EFFECTIEF UIT HUIS GEPLAATST?
Effectevaluatie van de Wet tijdelijk
huisverbod

EFFECTIEF UIT HUIS GEPLAATST?
Effectevaluatie van de
Wet tijdelijk huisverbod

- eindrapport -

drs. K.B.M. de Vaan
dr. M. Timmermans
drs. G.H.J. Homburg

Regioplan
Nieuwezijds Voorburgwal 35
1012 RD Amsterdam
Tel.: +31 (0)20 – 531 53 15
Fax : +31 (0)20 – 626 51 99

Amsterdam, augustus 2013
Publicatienr. 2193
OND1346050
© 2013 Regioplan, in opdracht van het WODC van het ministerie van Veiligheid en Justitie
Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning in artikelen, scripties en boeken is toegestaan mits de
bron duidelijk wordt vermeld.
Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand en/of openbaar
gemaakt in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op enige andere
manier zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Regioplan.
Regioplan aanvaardt geen aansprakelijkheid voor drukfouten en/of andere onvolkomenheden.

VOORWOORD

Op 1 januari 2009 werd de Wet tijdelijk huisverbod van kracht. Regioplan is al
sinds de periode dat in 2007 de ontwerpwet in een aantal pilots is getest,
betrokken bij onderzoek naar het huisverbod. Wij hebben daarom met veel
plezier gewerkt aan de effectevaluatie welke in deze zin een mooi sluitstuk
vormt van het traject waar we eind 2006 aan begonnen.
Met deze effectevaluatie is niet het laatste woord over het huisverbod gezegd.
Dit, maar ook ander onderzoek laat zien dat het huisverbod op punten bij kan
dragen aan een effectieve aanpak van huiselijk geweld, maar dat er ook nog
verbeterpunten zijn.
Voor dit onderzoek hebben we een behoorlijk beroep gedaan op diverse
personen die betrokken zijn bij de coördinatie en uitvoering van het huisverbod
in de gemeenten die in het onderzoek zijn betrokken. We willen op deze plaats
nadrukkelijk onze contactpersonen bij de Steunpunten, politie en
gemeentelijke organisaties in deze gemeenten bedanken; zij hebben
ontzettend veel werk verzet om ons de gegevens te leveren die nodig waren
voor het beantwoorden van de onderzoeksvragen. Daarnaast bedanken we
alle respondenten, die de tijd genomen hebben om met ons te spreken.
Tot slot danken we de begeleidingscommissie die dit onderzoek met haar
deskundigheid heeft begeleid: mw. mr. dr. M. Malsch (Nederlands
Studiecentrum Criminaliteit en Rechtshandhaving, voorzitter), mw. drs. M.L.
Kroon en mw. mr. I. Horst-Vermaas (Ministerie van Veiligheid en Justitie, DJJ),
mw. drs. A. Tiems en mw. N. Vesseur (Ministerie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport), dhr. dr. P.J.M. Uitewaal (Gemeente Den Haag) en mw. drs.
E. van Dijk, WODC (opdrachtgever).

Ger Homburg (projectleider)
Amsterdam, augustus 2013

INHOUDSOPGAVE

Samenvatting .............................................................................................
Summary ....................................................................................................

I
VII

1

Inleiding ...........................................................................................
1.1
Aanleiding voor het onderzoek ..........................................
1.2
Achtergronden bij het onderzoek .......................................
1.3
Doel van het onderzoek .....................................................
1.4
Werkwijze ...........................................................................
1.5
Leeswijzer ..........................................................................

1
1
1
3
7
8

2

Onderzoeksgroepen in beeld ..........................................................
2.1
Inleiding ..............................................................................
2.2
Betrokkenen in de onderzoeksgroepen .............................
2.3
Aard en richting van het huiselijk geweld ...........................
2.4
Antecedenten en strafrechtelijke trajecten .........................
2.5
Vergelijkbaarheid onderzoeksgroepen ..............................

11
11
11
14
15
21

3

Het opleggen van huisverboden sinds 1-1-2009 ..........................
3.1
Inleiding ..............................................................................
3.2
Totaal aantal opgelegde huisverboden ..............................
3.3
Het proces van het opleggen van huisverboden ...............
3.4
Het verloop van het huisverbod .........................................
3.5
Het huisverbod bij kindermishandeling ..............................
3.6
Een jaar later… ..................................................................
3.7
Situatie wel geschikt, toch geen huisverbod ......................
3.8
Conclusie ...........................................................................

23
23
23
25
26
29
33
33
35

4

Hulpverlening bij huiselijk geweld .................................................
4.1
Inleiding ..............................................................................
4.2
Probleemgebieden in huisverbodcasussen .......................
4.3
Huisverbod: het opstarten van de hulp ..............................
4.4
Huisverbod: vervolghulp ....................................................
4.5
Huisverbod: redenen voor uitval ........................................
4.6
Hulpverlening in de controlecasussen ...............................
4.7
Systeemgericht werken ......................................................
4.8
Conclusie ...........................................................................

37
37
37
39
42
47
48
51
56

5

Effectiviteit van de Wet tijdelijk huisverbod ..................................
5.1
Inleiding ..............................................................................
5.2
Herhaald huiselijk geweld in de onderzoeksgroepen ........
5.3
Medewerking aan hulpverlening & herhaald
huiselijk geweld ..................................................................
5.4
Huisverbodcasussen: kenmerken die samenhangen met
herhaald huiselijk geweld ...................................................

59
59
60
62
67

5.5
5.7
6

Overkoepelende analyse ...................................................
Conclusie effectiviteit Wet tijdelijk huisverbod ...................

76
78

Conclusie ..........................................................................................
6.1
Inleiding: doel en vraagstelling van het onderzoek ............
6.2
Resultaat: effectiviteit Wet tijdelijk huisverbod ...................
6.3
De inzet van de Wet tijdelijk huisverbod in de praktijk .......
6.4
Het hulpverleningstraject ...................................................
6.5
Als er geen huisverbod wordt opgelegd… .........................
6.6
Discussie… ........................................................................

81
81
81
83
85
87
88

Bijlagen
Bijlage 1
Bijlage 2
Bijlage 3
Bijlage 4
Bijlage 5

........................................................................................... 91
Onderzoeksvragen ............................................................. 93
Onderzoeksmethoden ........................................................ 97
Literatuur huisverbod en huiselijk geweld .......................... 109
Gebruikte definities en afkortingen .................................... 111
Resultaten regressieanalyses ............................................ 113

SAMENVATTING

Inleiding
De Wet tijdelijk huisverbod (Wth) is op 1 januari 2009 in werking getreden. Met
een huisverbod kan een (potentiële) pleger van huiselijk geweld tien dagen uit
huis worden geplaatst. Deze periode kan, indien na tien dagen de ernstige
geweldsdreiging nog niet is geweken, worden verlengd tot maximaal 28
dagen. Tijdens het huisverbod krijgen alle betrokkenen (uithuisgeplaatsten,
achterblijvers en kinderen) hulpverlening aangeboden. De wet vereist dat de
Staten-Generaal binnen vijf jaar na de inwerkingtreding ervan worden
geïnformeerd over de doeltreffendheid. Daartoe is tussen september 2011 en
augustus 2013 een onderzoek uitgevoerd. De resultaten worden in dit rapport
gepresenteerd.
Doel en onderzoeksvragen
Het doel van deze effectevaluatie is het verkrijgen van inzicht in de effectiviteit
van het huisverbod, mede in relatie tot de wijze waarop het wordt ingezet en
het aan het huisverbod gekoppelde hulpverleningstraject. Hierbij zijn de
volgende drie onderzoeksvragen leidend:
1. Hoe wordt de Wth ingezet?
2. Hoe is het hulpverleningstraject verlopen vanaf het moment van oplegging
van het huisverbod?
3. Is de Wth effectief in het verminderen van huiselijk geweld?
Deze vragen zijn uitgewerkt in een groot aantal subvragen. Een compleet
overzicht van de onderzoeksvragen is opgenomen in bijlage 1.
Opzet van het onderzoek
Het doel van de Wth is de preventie van (verdere escalatie van) huiselijk
geweld. Het onderzoek is opgezet als een quasi-experimentele studie met een
interventiegroep (huisverboden) en een controlegroep (vergelijkbare situaties,
waarin echter om diverse redenen geen huisverbod is opgelegd). Deze
groepen zijn vergelijkbaar, maar de casussen in de interventiegroep zijn qua
aard van het geweld en de pleger wat ‘zwaarder’ dan de casussen in de
controlegroep. Nagegaan is, of zich in de interventiegroep na het huisverbod
minder nieuwe incidenten van huiselijk geweld voordoen, dan in de
controlegroep. Daartoe zijn de volgende stappen doorlopen:
1. Voorbereidende fase:
a. selectie van zeven centrumgemeenten voor de dataverzameling;
b. samenstelling van de interventie- en controlegroep op basis van een
steekproeftrekking bij respectievelijk de Steunpunten Huiselijk Geweld
en politie in de zeven centrumgemeenten;
c. opstellen van het analyseplan.
I

2. Dossieronderzoek om per casus inzicht te krijgen in relevante kenmerken
van het incident, de betrokken personen, de achterliggende problematiek
en de kwaliteit van de hulpverlening;
3. Tweede fase dossieronderzoek (ruim) een jaar na de looptijd van het
huisverbod om inzicht te krijgen in het verloop van (voor wat betreft de
interventiegroep) het huisverbod en (voor wat betreft beide
onderzoeksgroepen) de hulpverlening en eventuele strafrechtelijke
trajecten;
4. Meting herhaald huiselijk geweld: bij de politie en het OM (en voor wat
betreft de interventiegroep ook bij de SHG’s en BJZ/AMK) is nagegaan of
zich nieuwe incidenten van huiselijk geweld hebben voorgedaan.
Er is op drie manieren gekeken naar (het uitblijven van) nieuwe incidenten
huiselijk geweld, namelijk:
1. de aan- of afwezigheid van nieuwe incidenten huiselijk geweld in het
huishouden;
2. het gemiddelde aantal nieuwe incidenten (omvang);
3. het aantal dagen vanaf het oorspronkelijke incident tot het eerst volgende
nieuwe incident van huiselijk geweld (snelheid).
Een uitgebreide methodologische verantwoording is opgenomen in bijlage 2.
Effectiviteit van de Wet tijdelijk huisverbod
Minder nieuw
huiselijk
geweld

Het onderzoek toont aan dat het huisverbod samenhangt met het minder
vóórkomen van nieuw huiselijk geweld. Na een huisverbod blijft nieuw huiselijk
geweld vaker uit en als nieuw huiselijk geweld plaatsvindt, gaat het om minder
incidenten dan in (vergelijkbare) situaties waarin geen huisverbod is opgelegd.
Dit verschil is statistisch significant. Dat wil overigens niet zeggen dat het
huisverbod nieuw huiselijk geweld geheel voorkomt: in de periode tussen het
opleggen van het huisverbod en de meting voor dit onderzoek (1-1,5 jaar)
heeft zich bij 53 procent van de huisverboden minimaal één nieuw incident
met huiselijk geweld voorgedaan. Gemiddeld komen 1,1 nieuwe incidenten
voor, met een maximum van 12 incidenten.

Verklaring

De belangrijkste verklaring voor het gevonden verband tussen het huisverbod
en het vaker uitblijven van huiselijk geweld lijkt te liggen in de hulpverlening,
die na het opleggen van een huisverbod wordt opgestart. Bovendien lijkt de
hulpverlening meer effect te hebben in de casussen met zware problematiek
dan in de casussen met lichtere problematiek. Concreet laat het onderzoek
zien dat de volgende aspecten van de hulpverlening samenhangen met een
mindere mate van herhaald huiselijk geweld:
• de start van de aangeboden hulpverleningstrajecten door plegers en
slachtoffers van huiselijk geweld;
• het voldoende doorlopen van de hulpverlening;
• het voeren van casusoverleg door hulpverleners en systeemgericht werken
na afloop van het huisverbod.
II

Geen
samenhang

De volgende kenmerken hangen niet samen met een mindere mate van
herhaald huiselijk geweld:
• het delictverleden van de uithuisgeplaatste;
• het opleidingsniveau van de uithuisgeplaatste en de achterblijver;
• het al dan niet gewijzigd zijn van de samenstelling van het huishouden na
een jaar.
• het strafrechtelijke traject dat een uithuisgeplaatste doorloopt;
• de prioriteit die door de daarbij betrokken ketenpartners wordt gegeven aan
de handhaving van het huisverbod;
Het verschil tussen de controlecasussen en de huisverbodcasussen, die wat
zwaarder lijken te zijn, leidt niet tot een nuancering maar tot een versterking
van de gevonden verbanden: ondanks een zwaarder karakter van het geweld
en de uithuisgeplaatsten is het waargenomen nieuwe huiselijk geweld immers
minder dan in de controlegroep.
De inzet van de Wth in de praktijk

Totaal

In de eerste vier jaar sinds de inwerkingtreding van de Wet tijdelijk huisverbod
op 1 januari 2009 zijn er in Nederland 11.692 huisverboden opgelegd. Hiervan
werd ongeveer veertig procent verlengd. In 23 procent van de huisverboden is
bij de politie en/of de hulpverlening een overtreding van het huisverbod
bekend. Dit is een ondergrens: overtreding wordt niet altijd gemeld.

Kenmerken

De uithuisgeplaatsten zijn nagenoeg allemaal (99%) mannen en gemiddeld 38
jaar. Een meerderheid van de betrokkenen bij huisverboden (63%) is laag
opgeleid. Ongeveer de helft is van Nederlandse afkomst. Huisverboden
worden meestal opgelegd bij (ex-)partnergeweld (73%). Twaalf procent van de
uithuisgeplaatsten is een meerderjarige die geweld pleegt tegen zijn ouders. In
70 procent van de huisverboden zijn er kinderen in het gezin. Bij 53 procent
van de huisverboden is sprake van kindermishandeling; meestal (38% van alle
huisverboden) zijn kinderen getuige van het geweld1; bij vijftien procent van de
huisverboden is sprake van geweld dat (ook) gericht is tegen minderjarige
kinderen.

Aard geweld

De aanleiding voor het opleggen van een huisverbod ligt in de dreiging met of
de toepassing van geweld in de huiselijke sfeer. Er is vrijwel altijd (91-94%)
sprake van bedreiging en/of fysiek geweld. Bij twee derde van de
huisverboden is (tevens) sprake van psychisch geweld.

Strafrecht

Bij 85 procent van de huisverboden is sprake van aanhouding van de
uithuisgeplaatste en daarmee van een verdenking van strafbare feiten. Bij 84
procent van de huisverboden, waarin aanhouding plaatsvindt, wordt de zaak
doorgestuurd naar het OM. Van de strafzaken die parallel aan een huisverbod

1

Zoals door de hovj aangevinkt in het RiHG.

III

lopen eindigt 42 procent in een sepot. In ongeveer vijftig procent van de
strafzaken volgt een veroordeling.
Een jaar later

Eén tot anderhalf jaar na afloop van het huisverbod is in 57 procent van de
huisverboden de samenstelling van het huishouden gewijzigd. Meestal houdt
dit in dat de partners uit elkaar zijn gegaan en apart zijn gaan wonen.
Het hulpverleningstraject

Eerste
contact

Het eerste contact van de hulpverlening met uithuisgeplaatsten en
achterblijvers komt doorgaans binnen 24 uur na het incident, naar aanleiding
waarvan het huisverbod is opgelegd, tot stand. Dit contact beperkt zich tot een
eerste gesprek met de betrokkenen of tot alleen het maken van een afspraak
voor de reguliere hulpverlening de volgende (werk)dag.

1e fase hulp

De hulpverlening bij het huisverbod kan vervolgens worden onderverdeeld in
twee fasen. De eerste fase betreft de probleemverkenning en het opstellen
van een plan van aanpak. Deze wordt meestal binnen de eerste tien dagen
van het huisverbod afgesloten, maar kan ook tijdens de verlenging of na het
huisverbod worden voortgezet als de omstandigheden daarom vragen.
In deze fase heeft de hulpverlening vrijwel altijd contact met de betrokkenen
(92% van de uithuisgeplaatsten, 88% van de achterblijvers en 86% van de
kinderen).
Deze eerste fase eindigt met een aanbod voor de tweede fase: de
vervolghulpverlening aan de betrokkenen bij het huisverbod. Niet alle
betrokkenen krijgen een aanbod voor vervolghulpverlening, accepteren dit,
starten met de hulp en doorlopen deze ook voldoende. Tabel 1 laat de
aantallen zien.

2e fase hulp

Tabel 1

Vervolghulpverlening na huisverboden

Betrokkene
Uithuisgeplaatsten (n=105)
Achterblijvers (n=129)
Kinderen (n=168)

Aangeboden
90 (86%)
104 (81%)
115 (68%)

Geaccepteerd
67 (64%)
89 (67%)
78 (46%)

Gestart
60 (57%)
81 (63%)
74 (44%)

Voldoende
doorlopen
38 (36%)
58 (45%)
n.b.

Bron: Regioplan

Aard hulp

Bijna alle uithuisgeplaatsten, die hulp accepteren, krijgen vervolghulpverlening
van een instelling voor ambulante forensische psychiatrie. Ook AMW en
verslavingszorg komen relatief vaak voor. Achterblijvers worden veelal
geholpen door het AMW. Naast AMW zijn hulpverlening gericht op de
opvoeding en/of begeleiding van de kinderen en hulpverlening samen met de
uithuisgeplaatste de meest voorkomende vormen van hulp voor deze groep.
De meest aangeboden vorm van hulpverlening voor kinderen is hulp voor het
hele gezin in de vorm van gezinsbegeleiding/opvoedondersteuning. Daarnaast
worden kinderen relatief vaak ‘meegenomen’ in het traject dat de ouders
IV

volgen. Maar er worden ook diverse vormen van hulp, specifiek voor kinderen
die slachtoffer of getuige van huiselijk geweld zijn, ingezet.
Effectief?

Bij 57 procent van de uithuisgeplaatsten en 66 procent van de achterblijvers
beslaat de hulpverlening alle gebieden waarop problemen zijn geconstateerd.
Over de resultaten van de hulpverlening is op individueel niveau weinig
bekend; hulpverleners monitoren dit veelal niet actief.

Systeemgericht

Bij het huisverbod wordt gestreefd naar een systeemgerichte aanpak van de
problematiek van alle betrokkenen samen. In het onderzoek zijn vier
kenmerken van systeemgericht werken onderscheiden: casusoverleg, de
totstandkoming van een plan van aanpak, een systeemgesprek met alle
betrokkenen en systeemgericht werken na afloop van het huisverbod. In
ongeveer de helft van de huisverbodcasussen komen drie of vier van deze
kenmerken terug. In de controlegroep wordt in veel mindere mate
systeemgericht gewerkt.
Als er geen huisverbod wordt opgelegd…
Er doen zich situaties voor die zich lenen voor een huisverbod, maar waarin dit
niet wordt opgelegd. In dit onderzoek zijn dit soort situaties opgenomen in de
controlegroep.

Reden

Huisverboden worden niet altijd opgelegd als dat mogelijk is, omdat een
huisverbod de situatie voor de betrokkenen in de ogen van de beoordelaars
verder zou verergeren, omdat zij denken dat een huisverbod niet mogelijk is
en omdat zij een huisverbod niet nodig achten. Vaak vindt echter geen
afweging plaats over het opleggen van een huisverbod en wordt de
mogelijkheid om de procedure hiertoe te starten niet door de BPZ herkend.

Hulp

Tabel 2 laat zien hoeveel van de betrokkenen bij de situaties van de
controlecasussen hulp kregen aangeboden, accepteerden en startten. De
hulpverlening die in de controlecasussen is aangeboden, wijkt qua aard
nauwelijks af van de hulpverlening in de huisverbodcasussen. Het verschil met
de huisverbodcasussen zit er in dat er in de controlecasussen beduidend
minder hulpverlening tot stand komt.

Tabel 2

Hulpverlening in de controlegroep

Betrokkene
Agressors (n=104)
Benadeelden (n=112)
Kinderen (n=109)

Aangeboden
18 (17%)
27 (24%)
34 (31%)

Geaccepteerd
13 (13%)
21 (19%)
24 (22%)

Gestart
13 (13%)
19 (17%)
23 (21%)

Bron: Regioplan

Meerwaarde

In de situaties die zijn opgenomen in de controlegroep zou het huisverbod een
meerwaarde gehad kunnen hebben in het doorbreken van een zich
V

herhalende en/of (ernstig) dreigende situatie van huiselijk geweld. Hoewel de
aard van het geweld en het delictverleden van de agressor wat minder zwaar
lijken dan in de interventiegroep, is ook in deze casussen vaak sprake van
zich herhalend huiselijk geweld of een (voortdurende), ernstige dreiging van
geweld.
Tot slot
De conclusie van het rapport eindigt met een discussie naar aanleiding van de
onderzoeksresultaten. Daarin wordt ingegaan op een aantal vragen die het
onderzoek opwerpt omtrent de hulpverlening bij huisverboden, de vraag of het
huisverbod meer ‘op maat’ kan worden ingezet en de preventieve inzet van
het huisverbod.

VI

SUMMARY

Introduction
On 1 January 2009, the Dutch Temporary Restraining Order Act (Wth) entered
into force. This act allows mayors to impose a ten-day restraining order (which
may be extended to 28 days) on (potential) perpetrators of domestic violence,
which prohibits these perpetrators from entering their own house and
contacting their partner and/or children. During the restraining order all people
involved (evicted persons, those who stay behind and children) are offered a
range of support and intervention measures. The law requires that within five
years after its entry into force the Dutch parliament is informed of the
effectiveness. To this end, a study was conducted between September 2011
and August 2013. The results are presented in this report.
Objective and research questions
The aim of this impact assessment is to gain insight in the effectiveness of the
restraining order, also in relation to the way in which it is applied and the
support services that are connected to it. The following three research
questions have been formulated:
1. How is the Act applied?
2. What are the developments of the support services as from the moment the
restraining order has been imposed?
3. What is the effectiveness of the Act in terms of reducing domestic
violence?
These questions have been worked out in detail, resulting in a large number of
sub-questions that have been answered in this study.
Design of the study
The main objective of the Act is to prevent (further escalation of) domestic
violence. The study was designed as a quasi-experimental study with an
intervention group (restraining orders) and a control group (similar situations in
which, however, for various reasons no restraining order was imposed). These
groups are comparable, but the intervention group cases are more serious
than the control group cases when the nature of the violence and the
perpetrator are concerned. It has been examined, whether in the intervention
group fewer new incidents of domestic violence have occurred after the
restraining order than in the control group. To this end the following steps have
been completed:
1. Preparatory phase:
a. selection of seven municipalities that are central in the Dutch approach
of domestic violence for the data collection;
VII

b. composition of the intervention group and control group based on a
sampling respectively at the Domestic Violence Support Services (SHG)
and the police in the seven municipalities;
c. setting up the analysis plan.
2. Desk study to gain insight into relevant characteristics of the incidents, the
people involved, the underlying problems and the quality of the support
offered;
3. Second phase of desk study (more than) one year after imposing the
restraining order to gain insight into the course of the restraining order (with
regard to the intervention group) and the support and any criminal
prosecution proceedings (with regard to both the intervention group and the
control group);
4. Measurement of repeated domestic violence: it has been checked with the
police and the public prosecutor (and with regard to the intervention group
also with the Domestic Violence Support Services (SHG) and the youth
welfare service/child abuse report and advice centre (BJZ/AMK)) whether
new incidents of domestic violence have occurred.
Three kinds of data have been included in this study, with regard to (the lack
of) new domestic violence incidents, namely:
1. the presence or absence of new domestic violence incidents in the
household;
2. the average number of new incidents (size);
3. the number of days from the original incident to the next new incident of
domestic violence (interval).
Effectiveness of the Temporary Restraining Order Act
Less new
domestic
violence

The study shows that the restraining order is associated with less incidence of
new domestic violence. After imposing a restraining order new domestic
violence occurs less frequently, and in case it does occur, fewer incidents
occur than in (comparable) situations where no restraining order was imposed.
This difference is statistically significant. That is not to say that the restraining
order prevents new domestic violence entirely: in the period between imposing
the restraining order and the measurement for this study (1-1.5 years), in 53
percent of the restraining orders at least one new domestic violence incident
has occurred. An average of 1.1 new incidents occur, with a maximum of 12
incidents.

Explanation

The main explanation for the correlation found between the restraining order
and the lower incidence of new domestic violence seems to lie in the support
that is offered after the imposition of a restraining order. Moreover, the support
seems to be more effective in the more serious cases than in the lighter cases.
In particular, the study shows that the following aspects of support are related
to a lower degree of repeated domestic violence:
• perpetrators and victims of domestic violence start treatment;
• sufficient completion of treatment;
VIII

• conducting case consultations by professionals and a focus on the family
system in the continuation of support after the restraining order has
expired.
No relation

The following aspects of support are not related to a lower degree of repeated
domestic violence:
• antecedents of the evicted person;
• the education level of the evicted person and those who stay behind;
• whether or not the composition of the household has changed after a year;
• whether or not the evicted person is criminally prosecuted;
• the priority that is given to the enforcement of the restraining order by the
parties involved;
The difference between the control cases and the restraining order cases,
which seem to be more serious with regard to the violence involved,
strengthens rather than weakens the observed correlation: despite the more
serious nature of the violence and the higher number of evicted persons with
antecedents, the observed occurrence of new domestic violence is lower than
that of the control group.
Applying the Act in practice

Total number

Since the date of commencement of the Act on 1 January 2009, 11,692
restraining orders have been imposed in the Netherlands. Approximately forty
percent of them were extended. In 23 percent of the restraining orders the
police or Domestic Violence Support Service (SHG) is aware of a violation of
the order. This is a minimum figure: violations are not always reported.

Characteristics Virtually all evicted persons are males (99%) and their average age is 38
years. A majority of those involved in restraining orders (63%) is low educated.
About half of them is of Dutch descent. Restraining orders are usually imposed
in cases of (ex-) partner violence (73%). Twelve percent of the evicted persons
are young adults who commit violence against their parents. 70 percent of the
restraining orders are imposed in families with children. In 53 percent of the
restraining orders child abuse has been established; usually (in 38% of all
restraining orders) children witnessed the violence; in fifteen percent of the
restraining orders the violence that occurred is (also) directed against children.
Type of
violence

The immediate cause for imposing a restraining order is the threat or use of
violence in the domestic sphere. Threat and/or physical violence occurs in
nearly all cases (91-94%). In two thirds of the restraining orders psychological
violence (also) occurs.

Criminal
offences

In 85 percent of the restraining orders the evicted person is arrested and thus
there is a suspicion of criminal offences. In 84 percent of the restraining orders
in which arrests occur, the case is referred to the public prosecutor. 42 percent

IX

of the criminal cases that run parallel to a restraining order end in a dismissal.
In about 50 percent of the cases a sentence follows.
After 1 year

In 57 percent of the restraining orders, the household composition has
changed one to one and a half years after the restraining order has expired.
Usually this means that the partners broke up and started living separately.
The support services

First
contact

The first contact between the social worker on the one hand and the evicted
person and those who stay behind on the other hand, is usually effected within
24 hours after the incident which led to the restraining order. This contact is
limited to a first conversation with those involved or merely to making an
appointment for the following workday.

1st phase
support

The support offered in restraining orders can subsequently be
subdivided into two phases. The first phase concerns investigating the
problem and drawing up a plan of approach. This phase is usually concluded
within the first ten days of the restraining order, but it can be continued when
the restraining order is extended or, if need be, after this period. In this phase
the social worker nearly always has contact with those involved (92% of the
evicted persons, 88% of those who stay behind and 86% of the children).
This first phase ends with an offer for the second phase: follow-up
support provided to those involved in the restraining order. Not all those
involved receive an offer for follow-up support, accept it, start the programme
and complete it sufficiently. Table 1 shows the figures.

2nd phase
support

Table 1

Follow-up support after restraining orders

People involved
Evicted persons (n=105)
Those who stayed behind (n=129)
Children (n=168)

Received
offer
90 (86%)
104 (81%)
115 (68%)

Accepted
offer
67 (64%)
89 (67%)
78 (46%)

Started
follow-up
support
60 (57%)
81 (63%)
74 (44%)

Sufficiently
completed
programme
38 (36%)
58 (45%)
n.b.

Source: Regioplan

Nature of
support

Nearly all evicted persons who accept support, receive follow-up
support from an organisation for forensic psychiatry. Social welfare institutions
and addiction treatment organisations also occur relatively often. Those who
stay behind often receive support from social welfare institutions. In addition
this, parenting support and/or support offered to children and relational therapy
are the types of support that occur most often. The type of support that is
offered to children most often is support on behalf of the entire family in the
form of parenting support. Furthermore, children are relatively often ‘included’
in the programme offered to their parents. However, there are also various
types of support that are specifically aimed at children who are victims or
witnesses of domestic violence, which are being offered.
X

Effective?

With regard to 57 percent of the evicted persons and 66 percent of those who
stay behind support covers all areas where problems have been identified.
Little is known about the results of the support on an individual level; usually
this is not actively monitored by social workers.

Systemoriented

The aim of the restraining order is to provide a system-oriented approach
to the problems of all people involved (the family system). In this study four
characteristics of system-oriented working are have been distinguished: case
consultation, the development of a plan of approach, a family conference and
systems-oriented working after the restraining order has expired. In about half
of the restraining orders, three or four of these characteristics occur. In the
control group, system-oriented working occurs to a much lesser extent.
When a restraining order is not imposed…
Sometimes a restraining order is not imposed even though it would be an
appropriate measure in the situation concerned. In this study these situations
are included in the control group.

Reason

Restraining orders are not always imposed when this is possible, because
those who must judge the situation believe a restraining order might aggravate
the situation of those involved, because they think that a restraining order is
not possible and/or because they do not deem it necessary. However, it often
occurs that the idea to impose a restraining order is not considered and the
possibility to start a procedure in this direction is not recognized by the police.

Assistance

Table 2 shows how many of those involved in the situations of the control
group cases were offered support, accepted this offer, and started a
programme. The nature of the support offered in the control group cases, does
not deviate from the support offered in the restraining order cases. However,
the difference between the two groups lies in the fact that in the control group
cases significantly less support is being effected.

Table 2

Assistance in the control group

People involved
Aggressors (n=104)
Aggrieved persons (n=112)
Children (n=109)

Received
offer
18 (17%)
27 (24%)
34 (31%)

Accepted
offer
13 (13%)
21 (19%)
24 (22%)

Started
programme
13 (13%)
19 (17%)
23 (21%)

Source: Regioplan

Surplus value

In the situations that have been included in the control group the restraining
order could have had surplus value in changing a repetitive and/or (seriously)
threatening situation of domestic violence. Although the nature of the violence
seems less serious and the number of perpetrators with antecedents is lower

XI

than in the intervention group, these cases also often involve repetitive
domestic violence or a (constant) serious threat of violence.
In conclusion
The conclusion of the report ends with a discussion that ensues from the
research results. It addresses a number of questions that the study raises
about the support offered in restraining order cases, about whether the
restraining order can be applied in a more ‘tailor-made’ way and about the
preventive application of the restraining order.

XII

1

INLEIDING

1.1

Aanleiding voor het onderzoek
De Wet tijdelijk huisverbod (Wth) is op 1 januari 2009 in werking getreden. Met
een huisverbod kan een (potentiële) pleger van huiselijk geweld tien dagen uit
huis worden geplaatst. Deze periode kan, indien na 10 dagen de ernstige
geweldsdreiging nog niet is geweken, worden verlengd tot maximaal 28
dagen. Tijdens het huisverbod krijgen alle betrokkenen (uithuisgeplaatsten,
achterblijvers en kinderen) hulpverlening aangeboden.
De wet en het bijbehorende instrumentarium zijn getest in drie pilotgemeenten,
te weten in Amsterdam, Groningen en Venlo.1 In 2010 is de procesevaluatie
van de wet2 gepubliceerd, waarin verslag wordt gedaan van de wijze waarop
op dat moment in de praktijk uitvoering aan de wet werd gegeven. De wet
vereist dat de Staten-Generaal binnen vijf jaar na de inwerkingtreding ervan
worden geïnformeerd over de doeltreffendheid. Daartoe is tussen september
2011 en augustus 2013 een onderzoek uitgevoerd. De resultaten worden in dit
rapport gepresenteerd.

1.2
Doel Wth

Achtergronden bij het onderzoek
Het hoofddoel van de Wth, zoals geformuleerd in de memorie van toelichting,
is het voorkomen van (verdere escalatie van) huiselijk geweld. De wet richt
zich daarmee op situaties waarin zich huiselijk geweld heeft voorgedaan en op
situaties waarin dat niet het geval is, maar geweld wel dreigt. Het huisverbod
is bedoeld als aanvulling op de mogelijkheden die het strafrecht biedt; het
voorziet erin om los van strafbare feiten vroegtijdig op te treden uit oogpunt
van bescherming en preventie; huiselijk geweld kan worden voorkomen en er
kan worden voorzien in een afkoelingsperiode.3 Het is vooral de met het
huisverbod gepaard gaande hulpverlening die ertoe bij kan dragen dat
(herhaling van) het geweld ook op de langere termijn voorkomen wordt. Het
huisverbod kan worden ingezet bij alle vormen van huiselijk geweld4, inclusief
1

De resultaten van deze pilots zijn beschreven in Van Vree et al. (2007). Evaluatie pilots
huisverbod (Leiden: Research voor Beleid).

2

Schreijenberg et al. (2010). Procesevaluatie Wet tijdelijk huisverbod (Amsterdam:
Regioplan).

3

Memorie van Toelichting: Tweede Kamer, vergaderjaar 2005-2006, 30 657, nr. 3, p. 6.

4

Geweld dat door iemand uit de huiselijke kring van het slachtoffer is gepleegd. De
huiselijke kring bestaat uit (ex-)partners, gezinsleden, familieleden of huisvrienden. Onder
huiselijk geweld vallen in ieder geval partnergeweld, kindermishandeling,
oudermishandeling, eergerelateerd geweld, vrouwelijke genitale verminking, seksueel
geweld en zowel geestelijk als lichamelijk geweld.

1

kindermishandeling. In de oude situatie was het bij een dreiging van ernstig en
onmiddellijk gevaar het slachtoffer dat het huis ontvluchtte en elders onderdak
moest zoeken. Het huisverbod maakt dat in dit soort situaties het slachtoffer in
huis kan blijven en de dader een ander onderkomen moet zoeken.
Betrokken
partijen

De verantwoordelijkheid voor de aanpak van huiselijk geweld is door de Wet
maatschappelijke ondersteuning (Wmo) bij gemeenten gelegd. Bij de aanpak
werken zij veelal in regionaal verband samen, rondom de 35 centrumgemeenten vrouwenopvang. Belangrijke partijen bij de vormgeving en
uitvoering van het tijdelijk huisverbod zijn – naast de gemeenten – de politie,
Steunpunten Huiselijk Geweld (SHG’s), Bureau Jeugdzorg (BJZ)/Advies en
Meldpunt Kindermishandeling (AMK), de Reclassering en instellingen die hulp
verlenen aan plegers, slachtoffers en betrokken kinderen bij huiselijk geweld.
Het huisverbod is een bestuurlijke maatregel. De uitvoering van de Wth is de
verantwoordelijkheid van de burgemeester, die deze verantwoordelijkheid
deels of geheel kan mandateren aan de politie in de persoon van de
hulpofficier van justitie (hovj).

Internationale
context

In 1997 was Oostenrijk het eerste land in Europa dat het – met de
Gewaltschutzgesetz – mogelijk maakte om (potentiële) plegers van huiselijk
geweld tijdelijk de toegang tot hun eigen huis te ontzeggen. Inmiddels is deze
maatregel in nog minstens elf andere EU-lidstaten in enigerlei vorm ingevoerd,
waaronder in Nederland.5 Tot nu toe zijn de effecten op hernieuwd dader- en
slachtofferschap – voor zover bekend – niet met een (quasi-)experimentele
methode gemeten.

Bestaand
onderzoek

Rondom het huisverbod in Nederland is veel onderzoek uitgevoerd. Ten
eerste is de Wth gebaseerd op een aantal onderzoeken naar vergelijkbare
instrumenten in Oostenrijk en Duitsland, naar de juridische mogelijkheden om
(potentiële) plegers van huiselijk geweld uit huis te plaatsen en naar de basis
voor een zorgvuldige risicotaxatie. Tijdens de pilots is onderzoek uitgevoerd
naar het huisverbodproces en het Risicotaxatie-instrument Huiselijk Geweld
(RiHG), met het oog op het formuleren van eventuele aandachtspunten voor
de landelijke implementatie. Landelijk zijn na de inwerkingtreding van het
huisverbod onderzoeken uitgevoerd naar het uitvoeringsproces, de
hulpverlening die wordt ingezet bij huisverboden, het RiHG en de
rechtsbescherming van de uithuisgeplaatste. Hier komt nu een onderzoek
naar de effecten van het huisverbod bij. Een overzicht van deze onderzoeken
is opgenomen in de bijlage. Daarnaast zijn op lokaal en regionaal niveau vele
onderzoeken naar (deelaspecten van) het huisverbod uitgevoerd en is ook
vanuit de politieorganisatie onderzoek naar het huisverbod geïnitieerd.

5

R. Römkens en L. Sosa (2011). ‘Protection, prevention and empowerment: emergency
barring intervention for victims of intimate partner violence’ in L. Kelly et al., Realising rights.
Case studies in state responses to violence against women and children in Europe (Londen:
London Metropolitan University) pp. 51-109.

2

1.3

Doel van het onderzoek
Het doel van de effectevaluatie is het verkrijgen van inzicht in de effectiviteit
van het huisverbod, mede in relatie tot de wijze waarop het wordt ingezet en
het aan het huisverbod gekoppelde hulpverleningstraject. Hierbij zijn de
volgende drie onderzoeksvragen leidend:
1. Hoe wordt de Wth ingezet?
Het betreft het aantal huisverboden, het soort situaties waarin het
huisverbod wordt ingezet, kenmerken van de uithuisgeplaatsten en
achterblijvers, samenloop met strafrecht, overtreding en incidenten tijdens
huisverboden.
2. Hoe is het hulpverleningstraject verlopen vanaf het moment van oplegging
van het huisverbod?
Het betreft het verloop en de inhoud van het gehele hulpverleningstraject,
vanaf het crisismoment tot en met de afsluiting van de hulpverlening.
3. Is de Wth effectief in het verminderen van huiselijk geweld?
Het betreft het vaststellen van de effecten van het huisverbod door
vergelijking van de interventiegroep met (kenmerken van de casussen in)
een controlegroep.
De subvragen die onder deze drie hoofdvragen vallen, zijn opgenomen in de
bijlage.

Effectiviteit

Deze evaluatie is een effectevaluatie. Dat betekent dat het meten van het
effect van de wet voorop staat: leiden het huisverbod en de daarmee gepaard
gaande hulpverlening ertoe dat (verdere escalatie van) huiselijk geweld wordt
voorkomen? Om dat te meten is het noodzakelijk om vast te stellen of er een
relatie is tussen het huisverbod en het uitblijven van nieuwe incidenten van
huiselijk geweld. Onder nieuwe incidenten van huiselijk geweld wordt daarbij
verstaan:
• het opnieuw (dreigen te) plegen van huiselijk geweld, door de
uithuisgeplaatsten, tegen de achterblijver(s) of personen in een nieuwe
huiselijke kring;
• het opnieuw slachtoffer worden van (dreigend) geweld door de
uithuisgeplaatste of door personen uit een nieuwe huiselijke kring.
De hulpverlening die gepaard gaat met het huisverbod richt zich immers niet
alleen op de uithuisgeplaatste, maar ook op de achterblijver, die zich moet
leren wapenen tegen het betrokken raken bij (dreigende) situaties van huiselijk
geweld. De wet is dus effectief wanneer zowel de uithuisgeplaatste als de
achterblijver(s) in de toekomst niet als dader of slachtoffer bij (dreigend)
huiselijk geweld betrokken zijn.

3

Hermeting

In dit onderzoek wordt het effect van het huisverbod een jaar nadat het
huisverbod is opgelegd, gemeten door na te gaan of nieuwe incidenten van
huiselijk geweld zijn uitgebleven en door na te gaan of en hoe de subdoelen
van de wet (zie hieronder) bijdragen aan het realiseren van dit effect.

Werking van
de wet

De beleidstheorie achter de Wth (gereconstrueerd in de procesevaluatie van
de wet) vooronderstelt dat het overkoepelende doel van de wet wordt bereikt
via een vijftal causale mechanismen, die via vijf subdoelen leiden tot realisatie
van de hoofddoelstelling. Figuur 1.1 geeft deze werking weer.

Figuur 1.1

Vooronderstelde werking Wet tijdelijk huisverbod
Preventie van (verdere escalatie van) huiselijk geweld

Gezondheid
en lichamelijke
integriteit van
betrokkenen
beschermen.

Hulpverlening
aan alle
betrokkenen
op korte
termijn.

Bevorderen
dat het
slachtoffer tot
rust kan
komen.

Signaal naar
uithuisgeplaatste:
geweld niet
geaccepteerd.

Betere
preventie en
bestrijding
van kindermishandeling.

Huisverbod in
situaties
zonder
strafbare
feiten.

Huisverbod
maakt gezin
toegankelijk
voor
hulpverlening.

Huisverbod is
tevens
contactverbod.

Huisverbod
overtreden:
strafrechtelijk
vervolg.

Huisverbod bij
vermoeden
kindermishandeling.

Bron: Schreijenberg et al. (2010). Procesevaluatie Wet tijdelijk huisverbod (Amsterdam:
Regioplan)

De figuur laat zien dat de wetgever het doel van de wet beoogt te bereiken via:
• het handelen in situaties waarin (nog) geen sprake is van feiten die
strafrechtelijk kunnen worden vervolgd;
• snelle hulpverlening aan alle betrokkenen;
• voorkomen dat het huisverbod wordt overtreden en indien dit toch gebeurt,
de overtreding vervolgen;
• de inzet van het huisverbod bij (een vermoeden van) kindermishandeling.
In deze effectevaluatie wordt daarom niet alleen gekeken naar het effect van
het huisverbod op het uitblijven van (verdere escalatie van) huiselijk geweld.
Ook wordt nagegaan of er aanwijzingen zijn dat de genoemde mechanismen
inderdaad bijdragen aan de effectiviteit van de wet. Hieronder wordt nader
ingegaan op de implicaties hiervan voor het onderzoek.
4

Wel/geen samenloop met een strafrechtelijk traject
Het eerste subdoel van de wet is nadrukkelijk gericht op het realiseren van
een effect in situaties waarin (nog) geen sprake is van strafbare feiten.
Aangezien vrijwel alle huisverboden samenvallen met een strafrechtelijk traject
(aanhouding) is het niet mogelijk om het effect van het huisverbod los te
koppelen van het effect van het strafrechtelijk traject als geheel. Een
strafrechtelijk traject betekent echter niet dat een uithuisgeplaatste ook
daadwerkelijk voor het geweld wordt vervolgd. Daarom wordt in dit onderzoek
nagegaan of er een verschil is in effect tussen huisverboden waarin een zaak
niet wordt doorgezonden naar het OM, en huisverboden waarin dat wel
gebeurt; hetzelfde geldt voor huisverboden waarin het strafrechtelijk traject wel
of niet leidt tot een veroordeling.
De kwaliteit van de hulpverlening
Het bieden van hulpverlening aan alle betrokken partijen is het tweede
subdoel van de Wth. Voor kwalitatief goede hulpverlening geldt een aantal
voorwaarden, waaronder: de hulpverlening is gebaseerd op een gedegen
analyse van de problematiek, ingezette trajecten sluiten daarop aan en
worden geheel doorlopen. Deze inhoudelijke kenmerken van een kwalitatief
goede hulpverlening worden ondersteund of belemmerd door de wijze waarop
gemeenten de hulpverlening organiseren. Een kwalitatief goede organisatie
van de hulpverlening maakt het mogelijk dat hulp op zo kort mogelijke termijn
wordt geleverd door gekwalificeerde hulpverleners. De verwachting is dat
zowel inhoudelijke als organisatorische kwaliteit bijdragen aan het uitblijven
van nieuw huiselijk geweld. In het onderzoek wordt (voor zo ver mogelijk)
getoetst of kwalitatief goede hulpverlening tijdens het huisverbod samenhangt
met het uitblijven van nieuw huiselijk geweld.
Handhaving
Het derde en het vierde subdoel van de Wth (het realiseren van rust voor de
achterblijvers en de uithuisgeplaatste duidelijk maken dat het geweld
onacceptabel is) moeten worden gerealiseerd via het opleggen en handhaven
van het huisverbod. Handhaving van het huisverbod leidt ertoe dat er geen
contact is tussen de uithuisgeplaatste en de achterblijver, waardoor de
achterblijver (in theorie) beter tot rust kan komen.6 Wanneer een
uithuisgeplaatste het huisverbod overtreedt, leidt handhaving van het
huisverbod waar mogelijk tot vervolging. Dit versterkt het signaal aan de
achterblijver dat huiselijk geweld niet wordt geaccepteerd.
Er zijn aanwijzingen dat handhaving en vervolging in de ene regio meer
prioriteit krijgen dan in de andere. De beleidstheorie leidt tot de verwachting
6

Overigens blijkt uit eerder uitgevoerd onderzoek dat het huis- en contactverbod, ook
wanneer het niet wordt overtreden, niet altijd tot rust leidt voor de achterblijver. Deels omdat
de hulpverlening zwaar op de casus inzet, deels omdat achterblijvers het huisverbod niet
altijd terecht vinden en/of zich zorgen maken over hoe het met de uithuisgeplaatste gaat,
maar ook doordat er vanuit de omgeving van de uithuisgeplaatste druk op de achterblijver
wordt uitgeoefend. Ook voor kinderen kan het lastig zijn een tijd gescheiden te zijn van de
uithuisgeplaatste. Zie o.a. J. Koffijberg en F. Kriek (2008). Onderzoek preventief huisverbod
Amsterdam-Noord (Amsterdam: Regioplan) en F. van Rooij, J. ten Haaf en M. Segeren
(2010). Het tijdelijk huisverbod in Amsterdam (Amsterdam: GGD Amsterdam).

5

dat het huisverbod meer effect zal hebben in centrumgemeenten/politieregio’s
waar meer prioriteit gegeven wordt aan handhaving en vervolging. We toetsen
dit in dit onderzoek door de prioriteit die de handhaving krijgt als variabele in
de analyse op te nemen.
Kindermishandeling
Kindermishandeling is in de Wet op de Jeugdzorg als volgt gedefinieerd:
Elke vorm van voor een minderjarige bedreigende of gewelddadige interactie
van fysieke, psychische of seksuele aard, die de ouders of andere personen
ten opzichte van wie de minderjarige in een relatie van afhankelijkheid of van
onvrijheid staat, actief of passief opdringen, waardoor ernstige schade wordt
berokkend of dreigt te worden berokkend aan de minderjarige in de vorm van
fysiek of psychisch letsel.
Uit deze definitie vloeit voort dat getuige zijn van huiselijk geweld door
kinderen valt onder het begrip kindermishandeling, naast directere vormen van
slachtofferschap. Bij de inzet van het huisverbod bij kindermishandeling kan
het daarom om twee soorten situaties gaan:
• Situaties waarin sprake is van huiselijk geweld tussen ouders en/of andere
gezins-/familieleden waar minderjarige kinderen getuige van zijn, maar niet
van geweld dat gericht is tegen deze minderjarige kinderen zelf.
• Situaties waarin het geweld wel is gericht tegen minderjarige kinderen.
Deze zijn onder te verdelen in situaties waarin sprake is van geweld tegen
minderjarige kinderen door hun ouders (of personen van oudere generaties
in algemene zin zoals ooms, tantes en grootouders) en situaties waarin
sprake is van geweld tegen minderjarige kinderen door andere personen
(in casu veelal een meerderjarige oudere broer of zus).
De wetgever had bij het ontwerpen van de wet voor ogen dat het huisverbod
niet alleen een instrument zou zijn in de aanpak van huiselijk geweld in
algemene zin, maar specifiek ook een nieuw instrument in de aanpak van
kindermishandeling. Dat is reeds het geval, voor zover het situaties betreft
waarin sprake is van kinderen die betrokken zijn (als getuige en/of direct
slachtoffer) van partnergeweld.7 Is in een gezin uitsluitend sprake van
kindermishandeling in de zin van geweld gericht tegen minderjarige kinderen,
dan bestaat de indruk dat huisverboden nauwelijks worden opgelegd. De
minister van Veiligheid en Justitie en de staatssecretaris van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport zouden dat graag anders zien.8 Uit deze
context vloeit de vraag voort naar het soort situaties van kindermishandeling
waarbij een huisverbod wordt opgelegd. Het onderzoek richt zich daarom
zowel op situaties van kindermishandeling in algemene zin, als specifiek op
situaties van kindermishandeling in smalle zin, dat wil zeggen situaties waarin
7

Schreijenberg et al. (2010). Procesevaluatie Wet tijdelijk huisverbod (Amsterdam:
Regioplan).

8

Kinderen Veilig. Actieplan aanpak kindermishandeling 2012-2016 (Den Haag: ministeries
van V&J en VWS).

6

het geweld gericht is tegen minderjarige kinderen en wordt gepleegd door hun
ouders of personen van oudere generaties in algemene zin.
Uitvoering Wth Omdat dit onderzoek zich primair richt op het meten van de effectiviteit van het
huisverbod, komen juridische en procesmatige knelpunten die in de praktijk
worden ervaren niet aan bod. Deze knelpunten kunnen echter van invloed zijn
op de effectiviteit van de wet. Het ministerie van Veiligheid en Justitie heeft er
daarom voor gekozen deze in een aparte studie in kaart te laten brengen.
Deze studie wordt gelijktijdig met deze effectevaluatie gepubliceerd.9 Daar
waar kennis uit het onderzoek naar juridische en procesmatige knelpunten bij
de uitvoering van de Wth relevant is voor het duiden van de in de
effectevaluatie aangetroffen resultaten, wordt daarnaar verwezen.

1.4

Werkwijze
Hieronder is beknopt opgenomen welke werkwijze bij de uitvoering van het
onderzoek is gehanteerd. Een uitgebreide methodologische verantwoording is
opgenomen in de bijlage.
Het effect van het huisverbod is onderzocht door middel van een quasiexperimentele studie. Hiervoor zijn twee onderzoeksgroepen samengesteld:
• Een interventiegroep, bestaande uit situaties waarin huisverboden zijn
opgelegd.
• Een controlegroep van situaties die vergelijkbaar zijn aan die waarin
huisverboden worden opgelegd, maar waarin dat niet is gebeurd. Deze
onderzoeksgroep is samengesteld uit situaties waarin het invullen van het
RiHG leidde tot het advies een huisverbod op te leggen, maar waarin de
hovj of de burgemeester van dat advies afweek (‘geweigerde
huisverboden’); en situaties die zich leenden voor het opleggen van een
huisverbod, maar waar om uiteenlopende redenen de procedure voor het
opleggen van een huisverbod niet in gang is gezet.
De vergelijkbaarheid van deze twee onderzoeksgroepen komt aan bod in
hoofdstuk 2.
Het onderzoek kende de volgende onderdelen:
1. Voorbereidende fase. Hierin zijn de volgende activiteiten ondernomen:
a. er zijn zeven centrumgemeenten geselecteerd voor de dataverzameling;
b. de interventie- en controlegroep zijn samengesteld op basis van een
steekproeftrekking bij respectievelijk de steunpunten en politie in de
zeven centrumgemeenten;
c. het analyseplan is opgesteld;

9

K.B.M. de Vaan, A. Schreijenberg en G. Homburg (2013). Knelpunten in de uitvoering van
de Wet tijdelijk huisverbod (Amsterdam: Regioplan).

7

2. Dossieronderzoek om per casus inzicht te krijgen in relevante kenmerken
van het incident, de betrokken personen, de achterliggende problematiek
en de kwaliteit van de hulpverlening.
3. Tweede fase dossieronderzoek (ruim) een jaar na de looptijd van het
huisverbod om inzicht te krijgen in het verloop van (wat betreft de
interventiegroep) het huisverbod10 en (wat betreft beide
onderzoeksgroepen) de hulpverlening en eventuele strafrechtelijke
trajecten.
4. Meting herhaald huiselijk geweld: bij de politie en het OM (en wat betreft de
interventiegroep is ook bij de SHG’s en BJZ/AMK nagegaan of zich nieuwe
incidenten van huiselijk geweld hebben voorgedaan).

1.5

Leeswijzer
Alvorens over te gaan op het presenteren van de resultaten van deze
effectstudie, worden in hoofdstuk 2 de onderzoeksgroepen beschreven.
Daarbij is tevens aandacht voor de vergelijkbaarheid van de interventie- en
controlegroep. Hoofdstuk 3 gaat nader in op de praktijk van het huisverbod:
het totaal aantal opgelegde huisverboden, het gevolgde proces bij het
opleggen ervan en het verloop van het huisverbod zelf. Ook wordt in dit
hoofdstuk nader ingegaan op het opleggen van het huisverbod bij
kindermishandeling en het niet opleggen van huisverboden in situaties die zich
daarvoor wel lenen. Hoofdstuk 4 biedt een overzicht van de hulpverlening die
tijdens en na afloop van het huisverbod wordt ingezet; zowel de inhoud als de
organisatie van de hulpverlening worden behandeld, als ook de medewerking
van de betrokkenen en redenen voor uitval. Ook wordt een beeld geschetst
van de hulpverlening in de casussen in de controlegroep. Hoofdstuk 5
beantwoordt de hoofdvraag van dit onderzoek. Het hoofdstuk laat zien welke
verschillen er zijn binnen de huisverbodgroep en tussen de huisverbod- en de
controlegroep en wat deze zeggen over de samenhang tussen (elementen
van) het huisverbod en herhaald huiselijk geweld. Dit hoofdstuk is in zijn
geheel gebaseerd op een kwantitatieve analyse van de data die tijdens het
onderzoek zijn verzameld over de casussen in de interventie- en
controlegroep. Het rapport eindigt met een overkoepelende conclusie met het
antwoord op de onderzoeksvragen en een nadere discussie naar aanleiding
daarvan.
De bijlage bevat een overzicht van de onderzoeksvragen (bijlage 1), een
uitgebreide methodologische verantwoording (bijlage 2), een overzicht van
relevante literatuur en gebruikte bronnen (bijlage 3), een overzicht van
gebruikte afkortingen en definities (bijlage 4) en een overzicht van de complete
resultaten van de overkoepelende analyses in hoofdstuk 5 (bijlage 5).

10

Hierbij zijn de volgende elementen meegenomen: wel/geen verlenging, incidenten die zich
tijdens de huisverbodperiode hebben voorgedaan zoals overtreding, de start van de
hulpverlening en de mate waarin daarbij systeemgericht is gewerkt.

8

In het gehele rapport worden betrokkenen in de huisverbodgroep aangeduid
met ‘uithuisgeplaatsten’ en ‘achterblijvers’, terwijl betrokkenen in de
controlegroep worden aangeduid met ‘agressors’ en ‘benadeelden’. In een
enkel geval (in hoofdstuk 2) wordt de term ‘plegers’ gebruikt, waarmee wordt
verwezen naar zowel uithuisgeplaatsten (huisverbodgroep) als agressors
(controlegroep). Parallel daaraan wordt de term ‘slachtoffers’ gebruikt,
waarmee zowel achterblijvers (huisverbodgroep) als benadeelden
(controlegroep) worden bedoeld.

9

10

2

ONDERZOEKSGROEPEN IN BEELD

2.1

Inleiding
In dit hoofdstuk brengen we de interventiegroep en de controlegroep in beeld
aan de hand van een beschrijving van persoonskenmerken van de
(volwassen) betrokkenen in de casussen huiselijk geweld, de aard en de
richting van het geweld, de aanwezigheid van antecedenten van plegers en
strafrechtelijke trajecten naar aanleiding van het huiselijk geweld. Op basis
van deze informatie trekken we een conclusie over de vergelijkbaarheid van
de onderzoeksgroepen. Hierbij is het belangrijk erop te wijzen dat er op
sommige punten sprake kan zijn van een registratie-effect (een verschil als
gevolg van de registratiewijze). Dit kan aan de orde zijn bij controlecasussen
waarbij informatie uit processen-verbaal is gehaald, terwijl dat in huisverbodcasussen uit RiHG’s afkomstig was. Het RiHG1 voorziet in sommige opzichten
(bijvoorbeeld met betrekking tot de aanwezigheid van een verslaving) in meer
informatie dan een regulier proces-verbaal. In de controlecasussen kan
daarom soms sprake zijn van onderrapportage, waarvan in dit hoofdstuk
melding wordt gemaakt indien van toepassing.

2.2

Betrokkenen in de onderzoeksgroepen
Elke casus van huiselijk geweld in dit onderzoek kent meerdere (volwassen)
betrokkenen en/of kinderen. Tabel 2.1 laat het aantal volwassen uithuisgeplaatsten/agressors en volwassen achterblijver/benadeelden per onderzoeksgroep zien. In de huisverbodgroep zijn er 105 uithuisgeplaatsten en 129
volwassen achterblijvers. In de controlegroep zijn 107 agressors (in enkele
casussen is er sprake van meer dan één agressor) en 112 benadeelden. In de
huisverbodgroep zijn er 73 casussen met één of meer minderjarige kinderen in
het huishouden. In de controlegroep zijn dat 65 casussen.

Tabel 2.1
Betrokkenen in de onderzoeksgroepen
Betrokkenen
Huisverbodgroep
(n=105)
UHG/Agressor
105
Achterblijver/benadeelde
129
Aantal casussen met
73
minderjarige kinderen in
huishouden

Controlegroep
(n=104)
107
112
65

Bron: Regioplan

1

Het Risicotaxatie-instrument Huiselijk Geweld is een screeningsinstrument dat door een
hulpofficier van justitie wordt ingevuld om te bepalen of een tijdelijk huisverbod kan worden
opgelegd.

11

De uithuisgeplaatsten in de huisverbodgroep zijn bijna allemaal mannen; er is
één vrouwelijke uithuisgeplaatste (zie tabel 2.2). De groep van 129 volwassen
achterblijvers bestaat grotendeels uit vrouwen. Er zitten 15 mannen bij. De
agressors in de controlegroep zijn voor een groot deel mannen, maar er zijn
ook achttien vrouwelijke agressors. De groep benadeelden in de controlegroep
bestaat vooral uit vrouwen en veel minder uit mannen (21). De gemiddelde
leeftijd van de betrokkenen ligt rond de 40 jaar. De jongste (volwassen)
betrokkene is 18 jaar en de oudste 85 jaar.

Tabel 2.2
Persoonskenmerken van betrokken in de onderzoeksgroepen
Persoonskenmerken
Huisverbodgroep
Controlegroep
Uhg
Achterblijver
Agressor
Benadeelde
Totaal aantal
105
129
107
112
Mannen 104
15
89
21
Vrouwen 1
113
18
91
Geslacht onbekend 1
Leeftijd
38,1
40,7 jaar
36,4 jaar
36,3 jaar
(18-85)
jaar
Onderstreepte waarden zijn statistisch significant afwijkend van elkaar p < ,05 (2-zijdige toets).
Bron: Regioplan

Tabel 2.3 laat zien dat ongeveer een derde van de uithuisgeplaatsten
agressors in 2011 gehuwd was (of een geregistreerd partnerschap had), terwijl
de helft ongehuwd was. Achttien procent van de uithuisgeplaatsten was
gescheiden na huwelijk of partnerschap; bij de agressors is dit 13 procent.
Voor de achterblijvers geldt dat bijna 40 procent gehuwd was, 35 procent was
ongehuwd en 23 procent gescheiden. In de groep benadeelden was iets
minder dan 40 procent gehuwd, iets meer dan 40 procent ongehuwd en 15
procent gescheiden. Enkele personen in de groep achterblijvers en
benadeelden zijn verweduwd.

12

Tabel 2.3
Burgerlijke staat van betrokkenen in de onderzoeksgroepen2
Burgerlijke staat in
Huisverbodgroep
Controlegroep
2011
Uhg
AchterAgressor
Benadeelde
blijver
Gehuwd/partnerschap
31 (30%)
43 (39%)
32 (33%)
38 (38%)
Ongehuwd
54 (52%)
39 (35%)
51 (53%)
41 (41%)
Gescheiden na
19 (18%)
26 (23%)
12 (13%)
15 (15%)
huwelijk/partnerschap
Verweduwd na
3 (3%)
5 (5%)
huwelijk/partnerschap
Totaal
104
111
96
99
Bron: CBS/Regioplan

In zowel de huisverbodgroep als de controlegroep is de meerderheid laag
opgeleid (circa 60%), ongeveer een derde is middelbaar opgeleid terwijl een
minderheid een hoger opleidingsniveau heeft (zie tabel 2.4).

Tabel 2.4

Hoogste opleidingsniveau van betrokkenen in de
3
onderzoeksgroepen
Opleidingsniveau
Huisverbodgroep
Controlegroep
in 2010
(n=113)
(n=102)
Laag
71 (63%)
62 (61%)
Midden
35 (31%)
30 (29%)
Hoog
7 (6%)
10 (10%)
Verschillen zijn niet statistisch significant.
Bron: CBS/Regioplan

Tabel 2.5 laat zien dat ongeveer de helft van de betrokkenen in de huisverbodgroep van Nederlandse afkomst is en dat de helft een niet-Nederlandse
achtergrond heeft. In de controlegroep komt 40 procent uit Nederland en heeft
60 procent een niet-Nederlandse achtergrond. De controlegroep wijkt qua
herkomst dus af van de huisverbodgroep.

2

Eigen berekening (Regioplan) op basis van de bij het CBS beschikbaar gestelde
microdatabestand betreffende de burgerlijke staat van personen die voorkomen in de
Gemeentelijke Basisadministratie. Niet alle uithuisgeplaatsten, achterblijvers, agressors en
benadeelden zijn teruggevonden in de statistieken van CBS. Daarom zijn de aantallen per
subgroep iets lager dan de subtotalen zoals vermeld in tabel 2.2. Dit geldt tevens voor de
tabellen 2.4, 2.5 en 2.6.

3

Eigen berekening (Regioplan) op basis van de bij het CBS beschikbaar gestelde
microdatabestand betreffende hoogste opleidingsniveau personen.

13

Tabel 2.5

Nederlandse versus niet-Nederlandse herkomst van betrokkenen in
4
de onderzoeksgroepen
Herkomst betrokkenen
Huisverbodgroep (n=215)
Controlegroep (n=195)
Nederlands
105 (49%)
78 (40%)
Niet-Nederlands
110 (51%)
117 (60%)
Onderstreepte waarde is statistisch significant afwijkend t.o.v. de waarde in de cel ernaast bij
p < ,10 (2-zijdige toets).
Bron: CBS/Regioplan

In beide onderzoeksgroepen zijn de meest voorkomende landen van herkomst
van de betrokkenen van niet-Nederlandse afkomst Suriname, Marokko, de
Nederlandse Antillen en Turkije. De overige betrokkenen komen uit landen
binnen en buiten Europa (tabel 2.6).

Tabel 2.6

Herkomst van betrokkenen in de onderzoeksgroepen
Huisverbodgroep
Controlegroep
Herkomst*
Uhg (n=104)
Achterblijver
Agressor
Benadeelde
(n=111)
(n=96)
(n=99)
Nederlands
50 (48%)
55 (49%)
35 (36%)
43 (43%)
Antilliaans
8 (8%)
5 (5%)
5 (5%)
1 (1%)
Surinaams
9 (9%)
11 (10%)
10 (10%)
10 (10%)
Marokkaans
13 (13%)
11 (10%)
10 (10%)
9 (9%)
Turks
9 (9%)
5 (5%)
11 (11%)
9 (9%)
Overig,
6 (6%)
13 (12%)
7 (7%)
8 (8%)
Europees
Overig, niet8 (8%)
11 (10%)
18 (19%)
19 (19%)
Europees
Totaal
104 (100%)
111 (100%)
96 (100%)
99 (100%)
*

2.3

Herkomst door CBS vastgesteld o.b.v. geboorteland en dat van zijn/haar ouders.

Aard en richting van het huiselijk geweld
In de meerderheid van de casussen in de huisverbodgroep is er sprake van
bedreiging en/of fysiek geweld en/of psychisch geweld tijdens het incident van
huiselijk geweld dat aanleiding gaf tot het opleggen van het tijdelijk
huisverbod. Seksueel geweld wordt veel minder vaak geregistreerd. Tabel 2.7
geeft een overzicht. In de controlegroep is er eveneens vaak sprake van fysiek
geweld, bedreiging en/of psychisch geweld tijdens het incident. Echter, deze
vormen van geweld worden minder vaak gerapporteerd dan in de
huisverbodgroep. Mogelijk is hier sprake van een onderrapportage.5 Seksueel
geweld is net als in de huisverbodgroep weinig aan de orde in de
controlegroep.
4

Eigen berekening (Regioplan) op basis van het bij het CBS beschikbaar gestelde bestand
betreffende de Gemeentelijke Basisadministratie 1995-2011.

5

Immers, er is (meestal) geen RiHG aanwezig in de controlecasussen, waarin dit soort
informatie systematisch wordt uitgevraagd. De informatie díe beschikbaar is, is afkomstig uit
processen-verbaal, waarbij het afhankelijk van de rapporteur is in hoeverre dergelijke
informatie bekend was en in het proces-verbaal werd gerapporteerd.

14

Tabel 2.7

Aard van het geweld in de onderzoeksgroepen (meerdere
antwoorden mogelijk)
Aard geweld
Huisverbodgroep
Controlegroep
(n=105)
(n=97 – 102)
Bedreiging
99 (94%)
58 (60%)
Fysiek
95 (91%)
82 (80%)
Seksueel
11 (11%)
5 (5%)
Psychisch
70 (67%)
48 (49%)
Onderstreepte waarde is statistisch significant afwijkend t.o.v. de waarde in de cel ernaast bij
p < ,05 (2-zijdige toets).
Bron: Regioplan

In bijna twee derde van de casussen in de huisverbodgroep is er sprake van
huiselijk geweld richting de partner en in 10 procent van de gevallen tegen de
ex-partner. Ook wederzijds geweld tussen (ex-)partners is aan de orde, zij het
in een kleiner aantal casussen. Geweld tegen de kinderen komt in bijna een
vijfde van de casussen in de huisverbodgroep voor, terwijl geweld van een
(meerderjarig) kind tegen de ouder(s) in 12 procent van de huisverbodcasussen aan de orde is. In de controlegroep is een vergelijkbare verdeling te
zien. Nota bene: doordat meerdere antwoordopties aan de orde kunnen zijn,
tellen de percentages niet op tot 100 procent.

Tabel 2.8

Richting van het geweld in de onderzoeksgroepen (meerdere
antwoorden mogelijk)
Richting geweld
Huisverbodgroep
Controlegroep
(n=105)
(n=103-104)
Tegen partner
66 (63%)
67 (64%)
Tegen ex-partner
10 (10%)
15 (14%)
Wederzijds tussen
5 (5%)
6 (6%)
partners
Wederzijds tussen ex2 (2%)
2 (2%)
partners
Tegen kinderen
20 (19%)
20 (19%)
Tegen ouders
13 (12%)
10 (10%)
Verschillen zijn niet statistisch significant.
Bron: Regioplan

2.4

Antecedenten en strafrechtelijke trajecten
In deze paragraaf bekijken we in welke mate uithuisgeplaatsten en agressors
al bekend waren bij de politie (antecedenten en delicten in het verleden6).
Tevens kijken we of er naar aanleiding van het incident een strafrechtelijk
traject is ingezet en hoe dat is verlopen. Informatie over antecedenten en
delicten is voor zowel de huisverbodgroep en controlegroep beschikbaar
gesteld door het CBS (Centraal Bureau voor de Statistiek). Deze gegevens
zijn afkomstig uit het Herkenningsdienstsysteem (HKS) van de politie. Het
6

Het gaat hierbij om delicten van verschillende aard en niet uitsluitend huiselijk geweld. Een
antecedent of een delict hoeft niet tot veroordeling te hebben geleid.

15

gebruikte bestand bevat misdrijven en geen overtredingen. Een antecedent
refereert aan het proces-verbaal waarin alle feiten worden geregistreerd die,
volgend op de aanhouding en ondervraging van een dader, aan het licht zijn
gekomen. Binnen één antecedent kunnen dus meerdere feiten zijn
opgenomen die naar hetzelfde type delict verwijzen.
Antecedenten
Tabel 2.9 laat zien dat 86 uithuisgeplaatsten in het HKS voorkomen.
Gemiddeld hebben zij 9,6 antecedenten en 11,4 delicten op naam staan. Er
komen 44 agressors voor in het HKS met gemiddeld 9,3 antecedenten en 12,1
delicten. Hoewel het aantal antecedenten en delicten niet verschillend is in
beide onderzoeksgroepen, zijn uithuisgeplaatsten (86 van 105) vaker bekend
bij de politie dan agressors (44 van 104).7
Tabel 2.9
Crimineel verleden van plegers in de onderzoeksgroepen8
HKS gegevens
Uhg (n=86)
Agressor (n=44)
Gemiddeld aantal
9,6 (sd=15,4)
9,3 (sd=10,4)
antecedenten ooit
Gemiddeld aantal delicten ooit
11,4 (sd=12,9)
12,1 (sd=15,2)
Verschillen zijn niet statistisch significant.
Bron: CBS/Regioplan

Gelet op het type delicten dat in het HKS geregistreerd staat, laat tabel 2.10
zien dat uithuisgeplaatsten en agressors het meest voor geweldsdelicten met
de politie in aanraking zijn gekomen. Ook vermogensdelicten en vernieling en
delicten tegen de openbare orde komen in beide onderzoeksgroepen voor. Er
zijn geen statistisch significante verschillen tussen uithuisgeplaatsten en
agressors in het gemiddeld aantal geregistreerde delicten.
Tabel 2.10 Type delicten in het verleden van plegers in de onderzoeksgroepen
HKS gegevens
Uhg (n=86)
Agressor (n=44)
Gemiddeld aantal geregistreerde
3,7 (sd=4,4)
3,7 (sd=3,9)
geweldsdelicten ooit van verdachte
Gemiddeld aantal geregistreerde
2,8 (sd=5,2)
4,2 (sd=9,2)
vermogensdelicten ooit van
verdachte
Gemiddeld aantal geregistreerde
2,2 (sd= 4,2)
1,6 (sd=2,6)
vernielings- en openbareordedelicten
van verdachte
Verschillen zijn niet statistisch significant.
Bron: CBS/Regioplan

7

Het verschil is mogelijk iets kleiner dan hier voorgesteld, omdat er minder agressors
(controlegroep) op basis van BSN door het CBS gematcht konden worden dan bij de
uithuisgeplaatsten het geval was.

8

Eigen berekening (Regioplan) op basis van het bij het CBS beschikbaar gestelde
microdatabestand betreffende verdachten en misdrijven die afkomstig is uit het
Herkenningsdienstsysteem (HKS) van het Korps Landelijke Politiediensten (KLPD). Het
HKS is een landelijk dekkend systeem dat de politie gebruikt om verdachten te registreren.
Dit geldt tevens voor de tabellen 2.10 en 2.11.

16

Het HKS bevat tevens nuttige informatie over het aantal beginners,
meerplegers en veelplegers in de beide onderzoeksgroepen (tabel 2.11). Van
de uithuisgeplaatsten met een delictverleden vallen de meesten in de
categorie meerpleger, terwijl iets meer dan een kwart te boek staat als
veelpleger. Bij de agressors met een delictverleden is ruim de helft meerpleger
en 30 procent veelpleger.

Tabel 2.11 Verdeling over plegercategorie in beide onderzoeksgroepen
Plegercategorie
Uhg (n=86)
Agressor (n=44)
Meerderjarige beginner (1 antecedent)
24 (28%)
8 (18%)
Meerderjarige meerpleger (2-10
39 (45%)
23 (53%)
antecedenten)
Meerderjarige veelpleger (11 of meer
23 (27%)
13 (30%)
antecedenten)/zeer actief (11 of meer
antecedenten in laatste 5 jaar)
Verschillen zijn niet statistisch significant.
Nb: ook hier gaat het om antecedenten uit het proces-verbaal; er hoeft geen veroordeling te
hebben plaatsgevonden.
Bron: CBS/Regioplan

Voor uithuisgeplaatsten is tevens informatie over antecedenten bekend uit het
RiHG. Tabel 2.12 laat zien dat voor 80 procent (84 uithuisgeplaatsten)
antecedenten bij de politie bekend zijn. Dit gegeven sluit goed aan op de
informatie uit het HKS (86 personen met antecedenten). De informatie
ingevuld op de RiHG’s laat verder zien dat voor bijna driekwart van de
personen met antecedenten sprake was van geweldpleging.

Tabel 2.12

Geregistreerde antecedenten in het RiHG (meerdere antwoorden
mogelijk)
Antecedenten RiHG
Uhg (n=105)
Antecedenten bekend (ja)
84 (80%)
Geweld
76 (72%)
Zeden
3 (3%)
Wapen gerelateerd
8 (8%)
Overig
56 (53%)
Nb: De categorie ‘overig’ is door de dienstdoende hovj aangevinkt wanneer deze van mening is
dat eerdere mutaties die niet onder de andere drie categorieën vallen wel relevant zijn in het kader
van het dreigende of gepleegde huiselijk geweld.
Bron: Regioplan

Strafrechtelijke trajecten
De volgende tabellen gaan in op de inhoud van strafrechtelijke trajecten die al
dan niet zijn ingezet naar aanleiding van het huiselijk geweld. In het verlengde
van eerder onderzoek en conform de werkwijze van de politie wordt over
strafrechtelijk traject gesproken zodra sprake is van aanhouding. Tabel 2.13
laat zien dat de politie vaker aanhoudingen verricht als het om een huisverbod
gaat dan wanneer er geen huisverbod wordt opgelegd.

17

Tabel 2.13

Aanhoudingen van plegers in de onderzoeksgroepen
Uhg
Agressor
(n=105)
(n=107)*
Aangehouden
99 (94%)
49 (51%)
Niet aangehouden
6 (6%)
47 (49%)
Onderstreepte waarde is statistisch significant bij p < ,05 (2-zijdige toets).
* Bij de agressors is in acht gevallen onbekend of er aanhouding heeft plaatsgevonden.
Bron: Regioplan

Het verdere verloop van het strafrechtelijk traject na de aanhouding verschilt
nauwelijks tussen uithuisgeplaatsten en agressors (tabel 2.14). Het aantal
veroordelingen en opgelegde straffen onder aangehouden agressors is niet
lager dan onder de aangehouden uithuisgeplaatsten. Wel worden
uithuisgeplaatsten vaker in verzekering gesteld dan agressors.

Tabel 2.14

Verloop van strafrechtelijke trajecten van plegers in de
onderzoeksgroepen
Verloop strafrechtelijk
Aanhouding uhg
Aanhouding agressor
traject
(n=63-89)*
(n=27-49)*
Inverzekeringstelling (IVS)
62 (70%)
21 (46%)
Zaak doorgestuurd naar OM
75 (84%)
34 (76%)
Sepot zonder voorwaarden
14 (19%)
5 (15%)
Sepot met voorwaarden
17 (23%)
6 (17%)
Voorgeleiding RC
19 (30%)
7 (22%)
Veroordeling
34 (49%)
17 (63%)
Straf opgelegd
33 (37%)
15 (31%)
Onderstreepte waarde is statistisch significant bij p < ,01 (2-zijdige toets).
* In de toetsen varieert het totale aantal uithuisgeplaatsten of agressors dat is aangehouden; dit
komt doordat aanhouding niet in alle gevallen bekend is.
Bron: Regioplan

Tabel 2.15 geeft inzicht in het (belangrijkste) feit waarvoor uithuisgeplaatsten
en agressors zijn aangeklaagd. Voor beide groepen geldt dat de aanklacht in
de meeste gevallen eenvoudige mishandeling betreft (ruim 60%). Andere
aanklachten die in beide onderzoeksgroepen voorkomen, variëren van
bedreiging tot doodslag. Alleen dwang en verkrachting komen in de
controlegroep als aanklacht niet voor. Omgekeerd komt de aanklacht
mishandeling met voorbedachte rade niet in de huisverbodgroep voor.

18

Tabel 2.15

Aanklachten in beide onderzoeksgroepen

Aangeklaagd voor
(belangrijkste feit/art.nr):
Eenvoudige mishandeling
Mishandeling met voorbedachten
rade
Zware mishandeling
Beschadiging goederen
Bedreiging
Doodslag
Dwang
Verkrachting
Onbekend

Huisverbodgroep
(n=69)
42 (61%)
nvt

Controlegroep
(n=31)
20 (65%)
1

7
6
5
2
1
1
5

2
1
2
2
3

Bron: Regioplan/JustID

Wanneer veroordeling plaatsvindt, gebeurt dit in de meeste gevallen op grond
van het feit eenvoudige mishandeling, waarvoor ook het vaakst werd
aangeklaagd. Tabel 2.16 laat dit zien. Verder zijn er enkele veroordelingen
geweest voor beschadiging van goederen en bedreiging (huisverbodgroep en
controlegroep) en voor zware mishandeling en doodslag (in de controlegroep).
Tabel 2.16 Veroordelingen in beide onderzoeksgroepen
Veroordeling
Huisverbodgroep
(n=34)
Eenvoudige mishandeling
28
Zware mishandeling
0
Beschadiging goederen
2
Bedreiging
2
Doodslag
0
Onbekend
2

Controlegroep
(n=17)
10
1
1
2
2
1

Bron: Regioplan/JustID

Tabel 2.17 laat zien welke straffen zijn opgelegd in beide onderzoeksgroepen.
Doorgaans gaat het om werkstraffen (18 in de huisverbodgroep en 10 in de
controlegroep). In de huisverbodgroep is 13 keer sprake van een
voorwaardelijke gevangenisstraf variërend van één tot acht maanden. In de
controlegroep komen drie voorwaardelijke gevangenisstraffen van acht tot
twaalf maanden voor.

19

Tabel 2.17 Opgelegde straffen in beide onderzoeksgroepen
Opgelegde straf
Huisverbodgroep
Controlegroep
Voorwaardelijke gevangenisstraf
13
3
< 1 maand waarvan 2-4 weken
6
voorwaardelijk met een
proeftijd van 2 jaar
< 3 maanden, waarvan 1-2
3
maanden voorwaardelijk met
een proeftijd van 2 jaar
< 6 maanden, waarvan 3
1
maanden voorwaardelijk met
een proeftijd van 2 jaar
< 8 maanden, waarvan 3-8
3
2
maanden voorwaardelijk met
een proeftijd van 2-3 jaar
< 12 maanden, waarvan 9
1
maanden voorwaardelijk met
een proeftijd van 2 jaar
Werkstraf van 20 tot 240 uur al dan
18
10
niet subsidiair een aantal dagen
hechtenis voorwaardelijk met een
proeftijd van 2 jaar
Geldboete €300-750, subsidiair
2
1
aantal dagen hechtenis
Schuldigverklaring zonder
Nvt
1
oplegging straf/maatregel
Bron: Regioplan/JustID

Preventief ingrijpen?
Het huisverbod had onder andere tot doel om te kunnen handelen in situaties
waarin (nog) geen sprake is van feiten die strafrechtelijk kunnen worden
vervolgd. Hiernaar wordt in de discussie over de inzet van het huisverbod
inmiddels verwezen als de ‘preventieve’ inzet van het huisverbod. Dit moet
niet verward worden met het inzetten van het huisverbod in situaties waarin
nog geen huiselijk geweld heeft plaatsgevonden, maar dit enkel dreigt. In dat
soort situaties kan een dreiging van ‘ernstig en onmiddellijk gevaar’ namelijk
veelal niet worden aangetoond, hetgeen voor een huisverbod wel nodig is.
Bij de ‘preventieve’ inzet van het huisverbod gaat het daarom om situaties
waarin wél sprake kan zijn van strafrechtelijke feiten, maar de politie en het
OM (nog) niet de mogelijkheid hebben om een pleger daarvoor te vervolgen,
bijvoorbeeld omdat er op het moment van de interventie geen zichtbaar letsel
is toegebracht.
In de discussie over de inzet van het huisverbod wordt de hoge mate van
samenloop van het huisverbod met strafrechtelijke trajecten gezien als bewijs
voor de stelling dat het huisverbod veelal niet wordt opgelegd in de situaties
waarvoor het oorspronkelijk was bedoeld. Het is echter de vraag of dit terecht
is. Een aanhouding (= samenloop met strafrecht) wil niet zeggen dat de
uithuisgeplaatste ook strafrechtelijk wordt vervolgd; aangehouden plegers
kunnen na zes uur alweer op straat staan. Een nadere analyse van de
20

strafrechtelijke trajecten die samenlopen met de huisverboden laat zien dat
van de 105 huisverboden in de onderzoeksgroep 75 casussen zijn
doorgestuurd naar het OM, wat betekent dat de verdenking van strafbare
feiten dusdanig ernstig is dat de pleger ervoor kan worden vervolgd. Van deze
75 casussen doet het OM er 14 af met een sepot zonder voorwaarden. Zo
blijven er in de huisverbodgroep 61 casussen over (58%) waarin het OM de
verdenking van strafbare feiten van dusdanige aard vindt, dat strafrechtelijke
maatregelen mogelijk worden geacht. Wanneer op deze manier naar de
strafrechtelijke trajecten wordt gekeken, kan worden gesteld dat ruim 40
procent van de huisverboden wordt opgelegd in situaties waarin het strafrecht
geen mogelijkheid biedt om direct en voor langere tijd een einde te maken aan
de dreiging van huiselijk geweld.

2.5

Vergelijkbaarheid onderzoeksgroepen
In de voorafgaande paragrafen zijn de huisverbodgroep en de controlegroep
met elkaar vergeleken op een aantal persoonskenmerken, de aard en richting
van het geweld, het delictverleden en het verloop van strafrechtelijke trajecten
naar aanleiding van het huiselijk geweld. Hieruit blijkt dat de casussen in de
controlegroep op enkele aspecten afwijken van de casussen in de
huisverbodgroep:
• Bedreiging, fysiek en psychisch geweld komen in de huisverbodcasussen
vaker voor dan in de controlecasussen.
• Er zijn minder agressors dan uithuisgeplaatsten die al bekend waren bij de
politie. Eenmaal bekend, dan hebben zij gemiddeld evenveel antecedenten
en delicten op hun naam staan als uithuisgeplaatsten.
• Agressors worden minder vaak aangehouden dan uithuisgeplaatsten.
Wanneer zij wel worden aangehouden, zijn het verloop en vooral de
uitkomst (veroordeling en straf) van het strafrechtelijk traject vergelijkbaar
met de trajecten van de uithuisgeplaatsten.
• De controlegroep bevat een aantal casussen met vrouwelijke agressors,
terwijl dat in de huisverbodgroep bijna niet het geval is. In hoofdstuk 5 zal
worden nagegaan of de analyse voor verschillen in het opnieuw voorkomen
van huiselijk geweld tussen de controlegroep en de huisverbodgroep
verschillende resultaten oplevert wanneer de controlecasussen met
vrouwelijke agressors wel en niet worden meegenomen.
• Betrokkenen in de controlegroep hebben iets vaker een niet-Nederlandse
achtergrond dan betrokkenen in de huisverbodgroep.
Op basis van met name de eerste vier punten kan worden vastgesteld dat de
casussen in de huisverbodgroep qua aard van het geweld en de pleger wat
‘zwaarder’ zijn dan de casussen in de controlegroep. De diverse
onderscheiden vormen van geweld vinden vaker plaats, uithuisgeplaatsten zijn

21

vaker al bekend bij de politie, er is vaker aanleiding om de uithuisgeplaatsten
aan te houden en uithuisgeplaatsten zijn vaker van het mannelijk geslacht.9
Met deze conclusie moet voorzichtig worden omgegaan, omdat met name
voor de aard van het geweld geldt dat er sprake kan zijn van een registratieeffect waardoor de controlecasussen lichter lijken dan ze in werkelijkheid zijn.
Dit laat echter onverlet dat de aard van de casussen in de huisverbodgroep
ertoe leidt dat de politie meer ingrijpt; niet alleen in bestuursrechtelijke zin met
een huisverbod, maar ook in strafrechtelijke zin: er wordt vaker een reden tot
aanhouding herkend. Daarmee lijkt de situatie zoals die bestond ten tijde van
de landelijke procesevaluatie van de Wth, waarin het huisverbod met name
wordt opgelegd bij de ‘zwaardere gevallen’ van huiselijk geweld waarin ook
strafrechtelijk optreden mogelijk is, nog onveranderd te zijn.
Bij de interpretatie van de verdere resultaten van het onderzoek moet steeds
rekening worden gehouden met de constatering dat de casussen in de
controlegroep, ondanks de zorgvuldige selectie, toch afwijken van de
casussen in de huisverbodgroep.

9

Onderzoek van het WODC laat zien dat vrouwen vaker slachtoffer zijn van huiselijk geweld
dan mannen en dat zij veel vaker slachtoffer zijn van partnergeweld: H.C.J. van der Veen
(2011). Secundaire analyses slachtofferdata landelijk onderzoek huiselijk geweld (Den
Haag: WODC, Factsheet 2011-03).

22

3

HET OPLEGGEN VAN HUISVERBODEN SINDS 1-1-2009

3.1

Inleiding
Dit hoofdstuk gaat nader in op de praktijk van het huisverbod. Allereerst wordt
een overzicht geboden van het totaal aantal opgelegde huisverboden sinds de
inwerkingtreding van de wet. De daarop volgende paragrafen schetsen het
uitvoeringsproces van het huisverbod, zowel tijdens het opleggen als tijdens
de looptijd ervan. Daarbij wordt ook een aantal kenmerken van het verloop van
het huisverbod in de praktijk gepresenteerd op basis van de casussen die voor
dit onderzoek zijn geselecteerd.
Een belangrijke vraag is wat de functie van het huisverbod kan zijn in de
aanpak van kindermishandeling. Om hier meer inzicht in te bieden, laat
paragraaf 5 zien in wat voor situaties van kindermishandeling het huisverbod
wordt opgelegd en waarin deze situaties verschillen van situaties van
kindermishandeling waarbij geen huisverbod wordt opgelegd.
Huisverboden worden niet in alle situaties die zich daarvoor lenen opgelegd.
De controlegroep voor dit onderzoek is samengesteld uit dit soort casussen.
Paragraaf 6 gaat in op de vraag waarom niet altijd een huisverbod wordt
opgelegd wanneer dat mogelijk is. Daarbij wordt ook aandacht besteed aan de
meerwaarde die het huisverbod in deze situaties kan hebben.

3.2

Totaal aantal opgelegde huisverboden
Tabel 3.1 bevat een overzicht van de huisverboden die sinds de
inwerkingtreding van de wet op 1 januari 2009 tot en met 31 december 2012
zijn opgelegd, zoals geregistreerd door de politie.

Tabel 3.1
Jaar
2009
2010
2011
2012
Totaal

Totaal aantal opgelegde huisverboden 2009-2012
Ingevulde RiHG’s
Huisverboden
2725
2150
3568
2874
3991
3139
4553
3529
14.837
11.692

Verlengingen
600
1188
1271
1359
4.418

Bron: Landelijk Bureau Huiselijk Geweld en de Politietaak

Het Landelijk Bureau Huiselijk Geweld en de Politietaak houdt voor eigen
doeleinden het totaal aantal huisverboden bij. Tussen 1 januari 2009 en 1 juli
2011 verzamelde het ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties ook cijfers over het totaal aantal opgelegde huisverboden
23

bij gemeenten, in een landelijke monitor van huisverboden. Opvallend was dat
de cijfers in deze monitor afweken van de cijfers die de politie jaarlijks
presenteerde. Tabel 3.2 laat dit zien voor het jaar 2010.

Tabel 3.2
Verschillen in registratie politie-BZK
Huisverboden
Huisverboden
Verlengingen
volgens
volgens monitor
volgens
politiecijfers
BZK
politiecijfers
2874
2935
1188

Verlengingen
volgens monitor
BZK
1389

Bron: Landelijk Bureau Huiselijk Geweld en de Politietaak

De bronbestanden van de landelijke monitor onder gemeenten zijn niet meer
beschikbaar en konden daardoor voor dit onderzoek niet worden geanalyseerd, waardoor een verschillenanalyse tussen de twee bovengenoemde
bronnen niet mogelijk was. Daarom is gemeenten gevraagd om voor dit
onderzoek apart de totalen sinds 1 januari 2009 aan te leveren. Aangezien de
respons niet volledig is (ongeveer 65%) en de aangeleverde informatie niet
voor alle gemeenten compleet is, is het lastig op basis hiervan uitspraken te
doen over de oorzaken van de afwijkingen van de politiecijfers. Het onderzoek
heeft wel een aantal mogelijke oorzaken duidelijk gemaakt:
• Gebreken in de registratie van huisverboden: niet alle gemeenten
registreren het totaal aantal huisverboden, Steunpunten Huiselijk Geweld
(SHG’s) kunnen ze niet altijd eenvoudig uit hun registratiesysteem halen en
ook de politie registreert huisverboden niet altijd op een juiste, herkenbare
wijze in het eigen registratiesysteem.
• Het is mogelijk dat de politie niet altijd op de hoogte wordt gebracht van
intrekkingen of verlengingen, of dit niet registreert.
• De indelingen van gemeenten, vrouwenopvangregio’s en (voormalige)
politieregio’s verschillen en kunnen bij de registratie van de cijfers door
elkaar zijn gaan lopen. Dit maakt het lastig om cijfers op regioniveau met
elkaar te vergelijken.
Omdat de afwijking van de monitor van de politiecijfers in 2009 en 2010
slechts 2 procent bedroeg (wat betreft het totaal aantal opgelegde
huisverboden) beschouwen wij de cijfers van de politie als een voldoende
betrouwbare bron voor het totaal aantal opgelegde huisverboden. De
registratie is deels gebaseerd op het systeem Huisverbod Online, waarbij alle
bij de huisverboden betrokken partijen in ongeveer de helft (13) van de
voormalige politieregio’s gegevens registreren. Deze gegevens zijn volledig
betrouwbaar. De gegevens uit de andere politieregio’s worden geregistreerd
door de aandachtsfunctionarissen huiselijk geweld/huisverbod van de politie,
op basis van het registratiesysteem BVH, een eigen registratie en/of de
registratie van de SHG’s. In deze cijfers kunnen fouten zijn geslopen, maar het

24

is niet aannemelijk dat het daarbij om grote aantallen gaat, omdat huisverboden bij de politie veel aandacht krijgen.1
Het aantal verlengingen was in 2009 en 2010 volgens de monitor aanzienlijk
hoger dan volgens de politiecijfers (respectievelijk 43% en 17%). Cijfers die wij
van gemeenten hebben ontvangen, duiden erop dat 41 procent van de
huisverboden wordt verlengd. Hierbij dient echter te worden benadrukt dat,
hoewel een aanzienlijk deel van de Nederlandse gemeenten cijfers heeft
aangeleverd over de hele periode 2009-2012 (57%), dit geen representatieve
steekproef betreft. Bovendien hebben de gemeenten die cijfers leverden, niet
allemaal cijfers geleverd over zowel het totaal aantal huisverboden, als het
totaal aantal verlengingen.

3.3

Het proces van het opleggen van huisverboden
De werkwijze van alle zeven in dit onderzoek betrokken centrumgemeenten bij
het opleggen van huisverboden komt in grote lijnen overeen, maar kent op
punten verschillen.

Eerste
screening

In alle gemeenten start het proces om te komen tot een huisverbod wanneer
de politie kennis neemt van een situatie van huiselijk geweld, waarin aan een
aantal basisvoorwaarden wordt voldaan: er is sprake van een ernstige en
onmiddellijke gevaarsdreiging, de (potentiële) pleger is meerderjarig en woont
of verblijft meer dan incidenteel in de woning van het (potentiële) slachtoffer.

Risicotaxatie

Deze eerste screening wordt uitgevoerd door de basiseenheid van de politie
(BPZ), die na een melding ter plaatse gaat. Wanneer BPZ een situatie, zoals
hierboven geschetst, als zodanig herkent, kan de hovj worden ingeschakeld
om een risicotaxatie uit te voeren met behulp van het RiHG. Vaak is de
(potentiële) pleger dan al aangehouden. Hier doet zich een aantal verschillen
tussen gemeenten voor:
• In drie van de zeven gemeenten wordt de hovj bij het uitvoeren van de
risicotaxatie (vaak) bijgestaan door de hulpverlening; in één gemeente
voeren de BPZ en de hulpverlening de risicotaxatie in eerste instantie uit
en vult de hovj op basis daarvan, en na een eigen analyse van de situatie,
het RiHG in.
• In vier van de zeven gemeenten worden ’s nachts (bij voorkeur) geen
huisverboden opgelegd. De (potentiële) pleger wordt dan wel aangehouden
en (maximaal zes uur) vast gehouden op het politiebureau, tot er ’s
ochtends een hovj beschikbaar is voor het uitvoeren van de risicotaxatie.
Ook worden betrokkenen indien mogelijk ’s nachts al gehoord.

1

De wijze van registratie en betrouwbaarheid is voor deze rapportage doorgesproken met
het Landelijk Bureau Huiselijk Geweld en de Politietaak.

25

Wanneer uit het invullen van het RiHG blijkt dat een huisverbod kan worden
opgelegd, legt de hovj, al dan niet na overleg met en/of in naam van de
burgemeester (afhankelijk van de mandatering) meestal een huisverbod op.
Strikt genomen is het mogelijk dat de hovj of de burgemeester afwijkt van de
uitkomst van het RiHG, maar dit komt weinig voor. De hovj draagt er zorg voor
dat de gemeente de stukken met betrekking tot het opgelegde huisverbod
ontvangt, zodat deze een (juridische) toets op de juistheid ervan uit kan
voeren. Eventueel kan de burgemeester achteraf besluiten het huisverbod in
te trekken.

3.4

Het verloop van het huisverbod

Hulpverlening Zo snel mogelijk na oplegging van een huisverbod wordt de hulpverlening aan
de uithuisgeplaatste, de achterblijver(s) en eventueel betrokken kinderen
opgestart. Hoe snel dit is, verschilt per gemeente. Dit is afhankelijk van de
organisaties die tijdens het huisverbod verantwoordelijk zijn voor het opstarten
van de hulpverlening, de wijze waarop zij deze taak hebben georganiseerd en
de vraag of zij 24 uur per dag inzetbaar zijn.
• In alle gemeenten voert het SHG, of de organisatie die ook het SHG
bemenst, de coördinatie over een huisverbodcasus. Vaak verleent deze
organisatie tijdens het huisverbod ook de hulp aan de achterblijver, maar
de functie kan ook belegd zijn bij het Algemeen Maatschappelijk Werk
(AMW).
• Voor hulp aan de uithuisgeplaatste is in vier gemeenten standaard de
reclassering betrokken. In de drie andere gemeenten is dit een instelling
voor forensische psychiatrie of de geestelijke gezondheidszorg (ggz) en is
de reclassering alleen betrokken indien het huisverbod samenvalt met een
strafrechtelijk traject.
• Als er kinderen in het gezin aanwezig zijn, is in alle gemeenten BJZ/AMK
betrokken tijdens de huisverbodperiode.
• In vier gemeenten wordt tijdens of direct na het opleggen van het
huisverbod een vorm van crisishulpverlening ingezet. In drie gemeenten
komt deze altijd ter plaatse, in één gemeente ’s nachts niet. In de drie
andere gemeenten is sprake van drie verschillende situaties:
o er is geen crisisdienst inzetbaar;
o de crisisdienst komt niet direct, maar enige uren na oplegging van het
huisverbod en niet ’s nachts;
o er is wel een crisisdienst inzetbaar, maar deze komt in de praktijk niet
altijd ter plaatse.
De hulpverlening tijdens de eerste 10 dagen van het huisverbod is gericht op
het analyseren van de problematiek en de hulpvraag en het opstellen van een
plan van aanpak voor vervolghulpverlening. Op dag 9 van het huisverbod dient
de burgemeester dit verlengingsbesluit te nemen, nadat de betrokkenen (in
ieder geval de uithuisgeplaatste en de achterblijver en indien mogelijk ook
26

betrokken kinderen) zijn gehoord. De burgemeester laat zich hierbij adviseren
door de hulpverlening, waarbij de belangrijkste vraag is of de situatie van
ernstig en onmiddellijk gevaar nog voortduurt. De burgemeester kan het
huisverbod verlengen tot maximaal 28 dagen. Tijdens de verlenging werkt de
hulpverlening verder aan het plan van aanpak, het motiveren van betrokkenen,
het opstarten van daadwerkelijke hulpverleningstrajecten en de overdracht
aan deze vervolghulpverlening. Het streven is dat wanneer het huisverbod
afloopt, alle noodzakelijk geachte hulpverleningstrajecten door de betrokkenen
zijn geaccepteerd en gestart.
Handhaving

Gedurende de looptijd van het huisverbod is het van belang dat controle
plaatsvindt op de naleving ervan. Gemeenten hebben dit verschillend
georganiseerd. In vijf van de zeven gemeenten gaat de politie tijdens het
huisverbod in principe ten minste één keer op het adres langs om de naleving
te controleren. In de praktijk gebeurt dit echter niet bij alle huisverboden.
Daarnaast kan de gemeente of de hulpverlening bij vermoedens van
overtreding van het huisverbod de politie vragen om extra controles uit te
voeren. In de twee gemeenten waar de politie niet standaard op naleving
controleert, is wel afgesproken dat de politie op signalen van overtreding
reageert. In één van deze gemeenten is de controle op de naleving van het
huisverbod belegd bij de reclassering. De politie maakt, tot slot, altijd in het
eigen systeem een aantekening bij het desbetreffende adres, zodat bij een
nieuwe melding direct bekend is dat er sprake is van een lopend huisverbod.

Kenmerken

In dit onderzoek is voor de steekproef van huisverboden op een aantal
kernaspecten van het huisverbod nagegaan hoe dit in de praktijk verloopt.
Tabel 3.3 geeft hier een overzicht van.

Tabel 3.3
Verloop van het huisverbod
Verloop huisverbod (n=105)
Overtreding THV
Sms-/internetcontact
Telefonisch contact
Face-to-facecontact
Aanwezigheid in woning
Combinatie
Onbekend
Hulpverlening meldt bij politie
Aanhouding na overtreding
Vervolging na overtreding
Incidenten tijdens THV
Huiselijk geweld
Anders
THV verlengd
Met 18 dagen
Met 7 dagen of minder

Ja
24 (23%)
4
3
2
1
12
2
8
3
2
11 (10%)
2
9
48 (46%)
44
4

Nee
81 (77%)

94 (90%)

57 (54%)

Bron: Regioplan

27

Overtreding

Bijna een kwart van de huisverboden in de onderzoeksgroep is (voor zover
bekend bij hulpverlening en/of politie) overtreden. Deze overtreding is van
diverse aard; in de helft van de gevallen betreft het een combinatie van
vormen van contact. In twee casussen is wel bekend dat het huisverbod is
overtreden, maar niet op welke manier.
In een derde van de casussen waarin overtreding is vastgesteld, heeft de
hulpverlening de overtreding gemeld bij de politie; in een achtste van de
casussen heeft de politie de uithuisgeplaatste aangehouden; in een twaalfde
van de casussen heeft het OM de uithuisgeplaatste voor de overtreding
vervolgd.
Er is een aantal oorzaken aan te wijzen voor het feit dat in een meerderheid
van de situaties, waarin overtreding van het huisverbod bekend is, hier niet op
wordt gehandeld door de politie en/of het OM:
• De hulpverlening geeft overtredingen niet altijd door aan de politie, om de
vertrouwensband met de cliënt niet te schaden.
• Bij politie en hulpverlening wordt niet elke overtreding als ernstig genoeg
gezien voor melding of aanhouding.
• Voor voorlopige hechtenis gelden strenge voorwaarden. Overtreding van
het huisverbod wordt in deze context vaak als een vrij licht vergrijp gezien
(zeker waar alleen sprake is van contact via sms, internet of telefoon). Het
is dan niet mogelijk om een uithuisgeplaatste voor de overtreding in
hechtenis te nemen. Het OM seponeert een zaak dan vaak (ondanks dat er
een interne richtlijn is die bij overtreding stelt: ‘voorgeleiden, tenzij…’). De
politie lijkt hierop te anticiperen door in dit soort situaties ook niet aan te
houden.2

Incidenten

Tijdens een huisverbod kunnen zich incidenten voordoen, die maken dat de
rust die het huisverbod de achterblijver(s) beoogt te bieden niet wordt
gerealiseerd en/of de hulpverlening niet goed op gang kan komen. In elf van
de casussen die in het onderzoek zijn betrokken, zijn incidenten tijdens het
huisverbod geregistreerd. In twee casussen gaat het om huiselijk
geweldincidenten. In deze casussen is ook sprake van overtreding van het
huisverbod; waarschijnlijk overlappen de incidenten hiermee. In de andere
casussen gaat het om andere incidenten: zelfmoord van één van de
achterblijvers is in een casus voorgekomen; in vier casussen was sprake van
druk en/of bedreigingen richting achterblijver(s) vanuit de familie van de
uithuisgeplaatste; twee keer is er sprake geweest van bedreigingen zonder dat
bekend is aan wie deze precies waren gericht; en twee keer is niet bekend wat
de incidenten hebben ingehouden.

Verlenging

Van de opgelegde huisverboden wordt 46 procent verlengd. Daarbij heeft de
burgemeester de keuze om het met minder dan het maximaal aantal van 18
dagen te verlengen. In de praktijk blijkt echter dit maximum de regel te zijn: 44
van de 48 verlengingen betreffen 18 dagen.
2

K. de Vaan, A. Schreijenberg, A. Schilder en G. Homburg (2013). Knelpunten in de
uitvoering van de Wet tijdelijk huisverbod (Amsterdam: Regioplan).

28

3.5

Het huisverbod bij kindermishandeling

3.5.1

Huisverboden bij kindermishandeling
Van de huisverboden in de onderzoeksgroep zijn er 56 (53%) opgelegd in
situaties waarin sprake is van kindermishandeling in brede zin, dat wil zeggen
waarin kinderen getuige zijn van het geweld of waarin het geweld tegen deze
kinderen zelf is gericht3. Kijken we alleen naar kindermishandeling in smalle
zin, dat wil zeggen dat het geweld gericht is tegen de (minderjarige) kinderen
zelf, dan is hiervan sprake in 16 casussen:
• in 2 van deze casussen betreft het geweld van de ene tegen de andere
broer;
• een casus betreft geweld van een volwassen broer, samen met zijn
tienerbroers, tegen moeder en zus;
• in een casus betreft het geweld ‘wel eens een corrigerende tik’ geven
(aldus de registratie in het proces-verbaal);
• van de overige 12 casussen is er in 6 casussen sprake van geweld dat
uitsluitend tegen minderjarige kinderen wordt gepleegd;
• in de overige 6 casussen betreft het geweld dat ook tegen de (ex-) partner
wordt gepleegd.
De tabellen 3.4 en 3.5 bevatten een vergelijking op de aard van het geweld en
het verloop van het strafrechtelijk traject tussen de 16 huisverboden waarbij
sprake is van geweld gericht tegen minderjarige kinderen, en de andere
huisverboden.

Tabel 3.4
Aard geweld in huisverboden met en zonder kindermishandeling
Aard geweld
Thv met
Thv zonder
kindermishandeling
kindermishandeling
(n=14-16)
(n=83-89)
Bedreiging
13 (81%)
86 (97%)
Fysiek
16 (100%)
78 (88%)
Seksueel
2 (13%)
9 (10%)
Psychisch
13 (81%)
57 (64%)
Eergerelateerd
1 (7%)
2 (2%)
Bezit/dreiging wapen
8 (50%)
28 (31%)
Onderstreepte waarde statistisch significant afwijkend t.o.v. de waarde in de cel ernaast bij p < ,05
(2-zijdige toets).
Bron: Regioplan

3

Als kinderen getuige zijn van huiselijk geweld kan de hovj dit aanvinken op het RiHG.
Wanneer dit is gebeurd, is een casus in het onderzoek opgenomen als een casus waarin
kinderen getuige waren van het huiselijk geweld. Er zijn ook casussen waarvan bekend is
dat er kinderen in het gezin zijn, maar waarin niet op het RiHG is aangekruist dat de
kinderen getuige waren van het geweld.

29

Tabel 3.5

Verloop huisverbod en strafrecht in huisverboden met en zonder
kindermishandeling
Verloop THV en strafrecht
Thv met
Thv zonder
kindermishandeling
kindermishandeling
(n=14-16)
(n=81-89)
Overtreding THV
5 (31%)
19 (21%)
Incidenten tijdens THV
3 (19%)
8 (9%)
Verlenging THV
9 (56%)
39 (44%)
Aanhouding
14 (100%)
75 (93%)
Strafrechtelijk traject
11 (79%)
64 (79%)
Veroordeling
6 (55%)
28 (48%)
Bron: Regioplan

Tussen de groepen huisverboden met en zonder kindermishandeling zijn geen
grote verschillen als het om de aard van het geweld en het verloop van het
huisverbod en strafrechtelijk traject gaat. Er is sprake van één significant
verschil: in de huisverboden die worden opgelegd bij kindermishandeling is
minder vaak (maar toch nog in 81% van de casussen) sprake van bedreiging.
Om meer inzicht te bieden in de situaties waarin een huisverbod wordt
opgelegd bij uitsluitend kindermishandeling in smalle zin, zijn hieronder kort
beschrijvingen van deze zes casussen opgenomen.
1. Een gezin waarin al jaren sprake is van huiselijk geweld van de vader
richting moeder en kinderen. Het geweld is zowel psychisch als fysiek van
aard. In dit geval bemoeide één van de dochters zich met een ruzie tussen
haar ouders. Ze werd door haar vader van de trap geduwd.
2. Ook hier bemoeit een dochter zich met de ruzie tussen haar ouders. Er is
al jaren sprake van psychisch en fysiek huiselijk geweld tegen de moeder
en de kinderen.
3. Ouders hebben moeite met het opvoeden van hun zevenjarige zoontje, dat
is gediagnosticeerd met PDD-NOS en dat de autoriteit van zijn ouders niet
accepteert. Veel van de zorg komt op vader neer, omdat moeder ziek op
bed ligt. Vader gebruikt dagelijks alcohol en heeft een kwade dronk. Hij
pakt zoontje wel eens hard vast en slaat hem ook. De precieze ernst van
deze mishandelingen blijft in het midden.
4. 17-jarige dochter komt ’s avonds te laat thuis. Ouders zijn daar boos over,
er ontstaat ruzie en vader slaat haar in het gezicht. Er lijkt sprake te zijn
van een gesloten gezinssysteem waarin vaker geweld wordt gebruikt om
dochter te disciplineren. Het geweld wordt achteraf goedgepraat.
5. Er ontstaat ruzie tussen vader, moeder en hun 16-jarige dochter over de
piercing die de dochter met goedkeuring van moeder heeft laten zetten.
Vader vernielt eerst het huis en probeert vervolgens met geweld de
piercing uit het oor van de dochter te trekken. De ouders liggen in
scheiding, maar verblijven in hetzelfde huis. In huis zijn er veel spanningen;
er is sprake van structureel, psychisch en in mindere mate ook fysiek
geweld van vader richting moeder en kinderen.
6. Vader mishandelt kinderen en vrouw regelmatig. In het betreffende incident
is de 7-jarige dochter een aantal keren met een riem geslagen, omdat zij
30

niet naar hem luisterde. Vader gaat de gangen van moeder na en moeder
heeft daardoor nauwelijks bewegingsruimte en weinig sociale contacten. Er
is een geschiedenis van geweld. Eerder was er een huisverbod voor
geweld tegen moeder.
In de interviews met de coördinatoren van de SHG’s en de aandachtsfunctionarissen huiselijk geweld bij de politie is aandacht besteed aan de inzet van
het huisverbod bij kindermishandeling. Deze respondenten bevestigen het
beeld dat de casussen laten zien; dat het huisverbod weinig wordt ingezet bij
situaties waarin uitsluitend sprake is van kindermishandeling. De redenen die
zij daarvoor noemen, zijn divers:
• kindermishandeling komt vaak niet via de melding van een incident onder
de aandacht van de politie;
• de mogelijkheid van een huisverbod staat onvoldoende op het netvlies van
BJZ/AMK;
• casussen kindermishandeling zijn dermate complex, dat het RiHG niet
goed is toegesneden op risicotaxatie in deze gevallen;
• de politie herkent kindermishandeling niet altijd;
• als beide ouders een rol spelen bij de mishandeling is het lastig om te
bepalen wie uit huis moet worden geplaatst;
• het huisverbod is niet altijd een geschikt instrument, bijvoorbeeld als de niet
uithuisgeplaatste ouder de veiligheid nog steeds niet kan garanderen of in
geval van verwaarlozing.
De casussen kindermishandeling waarbij een huisverbod wordt opgelegd,
onderscheiden zich primair dan ook van andere casussen kindermishandeling
doordat zij worden gemeld bij de politie. Respondenten hebben geen inzicht
kunnen bieden in de vraag of de aanleiding daarvoor in de aard van de
casussen ligt.
Respondenten geven daarnaast aan dat het regelmatig voorkomt dat in een
casus waarin een huisverbod is opgelegd wegens partnermishandeling, ook
kindermishandeling aan de orde blijkt te zijn. Het gaat dan meestal om fysiek
en psychisch geweld, maar ook verwaarlozing en seksueel misbruik komen
voor.
Volgens de respondenten gelden bij het opleggen van het huisverbod bij
kindermishandeling de volgende randvoorwaarden:
• de mogelijkheid om een huisverbod op te leggen bij kindermishandeling
moet meer bekendheid krijgen bij zowel jeugdzorg als de politie;
• de achterblijvende ouder (of iemand anders) moet in staat zijn goede zorg
en veiligheid in de woning te bieden;
• afstemming met jeugdzorg is nodig over de mogelijke gevolgen van een
huisverbod en de aansluiting ervan op andere maatregelen en
hulpverlening;
• de kinderen dienen met passende hulpverlening te worden begeleid;
• het RiHG moet beter worden toegesneden op (het herkennen van) situaties
van kindermishandeling.
31

Overigens is inmiddels in Rotterdam ervaring opgedaan met de (geplande)
inzet van het huisverbod bij uitsluitend kindermishandeling. De resultaten van
de in deze stad uitgevoerde pilot zijn beschreven in de bijbehorende
evaluatie.4
3.5.2

Wel/geen huisverbod bij kindermishandeling
Het onderzoek kan tevens enig inzicht bieden in eventuele verschillen tussen
situaties van kindermishandeling waarbij een huisverbod wordt opgelegd, en
situaties van kindermishandeling waarbij een huisverbod niet wordt opgelegd.
De volgende twee tabellen bevatten een overzicht van een aantal
kernvariabelen van casussen in de huisverbod- en controlegroep waarin
sprake is van geweld, (ook) gericht tegen minderjarige kinderen.

Tabel 3.6

Aard geweld in casussen (ook) kindermishandeling
(meerdere antwoorden mogelijk)
Aard geweld
Huisverbodgroep
Controlegroep
(n=14-16)
(n=17-20)
Bedreiging
13 (81%)
11 (61%)
Fysiek
16 (100%)
12 (67%)
Seksueel
2 (13%)
1 (6%)
Psychisch
13 (81%)
13 (65%)
Eergerelateerd
1 (7%)
2 (12%)
Bezit/dreiging wapen
8 (50%)
7 (41%)
Onderstreepte waarde statistisch significant afwijkend t.o.v. de waarde in de cel ernaast bij p < ,05
(2-zijdige toets).
Nb: Informatie over eergerelateerd karakter van huiselijk geweld is meestal niet aanwezig.
Bron: Regioplan

Tabel 3.7

Verloop strafrechtelijke trajecten in casussen (ook)
kindermishandeling
Onderdeel strafrechtelijk
Huisverbodgroep
Controlegroep
traject
(n=14-16)
(n=17-20)
Aanhouding
14 (100%)
10 (59%)
Zaak doorgestuurd naar OM
11 (79%)
7 (41%)
Veroordeling*
6
3
Bovenste onderstreepte waarde statistisch significant afwijkend t.o.v. de waarde in de cel ernaast
bij p < ,05 (2-zijdige toets). Onderste onderstreepte waarde statistisch significant afwijkend bij
p < ,10 (2-zijdige toets).
* Informatie over veroordeling slechts voor enkele casussen aanwezig waardoor een toets
onbruikbaar wordt.
Bron: Regioplan

De casussen kindermishandeling (al dan niet in combinatie met andere
vormen van huiselijk geweld) in de huisverbodgroep onderscheiden zich van
die in de controlegroep doordat:

4

De evaluatie zal, zodra deze openbaar is, worden gepubliceerd op
http://www.ggdrotterdamrijnmond.nl/huiselijk-geweld/professionals/rotterdamseaanpak/tijdelijk-huisverbod-bij-kindermishandeling.html.

32

• aanhouding en het doorsturen van een zaak naar het OM vaker voorkomen
in de huisverbodgroep dan in de controlegroep;
• fysiek geweld vaker (feitelijk in alle casussen met (ook) kindermishandeling) aan de orde is dan in de controlegroep.
Ook hieruit ontstaat het beeld dat de casussen waarin een huisverbod wordt
opgelegd de ernstiger casussen zijn waarin sprake is van ten minste fysiek geweld en veelal een aanleiding om strafrechtelijk optreden mogelijk te achten.

3.6

Een jaar later…
Van 81 huisverbodcasussen is bekend of de samenstelling van het
huishouden na het huisverbod is gewijzigd. Dit is het geval in 46 casussen
(57%). Tabel 3.8 laat zien wat deze wijziging inhoudt.

Tabel 3.8
Wijziging samenstelling huishouden na 1-1,5 jaar
Samenstelling huishouden
Aantal casussen
Samenstelling huishouden gewijzigd?
Ja
46
Nee
35
Onbekend
24
Aard wijziging samenstelling huishouden:
Partners uit elkaar en wonen apart
23
Jonge UHG woont niet meer thuis
5
Partners uit elkaar, maar onduidelijk of zij apart wonen
3
Ouders UHG hebben beide zelfmoord gepleegd
1
Partners wonen apart, maar zijn niet gescheiden
1
Partners wonen samen, twee oudste kinderen zijn de woning uit
1
Bron: Regioplan

Tijdens het onderzoek is ook informatie verzameld over de onderliggende
structuren die samenhangen met het geweld (onderliggende problematiek) en
de mate waarin deze na een jaar zijn veranderd. De gegevens over veranderingen in problematiek zijn echter onvoldoende betrouwbaar bevonden, omdat
nauwelijks een gestructureerde wijze van screening op problematiek en op het
voortbestaan daarvan na verloop van tijd is aangetroffen.

3.7
Huisverbodwaardig

Situatie wel geschikt, toch geen huisverbod
Niet in alle situaties die ‘huisverbodwaardig’ zijn, wordt ook daadwerkelijk een
huisverbod opgelegd. Uit dit soort situaties is de controlegroep voor dit onderzoek opgebouwd. De aard van deze situaties is beschreven in hoofdstuk 2.
Het gaat hier om casussen waarin in alle gevallen een huisverbod opgelegd
had kunnen worden, omdat de situatie zich daarvoor leende. Uit de stukken en
uit de gesprekken die met politiefunctionarissen zijn gevoerd bij het
samenstellen van de controlegroep blijkt dat in de controlecasussen vaak
33

sprake is van zich herhalend huiselijk geweld of een voortdurende dreiging
daarvan (in ten minste 44 van de 104 casussen). In nog eens 48 casussen is
sprake van een situatie waarin de politie een ernstige dreiging van geweld
vaststelt, dit geweld reeds heeft plaatsgevonden en/of de politie escalatie
daarvan wil voorkomen. Daaruit blijkt dat de controlegroep casussen bevat
waarin duidelijk sprake is van een ernstige bedreiging van de veiligheid van
(potentiële) slachtoffers.
Reden geen
huisverbod

Vaak is de reden waarom in deze casussen geen huisverbod is opgelegd
onbekend (in 51 van de 104 casussen). Wel wordt soms een strafrechtelijke
procedure gestart, hulp van het SHG ingeschakeld of vermeld dat bij een
volgend incident de mogelijkheid van een huisverbod moet worden verkend.
In negen casussen is wel gestart met de procedure om te komen tot een
huisverbod, maar is deze om onduidelijke redenen afgebroken. In 12
casussen is de burgemeester van het advies van de hovj (op basis van het
RiHG) afgeweken. Ook hiervoor is de reden veelal onbekend. De redenen
voor het niet opleggen van huisverboden in situaties die daarvoor wel geschikt
zijn, zijn opgenomen in onderstaande tabel.

Tabel 3.9

Redenen voor het niet opleggen van huisverboden in situaties die
zich daar wel voor lenen
Reden
Aantal keren
genoemd
Huisverbod verergert de situatie (in beleving beoordelaars):
2
• geestes-/medische toestand pleger maakt dat deze niet in
staat is voor zichzelf te zorgen;
3
• er mogelijk sprake is van eergerelateerd geweld;
3
• de achterblijver is bang voor represailles pleger;
2
• het slachtoffer is voor zorg afhankelijk van de pleger
(medische zorg, zorg voor kind).
Er wordt – mogelijk onterecht – gedacht dat een huisverbod niet
mogelijk is:
• de pleger woont niet op het adres van het slachtoffer (hoewel
hij daar wel meer dan incidenteel kan verblijven, blijkt uit de
casusbeschrijvingen);
• de woning staat niet op de naam van het slachtoffer.
Een huisverbod wordt niet nodig geacht:
• de pleger krijgt al hulp;
• betrokkenen gaan uit elkaar;
• er is alleen licht letsel zichtbaar en in die context lijkt
aanhouden moeder (= pleger) ten overstaan van drie kleine
kinderen een te zwaar middel (1);
• omdat het om een betrekkelijk licht incident gaat (in een
situatie waarin wel al sprake is van een geschiedenis van
geweldsincidenten).

34

3

1
1
2
1

1

Vervolg tabel 3.9
Reden
Onduidelijkheden omtrent het incident/de situatie:
• onduidelijk of er daadwerkelijk sprake is van huiselijk geweld;
• onduidelijkheid over de verblijfsstatus van betrokkenen.
Organisatorische knelpunten:
• door een procedurele fout is de pleger in vrijheid gesteld
voordat een huisverbod kon worden opgelegd;
• er is geen hovj beschikbaar voor het uitvoeren van de
risicotaxatie.
Overige redenen:
• na aangifte keert slachtoffer terug bij pleger en besluit politie
de zaak te laten rusten;
• mogelijkheid om een huisverbod op te leggen lijkt niet onder
de aandacht van de BPZ te staan.

Aantal keren
genoemd
1
3
1
1

1
1

Bron: Regioplan

Uit het onderzoek naar juridische en procesmatige knelpunten bij de uitvoering
van het huisverbod5 komt naar voren dat verhindering of afwezigheid van
hovj’s ertoe kan leiden dat huisverboden niet worden opgelegd. Deze reden is
in dit onderzoek slechts één keer vastgesteld.

3.8

Conclusie
Sinds de inwerkingtreding van de Wth op 1 januari 2009 worden elk jaar meer
huisverboden opgelegd, oplopend tot ruim 3500 in 2012. Van deze huisverboden wordt ongeveer 40 procent verlengd, veelal met de maximale 18 dagen.
Overtreding vindt in 23 procent van de huisverboden in de interventiegroep
plaats. Deze 23 procent is een ondergrens; overtreding is niet altijd bekend bij
de politie en de hulpverlening en als het wel bekend is, zullen zij die niet altijd
registreren. Dit onderzoek laat zien dat de hulpverlening, de politie en het OM
in respectievelijk een derde, een achtste en een twaalfde van de casussen
waarin het huisverbod is overtreden hierop handelen.
Incidenteel doen zich tijdens de looptijd van een huisverbod gebeurtenissen
voor die de werking van het huisverbod in de weg staan, zoals nieuwe
incidenten van huiselijk geweld, druk en/of bedreigingen richting achterblijver
vanuit de familie/vrienden van de uithuisgeplaatste en zelfmoord. Een jaar na
afloop van het huisverbod is de samenstelling van het huishouden in 57
procent van de casussen gewijzigd, wat veelal inhoudt dat partners uit elkaar
zijn gegaan.
Bij de opgelegde huisverboden zijn vaak (40 casussen, 38% van de
huisverboden) kinderen getuige van het huiselijk geweld. Het huisverbod is
5

De Vaan, Schreijenberg en Homburg (2013).

35

dan opgelegd bij partnergeweld of geweld van een ander (meerderjarig) kind
richting de ouders. Huisverboden worden in veel mindere mate (16 casussen,
15% van de huisverboden) opgelegd in situaties waarin sprake is van geweld
dat (ook) tegen minderjarige kinderen is gericht. De aard van dit soort situaties
loopt sterk uiteen: er kan sprake zijn van structureel geweld binnen het gezin,
zowel richting (één van) de partner(s) als richting of tussen de kinderen, maar
ook van geweld dat uitsluitend gericht is tegen de kinderen. Situaties waarin
het geweld gericht is tegen minderjarige kinderen, maar waarin géén
huisverbod wordt opgelegd, onderscheiden zich van de huisverbodcasussen
door minder fysiek geweld, minder aanhoudingen en minder strafrechtelijke
trajecten.
Niet altijd wanneer een situatie ‘huisverbodwaardig’ is, wordt ook een
huisverbod opgelegd. Belangrijke redenen daarvoor zijn dat de beoordelaars
van mening zijn dat een huisverbod niet nodig is, niet mogelijk is of de situatie
voor de betrokkenen alleen maar verergert. Toch kan het huisverbod ook in dit
soort situaties een meerwaarde hebben: een nadere analyse van de casussen
in de controlegroep laat namelijk zien dat er in deze casussen vaak sprake is
van zich herhalend huiselijk geweld en een voortdurende en/of ernstige
dreiging van geweld. Een huisverbod kan dit soort situaties doorbreken en de
dreiging wegnemen, uiteraard mits goed op de naleving wordt toegezien.

36

4

HULPVERLENING BIJ HUISELIJK GEWELD

4.1

Inleiding
Dit hoofdstuk biedt inzicht in de hulpverlening die in de onderzochte casussen
tot stand is gekomen. Het is vrij uniek om op dit detailniveau over de
hulpverlening bij huisverboden te kunnen rapporteren. Met name op de
hulpverlening na afloop van een huisverbod bestaat over het algemeen weinig
zicht. De reden daarvoor is tweeledig. Enerzijds vindt vaak geen monitoring
plaats van het verdere verloop van de ingezette trajecten door het SHG. Voor
zover die monitoring wel plaatsvindt, beperkt die zich tot de eerste drie
maanden na afloop van het huisverbod en komen hulpverlenende instellingen
afspraken over het leveren van de benodigde informatie niet altijd na,
waardoor het SHG alsnog niet op de hoogte is van het verdere verloop van de
hulpverlening. Anderzijds registreert de hulpverlening zelf ook niet altijd goed
hoe trajecten verlopen en wat de situatie van een cliënt is op het moment dat
een traject wordt afgesloten.1
Van de huisverbodcasussen is bekend op welke gebieden betrokkenen
problemen ervaren en in hoeverre excessief middelengebruik aan de orde is.
Daar zal eerst op worden ingegaan, als ook op de aansluiting van de
aangeboden hulp op deze problematiek. Het hoofdstuk vervolgt met een
beschrijving voor zowel de huisverboden als de controlecasussen van de
totstandkoming en het verloop van de hulpverlening na het incident huiselijk
geweld en van de aard van de ingezette hulpverleningstrajecten. Daarbij wordt
aandacht besteed aan redenen voor uitval uit de hulpverlening en aan de
systeemgerichte aanpak. In het vervolg van dit hoofdstuk komen de
aangeboden hulpverleningstrajecten aan uithuisgeplaatsten en agressors,
achterblijvers en benadeelden en kinderen uitgebreid aan bod.

4.2

Probleemgebieden in huisverbodcasussen
Op basis van de informatie in het RiHG en de verslagen van de hulpverlening
ontstaat een beeld van het type problematiek dat in de huisverbodcasussen
aan de orde is. Tabel 4.1 laat een overzicht zien van de probleemgebieden,
gesplitst voor uithuisgeplaatsten en achterblijvers. Problemen kunnen zich op
meerdere gebieden voordoen; daarom tellen de percentages op tot meer dan
100 procent. Het overzicht laat zien dat relationele problemen
(vanzelfsprekend) in bijna alle casussen een rol spelen. Problemen op het
gebied van werk, financiën, huisvesting en het sociaal netwerk komen in het
grootste deel van de casussen voor. Ook psychische problematiek is in veel
1

Deze uitspraak is gebaseerd op de gesprekken die wij in de aanvullende ronde van
dataverzameling hebben gevoerd met hulpverleners, waarbij de door ons gevraagde
informatie vaak niet gestructureerd was geregistreerd.

37

casussen aan de orde. Wat betreft verslavingsproblematiek zien we dat de
uithuisgeplaatsten hier vaker mee kampen dan de achterblijvers. Problemen in
het gezin van oorsprong komen juist vaker bij achterblijvers voor, maar er
geldt wel dat de dossiers hierover vaak geen informatie bevatten.

Tabel 4.1

Problematiek uithuisgeplaatsten (UHG) en achterblijvers (AB)
(meerdere antwoorden mogelijk)
Probleemgebieden
Uhg (n=105)
Ab (n= 129)
Relationeel
100 (95%)
110 (85%)
Werk, huisvesting, financieel,
83 (79%)
82 (64%)
sociaal netwerk
Psychisch
67 (64%)
67 (52%)
Verslaving
55 (53%)
18 (14%)
In gezin van oorsprong (in
6 (6%)
48 (37%)
jeugd)
Bron: Regioplan

Het RiHG geeft tevens informatie over de mate waarin (excessief) middelengebruik van de uithuisgeplaatste aan de orde is, zowel in algemene zin als
specifiek tijdens het incident. Tabel 4.2 laat zien dat twee derde van de
uithuisgeplaatsten alcohol en/of soft of hard drugs nuttigt. Bij circa 40 procent
zijn er signalen wijzend op een verslaving aan (of excessief gebruik van)
alcohol. Bij circa 20 procent zijn er signalen wijzend op verslaving aan softdrugs en bij circa 10 procent signalen voor verslaving aan harddrugs. Tijdens
de incidenten huiselijk geweld is in 35 procent sprake van (een sterk vermoeden van) forse alcoholnuttiging door de uithuisgeplaatste. Drugsgebruik (soften/of harddrugs) op het moment van het incident is met 11 procent minder aan
de orde.

Tabel 4.2

Middelengebruik uithuisgeplaatsten (meerdere antwoorden
mogelijk)
Riskante gewoonten: alcohol en drugs (RiHG)
Uhg (n=105)
Gebruik van alcohol en/of soft-/harddrugs
66 (63%)
Signalen excessief alcoholgebruik/verslaving
43 (41%)
Signalen excessief softdrugsgebruik/-verslaving
22 (21%)
Signalen excessief harddrugsgebruik/-verslaving
12 (11%)
Fors gedronken ten tijde van HG-incident
37 (35%)
Drugs gebruikt ten tijde van HG-incident
12 (11%)
Bron: Regioplan

In het onderzoek is nagegaan of de hulpverlening die betrokkenen tijdens en
na afloop van het huisverbod krijgen aangeboden, de probleemgebieden
beslaat waarop bij hen problemen zijn geconstateerd.2 Bij vijftig van de 83
uithuisgeplaatsten van wie deze informatie bekend is (60%), beslaat de
hulpverlening alle gebieden waarop problemen zijn geconstateerd. Hetzelfde
2

Dit is gedaan door de probleemgebieden waarop betrokkenen met problemen kampen, te
vergelijken met de probleemgebieden waarop de aangeboden hulp betrekking heeft.

38

geldt voor 75 van de 111 achterblijvers over wie deze informatie bekend is
(68%). Bij de overige uithuisgeplaatsten en achterblijvers sluit de hulp slechts
gedeeltelijk of geheel niet aan op de geconstateerde problematiek of is geen
hulpaanbod tot stand gekomen.

Tabel 4.3

Niet
Deels
Geheel

Aansluiting hulpverlening op problematiek
Uhg
(n=105)
6
27
50

Achterblijver
(n=129)
3
33
75

De informatie is voor 22 uithuisgeplaatsten en 18 achterblijvers onbekend.
Bron: Regioplan

4.3

Huisverbod: het opstarten van de hulp
Zo snel mogelijk na oplegging van een huisverbod, en na een eventuele
crisisinterventie, start in de regel de hulpverlening. Deze kent grofweg twee
fasen: een eerste fase van probleemverkenning en begeleiding, en een
tweede fase van vervolghulpverlening, waarin de daadwerkelijke trajecten
starten. Dit loopt niet geheel gelijk met de looptijd van het huisverbod en de
periode na afloop van het huisverbod. Met fase 2 wordt gestart zodra de
probleemverkenning en eerste begeleiding zijn afgerond.

4.3.1

Snelheid van de hulpverlening
Tabel 4.4 maakt duidelijk hoe snel nadat het huiselijk geweldincident heeft
plaatsgevonden het eerste hulpcontact met de betrokkenen plaatsvindt. Voor
de huisverbodgroep is hierover veel meer informatie bekend dan voor de
controlegroep. In de huisverbodgroep valt op dat het eerste hulpcontact met
achterblijvers voor de grote meerderheid van de casussen (87%) kort – binnen
24 uur – na het incident plaatsvindt. Voor de uithuisgeplaatsten is dit in 51
procent van de casussen zo. In de controlegroep geldt voor de meeste
casussen (96) dat onbekend is of er contact is met de hulpverlening of dat er
geen contact is geweest. De agressors van wie bekend is dat ze wel contact
hebben gehad (11 casussen), krijgen dat meestal binnen 24 uur. Bij ongeveer
de helft van de casussen waarin contact is met de hulpverlening is er binnen
24 uur contact met de achterblijvers en bij de overigen in de meeste gevallen
na vijf of meer dagen.

39

Tabel 4.4

Snelheid hulpverlening na huiselijk geweldincident
Huisverbodgroep
Controlegroep
(n=105)
(n=104)
Snelheid eerste
met uhg’s
met achtermet
met benahulpcontact na HG:
blijvers
agressors
deelden
Binnen 24 uur na
54 (51%)
91 (87%)
9 (9%)
13 (12%)
incident
24 - 48 uur na
15
6
1
incident
48 - 72 uur na
5
5
1
incident
4 dagen na incident
3
1
1
5 dagen of langer na
3
2 (2%)
9 (9%)
incident
Geen
25 (24%)
2 (2%)
93 (89%)
79 (76%)
contact/onbekend
Bron: Regioplan

4.3.2
Uithuisgeplaatsten

Inhoud eerste contact met hulpverlening
In vijf gemeenten hebben uithuisgeplaatsten na de oplegging van het
huisverbod in eerste instantie contact met een hulpverlener die zich in het
kader van het huisverbod uitsluitend met hulp aan uithuisgeplaatsten bezighoudt. Dit is in drie gemeenten de reclassering, en in één gemeente ook de
forensische psychiatrie. In de vijfde gemeente is dit de GGZ. In twee
gemeenten vindt de eerste vraagverkenning van de UHG niet met een
hulpverlener plaats die zich uitsluitend op uithuisgeplaatsten richt, maar met
de casemanager. Het gaat hierbij om de begeleiding na een eventuele
crisisinterventie, waarbij ook al een vorm van probleemverkenning plaatsvindt.
Tabel 4.5 laat zien welke vorm van begeleiding er in eerste instantie is.

Tabel 4.5

Begeleidingsvormen tijdens het huisverbod (uithuisgeplaatste)
(meerdere begeleidingsvormen mogelijk)
Vorm van begeleiding/hulpverlening
Aantal trajecten
Begeleiding reclassering (waaronder in drie gevallen
reclasseringstoezicht)
47
Begeleiding door casemanager
26
Begeleiding door casemanager en reclassering
7
Begeleiding door GGZ
10
Begeleiding reclassering en forensische psychiatrie
8
Begeleiding door verslavingszorg
6
Begeleiding door andere kernpartner huisverbod (bijvoorbeeld
de partner voor jeugdhulpverlening)
5
Geen hulp/begeleiding omdat contact niet (voldoende) tot
stand kwam
8

Bron: Regioplan

Deze eerste hulpverlening vindt vrijwel altijd plaats, maar bij 8 van de 105
huisverboden is dit niet het geval geweest. De reden was dan altijd dat het niet
40

mogelijk was om contact te krijgen met de UHG (omdat deze gedetineerd was,
geen contactgegevens had achtergelaten of berichten niet beantwoordde). In
enkele gevallen was er wel contact, maar duurde dit niet veel langer dan de
UHG nodig had om aan te geven dat hij geen hulpverlening wilde krijgen.
De begeleiding in de eerste fase van het huisverbod heeft de vorm van
gesprekken, waarin de problematiek wordt verkend. Hulpverleners stemmen
ook onderling af in casusoverleggen, om op die manier tot een systeemgericht
aanbod (zie voor uitleg paragraaf 5.7) te komen. De eerste verkenning
resulteert bij de uithuisgeplaatsten tijdens het huisverbod in:
• directe doorverwijzing naar en soms al start van eerstelijns hulpverlening
(bijvoorbeeld AMW);
• doorverwijzing voor intakes bij, en soms al start van, tweedelijns
hulpverlening (met name plegerhulpverlening en GGZ); en/of
• doorverwijzing voor nadere diagnosestelling (psychiatrische screening).
Ook vindt – waar relevant – afstemming met bestaande hulpverlening plaats.
Daarnaast streeft de hulpverlening altijd naar het voeren van minstens één
‘systeemgesprek’ met de uithuisgeplaatste, achterblijver(s), hun hulpverleners
en indien relevant ook de betrokken hulpverlener voor aanwezige kinderen.
Achterblijvers

Achterblijvers krijgen, net als uithuisgeplaatsten, in de eerste fase van de
hulpverlening vaak hulp van een hulpverlener die zich bij huisverboden
uitsluitend richt op de achterblijvers. Vaak is deze afkomstig van het AMW, dat
in meerdere gemeenten de vaste hulpverleners aan achterblijvers tijdens het
huisverbod levert. Regelmatig vindt begeleiding ook vanuit het SHG plaats.
Systeemgerichte begeleiding door één hulpverlener van alle betrokkenen in
het gezin vindt ook regelmatig plaats (in ongeveer een kwart van de
casussen). Tabel 4.6 laat dit zien.

Tabel 4.6

Begeleidingsvormen tijdens het huisverbod (achterblijvers)
(meerdere begeleidingsvormen mogelijk)
Vorm van begeleiding/hulpverlening
Aantal trajecten
AMW
54
Begeleiding SHG
34
Systeemgerichte begeleiding door casemanager en/of SHG
27
(Netwerk)onderzoek door AMK of jeugdzorginstelling
20
Betrokkenheid BJZ voor de kinderen
5
Gezinsbegeleiding (waaronder Families First en IAG)
3
Overig (voortzetten bestaande hulp, verslavingszorg, individueel
psychologisch traject, ambulante forensische psychiatrie, alleen
eerste gesprek met casemanager en verder geen contact meer)
11

Bron: Regioplan

In totaal werden 114 van de 129 achterblijvers in de eerste fase van de hulpverlening begeleid. 9 achterblijvers werden niet begeleid en van 6 is onbekend
of zij begeleiding ontvingen. Parallel aan de begeleiding van de achterblijvers
vinden in sommige situaties ook al direct de eerste vormen van daadwerkelijke
41

hulpverlening plaats: gezinsbegeleiding, verslavingszorg en dergelijke.
Opvallend is verder dat de achterblijvers vaak betrokken zijn bij de
onderzoeken die vanuit jeugdzorg worden uitgevoerd naar de veiligheid van
kinderen in een gezin. Bij uithuisgeplaatsten is dit veel minder het geval.
Kinderen

De hulp aan kinderen in de huisverbodcasussen begint veelal met een intake
door de casemanager, een jeugdzorginstelling of de crisisdienst. Deze wordt
vaak gevolgd door een onderzoek door het AMK, BJZ of een andere instelling
die kernpartner is bij de uitvoering van het huisverbod en zich primair op de
kinderen richt. Ook kinderen hebben dus veelal hun ‘eigen’ hulpverlener die
zich over hun specifieke hulpvraag buigt. Tabel 4.7 geeft een overzicht van de
verschillende vormen van begeleiding en hulpverlening die in de eerste fase
worden ingezet voor de kinderen.
Bij de 105 huisverboden die voor dit onderzoek zijn bestudeerd, waren 168
kinderen betrokken. Van 145 kinderen is bekend dat zij in de eerste fase een
vorm van begeleiding of hulp ontvingen. 14 kinderen kregen in deze fase geen
hulp of begeleiding, en van 9 kinderen is dit onbekend. Tabel 4.7 biedt een
overzicht van het aantal begeleidingstrajecten.
Tabel 4.7

Begeleidingsvormen tijdens het huisverbod (kinderen)
(meerdere begeleidingsvormen mogelijk)
Vorm van begeleiding/hulpverlening
Aantal trajecten
Intake/screening/huisbezoek casemanager, jeugdzorginstelling
en/of crisisdienst
67
(Netwerk)onderzoek door AMK of jeugdzorginstelling
59
Begeleiding BJZ (o.a. door inzet Signs of Safety, genoemd bij 3
kinderen en standaard in ten minste één regio)
17
Aanmelding bij/directe inzet van specifiek traject (Tien voor
Toekomst, Gezinsbegeleiding (IPG), Let op de Kleintjes, Families
First van Jeugdhulp Friesland)
10
Gezinsbegeleiding (IPG)
Directe uithuisplaatsing
2
Overig (opvang en ondersteuning, afstemming met AFP vader,
babymassage, begeleiding door AMW)
8

Bron: Regioplan

4.4

Huisverbod: vervolghulp

4.4.1

Uithuisgeplaatsten
Wanneer duidelijk is of de UHG een hulpvraag heeft, en welke dit is, wordt
gezocht naar een aanbod dat daarop aansluit. Tabel 4.8 bevat een overzicht
van de aangeboden trajecten.

42

Tabel 4.8

Aangeboden vervolghulpverlening uithuisgeplaatsten
(meerdere trajecten per persoon mogelijk)
Hulpverleningstrajecten
Aangeboden Geaccepteerd
Ambulante Forensische Psychiatrie
44
30
AMW
17
11
Verslavingszorg
17
12
GGZ (waaronder opname via IBS)
13
9
Gezinsbegeleiding/opvoedondersteuning
11
8
Relatietherapie/systeemgesprekken
9
5
Hulpverlening reclassering
6
3
Betrokkenheid BJZ voor de kinderen
9
8
Begeleid wonen
4
2
Individueel psychologisch traject
4
2
Voortzetting bestaande hulpverlening
4
4
Overig (opvang en begeleiding,
ondersteuning m.b.t. huisvesting, MEE,
opvang en hulp voor ex-gedetineerden,
psychiatrische screening, voortzetting
begeleiding casemanager, cognitieve
vaardighedentraining, OGGz, medicatie)
14
13
Totaal aantal trajecten
152
107

Gestart
27
10
9
6
7
4
3
8
2
2
4

13
94

Bron: Regioplan

In totaal werd aan 90 van de 105 uithuisgeplaatsten enige vorm van
vervolghulpverlening aangeboden. De overige uithuisgeplaatsten stonden niet
open voor hulpverlening, hadden zelf al hulp gevonden (in casu:
relatietherapie) of van hen is onbekend of zij een aanbod voor vervolghulp
hebben gehad. Van de 90 uithuisgeplaatsten accepteerden er 67 het aanbod
(in ieder geval deels). 60 uithuisgeplaatsten startten vervolgens ook
daadwerkelijk met een traject.
Aard
vervolghulp

Aan ongeveer de helft van de uithuisgeplaatsten aan wie een aanbod werd
gedaan, werd een vorm van ambulante forensische psychiatrie aangeboden,
in de context van huiselijk geweld ook wel ‘plegerhulpverlening’ genoemd. Het
gaat hier veelal om agressieregulatietherapie, soms in combinatie met relatiegesprekken en praktische hulp. Andere relatief veel voorkomende vormen van
hulpverlening zijn AMW en verslavingszorg. Verslavingszorg varieert van
praktische ondersteuning van verslaafden tot klinische opname en in één
geval een methadonprogramma. Ook AMW kent veel variatie: vaak betreft het
praktische ondersteuning, maar ook relatiegesprekken, schuldhulpverlening en
begeleiding naar andere hulpverlening kunnen er deel van uitmaken.
Verder wordt op kleinere schaal een breed scala aan hulpverleningstrajecten
aangeboden, afhankelijk van de individuele vraag. Deels overlapt deze met
elementen van de plegerhulpverleningstrajecten, bijvoorbeeld psychiatrische
screening en diverse vormen van (praktische) ondersteuning.

43

4.4.2

Achterblijvers
Ook bij achterblijvers wordt een breed scala aan vormen van vervolghulp
ingezet na afronding van de probleemverkenning. Tabel 4.9 geeft een
overzicht.

Tabel 4.9

Aanbod vervolghulpverlening achterblijvers (meerdere trajecten per
persoon mogelijk)
Aantal
Aantal
Aantal
Hulpverleningstraject
aanbod
acceptatie
start
AMW
48
43
39
Gezinsbegeleiding/opvoedondersteuning
15
11
11
Voortzetten bestaande hulp
15
9
10
GGZ
10
1
7
Betrokkenheid bij AFP-traject partner of een
andere vorm van relatietherapie
16
13
12
Betrokkenheid BJZ voor de kinderen
8
7
6
Verslavingszorg
4
3
2
Voortzetting begeleiding casemanager
4
2
3
AWARE Mobiel
3
3
1
Overig (individueel psychologisch traject,
coördinatie door wijkzorgteam, kindspoor:
moeder-kindcursus, opvang en begeleiding,
begeleiding door BJZ of SHG, MEE, OGGz,
ondersteuning op het gebied van huisvesting,
psychiatrische screening, schuldhulpverlening,
thuiszorg, zelfhulpgroep slachtoffers huiselijk
geweld)
20
12
9
Totaal aantal trajecten
143
105
100

Bron: Regioplan

Van de 129 achterblijvers die bij de huisverboden waren betrokken, kregen er
104 een aanbod voor vervolghulp. Dit aanbod werd door 89 achterblijvers
(voor zover bekend) geaccepteerd en startte in 81 gevallen ook daadwerkelijk.
Aard
vervolghulp

Verreweg het vaakst ontvangen de achterblijvers een vorm van AMW. Het
betreft hier een veelsoortige vorm van hulpverlening. Soms heeft het AMW
een specifiek hulpverleningsaanbod voor het huisverbod of huiselijk geweld
ontwikkeld. Weerbaarheidstraining en relatiegesprekken maken daar vaak
deel van uit, naast praktische ondersteuning bij huisvesting en financiën en
begeleiding naar andere vormen van hulpverlening.
Naast AMW zijn hulpverlening gericht op de opvoeding en/of begeleiding van
de kinderen en hulpverlening samen met de uithuisgeplaatste (al dan niet via
de ambulante forensische psychiatrie) de meest voorkomende vormen van
hulp. Onder ‘gezinsbegeleiding’ vallen diverse programma’s, zoals
opvoedondersteuning, Begeleide Terugkeer, Tien voor Toekomst en
intensieve ambulante gezinsbegeleiding.

44

4.4.3

Kinderen
Van de 168 betrokken kinderen ontvingen er 115 een aanbod voor vervolghulpverlening. Tabel 4.10 bevat een overzicht van het aanbod, de acceptatie
en de start van deze trajecten.

Tabel 4.10

Aanbod vervolghulpverlening kinderen (meerdere trajecten per
persoon mogelijk)
Aantal
Aantal
Aantal
Hulpverleningstraject
aanbod
acceptatie
start
Gezinsbegeleiding/opvoedondersteuning
44
29
27
Begeleiding BJZ
24
16
15
Kinderen meegenomen in traject ouders/UHG
13
10
10
Programma’s specifiek voor kinderen die slachtoffer of getuige zijn van huiselijk geweld
Kindspoor3
15
9
8
Psycho-educatie groepen voor verschillende
leeftijden, o.a. Boomhut, Tussen twee vuren en
Let op de Kleintjes
20
9
9
Moeder-kindcursus4
4
2
0
Piep zei de muis5
3
3
3
Boppi6
3
3
3
Cursus ‘Kleur bekennen’7
1
0
0
Jongerenspoor8
1
1
1
Overige vormen van hulpverlening
Begeleiding door AMW
8
4
2
GGZ
5
6
7
Onder toezicht stelling (OTS)
4
1
1
Onderzoek Raad voor de Kinderbescherming
1
1
1
Overig (voortzetten bestaande hulp, netwerk om
kinderen heen in stelling gebracht, individueel
psychologisch traject, MEE, gesloten
jeugdinrichting, opvang en ondersteuning,
schoolmaatschappelijk werk, vrijwillige
uithuisplaatsing, begeleid wonen, medisch
kinderdagverblijf, voortzetting begeleiding vanuit
SHG)
21
16
15
Bron: Regioplan

Van de 115 kinderen die een aanbod kregen, werd dit voor 78 kinderen (door
henzelf of door hun ouders) ten minste deels geaccepteerd. Van 15 kinderen
3

Verzamelnaam voor een laagdrempelig ambulant hulpverleningsaanbod aan kinderen die
zijn blootgesteld aan – in dit geval – huiselijk geweld.

4

Cursus voor inderen van 0-6 jaar die getuige zijn (geweest) van huiselijk geweld en hun
moeders, primair gericht op herstel van de relatie en van het vertrouwen tussen de moeder
en het kind.

5

Kinderen van 4-8 jaar leren voelen van en omgaan met hun emoties.

6

Jongeren van 10-18 jaar leren omgaan met problemen op school en thuis.

7

Jongeren van 12-18 jaar leren uitdrukking geven aan emoties.

8

Vergelijkbaar met Kindspoor, maar dan gericht op jongeren tot en met 23 jaar.

45

is bekend dat het aanbod niet werd geaccepteerd, van de overige kinderen is
niet bekend wat er met het aanbod is gebeurd. Uiteindelijk zijn, voor zover
bekend, de trajecten voor 74 kinderen daadwerkelijk gestart.
Aard
vervolghulp

4.4.4

De meest aangeboden vorm van hulpverlening is hulp voor het hele gezin,
in de vorm van gezinsbegeleiding. Hier valt opvoedondersteuning onder, soms
via specifieke programma’s of methodieken als Begeleide Terugkeer, Signs of
Safety, Stevig Ouderschap en Families First. Ook los van dit soort
programma’s vindt vaak begeleiding van de gezinnen door BJZ plaats,
variërend van doorverwijzing naar andere hulpverlening tot het voeren van
gesprekken met ouders en kinderen. Daarnaast worden kinderen relatief vaak
‘meegenomen’ in het traject dat de ouders aangeboden gekregen hebben.
Maar er worden ook diverse vormen van hulp, specifiek voor kinderen die
slachtoffer of getuige van huiselijk geweld zijn, ingezet. De namen van de
ingezette programma’s worden in tabel 4.10 genoemd. Tot slot zijn er vele
meer algemene vormen van hulp, die ook bij kinderen worden ingezet.
Medewerking
De bovenstaande beschrijving laat zien hoe vaak hulp wordt aangeboden en
geaccepteerd en hoe vaak trajecten ook daadwerkelijk starten. Aan
hulpverleners is daarnaast gevraagd hoe zij de medewerking van de
uithuisgeplaatste (UHG) en achterblijver (AB) achteraf beoordelen. Tabel 4.11
bevat het resultaat.

Tabel 4.11

Medewerking uithuisgeplaatsten en achterblijvers naar oordeel
betrokken hulpverleners
Medewerking aan hulpverlening
Uhg
Achterblijver
(n=105)
(n=129)
Geweigerd
21
18
Geaccepteerd, maar niet gestart
5
2
Onvoldoende doorlopen
15
16
Voldoende doorlopen
13
35
Geheel doorlopen
25
23
Onbekend
26
35
Bron: Regioplan

De tabel laat zien dat – voor zover bekend – iets minder dan de helft van de
uithuisgeplaatsten (48% van de UHG’s waarvan dit bekend is) naar de mening
van de betrokken hulpverleners het hulpverleningstraject voldoende of geheel
doorloopt. Bij de achterblijvers doorloopt een meerderheid (62% van de AB’s
waarvan dit bekend is) de hulp volgens hen voldoende of geheel. Dit oordeel
heeft betrekking op geaccepteerde en gestarte trajecten voor zover daarvan
sprake is. Hebben betrokkenen wel direct na het incident hulp gehad, dan
betreft het oordeel de medewerking aan die fase van de hulpverlening. De
aantallen wijken daarom af van de aantallen die zijn gerapporteerd in het
voorgaande deel van de paragraaf.
46

4.5

Huisverbod: redenen voor uitval
Uit het bovenstaande blijkt dat er tussen het moment waarop de hulpverlening
het eerste contact met betrokkenen heeft en het moment waarop
(vervolg)hulpverleningstrajecten daadwerkelijk starten sprake is van een
aanzienlijke uitval van cliënten. De redenen daarvoor zijn niet systematisch
onderzocht. Toch biedt de kwalitatieve informatie over het verloop van de
hulpverlening enig inzicht in deze redenen, omdat hulpverleners vaak toch een
uitleg hebben gegeven.
Wanneer uithuisgeplaatsten geen hulpverleningsaanbod krijgen, heeft dit
veelal (9 casussen) te maken met een gebrek aan motivatie bij de
uithuisgeplaatste of de constatering van hulpverleners dat de uithuisgeplaatste
geen hulpvraag heeft; deze twee verklaringen overlappen gedeeltelijk. Andere,
minder gehoorde verklaringen zijn dat de uithuisgeplaatste is gedetineerd (2)
of zelf al hulp heeft geregeld (1). Krijgen uithuisgeplaatsten wel een aanbod,
maar wijzen zij dit af, dan hangt dit veelal samen met een gebrek aan
motivatie voor de hulpverlening (20), zich onder andere uitend in het
ontkennen van het probleem en een gebrek aan medewerking aan trajecten.
Andere redenen die hulpverleners noemen zijn dat de hulp waarvoor is
aangemeld niet passend is (2) of er een taalbarrière bestaat (1). Accepteren
uithuisgeplaatsten de hulp wel, dan kan het voorkomen dat de trajecten alsnog
niet starten doordat de uithuisgeplaatsten niet verschijnen op afspraken,
scheiden van hun partner, stoppen na een aantal afspraken, alsnog een
gebrek aan motivatie laten zien (waar het voorgaande uiteraard een uiting van
is) of geen verdere hulpvraag hebben.
Wanneer achterblijvers geen aanbod voor vervolghulp krijgen (25), gelden
hiervoor overwegend dezelfde redenen als bij de uithuisgeplaatsten: een
gebrek aan motivatie en/of het afwijzen hulp en/of is er geen contact te krijgen
met de achterblijver. Ook komt het voor dat de hulpverlener constateert dat
een achterblijver niet echt betrokken is bij het huiselijk geweld, maar daar
alleen toevallig bij aanwezig is geweest. Achterblijvers wijzen aangeboden
hulp af uit een gebrek aan motivatie (10), het ontbreken van vertrouwen in de
medewerking van de uithuisgeplaatste aan relatietherapie of omdat zij deze
zelf niet willen volgen (3), omdat zij reeds bestaande hulp voldoende vinden
(2), uit angst voor/controle door de uithuisgeplaatste (2) of omdat de hulp niet
valt te combineren met werk (1). Wordt hulp wel geaccepteerd, maar start een
traject toch niet, dan hangt ook dit samen met het ontbreken van motivatie (2),
het niet nakomen van afspraken (3), relatietherapie waar de partner niet goed
aan meewerkt (1) of een verslaving die de hulpverlening belemmert (1).
Waarom geen hulp aan kinderen wordt aangeboden of deze niet wordt
geaccepteerd is veelal niet bekend, omdat BJZ dit soort informatie voor dit
onderzoek niet heeft aangeleverd. Uit ander onderzoek9 blijkt dat een
9

K.B.M. de Vaan en M.C. Vanoni (2011). Voldoende geholpen? Onderzoek naar de hulp
aan kinderen die betrokken zijn bij huiselijk geweld (Amsterdam: Regioplan).

47

belangrijke reden is dat de hulpverlening bij de kinderen lang niet altijd
signalen ziet die wijzen op een hulpvraag. In dit onderzoek wordt daarnaast
enkele keren genoemd dat de hulp die de ouders krijgen voldoende is om ook
de kinderen te helpen.
Wanneer hulp wel wordt aangeboden, maar niet wordt geaccepteerd, heeft dit
overwegend te maken met de medewerking van de ouders (onvoldoende, niet
gemotiveerd) of van het kind zelf (vindt hulp niet nodig). Wordt hulp wel geaccepteerd, maar start deze toch niet, dan kan dat met allerlei uiteenlopende
redenen te maken hebben: het kind zelf of de ouders onttrekken zich alsnog
aan de hulp, de hulp blijkt bij nader inzien toch niet nodig of de hulp start niet,
omdat er voor de betreffende groepscursus te weinig aanmeldingen zijn. Deze
redenen zijn allemaal in het onderzoek slechts enkele keren genoemd.

4.6

Hulpverlening in de controlecasussen

4.6.1

Inschakelen hulpverlening
In de controlecasussen zijn geen huisverboden opgelegd, maar ze kennen wel
dezelfde start als de huisverbodcasussen: ze zijn in beeld gekomen via een
incidentmelding bij de politie. Dat betekent dat in ieder geval de politie bij deze
casussen betrokken is geweest. Waar bij huisverboden de hulpverlening
vrijwel automatisch opstart, hangt het bij de controlecasussen af van het
verdere verloop van een casus of de betrokkenen uiteindelijk ook
hulpverlening krijgen.
• Als er kinderen in het gezin betrokken zijn, moet de politie een zorgmelding
opmaken en aan BJZ sturen. Dit gebeurt echter niet altijd. Als BJZ een
zorgmelding krijgt, kan het de casus onderzoeken of de melding
meenemen in een reeds lopend traject.
• Daarnaast is het mogelijk dat de politie de betrokkenen verwijst naar het
Steunpunt Huiselijk Geweld voor hulp bij het geweld of de spanningen
tussen partners. Het hangt van de betrokkenen zelf af of zij vervolgens ook
contact opnemen met het SHG. In sommige gemeenten draagt de politie
dagelijks alle meldingen met de incidentcode huiselijk geweld over aan het
SHG en probeert het SHG contact met de betrokkenen te krijgen.
• Tot slot kan een strafrechtelijk traject worden opgestart door de politie en
kan de reclassering betrokken raken bij de pleger. Dan kan de pleger via
de reclassering eventueel hulp krijgen.
Betrokkenen kunnen dus via diverse lijnen terechtkomen bij de hulpverlening.
In de controlecasussen is echter géén sprake van een standaardprotocol dat
de hulpverlening volgt en maakt dat hulp snel op gang kan komen en een wat
dwingender karakter heeft. Bij het huisverbod is dat wel het geval. Tabel 4.12
laat dan ook zien dat plegers die een huisverbod hebben gekregen vaker een
hulpaanbod ontvangen, en zodoende ook vaker met de aangeboden hulp
starten, dan plegers die geen huisverbod hebben gekregen. Plegers zonder
een huisverbod (de agressors) zijn zelfs niet altijd bekend bij de hulpinstanties
48

die een belangrijke rol hebben bij de hulpverlening bij huiselijk geweld, in
tegenstelling tot de uithuisgeplaatsten. Met de huidige onderzoeksgegevens
kunnen we geen gefundeerde uitspraken doen in hoeverre de ervaring van de
uithuisplaatsing op zichzelf van invloed is op het starten van de hulpverlening.

Tabel 4.12

Aanbod hulpverlening aan agressors en uithuisgeplaatsten
Controlegroep
Huisverbodgroep
Aantal plegers dat…
(n=104)
(n=105)
een hulpaanbod kreeg
18
97
met hulp is gestart
13
53
geen hulpaanbod kreeg
21
8
wel bekend is bij instanties, maar van
14
0
wie niet bekend is of ze een aanbod
kregen
Niet bekend bij hulpinstantie
51
0

4.6.2

Aard van de hulpverlening
De beschrijving van de inhoud van de hulpverlening na huiselijk geweld
waarbij géén huisverbod wordt opgelegd (de controlecasussen) is gebaseerd
op een uitvraag bij de SHG’s. Daarnaast heeft de aanvullende fase van het
onderzoek, waarin veel gesprekken met hulpverleners zijn gevoerd, nog tot
aanvullende informatie geleid. Omdat veel casussen bij geen enkele instelling
waarmee is besproken bekend zijn, is het aannemelijk dat hierin geen
hulpverlening heeft plaatsgevonden. Omdat de regie in dit soort casussen
minder is dan in de huisverbodcasussen, kan echter niet geheel worden
uitgesloten dat vanuit andere hulpverleningsinstellingen in een deel van de
casussen toch hulp is ingezet.

Agressors

Tabel 4.12 (vorige paragraaf) biedt een overzicht van de mate waarin (bekend
is of) agressors hulpverlening kregen. Van de 18 agressors van wie bekend is
dat zij een aanbod kregen, hebben er (voor zover bekend) 13 het aanbod
geaccepteerd en is het aanbod van 13 agressors ook daadwerkelijk gestart.

Tabel 4.13

Aard aanbod, acceptatie en start vervolghulpverlening agressors
Aantal
Aantal
Trajecten
aanbod
acceptatie
Aantal start
Ambulante Forensische Psychiatrie
8
6
6
Voortzetting bestaande hulp
5
4
4
GGZ
3
1
1
Overig: AMW, gezinsbegeleiding, MEE,
verslavingszorg
6
5
4
Totaal aantal trajecten
22
16
15

Bron: Regioplan

Net als bij de huisverboden krijgen de agressors in de controlegroep vaak een
vorm van ambulante forensische psychiatrie, oftewel ‘plegerhulpverlening’,
49

Benadeelden

aangeboden. Ook andere vormen van hulp komen regelmatig voor, redelijk
vergelijkbaar met het soort hulp dat uithuisgeplaatsten krijgen. Alleen
relatietherapie en hulp van de reclassering worden in deze groep minder
ingezet.
Tabel 4.14 biedt een overzicht van de mate waarin (bekend is of) benadeelden
hulpverlening kregen.

Tabel 4.14 Aanbod hulpverlening aan benadeelden
Aantal benadeelden dat…
hulpaanbod kreeg
niet bekend is bij hulpverleningsinstellingen
geen hulpaanbod kreeg
wel bekend is bij instanties, maar van wie niet bekend is of ze een
aanbod kregen
totaal

27
51
22
12
112

Bron: Regioplan

In totaal waren er 112 benadeelden betrokken bij de casussen in de controlegroep. Van de 27 benadeelden die een aanbod ontvingen, accepteerden er
(voor zover bekend) 21 het aanbod en startten er uiteindelijk 19 met het
traject.

Tabel 4.15

Aard aanbod, acceptatie en start vervolghulpverlening benadeelden
Aantal
Aantal
Aantal
Trajecten
aanbod
acceptatie
start
AMW
10
7
6
Begeleiding SHG
6
3
3
Betrokkenheid bij AFP-traject partner/
relatietherapie
6
5
4
Overig (gezinsbegeleiding, opvang, begeleiding
BJZ, GGZ, individueel psychologisch traject,
verslavingszorg, voortzetten bestaande hulp)
13
10
10
Totaal aantal trajecten
35
25
23

Bron: Regioplan

Vergelijkbaar met het beeld dat bij de achterblijvers bij een huisverbod werd
geschetst, wordt AMW relatief vaak aangeboden. Gezinsbegeleiding of een
andere vorm van betrokkenheid van BJZ worden minder vaak ingezet.
Kinderen

In totaal waren 109 kinderen betrokken bij de casussen in de controlegroep.
Van deze kinderen waren er 54 niet bekend bij de hulpverleningsinstellingen.
Van de overige 55 kregen er 34 een hulpverleningsaanbod. Van 3 kinderen is
bekend dat zij geen hulpverleningsaanbod kregen. Van de overige 18 is
onbekend of zij hulp aangeboden gekregen hebben. Van de 34 kinderen die
een hulpaanbod kregen, is bekend dat er 24 het aanbod accepteerden en dat
de trajecten in 23 gevallen ook daadwerkelijk zijn gestart. De opzet van het

50

onderzoek maakt overigens dat niet met zekerheid gesteld kan worden dat de
overige kinderen geen hulpaanbod gehad, geaccepteerd of gestart hebben.10

Tabel 4.16

Aanbod vervolghulpverlening kinderen
Aantal
Aantal
Aantal
Trajecten:
aanbod
acceptatie
start
Voortzetting bestaande hulp
7
6
6
Gezinsbegeleiding/opvoedondersteuning
4
0
0
Begeleiding door BJZ
3
2
1
(netwerk)onderzoek door AMK of
jeugdzorginstelling
3
3
3
Programma’s specifiek voor kinderen die slachtoffer of getuige zijn van huiselijk geweld
Hulp voor kinderen van ouders met psychische
problemen (KOPP)
5
5
5
Boomhut/kanjertraining11
1
0
0
Toontje12
1
1
1
Overige vormen van hulpverlening
Netwerk om kinderen heen in stelling gebracht
4
4
4
OTS en uithuisplaatsing
3
3
3
Onderzoek RvdK
2
2
2
Overig (GGZ, MEE, opvang en ondersteuning,
kinderen meegenomen in traject ouders)
6
5
3
Totaal aantal trajecten
39
31
28

Bron: Regioplan

Net als bij de benadeelden valt hier op dat minder vaak onderzoek wordt
gedaan door een jeugdzorginstelling dan in de huisverbodcasussen (voor
zover bekend). Ook hier worden verschillende programma’s ingezet die
specifiek gericht zijn op kinderen die getuige of slachtoffer zijn geweest van
huiselijk geweld, maar interessant is dat dit andere programma’s zijn dan bij
de huisverboden.

4.7

Systeemgericht werken
Belangrijk in de hulpverlening bij huiselijk geweld is systeemgericht werken:
een benadering die ervan uitgaat dat geweld ontstaat uit de wisselwerking
tussen de diverse actoren in het (gezins)systeem waarin het geweld
plaatsvindt. De hulpverlening richt zich niet slechts op de drie (mogelijke)
trajecten voor uithuisgeplaatste, achterblijver(s), kinderen als getuige, maar
behandelt deze betrokkenen als systeem en brengt hun trajecten met elkaar in
verband. Casemanagement en casuïstiekoverleg zijn belangrijke
10

Zie ook de inleiding bij deze paragraaf: er is geen sprake geweest van een
gestructureerde uitvraag bij BJZ/AMK.

11

Boomhut is hierboven reeds uitgelegd. Kanjertraining is een sociale vaardigheidstraining
voor kinderen en jongeren.

12

Dramatherapeutisch programma voor kinderen van 0-10 jaar die met hun moeder in de
opvang wonen.

51

instrumenten.13 In elke gemeente die in dit onderzoek is betrokken, beoogt de
hulpverlening systeemgericht te werken. Er geldt echter een aantal
voorwaarden en risicofactoren voor deze manier van werken, waaruit blijkt dat
deze methode niet op elke situatie toepasbaar is:14
• voorwaarden zijn dat de situatie veilig is, dat beide partners aan de relatie
willen werken en dat zij ook open staan om aan zichzelf te werken;
• risicofactoren zijn ernstige voorgaande mishandelingen, een uitgebreid
strafblad, ernstige psychopathologische afwijkingen en verslaving.
Voorop staat daarom dat hulpverleners bij de aanvang van hun bemoeienis
met cliënten een gedegen probleemanalyse maken en afwegen of een
systeemgerichte aanpak in deze situatie mogelijk is.
In hoeverre in de praktijk van het huisverbod systeemgericht wordt gewerkt, is
gemeten aan de hand van vier kenmerken van deze manier van werken. Het
betreft kenmerken of onderdelen die erop wijzen dat hulpverleners in onderling
overleg een casus analyseren en komen tot een integrale aanpak, zo mogelijk
samen met de betrokkenen. Of deze onderdelen ook als zodanig zijn ingevuld,
is niet onderzocht. Gekeken is naar casusoverleg, het opstellen van een plan
van aanpak voor het hele systeem, het voeren van een systeemgesprek met
alle betrokkenen en hun hulpverleners en het voortzetten van het
systeemgericht werken na afloop van het huisverbod.
4.7.1

Casusoverleg
Casusoverleg houdt in dat de hulpverleners die bij het huisverbod betrokken
zijn voor de hulp aan achterblijver(s), uithuisgeplaatste en eventueel
aanwezige kinderen met elkaar overleggen over de casus. Dat overleg is
gericht op het analyseren van de problematiek in de casus en heeft tot doel te
komen tot hulpverleningstrajecten voor de betrokkenen die op elkaar zijn
afgestemd.
Tabel 4.17 laat de stand van zaken zien met betrekking tot het voeren van
casusoverleg door hulpverleners in situaties van huiselijk geweld. Voor de
meeste controlecasussen is de informatie onbekend. We zien dat in 90
procent van de huisverbodcasussen casusoverleg inderdaad heeft
plaatsgevonden. In de meeste gevallen betreft het twee of meer
casusoverleggen. In 9 huisverbodcasussen heeft het casusoverleg niet
plaatsgevonden. In de controlegroep werd er voor zover bekend in 26
casussen casusoverleg gevoerd (meestal 1 of 2 maal), terwijl in 22 gevallen
geen casusoverleg werd gevoerd.

13

Deze definitie van systeemgericht werken komt overeen met de definitie die is gebruikt in
de landelijke procesevaluatie van de Wth.

14

M. Flikweert en K. Lünnemann (2003). Hulp verlenen aan het gezin. Literatuurstudie naar
systeemgerichte benadering in geval van huiselijk geweld (Utrecht: Verwey-Jonker Instituut).

52

Tabel 4.17 Casusoverleg in de huisverbod- en controlegroep
Casusoverleg gevoerd door
Huisverbodgroep
Controlegroep
hulpverleners
(n=105)
(n=104)
Casusoverleg gevoerd
94 (90%)
26 (25%)
1 casusoverleg
17
10
2 casusoverleggen
33
10
3 casusoverleggen
11
4
4 casusoverleggen
7
1
5 casusoverleggen
26
1
Geen casusoverleg gevoerd
9 (8%)
22 (21%)
Onbekend
2 (2%)
56 (54%)
Bron: Regioplan

4.7.2

Plan van aanpak voor het hele systeem
Op de negende dag van het huisverbod moet de burgemeester beslissen of hij
het huisverbod wil verlengen. Voor dat besluit heeft hij informatie nodig van de
hulpverlening. Die informatie komt vaak in de vorm van een plan van aanpak,
dat de hulpverlening probeert op dag 8 van het huisverbod gereed te hebben.
In het onderzoek is nagegaan hoe vaak er sprake is van een plan van aanpak
waarin aandacht is voor alle betrokkenen in het systeem en van afstemming
van de onderlinge hulpverleningstrajecten op elkaar. Dit is alleen onderzocht
in de huisverbodcasussen.

Tabel 4.18 Plan van aanpak in huisverbodcasussen
Plan van aanpak opgesteld voor hele systeem
Plan van aanpak opgesteld
Plan van aanpak niet opgesteld
Onbekend

Huisverbodgroep
(n=105)
64 (61%)
38 (36%)
3 (3%)

Bron: Regioplan

De tabel laat zien dat in een meerderheid van de huisverbodcasussen een
plan van aanpak wordt opgesteld. In ruim een derde van de casussen gebeurt
dit niet.
4.7.3

Systeemgesprek
Een systeemgesprek is een gesprek tussen alle betrokkenen in het systeem
(uithuisgeplaatste, achterblijver(s) en eventueel ook kinderen), hun hulpverleners en eventueel een casemanager of procescoördinator die zelf geen
contact met de betrokkene heeft. Het gesprek is erop gericht om samen de
problemen in het systeem en ieders rol daarin te bespreken en een traject vast
te stellen dat gericht is op het oplossen van die problemen.
Tabel 4.19 laat zien dat in minder dan 60 procent van de huisverbodcasussen
een dergelijk systeemgesprek met de betrokkenen is gevoerd. Bij een kleine
53

40 procent is dat niet gebeurd. In de controlegroep is deze informatie meestal
niet bekend, voor de overige casussen geldt meestal dat er geen
systeemgesprek heeft plaatsgevonden.

Tabel 4.19 Systeemgesprek in huisverbod- en controlegroep
Systeemgesprek gevoerd
Huisverbodgroep
Controlegroep
met betrokkenen
(n=105)
(n=104)
Ja
62 (59%)
4 (4%)
Nee
39 (37%)
42 (40%)
Onbekend
4 (4%)
58 (56%)
Bron: Regioplan

4.7.4

Systeemgericht werken na afloop van het huisverbod
Systeemgericht werken is een belangrijk aandachtspunt voor de
hulpverlenende instellingen die betrokken zijn bij de uitvoering van de
huisverboden. De noodzaak voor systeemgericht werken vervalt echter niet
als een huisverbod is afgelopen. Zo lang de hulpverlening bij een gezin is
betrokken, blijft het van belang dat trajecten van afzonderlijke betrokkenen op
elkaar worden afgestemd, ook bij doorverwijzing of beëindiging.
In het onderzoek is nagegaan in hoeverre na afloop van het huisverbod nog
systeemgericht wordt gewerkt. Dat is onderzocht door het te vragen aan
betrokken hulpverleners en door te kijken naar de trajecten die zijn ingezet.
Tabel 4.20 laat het resultaat zien.

Tabel 4.20

Systeemgericht werken na afloop van het huisverbod (n=105)
Volgens
Zoals blijkt uit
hulpverleners
ingezette en
gevolgde trajecten
Systeemgericht werken voortgezet
44 (42%)
39 (37%)
Systeemgericht werken voor een deel
5 (5%)
van de betrokkenen voortgezet
Systeemgericht werken niet voortgezet
54 (51%)
54 (51%)
Systeemgericht werken niet van
7 (7%)
toepassing
Onbekend
7 (7%)
Bron: Regioplan

Het beeld dat uit de trajecten naar voren komt, is iets genuanceerder dan het
beeld dat de betrokken hulpverleners schetsen, maar de informatie komt in
grote lijnen overeen. In 37 procent van de casussen is zonder meer sprake
van systeemgericht werken na afloop van het huisverbod; zowel naar de
mening van de betrokken hulpverleners als blijkend uit de registraties. In 5
procent van de casussen is sprake van een gedeeltelijk systeemgerichte
aanpak. Hier gaat het bijvoorbeeld om trajecten voor moeder (achterblijver) en
kind(eren), zonder dat vader daarbij wordt betrokken. In de helft van de
54

casussen wordt niet systeemgericht gewerkt. Dan blijft nog een klein aantal
casussen over waarin systeemgericht werken na afloop van het huisverbod
niet aan de orde is, bijvoorbeeld omdat het partners zonder kinderen betreft
die besluiten uit elkaar te gaan.
4.7.5

Onderdelen van systeemgericht werken bij elkaar opgeteld
In het voorgaande is inzichtelijk gemaakt in hoeverre de vier onderdelen van
systeemgericht werken terug te vinden zijn in de hulpverleningstrajecten in de
onderzoekscasussen. In onderstaande tabel wordt duidelijk in welke mate er
sprake is van casussen waarin alle vier de kenmerken van systeemgericht
werken, die in de vorige subparagrafen zijn beschreven, terugkomen. De tabel
laat zien dat dit niet in alle huisverbodcasussen gebeurt. In circa de helft van
de casussen is sprake van één of twee onderdelen die op een
systeemgerichte aanpak duiden. In de andere helft is sprake van drie of vier
onderdelen van systeemgericht werken. De hulpverlening in de
controlecasussen wordt doorgaans helemaal niet systeemgericht ingezet of er
is sprake van één onderdeel van systeemgericht werken. Deze resultaten
laten zien dat systeemgericht werken bij een huisverbod niet in alle casussen
aan de orde is, maar wel meer dan in casussen in de controlegroep.

Tabel 4.21

Mate van systeemgerichte aanpak
Huisverbodgroep
(n=105)
Geen onderdelen van
1 (1%)
systeemgerichte aanpak
1 onderdeel
24 (23%)
2 onderdelen
23 (22%)
3 onderdelen
34 (32%)
4 onderdelen
23 (22%)

Controlegroep
(n=104)
22 (21%)
22 (21%)
4 (4%)
0
0

Nb: Voor de meeste controlecasussen geldt dat informatie over een systeemgerichte aanpak niet
aanwezig of niet van toepassing is (namelijk als geen hulpaanbod bekend is).
Bron: Regioplan

Er is al gesproken over de voorwaarden en contra-indicaties voor
systeemgerichte hulpverlening bij een huisverbod. De aanwezigheid van
ernstige voorgaande mishandelingen, een uitgebreid strafblad, ernstige
psychopathologische afwijkingen en verslaving worden gezien als contraindicatie voor een systeemgerichte aanpak. Op basis van de gegevens uit
RiHG’s, processen-verbaal en verslagen van de hulpverlening is gekeken in
welke mate er aanwijzingen te vinden zijn voor de aanwezigheid van contraindicaties in de huisverbodcasussen (zie tabel 4.22). Het is belangrijk expliciet
te vermelden dat het hier om aanwijzingen gaat en niet om harde gegevens.

55

Tabel 4.22 Aanwijzing voor contra-indicatie
Aanwijzing voor contra-indicatie
Geen of 1 contra-indicatie
2-5 contra-indicaties
Onbekend

Huisverbodgroep
(n=105)
45
52
8

Bron: Regioplan

In ongeveer de helft van de huisverbodcasussen zijn aanwijzingen gevonden
voor twee of meer contra-indicaties, terwijl daar in de andere helft geen of één
aanwijzing voor was. De (mogelijke) aanwezigheid van contra-indicaties heeft
er niet toe geleid dat er geen systeemgerichte aanpak is gekozen. In casussen
waarin meerdere aanwijzingen werden gevonden, werd in 39 procent van de
gevallen toch systeemgericht gewerkt (3 of 4 kenmerken van systeemgerichte
hulp).

4.8

Conclusie
In dit hoofdstuk is nader op de hulpverlening ingegaan en inzicht gegeven in
het verloop ervan, zowel in de huisverbodcasussen als in de casussen uit de
controlegroep. Kort samengevat laat dit hoofdstuk zien dat:
• het huisverbod samenvalt met meer en betere hulpverlening dan de hulp
die betrokkenen bij de controlecasussen krijgen;
• er binnen de hulpverlening die in gang wordt gezet bij huisverboden
mogelijkheden zijn voor verbetering.
Meer en betere hulp bij een huisverbod
De controlegroep is slecht in beeld bij de partijen die een belangrijke rol
hebben bij de hulpverlening bij huiselijk geweld. Dat impliceert dat de
betrokkenen in deze groep veelal geen hulp hebben gekregen, hoewel hulp
via andere kanalen denkbaar is. Op basis van de informatie die in dit
onderzoek is verzameld over de controlegroep kunnen we stellen dat het
huisverbod leidt tot meer en snellere hulpverlening dan in vergelijkbare
huiselijk geweldcasussen. Het huisverbod biedt de hulpverlening een protocol
dat snelheid afdwingt en richting betrokkenen leidt tot een vrij dwingend
aanbod van hulp. Na een huisverbod komt de hulp dan ook vrijwel altijd op
gang. Dit gebeurt ook snel: binnen 48 uur na het incident hebben bijna alle
uithuisgeplaatsten en achterblijvers, voor zover bekend, een eerste contact
met de hulpverlening gehad. In de controlegroep daarentegen heeft minimaal
een vijfde van de uithuisgeplaatsten en vijftien procent van de achterblijvers,
maar mogelijk een veel groter deel, in het geheel geen contact met de
hulpverlening. Inhoudelijk wijkt de hulpverlening in beide onderzoeksgroepen
weinig van elkaar af.

56

Verbetermogelijkheden hulpverlening bij huisverboden
De hulpverlening streeft ernaar om bij huisverboden snel passende hulp op
gang te brengen en om dit op een systeemgerichte manier te doen.
Hoewel de hulp inderdaad snel op gang komt, valt wel op dat de hulpverlening
minder snel contact heeft met uithuisgeplaatsten dan met achterblijvers.
Daarnaast is de hulp niet altijd (volledig) passend; het onderzoek laat zien dat
in bijna de helft van de uithuisgeplaatsten en ruim een derde van de
achterblijvers het hulpaanbod gedurende en na afloop van het huisverbod niet
alle gebieden beslaat waarop problemen zijn vastgesteld.
De hulp is ook niet altijd systeemgericht: in de helft van de
huisverbodcasussen worden slechts één of twee onderdelen van een
systeemgerichte aanpak gevolgd.
De hulpverlening blijkt er niet altijd in te slagen de cliënten vast te houden voor
de duur van het hele hulpverleningstraject. Er vindt een aanzienlijke uitval
plaats tussen het moment waarop de hulpverlening het eerste contact met
betrokkenen heeft en de daadwerkelijke start van de trajecten. Van de uithuisgeplaatsten valt gedurende dit traject 43 procent uit, van de achterblijvers 37
procent en van de kinderen 56 procent. Daarbij moet overigens worden
opgemerkt dat een deel van de uitval, met name bij kinderen, te maken heeft
met het feit dat hulpverleners vaststellen dat er geen hulpvraag is. Voor het
overige hangt de uitval vooral samen met een gebrek aan motivatie bij de
betrokkenen. Wanneer trajecten eenmaal zijn gestart, worden ze niet altijd
naar tevredenheid van de hulpverlener voltooid.
Tot slot valt aan de hulp die wordt ingezet voor kinderen op, dat dit vaak hulp
is aan de ouders (in de zin van opvoedondersteuning en gezinsbegeleiding)
en in mindere mate aan de kinderen zelf. Ook valt op dat vaders, zeker
wanneer de ouders uit elkaar zijn of gaan, vaak niet bij deze trajecten worden
betrokken.

57

58

5

EFFECTIVITEIT VAN DE WET TIJDELIJK HUISVERBOD

5.1

Inleiding
De hoofdvraag in dit onderzoek is erop gericht vast te stellen in hoeverre de
Wet tijdelijk huisverbod bijdraagt aan het uitblijven van nieuwe incidenten van
huiselijk geweld ruim een jaar na het oorspronkelijke incident. Dit hoofdstuk
begint met een vergelijking van nieuwe incidenten van huiselijk geweld in de
huisverbodgroep en de controlegroep. De vooronderstelling daarbij is dat als
het huisverbod effectief is, er in de huisverbodgroep minder sprake is van
nieuw huiselijk geweld dan in de controlegroep.
Het is de verwachting dat het huisverbod en de daaropvolgende hulpverlening
en handhaving het huiselijk geweld laten stoppen, of het aantal incidenten
huiselijk geweld laten afnemen. Het huisverbod omvat een aantal belangrijke
elementen waarvan verwacht wordt dat deze een rol spelen in het terugdringen van het huiselijk geweld. Deze elementen zijn:
• betrokkenen gaan in op de aangeboden hulpverlening;
• de hulpverlening in casussen wordt goed georganiseerd;
• de prioriteit op het handhaven van het tijdelijk huisverbod is hoog.
Het is van belang aannemelijk te maken dat het uitblijven of minder vóórkomen van nieuw huiselijk geweld te danken is aan (de bovengenoemde
elementen van) het opgelegde huisverbod en niet aan andere bijkomstige of
alternatieve factoren waarvan kan worden verwacht dat deze van invloed zijn
op het voorkomen van huiselijk geweld.
Een dergelijke alternatieve factor is de aanwezigheid van een strafrechtelijk
traject naast het opgelegde huisverbod. Immers, de gedachte achter het
berechten en straffen van daders is dat zij in de toekomst stoppen met (of
minder snel overgaan tot) nieuw delictgedrag.
Ook het delictverleden van plegers kan van invloed zijn op het opnieuw plaatsvinden van huiselijk geweld. Uit onderzoek naar recidive (in algemene zin) is
bekend dat plegers met een (lang) delictverleden meer geneigd zijn nieuw
crimineel gedrag te vertonen dan zogenaamde first offenders (Collins et al.,
2010; Gendreau et al., 1996). Verschillen in het delictverleden tussen de
huisverbodgroep en de controlegroep zouden samen kunnen hangen met het
opnieuw vóórkomen van huiselijk geweld. Tot slot kan ook de mate waarin
plegers van huiselijk geweld met problemen te maken hebben de kans op het
opnieuw plegen van huiselijk geweld beïnvloeden.
Op basis van het voorgaande wordt tevens onderzocht in hoeverre het
opnieuw plaatsvinden van nieuwe incidenten van huiselijk geweld samenhangt
met:
• de aanwezigheid van (vergevorderde) strafrechtelijke trajecten;
• een (ernstig) delictverleden;
• de mate waarin er sprake is van problematiek bij de betrokkenen.
59

Tot slot is de verwachting dat nieuwe incidenten van huiselijk geweld vaker
plaatsvinden in casussen waarin het huisverbod wordt overtreden en/of wordt
verlengd, omdat mag worden aangenomen dat het risico op hernieuwd
huiselijk geweld in deze casussen hoger is.
Om de geformuleerde verwachtingen te toetsen, is onderzocht welke
kenmerken van de casussen – medewerking aan hulpverlening, organisatie
van hulpverlening, verloop van strafrechtelijke trajecten, delictverleden,
opeenstapeling van problematiek bij betrokkenen, de prioriteit van handhaving
en het verloop van het huisverbod en tevens enkele overige kenmerken – wel
en niet samenhangen met (het uitblijven van) nieuw huiselijk geweld.
Aan het slot van het hoofdstuk wordt met een overkoepelende analyse
vastgesteld welke kenmerken – in samenhang met elkaar – bijdragen aan het
uitblijven van nieuw huiselijk geweld. Er is daarbij op drie manieren gekeken
naar (het uitblijven van) nieuwe incidenten huiselijk geweld, namelijk:
1) de aan- of afwezigheid van nieuwe incidenten huiselijk geweld in het
huishouden1;
2) het gemiddelde aantal nieuwe incidenten (omvang);
3) het aantal dagen vanaf het oorspronkelijke incident tot het eerstvolgende
nieuwe incident van huiselijk geweld (snelheid van recidive).

5.2

Herhaald huiselijk geweld in de onderzoeksgroepen
De vergelijking van nieuwe incidenten van huiselijk geweld tussen de
huisverbodgroep en de controlegroep is gebaseerd op registraties van de
politie.2 Tabel 5.1 laat zien dat nieuwe incidenten van huiselijk geweld zoals
geregistreerd bij de politie, statistisch significant vaker vóórkomen in de
controlegroep (30%) dan in de huisverbodgroep (21%). Tevens is het
gemiddelde aantal incidenten in de controlegroep hoger (2,1) dan in de
huisverbodgroep (1,4). In de controlegroep wordt gemiddeld na 159 dagen
voor het eerst nieuw huiselijk geweld gepleegd; in de huisverbodgroep na 197
dagen. Dit verschil is echter statistisch niet significant. Al met al maken deze
resultaten duidelijk dat in de huisverbodgroep minder vaak sprake is van
nieuw huiselijk geweld (zoals geregistreerd door de politie) dan in de
controlegroep. Dit resultaat is gevonden ondanks het feit dat de
1

We weten met zekerheid dat geregistreerde incidenten huiselijk geweld betrekking hebben
op één van de oorspronkelijke betrokkenen (dus de uithuisgeplaatste/agressor en/of de
achterblijver/benadeelde en/of de aanwezige kinderen in het huishouden). We kunnen
echter niet met zekerheid vaststellen of het nieuwe incident daadwerkelijk door de
oorspronkelijke pleger is gepleegd (of misschien dit keer door een nieuwe partner).
Andersom is niet zeker of het incident weer tegen het oorspronkelijke slachtoffer is gericht
(of misschien dit keer tegen de dochter in plaats van tegen de partner). We kiezen daarom
voor een algemener perspectief voor de analyse: het vóórkomen van nieuwe incidenten in
het huishouden.
2

Dit is noodzakelijk voor een zuivere vergelijking waarbij registratie-effecten zo veel mogelijk
worden uitgesloten. Zie verder bijlage 2 (methoden).

60

huisverbodgroep een zwaardere groep lijkt te zijn dan de controlegroep (zie
hoofdstuk 2). In hoofdstuk 2 is tevens aangetoond dat de controlegroep uit
meer vrouwelijke plegers bestaat dan de huisverbodgroep. Een analyse ter
controle of de afwijking in geslacht3 van invloed is op de aanwezigheid van
nieuw huiselijk geweld in beide onderzoeksgroepen laat zien dat de resultaten
zoals vermeld in tabel 5.1 ongewijzigd blijven.

Tabel 5.1

Nieuw huiselijk geweld in de onderzoeksgroepen (op basis van
registratie bij politie)
Nieuwe incidenten hg in
Huisverbodgroep
Controlegroep
huishouden
(n=105)
(n=104)
Aantal casussen met
22 (21%)
31 (30%)*
nieuwe incidenten hg
Gemiddeld aantal
1,4 (sd=0,7)
2,1* (sd=1,9)
incidenten hg
Gemiddeld aantal dagen
197 (sd=165)
159 (sd=139)
tot eerste incident hg
*

Onderstreepte waarde is statistisch significant ten opzichte van de waarde in de cel ernaast bij
p <,10 (1-zijdige toets).
Bron: Regioplan

In dit onderzoek zijn voor de huisverbodcasussen echter nog meer bronnen
dan alleen de politieregistratie geraadpleegd voor het in kaart brengen van
nieuwe incidenten van huiselijk geweld. Immers, de hulpverlening en
jeugdzorg spelen in veel van deze casussen een rol, waardoor ook deze
organisaties informatie hebben over nieuwe incidenten van huiselijk geweld,
die niet bij de politie gemeld hoeven zijn. Tabel 5.2 laat daarom een completer
overzicht zien dan tabel 5.1 van de aanwezigheid, omvang en snelheid van
herhaald huiselijk geweld in de huisverbodgroep op grond van registraties van
nieuwe incidenten van huiselijk geweld van de politie, Steunpunten Huiselijk
Geweld en/of het BJZ/AMK.
De tabel maakt duidelijk dat in circa de helft van de huisverbodcasussen in dit
onderzoek (53%) sprake is van nieuwe incidenten van huiselijk geweld.
Gemiddeld doen zich 1,1 incidenten in de onderzoeksperiode voor, waarbij in
meer dan de helft van de gevallen sprake is van één incident, in minder dan
een op de vijf casussen twee incidenten plaatsvinden en tevens in minder dan
een op de vijf casussen drie incidenten plaatsvinden.4 Gemiddeld duurt het
195 dagen totdat het eerste nieuwe incident plaatsvindt. In het snelste geval
vond een nieuw incident 2 dagen na het oorspronkelijke incident plaats.

3

De casussen met vrouwelijke plegers zijn in deze analyse buiten beschouwing gelaten.

4

Twaalf is het hoogste aantal nieuwe incidenten huiselijk geweld in de onderzoeksperiode.

61

Tabel 5.2

Nieuw huiselijk geweld in huisverbodgroep bekend bij politie en
hulpverlening
Nieuwe incidenten hg in huishouden
Huisverbodgroep
(n=105)
Aantal casussen met nieuwe incidenten hg
56 casussen (53%)
(aanwezigheid)
Gemiddeld aantal incidenten hg (omvang)
1,1 incidenten (sd=1,9)
1 incident 32 casussen
2 incidenten 10 casussen
3 incidenten 10 casussen
4 of meer incidenten 4 casussen
Gemiddeld aantal dagen tot eerste incident (snelheid) 195 dagen (sd=146)
Nb: Aantallen op basis van incidenten bekend bij politie, SHG, BJZ/AMK.
Bron: Regioplan

Er is tevens in 45 huisverbodcasussen informatie bekend over de aard van het
eerstvolgende incident van huiselijk geweld. In tabel 5.3 wordt duidelijk dat het
in de meeste gevallen om bedreiging gaat (56%) en/of fysiek geweld (38%).
Psychisch of seksueel geweld wordt veel minder vaak gerapporteerd.

Tabel 5.3

Nieuw huiselijk geweld in huisverbodgroep bekend bij politie en
hulpverlening
Aard geweld eerstvolgende incident
Huisverbodgroep
(n=45)
Bedreiging
25 (56%)
Fysiek
17 (38%)
Seksueel
1 (2%)
Psychisch
1 (2%)
Anders
1 (2%)

5.3

Medewerking aan hulpverlening & herhaald huiselijk geweld
In de vorige paragraaf is vastgesteld dat nieuwe incidenten van huiselijk
geweld na een huisverbod wel degelijk vóórkomen, maar dat ze in de
huisverbodgroep op basis van de politieregistratie minder aanwezig zijn dan in
de controlegroep. Deze paragraaf beschrijft in hoeverre de medewerking aan
de hulpverleningstrajecten bij huiselijk geweld samenhangt met het uitblijven
van herhaald huiselijk geweld. Om dit te onderzoeken, zijn alle huisverbodcasussen en controlecasussen (waarin informatie over hulpverlening bekend
was) samengenomen en geanalyseerd.5 De resultaten staan vermeld in de
tabellen hieronder, waarbij wordt gesproken over ‘plegers’ ter aanduiding van
resultaten voor zowel uithuisgeplaatsten in de huisverbodgroep als agressors
in de controlegroep, en van ‘slachtoffers’ ter aanduiding van resultaten voor

5

Nota bene: er is nu wel op basis van alle aanwezige bronnen voor nieuwe incidenten
huiselijk geweld geanalyseerd. De controlecasussen die nu in de (enkelvoudige) analyse
worden meegenomen, zijn immers allemaal bij hulpverlening bekend, zodat de invloed van
eventuele registratie-effecten beperkt blijft.

62

zowel achterblijvers in de huisverbodgroep als benadeelden in de controlegroep.
5.3.1

Plegers: starten met hulpverlening
In de tabellen 5.4 tot en met 5.6 staan enkele resultaten met betrekking tot het
wel of niet starten met hulpverlening door de pleger.6 Wanneer plegers met
het totale aangeboden hulpverleningstraject zijn gestart:
• is nieuw huiselijk geweld minder vaak aan de orde (47% van de casussen)
dan wanneer plegers niet of gedeeltelijk zijn gestart met de aangeboden
hulpverlening (80%, zie tabel 5.4);
• is er, in casussen waarin er toch sprake is van herhaald huiselijk geweld,
sprake van een lager aantal nieuwe incidenten dan wanneer plegers niet of
deels starten met het hulptraject (gemiddeld 0,7 incidenten versus 2,7
incidenten, zie tabel 5.5);
• duurt het langer voordat er opnieuw sprake is van een incident van huiselijk
geweld dan wanneer plegers niet of deels starten met het hulptraject (198
dagen versus 105 dagen, zie tabel 5.6).

Tabel 5.4

Verband tussen starten met plegerhulp en uitblijven nieuw huiselijk
geweld
Pleger gestart met hulp
Nieuw hg in
Geen nieuw hg in
huishouden
huishouden
Niet of gedeeltelijk gestart (n=15)
12 (80%)
3 (20%)
Gestart met totale aanbod (n= 64)
30 (47%)
34 (53%)
Onderstreepte waarden zijn statistisch significant afwijkend van elkaar bij p < ,05 (1 & 2-zijdige
toets).
Bron: Regioplan

Tabel 5.5

Verband tussen starten met plegerhulp en het aantal nieuwe
incidenten
Pleger gestart met hulp
Aantal nieuwe incidenten hg in huishouden
Niet of gedeeltelijk gestart (n=15)
2,7 (sd=3,79)
Gestart met totale aanbod (n=62)
0,7 (sd=0,96)
Onderstreepte waarde is statistisch significant afwijkend bij p < ,05 (1-zijdige toets).
Bron: Regioplan

Tabel 5.6

Verband tussen starten met plegerhulp en duur tot nieuw huiselijk
geweld
Pleger gestart met hulp
Aantal dagen tot eerste incident
Niet of gedeeltelijk gestart (n=12)
105 (sd=121)
Gestart met totale aanbod (n=28)
198 (sd=153)
Onderstreepte waarde is statistisch significant afwijkend bij p < ,05 (1-zijdige toets).
Bron: Regioplan

6

Resultaten zijn gebaseerd op een relatief kleine groep plegers die niet of slechts met een
deel van de aangeboden hulpverleningstrajecten zijn gestart, n=15.

63

Er is overigens geen verband tussen het wel of niet starten met de aangeboden hulp en de zwaarte (opeenstapeling) van de problematiek van uithuisgeplaatsten; zie tabel 5.7a. Wel maakt tabel 5.7b duidelijk dat in casussen met
zwaardere problematiek minder vaak sprake is van nieuw huiselijk geweld
(47%) wanneer zij met de aangeboden (pleger)hulp starten dan wanneer zij
niet met de hulp starten (90%). Tevens is het aantal nieuwe incidenten in die
casussen gemiddeld lager (0,8 incidenten) dan in de casussen waarin de
uithuisgeplaatsten met zware problematiek niet met de hulp zijn gestart (3,5
incidenten).7

Tabel 5.7a

Verband tussen opeenstapeling van problematiek en neiging om
met hulp te starten
Aantal probleemgebieden
Start niet met hulp
Start wel met hulp
uhg’s
1-2 probleemgebieden (n=18)
3 (17%)
15 (83%)
3-5 probleemgebieden (n=48)
10 (21%)
38 (79%)
Verschillen zijn niet statistisch significant.
Bron: Regioplan

Tabel 5.7b

Verband tussen starten met (pleger)hulp bij lichte/zware
problematiek en aanwezigheid van nieuw huiselijk geweld
Aantal casussen met nieuw
Uhg start niet met hulp Uhg start wel met hulp
hg
Uhg 1-2 probleemgebieden
1 casus nieuw hg (33% 6 casussen met nieuw
van 3)
hg (40% van 15)
Uhg 3-5 probleemgebieden
9 casussen met nieuw 18
casussen
met
hg (90% van 10)
nieuwe hg (47% van 38)
Totaal
10 casussen met nieuw 24 casussen met nieuw
hg (77%)
hg (45%)
Onderstreepte waarden zijn statistisch significant van elkaar bij p < ,05 (2-zijdige toets).
Nb: de resultaten zijn gebaseerd op een relatief laag aantal waarnemingen.
Bron: Regioplan

In tabel 5.8 wordt tot slot de zwaarte van de problematiek in de
huisverbodgroep vergeleken met de controlegroep. Hieruit blijkt dat de
huisverbodgroep niet lichter is qua problematiek (73% van de casussen heeft
3 à 5 probleemgebieden) dan de controlegroep (60% van de casussen heeft 3
à 5 probleemgebieden).

Tabel 5.8 Opeenstapeling problematiek in controlegroep en huisverbodgroep
Aantal probleemgebieden
1-2 probleemgebieden
3-5 probleemgebieden

Huisverbodgroep
(n=66)
18 (27%)
48 (73%)

Verschillen zijn niet statistisch significant.
Bron: Regioplan

7

Significant bij p< ,05 (2-zijdig getoetst).

64

Controlegroep
(n=20)
8 (40%)
12 (60%)

Samengevat laten de tabellen 5.7a/b en 5.8 zien dat:
• het niet aannemelijk is dat het huisverbod vooral in lichtere casussen
wordt opgelegd (tabel 5.8);
• het niet aannemelijk is dat uithuisgeplaatsten vaker met hulpverlening
starten wanneer de problematiek lichter is en er daarom minder nieuw
huiselijk geweld plaatsvindt (tabel 5.7a);
• het effect van de hulpverlening (starten) op het verminderen van huiselijk
geweld groter lijkt te zijn bij de casussen met zware problematiek dan bij
casussen met lichte problematiek (tabel 5.7b).

5.3.2

Slachtoffers: starten met hulpverlening
De tabellen 5.9 tot en met 5.11 geven enkele resultaten weer met betrekking
tot het wel of niet starten met de totaal aangeboden hulpverlening door het
slachtoffer.8 Er blijkt één significant verschil te zijn, namelijk wanneer
slachtoffers starten met het totale aanbod aan hulp, is het aantal nieuwe
incidenten huiselijk geweld lager dan wanneer slachtoffers niet of slechts met
een deel van de aangeboden hulpverlening starten (1,1 incidenten versus 2,6
incidenten, zie tabel 5.10).

Tabel 5.9

Verband tussen starten van slachtofferhulp en uitblijven van
huiselijk geweld
Slachtoffer gestart met hulp
Nieuw hg in
Geen nieuw hg in
huishouden
huishouden
Niet of gedeeltelijk gestart (n=9)
7 (78%)
2 (22%)
Gestart met totale aanbod (n=93)
46 (49%)
47 (51%)
Verschillen zijn niet statistisch significant.
Bron: Regioplan

Tabel 5.10

Verband tussen starten van slachtofferhulp en aantal nieuwe
incidenten
Slachtoffer gestart met hulp
Aantal nieuwe incidenten hg in huishouden
Niet of gedeeltelijk gestart (n=9)
2,6 (sd=3,36)
Gestart met totale aanbod (n=92)
1,1 (sd=2,12)
Onderstreepte waarde is statistisch significant afwijkend bij p < ,05 (1-zijdige toets).
Bron: Regioplan

Tabel 5.11

Verband tussen starten van slachtofferhulp en duur tot nieuw
huiselijk geweld
Slachtoffer gestart met hulp
Aantal dagen tot eerste incident
Niet of gedeeltelijk gestart (n=7)
109 (sd=103)
Gestart met totale aanbod (n=45)
190 (sd=148)
Verschillen zijn niet statistisch significant.
Bron: Regioplan

8

Resultaten zijn gebaseerd op een relatief kleine groep slachtoffers die niet of deels met
hulpverleningstrajecten zijn gestart, n=12.

65

5.3.3

Plegers: voldoende doorlopen van hulpverlening
Dat gestart wordt met de hulpverlening betekent niet altijd dat het hulptraject
ook geheel wordt doorlopen. Daarom is ook gelet op verschillen in de mate
waarin betrokkenen het hulpverleningstraject voldoende doorlopen9 hebben.
De tabellen 5.12 tot en met 5.14 geven de resultaten voor plegers weer. Er is
sprake van één significant verschil, namelijk wanneer plegers het
hulpverleningstraject voldoende doorlopen, er gemiddeld minder nieuwe
incidenten van huiselijk geweld in het huishouden plaatsvinden (0,8 versus 1,6
incidenten, zie tabel 5.13).

Tabel 5.12

Verband tussen doorlopen van plegerhulp en uitblijven van
huiselijk geweld
Pleger heeft hulp doorlopen
Nieuw hg in
Geen nieuw hg in
huishouden
huishouden
Onvoldoende doorlopen (n=50)
31 (62%)
19 (38%)
Voldoende doorlopen (n=44)
22 (50%)
22 (50%)
Verschillen zijn niet statistisch significant.
Bron: Regioplan

Tabel 5.13

Verband tussen doorlopen van plegerhulp en aantal nieuwe
incidenten
Pleger heeft hulp doorlopen
Aantal nieuwe incidenten hg in huishouden
Onvoldoende doorlopen (n=49)
1,6 (sd=2,68)
Voldoende doorlopen (n=43)
0,8 (sd=1,13)
Onderstreepte waarde is statistisch significant afwijkend bij p < ,05 (1-zijdige toets).
Bron: Regioplan

Tabel 5.14

Verband tussen doorlopen van plegerhulp en duur tot nieuw
huiselijk geweld
Pleger heeft hulp doorlopen
Aantal dagen tot eerste incident
Onvoldoende doorlopen (n=30)
164 (sd=141)
Voldoende doorlopen (n=21)
195 (sd=164)
Verschillen zijn niet statistisch significant.
Bron: Regioplan

5.3.4

Slachtoffers: voldoende doorlopen van hulpverlening
Ook voor slachtoffers is gekeken naar verschillen tussen het wel of niet
voldoende doorlopen van de hulpverleningstrajecten. De resultaten in de
tabellen 5.15 tot en met 5.17 laten echter géén significante verschillen met
betrekking tot herhaald huiselijk geweld zien.

9

Het oordeel over de mate waarin hulptrajecten voldoende zijn doorlopen, is door
hulpverleners gegeven.

66

Tabel 5.15

Verband tussen doorlopen van slachtofferhulp en uitblijven van
nieuwe incidenten
Slachtoffer heeft hulp
Nieuw hg in
Geen nieuw hg in
doorlopen
huishouden
huishouden
Onvoldoende doorlopen (n=44)
26 (59%)
18 (69%)
Voldoende doorlopen (n=72)
36 (50%)
36 (50%)
Verschillen zijn niet statistisch significant.
Bron: Regioplan

Tabel 5.16

Verband tussen doorlopen van slachtofferhulp en aantal nieuwe
incidenten
Slachtoffer heeft hulp doorlopen
Aantal nieuwe incidenten hg in huishouden
Onvoldoende doorlopen (n=44)
1,50 (sd=2,37)
Voldoende doorlopen (n=71)
1,03 (sd=2,01)
Verschillen zijn niet statistisch significant.
Bron: Regioplan

Tabel 5.17

Verband tussen doorlopen van slachtofferhulp en duur tot nieuw
huiselijk geweld
Slachtoffer heeft hulp doorlopen
Aantal dagen tot eerste incident
Onvoldoende doorlopen (n=26)
187 (sd=146)
Voldoende doorlopen (n=35)
194 (sd=153)
Verschillen zijn niet statistisch significant.
Bron: Regioplan

5.3.5

Samenhang uithuisplaatsing, start hulp en nieuw huiselijk geweld
We besluiten deze paragraaf met een analyse10 die is uitgevoerd om vast te
stellen of uithuisgeplaatsten vaker starten met de (pleger)hulpverlening dan de
agressors, wat het uitblijven van nieuw huiselijk geweld verklaart. Deze
analyse laat echter geen significante resultaten zien. De hulpverlening in de
huisverbodgroep en de controlegroep lijken hiervoor onvoldoende vergelijkbaar te zijn: in de controlegroep is immers in weinig casussen hulp op gang
gekomen. We kunnen met de huidige gegevens dus niet vaststellen of
personen die uit huis geplaatst zijn – bij een vergelijkbaar hulpverleningsaanbod – vaker starten met hulpverlening dan niet-uithuisgeplaatsten (bijvoorbeeld door een schokervaring van de uithuisplaatsing en het contactverbod).

5.3.6

Samenvattend
We hebben gezien dat medewerking aan hulpverlening, zoals verondersteld in
de inleiding van dit hoofdstuk, samenhangt met het uitblijven van nieuwe
10

Er is een (logistische) regressieanalyse uitgevoerd met als afhankelijke variabele de
aanwezigheid van nieuw huiselijk geweld en onderzoeksgroep (huisverbod of controle), de
start van hulpverlening en de interactie tussen beide variabelen als de voorspellers. Omdat
voor een groot deel van de plegers in de controlegroep informatie over het al dan niet
starten onbekend is (doordat plegers niet bekend zijn bij instanties) is het aannemelijk dat zij
niet met hulp zijn gestart. In deze gevallen is dan ook start hulp op ‘nee’ gezet, zodat er
voldoende waarnemingen in de analyse betrokken konden worden.

67

incidenten huiselijk geweld. De resultaten laten zien dat nieuwe incidenten van
huiselijk geweld minder aan de orde zijn in casussen waarin de pleger is
gestart met het totale aangeboden hulpverleningstraject (minder casussen met
nieuwe incidenten, lager aantal incidenten en langere periode tot eerste
incident) en tevens in casussen waarin de pleger de hulp voldoende heeft
doorlopen (lager aantal nieuwe incidenten). Daarnaast tonen de resultaten dat
wanneer het slachtoffer start met het hulpaanbod, er minder nieuwe incidenten
van huiselijk geweld vóórkomen. Het is daarbij niet zo dat vaker met de aangeboden hulp wordt gestart in de gevallen met lichtere problematiek en het huisverbod alleen ingezet zou worden en effect zou hebben in ‘lichtere’ casussen.
Tot slot kunnen we met de huidige onderzoek niet vaststellen of personen die
uit huis geplaatst zijn – bij een vergelijkbaar hulpverleningsaanbod – vaker
starten met hulpverlening dan niet-uithuisgeplaatsten.

5.4

Huisverbodcasussen: kenmerken die samenhangen met
herhaald huiselijk geweld
In dit onderzoek is een substantieel deel van de verzamelde data uitsluitend
beschikbaar voor de huisverbodcasussen. Deels gaat het om informatie die
inherent is aan het huisverbod (bijvoorbeeld verlenging van het huisverbod) en
die dus niet van toepassing is voor de controlecasussen. Deels gaat het om
gegevens die in grote mate onbekend bleven voor de controlegroep, zoals het
type problematiek en de aanwezigheid en het verloop van de hulpverlening.
Om toch een indicatie te krijgen of deze factoren verband houden met het
uitblijven of opnieuw vóórkomen van huiselijk geweld, werden er uitsluitend op
basis van de huisverbodgroep (enkelvoudige) statistische toetsen11
uitgevoerd.
Zoals eerder aangekondigd, volgen nu de resultaten voor kenmerken van
goed georganiseerde hulpverlening bij een huisverbod, de aanwezigheid van
(vergevorderde) strafrechtelijke trajecten, de aanwezigheid van meer of
minder problematiek bij betrokkenen, de handhavingsprioriteit en kenmerken
van het verloop van het huisverbod en tevens enkele overige kenmerken zoals
het hoogst genoten opleidingsniveau.

5.4.1

Samenhang met goed georganiseerde hulpverlening bij een huisverbod
Er zijn verschilanalyses uitgevoerd voor de volgende kenmerken van goed
georganiseerde hulpverlening in de huisverbodcasussen:
- de mate waarin er sprake is van een systeemgerichte aanpak bestaande
uit de onderdelen:
o is er een plan van aanpak opgesteld;
11

Er zijn telkens aparte analyses gedaan voor alle verschillende kenmerken. Met andere
woorden, de kenmerken zijn niet in onderlinge samenhang getoetst. Dergelijk analyses
komen aan de orde in paragraaf 5.5.

68

-

o heeft er casusoverleg plaatsgevonden;
o is er een systeemgesprek gehouden;
o is na het THV systeemgericht gewerkt;
het plaatsvinden van een intakegesprek met uithuisgeplaatste/achterblijver;
de mate waarin hulp aansluit op aanwezige problematiek van uithuisgeplaatste/achterblijver;
de snelheid van het eerste contact met uithuisgeplaatste/achterblijver/
kinderen.

De resultaten op basis van de mate waarin er sprake is van een systeemgerichte aanpak in de hulpverlening laten geen significante verschillen zien in
het aantal casussen met nieuw huiselijk geweld (tabel 5.18), in het aantal
nieuwe incidenten van huiselijk geweld (tabel 5.19) en het aantal dagen tot het
eerste incident (tabel 5.20).

Tabel 5.18

Verband tussen systeemgerichte aanpak en uitblijven van nieuw
huiselijk geweld
Systeemgerichte aanpak
Nieuw hg in huishouden
Geen nieuw hg in
huishouden
Voldoende (n=57)
28 (49%)
29 (51%)
Niet of nauwelijks (n=48)
28 (58%)
20 (42%)
Verschillen zijn niet statistisch significant.
Bron: Regioplan

Tabel 5.19

Verband tussen systeemgerichte aanpak en aantal nieuwe
incidenten
Systeemgerichte aanpak
Aantal nieuwe incidenten hg in huishouden
Voldoende (n=57)
1,00 (sd=1,84)
Niet of nauwelijks (n=48)
1,25 (sd=1,95)
Verschillen zijn niet statistisch significant.
Bron: Regioplan

Tabel 5.20

Verband tussen systeemgerichte aanpak en duur tot nieuw huiselijk
geweld
Systeemgerichte aanpak
Aantal dagen tot eerste incident
Voldoende (n=57)
189 (sd=153)
Niet of nauwelijks (n=48)
202 (sd=141)
Verschillen zijn niet statistisch significant.
Bron: Regioplan

Interessant is dat wanneer naar elk van de vier onderdelen van een systeemgerichte aanpak apart wordt gekeken er twee indicatoren zijn waarvoor de
resultaten wel significant zijn; dit zijn het plaatsvinden van casusoverleg door
hulpverleners en systeemgericht werken na het huisverbod. Tabel 5.21 laat
zien dat in casussen waarin hulpverleners onderling casusoverleg hebben
gehad met elkaar, er gemiddeld minder nieuwe incidenten huiselijk geweld
plaatsvinden (1,0) vergeleken met de casussen waarin geen casusoverleg
heeft plaatsgevonden.
69

Tabel 5.21 Verband tussen casusoverleg voeren en aantal nieuwe incidenten
Casusoverleg voeren
Aantal nieuwe incidenten hg in huishouden
Ja (n=94)
1,0 (sd=1,86)
Nee (n=9)
2,2 (sd=2,11)
Onderstreepte waarde is statistisch significant bij p < ,05 (1-zijdige toets).
Nb: lage n in subgroep ‘geen casusoverleg’.
Bron: Regioplan

Tabel 5.22 laat zien dat in casussen waarin na het tijdelijk huisverbod
systeemgericht werd gewerkt, er minder vaak sprake is van nieuwe incidenten
huiselijk geweld (41% casussen met nieuw huiselijk geweld) vergeleken met
casussen waarin niet systeemgericht werd gewerkt (61% van de casussen
met nieuw huiselijk geweld);
Tabel 5.22

Verband tussen systeemgericht werken na thv en uitblijven van
nieuw huiselijk geweld
Na thv systeemgericht
Nieuw hg in
Geen nieuw hg in
gewerkt
huishouden
huishouden
Ja (n=44)
18 (41%)
26 (59%)
Nee (n=54)
33 (61%)
21 (39%)
Onderstreepte waarden zijn statistisch significant afwijkend van elkaar bij p < ,05 (1-zijdige toets).
Bron: Regioplan

Hoewel de resultaten op basis van de verschillende facetten van
systeemgerichte aanpak samen niet bevestigend zijn voor onze verwachting,
laten de resultaten in de tabellen 5.21 en 5.22 zien dat twee onderdelen van
een systeemgerichte aanpak, het houden van casusoverleg en het
systeemgericht werken na het tijdelijk huisverbod, wél verband houden met
een vermindering van herhaald huiselijk geweld.
Tot slot volgen de resultaten op basis van de snelheid van het eerste contact
dat tot stand komt met de uithuisgeplaatste en de aansluiting van de
aangeboden hulp op de problematiek van betrokkenen. De uitkomsten in tabel
5.23 laten zien dat er gemiddeld meer nieuwe incidenten huiselijk geweld
plaatsvonden in casussen waarbinnen het eerste contact binnen 24 uur na het
huiselijk geweld plaatsvond (1,6) dan in casussen waarin dat contact er pas
later was (0,7). Dit is een opvallende uitkomst, waarvoor verschillende
verklaringen denkbaar zijn. Eén ervan zou kunnen zijn dat de hulpverlening
zich met spoed toelegt op de meest risicovolle casussen. Een alternatieve
verklaring is dat juist in de hoogrisicogevallen, de uithuisgeplaatste relatief
makkelijk te bereiken is omdat hij wordt vastgehouden. De resultaten met
betrekking tot de aansluiting van het hulpaanbod op de problematiek laten
geen significante verschillen zien in het vóórkomen van nieuwe incidenten
huiselijk geweld.

70

Tabel 5.23

Verband tussen snelheid eerste contact (uhg) en aantal nieuwe
incidenten
Snelheid eerste contact met
Aantal nieuwe incidenten hg in huishouden
uithuisgeplaatste
Binnen 24 uur (n=54)
1,6 (sd=2,4)
Later (n=26)
0,7 (sd=0,8)
Onderstreepte waarde is statistisch significant bij p < ,05 (2-zijdige toets).
Bron: Regioplan

5.4.2

Samenhang met aanwezigheid van (vergevorderde) strafrechtelijke
trajecten en delictverleden
Er zijn verschilanalyses uitgevoerd voor kenmerken van het delictverleden van
de uithuisgeplaatste (antecedenten en delictverleden in het Herkenningsdienstsysteem van de politie12) en de aanwezigheid van (vergevorderde)
strafrechtelijke trajecten naar aanleiding van het oorspronkelijke huiselijk
geweld. Er is feitelijk sprake van een strafrechtelijk traject bij aanhouding en
verhoor door politie. Er is echter sprake van een ernstiger verdenking van een
strafbaar feit wanneer de zaak voor nader onderzoek is doorgestuurd naar het
OM. Wanneer een zaak ter zitting komt en tot een veroordeling leidt, bestaat
niet alleen een ernstige verdenking, maar is er ook sprake van voldoende
bewijs.13
Op basis van de analyses voor delictverleden en strafrechtelijke trajecten zijn
er géén significante verschillen aangetoond in het opnieuw vóórkomen van
incidenten van huiselijk geweld. Dit geldt voor de antecedenten en het
delictverleden van de uithuisgeplaatste (op basis van HKS; zie tabellen 5.24
en 5.25) en voor het stadium van strafrechtelijk traject: aanhouding, de zaak
werd doorgestuurd naar het OM en veroordeling (zie tabel 5.26).
Tabel 5.24 Verband tussen crimineel verleden en nieuw huiselijk geweld14
HKS-gegevens uhg
Nieuw hg in
Geen nieuw hg in
huishouden (n=54)
huishouden (n=38)
Aantal antecedenten ooit
10,9 (sd=18,7)
6,9 (sd=6,1)
Aantal delicten ooit
11,9 (sd=14,4)
9,7 (sd=9,4)
Verschillen zijn niet statistisch significant.
Bron: CBS/Regioplan

12

Op basis van het HKS-bestand ter beschikking gesteld door het CBS: aantal
antecedenten/delicten ooit en veelpleger categorie.

13

Inverzekeringstelling (IVS), sepot (met/zonder voorwaarden) en voorgeleiding bij de
rechter-commissaris zijn tevens onderdelen binnen een strafrechtelijk traject die zich in de
onderzochte casussen voordoen. De analyse is echter beperkt tot aanhouding, het
doorsturen naar het OM en veroordeling, omdat deze een scherpere afbakening bieden voor
de ernst van de strafrechtelijke verdenking in een zaak.

14

Eigen berekening (Regioplan) op basis van het bij het CBS beschikbaar gestelde
microdatabestand betreffende verdachten en misdrijven dat afkomstig is uit het
Herkenningsdienstsysteem (HKS) van het Korps Landelijke Politiediensten (KLPD). Het
HKS is een landelijk dekkend systeem dat de politie gebruikt om verdachten te registreren.
Dit geldt tevens voor tabel 5.25.

71

Tabel 5.25 Verband tussen plegercategorie en nieuw huiselijk geweld
HKS-gegevens uhg
Nieuw hg in
Geen nieuw hg in
huishouden
huishouden
Meerderjarige beginner (1 antecedent)
13 (54%)
11 (46%)
(n=24)
Meerderjarige meerpleger (2-10
28 (62%)
17 (38%)
antecedenten) (n=45)
Meerderjarige veelpleger (11 of meer
13 (57%)
10 (43%)
antecedenten) / zeer actief (11 of meer
antecedenten in laatste 5 jaar) (n=23)
Verschillen zijn niet statistisch significant.
Bron: CBS/Regioplan

Tabel 5.26

Verband tussen stadia strafrechtelijk trajecten en nieuw huiselijk
geweld
Strafrechtelijk traject
Nieuw hg in
Geen nieuw hg in
huishouden
huishouden
Aanhouding (n=99)
52 (53%)
47 (47%)
Zaak doorgestuurd naar OM (n=75)
43 (57%)
32 (43%)
Veroordeling (n=34)
22 (65%)
12 (35%)
Verschillen zijn niet statistisch significant.
Bron: Regioplan

De resultaten tonen dus aan dat er géén verschillen zijn in de kenmerken van
het strafrechtelijke traject en het delictverleden tussen casussen waarin wel en
geen herhaald huiselijk geweld plaatsvindt.
5.4.3

Samenhang met (opeenstapeling van) problematiek bij betrokkenen
Er zijn tevens verschilanalyses uitgevoerd door de opeenstapeling van
problemen en het type problematiek waarmee betrokkenen te maken hebben.
De resultaten in de tabellen 5.27 tot en met 5.29 laten een aantal significante
verschillen zien, namelijk:
• in casussen waarin de uithuisgeplaatste kampt met problemen op een
beperkt aantal gebieden (1-2) zijn nieuwe incidenten minder vaak (38%)
aan de orde dan wanneer de uithuisgeplaatste kampt met problemen op
meerdere gebieden (60%; zie tabel 5.27);
• in casussen waarin uithuisgeplaatsten problemen hebben op het gebied
van werk, huisvesting en sociaal netwerk zijn nieuwe incidenten van
huiselijk geweld vaker (59%) aan de orde dan wanneer die problemen er
niet zijn (32%; zie tabel 5.28);
• in casussen waarin uithuisgeplaatsten problemen hebben op psychisch
gebied, zijn nieuwe incidenten van huiselijk geweld vaker (60%) aan de
orde vergeleken met casussen waarin die problemen er niet zijn (41%; zie
tabel 5.29);
• dezelfde verschilanalyses met betrekking tot probleemgebieden waar
achterblijvers mee te maken hebben, laten géén significante resultaten zien
in het opnieuw vóórkomen van incidenten van huiselijk geweld.

72

Tabel 5.27

Verband tussen opeenstapeling van problematiek en nieuw
huiselijk geweld
Aantal probleemgebieden uhg
Nieuw hg
Geen nieuw hg in
in huishouden
huishouden
1-2 probleemgebieden (n=32)
12 (38%)
20 (62%)
3-5 probleemgebieden (n=73)
44 (60%)
29 (40%)
Onderstreepte waarden zijn statistisch significant afwijkend van elkaar bij p < ,05 (1- & 2-zijdige
toets).
Bron: Regioplan

Tabel 5.28

Verband tussen probleemgebied (werk, huis, sociaal) en nieuw
huiselijk geweld
Problemen uhg werkNieuw hg
Geen nieuw hg in
gerelateerd, huisvesting of
in huishouden
huishouden
sociaal netwerk
Ja (n=83)
49 (59%)
34 (41%)
Nee (n=22)
7 (32%)
15 (68%)
Onderstreepte waarden zijn statistisch significant afwijkend van elkaar bij p < ,05 (1- & 2-zijdige
toets).
Bron: Regioplan

Tabel 5.29

Verband tussen probleemgebied (psychisch) en nieuw huiselijk
geweld
Problemen uhg op psychisch
Nieuw hg in
Geen nieuw hg in
gebied
huishouden
huishouden
Ja (n=67)
40 (60%)
27 (40%)
Nee (n=27)
11 (41%)
16 (59%)
Onderstreepte waarden zijn statistisch significant afwijkend van elkaar bij p < ,10 (1-zijdige toets).
Bron: Regioplan

5.4.4

Samenhang met prioriteit handhaving en verloop van het huisverbod
Er zijn verschilanalyses uitgevoerd voor de volgende kenmerken:
- prioriteit handhaving van het huisverbod door de politie15;
- overtreding van het huisverbod;
- verlenging van het huisverbod.
Er is geen significant verschil aangetoond met betrekking tot herhaald huiselijk
geweld gelet op de prioriteit die gemeenten geven aan het handhaven van het
huisverbod (tabel 5.30).

15

Het betreft een score per regio, niet per casus. Scores lopen uiteen van 1) minimale
prioriteit tot 4) hoogste prioriteit. Zie een toelichting in bijlage 2 (methoden).

73

Tabel 5.30 Verband tussen prioriteit van handhaving en nieuw huiselijk geweld
Score prioriteit handhaving
Nieuw hg in
Geen nieuw hg in
huishouden
huishouden
Laag tot middelmatig (score 138 (58%)
28 (42%)
3) (n=66)
Hoogst (score 4) (n=39)
18 (46%)
21 (54%)
Verschillen zijn niet statistisch significant.
Bron: CBS/Regioplan

De resultaten met betrekking tot overtreding en verlenging van het huisverbod
zijn wel significant en worden weergegeven in de tabellen 5.31 tot en met
5.34. De resultaten kunnen als volgt worden samengevat:
• in casussen waar het huisverbod werd overtreden, zijn nieuwe incidenten
huiselijk geweld vaker (71%) aan de orde dan in casussen waarin het
huisverbod niet werd overtreden (48%; zie tabel 5.31);
• er komen gemiddeld meer incidenten huiselijk geweld voor in casussen
waarin het huisverbod werd overtreden (1,8), dan in casussen waarin het
huisverbod niet werd overtreden (0,9; zie tabel 5.32);
• in casussen waarin het huisverbod werd verlengd, zijn nieuwe incidenten
huiselijk geweld vaker (65%) aan de orde dan in casussen waarin het
huisverbod niet werd verlengd (44%; zie tabel 5.33);
• er komen gemiddeld meer incidenten huiselijk geweld voor in casussen
waarin het huisverbod werd verlengd (55%) dan in casussen waarin het
huisverbod niet werd verlengd en vice versa (35%; zie tabel 5.34).
• de resultaten laten zien dat herhaling van huiselijk geweld meer vóórkomt
in gevallen waarin het huisverbod wordt overtreden en/of verlengd. Dit
betekent echter niet dat wanneer huisverboden niet meer verlengd zouden
worden, nieuw huiselijk geweld zou verminderen. Het suggereert wél dat in
casussen waarin het huisverbod wordt overtreden of verlengd het risico
van huiselijk geweld langer voorduurt dan in casussen waarin het
huisverbod goed verloopt.

Tabel 5.31 Verband tussen overtreding thv en nieuw huiselijk geweld
Thv overtreden
Nieuw hg in huishouden
Geen nieuw hg in
huishouden
Ja (n=24)
17 (71%)
7 (29%)
Nee (n=81)
39 (48%)
42 (52%)
Onderstreepte waarden zijn statistisch significant afwijkend van elkaar bij p < ,10 (2-zijdige toets).
Bron: Regioplan

Tabel 5.32

Verband tussen overtreding van huisverbod en aantal nieuwe
incidenten
Thv overtreden
Aantal nieuwe incidenten hg in huishouden
Ja (n=24)
1,8 (sd=2,5)
Nee (n=81)
0,9 (sd=1,6)
Onderstreepte waarde is statistisch significant bij p < ,10 (2-zijdige toets).
Bron: Regioplan

74

Tabel 5.33 Verband tussen verlenging thv en nieuw huiselijk geweld
Thv verlengd
Nieuw hg in
Geen nieuw hg in
huishouden
huishouden
Ja (n=48)
31 (65%)
17 (35%)
Nee (n=57)
25 (44%)
32 (56%)
Onderstreepte waarden zijn statistisch significant afwijkend van elkaar bij p < ,05 (2-zijdige toets).
Bron: Regioplan

Tabel 5.34 Verband tussen verlenging thv en aantal nieuwe incidenten
Thv verlengd
Aantal nieuwe incidenten hg in huishouden
Ja (n=48)
1,6 (sd=2,5)
Nee (n=57)
0,7 (sd=1,0)
Onderstreepte waarde is statistisch significant bij p < ,05 (2-zijdige toets).
Bron: Regioplan

5.4.5

Samenhang met overige kenmerken
Er zijn aanvullende analyses gedaan voor opleidingsniveau en gewijzigde
samenstelling van het huishouden. Uit deze analyses blijkt dat het vóórkomen
van nieuw huiselijk geweld niet verschillend is naar opleidingsniveau (zie tabel
5.35). Hetzelfde geldt voor een gewijzigde samenstelling van het huishouden
(wel of niet gewijzigd).16 Deze resultaten maken aannemelijk dat het uitblijven
van nieuw huiselijk geweld niet samenhangt met bijvoorbeeld een hoger
opleidingsniveau van betrokkenen of het feit dat de betrokkenen niet meer bij
elkaar wonen.

Tabel 5.35

Verband tussen hoogste opleidingsniveau en nieuw huiselijk
17
geweld
Opleidingsniveau
Nieuw hg in
Geen nieuw hg in
interventiegroep
huishouden
huishouden
Laag (n=71)
39 (55%)
32 (45%)
Midden (n=35)
17 (49%)
18 (51%)
Hoog (n=7)
5 (71%)
2 (29%)
Verschillen zijn niet statistisch significant.
Bron: CBS/Regioplan

5.4.6

Samenvattend
Verschillende factoren vertonen samenhang met (het uitblijven van) herhaald
huiselijk geweld in de huisverbodcasussen. Hieronder volgt een beknopt
overzicht van de bevindingen van de (enkelvoudige) analyses in deze
paragraaf.

16

Meestal was alleen bekend of het huishouden in samenstelling was veranderd na het
huisverbod, niet op welke wijze.

17

Eigen berekening (Regioplan) op basis van de bij het CBS beschikbaar gestelde
microdatabestand betreffende hoogste opleidingsniveau personen.

75

Hulpverlening bij een huisverbod: in casussen waarin door de hulpverleners
casusoverleg is gepleegd en er (ook) na het huisverbod systeemgericht werd
gewerkt, is er minder vaak sprake van nieuwe incidenten van huiselijk geweld.
Een onverwachts resultaat was dat casussen waarin het hulpcontact snel
plaatsvindt er juist nadelig uitspringen wat betreft het opnieuw plaatsvinden
van huiselijk geweld. Hiervoor zijn verschillende verklaringen mogelijk die niet
met de huidige onderzoeksgegevens getoetst kunnen worden.
Delictverleden/strafrechtelijk traject: de kenmerken op dit gebied laten, zoals
verondersteld op basis van een gunstige werking van het huisverbod, geen
verschil zien in het opnieuw vóórkomen van incidenten van huiselijk geweld.
Omvang achtergrondproblematiek: er is vaker sprake van herhaald huiselijk
geweld wanneer uithuisgeplaatsten met meerdere probleemgebieden te
maken hebben en wanneer er problemen zijn op psychisch gebied of op
gebied van werk en financiën, huisvesting of in het sociale netwerk. Voor
problematiek bij de achterblijvers zijn dergelijke resultaten niet gevonden.
Prioriteit handhaving en verloop huisverbod: er is geen samenhang
aangetoond voor de mate waarin de politie prioriteit geeft aan de handhaving
van het huisverbod en nieuwe incidenten huiselijk geweld. Nieuwe incidenten
huiselijk geweld zijn vaker aan de orde in casussen waarin het huisverbod
wordt overtreden of verlengd.
Overige kenmerken: de resultaten voor hoogst genoten opleidingsniveau en
een gewijzigde samenstelling van het huishouden laten geen verschil in het
opnieuw vóórkomen van huiselijk geweld zien. Het is dus niet aannemelijk dat
het uitblijven van nieuw huiselijk geweld met alternatieve factoren zoals
opleiding of verandering van de huishoudensamenstelling te maken heeft.

5.5

Overkoepelende analyse
De paragraaf hiervoor heeft inzichten opgeleverd over de kenmerken van
onder andere hulpverlening, strafrechtelijke trajecten en het verloop van het
huisverbod die samen kunnen hangen met (het uitblijven van) herhaald
huiselijk geweld in huisverbodcasussen. In deze laatste paragraaf wordt
beschreven welke kenmerken, in samenhang met elkaar, bijdragen aan het
uitblijven van herhaald huiselijk geweld. Hiervoor is een aantal
overkoepelende analyses van alle beschikbare relevante factoren uitgevoerd.
Naast de factoren die in de voorgaande paragrafen als relevant naar voren zijn
gekomen, zijn nog enkele kenmerken op basis van de literatuur18 op het
18

Henning, K., & Feder, L. (2004). A comparison of men and women arrested for domestic
violence: Who presents the greater threat? Journal of Family Violence, 19(2), 69-80 zoals
geciteerd in L.M. van der Knaap, F. el Idrissi en S. Bogaerts (2010). Daders van huiselijk
geweld (Den Haag: WODC).

76

gebied van huiselijk geweld toegevoegd (middelengebruik van de
uithuisgeplaatste, minderjarige kinderen in huishouden, bezit of dreiging met
een wapen tijdens het incident). Deze overkoepelende analyses19 zijn
uitgevoerd in de huisverbodgroep20 en hebben betrekking op kenmerken van
de uithuisgeplaatsten, kenmerken van de achterblijvers en kenmerken van
casussen als geheel. In deze analyses is uitgegaan van alle aanwezige
bronnen van nieuwe incidenten huiselijk geweld.
Kenmerken in overkoepelende analyses
De volgende kenmerken zijn meegenomen in de analyse van de uithuisgeplaatsten: leeftijd, acceptatie van hulp, gestart met hulp, medewerking aan
hulpverlening (voldoende doorlopen), aantal probleemgebieden van
uithuisgeplaatste en signalen van verslaving. In de analyse van de achterblijvers zijn dezelfde kenmerken gebruikt, behalve signalen van verslaving.21
Tot slot zijn de volgende kenmerken meegenomen in de analyse van de
casussen als geheel: het verloop van het huisverbod (overtredingen,
verlenging), de aanwezigheid van minderjarige kinderen in het huishouden,
het houden van casusoverleg door hulpverleners, systeemgericht werken na
het tijdelijk huisverbod, het gebruik van of dreiging met een wapen tijdens het
incident en wijziging in de samenstelling van het huishouden.
De significante resultaten staan vermeld in tabel 5.36 en kunnen als volgt
worden samengevat (zie bijlage 5 voor een overzicht van alle resultaten van
de overkoepelende analyse):
• De resultaten voor uithuisgeplaatsten laten zien dat starten met hulp op
twee manieren belangrijk kan zijn. Wanneer uithuisgeplaatsten starten met
hulpverlening hangt dit samen met het uitblijven van nieuwe incidenten van
huiselijk geweld en gaat gepaard met minder nieuwe incidenten van
huiselijk geweld. Wanneer uithuisgeplaatsten met meerdere problemen te
maken hebben, hangt dit samen met het opnieuw vóórkomen van huiselijk
geweld en meer incidenten huiselijk geweld.
• Voor achterblijvers geldt dat zowel het accepteren van de
hulpverleningstrajecten als het (voldoende) doorlopen van het hulptraject
(medewerking aan hulp) samenhangt met het uitblijven van nieuwe
incidenten huiselijk geweld.
• Tot slot zien we op casusniveau dat er samenhang is tussen het
plaatsvinden van casusoverleg tussen hulpverleners en minder incidenten
van huiselijk geweld.
19

Er is een logistische regressieanalyse gebruikt voor de uitkomstvariabele wel/geen nieuwe
incidenten van huiselijk geweld en een standaard regressieanalyse voor de
uitkomstvariabele aantal incidenten van huiselijk geweld.

20

Doordat de groep controlecasussen in deze analyse met meerdere variabelen zo klein
werd (door ontbrekende informatie in de variabelen), bleek het niet goed mogelijk om na te
gaan of het type casus (huisverbod/controlecasus) onderscheidend is voor het wel of niet
uitblijven van nieuw huiselijk geweld. Een dergelijke analyse verdient wel de voorkeur, maar
zal in toekomstig onderzoek aandacht moeten krijgen.

21

Deze informatie was niet beschikbaar voor achterblijvers.

77

Tabel 5.36 Significante resultaten overkoepelende analyse
Kenmerken
Resultaat
Uithuisgeplaatsten*
1) Uithuisgeplaatste start
Samenhang met het uitblijven van
met hulp
nieuwe incidenten huiselijk geweld
2) Uithuisgeplaatste start
Samenhang met minder nieuwe
met hulp
incidenten huiselijk geweld
3) Aantal
Samenhang tussen veel
probleemgebieden
probleemgebieden en het opnieuw
vóórkomen van nieuwe incidenten
huiselijk geweld
4) Aantal
Samenhang tussen veel
probleemgebieden
probleemgebieden en meer nieuwe
incidenten huiselijk geweld
Achterblijvers*
1) Achterblijver accepteert
Samenhang met het uitblijven van
hulp
nieuwe incidenten huiselijk geweld
2) Medewerking aan
Samenhang met het uitblijven van
hulpverlening (voldoende
nieuwe incidenten huiselijk geweld’
doorlopen)
Casusniveau*
1) Er heeft casusoverleg
Samenhang met minder nieuwe
plaatsgevonden
incidenten huiselijk geweld
*

p-waarde
p <,05
p <,01
p <,10

p <,10

p <,05
p <,10

p <,05

Per analyse zijn meerdere relevante variabelen meegenomen (zie tekst), waarvan de
variabelen genoemd in de tabel de enige zijn met een significante samenhang vertonen met
het uitblijven of verminderen van nieuwe incidenten van huiselijk geweld.

Opvallend aan deze resultaten is dat alle relevante factoren terugvoeren naar
kenmerken van de hulpverlening en de ernst van de problematiek en niet naar
andere kenmerken, zoals het verloop van de huisverbodperiode, bezit van of
dreiging met een wapen of gewijzigde samenstelling van het huishouden. De
uitkomsten komen overeen met de resultaten van de enkelvoudige analyses
(in paragraaf 5.4 en 5.5), namelijk als het gaat om het belang van het starten
van de hulpverlening (uithuisgeplaatste) en het plaatsvinden van casusoverleg
door de betrokken hulpverleners. Bovendien laat de analyse van de
kenmerken van achterblijvers, in lijn daarmee, zien dat óók acceptatie van de
hulp en het voldoende doorlopen van hulpverleningstrajecten (medewerking)
positief samenhangen met het uitblijven van nieuw huiselijk geweld in het
huishouden. Kortom, de huidige bevindingen laten zien dat medewerking aan
hulpverlening en een goed georganiseerde hulpverlening samenhangen met
het uitblijven van nieuw huiselijk geweld.

5.6

Conclusie effectiviteit Wet tijdelijk huisverbod
In de huisverbodcasussen komt in ongeveer de helft van de gevallen nog
steeds nieuw huiselijk geweld voor ruim een jaar na het opleggen van het
huisverbod. Het huisverbod bant nieuwe incidenten van huiselijk geweld dus
niet uit. Wel is het zo dat nieuw huiselijk geweld minder voorkomt in de
casussen waarin een huisverbod werd opgelegd dan in de controlecasussen
78

waarin geen huisverbod werd opgelegd. Binnen de huisverbodgroep hangt het
uitblijven van nieuw huiselijk geweld samen met verschillende aspecten van
de hulpverlening, zowel op casus- als op cliëntniveau en zowel
samenhangend met de houding van de cliënten als met de kwaliteit van de
hulpverlening. Daarnaast lijkt het effect van de hulpverlening groter te zijn in
de casussen met zware problematiek dan in de casussen met lichtere
problematiek. Kenmerken die er bij (het uitblijven van) nieuw huiselijk geweld
niet toe lijken te doen, zijn de leeftijd en het opleidingsniveau van betrokkenen,
het delictverleden van plegers en het verloop van een strafrechtelijk traject, en
de prioriteit die aan handhaving van het tijdelijk huisverbod wordt gegeven.
De resultaten van dit onderzoek maken aannemelijk dat het huisverbod
bijdraagt aan het uitblijven van nieuw huiselijk geweld, doordat het huisverbod
effectief lijkt in het op gang van brengen van de hulpverlening, die er
vervolgens voor zorgt dat huiselijk geweld wordt voorkomen of minder
plaatsvindt. Maar of personen die uit huis geplaatst zijn – bij een vergelijkbaar
hulpverleningsaanbod – vaker starten met hulpverlening dan nietuithuisgeplaatsten kon in dit onderzoek – door het ontbreken van gegevens
voor de controlegroep – niet worden nagegaan. Andere factoren, zoals de
prioriteit van handhaving, strafrechtelijk optreden, het delictverleden van de
uithuisgeplaatste, opleidingsniveau en een gewijzigde samenstelling van het
huishouden, laten geen samenhang zien met het beoogde effect van het
huisverbod.
Het is tot slot belangrijk de verschillen tussen de interventie- en de
controlegroep in acht te nemen. Hoofdstuk 2 werd afgesloten met de
opmerking dat de huisverbodcasussen wat betreft de aard van het geweld en
de pleger (wat betreft aanhouding en het delictverleden) wat zwaarder lijken te
zijn dan de controlecasussen. Dit verschil betekent echter geen nuancering,
maar een versterking van de gevonden verbanden: ondanks een zwaarder
karakter van het geweld en de uithuisgeplaatsten is het waargenomen nieuwe
huiselijk geweld immers minder dan in de controlegroep.

79

80

6

CONCLUSIE

6.1

Inleiding: doel en vraagstelling van het onderzoek
Het belangrijkste doel van dit onderzoek is om inzicht te bieden in de
effectiviteit van de Wet tijdelijk huisverbod: leidt de uitvoering van de Wth tot
het voorkomen van (verdere escalatie van) huiselijk geweld? Deze vraag is in
dit onderzoek aangescherpt tot: doen zich in situaties waarin een huisverbod
is opgelegd minder nieuwe incidenten van huiselijk geweld voor, dan in
vergelijkbare situaties waarin geen huisverbod is opgelegd?
Daarnaast biedt het onderzoek inzicht in de wijze waarop het huisverbod wordt
ingezet en de hulpverlening die parallel aan het huisverbod wordt aangeboden
aan de betrokkenen. Daarbij is aandacht besteed aan de vraag of variaties in
aspecten van de inzet van het huisverbod en de hulpverlening samenhangen
met de mate waarin na afloop van het huisverbod nieuw huiselijk geweld
plaatsvindt.
Het onderzoek kent een quasi-experimentele opzet. Dat wil zeggen dat
gebruikgemaakt wordt van een interventiegroep en een controlegroep en dat
deze groepen zijn samengesteld uit situaties die zich in de praktijk hebben
voorgedaan. Alle casussen die voor dit onderzoek zijn geselecteerd, lenen
zich voor het opleggen van een huisverbod. In de interventiegroep is dit ook
daadwerkelijk opgelegd, terwijl dat in de controlegroep niet het geval is. Uit de
beschrijving van de onderzoeksgroepen in hoofdstuk 2 blijkt dat deze groepen
vergelijkbaar zijn, maar dat de casussen in de huisverbodgroep qua aard van
het geweld en de pleger wat ‘zwaarder’ zijn dan de casussen in de
controlegroep.

6.2
Minder nieuw
huiselijk
geweld

Nieuwe
incidenten

Verklaring

Resultaat: effectiviteit Wet tijdelijk huisverbod
Het onderzoek toont aan dat het huisverbod samenhangt met het minder
vóórkomen van nieuw huiselijk geweld. Na een huisverbod blijft nieuw huiselijk
geweld vaker uit en als nieuw huiselijk geweld plaatsvindt, gaat het om minder
incidenten dan in (vergelijkbare) situaties waarin geen huisverbod is opgelegd.
Dit verschil is statistisch significant. Dat wil overigens niet zeggen dat het
huisverbod nieuw huiselijk geweld geheel voorkomt: in de periode tussen het
opleggen van het huisverbod en de meting voor dit onderzoek (1-1,5 jaar)
heeft zich na 53 procent van de huisverboden minimaal één nieuw incident
met huiselijk geweld voorgedaan. Gemiddeld komen 1,1 nieuwe incidenten
voor, met een maximum van 12 incidenten.
De belangrijkste verklaring voor het gevonden verband tussen het huisverbod
en het vaker uitblijven van huiselijk geweld zoeken we in de hulpverlening, die
81

na het opleggen van een huisverbod wordt opgestart. Immers, het uitblijven
van incidenten hangt samen met de start van hulpverlening. Bovendien lijkt de
hulpverlening meer effect te hebben in de casussen met zware problematiek
dan in de casussen met lichtere problematiek. Maar of personen die uit huis
geplaatst zijn – bij een vergelijkbaar hulpverleningsaanbod – vaker starten met
hulpverlening dan niet-uithuisgeplaatsten (bijvoorbeeld door de schok van de
uithuisplaatsing en het contactverbod) kon in dit onderzoek – door het
ontbreken van gegevens voor de controlegroep – niet worden nagegaan.
Concreet laat het onderzoek zien dat de volgende aspecten van de
hulpverlening samenhangen met een mindere mate van herhaald huiselijk
geweld:
• de start van de aangeboden hulpverleningstrajecten door plegers en
slachtoffers van huiselijk geweld;
• het voldoende doorlopen van de hulpverlening;
• het voeren van casusoverleg door hulpverleners en systeemgericht werken
na afloop van het huisverbod.
Daarnaast is vastgesteld dat er vaker sprake is van nieuwe incidenten van
huiselijk geweld wanneer een uithuisgeplaatste kampt met relatief veel en
ernstige problemen. Ook overtredingen van het huisverbod en verlenging van
het huisverbod hangen samen met een hogere recidive van huiselijk geweld.
De volgende kenmerken hangen niet samen met een mindere mate van
herhaald huiselijk geweld:
• het delictverleden van de uithuisgeplaatste;
• het opleidingsniveau van de uithuisgeplaatste en de achterblijver;
• het al dan niet gewijzigd zijn van de samenstelling van het huishouden na
een jaar;
• het strafrechtelijke traject dat een uithuisgeplaatste doorloopt;
• de prioriteit die door de daarbij betrokken ketenpartners wordt gegeven aan
de handhaving van het huisverbod.
Hoewel het effect van de uithuisplaatsing niet kan worden onderscheiden van
het effect van de hulpverlening, is er toch een aantal redenen om te
vooronderstellen dat de uithuisplaatsing zelf ertoe doet. Het is goed mogelijk
dat de uithuisplaatsing mensen beter benaderbaar maakt voor de
hulpverlening, doordat het huisverbod een situatie openbreekt. Betrokkenen
worden uit elkaar gehaald en de hulpverlening staat op de stoep; het is
simpelweg niet mogelijk om te doen alsof er niets aan de hand is. Waar
mensen anders de weg naar de hulpverlening misschien niet weten te vinden,
is die nu duidelijk. Bij een huisverbod is het snel op gang brengen van
integrale hulpverlening bovendien beter geregeld dan in andere situaties. Het
huisverbod heeft in deze interpretatie met name een functie in het openstellen
voor, toeleiden naar en op gang brengen van de hulpverlening.1 Het is
1

Schreijenberg et al. (2010). Procesevaluatie Wet tijdelijk huisverbod (Amsterdam:
Regioplan).

82

vervolgens aan de hulpverleners om ook een dusdanige kwaliteit te leveren
dat betrokkenen gemotiveerd raken en blijven om de aangeboden trajecten te
accepteren en af te maken.
Het onderzoek laat zien dat er geen verschil is in effectiviteit tussen
huisverboden die wel en die niet samengaan met een strafrechtelijk traject.

6.3

De inzet van de Wet tijdelijk huisverbod in de praktijk

Totaal

In de eerste vier jaar sinds de inwerkingtreding van de Wet tijdelijk huisverbod
op 1 januari 2009 zijn er in Nederland 11.692 huisverboden opgelegd. Hiervan
werd ongeveer 40 procent verlengd. Elk jaar worden er meer huisverboden
opgelegd; in 2012 waren het er ruim 3500.

Achtergrondkenmerken

De uithuisgeplaatsten zijn overwegend (99%) man en de achterblijvers vrouw
(88%). De gemiddelde leeftijd van uithuisgeplaatsten is 38 jaar. Achterblijvers
zijn iets ouder, gemiddeld 40 jaar. Dit leeftijdsverschil wordt mede verklaard
doordat een deel van het huiselijk geweld waarbij huisverboden worden
opgelegd, gericht is van meerderjarige kinderen tegen hun ouders. Een
meerderheid van de betrokkenen bij huisverboden (63%) is laag opgeleid.
Ongeveer de helft is van Nederlandse afkomst.

Relatie

Uithuisgeplaatsten en achterblijvers zijn meestal partners (63%) en soms expartners (10%). 12 procent van de uithuisgeplaatsten is een meerderjarige die
geweld pleegt tegen zijn ouders. In 15 procent van de huisverboden is sprake
van geweld dat (ook) gericht is tegen minderjarige kinderen. Huisverboden
worden weinig (7%) opgelegd bij wederzijds geweld tussen (ex-)partners.

Aanleiding

De aanleiding voor het opleggen van een huisverbod ligt in de dreiging met of
de toepassing van geweld in de huiselijke sfeer. Er is vrijwel altijd (91-94%)
sprake van bedreiging en/of fysiek geweld. In twee derde van de huisverboden
is (tevens) sprake van psychisch geweld. Seksueel geweld komt voor bij elf
procent van de situaties waarin een huisverbod wordt opgelegd.

Strafrecht

Bij 85 procent van de huisverboden is sprake van aanhouding van de
uithuisgeplaatste en daarmee van een verdenking van strafbare feiten. Van de
uithuisgeplaatsten die worden aangehouden, wordt 70 procent in verzekering
gesteld. Bij 84 procent van hen wordt de zaak doorgestuurd naar het OM en
30 procent wordt voorgeleid aan de Rechter Commissaris. Van de strafzaken
die parallel aan een huisverbod lopen, eindigt 42 procent in een sepot,
ongeveer gelijk verdeeld over sepots met en zonder voorwaarden. In ongeveer
50 procent van de strafzaken volgt een veroordeling. De aard van de strafbare
feiten betreft meestal (60%) eenvoudige mishandeling. Andere feiten waarvan
uithuisgeplaatsten worden verdacht, maar die veel minder voorkomen, zijn
zware mishandeling, beschadiging van goederen, bedreiging, doodslag en in
een enkel geval dwang en verkrachting. Uithuisgeplaatsten zijn veroordeeld
83

Overtreding

voor eenvoudige mishandeling, beschadiging van goederen en bedreiging.
Bij 23 procent van de huisverboden is bij de politie en/of de hulpverlening een
overtreding van het huisverbod bekend. Dit is een ondergrens: overtreding
wordt niet altijd gemeld. Meestal betreft de overtreding een combinatie van
contact via sms/internet, telefoon, face-to-face en/of aanwezigheid in de
woning. In een derde van de casussen waarin overtreding bekend is, heeft de
hulpverlening deze gemeld bij de politie. In een achtste van de casussen heeft
de politie de uithuisgeplaatste aangehouden, en in een twaalfde deel is de
uithuisgeplaatste voor de overtreding vervolgd.

Incidenten

Bij 10 procent van de huisverboden is sprake van incidenten of excessen met
betrekking tot uithuisgeplaatsten en/of achterblijvers, die het succes van het
huisverbod belemmeren. Deels overlappen deze met overtredingen
(bijvoorbeeld nieuwe incidenten van huiselijk geweld). Andere incidenten die
zijn aangetroffen zijn druk en/of bedreigingen richting de achterblijver(s) vanuit
familie/vrienden van de uithuisgeplaatste, bedreigingen en zelfmoord. Van de
bedreigingen is onduidelijk wat ze precies inhielden. De overige incidenten
hielden verband met het huisverbod, maar uiteraard ook met de context
waarin dit werd opgelegd.

Kindermishandeling

In 70 procent van de huisverboden zijn er kinderen in het gezin. Bij 53 procent
van de huisverboden is er sprake van kindermishandeling.2 Voor een groot
deel (38% van de huisverboden) betreft dit kindermishandeling in brede zin,
waarbij kinderen alleen als getuige betrokken zijn bij het huiselijk geweld. 15
procent van de huisverboden wordt opgelegd in situaties waarin (ook) sprake
is van geweld dat is gericht tegen minderjarige kinderen en dat niet door een
oudere broer of zus, maar door (de generatie van) (groot)ouders wordt
gepleegd. Dit geweld is altijd fysiek. Daarnaast komen in deze situaties
bedreiging en psychisch geweld voor en is er in de helft van de situaties
sprake van bezit van en/of dreiging met een wapen. Eergerelateerd en
seksueel geweld komen veel minder voor.
In de helft van de casussen waarin sprake is van geweld dat is gericht tegen
de kinderen, is dit geweld ten tijde van het huisverbod uitsluitend tegen de
kinderen gericht. Meestal is er sprake van een gezinssysteem waarin geweld
vaker voorkomt en zich ook tegen de partner (veelal moeder) richt. Er zijn
echter ook casussen waarin geweld uitsluitend richting de kinderen plaatsvindt
en samenhangt met opvoedproblematiek of de wens van ouders om meer
controle over hun kinderen (in de tienerleeftijd) uit te kunnen oefenen.
De casussen kindermishandeling waarin huisverboden worden opgelegd,
onderscheiden zich van casussen kindermishandeling waarin geen huisverbod
wordt opgelegd in de aard van het geweld (vaker fysiek geweld) en de mate
waarin aanhouding en een daarop volgend strafrechtelijk traject plaatsvindt
(vaker).

2

Zoals door de hovj aangevinkt op het RiHG.

84

6.4

Het hulpverleningstraject

Start: crisis

Het eerste contact van de hulpverlening met uithuisgeplaatsten en
achterblijvers komt meestal (respectievelijk in 51% en 87% van de gevallen)
binnen 24 uur tot stand. In een deel van de gemeenten vindt dit contact al
tijdens of direct na het opleggen van het huisverbod plaats door een
crisisdienst van de hulpverlening. In andere gemeenten duurt het minimaal
enkele uren voordat een crisisdienst of de reguliere hulpverlening contact met
de betrokkenen zoekt. Dit contact beperkt zich tot een eerste gesprek met de
betrokkenen of tot alleen het maken van een afspraak voor de reguliere
hulpverlening de volgende (werk)dag.

Eerste fase
hulpverlening

De hulpverlening bij het huisverbod kan vervolgens worden onderverdeeld in
twee fasen. De eerste fase betreft de probleemverkenning en het opstellen
van een plan van aanpak. Deze wordt meestal binnen de eerste tien dagen
van het huisverbod afgesloten, maar kan ook tijdens de verlenging of na het
huisverbod worden voortgezet als de omstandigheden daarom vragen. In deze
fase voeren de hulpverleners gesprekken met de betrokkenen, waarin zij de
problematiek in het gezin en van de afzonderlijke gezinsleden verkennen. Ook
vindt in deze fase vaak hulpverlening in de zin van praktische ondersteuning
plaats (bijvoorbeeld op het vlak van onderdak of financiën). Meestal heeft elke
betrokkene een hulpverlener die altijd de begeleiding van een bepaalde partij
in de eerste fase van het huisverbod doet; voor de uithuisgeplaatste is dat
meestal de reclassering en anders de GGZ of de forensische psychiatrie; voor
de achterblijver is dit het AMW of het SHG; en voor kinderen is dit BJZ/AMK.
Daarbij valt op dat achterblijvers (moeders) vaker bij de onderzoeken naar de
kinderen worden betrokken dan de uithuisgeplaatsten (vaders).
In twee gemeenten onderhoudt een casemanager in deze fase het contact
met alle betrokkenen, maar schakelt zij of hij waar nodig de expertise van
andere partijen in.
Dit contact met de hulpverlening komt in verreweg de meeste situaties tot
stand: bij 92 procent van de uithuisgeplaatsten, bij 88 procent van de
achterblijvers en bij 86 procent van de kinderen. De betrokken hulpverleners
stemmen hun analyses en activiteiten via een casusoverleg met elkaar af
(in 90% van de huisverboden). Het casusoverleg wordt ook gebruikt om tot
een plan van aanpak voor het hele systeem te komen (bij 61 procent van de
huisverboden). Het streven is om dit plan van aanpak gereed te hebben op
dag 8 of 9 van het huisverbod; op tijd om meegenomen te kunnen worden in
het verlengingsbesluit van de burgemeester.
De eerste fase van de hulpverlening eindigt met een aanbod voor
vervolghulpverlening, zoals voorgesteld in het plan van aanpak, aan de
betrokkenen bij het huisverbod.

Probleeminventarisatie

Plan van
aanpak

Tweede
fase hulp-

Niet alle betrokkenen krijgen een aanbod voor vervolghulpverlening: 86
procent van de uithuisgeplaatsten, 81 procent van de achterblijvers en 68
procent van de kinderen. Waar geen aanbod voor vervolghulpverlening wordt
gedaan, zijn de meest voorkomende redenen daarvoor een gebrek aan
85

Uitval

Aard hulp

motivatie van betrokkenen en het ontbreken van een hulpvraag van de cliënt.
Ook komt het voor dat hulpverleners er niet in slagen contact met de
betrokkenen te krijgen. De precieze reden waarom niet alle kinderen een
aanbod krijgen is onbekend, maar op basis van ander onderzoek bestaat het
vermoeden dat de hulpverlening lang niet altijd signalen ziet bij de kinderen
die wijzen op een hulpvraag.
Tussen het aanbod van de hulpverlening en de daadwerkelijke start van
trajecten vindt uitval plaats. Uiteindelijk start 57 procent van de
uithuisgeplaatsten, 63 procent van de achterblijvers en 44 procent van de
kinderen met vervolghulpverlening. Hiervan valt nog eens een deel uit
gedurende het traject; de hulpverlening geeft aan dat 48 procent van de
uithuisgeplaatsten en 62 procent van de achterblijvers het traject voldoende of
geheel doorloopt.
Bijna alle uithuisgeplaatsten die hulp accepteren, krijgen vervolghulpverlening
van een instelling voor ambulante forensische psychiatrie. Het gaat hier om
zogenaamde ‘plegerhulpverlening’: veelal agressieregulatietherapie, al dan
niet in combinatie met relatiegesprekken en praktische hulp. Ook AMW (met
name praktische ondersteuning) en verslavingszorg komen relatief vaak voor.
Achterblijvers worden veelal geholpen door het AMW. In een aantal van de
onderzochte regio’s heeft het AMW een specifiek voor het huisverbod of
huiselijk geweld ontwikkeld hulpverleningsaanbod met onder andere
weerbaarheidstraining en relatiegesprekken. Naast AMW zijn hulpverlening
gericht op de opvoeding en/of begeleiding van de kinderen en hulpverlening
samen met de uithuisgeplaatste de meest voorkomende vormen van hulp.
De meest aangeboden vorm van hulpverlening voor kinderen is hulp voor het
hele gezin in de vorm van gezinsbegeleiding. Hier valt
opvoedingsondersteuning onder, maar ook specifieke programma’s of
methodieken. Daarnaast worden kinderen relatief vaak ‘meegenomen’ in het
traject dat de ouders volgen. Maar er worden ook diverse vormen van hulp,
specifiek voor kinderen die slachtoffer of getuige van huiselijk geweld zijn,
ingezet.

Systeemgericht

Bij het huisverbod wordt gestreefd naar een systeemgerichte aanpak
van de problematiek van alle betrokkenen samen. In het onderzoek zijn vier
kenmerken van systeemgericht werken onderscheiden: casusoverleg, de
totstandkoming van een plan van aanpak, een systeemgesprek met alle
betrokkenen en systeemgericht werken na afloop van het huisverbod. In
ongeveer de helft van de huisverbodcasussen komen drie of vier van deze
kenmerken terug. In de andere helft van de casussen zijn een of twee van
deze kenmerken aangetroffen. In de controlegroep wordt in veel mindere mate
systeemgericht gewerkt en in het geheel niet op drie of vier kenmerken
daarvan. Voor systeemgericht werken gelden bepaalde contra-indicaties. In 39
procent van de huisverbodcasussen waarin aanwijzingen zijn van dergelijke
contra-indicaties wordt toch systeemgericht gewerkt.

Probleemgebieden

Onderzocht is op welke probleemgebieden uithuisgeplaatsten en achterblijvers
ten tijde van het huisverbod problemen ervaren en op welke
86

Resultaten

probleemgebieden de aangeboden hulp betrekking heeft. De analyse laat zien
dat bij 57 procent van de uithuisgeplaatsten en 66 procent van de
achterblijvers de hulpverlening alle gebieden waarop problemen zijn
geconstateerd beslaat.
Over de resultaten van de hulpverlening is op individueel niveau weinig
bekend; hulpverleners monitoren dit veelal niet actief. Het bleek daardoor niet
mogelijk om hierover in dit onderzoek voldoende betrouwbare informatie te
krijgen van de hulpverlening. Daardoor is – overwegend – onbekend in
hoeverre problematiek die speelde ten tijde van het huisverbod na afsluiting
van de hulpverlening voldoende is behandeld. Ook kan om deze reden niet
worden vastgesteld of de onderliggende problemen die samenhangen met het
geweld een jaar na het huisverbod zijn gewijzigd. De conclusie van dit
onderzoek, dat de hulpverlening waarschijnlijk in belangrijke mate bijdraagt
aan het gevonden effect van het huisverbod, is dan ook niet gebaseerd op de
resultaten op individueel niveau, maar op de samenhang die is aangetroffen
tussen enkele (andere) aspecten van de hulpverlening en het uitblijven van
nieuwe incidenten van huiselijk geweld in de huisverbodgroep.

Knelpunten

In dit onderzoek is geen systematische analyse uitgevoerd van knelpunten die
zich voordoen bij het verlenen van hulp tijdens en na uithuisplaatsingen. Deze
vraag is opgenomen in een onderzoek dat parallel aan de effectevaluatie is
uitgevoerd, naar juridische en procesmatige knelpunten bij de uitvoering van
de Wth (De Vaan et al., 2013).

Een jaar
later…

Eén tot anderhalf jaar na afloop van het huisverbod is bij 57 procent van de
huisverboden de samenstelling van het huishouden gewijzigd. Meestal houdt
dit in dat de partners uit elkaar zijn gegaan en apart zijn gaan wonen. In een
aantal gevallen heeft de uithuisgeplaatste, een meerderjarig kind, de ouderlijke
woning verlaten.

6.5

Als er geen huisverbod wordt opgelegd…

Aard
situaties

Er doen zich situaties voor die zich lenen voor een huisverbod, maar waarin dit
niet wordt opgelegd. In dit onderzoek zijn dit soort situaties opgenomen in de
controlegroep. Het betreft situaties die in het algemeen vergelijkbaar zijn met
de huisverboden, zij het dat de aard van het geweld en het delictverleden van
de pleger wat lichter lijken te zijn in de situaties waarin wel huisverboden zijn
opgelegd.

Reden

Huisverboden worden niet altijd opgelegd als dat mogelijk is, omdat een
huisverbod de situatie voor de betrokkenen in de ogen van de beoordelaars
verder zou verergeren, omdat zij denken dat een huisverbod niet mogelijk is
en omdat zij een huisverbod niet nodig achten. Vaak vindt echter geen
afweging plaats over het opleggen van een huisverbod en wordt de
mogelijkheid om de procedure hiertoe te starten niet door de BPZ herkend.
87

Andere Soms worden in dit soort situaties wel andere maatregelen genomen:
het
maatregelen

opstarten van een strafrechtelijke procedure (46% van de agressors wordt
aangehouden), het inschakelen van hulpverlening (ongeveer de helft van de
betrokkenen in deze casussen is bekend bij de hulpverlening) of het maken
van een aantekening op het adres om de volgende keer actief op de
mogelijkheid van een huisverbod te screenen.

Hulp

Van de 104 agressors in de controlecasussen kregen er 18 een hulpaanbod.
Dertien van hen accepteerden dit en startten het traject. Van de 112
benadeelden kregen er 27 een hulpaanbod. 21 accepteerden dit, en 19
startten het traject. Van de 109 bij de controlecasussen betrokken kinderen
kregen er 34 een hulpverleningsaanbod, dat door 24 kinderen werd
geaccepteerd en in 23 gevallen ook daadwerkelijk startte. Deze cijfers zijn
onder voorbehoud omdat veel betrokkenen (bij de controlecassussen) in het
geheel niet bekend zijn bij de voor dit onderzoek geraadpleegde instellingen.
Daardoor kan niet met zekerheid worden vastgesteld dat de andere
betrokkenen geen hulp hebben gekregen. Het is echter wel aannemelijk,
gezien het feit dat de instellingen die zijn bevraagd een centrale functie
hebben in de hulpverlening bij huiselijk geweld.
De hulpverlening die in de controlecasussen is aangeboden, wijkt qua aard
nauwelijks af van de hulpverlening in de huisverbodcasussen. Bij de agressors
is de reclassering minder betrokken en wordt minder relatietherapie ingezet;
bij de achterblijvers is de betrokkenheid van BJZ en gezinsbegeleiding minder,
hetgeen ook voor de kinderen geldt.

Meerwaarde

In de situaties die zijn opgenomen in de controlegroep zou het huisverbod een
meerwaarde gehad kunnen hebben in het doorbreken van een zich
herhalende en/of (ernstig) dreigende situatie van huiselijk geweld. Hoewel de
aard van het geweld en het delictverleden van de pleger wat minder zwaar
lijken dan in de huisverbodgroep, is ook in deze casussen vaak sprake van
zich herhalend huiselijk geweld of een (voortdurende), ernstige dreiging van
geweld.

6.6

Discussie
De Wet tijdelijk huisverbod wordt steeds vaker ingezet bij de aanpak van
huiselijk geweld en doet ertoe: of het nu door de uithuisplaatsing en het
contactverbod of door de daarmee gepaard gaande, goed en snel
georganiseerde hulpverlening komt, we zien dat er na een huisverbod minder
vaak nieuw huiselijk geweld plaatsvindt dan wanneer geen huisverbod wordt
opgelegd – ondanks het iets zwaardere karakter van de casussen in de
huisverbodgroep. Op basis van deze resultaten kunnen we stellen dat het
aannemelijk is dat het huisverbod effectief is. Of dit effect ook op de langere

88

termijn standhoudt, moet blijken uit een eventuele herhalingsmeting van nieuw
huiselijk geweld in beide onderzoeksgroepen.
Het onderzoek toont het belang aan van goede hulpverlening die betrokkenen
motiveert en vasthoudt. Niet het aanbod van hulp, maar de acceptatie en de
feitelijke deelname zijn cruciaal. Hier is nog winst te behalen; er vallen nog
veel betrokkenen uit voordat de hulp daadwerkelijk start, en daarnaast blijkt de
ernst van de problematiek van de uithuisgeplaatste samen te hangen met de
herhaling van huiselijk geweld. Dit roept twee vragen op: investeert de
hulpverlening voldoende in het motiveren van de betrokkenen? En is de hulp
die uithuisgeplaatsten ontvangen wel altijd toegesneden op hun (soms
complexe) problematiek? Het onderzoek beantwoordt de laatste vraag en laat
daarmee zien dat er nog winst te behalen is in het bieden van (nog) meer
maatwerk in de hulpverlening, overigens ook voor de achterblijvers.
Het kostte veel moeite om voor dit onderzoek inzicht te verkrijgen in het
verloop van de hulpverlening nadat een huisverbod is afgesloten. Dit wordt in
de praktijk meestal niet centraal gemonitord. Ook de afzonderlijke
hulpverlenende instellingen zijn lang niet altijd in staat informatie over
kernvariabelen van de hulpverlening (zoals problematiek en eindresultaat) aan
te leveren. Vaak wordt door de hulpverleners geen gebruik gemaakt van een
gestructureerde probleemanalyse aan het begin en het eind van een traject.
Als dat wel gebeurt, is dat niet terug te vinden in registraties. Dat betekent dat
het niet mogelijk is om achteraf de resultaten en effecten van de hulpverlening
vast te stellen.
Daarnaast laat het onderzoek zien dat het systeemgericht werken zich vaak
beperkt tot de duur van het huisverbod. In ten minste de helft van de
huisverbodcasussen verdwijnt de centrale coördinatie en afstemming tussen
afzonderlijke trajecten als het plan van aanpak tot stand is gekomen.
Tegelijkertijd blijkt systeemgericht werken na afloop van het huisverbod samen
te hangen met het minder vóórkomen van nieuw huiselijk geweld.
Systeemgericht werken is niet altijd mogelijk en nodig. Het onderzoek laat
echter niet zien in welke mate hulpverleners een bewuste afweging maken of
het al dan niet voortzetten van de systeemgerichte aanpak, op basis van de
aard van de problematiek in een casus. Hier ligt een belangrijk aandachtspunt
voor de hulpverlening bij huiselijk geweld in het algemeen.
Vaak zijn bij de huisverboden minderjarige kinderen betrokken, veelal als
getuige, maar soms ook als direct slachtoffer. Zij krijgen echter lang niet altijd
hulp; de hulp die ze krijgen is in de meeste niet op hun persoon gericht, maar
betreft een vorm van gezinsbegeleiding. Hoewel gesproken wordt over
‘gezins’-begeleiding, betreft dit in een meerderheid van de casussen een vorm
van opvoedondersteuning aan de moeder; de vader wordt vaak niet bij
trajecten voor de kinderen betrokken. Op basis van dit onderzoek kan niet
worden vastgesteld of dit recht doet aan de problematiek. De effecten van
huiselijk geweld op kinderen hoeven niet direct zichtbaar te zijn, maar kunnen
89

zich ook pas op de langere termijn voordoen. Dit stelt de hulpverlening aan
kinderen voor een vraag: sluit de vrij algemene wijze waarop op dit moment
met kinderen die bij huisverboden betrokken zijn wordt omgegaan, wel aan op
hun hulpvraag of op de hulpvraag die zij mogelijk in de toekomst kunnen
krijgen?
Mogelijk kan de inzet van de Wth nog worden verbeterd door meer maatwerk
te leveren. Het feit dat overtreding en verlenging samenhangen met het vaker
vóórkomen van nieuw huiselijk geweld wijst erop dat er casussen zijn waarin
een huisverbod niet leidt tot een (directe) afname van de ernstige en
onmiddellijke dreiging. Mogelijk is het huisverbod in dit soort situaties niet de
juiste interventie. Nader onderzoek is echter nodig om vast te stellen of er
soorten situaties of achtergrondkenmerken van betrokkenen geïdentificeerd
kunnen worden die maken dat een situatie zich niet leent voor het opleggen
van een huisverbod.
In de afgelopen tijd is regelmatig een discussie opgelaaid over de vraag of het
huisverbod wel wordt ingezet in de situaties waar het oorspronkelijk voor was
bedoeld. Er wordt dan gesproken over het ‘preventief’ inzetten van het
huisverbod. Deze discussie wordt echter door een aantal zaken vertroebeld:
• In de situaties die worden bedoeld (ernstig en onmiddellijk gevaar) is
slechts bij hoge uitzondering geen sprake van een voorgeschiedenis van
geweld. Veelal betreft het situaties waarin de dreiging op basis van de
voorgeschiedenis van het gezin en de pleger kan worden vastgesteld,
maar op het moment zelf zich (nog) geen incident heeft voorgedaan
waarvoor strafrechtelijk optreden mogelijk is. In plaats van te spreken over
‘preventief’, is het daarom beter om te spreken over situaties waarin geen
sprake is van een actueel politie-incident.
• De wens om het huisverbod in situaties waarin aanhouden niet mogelijk is
op te leggen, dateert uit een tijd waarin de politie bij de aanpak van
huiselijk geweld plegers minder vaak aanhield. Situaties van huiselijk
geweld worden door de politie inmiddels beter herkend als situaties waarin
aanhouding mogelijk is. Dit leidt tot een logische samenhang tussen
aanhouding en huisverboden, aangezien de politie leidend is in de start van
het huisverbodproces.
Wanneer we kijken naar het vervolg van de strafrechtelijke trajecten die
parallel aan het huisverbod, na aanhouding worden ingezet, dan blijkt dat in
ongeveer 40 procent van de huisverboden waarin de pleger is aangehouden,
deze niet wordt vervolgd en de zaak ook niet onder voorwaarden wordt
geseponeerd. Blijkbaar ziet het OM in deze casussen geen mogelijkheden om
de pleger via het strafrecht verder aan te pakken. Bovendien leiden
strafrechtelijke trajecten vaak niet tot een snelle uithuisplaatsing voor langere
tijd en een contactverbod tussen de uithuisgeplaatste en achterblijvers. Dit laat
zien dat het huisverbod in de praktijk een zinvolle aanvulling is op de
mogelijkheden die het strafrecht biedt.

90

BIJLAGEN

91

92

BIJLAGE 1

ONDERZOEKSVRAGEN

1. Hoe wordt de Wth ingezet?
a. Hoeveel huisverboden zijn vanaf de invoering van de Wth afgegeven en
verlengd?
b. Wat zijn de (achtergrond)kenmerken van uithuisgeplaatsten en
achterblijvers?
c. Welke relatie had de uithuisgeplaatste t.o.v. de achterblijvers?
d. Wat was de aanleiding om het huisverbod op te leggen?
e. Indien het huisverbod wordt opgelegd in situaties waarin reeds sprake is
huiselijk geweld c.q. strafbare feiten:
i. Hoe vaak is dit het geval?
ii. Om welke strafbare feiten gaat het?
iii. Leidde dit tot een strafzaak?
iv. Hoe is de strafzaak verlopen?
f. Is het huisverbod overtreden? Zo ja:
i. In hoeveel gevallen?
ii. Op welke wijze?
iii. Hoe is hierop gereageerd (door hulpverlening, politie en OM)?
g. Is tijdens het huisverbod sprake geweest van incidenten of excessen
m.b.t. uithuisgeplaatsten en/of achterblijvers? Zo ja:
i. Wat voor incidenten/excessen?
ii. Kunnen deze worden gerelateerd aan het huisverbod?
h. Wat is de aard van casussen kindermishandeling waarbij het huisverbod
wordt opgelegd en hoe onderscheiden die zich van casussen
kindermishandeling waarin geen huisverbod wordt opgelegd?
2. Hoe is het hulpverleningstraject verlopen vanaf het moment van
oplegging van het huisverbod?1
a. Op welk moment - m.b.t. het incident dat aanleiding vormde voor het
huisverbod - kwam het eerste contact met de hulpverlening tot stand?
i. Wat hield dit contact in?
ii. Wat zijn de resultaten van het eerste contact?
b. Welke hulpverlening is aangeboden/gerealiseerd binnen 10 dagen na
de uithuisplaatsing?
c. Welke hulpverlening is aangeboden/gerealiseerd tijdens de eventuele
verlenging van het huisverbod?
d. Is er een probleeminventarisatie gemaakt?
i. Zo ja, op welke termijn (na de uithuisplaatsing)?
ii. Zo nee, waarom niet?
1

Bij de beantwoording van deze onderzoeksvraag zal onderscheid gemaakt worden naar de
uithuisgeplaatste, de achterblijver(s) en eventueel betrokken kinderen.

93

e. Is er een plan van aanpak vastgesteld?
i. Zo ja, op welke termijn (na de uithuisplaatsing)?
ii. Zo nee, waarom niet?
f. Is na de huisverbodperiode ‘vervolghulpverlening’ aangeboden? Zo ja:
i. Welke hulpverlening?
ii. Op welke probleemgebieden heeft de hulpverlening betrekking?
iii. Welke (type) hulpverleningsinstanties zijn betrokken?
iv. Aan wie is hulpverlening aangeboden?
v. Is sprake van een systeemgerichte aanpak of van ‘losse’
onderdelen?
g. Welke vervolghulpverlening is gerealiseerd?
i. Is er hulpaanbod geweigerd? Zo ja, welk hulpaanbod en waarom?
ii. Zijn uithuisgeplaatsten en/of achterblijvers voortijdig gestopt met
interventies? Zo ja, in welk stadium? Waarom? Welke
probleemgebieden blijven daardoor ‘onbehandeld’?
h. Worden de resultaten/effecten van gerealiseerde hulpverlening
gemeten? Zo ja:
i. Hoe?
ii. Wat zijn de resultaten?
i. In hoeverre sluit de geboden hulpverlening aan bij de geïnventariseerde
problemen?
j. Welke knelpunten doen zich voor bij het verlenen van hulp tijdens en na
uithuisplaatsingen?
3. Is de Wth effectief in het verminderen van huiselijk geweld?
a. Hoe is de feitelijke situatie van uithuisgeplaatsten en achterblijvers een
jaar na het huisverbod?
i. Maken zij nog deel uit van de oorspronkelijke ‘huiselijke kring’?
ii. Zo nee, in welke situatie bevinden zij zich? Is sprake van een nieuwe
‘huiselijke’ kring? Zo ja, hoe ziet deze eruit?
b. Zijn er binnen een jaar veranderingen opgetreden in onderliggende
‘structuren’ die samenhangen met huiselijk geweld?
i. Zo ja, welke veranderingen hebben zich voorgedaan?
c. Is er binnen een jaar na de oplegging van het huisverbod opnieuw
sprake geweest van geweld in de huiselijke kring van de
uithuisgeplaatste en achterblijver of daarbuiten?
i. Zo ja, wat waren de omstandigheden c.q. aanleiding?
d. Welke (combinaties van) kenmerken van uithuisgeplaatsten,
achterblijvers, situaties en interventies hangen samen met (of lijken
samen te hangen met) ‘succes’ van de uithuisplaatsing?
4. T.b.v. het vaststellen van de effectiviteit van de Wth:
a. Zijn er situaties van (dreigend) huiselijk geweld, waarin geen huisverbod
wordt afgegeven?
i. Hoe zijn deze situaties te typeren?
ii. Welke redenen liggen aan het niet (kunnen) opleggen van een
huisverbod ten grondslag?
94

b. Zijn in deze situaties wel andere maatregelen genomen?
c. Is in deze situaties hulpverlening aangeboden/gerealiseerd?
i. Zo ja, welke?
ii. Zo nee, waarom niet?
d. In welk opzicht wijkt de aangeboden/gerealiseerde hulpverlening in
deze situaties af van de hulpverlening, die bij een huisverbod wordt
gerealiseerd?
e. Zou een huisverbod in deze situaties een meerwaarde hebben gehad?
i. Zo ja, in welk opzicht?
ii. Zo nee, waarom niet?
f. Treedt na een huisverbod/hulpverlening minder vaak huiselijk geweld op
dan in vergelijkbare situaties, waarin geen huisverbod is opgelegd?
Wat is het effect voor ‘preventieve’ huisverboden, huisverboden die
samengaan met een strafrechtelijk traject en huisverboden die worden
opgelegd bij kindermishandeling?2

2

Deze subvraag is toegevoegd om onderscheid te kunnen maken naar soort huisverbod.

95

96

BIJLAGE 2

ONDERZOEKSMETHODEN

Algemene opzet
Het huidige onderzoek beoogt de effectiviteit van de Wet tijdelijk huisverbod te
meten. De meest zuivere methode zou een experiment inhouden, waarbij via
toeval beslist zou worden om het huisverbod wel of niet op te leggen en zo
twee zuivere onderzoeksgroepen (interventiegroep met huisverbod versus
controlegroep zonder huisverbod) te creëren. In de context van het
huisverbod, in een omgeving met ernstige dreiging van geweld, is dat
uiteraard niet haalbaar. Er is gekozen voor het quasi-experiment, een second
best alternatief. We vergeleken een groep casussen waarin huiselijk geweld
voorkwam en tevens een huisverbod werd opgelegd (de interventiegroep) met
een andere groep casussen waarin huiselijk geweld voorkwam, maar waarin
geen huisverbod werd opgelegd (de controlegroep). Hierbij werd zoveel
mogelijk gestreefd naar de vergelijkbaarheid van de casuïstiek in termen van
ernst van het huiselijk geweld.
De beide onderzoeksgroepen werden vervolgens vergeleken met betrekking
tot de geboden en gevolgde hulpverlening en de mate en snelheid waarin er
nieuw huiselijk geweld wordt gepleegd. Het onderzoek beoogt een eerste
effectmeting één jaar na de huiselijk geweld incidenten in 2011 en legt
daarnaast de basis voor een tweede effectmeting twee jaar na de
(oorspronkelijke) geweldsincidenten (uit te voeren door het WODC). Hierna
volgt een uitgebreide methodische verantwoording van alle stappen in het
onderzoek.

Opzet Fase 1
Selectie centrumgemeenten
Voor het onderzoek zijn dezelfde zeven centrumgemeenten geselecteerd, als
die betrokken waren bij de landelijke procesevaluatie die in 2009/2010 is
uitgevoerd. Die zeven gemeenten zijn destijds geselecteerd op basis van een
steekproef, gestratificeerd naar regio en een aantal verschillen op het gebied
van ervaring met de toepassing van de Wth, mandatering,
uitvoeringscapaciteit en knelpunten in de uitvoering, die destijds uit een
inventarisatie onder alle centrumgemeenten vrouwenopvang relevant bleken.

97

Interviews
Nadat de zeven centrumgemeenten hadden ingestemd met deelname aan het
onderzoek, is dit kenbaar gemaakt aan de coördinatoren van de betreffende
Steunpunten Huiselijk Geweld en de districtschef van de betreffende
politiekorpsen. Vervolgens hebben we interviews met de
aandachtsfunctionarissen huiselijk geweld van de politie en de huisverbodcoördinatoren van de Steunpunten ingepland. In deze gesprekken kwamen
aan de orde: de opzet van het onderzoek, de van hen benodigde
medewerking, de selectie van casussen voor de huisverbod- en controlegroep
(zie onder) en de mogelijkheden die hun registraties bieden. Met het oog op
de onderzoeksvragen werd ook aandacht besteed aan eventuele wijzigingen
in de werkprocessen sinds de dataverzameling van de procesevaluatie (met
betrekking tot de hulpverlening en de handhaving), de vraag of voldoende
capaciteit beschikbaar is voor de huisverboden bij alle uitvoerende partijen en
het opleggen van huisverboden in situaties van kindermishandeling.
Selectie casuïstiek: interventie- en controlegroep
Het onderzoek kent een quasi-experimentele opzet. Dat betekent dat aan het
begin van het onderzoek twee groepen zijn samengesteld: de interventiegroep
(van situaties waarin huisverboden zijn opgelegd) en de controlegroep. De
controlegroep werd samengesteld uit situaties die vergelijkbaar zijn met
situaties waarin huisverboden zijn opgelegd, maar waarin het huisverbod als
maatregel niet is toegepast. Er zijn twee soorten situaties die zich leenden
voor opname in de controlegroep:
• Situaties waarin het invullen van het RiHG wel leidde tot het advies een
huisverbod op te leggen, maar waarin de HOvJ of de burgemeester van dat
advies afweek. Dit zijn de zogenaamde ‘geweigerde huisverboden’.
• Situaties die zich leenden voor het opleggen van een huisverbod, maar
waar om uiteenlopende redenen de procedure voor het opleggen van een
huisverbod niet in gang is gezet.1
Per centrumgemeente (7) werd een at random steekproef genomen van
vijftien huisverboden en vijftien dossiers voor de controlegroep. Uitgangspunt
in de interventiegroep was om een goede afspiegeling te krijgen van de
huisverboden die in de betreffende centrumgemeenten worden opgelegd. Met
het oog op het onderscheid dat bestaat in de situaties waarin huisverboden
worden opgelegd (‘preventief’, dat wil zeggen zonder dat sprake is van
strafrechtelijke feiten, in combinatie met strafrecht en bij kindermishandeling)
streefden we naar een gestratificeerde steekproef. Echter in de praktijk bleek
van een dergelijk onderscheid nauwelijks sprake: veruit het merendeel van de
opgelegde huisverboden bestaat uit strafrechtelijke trajecten (wat in dit geval
betekent ten minste samenloop met aanhouding). De richtlijn was daarom om
1

Het betreft hier bijvoorbeeld situaties waarin er geen HOvJ beschikbaar was, of waarin de
basispolitiezorg (die als eerste ter plaatse komt na een melding) de potentie voor een
huisverbod niet herkende.

98

de preventieve huisverboden en de huisverboden bij kindermishandeling die in
de gewenste periode beschikbaar waren, altijd in de steekproef op te nemen.
De gewenste periode betrof 1 april tot 1 oktober 2011, opdat de werkwijze bij
de uitvoering van het huisverbod bij alle casussen gelijk is. Overigens, doordat
in sommige gemeenten het aantal huisverboden in de genoemde periode
beperkt was, is de periode daar uitgebreid tot het hele jaar 2011.
De controlegroep werd bij voorkeur samengesteld uit ‘geweigerde
huisverboden’. Deze situaties vormen de meest zuivere controlegroep voor de
effectevaluatie, omdat het in theorie situaties zijn die volledig vergelijkbaar zijn
met de situaties waarin wel huisverboden worden opgelegd: op het RiHG
scoren de situaties immers gelijk.2 Echter zoals verwacht was er niet in alle
gemeenten sprake van (voldoende) geweigerde huisverboden in de bedoelde
periode. De meerderheid van de controlegroep bestaat daarom uit situaties
van de tweede orde: waarin de procedure om te komen tot een huisverbod
niet in gang is gezet, terwijl achteraf op basis van de informatie die bekend is
bij de politie kan worden vastgesteld dat de situatie zich wel voor een
huisverbod leende. In verband met het hoge aantal meldingen huiselijk geweld
bij de politie namen we de meest recente meldingen (uit september / oktober
2011) als uitgangspunt. Ook hier is de wens tot stratificatie van de meldingen
(preventief, kindermishandeling, samenloop) losgelaten. De reden hiervoor is
dat het niet mogelijk bleek meldingen in het politieregistratiesysteem op grond
van deze kenmerken te selecteren.
Zie tabel B2.1 voor de samenstelling van de totale steekproef.

Tabel B2.1 Samenstelling steekproef
105 casussen met huisverbod
89 huisverboden met een strafrechtelijke
traject (‘samenloop’)
6 huisverboden zonder strafechtelijke
traject
10 huisverboden onbekend strafrechtelijk
traject
*

104 casussen zonder huisverbod*
12 ‘geweigerde’ huisverboden
92 casussen huiselijk geweld

Achteraf bleek van de 105 geselecteerde controlecasussen één casus overeen te komen met
een casus in de huisverbodgroep. Deze controlecasus is daarom buiten het onderzoek
gehouden, waarmee het totaal aantal controlecasussen op 104 komt.

2

Redenen die in eerder onderzoek zijn geïdentificeerd voor het afwijken van het eindoordeel
van het RiHG, zijn dat sommige burgemeesters zich kritischer ten aanzien van het advies
opstellen dan andere; dat burgemeesters soms gezinsachtergronden meewegen bij het
besluit om het advies al dan niet op te volgen; dat een huisverbod praktisch onmogelijk is,
bijvoorbeeld wanneer de achterblijver voor zorg afhankelijk is van de pleger; dat er reeds
een alternatief traject is ingezet, waarvan het praktisch ongewenst of onmogelijk is om dit
samen te laten vallen met een huisverbod. Uit: M. Timmermans, W. Kroes en G. Homburg
(2010). Partiële kwaliteitsbepaling RiHG (Amsterdam: Regioplan).

99

Dossieronderzoek (dataverzameling fase 1)
In elk van de geselecteerde centrumgemeenten voerden we enkele maanden
na het nemen van de steekproeven dossieronderzoek uit. Voor het
dossieronderzoek bestudeerden we RiHG’s, processen-verbaal (PV’s),
analyses/intakeverslagen en plannen van aanpak van de hulpverlening. Deze
documenten werden aangeleverd door de steunpunten en politiebureaus van
de geselecteerde centrumgemeenten. Alle documentatie werd voorafgaand
aan de analyse geanonimiseerd. In één gemeente beschikte het SHG niet
centraal over de analyses/intakes en plannen van aanpak van de
hulpverlening en is de benodigde informatie uit deze documenten door de
betrokken hulpverleningsinstellingen zelf aangeleverd.
Het doel van het dossieronderzoek was om per casus inzicht te krijgen in
relevante kenmerken van het incident, de betrokken personen, de
achterliggende problematiek en de kwaliteit van de hulpverlening. Tabel B2.2
laat per groep zien welke informatie uit welke documenten werd gehaald.

Tabel B2.2 Bronnen dossieronderzoek
Interventiegroep
Bron
RiHG en/of
• Persoonskenmerken (incl.
procesantecedenten,
verbaal
middelengebruik, relevante
problematiek)
• Incidentkenmerken (relatie
tussen betrokkenen, aard van
het geweld/de dreiging et
cetera)
• Eventuele samenloop met een
strafrechtelijke aanpak, en zo
ja, de aard daarvan
Analyse
Probleemgebieden waarop de
hulpverlening hulpverlening problemen
constateert
Plan van
Probleemgebieden waarop de
aanpak
aangeboden hulpverlening is
hulpverlening gericht
Soort hulpverlening die is
aangeboden

Controlegroep
Hetzelfde als bij de
interventiegroep, plus:
de reden waarom geen
huisverbod is opgelegd en,
indien deze stukken daar
informatie over bieden,
eventuele andere maatregelen
die zijn genomen

Zie dossieronderzoek fase 2

Zie dossieronderzoek fase 2

De informatie over de hulpverlening was voor de casussen uit de
controlegroep moeilijker te achterhalen, omdat niet in elke casus hulpverlening
is opgestart en de registratie over dit soort casussen minder uitgebreid is dan
over huisverboden. We vroegen daarom voor de casussen in de controlegroep
of een casus bekend was bij de hulpverlening (in casu: het SHG). Wanneer dit
het geval was, werd de casus in fase 2 van de dataverzameling meegenomen
om alsnog de bedoelde informatie te achterhalen.

100

Opzet Fase 2
Reconstructie vervolgtrajecten
De volgende stap in het onderzoek betrof de reconstructie van de
hulpverleningstrajecten in de huisverbodcasussen na afloop van de periode
van het huisverbod. Alle trajecten zijn gereconstrueerd: voor de
uithuisgeplaatste, de achterblijver en eventueel betrokken kinderen. Voor
zover casussen uit de controlegroep bekend waren bij de meest direct
betrokken hulpverleningsinstellingen (de SHG’s en de organisaties die in de
onderzochte gemeenten in eerste instantie betrokken worden voor de trajecten
aan uithuisgeplaatsten, achterblijvers en kinderen) zijn ook de
hulpverleningstrajecten in deze casussen gereconstrueerd. Deze
dataverzameling vond plaats bij alle hulpverleningsinstanties die in de
casussen betrokken waren en stond gepland in het najaar van 2012. De
instanties zijn voorafgaand, in het voorjaar van 2012, door de
centrumgemeenten per brief geïnformeerd over het onderzoek en tevens
verzocht hieraan medewerking te verlenen. Met de SHG’s werd afgesproken
om de casussen onder de betrokken casemanagers te verdelen, die de
informatie ten aanzien van de hulpverleningstrajecten op basis van de eigen
administratie en via uitvraag bij de andere betrokken hulpverleningsinstanties
bijeen zouden brengen. In december 2012 werd op basis van de aangeleverde
hulpverleningsinformatie besloten om in een viertal gemeenten, waarvan
geconstateerd werd dat er nog teveel onduidelijk bleef over het verloop van de
hulpverlening, een aanvullende dataverzameling te organiseren om zo alsnog
zoveel mogelijk ontbrekende informatie te verzamelen. Deze dataverzameling
vond telefonisch door de onderzoekers plaats met de hulpverleners die de
trajecten voor de uithuisgeplaatsten/agressors, achterblijvers/benadeelden en
kinderen destijds begeleidden. De aanvullende dataverzameling is uitgevoerd
in de maanden december 2012-maart 2013.
Aanpak meting herhaald huiselijk geweld
Voor het meten van herhaald huiselijk geweld is een eenduidige definitie
daarvan relevant. Wij hebben de volgende definitie van herhaald huiselijk
geweld gehanteerd:
• het opnieuw voorkomen van incidenten waarin sprake is van (een dreiging
van) huiselijk geweld, wat betreft de uithuisgeplaatsten/agressors, tegen de
achterblijver(s)/benadeelde(n) of personen in een nieuwe huiselijke kring;
• het opnieuw slachtoffer (dreigen te) worden van de
achterblijver(s)/benadeelde(n), van (dreigend) geweld door de
uithuisgeplaatste/agressor of door een persoon uit een nieuwe huiselijke
kring;
voor zover bekend in de registraties van de politie, het Steunpunt Huiselijk
Geweld en indien relevant bij BJZ of AMK. Wanneer er inderdaad sprake was
van herhaald huiselijk geweld, is voor alle nieuwe incidenten huiselijk geweld
101

via telefonische uitvraag nagegaan om welk soort huiselijk geweld het ging en
wie er betrokken waren. In een aantal gevallen werden ook incidenten van
stalking door de politie aangeleverd, deze zijn echter niet meegerekend als
incidenten huiselijk geweld.
In de vergelijking van nieuwe incidenten huiselijk geweld tussen de
huisverbodgroep en de controlegroep is uitgegaan van de incidenten die bij de
politie bekend waren. Dit is nodig voor een zuivere vergelijking van nieuw
huiselijk geweld in beide onderzoeksgroepen, waarbij registratie-effecten
zoveel mogelijk worden uitgesloten. De casussen waarin een huisverbod werd
opgelegd zijn immers altijd bekend bij steunpunten en (indien van toepassing)
bij BJZ/AMK, terwijl dit lang niet altijd geldt voor controlecasussen, waarin
geen huisverbod werd opgelegd (zie ook hoofdstuk 5). Voor de controlegroep
is dus per definitie minder informatie over nieuwe incidenten bij andere partijen
dan de politie bekend, waardoor een vergelijking op basis van andere bronnen
dan de politie tot een onbetrouwbaar resultaat zou leiden.
Inventarisatie aantal huisverboden
Landelijk is het totaal aantal opgelegde huisverboden over de gehele periode
sinds de inwerkingtreding van de wet alleen bijgehouden door het Landelijk
Bureau Huiselijk Geweld en de Politietaak. Tussen 1 januari 2009 en 1 juli
2011 verzamelde het ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties (BZK) ook cijfers over het totaal aantal opgelegde
huisverboden bij gemeenten, in een landelijke monitor van huisverboden.
Opvallend is, dat de cijfers in deze monitor afwijken van de cijfers die de politie
jaarlijks presenteert. In het onderhavige onderzoek is in een gesprek met het
Landelijk Bureau Huiselijk Geweld en de Politietaak nagegaan wat mogelijke
oorzaken zijn voor deze verschillen en hoe betrouwbaar de cijfers die de
politie registreert zijn. Een verschillenanalyse tussen beide bronnen was niet
mogelijk, omdat de bronbestanden van de monitor van het ministerie van BZK
niet beschikbaar waren.
Daarnaast is aan alle Nederlandse gemeenten gevraagd hoeveel
huisverboden sinds de inwerkingtreding van de wet in hun gemeente zijn
opgelegd, verlengd en ingetrokken/vernietigd.

Opzet fase 3
Kwalitatieve analyse
De data ten aanzien van de inhoud van de aangeboden, geaccepteerde en
gestarte hulpverleningstrajecten in de interventie- en controlegroep zijn
verwerkt door middel van een kwalitatieve analyse. Bij de hulpverlening in
beide onderzoeksgroepen samen waren in de zeven centrumgemeenten 95
instellingen betrokken bij de hulpverlening aan 420 personen. Deze
instellingen en de door hen geboden hulpverlening zijn gerubriceerd naar aard
102

van de geboden hulpverlening. In dit rapport wordt gerapporteerd op het
niveau van de hulpverleningscategorieën die op die manier zijn samengesteld
(bijvoorbeeld algemeen maatschappelijk werk, ambulante forensische
psychiatrie, geestelijke gezondheidszorg, opvoedondersteuning etc.). Na het
samenstellen van deze categorieën is nagegaan in welke categorie de
afzonderlijke hulpverleningstrajecten thuis hoorden.
De redenen voor uitval uit de hulpverlening zijn op een vergelijkbare manier
verwerkt. Eerst zijn alle redenen, zoals ze uit de beschrijvingen van casussen
naar voren kwamen, onder elkaar gezet. Vervolgens is gekeken welke
redenen overeen kwamen. Tot slot zijn hieruit categorieën gevormd en is per
categorie nagegaan hoe vaak deze reden voorkwam in de data.
Specifiek met het oog op de systeemgerichtheid van de hulpverlening is
tijdens de kwalitatieve analyse een nieuwe variabele aan het databestand
toegevoegd, ‘blijkt systeemgericht werken ook uit de gerealiseerde trajecten?’
Deze variabele is gevuld op basis van twee informatiebronnen: uitspraken van
hulpverleners over de mate van systeemgericht werken per casus, en de mate
waarin afstemming tussen de trajecten voor uithuisgeplaatste/agressor,
achterblijver/benadeelde en kinderen ook uit de gestarte trajecten zelf blijkt
(bijvoorbeeld doordat een traject op het gehele systeem is gericht of de ene
persoon bij het traject van de andere persoon is betrokken).
Kwantitatieve analyse
Bij het beoordelen van de effectiviteit van het huisverbod hebben we de
volgende analysestappen gemaakt:
• Vaststellen of er een verschil bestaat tussen de huisverbodgroep en de
controlegroep als het gaat om de aanwezigheid, omvang en snelheid van
nieuwe incidenten huiselijk geweld.
• Het onderzoeken van een verband tussen kenmerken van de hulpverlening
en de effectiviteit van het huisverbod (uitblijven van huiselijk geweld) in alle
onderzoekscasussen.
• Het onderzoeken van een verband met het verloop van het huisverbod en
de prioriteit die de handhaving van het huis- en contactverbod in de
betreffende centrumregio krijgt, en de effectiviteit van het huisverbod
(uitblijven van huiselijk geweld).
• Het onderzoeken van het verband met een eventueel strafrechtelijk traject
en het uitblijven van nieuwe incidenten huiselijk geweld in
huisverbodcasussen: verwacht mag worden dat met name wanneer een
pleger daadwerkelijk wordt gestraft, er een effect van het strafrechtelijk
traject uitgaat (in tegenstelling tot wanneer een pleger enkele uren of
dagen vastzit alvorens vrij te komen). Daarom is een jaar na de start van
het onderzoek nagegaan of een uithuisgeplaatste veroordeeld is. De
tijdsspanne tussen het huisverbod en deze meting is echter relatief kort,
aangezien het effect zich pas voor zal doen nadat de straf is voltooid (en
het enige tijd zal duren voor een uithuisgeplaatste is veroordeeld en de
103

straf is afgerond). Daarom is het belangrijk dit twee jaar na oplegging van
het huisverbod nogmaals te meten (dit wordt uitgevoerd door het WODC).
• Het vaststellen van de relevantie van de variabelen in een overkoepelende
(regressie)analyse in huisverbodcasussen. Er wordt een poging gedaan
om de significante factoren uit de voorafgaande analyses te bundelen in
een analyse waarin gekeken wordt welke variabelen, in samenhang met
elkaar, onderscheidend zijn in het uitblijven of opnieuw voorkomen van
nieuw huiselijk geweld.
Opschonen data
De verzamelde data in fase 1 en 2 vormen de basis van het kwantitatieve
onderzoek. Veel van de gegevens leidden tot eenvoudige (dichotome)
variabelen zoals ‘aanwezigheid minderjarige kinderen in het huishouden’:
ja/nee, of een numerieke variabele zoals het aantal casusoverleggen. Andere
gegevens (zoals gegevens over tijdsperioden of een datumaanduiding)
werden opgeschoond zodat zij bruikbaar waren voor analyse. Daarnaast is
voor twee variabelen een schaalscore aangemaakt: prioriteit handhaving van
het huisverbod door de gemeenten en medewerking aan hulpverlening.
Schaalscore prioriteit handhaving
1. Minimaal: na melding bij politie volgt huisbezoek als dat mogelijk is
2. Reactief: na melding bij politie volgt automatisch huisbezoek
3. Proactief: bij inschatting dat er een kans is op overtreding volgt huisbezoek
4. Maximaal: er vindt bij iedere huisverbodcasus een onaangekondigd
huisbezoek plaats. Bij voorkeur in de avond of in het weekend wanneer
kans theoretisch gezien grootst is, UHG te treffen.
Voor de verschilanalyse van de aanwezigheid van nieuwe incidenten huiselijk
geweld werden de scores 1 tot en met 3 samengenomen tot een categorie
‘lage tot middelmatige prioriteit’ en de score 4 vormde de categorie ‘hoogste
prioriteit’.
Schaalscore medewerking aan hulpverlening:
1. Geweigerd
2. Geaccepteerd maar niet gestart
3. Gestart maar onvoldoende doorlopen
4. Gestart en voldoende doorlopen3
5. Geheel doorlopen
Voor de verschilanalyse van de aanwezigheid van nieuwe incidenten huiselijk
geweld werden scores 1 tot en met 3 samengenomen tot een categorie ‘niet of
onvoldoende doorlopen’. De scores 4 en 5 vormden samen de categorie
‘voldoende doorlopen’.

3

Gemeten werd of het traject naar de mening van de betrokken hulpverlener voldoende of
onvoldoende is doorlopen.

104

Kwantitatieve databestanden
Uiteindelijk is het Excelbestand met daarin alle betrokkenen in de
huisverbodgroep en de controlegroep ‘opgeknipt’ in verschillende bestanden,
één voor uithuisgeplaatsten en agressors, één voor achterblijvers en
benadeelden en één bestand met casusinformatie voor huisverboden en
controlecasussen (deze bevat dus geen persoonsgeboden informatie). Deze
bestanden zijn getransporteerd naar SPSS en verder voorbereid voor
statistische analyse. Daarnaast werden gegevens (dossiers) over het verloop
van het strafrechtelijke traject van de plegers in beide onderzoeksgroepen
opgevraagd bij JustId. Ook deze gegevens zijn verwerkt in Excel en later
getransporteerd naar SPSS voor analyse. Tot slot hebben we een bestand
aangelegd dat nodig was om bij het CBS achtergrondinformatie van de
volwassen betrokkenen in de beide onderzoeksgroepen te kunnen koppelen.
Daarbij is gebruik gemaakt van verschillende CBS-databestanden:
1) ten behoeve van de tabellen over herkomst: CBS-bestand GBA
persoonstab 2011v1;
2) ten behoeve van de tabellen met informatie over antecedenten/delicten en
veelplegercategorieën: CBS bestand HKS2011v1;
3) ten behoeve van de tabellen over opleidingsniveau: CBS-bestand
Hoogsteopltab 2010;
4) ten behoeve van de tabellen over burgerlijke staat: CBS-bestand
GBABurgerlijkestaatbus2011v1.
Statistische analyses
Alle kwantitatieve analyses zijn uitgevoerd met SPSS en betreffen frequenties
en kruistabellen, vaak gepaard met een chi-kwadraattoets voor het toetsen
van verschil in percentages tussen groepen (in hoofdstuk 2 daar waar relevant
en in hoofdstuk 3 op alle kruistabellen). Twee andere statistische toetsen die
werden toegepast zijn de T-toets voor vergelijking van twee gemiddelden en
enkele regressie-analyses, waarin alle relevante variabelen in elkaars
samenhang werden getoetst op significantie.
In dit onderzoek is ervoor gekozen om een minder strikt significantieniveau
(p<.10) te hanteren dan doorgaans in wetenschappelijk onderzoek gebruikelijk
is (p<.05). De reden hiervoor is dat het onderzoek naar de werking van het
tijdelijk huisverbod bij huiselijk geweld feitelijk nog in de kinderschoenen staat.
Er zijn nog geen nationale of internationale onderzoeken waarop dit onderzoek
voortborduurt. In die zin betreft het een verkennend onderzoek, waarbij nog
geen verwachtingen of indicaties over de (omvang van) mogelijke effecten van
de Wth bestaan. Een andere rol speelt de power van de analyses. In
onderzoeken zoals deze, waarin met de nodige inspanningen zoveel mogelijk
data wordt verzameld, blijft het aantal casussen met volledige informatie toch
beperkt. Dit heeft onder andere gevolgen voor de mogelijkheden tot het
uitvoeren van analyses met meerdere variabelen (de regressie-analyses
komen om die reden beperkt aan bod). Het kan echter ook gevolgen hebben
voor de kans op het vinden van statistische verschillen tussen groepen. Om

105

deze negatieve invloed enigszins op te heffen, hebben we voor een soepeler
criterium voor significantie gekozen.
In sommige analyses volstaat het om een eenzijdige toets (in plaats een
standaard tweezijdige toets) uit te voeren. In die gevallen wordt specifiek de
hypothese getoetst dat de huisverbod significant hoger of lager scoort dan de
controlegroep. Omdat de verwachting eenzijdig is (en niet beide kanten op
gaat) wordt in die gevallen ook eenzijdig getoetst.
Verschilanalyses nieuw huiselijk geweld (hoofdstuk 5)
Ten eerste zijn verschilanalyses uitgevoerd tussen de huisverbodgroep en de
controlegroep. Vervolgens is geprobeerd om samenhang aan te tonen voor
kenmerken van hulpverlening (zie verderop welke kenmerken).
Ten tweede zijn, specifiek voor de huisverbodcasussen, nadere analyses
uitgevoerd, namelijk voor het toetsen van samenhang tussen nieuw huiselijk
geweld en (andere) kenmerken van hulpverlening, delictverleden en
kenmerken van strafrechtelijke samenloop, kenmerken van het verloop van
het huisverbod en prioriteit handhaving van Wth (per regio) en enkele overige
kenmerken.
Analyses werden uitgevoerd met de volgende kenmerken van hulpverlening:
- snelheid eerste contact UHG/AB/kinderen;
- score systeemgerichte aanpak gebaseerd op:
o plan van aanpak opgesteld;
o casusoverleg gehad;
o systeemgesprek gehouden;
o na THV systeemgericht gewerkt.
- intakegesprek UHG/AB;
- acceptatie hulp UHG/AB;
- starten met hulp UHG/AB;
- medewerking aan hulp UHG/AB;
- aansluiting hulp op problematiek UHG/AB.
Analyses werden uitgevoerd met de volgende kenmerken van delictverleden
en strafrechtelijk verloop:
- delictverleden (o.b.v. HKS informatie: aantal antecedenten/delicten ooit en
plegercategorie);
- aanhouding;
- zaak doorgezet naar het OM;
- veroordeling.
Analyses werden uitgevoerd met enkele huisverbod kenmerken:
- prioriteit handhaving van THV (op gemeenteniveau);
- overtreding van THV;
- verlenging van THV.
106

Analyses werden uitgevoerd met enkele overige factoren:
- opleiding;
- aantal probleemgebieden en soort problemen;
- samenstelling huishouden gewijzigd.

107

108

BIJLAGE 3

LITERATUUR HUISVERBOD EN HUISELIJK GEWELD

Onderzoek als basis voor de totstandkoming van de Wth
- J. Kuppens en B. Beke (2008) Huisverbod: sleutel tot minder geweld.
Aanzet tot een risicotaxatie-instrument huiselijk geweld (Amsterdam: SWP).
- K. Lünnemann en A. Overgaag (2009) De pleger het huis uit. Knelpunten
bij crisisinterventie en juridische mogelijkheden tot uithuisplaatsing van
plegers van geweld binnenshuis (Utrecht: Verwey-Jonker Instituut).
- K.D. Lünnemann, P.J.P. Tak en D.J.G. Piechocki (2002) Interventie door
uithuisplaatsing. De juridische mogelijkheden van uithuisplaatsing van
plegers van huiselijk geweld in Oostenrijk en Duitsland (Utrecht: VerweyJonker Instituut).
Onderzoek, uitgevoerd in de pilotperiode
- R. Römkens en J. van Poppel (2007) Bruikbaarheid van het risicotaxatieinstrument huiselijk geweld. Een eerste evaluatie (Tilburg: IVA).
- F.M. van Vree, K.B.M. de Vaan en S.D. Broek (2007) Evaluatie pilots
huisverbod (Leiden: Research voor Beleid).
Onderzoek, uitgevoerd sinds de inwerkingtreding van de Wth
- L. van Eijkern, L. Baan en R. Veenstra (2011) Een onderzoek naar de
effectiviteit van huisverboden in de provincie Groningen in 2009-2010
(Groningen: Rijksuniversiteit Groningen).
- Fier Fryslan en Partoer (2011) Evaluatie tijdelijk huisverbod in Friesland. In
de periode januari 2009 tot juli 2010 (in opdracht van de gemeente
Leeuwarden).
- M.J. Schol, J. Nagtegaal, A. Sibma, F.W. Visser, G.J. Brouwer en H.B.
Winter (2011) Rechtsbescherming van uithuisgeplaatsten. Een verkennend
onderzoek (Groningen: Pro Facto).
- A. Schreijenberg, K.B.M. de Vaan, M.C. Vanoni, G.H.J. Homburg (2010)
Procesevaluatie Wet tijdelijk huisverbod (Amsterdam: Regioplan).
- M. Timmermans, W. Kroes en G. Homburg (2010) Partiële
kwaliteitsbepaling RiHG (Amsterdam: Regioplan).
- K. de Vaan, A. Schreijenberg en G. Homburg (2013) Knelpunten in de
uitvoering van de Wet tijdelijk huisverbod (Amsterdam: Regioplan).
- J. Koffijberg en F. Kriek (2008) Onderzoek preventief huisverbod
Amsterdam-Noord (Amsterdam: Regioplan).
- F. van Rooij, J. ten Haaf en M. Segeren (2010) Het tijdelijk huisverbod in
Amsterdam (Amsterdam: GGD Amsterdam).

109

Overige literatuur
- K.B.M. de Vaan en M.C. Vanoni (2011) Voldoende geholpen? Onderzoek
naar de hulp aan kinderen die betrokken zijn bij huiselijk geweld
(Amsterdam: Regioplan).
- R. Römkens en L. Sosa (2011) ‘Protection, prevention and empowerment:
emergency barring intervention for victims of intimate partner violence’ in L.
Kelly et al., Realising rights. Case studies in state responses to violence
against women and children in Europe (Londen: London Metropolitan
University) pp. 51-109.
- H.C.J. van der Veen (2011) Secundaire analyses slachtofferdata landelijk
onderzoek huiselijk geweld (Den Haag: WODC, Factsheet 2011-03).
- K. Henning en L. Feder (2004). A comparison of men and women arrested
for domestic violence: Who presents the greater threat? Journal of Family
Violence, 19(2), 69-80 zoals geciteerd in L.M. van der Knaap, F. el Idrissi
en S. Bogaerts (2010) Daders van huiselijk geweld (Den Haag: WODC).
- M. Flikweert en K. Lünnemann (2003) Hulp verlenen aan het gezin.
Literatuurstudie naar systeemgerichte benadering in geval van huiselijk
geweld (Utrecht: Verwey-Jonker Instituut).
- R. Collins (2010) The effect of gender on violent and nonviolent recidivism:
A meta-analysis. Journal of Criminal Justice, 38, 675-684.
- P. Gendreau, T. Little, & C. Goggin, (1996). A Meta-analysis of the
Predictors of Adult Offender Recidivism: What Works. Criminology, 34 (4),
575-607.

110

BIJLAGE 4

GEBRUIKTE DEFINITIES EN AFKORTINGEN

Definities
Antecedenten
Eerdere keren dat iemand als verdachte in beeld is gekomen van de politie,
zoals vastgelegd in een proces-verbaal.
Handhaving
Controle op de naleving van het huisverbod en in het verlengde daarvan
handelen op een geconstateerde overtreding door politie en/of OM.
Kindmishandeling (breed)
Elke vorm van voor een minderjarige bedreigende of gewelddadige interactie
van fysieke, psychische of seksuele aard, die de ouders of andere personen
ten opzichte van wie de minderjarige in een relatie van afhankelijkheid of van
onvrijheid staat, actief of passief opdringen, waardoor ernstige schade wordt
berokkend of dreigt te worden berokkend aan de minderjarige in de vorm van
fysiek of psychisch letsel.
Kindermishandeling (smal)
Elke vorm van voor een minderjarige bedreigende of gewelddadige interactie
van fysieke, psychische of seksuele aard, die de ouders of andere personen
ten opzichte van wie de minderjarige in een relatie van afhankelijkheid of van
onvrijheid staat, actief opdringen, waardoor ernstige schade wordt berokkend
of dreigt te worden berokkend aan de minderjarige in de vorm van fysiek of
psychisch letsel.
‘Preventieve’ inzet huisverbod
Inzet van het huisverbod in situaties waarin – los van een eventuele
verdenking van strafrechtelijke feiten – de politie en het OM (nog) niet de
mogelijkheid hebben om een pleger strafrechtelijk te vervolgen.
Strafrechtelijk traject
Optreden van politie en/of OM in strafrechtelijk kader, dat wil zeggen ten
minste aanhouding.
Systeemgericht werken
Een benadering, die ervan uitgaat dat geweld ontstaat uit de wisselwerking
tussen de diverse actoren in het (gezins)systeem waarin het geweld
plaatsvindt. De hulpverlening richt zich niet slechts op de drie (mogelijke)
111

sporen uithuisgeplaatste, achterblijver(s), kinderen als getuige, maar
behandelt deze sporen als systeem en brengt ze met elkaar in verband.

Afkortingen
AB
AMK
AMW
BPZ
BJZ
BVH
CBS
GGZ
HKS
Hovj
IAG
IBS
IPG
IVS
OM
OTS
RiHG
SHG
THV
UHG
Wmo
Wth

112

Achterblijver (bij een huisverbod)
Advies- en Meldpunt Kindermishandeling
Algemeen Maatschappelijk Werk
Basiseenheid Politiezorg
Bureau Jeugdzorg
Basisvoorziening Handhaving, registratiesysteem van de politie
Centraal Bureau voor de Statistiek
Geestelijke Gezondheidszorg
Herkenningsdienstsysteem, registratiesysteem van de politie
Hulpofficier van justitie
Intensieve Ambulante Gezinsbegeleiding
Inbewaringstelling
Intensieve Psychiatrische Gezinsbehandeling
Inverzekeringstelling
Openbaar Ministerie
Ondertoezichtstelling
Risicotaxatie-instrument Huiselijk Geweld
Steunpunt Huiselijk Geweld
Tijdelijk huisverbod
Uithuisgeplaatste (bij een huisverbod)
Wet maatschappelijke ondersteuning
Wet tijdelijk huisverbod

BIJLAGE 5

RESULTATEN REGRESSIEANALYSES

Er zijn regressie-analyses uitgevoerd (voor uithuisgeplaatsten, voor
achterblijvers en op casusniveau), waarin alle relevante variabelen in elkaars
samenhang werden getoetst op significantie. In hoofdstuk 5 worden de
significante resultaten beschreven. De volledige resultaten van de analyses
staan in de tabellen hieronder vermeld.
Tabel B5.1

Logistische regressieanalyse aan- of afwezigheid nieuwe incidenten
huiselijk geweld (kenmerken van uithuisgeplaatsten)
Kenmerken
Resultaat
p-waarde
significant
uithuisgeplaatsten
Leeftijd
Geen
p=.47
Nee
Geslacht
Starten met hulp
Samenhang met het
p=.04
Ja
uitblijven van nieuwe
incidenten huiselijk geweld
Accepteren van hulp
Geen
p=.55
Nee
Voldoende meewerken Geen
p=.90
Nee
aan hulp
Signalen van
Geen
p=.23
Nee
alcoholverslaving
Aantal
Samenhang met het
p=.09
Ja
probleemgebieden
opnieuw vóórkomen van
nieuwe incidenten huiselijk
geweld
Nagelkerke R²=.21 (verklaarde variantie).
Bron: Regioplan

Tabel B5.2

Regressieanalyse aantal nieuwe incidenten huiselijk geweld
(kenmerken van uithuisgeplaatsten)
Kenmerken
Resultaat
p-waarde
significant
uithuisgeplaatsten
Leeftijd
Geen
p=.90
Nee
Geslacht
Uithuisgeplaatste start
Samenhang met minder
p =.01
Ja
met hulp
nieuwe incidenten huiselijk
geweld
Accepteren van hulp
Geen
p=.81
Nee
Medewerking aan hulp
Geen
p=.87
Nee
(voldoende doorlopen)
Signalen van
Geen
p=.45
Nee
alcoholverslaving
Aantal
Samenhang tussen veel
p=.09
Ja
probleemgebieden
probleemgebieden en meer
incidenten huiselijk geweld
Nagelkerke R²=.22 (verklaarde variantie).
Bron: Regioplan

113

Tabel B5.3

Logistische regressieanalyse aan- of afwezigheid nieuwe incidenten
huiselijk geweld (kenmerken van achterblijvers)
Resultaat
p-waarde
significant
Kenmerken
Achterblijvers
Leeftijd
Geen
p=.45
Nee
Achterblijver accepteert Samenhang met het
p=.02
Ja
hulp
uitblijven van nieuwe
incidenten huiselijk geweld
Medewerking aan
Samenhang met het
P=.08
Ja
hulpverlening
uitblijven van nieuwe
(voldoende doorlopen)
incidenten huiselijk geweld’
Aantal
Geen
p=.87
Nee
probleemgebieden
Nagelkerke R²=.18 (verklaarde variantie).
Bron: Regioplan

Tabel B5.4

Regressieanalyse aantal nieuwe incidenten huiselijk geweld
(kenmerken van achterblijvers)
Resultaat
p-waarde
significant
Kenmerken
Achterblijvers
Leeftijd
Geen
p=.81
Nee
Achterblijver accepteert
Geen
p=.55
Nee
hulp
Medewerking aan
Geen
p=.50
Nee
hulpverlening (voldoende
doorlopen)
Aantal
Geen
p=.28
Nee
probleemgebieden
Nagelkerke R²=.06 (verklaarde variantie).
Bron: Regioplan

114

Tabel B5.5

Logistische regressieanalyse aan- of afwezigheid nieuwe incidenten
huiselijk geweld (kenmerken van de casus)
Resultaat
p-waarde
significant
Kenmerken
casusniveau
Er heeft casusoverleg
Geen
P=.99
Nee
plaatsgevonden
Overtredingen van
Geen
p=.60
Nee
huisverbod
Incidenten tijdens
Geen
p=.15
Nee
huisverbod
Verlenging van
Geen
p=.61
Nee
huisverbod
Aanwezigheid van
Geen
p=.99
Nee
minderjarige kinderen in
het huishouden
Gebruik van of dreiging
Geen
p=.13
Nee
met een wapen tijdens
het incident
Systeemgericht werken
Geen
p=.62
Nee
na het tijdelijk huisverbod
Strafrechtelijk traject
Geen
p=.60
Nee
Wijziging in de
Geen
p=.53
Nee
samenstelling van het
huishouden
Nagelkerke R²=.27 (verklaarde variantie).
Bron: Regioplan

Tabel B5.6

Regressieanalyse aantal nieuwe incidenten huiselijk geweld
(kenmerken van de casus)
p-waarde
significant
Kenmerken casusniveau Resultaat
Er heeft casusoverleg
Samenhang met p=.03
Ja
plaatsgevonden
minder nieuwe
incidenten
huiselijk geweld
Overtredingen van
Geen
p=.67
Nee
huisverbod
Incidenten tijdens
Geen
p=.72
Nee
huisverbod
Verlenging van huisverbod Geen
p=.32
Nee
Aanwezigheid van
Geen
p=.20
Nee
minderjarige kinderen in
het huishouden
Gebruik van of dreiging
Geen
p=.81
Nee
met een wapen tijdens het
incident
Systeemgericht werken na Geen
p=.22
Nee
het tijdelijk huisverbod
Strafrechtelijk traject
Geen
p=.74
Nee
Wijziging in de
Geen
p=.23
Nee
samenstelling van het
huishouden
Nagelkerke R²=,16 (verklaarde variantie).
Bron: Regioplan

115

116

Regioplan Beleidsonderzoek
Nieuwezijds Voorburgwal 35
1012 RD Amsterdam
T 020 531 531 5
F 020 626 519 9
E info@regioplan.nl
I www.regioplan.nl