendaling en de gevolgen daarvan voor het behoud van het
onderwijsaanbod.
Naast een transparant bekostigingssysteem is goed bestuur een belangrijke randvoorwaarde om via een deugdelijke bedrijfsvoering het hoofd te
bieden aan deze ontwikkelingen. Bestuurlijke samenwerking en goede
verantwoording zijn hier onlosmakelijk aan verbonden, juist omdat door
leerlingendaling het behoud van het onderwijsaanbod, met name het
aanbod van het vmbo techniek, over een paar jaar een uitdaging wordt.2
Deze uitdaging vraagt echter om meer dan alleen een vereenvoudigd
bekostigingsmodel en goed bestuur. Daarom heb ik de Onderwijsraad
gevraagd om advies uit te brengen over de vraag welke mogelijke
aanvullende maatregelen getroffen kunnen worden om in de voorgestelde
vereenvoudigde bekostiging rekening te houden met het behoud van het
onderwijsaanbod, met name het vmbo techniek. De Onderwijsraad heeft

1
2

kst-31289-345
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Kamerstuk 31 289, nr. 335
Onder het vmbo techniek versta ik (in lijn met de brief over fundamenteel vmbo (Kamerstuk
30 079, nr. 52), de Wet op het voortgezet onderwijs artikel 10b lid 3 (onderdeel a t/m e) en de
bijbehorende memorie van toelichting (Kamerstuk 31 184, nr. 3)) de vijf technische profielen in
het vmbo, namelijk (1) Bouwen, Wonen & Interieur, (2) Produceren, Installeren & Energie, (3)
Mobiliteit & Transport, (4) Media, Vormgeving & ICT en (5) Maritiem & Techniek.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 289, nr. 345

1

het advies op 15 december 2016 opgeleverd.3 Op 23 december 2016 heb
ik hier al kort op gereageerd.4
Op basis van dit advies wil ik voor deze uitdagingen maatregelen nemen,
die ik in het vervolg van deze brief langs drie lijnen uitwerk: (1) de
manieren waarop het voorgestelde vereenvoudigde model rekening
houdt en gaat houden met de uitdagingen waar het voortgezet onderwijs
voor staat, (2) de noodzaak van goed bestuur en bestuurlijke samenwerking en (3) aanvullende maatregelen die nodig zijn voor een goede
implementatie van het nieuwe bekostigingsmodel. Met deze maatregelen
creëer ik een solide basis voor een duurzaam stelsel. Hiermee geef ik
invulling aan verschillende oproepen van uw Kamer.5
In deze brief ga ik ook in op bekostigingsmaatregelen tegen zittenblijven.
Daarmee doe ik gestand aan de toezegging om na te gaan of scholen op
dit moment financiële druk voelen om leerlingen al dan niet te laten
blijven zitten.6 Tevens heb ik in de kabinetsreactie op het IBO-onderzoek
Effectieve leerroutes in het funderend onderwijs toegezegd te onderzoeken wat de gevolgen zouden zijn van mogelijke bekostigingsmaatregelen om scholen te prikkelen zittenblijven te voorkomen en meer
kansrijke interventies te ontwikkelen.7
Het vereenvoudigde bekostigingsmodel biedt handvatten om
uitdagingen het hoofd te bieden
Waarom vereenvoudigen?
Met de vereenvoudiging van de bekostiging creëer ik op budgetneutrale
wijze een transparante basisbekostiging. Het voorgestelde vereenvoudigde model volgt de kostenverschillen in het onderwijs en kent
gematigde herverdeeleffecten. Het aantal ongewenste prikkels wordt
bovendien fors gereduceerd. Een begrijpelijke en voorspelbare basisbekostiging verbetert ook de mogelijkheden voor besturen om betere
meerjarenramingen te maken. Hiermee biedt de vereenvoudiging een
meerwaarde voor het voorgezet onderwijs en geeft het voorgestelde
model handvatten aan besturen en scholen om met de basisbekostiging
in te spelen op ontwikkelingen in de sector. Dit past binnen de sturingsfilosofie die ik voorsta, waarin besturen en scholen verantwoordelijk zijn
voor kwalitatief hoogstaand onderwijs en een goede bedrijfsvoering.
In de komende periode speelt er in het voortgezet onderwijs een
autonome ontwikkeling, die niet veroorzaakt wordt door de vereenvoudiging van de bekostiging, maar die wel samenhangt met het moment
van invoering. Het betreft hier het behoud van onderwijsaanbod, specifiek
het vmbo techniek, in tijden van leerlingendaling. De Onderwijsraad heeft
deze ontwikkelingen geduid en heeft hierover aanbevelingen gedaan.
Samen met de VO-raad heb ik gekeken in hoeverre het vereenvoudigde
model al handvatten biedt voor deze uitdagingen en in hoeverre de
aanbevelingen van de Onderwijsraad binnen het model kunnen worden
3

Onderwijsraad (2016): Advies Verfijning vereenvoudiging bekostiging voortgezet onderwijs
Kamerstuk 31 289, nr. 342
5
Ik reageer in deze brief op de motie van de leden Veldman en Ypma (Kamerstuk 34 226, nr. 10),
de motie van de leden Rog, Ypma, Bisschop en Siderius (Kamerstuk 34 226, nr. 11), de motie
van het lid Siderius (Kamerstuk 30 079, nr. 66) en de motie van de leden Bruins en Jasper van
Dijk (Kamerstuk 34 550 VIII, nr. 36). Ook ga ik in deze brief in op het verzoek van uw Kamer
(Kamerstuk 31 289, nr. 342) om te reageren op het advies van de Onderwijsraad over dit thema.
Tot slot geef ik met deze brief invulling aan mijn toezegging om het vereenvoudigde bekostigingsmodel op een aantal punten verder uit te werken (Kamerstuk 31 289, nr. 335).
6
AO Kleuteronderwijs, d.d. 13 oktober 2016 (Kamerstuk 31 293, nr. 339)
7
Kamerstuk 31 293, nr. 276
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 289, nr. 345

2

opgenomen. Hierbij heb ik ook de uitkomsten van gesprekken met
bestuurders, schoolleiders en controllers over de bekostiging van het
vmbo techniek gebruikt. Hieronder schets ik de belangrijkste punten.
De vereenvoudiging biedt handvatten voor omgang met leerlingendaling
De Onderwijsraad bevestigt dat leerlingendaling een autonome ontwikkeling is en dat de uitdagingen die dat met zich meebrengt niet direct in
verband staan met de effecten van de invoering van de vereenvoudigde
bekostiging. Wel vind ik het van belang dat bij de invoering van de
vereenvoudiging rekening wordt gehouden met de gevolgen van
leerlingendaling.
De Onderwijsraad onderschrijft allereerst dat de vaste voet per vestiging
meehelpt om ook in dunbevolkte gebieden vestigingen open te houden.
Daarbij houdt de vaste voet per vestiging vanuit kostenvolgend
perspectief rekening met de vaste lasten die gepaard gaan met het
exploiteren van een vestiging, ongeacht het aantal aanwezige leerlingen.
In eerdere brieven over de vereenvoudiging van de bekostiging heb ik al
aangegeven welke criteria ik wil hanteren om vestigingen voor een vaste
voet in aanmerking te laten komen, zoals bekostigingsnormen.8
Daarnaast ben ik ervan overtuigd dat een goede overgangsregeling
besturen helpt om in tijden van leerlingendaling eventuele herverdeeleffecten beter op te vangen. De invoering van de vereenvoudiging van de
bekostiging gaat dan ook gepaard met een overgangsregeling, waarbij de
voor- en achteruitgang in de bekostiging stapsgewijs wordt op- dan wel
afgebouwd.
Het vmbo techniek kent hogere kosten, maar komt uit met bekostiging
Zowel het advies van de Onderwijsraad als de gesprekken die ik de
afgelopen periode heb gevoerd met bestuurders, schoolleiders en
controllers hebben laten zien dat het vmbo techniek kwetsbaar is. De
organiseerbaarheid van de technische profielen in het vmbo staat in tijden
van leerlingendaling onder druk, omdat hier ook met een beperkt aantal
leerlingen hoge kosten aan verbonden zijn (meer dan dit bij andere
schoolsoorten het geval is). Deze relatief hogere kosten worden onder
meer veroorzaakt door duurdere inventaris, duurder materiaal en kleinere
klassen voor de beroepsgerichte vakken (onder andere vanwege
veiligheidseisen). De gesprekken hebben inzicht gegeven in de opbouw
van de meerkosten en de redenen waarom deze meerkosten verschillen
per bestuur. Deze variatie hangt onder meer samen met onderwijsinhoudelijke keuzes, het aantal leerlingen en de wel of niet geslaagde samenwerking met andere scholen, het vervolgonderwijs en het bedrijfsleven.
Juist omdat de kosten hoger zijn ontvangen besturen die in de
bovenbouw voorbereidend beroepsonderwijs (waaronder techniek)
aanbieden in zowel de huidige als de voorgestelde vereenvoudigde
systematiek een hogere bekostiging dan het algemeen vormend
8

De vaste voet per vestiging gaat gepaard met een bekostigingsnorm van 60 leerlingen voor
vestigingen voor praktijkonderwijs en 130 leerlingen voor overige vestigingen. De bekostigingsnorm van 60 leerlingen komt voort uit de helft van de stichtingsnorm van een school voor
praktijkonderwijs (artikel 65 lid 1e van de WVO). De bekostigingsnorm van 130 leerlingen komt
voort uit de helft van de laagste stichtingsnorm van een school voor het overige onderwijs,
namelijk een vbo-school met één of twee profielen (artikel 65 lid 1d van de WVO). Daarnaast
moet er sprake zijn van een uniek adres om voor een vaste voet in aanmerking te komen.
Wanneer een bestuur meerdere vestigingen op hetzelfde adres heeft geregistreerd, wordt er
voor deze vestiging één vaste voet verstrekt. Wanneer meerdere besturen een vestiging op
hetzelfde adres hebben geregistreerd, wordt per bestuur een vaste voet verstrekt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 289, nr. 345

3

onderwijs. Ook wordt er nu binnen het voorbereidend beroepsonderwijs
nauwelijks onderscheid gemaakt tussen de bekostiging van de verschillende profielen. De breuk die de Onderwijsraad in de vereenvoudiging
constateert met het huidige beleid, deel ik dan ook niet. In zowel het
huidige als in het voorgestelde vereenvoudigde model wordt rekening
gehouden met de kostenverschillen waar besturen mee te maken hebben.
Schoolbesturen hebben vervolgens de verantwoordelijkheid om voor een
passende allocatie van middelen te zorgen. Dat gebeurt nu ook al goed. Ik
constateer dan ook dat het voortgezet onderwijs er op sectorniveau
financieel goed voorstaat.9 Qua financiële positie van de schoolbesturen
zie ik daarbinnen wel veel variatie. De Algemene Rekenkamer constateert
dezelfde variatie, maar benoemde in 2014 al dat de onderwijssoorten die
een bestuur aanbiedt niet voorspellend zijn voor een positief of negatief
exploitatieresultaat.10 Ook in de voorgestelde vereenvoudigde bekostiging
krijgen besturen die vmbo techniek aanbieden te maken met verschillende
herverdeeleffecten, zowel positief als negatief. Op basis van deze
constateringen licht ik in onderstaande paragrafen toe hoe ik hier mee om
wil gaan.
Verdere implementatie van de vereenvoudiging
De verdere implementatie van de vereenvoudigde bekostiging vraagt ten
aanzien van de hierboven geschetste uitdagingen om nog een paar kleine
uitwerkingen, zodat het model ook verantwoord kan worden ingevoerd in
gebieden met forse leerlingendaling.
Omdat het aantal vestigingen van een schoolbestuur een bekostigingsparameter wordt, is het allereerst van groot belang dat de registratie van
vestigingen in het voortgezet onderwijs goed aansluit bij de praktijk.
Daarom wil ik in het tweede kwartaal van 2017 een werkgroep instellen
om nader te onderzoeken op welke manier deze registratie geoptimaliseerd kan worden, hoe de criteria kunnen worden aangescherpt en hoe
deze in de bekostigingssystemen van DUO kunnen worden geoperationaliseerd.11 Vervolgens zal ik besturen oproepen om hun registraties waar
nodig te actualiseren, zodat de vaste voeten op een juiste manier worden
verstrekt.
Daarnaast heb ik in eerdere brieven over de vereenvoudiging van de
bekostiging een overgangsregeling van drie jaar voorgesteld. Schoolbesturen hebben hun zorgen geuit over de vraag of dit wel voldoende is.
Daarom heb ik in overleg met de VO-raad afgesproken om de overgangsregeling met één jaar te verlengen. Dit helpt besturen om in tijden van
leerlingendaling een mogelijk negatief herverdeeleffect beter op te
vangen.
Voor wat betreft de bekostiging van het vmbo techniek hebben de
gesprekken aangetoond dat, ondanks de geconstateerde variatie in
kostenverschillen, de schoolbesturen die vmbo techniek aanbieden niet
structureel negatieve exploitatieresultaten hebben. Ik constateer dat
besturen handelen binnen gestelde financiële kaders en dat er op
macroniveau geen financiële problemen ontstaan, ook niet na vereenvoudiging. Daarom zie ik geen reden om in de vereenvoudigde basisbekostiging ingrepen te doen in de samenstelling van de twee leerlingafhankelijke bekostigingsparameters.
9
10
11

Kamerstuk 34 550 VIII, nr. 101
Algemene Rekenkamer (2014): Bekostiging voortgezet onderwijs (Kamerstuk 31 289, nr. 193)
Deze werkgroep bestaat uit deelnemers van het Ministerie van OCW, DUO, de Inspectie van
het Onderwijs, de VO-raad en een accountant en wordt belast met een kortlopende opdracht,
die binnen het jaar 2017 uitgevoerd zal worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 289, nr. 345

4

Goed bestuur is noodzakelijk voor behoud van het onderwijsaanbod
Zoals ik aan het begin van deze brief en in eerdere brieven al heb
aangegeven, acht ik goed bestuur een vereiste om goed om te gaan met
de uitdagingen voor het voortgezet onderwijs. Juist in een context van
leerlingendaling zijn er bestuurders nodig die vooruit kijken, open staan
voor samenwerking met hun partners in de regio, gerichte en noodzakelijke keuzes durven maken en hierover verantwoording kunnen afleggen.
Ook de versterking van financiële expertise is hierbij van belang. Om deze
redenen werkt dit kabinet aan maatregelen om goed en professioneel
bestuur in het onderwijs te bevorderen. Hier hebben de Minister en ik in
het wetsvoorstel Versterking bestuurskracht onderwijsinstellingen
uitgebreid bij stil gestaan.12
De Inspectie van het Onderwijs (hierna: de inspectie) constateert dat ook
scholen zelf in de afgelopen jaren veel aandacht besteden aan de
professionalisering van het bestuur. De inspectie stelt dat besturen het
grootste deel van hun tijd besteden aan sturen op de onderwijskwaliteit,
zowel op het bewaken van de ondergrens als op het stellen van doelen of
normen voor verdere verbetering. Daarbij is de afgelopen jaren steeds
nadrukkelijker aandacht voor de relatie tussen financiën en kwaliteit, en
voor aspecten van gedrag en cultuur.13 Dit vind ik een positieve
ontwikkeling.
De Onderwijsraad geeft aan dat samenwerking en afstemming tussen
scholen de beste manier is om een dekkend en gevarieerd onderwijsaanbod te behouden. Dit onderschrijf ik. Zeker in gebieden met forse
leerlingendaling is het in samenspraak afstemmen van het aanbod dé
sleutel tot behoud van een relevant onderwijsaanbod dat aansluit op
vervolgopleidingen en de regionale arbeidsmarkt. Net als de Onderwijsraad zie ik grote kansen in samenwerking tussen scholen onderling,
met het vervolgonderwijs en met het lokale en regionale bedrijfsleven.
Het is niet de bedoeling dat scholen geïsoleerd van elkaar koste wat kost
hun afdelingen in stand proberen te houden. Dat is niet doelmatig en niet
bevorderlijk voor de onderwijskwaliteit. Wanneer te kleine afdelingen
onrendabel dreigen te worden, is het van groot belang dat scholen en
besturen met hun partners in de regio om tafel gaan om afspraken te
maken over welke school zorg draagt voor welk aanbod. Het behoeft geen
betoog dat deze samenwerking juist in regio’s met forse leerlingendaling
noodzakelijk is.
Naast goed bestuur en samenwerking is het ook van belang om de
(horizontale) verantwoording over de besteding van de bekostiging te
verbeteren. Hierbij zet ik onverminderd in op de acties die voortvloeien uit
de brief over transparantie in het funderend onderwijs.14 In mijn brief van
17 december 2015 over de vereenvoudiging van de bekostiging heb ik
opgemerkt dat ik het wenselijk acht te komen tot een instemmingsbevoegdheid voor de medezeggenschap op hoofdlijnen van het meerjarig
financieel beleid in het funderend onderwijs. 15 Het wetsvoorstel daartoe
is in het najaar van 2016 aan de Raad van State ter advisering voorgelegd.
Inmiddels is over dit voorstel advies uitgebracht. Ik zal mijn reactie daarop
overeenkomstig de reguliere wetgevingsprocedure in een nader rapport
uiteenzetten.
12

Kamerstuk 33 495, nr. 10
Inspectie van het Onderwijs (2016): Staat van het Onderwijs 2014/2015 (Kamerstuk 34 300 VIII,
nr. 140)
14
Kamerstuk 31 293, nr. 273
15
Kamerstuk 31 289, nr. 274
13

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 289, nr. 345

5

Aanvullende maatregelen zorgen voor ondersteuning
De vereenvoudiging maakt de basisbekostiging beter voorspelbaar en
creëert een solide grondslag voor besturen en scholen om in te spelen op
ontwikkelingen in het voortgezet onderwijs. Om in tijden van leerlingendaling een dekkend onderwijsaanbod te garanderen, is goed bestuur,
bestuurlijke samenwerking en verantwoording over de besteding van de
bekostiging van groot belang. Zoals opgemerkt zet ik in eerste instantie in
op de verbetering van (intrinsiek gemotiveerde) samenwerking, om
zodoende het onderwijsaanbod in stand te houden. Ik neem daarbij al een
aantal maatregelen om besturen en scholen te ondersteunen bij het
opvangen van de gevolgen van leerlingendaling. Barrières die de
samenwerking belemmeren wil ik hierbij zoveel wegnemen. Hierover
informeer ik uw kamer via de voortgangsrapportages leerlingendaling.16
Tegelijkertijd ben ik het eens met de Onderwijsraad dat op termijn
mogelijk meer nodig is om kwetsbaar onderwijsaanbod in stand te
houden. Daarom wil ik in samenwerking met de VO-raad op het vlak van
leerlingendaling en het behoud van het onderwijsaanbod (in het bijzonder
het aanbod van het vmbo techniek) een aantal aanvullende maatregelen
ontwikkelen. Naast mijn inzet voor de vereenvoudiging van de bekostiging en voor goed bestuur creëer ik hiermee een goede basis voor een
duurzaam stelsel.
Voor het vmbo techniek wil ik allereerst sterk inzetten op meer samenwerking tussen besturen en andere partijen, zoals vervolgopleidingen en
het bedrijfsleven. In aanvulling op de maatregelen uit de voortgangsrapportages leerlingendaling wil ik leren van lessen van het regionaal
investeringsfonds mbo en ga ik onderzoeken op welke wijze een vergelijkbare regeling ook voor het vmbo techniek kan worden ontwikkeld.
Ik realiseer mij dat er grenzen zijn aan de doelmatigheid van samenwerking. Ten aanzien van het vmbo techniek zal ik daarom monitoren in
hoeverre de stimulering van samenwerking toereikend is om basaal
aanbod op orde te houden. Hierbij betrek ik de vraag in hoeverre in de
toekomst mogelijk aanvullende maatregelen nodig zijn om het basale
aanbod van het vmbo techniek op orde te houden. Dit zal dan bedoeld zijn
voor besturen waarbij het, ook na intensieve samenwerking, niet langer
mogelijk is om specifiek het aanbod van het vmbo techniek in stand te
houden.
Overigens geldt over het algemeen dat het behoud van een breed
onderwijsaanbod in regio’s met forse leerlingendaling de komende
periode mogelijk kwetsbaar wordt. Daarom zal ik bepalen welk instrumentarium kan worden ingezet om kwetsbaar aanbod (zoals het laatste brede
en kleine aanbod in de regio) verder te ondersteunen. Hiervoor monitor ik
vanzelfsprekend alle vmbo-profielen en schoolsoorten in het voortgezet
onderwijs, inclusief het groen onderwijs. Uiteraard ga ik hier in eerste
instantie uit van regionale samenwerking. Tegelijkertijd zal ik evalueren in
hoeverre bestaande regelingen gerichter kunnen worden ingezet, zodat zij
beter aansluiten bij de nieuwe realiteit van een krimpend voortgezet
onderwijs. Hierbij betrek ik zowel geografische als onderwijsinhoudelijke
aspecten en bezie daarin ook mogelijke bekostigingsmaatregelen ter
stimulering van brede brugklassen.17 Ik betrek hierbij uiteraard ook de

16

De meest recente voortgangsrapportage is afgelopen najaar naar uw Kamer gezonden
(Kamerstuk 31 289, nr. 336).
17
Hiermee geef ik invulling aan de motie van de leden Grashoff, Van Meenen en Jasper van Dijk
(Kamerstuk 34 511, nr. 9)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 289, nr. 345

6

adviezen van de Onderwijsraad over bijvoorbeeld de kleinescholentoeslag
en de regeling uitzonderingsbekostiging.
Ik treed de komende periode in gesprek met de VO-raad om de genoemde
maatregelen verder te concretiseren. Overigens geldt bij alle maatregelen
dat ik deze na een aantal jaar wil evalueren. Per maatregel kan dan
worden vastgesteld of deze nog nodig is, of deze gehandhaafd moet
worden, of dat deze in kan/moet dalen in de lumpsum.
Effectieve maatregelen tegen zittenblijven zitten niet in de
bekostiging
In de afgelopen periode heb ik in het kader van de vereenvoudiging van
de bekostiging onderzocht in hoeverre scholen in het funderend onderwijs
op dit moment financiële druk voelen om een leerling al dan niet te laten
blijven zitten. Hiervoor heb ik gesprekken gevoerd met de sociale partners
(PO-Raad, VO-raad, CNV, AVS en AOB). Uit deze gesprekken blijkt dat
leraren een inhoudelijke afweging maken om een leerling al dan niet te
laten blijven zitten. Deze afweging is vaak gebaseerd op pedagogischdidactische motieven en wordt gemaakt in overleg met de ouders.
Scholen stellen het belang van een leerling voorop en laten zich hierbij
niet leiden door financiële overwegingen. Overigens is in de afgelopen
jaren een dalende trend van het aantal zittenblijvers waarneembaar. Zo
daalde het aandeel zittenblijvers in het primair onderwijs tussen 2013 en
2015 met ongeveer 15 procent. In het voortgezet onderwijs daalde dit
aandeel tussen 2012 en 2015 eveneens met ongeveer 15 procent. Dit alles
bij elkaar genomen concludeer ik dat scholen op dit moment geen prikkel
in het systeem ervaren om leerlingen te laten blijven zitten.
In reactie op het IBO-onderzoek Effectieve leerroutes in het funderend
onderwijs heb ik toegezegd te onderzoeken wat de gevolgen zouden zijn
van aanpassing van de bekostiging om zittenblijven tegen te gaan.
Hiervoor heb ik een bekostigingsmaatregel uitgewerkt en deze besproken
met de sociale partners in verband met gedragseffecten en mogelijke
neveneffecten. Deze maatregel betreft het naar beneden bijstellen van de
boven-nominale bekostiging (de bekostiging voor een extra verblijfsjaar
vanwege zittenblijven). De vrijgekomen middelen kunnen vervolgens
worden gebruikt om scholen te stimuleren alternatieve maatregelen te
nemen om zittenblijven te voorkomen, zoals preventie en maatwerk.
In het onderzoek zijn enkele nadelige aspecten als gevolg van de
bekostigingsmaatregel geconstateerd. De maatregel bevat mogelijke
perverse prikkels, zoals selectie van leerlingen bij aanmelding, het
ontmoedigen van stapelen en het lager laten uitstromen van leerlingen.
De sociale partners achten een bekostigingsmaatregel om zittenblijven
tegen te gaan dan ook ongewenst. De leraar in de klas weet wat goed is
voor de leerling en de afweging om een leerling wel of niet te laten blijven
zitten mag niet worden beïnvloed vanuit financiële overwegingen. Een
schoolbestuur moet op zijn beurt op basis van onderwijskundige
overwegingen komen tot de optimale verdeling van de middelen, zonder
daarbij te worden gehinderd door in de bekostiging opgenomen prikkels.
Ik deel dit standpunt. Een maatregel tegen zittenblijven zit wat mij betreft
niet in de bekostiging, maar in beleidsinhoudelijke maatregelen. Niet voor
niets zijn hierover afspraken gemaakt in het bestuurs- en sectorakkoord. In
navolging daarvan heb ik in het primair onderwijs bijvoorbeeld de
handreiking Doorstroom van kleuters aan leraren verstrekt. In het
voortgezet onderwijs stimuleer ik de lente- en zomerscholen om zittenblijven zoveel mogelijk tegen te gaan. De sociale partners geven aan dat
zij graag willen doorgaan op de ingeslagen weg. Het aantal zittenblijvers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 289, nr. 345

7

neemt op dit moment nog steeds af. Met de bestaande beleidsinhoudelijke initiatieven zie ik daarom op dit moment geen noodzaak voor het
initiëren van maatregelen in de basisbekostiging om zittenblijven tegen te
gaan.
Afsluitend
De vereenvoudiging van de bekostiging biedt een positieve bijdrage aan
de slagkracht van het voortgezet onderwijs. De onderzoeken, adviezen en
gesprekken die ik in de afgelopen tijd heb gevoerd hebben geleid tot een
breed doordachte verdere uitwerking van het model, waarbij het veld
intensief is betrokken. Tezamen met mijn inzet op goed bestuur en met
mijn inzet op mogelijke toekomstige maatregelen, ben ik ervan overtuigd
dat met de vereenvoudiging van de bekostiging een solide basis wordt
gecreëerd voor een toekomstbestendig stelsel.
De komende periode ga ik in samenwerking met de VO-raad door met het
verder uitwerken en aanscherpen van het voorgestelde vereenvoudigde
bekostigingsmodel in het voortgezet onderwijs.
De Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
S. Dekker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 289, nr. 345

8