Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 1365

VERSLAG VAN EEN NOTAOVERLEG
Vastgesteld 9 februari 2012

1
Samenstelling:
Leden: Van Bommel (SP), ondervoorzitter, Van
der Staaij (SGP), Albayrak (PvdA), Ormel
(CDA), Ferrier (CDA), Eijsink (PvdA), Van Dam
(PvdA), Knops (CDA), voorzitter, De Roon
(PVV), Jansen (SP), Voordewind (ChristenUnie), Ten Broeke (VVD), Ouwehand (PvdD),
Bontes (PVV), Groot (PvdA), Braakhuis
(GroenLinks), Nieuwenhuizen (VVD), Schouw
(D66), El Fassed (GroenLinks), Hachchi (D66),
Dijkhoff (VVD), Driessen (PVV) en De Caluwé
(VVD).
Plv. leden: Irrgang (SP), Dijkgraaf (SGP),
Jacobi (PvdA), Bruins Slot (CDA), Omtzigt
(CDA), Samsom (PvdA), Timmermans (PvdA),
Hazekamp (PvdD), Elissen (PVV), Van Raak
(SP), Wiegman-van Meppelen Scheppink
(ChristenUnie), Hennis-Plasschaert (VVD),
Hernandez (PVV), Dikkers (PvdA), Peters
(GroenLinks), Berckmoes-Duindam (VVD), Van
Veldhoven (D66), Van Tongeren (GroenLinks),
Pechtold (D66), Huizing (VVD), Kortenoeven
(PVV) en Azmani (VVD).
2
Samenstelling:
Leden: Van Bommel (SP), Van der Staaij (SGP),
Çörüz (CDA), Timmermans (PvdA), Albayrak
(PvdA), voorzitter, Ormel (CDA), Ferrier (CDA),
Eijsink (PvdA), Irrgang (SP), De Roon (PVV),
Voordewind (ChristenUnie), Pechtold (D66),
ondervoorzitter, Ten Broeke (VVD), Thieme
(PvdD), Peters (GroenLinks), Kortenoeven
(PVV), Bosman (VVD), Dikkers (PvdA), El
Fassed (GroenLinks), Hachchi (D66), Dijkhoff
(VVD), Driessen (PVV) en De Caluwé (VVD).
Plv. leden: Van Raak (SP), Dijkgraaf (SGP),
Knops (CDA), Samsom (PvdA), Recourt
(PvdA), Bruins Slot (CDA), Haverkamp (CDA),
Arib (PvdA), Jasper van Dijk (SP), De Mos
(PVV), Wiegman-van Meppelen Scheppink
(ChristenUnie), Schouw (D66), HennisPlasschaert (VVD), Ouwehand (PvdD), Sap
(GroenLinks), Wilders (PVV), Leegte (VVD),
Heijnen (PvdA), Braakhuis (GroenLinks), Van
Veldhoven (D66), Taverne (VVD), Bontes (PVV)
en Mulder (VVD).

kst-22112-1365
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

De vaste commissie voor Europese Zaken1 en de vaste commissie voor
Buitenlandse Zaken2 hebben op 6 februari 2012 overleg gevoerd met
staatssecretaris Knapen van Buitenlandse Zaken over het Werkprogramma 2012 van de Europese Commissie.
Van het overleg brengen de commissies bijgaand stenografisch verslag
uit.
De voorzitter van de vaste commissie voor Europese Zaken,
Knops
De voorzitter van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken,
Albayrak
De griffier van de vaste commissie voor Europese Zaken,
Van Keulen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 22 112, nr. 1365

1

Stenografisch verslag van een notaoverleg van de vaste
commissie voor Europese Zaken en de vaste commissie voor
Buitenlandse Zaken
Maandag 6 februari 2012
14.00 uur
Voorzitter: Van Bommel
Aanwezig zijn 5 leden der Kamer, te weten:
Albayrak, Van Bommel, Bontes, Dijkhoff en Ferrier,
en de heer Knapen, staatssecretaris van Buitenlandse Zaken.
Aan de orde is de behandeling van:
– het EU-voorstel Werkprogramma 2012 Europese Commissie
(2011Z23135);
– de brief van de staatssecretaris van Buitenlandse Zaken d.d.
16 december 2011 inzake de kabinetsappreciatie Werkprogramma Europese Commissie 2012 (22 112, nr. 1289);
– de brief van de vaste commissie voor Europese Zaken d.d.
21 december 2011 inzake prioritaire voorstellen Tweede
Kamer uit het Werkprogramma van de Europese Commissie
2012 (2011Z27016);
– het overzicht prioriteitsstelling Tweede Kamer ten aanzien van
voorstellen uit het Werkprogramma 2012 van de Europese
Commissie (2011Z27068);
– de brief van de staatssecretaris van Buitenlandse Zaken d.d.
30 januari 2012 bevattende de reactie op de conceptprioriteitenlijst van de Tweede Kamer uit het Werkprogramma van de
Europese Commissie voor 2012 (22 112, nr. 1357).
De voorzitter: Voor dit notaoverleg gelden vastgestelde spreektijden, te
weten: voor de VVD en de PvdA twaalf minuten, voor de PVV en het CDA
tien minuten en voor de SP zeven minuten. Zoals gebruikelijk in een
notaoverleg hanteren wij voor de volgorde de fractiegrootte. Dat betekent
dat ik de heer Dijkhoff van de VVD als eerste het woord geef.
De heer Dijkhoff (VVD): Voorzitter. Over het arbeidsethos van de
Europese Commissie valt niet te klagen, en over dat van het kabinet
trouwens ook niet. Wij hebben een hele lijst voorstellen gekregen. Op die
voorstellen heeft de Kamer al het nodige aan te merken voordat zij er zijn.
Soms geeft alleen al een titel aanleiding om kritisch te zijn. Dat is het
parlement gelukkig ook. De nationale parlementen, dus ook de Tweede
Kamer, zijn in de ogen van mijn fractie nog niet helemaal op stoom in de
relatief nieuwe rol in het Brusselse besluitvormingsproces. Met 61
prioriteiten, 12 behandelvoorbehouden en zeven subsidiariteitstoetsen
timmeren wij het komende jaar alweer flink aan de weg. Het doet de VVD
vooral deugd om te zien dat steeds meer vakcommissies uit zichzelf al
bovenop Europa zitten, zoals ook de titel van het mooie rapport luidt, en
niet meer alleen de vaste commissie voor Europese Zaken.
Het werkprogramma blijft echter een lange lijst, naar mijn smaak iets te
lang,en is zeker te breed wat betreft de terreinen waarop de Europese
Commissie bezig wil zijn. Het meest in het oog springend is de uitbreiding
op het werkterrein sociale zekerheid en arbeidsmarktbeleid. Dat is geen
ontwikkeling waar de VVD vanzelf blij van wordt. Die uitbreiding stoelt
namelijk niet zozeer op recente nieuwe afspraken dat de Commissie op
dat terrein flink aan de slag moet als wel op een toch wat creatieve

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 22 112, nr. 1365

2

redenering achter de interpretatie dat het binnen de subsidiariteitsafspraken wel kan. Het pad van het gedane voorstel naar de rechtvaardiging
van «noodzakelijk voor de interne markt» wordt steeds langer en kent
steeds meer argumenten en veronderstellingen.
Het criterium is voor de VVD niet of de interne markt misschien geholpen
wordt door een plan van de Europese Commissie, maar of het voor het
functioneren van de interne markt echt noodzakelijk is om de zaak op
Europees niveau te regelen. Het criterium is ook niet of de maatregel of
het voorstel inhoudelijk goed is, want zelfs goede maatregelen moeten in
dit licht kritisch bekeken worden. Wellicht moet die heel goede maatregel
op lidstaatniveau zelf genomen worden. Daarbij moet de Kamer vooral de
lijnen van subsidiariteit bewaken en niet te selectief zijn. Dus ook als de
Europese Commissie met een maatregel komt die op het eerste gehoor
aardig klinkt, moeten de Kamerfracties scherp zijn op de subsidiariteit en
de verleiding weerstaan om te zeggen dat het niet valt binnen de
subsidiariteitseisen, maar dat het wel goed klinkt en dat wij er maar geen
probleem van moeten maken. Een voorbeeld, dat u niet zal verbazen: ik
ben geen echte stakersvriend, maar ik kon mij de vorige week wel de
kritische houding van de vakbonden voorstellen toen zij hoorden dat de
Europese Commissie zich met stakingsrecht wil bezighouden. Ik hoor
graag van de staatssecretaris hoe hij hier tegen aankijkt en of hij los van
de aarzelingen van het parlement over de individuele voorstellen ook het
algemene beeld wil overbrengen, en het liefst ook bestrijden, van het
algemene gevoelen over de toenemende uitbreiding van het werkgebied
naar sociale zaken.
Dit staat nog los van de vraag – een ander punt in de plannen van de
Europese Commissie – of de zaken wel door de overheid moeten worden
uitgevoerd, welke overheid dat dan ook is. Subsidiariteit richt zich vooral
op de vraag «moeten zij het doen of moeten wij het doen?». Soms is de
vraag echter of de overheid het sowieso wel moet doen. Alleen al de
aankondiging van het toerismelabel deed mij in dit opzicht een beetje
zuchten. Hotels hebben al heel lang sterren en op internet kan iedereen
via Tripadvisor of andere sites zien wat andere bezoekers ervan vonden.
Tegenwoordig heb je voordat je op reis gaat al zoveel kunnen zien dat de
verrassing er bijna af is. De Vakantieman is ook niet voor niets gestopt op
tv. Het lijkt mij niet dat de Europese Commissie een soort van overheidslabel moet invoeren. Het lijkt mij beter om te blijven investeren in
innovatie en de digitale markt, zodat mensen en de markt zelf in de
behoefte kunnen blijven voorzien.
Het grootste knelpunt ligt voor de VVD-fractie op het gebied van het
vervolmaken van de interne markt. Het punt is niet zozeer dat er niet
genoeg nieuwe plannen zijn als wel dat de oude plannen niet goed
worden uitgevoerd. Het meest treurige en imagobeschadigende is op dit
moment misschien wel het geëmmer rond het Europese patent. Het is
leuk dat landen een beetje steggelen om een instituut op hun grondgebied te krijgen. Zij doen dat ook vast wel met het economische belang
van hun eigen ondernemers in het hoofd, maar zij denken te weinig na
over het economische nadeel dat alle Europese ondernemers lijden
zolang het patent geblokkeerd wordt. De Commissie kan in algemene zin
haar energie dan ook beter richten op het afmaken van oude plannen dan
op het steeds weer lanceren van nieuwe plannen. Iedereen kent dat
misschien wel van hobby’s: je bent enthousiast over een nieuwe hobby, je
koopt al het materiaal en wordt lid, maar vervolgens doe je er te weinig
mee. Het gaat de VVD niet zozeer om de lange lijst van nieuwe plannen
die bewondering wekt, als wel het in de praktijk uitvoeren van plannen die
al eerder gelanceerd zijn.
Mevrouw Albayrak (PvdA): Dit maakt mij erg benieuwd naar de oude
plannen die de VVD met prioriteit ingevoerd of heringevoerd wil zien. Is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 22 112, nr. 1365

3

dat bijvoorbeeld ook de befaamde dienstenrichtlijn van de heer
Bolkestein?
De heer Dijkhoff (VVD): Die richtlijn is toentertijd niet echt geaccepteerd.
Je kunt niet iets invoeren wat toen niet geaccepteerd is.
Mevrouw Albayrak (PvdA): Uw eigen premier heeft nog niet zo lang
geleden gezegd dat hij een groot voorstander is van het weer reanimeren
van het voorstel, inclusief dat vermaledijde thuislandbeginsel. Mag ik de
VVD-fractie vragen of zij haar eigen premier op dit punt steunt?
De heer Dijkhoff (VVD): Niet alleen op dit punt. Het gaat erom dat als een
oude richtlijn niet is aangenomen, het treurig is om te zien dat zo’n plan
doodslaat en stilvalt, terwijl de intentie van het vervolmaken van de
interne markt ook op het gebied van diensten van groot belang is. Als de
Commissie dan in Europa bot vangt met een concreet voorstel, moet je
het niet laten liggen en met andere plannen komen, maar ervoor zorgen
dat het plan wordt aangepast zodat de doelen worden gehaald op een
manier die acceptabel is.
Mevrouw Albayrak (PvdA): Het gaat mij natuurlijk om de consistentie
van het verhaal van de VVD over de zorgen bij de uitwerking van de
interne markt. De dienstenrichtlijn in de vorm waarin de heer Bolkestein
die indertijd heeft voorgesteld en de vorm waarin de premier die wil
terugbrengen, houdt in dat bedrijven die in andere Europese landen
werken volgens de afspraken en wettelijke regels in die landen, hun
diensten mogen aanbieden in andere Europese landen. Een thuiszorgorganisatie mag dus volgens de Poolse arbeidstijden en arbeidsvoorwaarden in Nederland werken. Is de heer Dijkhoff daar werkelijk
voorstander van?
De heer Dijkhoff (VVD): Ik ben er in ieder geval voorstander van dat het
goed geregeld is als wij die markt openen. Wat mevrouw Albayrak
suggereert, is al aan de gang. Via uitspraken van het Hof van Justitie
wordt grensoverschrijdende zorg al met voorrang en met een hoger
tempo geaccepteerd en afgedwongen dan de politiek op dit moment wil.
Wij kunnen het dus beter goed regelen en zelf in de hand houden. De VVD
is inderdaad voorstander van het vervolmaken van de interne markt op dit
gebied, omdat dit ook een goede manier is voor Nederland om verdere
economische groei te bewerkstelligen. Die economische groei – dat zal
geen verrassing zijn – hebben wij nu hard nodig. Dat gaat wel met een
opener markt en meer bedrijvigheid en niet met lenen en uitgeven.
Voorzitter. Ik was gebleven bij de vraag of zaken door de overheid moeten
worden gedaan of aan de markt moeten worden overgelaten. Speelt dit
principe, dat voor de VVD ongeveer even belangrijk is als het principe van
subsidiariteit, ook bij de regering en komt dit ook in de Nederlandse
houding tegenover Brussel naar voren?
Inhoudelijk doet het ons deugd om in het werkprogramma aandacht te
zien voor innovatie en modernisering van de landbouw en het landbouwbeleid. Te vaak is het probleem echter dat er wel goede plannen zijn van
de Commissie om dit te verbeteren, maar dat bij de onderhandelingen
over de meerjarenbegroting het geld niet wordt gestopt in zaken waarover
eerst lippendienst werd bewezen aan de plannen, om een Engelse
uitdrukking maar eens heel ingewikkeld in het Nederlands om te zetten.
Houdt de Nederlandse regering in haar inzet al rekening met het verloop
van het onderhandelingstraject op dit punt en doet zij daarin ook recht
aan de plannen van de Commissie, die de regering ook omarmt en die
ook hard nodig zijn, voor meer innovatie en modernisering van het
landbouwbeleid? De aangenomen motie-Lucas werd wat summier
beantwoord door de staatssecretaris. Wellicht kan hij daar nu meer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 22 112, nr. 1365

4

duidelijkheid over geven. De appreciatie was toen: er zijn landen die meer
geld willen voor landbouw, er zijn landen die minder willen en er zijn
landen die het gelijk willen houden. Wat de Nederlandse inzet precies is,
werd daaruit minder duidelijk. Het ideaalbeeld is mij duidelijk: meer
innovatie en nominaal gelijkblijvend landbouwbeleid. Als je het speelveld
overziet en je constateert dat dit misschien niet realistisch is, is de vraag
wanneer er wordt overgestapt naar het ruimte laten voor het verminderen
van het landbouwbeleid ten faveure van het innovatieprogramma.
Een ander punt dat vooral speelt op het gebied van de plannen voor
veiligheid en justitie is de vergelijkbaarheid van landen. De Europese
Commissie gaat er natuurlijk van uit dat iedere lidstaat gelijk is. Dat zijn ze
formeel ook, maar de praktische situatie in die landen is natuurlijk niet
altijd gelijk. Vooral op het gebeid van veiligheid en justitie kan dit
problemen opleveren. Dus hoe ziet de staatssecretaris deze spanning en is
het verantwoord om op deze terreinen verdere stappen te zetten als de
basis in sommige landen nog onvoldoende is?
Tot slot is voor ons als liberalen de Europese overheid ook gewoon een
overheid, dus ook eentje die van nature de neiging heeft gemakkelijker
regels te maken dan die weg te nemen. Ook dit werkprogramma zal leiden
tot een uitdijende Europese overheid. Daarin staan gelukkig dan wel de
belofte en het goede voornemen om ook flink op dieet te gaan, maar we
weten vaak hoe het gaat met goede voornemens. Het goede voornemen
om regels weg te nemen heeft al wel becijferd wat er allemaal weg kan en
hoeveel daarmee te besparen valt, met name voor de ondernemers in
Europa. De vraag is alleen of dit op tijd lukt. We zien nu dat er tot 2012
plannen voor zijn en dat er nog lang niet alles gedaan is wat er zou
moeten gebeuren, waarbij ik in ieder geval ook nog het vermoeden heb
dat, zolang er nieuwe regels en programma’s blijven worden gemaakt, er
daarna nieuwe manieren zijn om in ieder geval de last van die regels te
verminderen. Vandaar mijn vraag aan de staatssecretaris hoe hij ziet dat
de Europese Commissie dit na 2012 zal oppakken en of het een blijvende
inspanning is vanuit Nederland om dit aan te kaarten.
Mevrouw Albayrak (PvdA): Voorzitter. In de weken voorafgaand aan dit
notaoverleg heb ik een beetje geworsteld met de vraag wat wij hier
precies zouden gaan doen. Dat is een punt van aandacht voor de
commissie zelf, omdat we een keer per jaar met de staatssecretaris praten
over het werkprogramma voor het gehele jaar van de Europese
Commissie. Als het goed is, zouden daar voorstellen in moeten staan die
een doorkijk geven in de richting die de Europese Unie opgaat.
Donderdag aanstaande hebben we het debat over de Staat van de Unie.
Daarin zullen we het uitgebreid hebben over die vergezichten, maar
eigenlijk zou je in het werkprogramma al concrete voorstellen moeten zien
die een richting aangeven. De appreciatie van die richting is natuurlijk aan
de partijen en het kabinet zelf. We hebben hier in ieder geval wel te maken
met een handicap omdat we maar een deel van de voorstellen zien in het
werkprogramma die in 2012 uiteindelijk gerealiseerd moeten worden. Op
dit moment zijn het 129 voorstellen. Ik meen dat het er vorig jaar 132
waren en het er uiteindelijk 483 zijn geworden. Dus wat er niet in staat, is
politiek en economisch voor de Europese Unie vele malen interessanter
en relevanter omdat het meer aansluit bij de actualiteit dan wat er nu in
het werkprogramma staat, zonder overigens iets af te doen aan het belang
ervan. De Kamer heeft aangegeven dat van die 129 voorstellen een deel
prioritair is. Ten aanzien van een aantal hebben wij een behandelvoorbehoud gemaakt maar er zijn ook voorstellen die we aan de subsidiariteitstoets willen onderwerpen omdat we denken dat Europa op die terreinen
misschien wel helemaal niets te zoeken heeft. Het is dus goed dat wij dat
allemaal doen, maar de focus in dit debat is vooral een politieke met het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 22 112, nr. 1365

5

oog op de vraag of de Europese Commissie het komende jaar wel
datgene doet wat ons uit de crisis haalt en ons sterker en duurzamer
maakt.
Als oppositiepartij vragen wij ons daarbij tevens af of deze Commissie
eigenlijk wel datgene doet waarvan het kabinet heeft gezegd dat het dit in
Europa gedaan gaat krijgen. Dat heeft dus betrekking op de afspraken in
het coalitie- en gedoogakkoord. Die balans is eigenlijk vrij gemakkelijk op
te maken. Op de top van de vorige week zijn afspraken gemaakt over het
fiscaal pact en over groei en werkgelegenheid. Dat laatste is niet
onbelangrijk als je uit de crisis wilt komen maar ook de groei op de
langere termijn is van belang. Het gaat dan om concurrentievermogen en
de interne markt maar wat de PvdA betreft ook over het sociaal
fundament waarover niet zo lang geleden een motie is aangenomen in de
Tweede Kamer die uitspreekt dat wanneer gekeken wordt naar groei,
economie en concurrentievermogen, dit niet ten koste mag gaan van de
sociale rechten van werknemers. Dus bij onderwerpen zoals de pensioenen en arbeidstijden waar nu geen concrete voorstellen over zijn
opgenomen, zullen we kijken of de Europese Unie wel bevoegdheid moet
krijgen om daarover te gaan. De staatssecretaris zegt met betrekking tot
de pensioenfondsen even kritisch te zijn als de Kamer. Hij heeft het dan
over een pas op de plaats en hij wil niet op voorhand zeggen dat de
Commissie ermee aan de slag gaat. Echter, als het gaat om de pensioenrechten is de staatssecretaris veel milder, hoewel de Kamer zich daarover
heeft uitgelaten in de zin van subsidiariteit en een behandelvoorbehoud,
eigenlijk de hoogste stand van de handrem die de Kamer kan toepassen
ten aanzien van deze dossiers. Dat sociale fundament is voor ons even
belangrijk als al die maatregelen die de economie verder moeten helpen.
Sterker nog, het is een voorwaarde om de Europese Commissie
bevoegdheid te geven om op die terreinen verder te gaan.
In relatie tot genoemde Europese top is mijn vraag hoe de daar gemaakte
afspraken de komende tijd opgenomen worden in het werkprogramma.
Wanneer krijgt de Kamer daarvan overzichten? Is dat pas in maart en hoe
gaat de staatssecretaris de Kamer daarover informeren? Hoe kunnen we
ervoor zorgen dat de zeer idealistische voornemens die we op elke top
weer zien verschijnen, concreet in de praktijk tot resultaten gaan leiden?
Dat geldt uiteraard voor de maatregelen die de economische en financiële
crisis moeten bestrijden maar ook daarna voor maatregelen op het gebied
van groei en werkgelegenheid.
De staatssecretaris schrijft verder in zijn brief dat de Commissie in 2012
nog met een aantal voorstellen zal komen om de hervormingen af te
ronden. Dat is wat de PvdA betreft uitdrukkelijk niet aan de orde. Volgens
mij zijn we nog lang niet toe aan het afronden van de hervormingen. Een
aantal aanvullende maatregelen zal noodzakelijk blijven. Ik noem de
hogere kapitaaleisen voor de banken, het scheiden van nuts- en zakenbanken, een beter Europees toezicht op de financiële markten en het
beperken van de bonussen. Zolang dat allemaal niet in de hervormingen
terug te zien is, zijn we nog niet klaar met de hervormingen.
De Europese Raad heeft gezegd dat er in maart richtsnoeren komen voor
het economisch en werkgelegenheidsbeleid. In de afspraken die zijn
gemaakt op de top staat een zin die mij toch wel fascineerde. Ik citeer:
«Daarbij moet de Europese Raad de vereiste aandacht schenken aan de
toenemende verschillen tussen de economische situaties van de lidstaten
en aan de sociale gevolgen van de crisis». Is dat weer een soort openeinderegeling om oneindig te kunnen afwijken van de gemaakte afspraken?
Kan de staatssecretaris hierover iets meer zeggen? Gaan we landen
ontzien vanwege de economische crisis? Gaan we beneden de sociale
standaarden zakken? Ik snapte de zin niet maar zoals die was
opgeschreven vond ik die wel redelijk gevaarlijk omdat die ingevuld gaat
worden door inmiddels 25 van de 27 lidstaten met een rechtse regering;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 22 112, nr. 1365

6

en dat geeft mij niet bepaald het vertrouwen dat het sociaal fundament
zoals het nu is bewaard blijft bestaan, laat staan dat dit versterkt wordt.
De hervormingsprogramma’s moeten vooral nationaal zijn en concreet op
nationaal niveau worden ingevuld. Het gaat dan met name om banenplannen. Wat kunnen we daarvan verwachten? De minister in Nederland
die erover gaat, vond een banenplan tegen de stijgende werkloosheid
door de economische crisis niet nodig. Maar hoe verhoudt dit zich nu met
de afspraken die op de Europese top zijn gemaakt?
De minister-president heeft al de nodige dingen gezegd over groei en
werkgelegenheid. Jeugdwerkloosheid is daarbij iets wat echt in het oog
springt. Het aantal van 5,6 miljoen werkloze jongeren in de Europese Unie
komt overeen met het totale inwonertal van Denemarken. De kosten ervan
zijn bijna niet eens meer in miljarden uit te drukken. In het werkprogramma staat weliswaar iets over de jeugdwerkloosheid maar dan wel
met de vrijblijvendheid en abstractie van de Europa 2020-strategie Jeugd
in beweging. Ik kan mij voorstellen dat na de laatste top dit ingevuld zal
gaan worden met concrete maatregelen om die jeugdwerkloosheid tegen
te gaan. De Partij van de Arbeid is inmiddels zover dat wij zeggen dat er
een onderbenutting van het Europees Sociaal Fonds is en dat het daarom
niet alleen bij meer coördinatie van de Europese jeugdwerkloosheidbestrijdingsplannen moet blijven. Er moeten concrete actieplannen komen,
met de benodigde middelen, bijvoorbeeld uit die onderbesteding van het
Europees Sociaal Fonds. Wil de staatssecretaris daarop ingaan? Hoe denkt
hij die plannen concreter te kunnen maken?
Wat niet in het werkprogramma staat, is wellicht nog veel relevanter en
interessanter voor dit debat dan wat er wel in staat. Ik wil de aandacht
vestigen op alles wat onder asiel en migratie valt. Het coalitieakkoord en
het gedoogakkoord spreken van forse plannen, waar de nodige kritiek op
is geuit door zo ongeveer iedereen die er verstand van heeft, wat betreft
de realiseerbaarheid van die plannen. Er moeten Europese richtlijnen
veranderd worden. Dat is de ambitie van dit kabinet. Wat doe je dan? Dan
kijk je welke richtlijnen dat precies zijn en dan kijk je of dat is opgenomen
in het werkprogramma. In de appreciatie van het kabinet lees ik dat het
zeer teleurgesteld is over het ambitieniveau van de Europese Commissie
als het gaat om maatregelen op het terrein van asiel en migratie. Maar
laat die zin nou vorig jaar ook letterlijk in de brief van de staatssecretaris
hebben gestaan! In de plannen voor 2011 was hij daar ook al zo boos
over. Dus vraag ik hem heel concreet: wat heeft hij een jaar lang gedaan
om te voorkomen dat hij deze zin weer moest opschrijven in deze brief?
Er zijn door minister Leers in ieder geval vijf Europese richtlijnen
benoemd die wijziging zouden behoeven. Ten eerste de Dublinverordening. Lees het werkprogramma erop na. Staat het erin? Nee. Verder zou
er een zwaardere bewijslast moeten komen te liggen bij de asielzoeker bij
het aannemelijk maken van het ontbreken van een beschermingsalternatief. Staan er plannen in het werkprogramma? Nee. Dan de gezinsmigratie. Daar is veel om te doen geweest de laatste weken. Er is een
groenboek. Ook op dat punt is de teleurstelling van het kabinet groot. Als
je kijkt wat de inzet van de staatssecretaris is, geef ik hem nu al op een
briefje dat hij er niets van binnen gaat halen. Zijn collega Leers niet en hij
dus ook niet. Maar mijn vraag is weer: wat heeft de staatssecretaris in de
tussentijd gedaan om ervoor te zorgen dat deze onderwerpen op die
Europese agenda – wij spreken nu concreet over de agenda van de
Commissie – terechtkomen? En wel op een manier die hij graag had
willen zien. Het kabinet is inmiddels al twee jaar aan het regeren.
Voor langdurig ingezetenen moet als extra voorwaarde voor statusverlening komen dat migranten een goede startpositie in economische zin
moeten hebben. Staat het in het werkprogramma? Het antwoord is alweer
nee. Ik kan nog wel even doorgaan. De volgende is ook interessant:
verblijfsbeëindiging en ongewenstverklaring van strafrechtelijk veroordeelde EU-burgers. Die verblijfsbeëindigingsmogelijkheden moesten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 22 112, nr. 1365

7

uitgebreid worden en daar moet ook een richtlijn voor aangepast worden.
U kent de techniek. Verder zou er een meer strikte koppeling moeten
komen tussen het verblijfsrecht en het niet beschikken over een eigen
inkomen voor Europeanen. Staat het erin? Nee. Wat heeft de staatssecretaris twee jaar lang gedaan om dit op de agenda te krijgen?
Ik snap dat het allemaal PVV paaien is en ik snap dat de beste juristen in
het kabinet, de heer Donner voorop, wisten dat dit nooit zou gaan
gebeuren, maar om twee jaar later te constateren dat de staatssecretaris
het niet eens op de agenda van de commissie krijgt, laat staan dat het
gerealiseerd wordt, dat is toch wel een erg voor de hand liggende
conclusie.
De voorzitter: U hebt nog één minuut, mevrouw Albayrak.
Mevrouw Albayrak (PvdA): Voorzitter. Dan gebruik ik die minuut om
aandacht te vragen voor een opmerking in de brief van de staatssecretaris. De Kamer heeft een aantal onderwerpen prioritair benoemd en een
groot aantal niet, zo’n 60%. De staatssecretaris concludeert dan dat daar
geen fiches over hoeven te worden gemaakt. Die conclusie is mij wat te
kort door de bocht. Wij hebben werkafspraken gemaakt met de staatssecretaris. Ik zei al dat er 129 voorstellen zijn gedaan, maar dat dat er
waarschijnlijk 500 zullen worden. Dat wij voorstellen niet tot prioriteit
hebben benoemd, wil niet zeggen dat de Kamer daar niet over geïnformeerd wil worden. Ik wil de staatssecretaris dan ook graag houden aan de
afspraak die wij hebben gemaakt, namelijk dat als hij voornemens is om
geen fiche aan de Kamer te sturen met informatie over een voorstel, dat
hij dan zegt over welk onderwerp het gaat en waarom daar geen fiche
voor nodig is.
De heer Bontes (PVV): Voorzitter. Waar zitten wij hier vandaag voor? Het
gaat heel concreet om het werkprogramma. Daar zal over gestemd
worden. Dat was vorig jaar ook zo. Ik wil hierbij opmerken dat het proces
goed verlopen is. Op het moment dat het werkprogramma bij de Kamer
kwam, hebben de vaste Kamercommissies ernaar kunnen kijken en
hebben zij kunnen aangeven of een punt prioritair was, of het subsidiariteit behoefde of dat er een behandelvoorbehoud moest komen. Dat
proces is dus goed verlopen. Ik ben alleen niet gelukkig met de uitkomst.
Veel voorstellen tasten de soevereiniteit van ons land aan. Wij vinden dat
Europa daar helemaal niet over moet gaan. Het gaat dan bijvoorbeeld om
strafrechtelijke zaken, structuur, financiering politieke partijen, besluit
associatie, banden met gebieden overzee en veel strafrechtelementen,
waaronder auteursrecht. Dat zijn allemaal zaken waarvan wij vinden dat
Nederland daar alleen over gaat. Onze verzoeken om een subsidiariteitstoets of om een behandelvoorbehoud zijn niet gehonoreerd. Die zien wij
dus veel te weinig terug in het werkprogramma. Daarom zullen wij het
werkprogramma ook niet steunen. Wij zullen tegen stemmen.
Waarom vinden wij dit zo belangrijk? Dat heeft bijvoorbeeld te maken met
nauwgezetheid. Om zaken goed te kunnen volgen, zeker bij een behandelvoorbehoud en bij subsidiariteit, moet steeds weer de vraag worden
gesteld of dit wel op Europees niveau geregeld moet worden en of het
niet veel beter gewoon binnen Nederland gehouden kan worden. Dat was
voor ons het belang van deze lijst. Wij herkennen ons daar echt onvoldoende in. Dat zegt echter niets over het proces.
Mevrouw Albayrak haalde al even aan dat er vorig jaar in totaal 483
voorstellen zijn geweest, terwijl er in eerste instantie 132 werden
aangedragen via het werkprogramma van de Commissie. Dat is slechts
27%. Dat zegt ook wat over de voorspellende waarde van het geheel. Hoe
kan dat? Dat is mijn vraag aan de staatssecretaris. Hoe kan het dat de
Europese Commissie maar 27% van haar plannen voor kan leggen aan
een lidstaat? Dat is volstrekt onbegrijpelijk. Stel dat in het bedrijfsleven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 22 112, nr. 1365

8

een concern of een grote organisatie ook maar een kwart van hun
doelstellingen weet op te schrijven en zegt dat het overige het komend
jaar ad hoc zal worden bekeken. Dat kan niet. Daar zullen een raad van
toezicht en een raad van commissarissen nooit akkoord mee gaan. Dat is
dus heel bijzonder.
60% van de voorstellen is als niet-prioritair betiteld. Dan hou je dus 40%
over. Dat zijn 60 voorstellen. De regering zegt dan van die 60 voorstellen
wel een BNC-fiche op te willen stellen. Dat is veel te weinig. Het hoort
bijna omgekeerd te zijn. Wij zien veel liever – dat was volgens mij ook de
afspraak tijden het laatste overleg op dit punt – dat de regering zegt: op
die en die punten adviseren wij de Kamer om geen BNC-fiche te accepteren. Dat is een heel andere inzet, dan te zeggen dat alleen de prioriteiten
een fiche krijgen. Ik vind dit belangrijk, omdat wij maximaal geïnformeerd
moeten zijn. Dat gaat op deze manier niet gebeuren. Dat moet wat ons
betreft dus echt anders.
Dat geldt natuurlijk ook voor de tijdigheid. Ik heb dat de laatste keer ook
gezegd. Dat maximaal geïnformeerd zijn, heeft ook te maken met de gele
en oranje kaartenprocedure. Nederland heeft de afgelopen anderhalf,
twee jaar zeven keer bezwaar ingediend op basis van subsidiariteit. Dat
heeft nul keer geleid tot een gele of oranje kaart. Daarmee is het een
papieren tijger geworden. Er is destijds met het Verdrag van Lissabon
hoog van opgegeven. Er is gezegd dat lidstaten hun macht hielden, omdat
zij een gele of oranje kaart zouden kunnen trekken. Sinds het Verdrag van
Lissabon is geïmplementeerd, in 1999, is er nog geen enkele gele of
oranje kaart getrokken. Dat is een slechte zaak. Dat hangt samen met de
informatie die je krijgt en met de tijdigheid.
Dan meer inhoudelijk naar de appreciatie van de regering en naar het
werkprogramma. Er komen verschillende onderwerpen aan bod,
bijvoorbeeld de arbeidstijden. De sociale partners zijn daarmee bezig.
Maar als die er niet uitkomen, zal de Commissie wellicht heel snel met
plannen komen. Dit is nu typisch zo’n voorbeeld, waarbij ik de regering
verzoek om er bovenop te zitten en te zeggen dat dit alleen aan Nederland
is. Wij maken hier zelf wel uit of je twee nachtdiensten mag doen of drie
of dat je twaalf uur of acht uur moet rusten. Dat maken wij zelf wel uit. Ik
heb heel veel met de Arbeidstijdenwet te maken gehad. Het is alleen aan
Nederland om dat voor elkaar te krijgen. Uiteraard wel in samenwerking
met de sociale partners in Nederland. Maar het moet niet Europabreed. Ik
vraag de regering dus om hier bovenop te zitten.
Dan de visa voor met name de zuidelijke Middellandse Zeegebieden. Ook
hier wil ik maximaal over geïnformeerd worden. Het is cruciaal wie
allemaal een visum krijgen in die Arabische landen en onder welk
condities. Welk toestroom kun je verwachten? Hoe ziet die eruit? Hoe lang
gaat het duren? Maximale informatie op dit terrein is belangrijk, omdat
het op dit moment supergevoelig ligt in Nederland en omdat mensen dit,
terecht, belangrijk vinden.
Vervolgens nog een punt dat samenhangt met mijn portefeuille auteursrecht maar ook met het gesprek dat de commissie met mevrouw Kroes
heeft gevoerd. De Europese Commissie neemt nog steeds geen afstand
van strafrechtelijke vervolging bij overtredingen. Mijn bezoek aan
Eurocommissaris Barnier heeft mij niet gerustgesteld. Hij zei bijvoorbeeld
«three strikes you’re out» en hij had het over boetes en over een heffing
voor thuiskopiëren. Hij wil gewoon het Franse model toepassen. Hoe kijkt
de staatssecretaris hier tegenaan? Mevrouw Kroes gaf ook aan, daar
zorgen over te hebben. Ik noem in dit verband ook het ACTA-verdrag en
de Amerikaanse wetgeving. Hoe kunnen wij de gekke plannen van
Eurocommissaris Barnier voor een downloadverbod en, erger nog, om dit
strafrechtelijk te vervolgen, buiten de deur houden? Ik hoor graag van de
staatssecretaris of hij hier fel stelling tegen gaat nemen. De Tweede
Kamer heeft immers een motie aangenomen waarin zij zich uitspreekt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 22 112, nr. 1365

9

tegen een downloadverbod. Dan kan dit nooit via de Europese Unie
binnenkomen.
Dan kom ik bij het Meerjarig Financieel Kader van de EU. Ik vernam dat de
staatssecretaris van mening is dat er zeker 100 mld. bezuinigd kan worden
op de begroting van het MFK. Dat is een aardig begin. We zijn dus op de
goede weg. Maar hoe zit het nou? Is er steun van andere landen? Wat is
de kans van slagen? Ik kan me voorstellen dat dit moeilijk te voorspellen
is, maar ik wil wel graag iets weten over het draagvlak bij andere
lidstaten.
De Commissie heeft inderdaad geen rekening gehouden met de richtlijn
gezinshereniging. Zij spreekt over solidariteit. Ik heb vernomen dat de
regering dat betreurt. Ik neem aan dat het voor zichzelf spreekt dat wij het
betreuren dat dit er niet in staat. Mevrouw Albayrak spoorde de staatssecretaris aan tot actie. Ik wil de staatssecretaris aansporen om eens zeer
kritisch naar de Europese Commissie te kijken. Ik snap ook wel dat het niet
de taak van de staatssecretaris is om de leden van de Europese
Commissie te benoemen, maar wij hebben wel te maken met mevrouw
Malmström en zij ziet dat probleem totaal niet. Ik heb met haar samengewerkt in een commissie van het Europees Parlement. Zij snapt totaal niet
dat mensen in Nederland problemen hebben met immigratie, gezinshereniging en dat dit een last kan zijn voor een lidstaat. Zij begrijpt dat totaal
niet. Ik zou graag zien dat de staatssecretaris dat bij haar tussen de oren
brengt. Ik heb haar letterlijk gevraagd of zij dat probleem niet ziet. Toen zei
zij: immigratie is niet het probleem; het is de oplossing van het probleem.
Als je met zo’n partner te maken hebt ... Ik vind het terecht als zij een
linkse hippie wordt genoemd, want dat is zij ook echt. Zij begrijpt het
totaal niet. Dus ik zou zeggen: fel op die Malmström ingaan. Daar kun je
gewoon geen zaken mee doen. Die linkse hippie moet je keihard
aanpakken. Ze begrijpt het gewoon niet.
Dan nog de open grenzen waarover gesproken wordt. De Commissie
spreekt over Europa zonder interne grenzen. Solidariteit wordt daarbij
genoemd, maar geen woord over overlast, over georganiseerde misdaad
of over uitkeringstoerisme. Van minister Kamp hebben we gehoord dat
veel te veel MOE-landers, mensen uit Polen, Roemenië en Bulgarije, een
beroep doen op de sociale zekerheid, op de uitkeringen, op de bijstand.
Hoe kan het zijn dat de Europese Commissie, die zegt prioriteit te geven
aan het wegnemen van de interne grenzen en aan een open Europa, geen
oog heeft voor en geen enkel kritisch geluid laat horen over dit soort
problemen waar heel veel mensen in Nederland last van hebben? In de
media werd de criminaliteit direct gekoppeld aan de uitbreiding van
Europa, met name van het Schengengebied. Maar geen woord daarover.
Ik vraag de staatssecretaris hoe hij daartegen aankijkt. Is hij bereid,
daartegen stelling te nemen en er in ieder geval voor te zorgen dat er ook
naar de andere kant van de medaille gekeken wordt en dat er een
tegengeluid komt?
Voorzitter. Dit was mijn inbreng.
De voorzitter: Dank u zeer. Mevrouw Albayrak, zou ik u mogen vragen
het voorzitterschap even over te nemen?
Mevrouw Albayrak (PvdA): Maar natuurlijk, voorzitter.
Mevrouw Ferrier (CDA): Voorzitter. Ik begrijp de eagerness hoor, maar ik
ben er ook nog.
De voorzitter: Mijn excuses, mijn nederige excuses.
Mevrouw Ferrier (CDA): Het zijn nog maar peilingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 22 112, nr. 1365

10

De voorzitter: Graag geef ik dan nu het woord aan mevrouw Ferrier
namens het CDA.
Mevrouw Ferrier (CDA): Dank u wel, voorzitter. De CDA-fractie hecht aan
ieder debat over Europa. Voor mijn fractie is Europa de belangrijke
waardengemeenschap waar in Nederland ingebed is. Europa is een
belangrijk instrument om de positie van Nederland in de wereld – en mijn
fractie hecht aan die positie – te versterken op tal van terreinen. Tegelijkertijd zien wij ook dat dit debat behoorlijk instrumenteel is. Het is
eigenlijk een kwestie van de klokken gelijkzetten. Uit de veelheid aan
onderwerpen waar wij nu zicht op hebben – ook wat dat betreft sluit ik aan
bij opmerkingen die collega’s eerder gemaakt hebben over wat er gaande
het jaar nog aan de orde komt en hoe wij daarover geïnformeerd worden
– hebben de vaste Kamercommissies, onze specialisten, lijsten opgesteld.
Daar zal gesproken worden over de inhoud, maar voor ons is ook de
procedure die wij hier afspreken van groot belang. Mijn fractie vindt dat
het Nederlandse nationale parlement overal tijdig bij betrokken moet
blijven om de kansen te benutten om invloed uit te oefenen. Wij hebben
als parlement al een aantal belangrijke slagen gemaakt, maar het is ook
een verantwoordelijkheid van de regering om ons als Kamer die kans te
geven.
De CDA-fractie is het eens met de regering dat de focus moet liggen op de
wetgevende voorstellen die ook echt impact hebben. De regering vraagt
een lijst met niet-prioritaire onderwerpen die geen BNC-fiche nodig
hebben. Mijn fractie wil echter voorstellen om uit de lijst met niet-prioritaire voorstellen die wetgevend zijn, toch een verkort BNC-fiche op te
stellen. Wat ons betreft zouden de niet-prioritaire onderwerpen dan geen
BNC-fiche moeten hebben. Het gaat ons om de impact wat betreft kosten
en synergie als uitgangspunt.
De specialisten gaan het over de inhoud hebben. Wij hebben het hier over
de procedure. Daarom heeft mijn fractie een aantal opmerkingen over die
prioriteitenlijst.
De heer Bontes (PVV): Hoorde ik mevrouw Ferrier zeggen dat zij alleen
een BNC-fiche wil over de geprioriteerde voorstellen? Dat zijn er maar 60.
Begrijp ik dan goed dat zij voor alle andere een verkort BNC-fiche wil?
Mevrouw Ferrier (CDA): Ja, dat begrijpt u goed. Ik wil dat uit de lijst met
niet-prioritaire voorstellen die wetgevend zijn, een verkort BNC-fiche
wordt opgesteld waarin het met name moet gaan om de impact wat
betreft kosten en synergie als uitgangspunt. Dus niet alles aan de kant
schuiven maar kijken wat wij als Kamer aan de orde zouden moeten
hebben.
Voorzitter. Ik vervolg mijn betoog. Het uitgangspunt voor mijn fractie wat
subsidiariteit betreft is de vraag: wie doet wat waar? De focus kan niet op
alles liggen maar op een aantal centrale punten. Kernelementen zijn:
economie, landbouw, water, energie, veiligheid, duurzaamheid,
immigratie en asiel. Natuurlijk ligt er nu een centrale focus op het
financieel-economische beleid en de aanpak hiervan. Dat is logisch. Mijn
fractie vraag zich af hoe de afspraken uit de verschillende tops ingepast
worden in dat werkprogramma. Veel grote dossiers, zoals het Meerjarig
Financieel Kader, lopen natuurlijk gewoon door en die moeten vooral ook
voortgang krijgen. Voor het CDA is het helder dat wij in dit proces niet
penny wise, pound foolish moeten denken.
Tot onze vreugde staat de Europese Commissie in haar werkprogramma
ook stil bij slimme regelgeving, want naast de subsidariteitsvraag ligt er
voor mijn fractie ook de belangrijke vraag over het terugbrengen van de
administratieve lasten. Hoe wil het kabinet deze lastendruk bij voorgenomen regelgeving in beeld krijgen? Wij hebben daar een brief van Actal
over ontvangen. Ik verwijs naar de motie-Jonker die mijn fractie een tijdje

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 22 112, nr. 1365

11

geleden heeft ingediend, waarin wordt gepleit voor een Europese Actal
om de effecten van regelgeving eens goed door te meten. Ziet de regering
de toets op administratieve lastendruk door de Europese Commissie als
afdoende?
Wij hebben in dat kader meermalen gevraagd om de werkzaamheden van
de commissie-Stoiber te concretiseren. Zijn deze nu van de radar van de
Europese Commissie verdwenen? In algemene zin: hoe houdt de
Europese Commissie zicht op stapeling en verdubbeling van regels? In de
kabinetsbrief meldt het kabinet dat het op diverse onderwerpen geen
noodzaak ziet voor Europese regels. Is het niet beter om de huidige
richtlijnen goed door te voeren of in te trekken, voordat er weer allerlei
nieuwe regels worden opgesteld en toegevoegd?
Nog een aantal opmerkingen specifiek naar aanleiding van de prioriteitenlijst. Op veel punten is de appreciatie van Kamer en kabinet gelijk; ik zal
reageren op de punten waar dat niet het geval is. Met betrekking tot het
behandelvoorbehoud rond de visumfaciliteit steunt de CDA-fractie het
voorstel van de staatssecretaris om door te spreken over de onderhandelingsrichtsnoeren; volgens ons is ook dit een kwestie voor de specialisten.
Op het terrein van sociale zaken en werkgelegenheid lijkt het ons goed om
de subsidiariteitvraag wél te stellen, met name bij voorstel 32 over de
pensioenen, en bij voorstel 83. Dit kan natuurlijk ook positief uitvallen. Het
is goed om de vinger aan de pols te houden bij de eerder aangekondigde
voorstellen uit 2011 en deze dus wel op onze radar te houden, ook al zijn
er nog geen concrete voorstellen. Gebeurt dat ook?
Mijn laatste opmerking betreft onszelf. Mijn fractie vindt dat wij als
parlement soms veel te weinig zicht hebben op wat onze collega’s in
andere nationale parlementen doen. Ook hiervoor geldt de vraag: wie
doet wat waar? Daarom pleit mijn fractie ervoor om de straks vastgestelde
lijst ook te verspreiden naar de andere nationale parlementen, zodat deze
ook op de hoogte zijn van onze prioriteiten en wij onze collega’s kunnen
aanspreken op hun prioriteiten.
Voorzitter: Albayrak
De heer Van Bommel (SP): Voorzitter. Meer dan de helft van de nationale
wetgeving is gebaseerd op Europese regelgeving, en naar alle waarschijnlijkheid gaat dat alleen maar meer worden. Met het analyseren, beoordelen en bespreken van het Werkprogramma probeert de Tweede Kamer
in een zo vroeg mogelijk stadium haar prioriteiten te stellen, zodat zij
maximaal haar invloed kan doen gelden. In ieder geval was dat de
conclusie die de Tweede Kamer trok na een jarenlange worsteling met de
vraag hoe zij meer grip kon krijgen op de Europese wetgeving.
De SP-fractie maakt zich zorgen over de effectiviteit van deze exercitie.
Onze zorgen zijn allereerst ingegeven door het feit dat vorig jaar maar iets
meer dan een kwart van alle uitgebrachte voorstellen voortkwam uit het
Werkprogramma. Dat maakt het voorspellende karakter van het Werkprogramma zeer klein. Is dit een uitvloeisel van de crisis en de pogingen om
deze aan te pakken, dus een tijdelijk verschijnsel, of komt dit door het
toenemende belang van de Europese Raad, mede door het Verdrag van
Lissabon, waarvoor de Commissie steeds meer fungeert als onderaannemer? Daarop hintte Barroso toen hij bij de presentatie van het Werkprogramma zei dat dit voor een belangrijk deel was gebaseerd op conclusies
van de Europese Raad. Wat is de observatie van de staatssecretaris op dit
punt?
De SP-fractie heeft er altijd moeite mee gehad dat het recht van initiatief
ligt bij het minst democratisch gelegitimeerde orgaan, namelijk de
Europese Commissie. Als er meer wetsvoorstellen komen op verzoek van
Raad of Europees Parlement, kan dat als een verbetering worden gezien.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 22 112, nr. 1365

12

Maar hoe zit het met de transparantie van het gehele proces? Wordt het
voor de nationale parlementen niet lastiger om voorstellen in het
Werkprogramma te blokkeren omdat de EU niet over het onderwerp
behoort te gaan, terwijl deze voorstellen voortkomen uit unaniem
aangenomen conclusies van de Europese Raad? De conclusie moet wel
zijn dat wij ons veel minder moeten concentreren op het Werkprogramma
en nóg meer op de Raadsconclusies als bron van Europese wetgeving.
Wij hebben de ervaring dat Raadsconclusies zelden vooraf bij ons bekend
zijn, en dat belangrijke details pas achteraf bekend worden. Ik ben van
mening dat de betrokkenheid van het parlement hierbij moet worden
versterkt, als het gaat om oproepen tot nieuwe wetgeving. Hoe staat de
staatssecretaris daartegenover? In relatie hiermee zouden wij graag zien
dat het kabinet er bij het eerstvolgende Werkprogramma voor zou pleiten
dat bij voorstellen expliciet wordt gerefereerd aan relevante Raadsconclusies. Dat zou ook leiden tot meer begrip van de inhoud van een
voorstel. Nu moeten wij het doen met een titel en enkele regels uitleg.
Graag een reactie.
Indien de beperkte voorspellende waarde van het Werkprogramma
tijdelijk is omdat dit samenhangt met de crisis, moeten we vrezen dat dit
de komende jaren nog zo zal blijven. Ondertussen heeft het crisismanagement wel geresulteerd in een blijvende verregaande zeggenschap
voor de EU over ons sociaaleconomische beleid, en is deze daarmee
bepalend voor de toekomst van de Europese samenwerking. Op dit
moment is er sprake van onderonsjes in Duitse en Franse achterkamers
en hoppen we van Eurotop naar Eurotop. Dat is bijzonder onbevredigend
en draagt niet bij aan een zorgvuldige democratische besluitvorming.
Moet er niet ook een werkprogramma komen voor de landen in de
eurozone die zich gezamenlijk steeds meer als kopgroep manifesteren? Of
zal het met de plannen van Merkozy voor de eurozone niet zo’n vaart
lopen, of is dat niet noodzakelijk? Graag een reactie.
De nieuwe zeggenschap over het economische beleid doet mijn fractie
vrezen dat er minder zal worden gekozen voor wetgeving. Is er überhaupt
een plaats waar nog een afweging wordt gemaakt of kan worden
gemaakt, over wat er het geschiktst is, wetgeving of beleid? Neem de
flexibilisering van de arbeidsmarkt, waarvoor de EU geen wetgevende
bevoegdheid heeft. Die kan via aanbevelingen alsnog worden
afgedwongen. Hebben we met de recente maatregelen om de economische coördinatie te versterken niet de gehele zorgvuldigheid die in het
wetgevingsproces is ingebouwd, zoals de parlementaire betrokkenheid,
onderuitgehaald? Graag een reactie.
Het Werkprogramma is ook de basis waarop wij melden wat de prioriteiten zijn. In zijn reactie op onze prioriteitenlijst lijkt de staatssecretaris
bijna de tegenovergestelde conclusie te trekken: over alles wat de Kamer
niet-prioritair heeft verklaard, hoeft zij, wat ook de kabinetsinzet is, niet
langer snel per BNC-fiche te worden geïnformeerd, tenzij de Kamer dat
expliciet wil. Dat gaat de SP-fractie te ver. Het uitgangspunt moet voor ons
zijn: wel een BNC-fiche, ook bij niet-prioritaire voorstellen. Een uitzondering kan worden gemaakt voor kleine, niet-omstreden voorstellen. Als
de staatssecretaris bij zijn standpunt blijft, overweeg ik op dit punt met
nadere voorstellen te komen.
Ten slotte wil ik hier een pleidooi houden om scherp te blijven letten op
subsidiariteit, oftewel op de vraag of EU-actie op een bepaald gebied wel
gewenst is. Neem het ook in de reactie van het kabinet aangehaalde label
voor de toeristische sector, waarvan het kabinet geen melding maakt in
zijn appreciatie van het Werkprogramma. Het lijkt klein bier vergeleken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 22 112, nr. 1365

13

met de belangrijke voorstellen om de crisis te bezweren. De tendens kan
gemakkelijk ontstaan om bij minder ingrijpende voorstellen niet de moeite
te nemen om daar goed op te letten. Als de EU echter eenmaal op een
bepaald terrein haar invloed laat gelden, valt dat terrein niet meer
gemakkelijk terug te winnen. We weten dat binnen de EU-instellingen een
grote drang bestaat om met voor de burger aansprekende voorbeelden
van handelen te komen: van schoolfruit tot – vorige week nog – de oproep
voor Europese vlaggen of sporttenues. Waakzaamheid blijft dus geboden,
zowel voor de Kamer als voor het kabinet.
De heer Bontes (PVV): Voorzitter. Het betoog van de heer Van Bommel
vind ik nog steeds wel een typisch geluid. Maar als het Werkprogramma,
althans de prioriteiten daaruit, zo zal komen voor te liggen, gaat de SP
daar dan voor of tegen stemmen? Het gaat mij om de huidige lijst.
De heer Van Bommel (SP): Die afweging hebben wij nog niet gemaakt. In
mijn betoog stelde ik dat de prioriteiten en het Werkprogramma weinig
voorspellende waarde hebben. Wij krijgen als gevolg van het werk van de
Europese Raad uiteindelijk toch heel andere activiteiten van de Europese
Commissie. Eerlijk gezegd hecht ik niet zo veel betekenis aan dit Werkprogramma. Dat is echt een probleem. Misschien kunnen we dit debat
eigenlijk korter maken dan we hadden gepland, maar ik vond dat de
dingen die ik gezegd heb, gezegd moesten worden. Ik voorspel u dat voor
of tegen dit Werkprogramma stemmen van iets minder belang zal zijn dan
andere stemmingen, maar ik ben er nog niet uit.
De heer Bontes (PVV): Dan kan ik alleen maar opmerken dat iets waarin
veel werk is gaan zitten, wat van cruciaal belang is, waarbij afwegingen
spelen over de vraag of de soevereiniteit van Nederland wordt aangetast,
door de heer Van Bommel als minder belangrijk wordt betiteld. In zo’n
geval hoef ik geen verdere vragen meer te stellen.
De heer Van Bommel (SP): Dat moet ik natuurlijk bestrijden. Als het gaat
om soevereiniteit en subsidiariteit, komt de Kamer gelukkig volop aan
bod. Dat is niet geregeld in dit Werkprogramma, dat regelen we in de
eerste plaats zelf. Ik weet dat u daarbij een goede steunpilaar bent.
Voorzitter: Van Bommel
De voorzitter: De staatssecretaris zegt dat hij meteen kan antwoorden,
dus het woord is nu aan de staatssecretaris van Buitenlandse Zaken.
Staatssecretaris Knapen: Voorzitter. Ik bedank de sprekers voor hun
inbreng en voor de gevarieerde accenten die zij hebben gelegd. Die
maken het mogelijk om op een goede manier van gedachten te wisselen
over het programma voor het komende jaar.
Ik realiseer mij dat het een merkwaardig soort debat is. Vorig jaar was er
ook een weinig bevredigende discrepantie tussen enerzijds de behoefte
om inhoudelijk op onderwerpen in te gaan en anderzijds de noodzaak om
te spreken over de breedte van het programma en de vraag wie, wat,
wanneer doet. Daardoor botsten procedure en inhoud en dat heeft altijd
iets onbevredigends. Tegelijkertijd is het natuurlijk wel wezenlijk dat wij
het ook op een abstract niveau hebben over de vraag hoe het parlement,
de nationale volksvertegenwoordiging, past binnen en een belangrijke rol
speelt bij het proces van Europese wet- en regelgeving.
De heer Van Bommel van de SP-fractie wees er dan ook terecht op
hoeveel elementen van de Europese wetgeving een rol spelen in de
nationale wetgeving. Daar doet de discussie over kwantiteit en kwaliteit
niets aan af, want de beïnvloeding over en weer blijft heel belangrijk en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 22 112, nr. 1365

14

ligt bovendien gevoelig. Het is al met al een goede zaak dat wij wat
uitvoeriger stilstaan bij de vraag hoe wij hiermee om willen gaan.
Laat ik de film even terugdraaien. Er is een werkprogramma van de
Europese Commissie verschenen dat ons enig houvast biedt. In de
preambule of, beter, het inleidende hoofdstuk van het werkprogramma
staat namelijk wel degelijk aangeven welke richting de Commissie op wil.
Halverwege december is het kabinet met een reactie gekomen op het
werkprogramma en vervolgens hebben de vakcommissies van de Kamer
een reactie gegeven op de voorstellen voor hun specifieke terreinen. Die
reacties zijn gebundeld en nog voor de kerst naar het kabinet gestuurd.
Vervolgens hebben de Eerste en Tweede Kamer met de Commissie
gesproken. Vorig jaar heeft de Tweede Kamer gesproken met commissaris
Šefčovič en dit jaar met commissaris Kroes. Wij zijn nu aangeland op het
moment dat wij de diverse zaken naast elkaar moeten leggen om vast te
stellen of wij het wel over hetzelfde hebben en of het programma past bij
wat de Kamer op haar netvlies heeft staan. De heer Bontes merkte
hierover natuurlijk terecht op dat er vervolgens nog wordt gestemd,
voordat het kabinet hiermee aan de slag gaat.
Voorzitter. Ik heb verschillende geluiden gehoord over de manier waarop
wij om zouden moeten gaan met prioriteiten, posterioriteiten en fiches.
Wij worstelen allemaal met de vraag of er voldoende informatie naar de
Kamer komt of dat er zoveel informatie op de Kamer wordt afgevuurd dat
de Kamer onder die informatie begraven raakt en het overzicht verliest. De
Kamer heeft zich afgevraagd of het mogelijk is om de informatie te
stroomlijnen, bijvoorbeeld door via een experiment na te gaan hoe de
informatie het overzichtelijkst en het handigst aangeboden kan worden.
Ik heb de Kamer goed beluisterd en volgens mij is het het gevoelen dat de
Kamer niet te veel informatie krijgt, maar eerder te weinig en dat er
daarom tot nader order zo veel mogelijk fiches opgesteld moeten worden.
Een enkeling zei dat ze verkort zouden kunnen worden, maar zelfs dan
wordt er ook opgemerkt dat het wezenlijk is dat in zo’n verkort fiche wordt
ingegaan op de synergie-elementen, de subsidiariteitselementen en de
impact assessments voor de nationale wetgeving. Als je dat allemaal bij
elkaar optelt, boet dat verkorte fiche zoveel aan verkorting in dat het
eigenlijk weer een normaal fiche is. De Kamer gehoord hebbend denk ik
dat wij hierover niet ingewikkeld moeten doen en moeten accepteren dat
het kabinet in principe BNC-fiches blijft maken.
De Kamer heeft uiteraard het laatste woord, maar ik wijs toch maar op het
risico dat de Kamer hierdoor wellicht zo veel informatie krijgt dat het licht
wat wordt gedempt en dat het moeilijker wordt om te zien waar het
werkelijk om gaat. Dat risico moeten wij afwegen. Als de Kamer, alles
afwegende, blijft hechten aan zo uitvoerig mogelijke informatie, wie ben ik
dan om te bepalen wat wel of geen prioriteit of posterioriteit is? Ik zal dan
moeten accepteren dat wij het op de oude manier blijven doen. Als wij
volgend jaar vaststellen dat het teveel van het goede was en dat wij
hierdoor af en toe door de bomen het bos niet meer konden zien, dan
kunnen wij altijd nog naar bevind van zaken handelen. Ik denk dus dat wij
hierover niet al te ingewikkeld moeten doen.
Mevrouw Albayrak (PvdA): Betekent dit dat de staatssecretaris terugkomt
op de eerdere afspraak dat hij aangeeft of het zijns inziens wel of niet
noodzakelijk is om een fiche te maken?
Staatssecretaris Knapen: Wat mij betreft had ik dat willen proberen, maar
ik heb van verschillende kanten het geluid gehoord dat het niet aan mij
maar aan de Kamer is om daarover te beslissen. Als dit inderdaad zo
gevoelig ligt, moeten wij het elkaar niet moeilijk maken. Dat betekent dat
ik gewoon voor BNC-fiches ga zorgen voor alle stukken die de kant van de
Kamer op komen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 22 112, nr. 1365

15

In het vorige overleg heb ik aangegeven dat het misschien mogelijk is om
voor een jaar een andere modus vivendi te vinden of een experiment te
houden. Ik beluister nu bij sommige leden dat men dat toch wel riskant
vindt, omdat wij dan te veel voor de Kamer zouden kiezen. Dat laatste is
natuurlijk zeker niet de bedoeling en daarom zeg ik dat wij het dan maar
niet moeten doen. Uiteindelijk is immers alleen de vraag belangrijk bij
welke procedure wij ons het meest comfortabel voelen.
Mevrouw Albayrak (PvdA): Ik doe toch nog een poging om vast te
houden aan de eerdere afspraak, want ik zou graag willen weten of dat
beter werkt voor de Kamer en de regering. Die afspraak houdt in dat de
staatssecretaris beargumenteerd aangeeft bij welke onderwerpen geen
fiche nodig is. De Kamer kan dan eventueel uit die lijst een onderwerp
pikken dat volgens haar wel een fiche verdient. Dan blijven er nog steeds
heel veel onderwerpen over waarvan wij beiden vinden dat een fiche niet
nodig is. Ik denk dat wij het gewoon zouden moeten proberen. Na een
uitvoerig gesprek zijn wij hierop uitgekomen en het lijkt mij echt niet goed
om terug te gaan naar de situatie dat wij standaard bij elk onderwerp een
fiche ontvangen. Over die situatie waren wij immers allemaal ontevreden.
Staatssecretaris Knapen: Als dat het gevoelen van iedereen is, ga ik daar
graag mee akkoord. Ik had echter de indruk dat hierover door sommigen
anders wordt gedacht. Dit is geen onderwerp om meerderheden en
minderheden te tellen. Ieder Kamerlid moet immers op zo’n manier
kunnen werken dat hij beslagen ten ijs komt in de debatten. Daar worden
wij uiteindelijk allemaal wijzer van. Als de Tweede Kamer na overleg met
de Eerste Kamer nog steeds vindt dat wij het zo moeten doen, dan vindt
de Tweede Kamer mij aan haar zijde, want ik ben hiervan een voorstander.
Maar ik ga hierover niet ingewikkeld doen, want hier geldt toch echt: u
vraagt en ik doe mijn best om zo veel mogelijk te draaien.
Mevrouw Ferrier (CDA): Voor alle duidelijkheid: ik vind het ook een goed
voorstel. De Tweede Kamer hoeft niet over elk onderwerp een fiche te
ontvangen. Als de staatssecretaris ons een overzicht doet toekomen van
de onderwerpen waarover op voorstel van de regering geen fiche
verschijnt, dan kan de Kamer alsnog beslissen om bij een bepaald
onderwerp om een fiche te vragen. Mijn fractie staat voor het terugbrengen van de werk- en regeldruk en daar past dit voorstel heel goed bij.
Kortom, laten wij vasthouden aan wat wij eerder hebben afgesproken.
De heer Dijkhoff (VVD): De staatssecretaris wil weten wat het gevoelen
van de Kamer is en daarom zeg ik er kort iets over.
Volgens mij is er sprake van een misverstand. Vandaag heeft namelijk
niemand geprobeerd om op die afspraak terug te komen. Volgens mij
willen wij nog steeds dat de staatssecretaris aangeeft wanneer een fiche
volgens hem wel of niet zinnig is. De staatssecretaris leek echter even een
wel heel grote stap te willen zetten en alles wat niet prioritair is op die lijst
te willen zetten. Volgens mij zit daar het verschil tussen Kamer en
regering. Hoe het ook zij, volgens mij kunnen wij gewoon de oude
afspraak handhaven.
De heer Bontes (PVV): Het leek er even op dat de staatssecretaris zou
willen afwijken van de gemaakte afspraak en alleen bij prioritaire
voorstellen een fiche naar de Kamer zou willen sturen. Volgens mij is deze
hele discussie dan ook het gevolg van een misverstand.
De voorzitter: Dat misverstand is hierdoor uit de wereld. De staatssecretaris gaat verder met zijn betoog.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 22 112, nr. 1365

16

Staatssecretaris Knapen: Zo is het mij duidelijk, dus dan gaan wij er
gewoon mee aan de slag. Wij hebben gezegd dat wij het doen voor een
jaar, maar voortschrijdend inzicht speelt ook een rol, dus als iemand
redenen ziet om aan de bel te trekken, horen wij het.
Dan het programma zelf, waarover wij hebben gesproken. Het is natuurlijk
goed dat wij even een paar dingen vooraf helder hebben. Er zijn verschillende vragen gesteld over discussies die op dit moment lopen. Zo sprak
mevrouw Albayrak over het groenboek. De Commissie maakt één keer per
jaar een werkprogramma, dus wat niet in het werkprogramma voor dit
jaar een plek heeft gekregen, krijgt die plek wanneer het programma
normaal loopt zoals de cyclus gaat in het programma van volgend jaar.
Dus wat nu in het werkprogramma staat, is datgene waarover vorig jaar
de discussie is afgerond op een manier die het mogelijk maakt om hier
met voorstellen te komen.
Dan is het ook nog zo dat de discrepantie tussen het grote aantal
voorstellen dat u in de loop van het jaar langs ziet komen en wat hier ligt,
met twee dingen samenhangt. Het eerste is natuurlijk dat een groot deel
van wat ondertussen ook komt niet altijd wetgevend is, terwijl wij het hier
hebben over wetgeving. Het tweede is dat er op grond van de actualiteit
van december en januari, waarover wij zo dadelijk nog wel even komen te
spreken, natuurlijk ook nog wel voorstellen komen die een vertaalslag zijn
van wat er is afgesproken. Ik voeg hier meteen maar even voor de heer
Van Bommel aan toe dat wij graag de suggestie overnemen om in die
voorstellen ook een referentie naar raadsconclusies op te nemen, zodat de
relatie tussen de sequentie van gebeurtenissen ook voor iedereen in één
oogopslag duidelijker is dan wellicht nu het geval is, want ik kan mij goed
voorstellen dat dat soms wat uit het zicht raakt.
Dan is er een aantal wat bredere punten aan de orde gesteld over de
vraag waarmee de Europese Commissie zich wel en niet bemoeit. De heer
Dijkhoff sprak in dit verband met name over sociale zekerheid. Mevrouw
Albayrak legde een paar andere accenten waar het gaat om de vraag hoe
het zit met de sociale componenten wanneer er wordt gesproken over
economische groei et cetera. Het een loopt niet altijd helemaal parallel
met het ander, maar beide punten raken een beetje hetzelfde complex. Het
kabinet is er een voorstander van om subsidiariteit een grote rol te laten
spelen, simpelweg omdat het risico bestaat dat het, wanneer dingen te
gemakkelijk door de Europese Unie worden gedaan die niet noodzakelijkerwijze door de Europese Unie hoeven te worden gedaan, bureaucratie
en vervreemding in de hand werkt. Daarmee is ook het Europese project
niet gediend.
Dat gezegd zijnde, is het natuurlijk wel de vraag waar je op welk moment
de grens trekt. Dat is soms ook een kwestie van het maken van een
praktische afweging. Als de heer Dijkhoff zegt dat het criterium bij sociale
zekerheid is of de interne markt wordt geholpen of niet, raak je zodra je te
maken hebt met grensoverschrijdend verkeer en grensoverschrijdende
arbeid al heel snel ook aan het spanningsveld tussen die vrijheid, dat
element van de vrije markt, en aan het level playing field ofwel het
markmeesterschap waarin de autoriteiten weer een rol spelen. Zeker is
het zo wat de heer Dijkhoff zei, dat wij het aan de markt moeten overlaten
wat de markt moet doen. Dat is ook onze opvatting, die wij eveneens in
Brussel inbrengen, maar onweersproken is dat de overheid – en als het
over de vrije markt gaat dus ook de Europese overheid – in zekere zin
natuurlijk een rol heeft te spelen in het marktmeesterschap en dat ze in die
zin dus ook actief is.
De heer Dijkhoff vroeg ook naar onze inzet op het landbouwbeleid. Wij
hebben daar inderdaad kort naar verwezen. Dat gaat natuurlijk ook zijn
beslag krijgen, uiteindelijk in de vorm van BNC-fiches. Dat realiseer ik mij.
Wij hebben steeds gezegd dat de begroting voor de komende zeven jaar
wat ons betreft aanzienlijk te hoog is omdat die uitgaat van een soort
stijging die haaks staat op alles wat alle lidstaten op dit moment thuis

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 22 112, nr. 1365

17

moeten doen. Dus ook in verwijzing naar andere landen waarover de heer
Bontes sprak, zetten wij met ongeveer zes, zeven landen die daarover
dezelfde opvattingen hebben, erop in dat het plafond omlaag moet, dat de
administratieve uitgaven omlaag moeten. Wij zeggen ook dat vooral de
cohesiefondsen omlaag moeten, waarvan wij willen dat zij beperkt blijven
tot de armste regio’s van de armste landen, omdat het anders eigenlijk
toch gaat om het rondpompen van geld en om overdrachten die de
situatie eerder compliceren dan efficiënter maken.
Als het gaat om het landbouwbeleid, zijn onze antwoorden soms een
beetje kort, zeg ik maar even in de richting van de heer Dijkhoff. Dat heeft
natuurlijk ook te maken met het feit dat wij in een onderhandelingsproces
zitten. Onze inzet is het bevriezen van de landbouwuitgaven. De facto
betekent dit dat die in het komende kader van zeven jaar een procent of
acht, negen achteruitgaan. Landbouw is ook nog een betrekkelijk
algemeen begrip. Je kunt het over hectarevergoedingen hebben en over
het verschil tussen de € 380 of € 400 per ha. in Nederland en de € 100 in
Litouwen, waarbij je het dan hebt over overdrachten. Maar je kunt het
wanneer het gaat om landbouw ook hebben over voedselzekerheid,
research & development en innovatie. Dan heb je het over andere
aspecten van een industrietak dan bij het eerste onderwerp. Dus als wij
zeggen «bevriezen», moet je ook nog wel kijken binnen die categorie
waarvoor je je sterk maakt en waarvoor je dat juist niet doet. Dus daarin
zit nog een groot aantal nuances.
Ten aanzien van de voorstellen die tot u zijn gekomen, is door diverse
afgevaardigden gesproken over immigratie en asiel. Mevrouw Albayrak
vroeg wat ik het afgelopen jaar heb gedaan. Zo in het algemeen kun je
hooguit zeggen: vrij veel, maar de discussies die u voert met collega Leers
geven waarschijnlijk een beter inzicht in de momenten en in welke fora hij
acteert op het onderwerp dat in zijn portefeuille zit. Ten aanzien van het
groenboek, moet er naar ik meen voor 1 maart een antwoord komen. Er is
een conceptreactie bij de Kamer terechtgekomen. Ik meen dat de
commissie die zich daarmee bezighoudt, daarover volgende week een
discussie heeft met minister Leers. Dan kan er uitvoerig worden
gesproken over wat er is gebeurd, wat er nog moet gebeuren en wat de
verwachtingen zijn.
Ik betrap mijzelf erop dat ik nu vlucht in de procedure over een inhoudelijk
onderwerp, maar dat is een beetje het risico van deze discussie. Het gaat
er maar om dat ik aangeef dat dit onderwerp op dit moment nog geen
vorm heeft gekregen in een voorstel waarvoor een fiche te maken is. Het
Nederlandse kabinet is net als andere regeringen bezig om te kijken of er
een adequaat antwoord kan komen op het groenboek, in die zin dat het
past bij de behoeften die in ons land leven en die de huidige voorzitter
van de Europese Unie, Denemarken, goed herkent omdat dat land daarop
zelf op een andere manier destijds een antwoord heeft gegeven.
Mevrouw Albayrak (PvdA): Om precies deze reden heb ik niet al te veel
inhoudelijke opmerkingen gemaakt over asiel en migratie. Het gaat mij
juist om de procedure. U zegt dat het een langdurig proces is en dat de
politieke besluitvorming afgerond moet zijn voordat het punt in de vorm
van voorstellen van de Commissie weer op de agenda komt. Er is dan bij
uitstek sprake van onderwerpen, waaronder gezinshereniging en het
gemakkelijker uitzetten van criminele EU-burgers, waarmee het vorige
kabinet al heel actief bezig was. Als dit kabinet de laatste twee jaar energie
had gestoken in die haalbare voorstellen in de plannen die er toen lagen,
dan hadden die punten al lang concreet op de agenda gestaan. Het is een
pronkstuk van het kabinet en dé voorwaarde voor steun van zijn gedoogpartner, maar toch zien wij twee jaar later nog geen enkele vrucht van al
die plannen in het gedoogakkoord en het regeerakkoord. Ik heb u als
coördinerend bewindspersoon gevraagd wat u gedaan hebt om ervoor te
zorgen dat u aan de PVV levert in plaats van dat u alleen maar zegt: wij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 22 112, nr. 1365

18

willen wel, maar Europa wil niet. Ik zal deze vraag donderdag ook aan de
minister-president stellen.
Staatssecretaris Knapen: Het is goed om te horen dat ook mevrouw
Albayrak gecommitteerd is om ervoor te zorgen dat wij leveren aan de
PVV. Dat is bemoedigend. Laten we eerlijk zijn en zeggen dat er sprake is
van verzamelde kennis over dit onderwerp.
Ik schets nog eens kort de fase waarin we ons bevinden. Er is een
groenboek en er moeten antwoorden worden geformuleerd die met de
Kamer besproken zullen worden. Vervolgens wordt een en ander
ingebracht in het overleg in Brussel met de betreffende commissaris.
Uiteindelijk zal dit alles tot voorstellen leiden. Mevrouw Albayrak zei
overigens dat dit kabinet al twee jaar bezig is. Dit kabinet is echter slechts
anderhalf jaar bezig. Ik hoop dat we, als we twee jaar bezig zijn, wat
preciezer dan nu kunnen zeggen hoe dit door de Europese Commissie in
het vat wordt gegoten. Eerlijk gezegd heeft collega Leers – ik kan wel
zeggen dat ik ook namens hem spreek – enorm zijn best gedaan om
tempo te maken, zodat het groenboek tijdig kon verschijnen. Dat liet even
op zich wachten, maar hij heeft actie ondernomen zodra het er was. Er is
het nodige gebeurd: er heeft overleg plaatsgevonden in Den Haag met
een groot aantal ambtelijke deskundigen uit de Europese Unie. Vorige
week is er nog overleg geweest in Kopenhagen. Verder is er overleg
gevoerd met de betreffende commissaris, de dienstdoende voorzitter van
de Europese Unie, en na de discussie met de Tweede Kamer zal
Nederland in Brussel met zijn inbreng komen. Uiteindelijk zal een en
ander tot voorstellen leiden. Later zullen wij met elkaar van gedachten
moeten wisselen over de vraag of die voorstellen ons en de Kamer
bevallen. Onze inzet is in ieder geval helder en we wisten vanaf het begin
dat we dit niet eigenmachtig konden doen. Dat zou niet in overeenstemming zijn met de verhoudingen en evenmin met de afspraken die we
in het verleden met toestemming van de Tweede Kamer hebben gemaakt.
Mevrouw Albayrak (PvdA): Ik stel een heel korte vraag. Die inzet is
helder, maar verwacht de staatssecretaris dat hij al die plannen daadwerkelijk gaat realiseren? Ik doel niet op de inzet, maar op de uitkomst.
Staatssecretaris Knapen: Het lijkt mij in alle gevallen onverstandig om de
toekomst precies te voorspellen. Dat neemt niet weg dat onze inzet
duidelijk is. De kwalificatierichtlijn is vorig jaar al aangepast naar de geest
van het kabinet. Die werd in Nederland overigens al bepleit voordat dit
kabinet bestond. Daar waar de mogelijkheden er waren, wisten wij te
handelen. In dit geval is onze inzet helder. Wij zullen stevig ons best doen
om datgene te bereiken wat wij willen. Vervolgens zullen wij met de
Kamer delen wat wij hebben bereikt, waarna het aan haar is om aan te
geven of het voldoende is, ruim voldoende of onvoldoende. Dat zijn de
spelregels in een democratie. Ik zeg nogmaals dat wij hiervoor ons best
zullen doen, omdat het punten betreft die voor ons land van belang zijn.
Op dit terrein breng ik nog een punt naar voren, ook in relatie tot datgene
wat de heer Bontes zei. Laatstgenoemde zei dat hij een behandelvoorbehoud wenst op de visumfaciliterings- en overnameovereenkomsten.
Misschien is het goed om een paar zaken uit elkaar te houden om na te
gaan of we hetzelfde bedoelen te zeggen. Voor een groot aantal landen
gaan we na in hoeverre we bepaalde faciliteiten kunnen geven. Dat doen
we ook om jonge wetenschappers uit Tunesië die naar Nederland willen
komen, eenvoudig gedurende een bepaalde periode in dit land aan de
slag te kunnen laten gaan. We doen dat ook om de groei van onze
economie en die van Tunesië te bevorderen. Verder zullen we alles doen
wat we met de Tweede Kamer hebben afgesproken op het punt van het
bevorderen van de democratie en de instituties. Voor een aantal van die
landen zijn dat heel specifieke activiteiten die wellicht in de toekomst

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 22 112, nr. 1365

19

zullen worden ontplooid. Ik kan me voorstellen dat het van belang is om
het eens te zijn over de context, het raamwerk en de randvoorwaarden
van een dergelijk programma. Verder kan ik me voorstellen dat het
raadzaam is om nog eens goed te spreken met collega Leers over de
contouren die wij voor ons zien en de piketpalen. Het lijkt mij nogal wat
om ten aanzien van de specifieke invulling van een dergelijke faciliteit
voor elk land, voor elk individueel geval, een behandelvoorbehoud te
maken. Tot nader orde stel ik namens het kabinet voor om goed met
elkaar van gedachten te wisselen over de piketpalen en om niet voor elk
individueel geval een behandelvoorbehoud te maken met als doel een en
ander langs te lopen. Dan zouden wij ons immers verliezen in details die
wegglijden van de hoofdzaak waar het hier om gaat, namelijk dat wij het
van belang vinden om goed met elkaar te delen waarover het gaat als we
spreken over overname- en faciliteringsovereenkomsten met al die landen
van het zuidelijke Middellandse Zeegebied.
Nagenoeg alle leden hebben in het kader van sociale zaken en werkgelegenheid gesproken over de vraag wat van de Europese Unie is en wat van
onszelf. Arbeidstijden regelen we allemaal zelf, dus dat is een nationale
bevoegdheid. Het ene land wil kort werken en het andere land lang. Het
ene land wil vroeg met pensioen en het andere land wil later gaan. Ik ben
het ermee eens dat wij dat soort zaken zelf moeten willen regelen. Wat de
concurrentieverhoudingen betreft, kijken wij natuurlijk wel een beetje naar
de sociale componenten daarvan. Mevrouw Albayrak vroeg naar het fiscal
compact en de groei. Zij vroeg of er ook wordt gedacht aan de sociale
kanten van dat geheel. Uiteraard zijn wij ons bewust van de aangenomen
motie-Albayrak. Het zal de leden opgevallen zijn dat er in het groeidocument van de laatste Europese Raad in de preambule niet voor niets iets
staat over een aantal aspecten van sociale cohesie die een rol dienen te
spelen bij de ontwikkeling van die groeiagenda. Ook verderop in het
document komen de leden passages tegen die wijzen op dit onderdeel.
Neem de richtlijn voor aanvullende pensioenrechten, voor werknemers
die van baan veranderen. U hebt een behandelvoorbehoud voorgesteld,
alsmede een subsidiariteitstoets. Die richtlijn is er nog niet, dus weten we
nog niet hoe die er precies uit zal zien. Ik kan me voorstellen dat deze zich
leent voor een behandelvoorbehoud, maar misschien niet voor een
subsidiariteitstoets, simpelweg omdat het bij werknemers die van baan
veranderen ook kan gaan om werknemers die grensoverschrijdend van
baan veranderen. Het is evident dat het grensoverschrijdend van baan
veranderen zich aan een subsidiariteitstoets onttrekt. We hebben er
namelijk allemaal belang bij dat dit gemakkelijk kan.
Een andere richtlijn die zich volgens de Kamer leent voor een subsidiariteitstoets en een behandelvoorbehoud, is de richtlijn pensioenfondsen.
Hierbij speelt iets heel anders een rol. We zijn het er van harte over eens
dat we op beide punten moeten letten. We hebben weliswaar geen enkel
bezwaar tegen de portabiliteit van pensioenrecht, maar wij zouden wel
problemen hebben als iemand van buiten Nederland hier werkt,
vervolgens weer verdwijnt en niet alleen aanspraken maakt op pensioen
dat hier is opgebouwd, maar dit ook meeneemt. Dan wordt het voor onze
pensioenfondsen, met hun specifieke karakter, knap ingewikkeld om dat
overeind te houden. We moeten de zaken wel uit elkaar houden: aan de
ene kant gaat het om het vrije verkeer van arbeidskrachten en aan de
andere kant gaat het om het behoud van en het goed opletten op de
betekenis van onze pensioenfondsen, in relatie tot andere landen. In de
laatste bijeenkomst van de Europese Raad hebben we de woorden
gebruikt uit het laatste witboek over dit onderwerp, om te vermijden dat
dit vrije verkeer en de portabiliteit van pensioenrechten zouden leiden tot
een ondermijning van onze pensioenfondsen. Het grote pluspunt voor de
rechten van werknemers is dat er met dit voorstel geen wachttijd is.
Mensen bouwen dus meteen pensioenrechten op. In die zin zit de sociale
component er wel in, maar letten we letten er wel op dat het karakter en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 22 112, nr. 1365

20

de typische functie van onze pensioenfondsen niet wordt ondermijnd
door een soort vrijeverkeersregeling die de deur openzet voor het
weglekken van middelen uit onze pensioenfondsen.
De heer Bontes (PVV): Ik vind het toch een beetje schieten met een buks
op een mug. Er is misschien een promille dat met al deze zaken,
waaronder pensioenbreuk, te maken heeft, omdat men van het ene land
naar het andere land gaat en daar gaat werken. Je kunt niet zeggen dat we
het maar op Europees niveau moeten regelen en dat de lidstaten het
moeten overdragen aan de Europese Unie, terwijl het maar om een paar
gevallen gaat. Dat is toch de omgekeerde wereld? Er zijn op allerlei
fronten binnen de sociale zekerheid altijd wel uitzonderingen te bedenken.
Staatssecretaris Knapen: De wijziging van de richtlijn voor het vrije
verkeer van werknemers is er nog niet. Daar moeten we nog naar kijken.
Ik wil alleen maar aangeven dat je altijd wat preciezer moet zijn, zodra je
in zijn algemeenheid zegt: sociaal is nationaal en economisch is Europees.
Die onderwerpen ontmoeten elkaar namelijk soms. Dan moet je precies
zijn. Zodra je een discussie voert over de mogelijkheden van werknemers
om in een andere lidstaat te werken, moet je dus kijken hoe het zit met de
rechten die zij hebben, behouden en opbouwen en hoe deze zich
verhouden tot, in dit geval, ons systeem dat wij graag willen behouden.
Daarvoor is heel goed een regeling te vinden. Als je de portabiliteit van
pensioenrechten in acht neemt zonder de grensoverschrijdende
overdracht mee te nemen, maak je het wel degelijk mogelijk voor een
werknemer uit het buitenland om hier met dezelfde rechten te werken als
een Nederlander, zonder het risico te lopen dat je hiermee ons pensioenstelsel ondermijnt. Dat vind ik niet schieten met een buks op een mug. Het
kan om grote getallen gaan. Ons consulaat-generaal in Düsseldorf heeft
een databestand van Nederlandse burgers die in Duitsland wonen. Dat
aantal is groter dan het inwonertal van een middelgrote stad in
Nederland. We moeten wel in de gaten houden dat dit geen kleinigheid is.
De tendens is ook dat er eerder grensoverschrijdend wordt gewerkt dan
vroeger. Het neemt toe. Daarom is het zinvol om te kijken naar een
regeling en erop te letten dat deze ons niet schaadt. Tegelijkertijd moet
deze de gelijkheid van rechten voor werknemers in acht nemen.
Mevrouw Albayrak (PvdA): Het gaat mij er niet zozeer om dat de
aankondiging van een subsidiariteitstoets een soort signaal is voor de
uitkomst van die toets. Het is wel een signaal dat mijn fractie en volgens
mij ook meer fracties het hele pakket over pensioenen, het witboek, de
pensioenfondsen, de pensioenrechten, ontzettend serieus nemen. We
willen het in samenhang zien. Volgens mij heeft ook de Eerste Kamer het
tot prioriteit benoemd. Zij zal waarschijnlijk een vergelijkbaar oordeel
hebben over de subsidiariteitstoets. Daarom is het zaak dat er zeer tijdig,
binnen drie weken, een goed BNC-fiche ligt die ons in staat stelt om
hiernaar te kijken en om uiteindelijk tot de conclusie te komen of er sprake
is van subsidiariteit of niet.
Staatssecretaris Knapen: Een behandelvoorbehoud impliceert dit
sowieso. Het is verder natuurlijk aan de Kamer om te besluiten beide te
doen. Het is aan ons om ervoor te zorgen dat de Kamer tijdig de informatie heeft. Ik gaf het alleen als voorbeeld om aan te geven dat er een
groot aantal onderwerpen is waarbij het lastig is om precies de lijn te
markeren tussen iets wat van ons is en iets wat we samen met Europa
moeten doen. Hierbij word je gedwongen er genuanceerder naar te kijken.
Ik wil hiermee overigens geen voorschot nemen op de uitkomst van de
discussie.
De heer Bontes sprak over de arbeidstijden. Daar is geen richtlijn voor. Op
dit moment spreken de Europese sociale partners, de werknemers en de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 22 112, nr. 1365

21

werkgevers, in Europees verband daarover. Voor ons is het wachten
daarop. Als zij eruit komen, komt er uiteindelijk ook een vertaling in een
richtlijn. De Kamer heeft aangegeven hierop zowel een subsidiariteitstoets
als een behandelvoorbehoud te willen en dat is heel begrijpelijk. Als de
Kamer hiermee uiteindelijk akkoord gaat, zullen wij volgens haar opdracht
handelen. Dat spreekt voor zich.
Dan kom ik bij de onderwerpen die te maken hebben met veiligheid en
justitie. Ook hiervoor geldt dat je de subsidiariteit zo veel mogelijk naar
eigen zeden en gewoonten wilt doen. Het grensoverschrijdende karakter
van veel onderwerpen maakt echter per definitie richtlijnen op een aantal
terreinen noodzakelijk. Dat is een beetje analoog aan datgene waarover
we net spraken, de pensioenfondsen. Het kan namelijk niet anders. We
zitten er soms een beetje dubbel in. We willen bijvoorbeeld in het
strafrecht de privacyregels graag zo nationaal mogelijk in acht nemen.
Ieder land heeft daar namelijk zijn eigen opvattingen over. Als er in een
kinderdagverblijf in Amsterdam iets vreselijks gebeurt, zeggen we: wat
een schande dat we niet hebben geweten wat er in een ander land is
gebeurd. We willen dat graag van elkaar weten. Wij moeten simpelweg
iedere keer zoeken naar datgene wat in de geest van de subsidiariteit, die
wij steunen en waarvan wij een sterke voorstander zijn, zo veel mogelijk
zelf te regelen is. Tegelijkertijd hebben we te maken met de werkelijkheid
van Europa als een publieke ruimte. Die werkelijkheid maakt simpelweg
dat je op een aantal terreinen afspraken met elkaar zult moeten maken.
We zijn het er echter zeer mee eens dat de Kamer daar kien op is, zich
afvraagt of dit nodig is en een behandelvoorbehoud of soms een
subsidiariteitstoets wil. Wij staan er bijvoorbeeld open voor om samen
met de Kamer zo goed mogelijk invulling te geven aan een behandelvoorbehoud bij het Europese systeem voor het traceren van terrorismefinanciering. We weten in dit geval nog niet precies waarmee de Commissie zal
komen. Dat geeft nog een slag om de arm.
Hetzelfde geldt voor de bijzondere waarborgen voor kwetsbare
verdachten. Daarvan kennen we de tekst ook nog niet precies. Je kunt je
zomaar voorstellen dat het woord «kwetsbaar» tot allerlei discussies kan
leiden die maken dat wij eerst nog wel tot drie willen tellen alvorens dat
allemaal enthousiast in een Europese richtlijn onder te brengen. In die zin
kunnen wij ons scharen achter een behandelvoorbehoud of een stevige
subsidiariteittoets.
Ik ga even de lijst van vragen af. Er zijn ook specifieke vragen gesteld over
onderwerpen die de lijst van richtlijnen wellicht schampen, maar qua
inhoud niet overeenkomen.
Mevrouw Albayrak vroeg hoe het zit met de afspraken die de afgelopen
maanden zijn gemaakt. Hoe vinden die hun weg? Het verdrag inzake het
Europees stabiliteitsmechanisme komt snel naar de Kamer. Er zijn nog
aanpassingen wat de precautionary measures betreft en de beslagruimte
van het ESM. Een en ander is gewijzigd in juli. Wij hopen dat het verdrag
voor de zomer geratificeerd wordt in alle nationale parlementen, opdat
het ESM naar voren gehaald kan worden en er een goede brandgang is
voor eventuele kwetsbaarheden in het eurosysteem. Wat het fiscal
compact betreft, ligt het wat anders. Dat moet nog ondertekend worden.
Wij hopen begin maart zo ver te zijn dat het verdrag kan worden ondertekend. Vervolgens gaat het – wij hebben dat eerder met de Kamer
gewisseld – naar de nationale parlementen. In Nederland komt er een
advies van de Raad van State et cetera. Wij hopen dat het verdrag eind dit
jaar in werking kan treden.
Daar waar het gaat om een eventuele vertaling van activiteiten en
suggesties in richtlijnen, is het goed om de verklaring van voorzitter Van
Rompuy over groei in Europa voor ogen te houden. Deze verklaring gaat
in die zin verder dan verklaringen in het verleden, dat zij een aantal
deadlines voor maatregelen bevat. In maart wordt dit specifieker. Dan
komt ook een verzoek aan de Commissie in zicht om op grond van zo’n

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 22 112, nr. 1365

22

specifiek voornemen te komen met voorstellen. Dan gaat de suggestie
van de heer Van Bommel een nuttige rol spelen. Als die voorstellen straks
komen, moeten wij even in een fiche duidelijk maken: dit is een uitvloeisel
van wat hier en daar is afgesproken. Anders wordt volstrekt onduidelijk
wat de strategie achter dit geheel is, dat realiseer ik mij heel wel. Ik denk
dan ook dat dit een nuttige aanvulling is.
Mevrouw Albayrak vroeg hoe het zit met de onderscheiden gevolgen van
de crisis – die passage uit de tekst – en het type maatregelen. Een echt
nieuw werkprogramma van de Europese Commissie komt pas weer begin
volgend jaar. Wat dit jaar zijn weg niet zal vinden in specifieke richtlijnen,
is waarschijnlijk pas te verwachten in richtlijnen van begin volgend jaar.
Bovendien is het goed om in de gaten te houden dat heel veel plannen
gewoon nationaal worden geïmplementeerd. Ieder land vult ze zo gunstig
mogelijk in. Neem jeugdwerkloosheid. Er is vastgesteld dat de coördinatie
tussen opleidingsinstituten en werkgevers in een aantal landen zwak is.
Dat betekent dat het aanbod van stages veel te lang op zich laat wachten.
Het leerlingenstelsel in Duitsland, dat leidt tot automatisme op het gebied
van het aanbieden van stages, is iets waar Spanje zijn voordeel mee kan
doen. In die zin is het niet een Europese richtlijn, maar een soort «best
practises»-aanbeveling, waar landen iets mee kunnen.
Mevrouw Albayrak vroeg verder naar de fondsen. Wij hebben afgesproken dat daar waar wij economische groei kunnen stimuleren door iets te
doen aan de onderbesteding van deze fondsen, wij dat zo snel mogelijk
zullen adresseren. Het is waar wat mevrouw Albayrak zegt, ook in een
aantal andere fondsen is er sprake van onderbesteding. Ik wil er nog wel
het volgende aan toevoegen. Onderbesteding betekent soms ook dat de
Commissie en de nationale autoriteiten hun werk goed doen, namelijk dat
ze geen geld weggeven voordat de programma’s op orde zijn. Doen ze dat
wel, dan staat uiteraard onmiddellijk de Europese Rekenkamer op de
stoep, die zegt: hier wordt met geld geknoeid. Dat willen wij ook niet. Aan
de ene kant willen wij het niet verknoeien. Aan de andere kant willen wij
wel tempoversnelling aanbrengen. In de geest van wat mevrouw Albayrak
zei, is in de Commissie ook gesproken. Dat voorstel is in de Europese
Raad in principe toegejuicht. Er wordt nu aan gewerkt om tot concrete
voorstellen te komen teneinde zo snel mogelijk iets te doen met de
middelen die er zijn.
Mevrouw Albayrak (PvdA): Precies hier was ik bang voor. Die vrijblijvendheid van de best practises en de coördinatie maakt dat daar waar
verbetermogelijkheden zijn en opgepakt moeten worden, deze niet op
Europees niveau met concrete maatregelen ondersteund worden. Er zijn
twee landen – het waren er drie – waar goede ervaringen zijn met de
aanpak van jeugdwerkloosheid: Finland en Oostenrijk. De kanselier van
Oostenrijk heeft voorgesteld om een jeugdwerkgarantieplanachtig iets te
bedenken, inclusief regelgeving en fondsen, op Europees niveau. Er zijn
voorbeelden op nationaal niveau. Laten wij deze ook op Europees niveau
verspreiden. Hoe kunnen wij aan groei en concurrentievermogen werken
zonder dit probleem op Europees niveau te tackelen? Het derde land was
Nederland. Wij zijn echter gestopt met al onze succesvolle jeugdwerkgarantieplanachtige projecten. Dat is een bezuiniging geweest. Gaat het
kabinet dit terugdraaien? Legt het kabinet zich neer bij het lage ambitieniveau van Sarkozy en Merkel op dit punt?
Staatssecretaris Knapen: Wat jeugdwerkloosheid betreft: het wordt
betwist of wij de beste of de op een na beste zijn in de Europese Unie. Dat
is niet iets om jezelf over op de borst te slaan. Je moet er immers
voortdurend aan werken en als je het even niet doet, daal je zomaar een
paar treden. Feit is dat er op dit moment – dat was ook zo tijdens de
Europese Raad anderhalve week geleden – naar landen als Oostenrijk en
Nederland gekeken wordt. In die zin deel ik het oordeel van mevrouw

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 22 112, nr. 1365

23

Albayrak niet. Ik ben het met haar eens dat er sprake moet zijn – dat is er
gelukkig geleidelijk aan ook wel – van een zekere urgentie. Hoe ga je
daarmee om? Voor je het weet, heb je in een aantal Europese landen een
verloren generatie. Wat er in Spanje gebeurt met de getallen van
jeugdwerkloosheid, is dramatisch, laten wij wel wezen. Mevrouw Albayrak
suggereert om Europese banenplannen te entameren. Afgezien van het
feit dat wij daar tegen zijn, verwachten ook overige lidstaten daar geen
heil van. Dat is echt iets wat je ter plekke, nationaal en vaak regionaal, veel
effectiever kunt invullen dan via een door de Europese Commissie in
richtlijnen gegoten banenplan.
De heer Bontes vroeg hoe het zit met andere landen en het meerjarig
financieel kader, zeg maar de Europese zevenjarenbegroting. Zoals ik
aangaf, zijn wij met zo’n zeven ... Soms zeg ik: met zo’n acht. Ik ben een
beetje onnauwkeurig, want er zijn landen die nog wel eens verhuizen. Wij
zijn met zeven à acht landen die hier hetzelfde over denken, waaronder
Duitsland, Groot-Brittannië, Zweden, Finland en Frankrijk. In die zin staan
wij bepaald niet alleen. Wij moeten echter ook eerlijk zijn. Als het aan het
einde van de rit gaat om de precieze invulling, heeft niet elk land exact
hetzelfde belang. De een hecht wat meer aan fonds A, de ander wat meer
aan fonds B. Dat verhoudt zich dan ook weer tot de vraag wat de totale
inleg is. Maar goed, dat is het eindspel. Een groot aantal nettobetalende
landen is het nu erover eens dat de begroting stevig omlaag moet. Bij de
begroting heb je het dan over ten minste 100 mld. Als je het over de
betalingen hebt, heb je het over veel meer. Daarbij komt dat een deel van
de begroting, het bedrag van 58 mld. dat buiten haakjes is gezet, voor een
deel tussen die haakjes hoort. Wat ons betreft alles, maar het Europees
Ontwikkelingsfonds krijgen wij er niet in. Dat staat wel vast. Met die zeven
landen hechten wij er zeer aan om de rest in de begroting krijgen, zodat
wij het over een eerlijke en totale begroting hebben. Een project als ITER
kun je wel buiten haakjes zetten, maar desalniettemin moet het toch
betaald worden. Wij zijn ervoor om dit alles onder te brengen in het
meerjarenkader. Vervolgens zijn wij ervoor dat het met een stevig bedrag
wordt verlaagd. Daarin staan wij gelukkig niet alleen. Dat is een geruststellende gedachte en dat betekent ook dat de Europese Commissie deze
opvatting serieus neemt.
Mevrouw Ferrier sprak over de lastendruk. Wij hebben dit onderwerp al
een aantal keren aangekaart. Een Europese Actal bestaat niet. Er is een
Europese commissie-Stoiber. Die Europese commissie-Stoiber is niet
onafhankelijk, maar is een adviserend orgaan. Het aantal landen dat staat
te dringen om er een onafhankelijk orgaan van te maken, is niet groot. Wij
leggen er wel stevig de nadruk op. En dat niet alleen, wij zien ook dat in
de Europese Commissie zelf een ontwikkeling is ontstaan naar aanleiding
ook van het laatste grote Stoiberrapport om horizontaal te kijken naar de
effecten van regelgeving. Als daarnaar gekeken wordt, moet daarover
gerapporteerd worden. Als daarover gerapporteerd wordt, hebben wij en
heeft het Europees Parlement een onderwerp te pakken waarover
uitvoerig gediscussieerd kan worden. Het onderwerp leeft dus wel
degelijk, maar men is nu nog niet toe aan het kopiëren van de Actal op
Europees niveau. Maar goed, dat is een kwestie van volhouden.
De vraag van de heer Bontes had ik bijna over het hoofd gezien, waarvoor
excuses. Hij vroeg naar het auteursrecht. De Commissie heeft nog geen
voorstel op tafel gelegd, zoals de heer Bontes ook zei. Het kabinet houdt
hierover contact met Commissaris Barnier en met Commissaris Kroes,
want die heeft natuurlijk ook met het auteursrecht van doen. Overmorgen
organiseren wij een groot congres over auteursrecht om het op de agenda
te houden en het scherp te krijgen. Ik kan nu niet vooruitlopen op de
uitkomst van het voorstel van de Commissie, maar men weet dat wij ook
kijken wat wij nationaal kunnen doen, bijvoorbeeld op het gebied van
downloaden en een verbod daarop. Onze voorkeur gaat overigens uit naar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 22 112, nr. 1365

24

een civielrechtelijke aanpak, omdat dat makkelijker is. Wij zijn echter in
afwachting van concrete voorstellen.
De heer Van Bommel suggereerde om relevante Raadconclusies mee te
nemen. Dit zijn van die suggesties waarvan je soms wenst dat je er zelf
aan gedacht had. Het is een heel nuttige suggestie.
De heer Van Bommel vroeg of er aparte plannen komen voor de eurozone.
In principe liever niet, want het gaat hier om Europees recht. Wij willen zo
veel mogelijk alles wat wordt afgesproken, in de Europese instituties
verankeren. Wij willen dus ook dat die afspraken een plek krijgen in de
Europese instituties en dat kan alleen via richtlijnen en aanbevelingen die
zijn geïnstigeerd door de Commissie.
De heer Van Bommel vroeg ook naar het sociaaleconomisch beleid in de
Europese Unie en of nationale parlementen daarover voldoende zeggenschap hebben. Daarover voeren wij hier de discussie. Wij proberen er
bovenop te zitten. Wij vinden het van belang dat dit zo is. Het is hoogst
onverstandig om daarop niet te letten, want het is vragen om
vervreemding van burgers en Europese instellingen als je daar niet
bovenop zit. Feit is echter wel dat sommige terreinen door elkaar lopen,
zodat je precies moet kijken of het sociaal, economisch of beide is en hoe
je bevoegdheden afbakent. Het is van belang dat wij het hier tijdig over
hebben, zodat mensen niet het gevoel krijgen dat het over hun hoofden
heen gebeurt en dat de trein maar doordendert.
Voorzitter. Hiermee heb ik de belangrijkste onderwerpen geadresseerd. Ik
wacht uiteraard de stemming over de lijst af. Wij zullen vervolgens
proberen om naar bevind van zaken hierover het komende jaar zo goed
mogelijk met de Kamer van gedachten te wisselen.
De voorzitter: Ik zie dat er behoefte is aan een tweede termijn. Wij doen
daarin dezelfde ronde.
De heer Dijkhoff (VVD): Voorzitter. Ik wil nog twee punten aankaarten. De
staatssecretaris zei dat de sociale zekerheid vrij snel de interne markt
raakt. Dat klopt wel. Marktmeesterschap willen wij ook zeker niet
weghalen van de overheid. Wij zijn liberalen en geen anarchisten.
Uiteindelijk moet er echter wel terughoudendheid betracht worden, want
alles raakt uiteindelijk de interne markt. Dat argument is dus te dun als
puur argument op zich. De lat voor optreden en inmenging moet erg hoog
liggen en bij twijfel moet niet worden ingehaald. Uit de lijst blijkt dat
vooral op het terrein van de sociale zekerheid in de Kamer het idee
bestaat dat de subsidiariteit soms iets te gemakkelijk wordt weggeïnterpreteerd.
Wat betreft de inzet voor de meerjarenbegroting en de plannen voor
innovatie en landbouw heeft de staatssecretaris natuurlijk gelijk als hij
zegt dat de plannen zelf nog inhoudelijk terugkomen, met visies, en dat
wij daarover nog uitvoerig kunnen spreken. Uiteindelijk is natuurlijk wel
cruciaal hoeveel geld er bij iedere pot wordt gehangen, voordat wij over
die plannen gaan praten. Het probleem is niet dat de inzet niet helder is.
Het ideaalplaatje is helder: wij willen 100 mld. eraf, wij willen ons miljard
op de betalingspositie gekort zien, wij willen het liefst minder cohesie- en
structuurfonden en alleen maar arme landen en arme regio’s. Wij willen
een nominale bevriezing, dus een reële verlaging van de landbouwbegroting. Wij willen innovatie buiten schot houden. Ik heb zo het idee dat
niet alles in Europa zich altijd precies voegt naar de Nederlandse wensen.
Het is ook van belang hoe je over zaken spreekt bij terugval in de
onderhandelingen. Nu wil ik hier niet de strategie blootleggen, maar in de
beantwoording en reacties hoor ik niet echt de motie-Lucas terug. Die
bevatte toch een duidelijke uitspraak van de Kamer om innovatie te
ontzien en om eerder, als het ideaalplaatje niet lukt, te laten merken dat er
iets af kan van landbouw. In de krant lees ik echter dat het signaal is om
de voorgestelde verhoging voor innovatie te verlagen. Dat is toch een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 22 112, nr. 1365

25

ander signaal. Wij bespreken dit ook niet alleen in de Kamer. De bewindslieden onderhandelen erover en ambtenaren onderhandelen erover. Ik wil
graag een erkenning van de staatssecretaris voor de uitspraak en de wens
van de Kamer en ik wil dat die doorklinkt in de inzet van iedereen die
namens Nederland onderhandelt in dit traject.
Mevrouw Albayrak (PvdA): Voorzitter. Ik kondigde al aan dat een aantal
onderwerpen dat ik vandaag heb benoemd, aanstaande donderdag in het
debat over de Staat van de Unie zal terugkomen. Ik vind het bijzonder
jammer dat de staatssecretaris het punt van de jeugdwerkloosheid niet
wat serieuzer oppakt en de urgentie die hij zegt te voelen, niet gepaard
laat gaan met enige actie. Het was zeker niet mijn bedoeling om de
vruchten van jarenlange inzet op bestrijding van jeugdwerkloosheid in
Nederland te ontkennen. Sterker nog: vorige kabinetten hebben daaraan
onwijs hard getrokken, met succes. Mijn kritiek richt zich op het stopzetten
van de succesvolle programma’s die evident hebben bijgedragen aan de
lage werkloosheid op dit moment onder jongeren in Nederland. Die
programma’s die wij hebben stopgezet en in andere landen vergelijkbare
programma’s zou je op Europees niveau anders dan ze alleen maar
vrijblijvend via best practices uit te voeren, meer doorgang moeten laten
vinden in landen waar de jeugdwerkloosheid ons in Nederland gaat
benadelen omdat het in Europa totaal zoveel geld kost maar ook onze
toekomstige groei en economie remt.
Verder dank ik de staatssecretaris voor zijn toezegging inzake de informatievoorziening zodat het misverstand daarover nu weg is genomen.
De heer Bontes (PVV): Voorzitter. Ik dank de staatssecretaris voor het
beantwoorden van de vragen. In meer of mindere mate zijn ze allemaal
beantwoord op één na. Daar kom ik zo meteen op terug.
Het punt van de BNC-fiches is volgens mij nu opgehelderd. Dat is voor
iedereen nu duidelijk.
De vraag waarop ik nog geen antwoord gekregen heb betreft pagina 9 van
het werkprogramma van de Europese Commissie. Ik refereer dan aan
«een open Europa zonder interne grenzen». De commissie noemt dat een
van de grootste prioriteiten van de EU. Er wordt echter met geen woord
gerept over de risico’s, over de problemen, over uitkeringsfraude, over
uitkeringstoerisme en over georganiseerde misdaad. Gelet op het feit dat
wij in de Kamer de discussie hebben gevoerd over het LURA-rapport en
de lessen uit recente arbeidsmigratie, zou ik toch graag zien dat de
staatssecretaris er iets aan ging doen richting de Commissie. Ik heb
namelijk echt het idee dat die op een roze wolk leeft.
Mevrouw Ferrier (CDA): Voorzitter. Ik dank de staatssecretaris voor de
beantwoording van de vragen.
Het punt waar ik graag nog even op terug wil komen, is de regeldruk.
Actal heeft ons aangegeven dat het belangrijk zou zijn er veel meer visie
op te hebben en om inzicht te ontwikkelen in hoe het beleid van de
Europese Commissie neerdaalt in Nederland op die verschillende
dossiers. Het klopt dat er geen Europese Actal is, maar in 2008 of 2009 is
een motie van het lid Jonker van de CDA-fractie aangenomen die vraagt
de mogelijkheid te onderzoeken om tot een Europese Actal te komen. Ook
als we wat voorligt lezen, hebben we toch wel de zorg dat er regel op
regel gestapeld wordt en dat het zicht verloren wordt op wat nu het effect
daarvan is voor de onderlinge lidstaten. Als ik dit werkprogramma zo zie,
vraag ik mij af of er ook een actieplan of iets dergelijks ligt om in 2012 op
concrete punten de regeldruk te verminderen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 22 112, nr. 1365

26

Voorzitter: Albayrak
De heer Van Bommel (SP): Voorzitter. De toekomst is niet te voorspellen,
zo zei de staatssecretaris. En dat hebben de rayonhoofden vanochtend
ook maar weer eens bewezen: het is niet zeker of er een Elfstedentocht
komt. Wel zeker is dat er allerlei Commissievoorstellen zullen komen die
niet in het werkprogramma staan. Dat betekent toch dat we de betekenis
van het werkprogramma aanzienlijk moeten relativeren. Anders dan de
suggestie die in de vraag van de heer Bontes zat, stemmen wij ook niet
over dat werkprogramma maar over het overzicht van de prioriteiten waar
wij zelf de discussie over gevoerd hebben in de commissies. Daar is deze
lijst uit voortgekomen. Omdat mijn fractie in die commissies haar punt
heeft kunnen maken, zullen wij instemmen met deze lijst. Dat zijn de
prioriteiten zoals die door de commissies en door onze eigen leden zijn
voorgesteld.
Ik ben blij met de nadere uitleg over het BNC-fiche. Ik denk dat we op dat
punt nu helderheid hebben. Volgens mij liggen de wensen en verlangens
van de Kamer dicht genoeg bij het aanbod van de staatssecretaris.
De heer Bontes (PVV): Begrijp ik de heer Van Bommel dan goed dat alle
punten waarbij de SP een subsidiariteitstoets of een behandelvoorbehoud
wenste, zijn gehonoreerd in het werkprogramma?
De heer Van Bommel (SP): Nee, zo werkt het niet, maar dat is ook niet
wat er ter stemming wordt voorgelegd aan de Tweede Kamer. Volgens mij
wordt dit overzicht van prioritaire voorstellen uit het werkprogramma
voorgelegd aan de Kamer. Die kunt u amenderen als u dat zou willen,
maar veel meer smaken zijn er niet. Dat kunt u dus nog doen, ook buiten
deze vergadering om. Dan zullen we vervolgens daar dan weer over
stemmen.
Ik ben blij met de toezegging van de staatssecretaris dat hij zal refereren
aan relevante raadsconclusies. Die raadsconclusies zijn steeds belangrijker geworden. Waar we veel meer toppen hebben, is het goed die
relatie terug te kunnen lezen.
In eerste termijn heb ik er niet over gesproken maar de heer Bontes wel;
mevrouw Malmström zou een linkse hippie zijn. Ik ken mevrouw
Malmström. Ze is zeker niet links. Ze is van een liberale volkspartij in
Zweden. Ze zat ook in de liberale fractie in het Europees Parlement. Dus ze
is zeker niet links. Dat zou de heer Bontes moeten weten. Over al het
overige heb ik geen opvatting.
Voorzitter: Van Bommel
Staatssecretaris Knapen: Voorzitter. Ik heb goed gehoord wat de heer
Dijkhoff zegt: terughoudendheid. Ik denk dat dit ook heel goed past bij hoe
wij ernaar kijken. Waar hij spreekt over het meerjarig financieel kader is
mijns inziens onze inzet duidelijk. Het is ook niet zo dat ieder departement
en iedere ambtenaar met eigen opvattingen over die inzet naar Brussel
gaan. Daar zijn we het over eens. In die zin doen we overigens ook recht
aan wat we eerder als beleid voor het meerjarig financieel kader naar de
Kamer hebben gestuurd; het was inderdaad wat kort maar we zitten in
een onderhandelingsproces. Wat betreft de motie-Lucas kan ik zeggen dat
een en ander recentelijk in het verslag van de Raad naar de Kamer is
gestuurd.
Mevrouw Albayrak kan ik zeggen dat de Europese Unie nog met initiatieven komt op het terrein van de jeugdwerkloosheid. Als die er eenmaal
zijn, zullen we er naar kijken en zullen we er natuurlijk ook met de Kamer
van gedachten over wisselen. Ik neem aan dat we dan een oordeel zullen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 22 112, nr. 1365

27

vellen op basis van de overweging wat het sociaal betekent, of het binnen
de subsidiariteit past en wat de financiële consequenties zijn. Als de brief
van Van Rompuy op 2 of 3 maart wordt uitgewerkt in conclusies van de
Europese Raad waarin de Commissie wordt opgeroepen om met
voorstellen te komen, is dat vervolgens het moment om hier over de
conceptrichtlijnen van gedachten te wisselen.
De heer Bontes sprak over een open Europa zonder interne grenzen. In de
JBZ-Raad discussiëren we voortdurend over de risico’s. Daar moet geen
misverstand over bestaan. Sommigen leven misschien op die door de
heer Bontes nader omschreven wolk; wij doen dat niet en ook niet de hele
Commissie en ook zeker niet alle lidstaten. De passage die hij citeerde op
blz. 9 stond natuurlijk wel heel sterk in de context van het benutten van de
grote mogelijkheden die er nog liggen op het gebied van de economische
groei als je open grenzen in acht neemt op het hele terrein van de
diensteneconomie. De EGKS is destijds begonnen met industrie maar die
omvat intussen nog maar 40% van het economisch verkeer tussen landen.
Dus er is een wereld te winnen op het gebied van die overige 60%. In die
context denk ik dat het goed is dat de Commissie het enthousiasme deelt
dat wij, de Britten, de Zweden en de Finnen hebben als het gaat om wat er
allemaal te verwezenlijken is. Maar ik zie het punt van de heer Bontes:
open grenzen hebben ook een keerzijde en die keerzijde wordt besproken
binnen de JBZ-Raad.
Ten slotte mevrouw Ferrier. De groep-Stoiber is niet onafhankelijk. Er is
wel, mede op instigatie van het Nederlandse kabinet, aangespoord door
de motie-Jonker, intussen een Impact Assessment Board gekomen, die
simpelweg kijkt naar de gevolgen van wat wij allemaal doen. Wat richten
wij aan? Die Impact Assessment Board rapporteert op zo’n manier dat het
Europese Parlement er een fatsoenlijk debat over kan voeren. Dat is het
begin om er iets aan te doen.
Ik meen dat ik hiermee de vragen heb beantwoord.
De voorzitter: De staatssecretaris heeft de volgende toezeggingen
gedaan.
– In voorkomende gevallen zal hij in BNC-fiches terugverwijzen naar
raadsconclusies.
– Ter voldoening aan de op 21 december 2011 gemaakte afspraken over
de EU-informatievoorziening zendt de staatssecretaris een gemotiveerd overzicht van EU-voorstellen, waarover hij voornemens is geen
fiche op te stellen. Op grond daarvan kan de Kamer dan besluiten om
af te zien van het ontvangen van een fiche.
Staatssecretaris Knapen: Voorzitter. Ik ben nog een punt vergeten. Ik heb
in het begin van mijn betoog gesproken over het behandelvoorbehoud
dat de Kamer maakt voor de visumfaciliteringsovereenkomst. Het is voor
mij van belang om te weten wat daar precies mee wordt bedoeld. Mijn
suggestie was dat de betreffende commissie met de heer Leers, in het
verlengde van de brief die hij in oktober heeft geschreven, om de tafel
gaat zitten om precies vast te stellen wat de piketpaaltjes zijn die voor de
Kamer van belang zijn. Ik ga er maar even van uit, totdat ik het tegendeel
hoor, dat de Kamer niet bedoelt dat zij bij elk land hier tot op detailniveau
wil gaan spreken over een behandelvoorbehoud voor zo’n specifieke
faciliteit voor wetenschappers of voor jonge mensen die stage lopen
enzovoort. Dat soort dingen passen meestal in een investeringsprogramma over en weer. Als de Kamer het verstaat, zoals ik het versta, is het
goed dat ik dat nog even met collega Leers kortsluit dat het ook van onze
kant op deze manier wordt opgepakt. Dat moet ik dan wel even weten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 22 112, nr. 1365

28

De voorzitter: Dat ligt niet bij deze commissie, maar bij de algemene
commissie voor Immigratie en Asiel. Daar zal navraag naar gedaan
worden en daar zal nog even contact over zijn.
Hiermee zijn wij gekomen aan het einde van deze commissievergadering.
Ik sluit de vergadering, onder dankzegging aan de staatssecretaris en de
leden.
Sluiting 16.05 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 22 112, nr. 1365

29