Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

21 501-07

Raad voor Economische en Financiële Zaken

Nr. 1861

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN FINANCIËN, VAN ECONOMISCHE
ZAKEN EN KLIMAAT EN VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 14 juni 2022
Op 1 juni 2022 publiceerde de Europese Commissie een voorstel voor een
uitvoeringsbesluit van de Raad van de Europese Unie in het kader van de
faciliteit voor herstel en veerkracht (Recovery and Resilience Facility, RRF)
voor Polen. Hierbij ontvangt uw Kamer, mede naar aanleiding van het
verzoek van de vaste Kamercommissie voor Europese Zaken van 2 juni jl.,
een kabinetsappreciatie van dit voorstel. Het voorstel zal worden
behandeld in de Ecofinraad van 17 juni 2022. Deze brief gaat uw Kamer
toe mede namens de Minister-President, de Minister van Algemene
Zaken. In lijn met eerdere brieven, begint de brief met een algemene
toelichting op de uitvoeringsbesluiten in het kader van de RRF, en is een
uitgebreide appreciatie van het voorliggende voorstel voor een uitvoeringsbesluit opgenomen in de bijlage. Deze brief gaat vervolgens nader in
op de context waarbinnen de behandeling van het uitvoeringsbesluit van
de Raad ter goedkeuring van het Poolse herstelplan moet worden bezien,
namelijk een geschil over rechtsstatelijkheid. De brief sluit af met het
oordeel van het kabinet over het voorstel voor een uitvoeringsbesluit.
RRF-uitvoeringsbesluiten
De RRF is opgericht in reactie op de COVID19-pandemie. In een brief van
12 januari 2021 is uw Kamer geïnformeerd over de RRF-verordening.1
Sinds de inwerkingtreding van deze verordening hebben 26 lidstaten hun
herstelplan in het kader van de RRF ingediend. Uw Kamer is in een brief
van 3 mei 2021 geïnformeerd over het proces rondom deze plannen.2 Op
grond van de RRF-verordening moet de Europese Commissie (de
Commissie) de plannen beoordelen en, indien zij tot een positieve
beoordeling komt, een voorstel doen voor een uitvoeringsbesluit van de
Raad. Met dat uitvoeringsbesluit wordt de beoordeling van een plan
goedgekeurd. Daarnaast worden in het uitvoeringsbesluit de hervor1
2

kst-21501-07-1861
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Kamerstuk 21 501-07, nr. 1737.
Kamerstuk 21 501-07, nr. 1753.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-07, nr. 1861

1

mingen en investeringen die een lidstaat zal ondernemen vastgelegd,
inclusief de bijbehorende mijlpalen en doelen, alsook de financiële
bijdrage waarop de lidstaat aanspraak kan maken. Het uitvoeringsbesluit
vormt dus het juridische document waarmee de herstelplannen van de
lidstaten worden geformaliseerd. De Raad stelt de uitvoeringsbesluiten
met gekwalificeerde meerderheid vast en heeft hier op grond van de
RRF-verordening in de regel een maand de tijd voor vanaf het moment
waarop de Commissie een voorstel heeft gedaan.
In de brieven van 12 januari en 3 mei 2021 is aangegeven dat uw Kamer
een kabinetsappreciatie ontvangt zodra de Commissie een voorstel doet
voor een uitvoeringsbesluit. Uw Kamer ontving reeds kabinetsappreciaties van de eerste 24 uitvoeringsbesluiten.3 Dit gebeurde in zeven
tranches, op 30 juni, 7 juli, 21 juli, 30 augustus, 30 september, 14 oktober
2021 en op 26 april 2022.4
Een gepubliceerd voorstel bestaat uit een uitvoeringsbesluit dat de
toetsing aan de voorwaarden beschrijft met een uitgebreide annex die de
mijlpalen en doelen, streefdata en de daaraan gekoppelde uitbetalingen
vastlegt. Daarnaast stelt de Commissie een werkdocument op, waarin de
beoordeling van een plan nader wordt toegelicht. Al deze documenten
kunnen worden gevonden op de website van de Europese Commissie.5
Eventuele vertrouwelijke achtergronddocumenten kunnen ter inzage
beschikbaar worden gesteld, zoals aangegeven in de brief van 31 mei
2021.6
Aan het opstellen van deze documenten ging een intensieve dialoog
vooraf tussen de betrokken lidstaat en de Commissie, waarbij de laatste
erop toezag dat de ingediende plannen zouden voldoen aan de criteria uit
de RRF-verordening. Zoals aangegeven in de brief van 3 mei 2021 zijn
deze criteria talrijk:
• Een plan moet een bijdrage leveren aan elk van zes pilaren7.
• Een plan moet bijdragen aan de doeltreffende aanpak van alle of een
significant deel van de uitdagingen die zijn vastgesteld in de landspecifieke aanbevelingen van 2019 en 2020 in het kader van het Europees
Semester.
• Een plan moet het groeipotentieel en de economische, sociale en
institutionele veerkracht versterken en de werkgelegenheid stimuleren.
• Maatregelen in het plan mogen geen (significante) afbreuk doen aan
de Europese klimaat- en duurzaamheidseisen, het zogenaamde do no
signficant harm (DNSH) principe.
• Ten minste 37% van de middelen uit een plan moet worden besteed
aan de klimaattransitie en ten minste 20% aan de digitale transitie.
• De maatregelen die in het plan zijn opgenomen dienen een structureel
effect te sorteren voor de betrokken lidstaat.
• Lidstaten moeten toelichten hoe de maatregelen in het plan zullen
bijdragen aan gendergelijkheid en gelijke kansen voor iedereen.
• Lidstaten moeten regelingen treffen voor een doeltreffende monitoring
en uitvoering van de plannen, waaronder het opstellen van mijlpalen
en doelen en een tijdschema voor de implementatie van hervormingen
en investeringen tot uiterlijk eind augustus 2026.
3

Het herstelplan van Hongarije wacht nog op goedkeuring van de Europese Commissie, terwijl
het herstelplan van Nederland nog zal worden ingediend.
Kamerstuk 21 501-07, nrs. 1766, 1769, 1772, 1773, 1786, 1788 en 1842.
5
https://ec.europa.eu/info/business-economy-euro/recovery-coronavirus/recovery-and-resiliencefacility/recovery-and-resilience-programs-assessments_en.
6
Kamerstuk 21 501-07, nr. 1760.
7
De groene transitie; de digitale transformatie; slimme, houdbare en inclusieve groei; sociale en
territoriale cohesie; gezondheid en economische, sociale en institutionele veerkracht; beleid
voor de volgende generaties.
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-07, nr. 1861

2

•
•
•
•

Lidstaten moeten in hun herstelplannen een redelijke en aannemelijke
onderbouwing geven van de totale geraamde kosten.
Lidstaten dienen maatregelen te treffen om corruptie, fraude en
belangenverstrengeling te voorkomen, op te sporen en te corrigeren.
De hervormingen en investeringen moeten coherente acties vormen,
waarbij maatregelen elkaar versterken en complementair zijn.
Tot slot moet een lidstaat die een lening aanvraagt, in aanvulling op
het subsidiedeel, voldoen aan de daarvoor gestelde criteria, in het
bijzonder het ondernemen van aanvullende hervormingen en
investeringen.

Voor de kabinetsappreciatie van de voorgestelde uitvoeringsbesluiten van
de Raad is telkens de vraag leidend of de Commissie de criteria uit de
RRF-verordening zoals hierboven weergegeven goed heeft getoetst. De
kabinetsappreciatie concentreert zich daarbij op de Commissiebeoordeling van de aansluiting van het plan op de landspecifieke aanbevelingen. Voor het kabinet is het belangrijk dat RRF-middelen conditioneel
zijn aan structuurversterkende hervormingen, waarvan de belangrijkste
worden benoemd in de landspecifieke aanbevelingen. Daarnaast
concentreert de kabinetsappreciatie zich op de vraag of de mijlpalen en
doelen goed geformuleerd zijn. Deze mijlpalen en doelen zijn immers
leidend bij het beoordelen of de implementatie van het plan voldoende is
om te kunnen overgaan tot uitbetalingen. Tot slot gaat de kabinetsappreciatie ook in op de beoordeling door de Commissie van de maatregelen
die de lidstaat treft om corruptie, fraude en belangenverstrengeling te
voorkomen, op te sporen en te corrigeren.
Rechtsstatelijkheid in het Poolse herstelplan
De behandeling van het Poolse herstelplan vindt plaats tegen een
bijzondere achtergrond. De hervormingen die de Poolse regering de
afgelopen jaren heeft doorgevoerd in het rechtsbestel, zoals de introductie
van de Tuchtkamer en tuchtprocedure, zijn niet conform de beginselen
van de rechtsstaat en het Unierecht, zoals ook door het Hof bevestigd in
zijn arrest van 15 juli 2021.8 Specifiek richten de zorgen zich op de
onafhankelijkheid van de Tuchtkamer, gezien de samenstelling en
benoemingsprocedure van leden, en op de tuchtprocedure die onder
meer voorschrijft op welke basis rechters geschorst of ontslagen mogen
worden. De scheiding der machten en onafhankelijkheid van de rechterlijke macht zijn essentieel in een goed functionerende rechtsstaat, en
vormen gedeelde waarden van de Europese Unie. EU-lidstaten hebben er
gezamenlijk belang bij dat de rechterlijke macht in lidstaten onafhankelijk
is, en vrij is van beïnvloeding. Ook is door het EU Hof van Justitie in zijn
arrest over de geldigheid van de MFK-rechtsstaatverordening van
16 februari jl. bevestigd dat er een duidelijk verband bestaat tussen de
naleving van de beginselen van de rechtsstaat in de lidstaten en de
financiële belangen van de Unie en het goed financieel beheer van de
EU-begroting.9
De naleving van rechtsstatelijke beginselen is als zodanig op grond van de
RRF-verordening geen formeel, juridisch toetsingscriterium. Zoals
hiervoor opgemerkt moet een herstelplan wel bijdragen aan de doeltreffende aanpak van «alle of een significant deel» van de uitdagingen die zijn
vastgesteld in de landspecifieke aanbevelingen van het Europees
Semester. In 2020 heeft Polen de aanbeveling ontvangen om de rechterlijke onafhankelijkheid te waarborgen met het oog op de verbetering van
het investeringsklimaat. Dit betrof één van meerdere aanbevelingen.
8
9

Arrest van het Hof van Justitie van 15 juli 2021, C-791/19.
Arresten van het Hof van Justitie van 16 februari 2022, C-156/21 en C-157/21.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-07, nr. 1861

3

Polen kreeg onder meer ook aanbevelingen op het gebied van flexibiliteit
van de arbeidsmarkt, toegang tot financiering voor bedrijven en het
stimuleren van investeringen.10 In 2019 kreeg Polen onder meer aanbevelingen op het gebied van de houdbaarheid van het pensioensysteem, de
arbeidsmarktparticipatie en de innovatiecapaciteit.11
Bij de beoordeling van de herstelplannen van andere lidstaten heeft de
Commissie er op toegezien dat het herstelplan op doeltreffende wijze
bijdraagt aan de aanpak van alle of een significant deel van de landspecifieke aanbevelingen. Daarbij heeft de Commissie lidstaten conform de
RRF-verordening wel de ruimte gelaten om een beperkt deel van de
aanbevelingen niet in het herstelplan te verwerken. Deze ruimte wordt
door lidstaten doorgaans ook benut, zo blijkt uit de ervaring met eerdere
herstelplannen. Op basis van de RRF-verordening bestaat er zodoende
ruimte voor Polen om de landspecifieke aanbeveling over rechterlijke
onafhankelijkheid niet of niet volledig aan te pakken.
Evenwel heeft de Commissie de landspecifieke aanbeveling uit 2020 over
rechterlijke onafhankelijkheid aangegrepen om in het herstelplan hierover
mijlpalen op te nemen. Het vaststellen van deze mijlpalen is volgens de
Commissie ook nodig om de naleving te verzekeren van artikel 22 van de
RRF-verordening en de vereisten van artikel 19, lid 3, onder j.12 Deze
artikelen hebben betrekking op de bescherming van de financiële
belangen van de Unie, en het voorkomen, opsporen en corrigeren van
corruptie, fraude en belangenverstrengeling in het bijzonder. De
Commissie is gesteund in haar inzet door onder meer Nederland,
overeenkomstig de motie van der Lee en de motie Sjoerdsma c.s.13 Mede
hierdoor zijn de publicatie en beoordeling van het Poolse herstelplan
uitgesteld, wat als consequentie heeft dat Polen nog geen middelen uit
het herstelfonds heeft kunnen ontvangen.
De Commissie en Polen zijn in het voorliggende voorstel voor een
uitvoeringsbesluit de volgende mijlpalen op het gebied van de rechtsstaat
overeengekomen:
1. instellen van een nieuwe Tuchtkamer die voldoet aan de eisen van
rechterlijke onafhankelijkheid en onpartijdigheid en hervorming van
de tuchtprocedure (deadline Q2 2022),
2. instellen van een herzieningsprocedure voor rechters die zijn
geschorst/ontslagen o.b.v. de huidige tuchtprocedure of in procedures inzake opheffing van rechterlijke immuniteit (deadline Q2 2022),
3. afronden beoordeling van herzieningsverzoeken van onrechtmatig
ontslagen/geschorste rechters (deadline Q4 2023).
De eerste mijlpaal op het gebied van de rechtsstaat ziet op de ontmanteling van de Tuchtkamer en hervorming van de tuchtprocedure. Deze
mijlpaal vereist een hervorming van de samenstelling en bevoegdheden
van de Tuchtkamer in het Poolse Hooggerechtshof zodat de onafhankelijke
en onpartijdige afhandeling van tuchtrechtelijke zaken door deze kamer
wordt gewaarborgd. Uit het uitvoeringsbesluit volgt dat dit betekent dat
de samenstelling van deze nieuwe Tuchtkamer wezenlijk moet verschillen
van de samenstelling van de huidige Tuchtkamer, en dat iedere rechter op
verzoek van een partij of ambtshalve moet kunnen nagaan of een
rechtbank voldoet aan de vereisten van rechterlijke onafhankelijkheid en
10

Landspecifieke aanbevelingen aan Polen in 2020, zie: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/
NL/TXT/PDF/?uri=CELEX:52020DC0521&from=EN.
11
Landspecifieke aanbevelingen aan Polen in 2019, zie: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/
NL/TXT/PDF/?uri=CELEX:52019DC0521&from=EN.
12
Zie ook overweging 43 en 44 van het uitvoeringsbesluit.
13
Kamerstuk 21 501-20, nr. 1728

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-07, nr. 1861

4

prejudiciële vragen moet kunnen stellen aan het EU Hof van Justitie,
zonder dat dit een disciplinaire overtreding is. De tweede mijlpaal op het
gebied van de rechtsstaat ziet op het recht voor rechters die op basis van
het bestaande tuchtsysteem zijn geschorst of ontslagen op toegang tot
een met waarborgen omklede procedure tot herziening van hun zaak. De
derde mijlpaal op het gebied van de rechtsstaat stelt als deadline voor het
afronden van de beoordeling van alle herzieningsverzoeken het vierde
kwartaal van 2023.
Het gaat hier om resultaatsverplichtingen. Het is aan Polen zelf om te
bepalen hoe ze in wetgeving worden omgezet, zolang het resultaat maar
in lijn is met de uit artikel 19 VEU en jurisprudentie van het EU Hof van
Justitie voortvloeiende verplichting de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht te waarborgen.
Met de drie overeengekomen mijlpalen wordt opvolging gegeven aan de
arresten van het EU Hof over de Tuchtkamer en tuchtprocedure
(eindarrest dd. 15 juli 2021, C-791/19) en de zgn. Muilkorfwet (tussenarrest
met voorlopige voorziening dd. 14 juli 2021, C-204/21),14 op één uitzondering na. Op grond van de jurisprudentie van het EU Hof moeten de
schorsings-/ontslagmaatregelen o.b.v. de huidige tuchtprocedure geacht
worden nooit te hebben bestaan, en dient de situatie van gedupeerde
rechters (onmiddellijk) hersteld te worden. In plaats daarvan is in het
herstelplan overeengekomen dat gedupeerde rechters aan een inhoudelijke herzieningsprocedure worden onderworpen.
Lidstaten kunnen na goedkeuring van een herstelplan maximaal twee keer
per jaar een verzoek doen tot uitbetaling. Dit is mogelijk nadat de
mijlpalen en doelen die zijn gekoppeld aan de betreffende uitbetaling zijn
gerealiseerd. In het uitvoeringsbesluit is expliciet opgenomen dat de
mijlpalen die zien op de Tuchtkamer- en procedure alsmede de instelling
van de herzieningsprocedure voor rechters die zijn geschorst/ontslagen
moeten zijn gerealiseerd voordat Polen een eerste verzoek tot uitbetaling
kan doen, en dat er geen uitbetaling uit het herstelfonds mag worden
gedaan voordat deze hervormingen zijn gerealiseerd. Met andere
woorden, bij niet-naleving van deze mijlpalen op het gebied van de
rechtsstaat kan Polen geen aanspraak maken op de middelen uit het
herstelfonds. Omdat het Poolse herstelplan ook niet voor 31 december
2021 is goedgekeurd, heeft Polen geen recht meer op de gebruikelijke
voorfinanciering ter grootte van 13% van de omvang van een
herstelplan.15 Het is positief dat er pas middelen uit het herstelfonds
zullen worden verstrekt aan Polen als voor het einde van het tweede
kwartaal van 2022 de Tuchtkamer en -procedure zijn hervormd en een
herzieningsprocedure is ingesteld voor rechters die zijn geschorst/
ontslagen. Zolang dit niet is gebeurd, kan Polen dus geen aanspraak
maken op middelen uit het herstelfonds, ook niet na de bevredigende
verwezenlijking van mijlpalen op ándere onderdelen van het herstelplan.
Aan de mijlpaal die ziet op het afronden van de beoordeling van herzieningsverzoeken van onrechtmatig ontslagen/geschorste rechters) moet
eind 2023 worden voldaan. Het terugdraaien of buiten werking stellen van
hervormingen op het gebied van de rechtsstaat kan ook leiden tot
terugvordering van reeds uitbetaalde middelen, indien de Commissie in

14

Het eindarrest in zaak C-791/19 gaat over de Poolse tuchtprocedure voor rechters en het
functioneren van de Tuchtkamer van het Hooggerechtshof daarbinnen. In de lopende zaak
C-204/21 stelt de Commissie verdergaande Poolse tuchtregels (zgn. «Muilkorfwet») en het
functioneren van diezelfde Tuchtkamer in ándere zaken die het rechterlijk functioneren
betreffen aan de kaak (bijv. zaken over opheffen rechterlijke immuniteit).
15
Artikel 13, lid 1, RRF-verordening.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-07, nr. 1861

5

de financiële overeenkomst en leenovereenkomst16 tussen de Commissie
en Polen verplichtingen opneemt die dit mogelijk maken. De Commissie
heeft verklaard dat de financiële overeenkomst en leenovereenkomst
dergelijke verplichtingen zullen bevatten.
Mochten hervormingen op het gebied van de rechtsstaat in Polen op een
later moment onverhoopt worden teruggedraaid of anderszins feitelijk
buiten werking worden gesteld, dan zal dat, op grond van de
RRF-verordening, leiden tot opschorting van volgende betalingen voor
andere mijlpalen.17 Uit de RRF-verordening volgt namelijk dat onder
bevredigende verwezenlijking van mijlpalen en doelen moet worden
begrepen dat maatregelen die verband houden met eerder behaalde
mijlpalen en doelen, niet zijn teruggedraaid. Opschorting zal leiden tot
decommittering van middelen in het geval dat er na zes maanden geen
corrigerende maatregelen zijn genomen.18 Dit vormt daarmee gedurende
de looptijd van de RRF (t/m 2026) een drukmiddel richting lidstaten om
hervormingen in stand te houden.
De Commissie beoordeelt of sprake is van bevredigende verwezenlijking
van de mijlpalen. Op 9 juni 2022 stemde de Poolse Lagerhuis in met het
wetsvoorstel om de Tuchtkamer en de tuchtprocedure te hervormen,
nadat het de amendementen die de Senaat had voorgesteld had
verworpen. Nu dient het wetsvoorstel nog te worden bekrachtigd door de
Poolse president. Op het moment dat Polen een verzoek tot uitbetaling
doet, zal de Commissie beoordelen of Polen met de op dat moment
geldende wetgeving daadwerkelijk de overeengekomen mijlpalen
realiseert. Nederland zal erop toezien dat de Commissie dit zorgvuldig
doet. De voorlopige beoordeling van betaalverzoeken door de Commissie
wordt direct met uw Kamer gedeeld, zoals toegezegd in mijn brief van
21 februari 2022.19 Het EFC (ambtelijk voorportaal Ecofin-Raad) brengt
hierover een opinie uit en streeft daarbij naar consensus. Indien een
lidstaat van oordeel is dat er ernstige afwijkingen zijn wat betreft de
bevredigende verwezenlijking van de mijlpalen en doelen, dan kan deze
lidstaat de ER-voorzitter verzoeken de aangelegenheid voor te leggen aan
de Europese Raad (de zogenaamde noodremprocedure). Uw Kamer is in
een brief van 17 september jl. geïnformeerd over de implementatiefase
van de RRF en de wijze waarop het kabinet voornemens is om uw Kamer
hierover te informeren.20 Daarbij is aangegeven dat de Kamer periodiek,
namelijk eens per kwartaal, een overzicht zal ontvangen van de definitieve
beoordeling van ingediende betalingsverzoeken door de Europese
Commissie. In afwijking hierop zal uw Kamer onverwijld worden
geïnformeerd indien Nederland of een andere lidstaat noodzaak ziet tot
het starten van de hierboven genoemde noodremprocedure.
Bredere aanpak rechtsstatelijkheid
Het uitvoeringsbesluit ter goedkeuring van het Poolse herstelplan en de
brede inzet inzake rechtsstatelijkheid moeten volgens het kabinet in
samenhang worden bezien.
In aanvulling op de druk die uitgaat van de in het herstelplan overeengekomen mijlpalen dringt Nederland er bij de Commissie op aan om ook
andere instrumenten dan de RRF in te zetten om Polen te bewegen om
hervormingen door te voeren op gebied van rechtsstatelijkheid. Een
16

Artikel 22, lid 5, van de RRF-verordening.
Artikel 24, lid 3 en 6, van de RRF-verordening.
Artikel 24, lid 8, RRF-verordening.
19
Kamerstuk 21 501-07, nr. 1811.
20
Kamerstuk 21 501-07, nr. 1781.
17
18

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-07, nr. 1861

6

overzicht van het beschikbare EU-rechtsstaatinstrumentarium ging uw
Kamer toe in een brief van 17 november 2021.21 De Commissie ondernam,
met steun van Nederland, het afgelopen jaar een aantal belangrijke
stappen. Nederland blijft er bij de Commissie op aandringen om het
volledige instrumentarium in te zetten.
Zo gebruikte de Commissie de Algemene Bepalingen Verordening
(Common Provisions Regulation, CPR) in september 2021 met succes om
vijf Poolse regio’s te bewegen om hun «LHBTI-ideologie»-vrije zones in te
trekken of grondig aan te passen. Nadat de Commissie vijf Poolse regio’s
die zich hadden uitgeroepen tot «LHBTI-ideologie»-vrije zone op
3 september 2021 een brief stuurde met de boodschap dat deze regio’s
voorlopig niet zouden kunnen beschikken over middelen uit REACT-EU,
pasten vier van de vijf regio’s hun beleid aan. Het kabinet blijft bezorgd
over het Poolse beleid op het gebied van gendergelijkheid en lhbtiq+
personen. Ten aanzien van het Poolse herstelplan sluit het kabinet echter
aan bij de appreciatie door de Commissie op dit gebied. Nederland zal bij
de Commissie wel blijven aandringen om de mogelijkheden die de
Common Provisions Regulation biedt volledig te benutten.
Verder startte de Commissie op 22 december 2021 een inbreukprocedure
tegen Polen over de uitspraken van het Poolse Grondwettelijk Hof van
14 juli 2021 en 7 oktober 2021 waarin het Poolse Grondwettelijk Hof
respectievelijk de bindende kracht van voorlopige maatregelen van het
Hof van Justitie ontkende die betrekking hebben op de organisatie en de
werking van de rechterlijke macht en oordeelde dat cruciale onderdelen
van het EU-Verdrag (waaronder art. 19 VEU, het recht op effectieve
rechterlijke bescherming) onverenigbaar zijn met de Poolse Grondwet.
Met deze inbreukprocedure wordt de kwestie van het niet accepteren van
voorrang door het Poolse Grondwettelijk Hof geadresseerd, in lijn met de
motie van het lid Sjoerdsma c.s. Nederland blijft bij de Commissie
aandringen om tevens een inbreukprocedure te starten naar aanleiding
van de problemen met de Poolse Raad voor de Rechtspraak. Zolang de
Poolse Raad voor de Rechtspraak niet is hervormd, kan de benoeming van
onafhankelijke rechters niet volledig worden gewaarborgd.
Ook is de Commissie in februari 2022 gestart met het invorderen van de
aan Polen opgelegde dwangsommen, door EU-subsidies aan Polen in te
houden. Het EU Hof van Justitie legde Polen op 20 september 2021 een
dwangsom op van 0,5 mln. euro per dag vanwege niet-nakoming van een
beschikking in kort geding waarin het EU Hof van Justitie oordeelde dat
Polen de Turow-bruinkoolmijn nabij de grens met Tsjechië en Duitsland
onmiddellijk moest sluiten in afwachting van het eindarrest in deze zaak.22
In de inbreukprocedure over de zgn. Muilkorfwet werd door het EU Hof op
27 oktober 2021 aan Polen een dwangsom opgelegd aan Polen van 1 mln.
euro per dag wegens niet-nakoming van de door het EU Hof gelaste
voorlopige maatregelen.23 De Commissie is gestart met het inhouden van
EU-subsidies. De Commissie moet hier op grond van artikelen 101 en 102
van het Financieel Reglement toe overgaan. Nederland zal aandacht
blijven houden voor de uitvoering hiervan door de Commissie. De
preambule van het uitvoeringsbesluit expliciteert dat de goedkeuring van
het Poolse herstelplan geen gevolgen heeft voor de lopende inbreukprocedures.24

21

Kamerstukken 21 501-02 en 29 279, nr. 2426.
Beschikking van het Hof van 20 september 2021, C-121/21 R.
23
Beschikking van het Hof van 27 oktober 2021, C-204/21 R.
24
Overweging 49 in de preambule van het uitvoeringsbesluit.
22

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-07, nr. 1861

7

Tot slot zal Nederland er bij de Commissie op aandringen dat zij de
MFK-rechtsstaatverordening inzet. Sinds de Commissie op 2 maart jl. de
richtsnoeren over de MFK-rechtsstaatverordening vaststelde, en hierin de
uitspraak van het EU Hof van Justitie van 16 februari jl. verwerkte, staat de
Commissie hiertoe niets meer in de weg. De Commissie heeft op 5 april
2022 een schriftelijke kennisgeving aan Hongarije gestuurd, waarmee de
procedure om tot opschorting of stopzetting van EU-middelen te komen
daadwerkelijk is gestart. Nederland steunt dit. De preambule van het
uitvoeringsbesluit expliciteert dat de goedkeuring van het Poolse
herstelplan geen gevolgen heeft voor de toepasselijkheid van de
MFK-rechtsstaatverordening.25
Oordeel kabinet
In het Poolse herstelplan zijn, mede dankzij voortdurende Nederlandse
inspanningen, uitgebreide mijlpalen over de Tuchtkamer en tuchtprocedure opgenomen. Daarbij is van belang dat Polen pas middelen uit het
herstelfonds ontvangt als een nieuwe Tuchtkamer is ingesteld die voldoet
aan de eisen van rechterlijke onafhankelijkheid en onpartijdigheid, de
tuchtprocedure is hervormd, en de herzieningsprocedure is ingesteld voor
rechters die zijn geschorst/ontslagen o.b.v. de huidige tuchtprocedure of
in procedures inzake opheffing van rechterlijke immuniteit. Dit geeft de EU
een instrument om de implementatie van hervormingen af te dwingen.
Dat is positief. Het is evenwel problematisch dat, op basis van de
overeengekomen mijlpalen, de gedupeerde rechters aan een inhoudelijke
herzieningsprocedure worden onderworpen, die geruime tijd in beslag zal
nemen en waarvan de uitkomst ongewis is.
Wat betreft de brede inzet inzake rechtsstatelijkheid is de Commissie een
inbreukprocedure tegen Polen gestart wegens de voorrangskwestie n.a.v.
uitspraken van het Poolse Grondwettelijk Hof, houdt de Commissie
EU-subsidies aan Polen in op grond van de Common Provisions
Regulation en het Financieel Reglement, en heeft de Commissie de
MFK-rechtsstaatverordening tot haar beschikking.
Nederland blijft samen optrekken met de Commissie en het Europees
Parlement, en zal de Commissie blijven aansporen om het volledige
rechtsstaatinstrumentarium in te zetten om Polen, en waar nodig andere
lidstaten, te bewegen tot hervormingen op het gebied van rechtsstatelijkheid en tot naleving van uitspraken van het EU Hof. Nederland zal in dit
verband blijven aandringen op het starten van een inbreukprocedure om
hervorming van de Poolse Raad voor de Rechtspraak af te dwingen.
Naast de rechtsstatelijkheidsaspecten beoordeelt het kabinet het
herstelplan op de vereisten uit de RRF-verordening. Het kabinet onderschrijft het positieve oordeel van de Commissie over de mate waarin het
Poolse herstelplan voldoet aan het geheel van vereisten uit de
RRF-verordening. Een uitgebreide appreciatie vindt uw Kamer terug in de
bijlage.
Het geheel overziend is het kabinet voornemens om zich te onthouden
van stemmen over het voorstel voor een uitvoeringsbesluit ter
goedkeuring van het Poolse herstelplan. Met deze onthouding onderkent
het kabinet dat het EU Herstelfonds geen rechtsstaatinstrument is, en
prijst het kabinet de inspanningen die de Commissie heeft gepleegd om te
komen tot mijlpalen die Polen aanzetten tot hervormingen op gebied van
rechtsstatelijkheid, maar geeft het ook uitdrukking aan het ongenoegen
over de ontbrekende elementen in de mijlpalen. Nederland zal met
25

Overweging 43 in de preambule van het uitvoeringsbesluit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-07, nr. 1861

8

gelijkgestemde lidstaten bovenstaande inzet en zorgen schriftelijk
overbrengen aan de Commissie en Polen.
Tijdens de procedurevergadering van de vaste Kamercommissie van
Europese Zaken d.d. 2 juni jl. verzocht uw Kamer om een appreciatie te
geven van het feit dat er gestemd is in de Commissie, en daarbij aan te
geven door welke Eurocommissarissen tegen is gestemd. De stemming in
het College van Commissarissen geeft aan dat dit geen gemakkelijk
besluit is geweest. Commissarissen stemmen evenwel in eigen persoon
(zonder last of ruggenspraak van hun lidstaten) en de stemmingen zijn
geheim. De Commissie neemt haar besluiten met meerderheid van
stemmen van haar leden, en alle leden zijn collectief verantwoordelijk
voor de genomen besluiten.
Nu is het aan de Raad. Zoals hierboven aangegeven, stemt de Raad met
gekwalificeerde meerderheid over het voorstel voor een uitvoeringsbesluit ter goedkeuring van het Poolse herstelplan. Om het aannemen van
het uitvoeringsbesluit door de Raad tegen te houden is een zogenaamde
blokkerende minderheid van lidstaten nodig.26 Er is in de Raad echter
brede steun voor instemming, en er zijn geen signalen dat lidstaten tegen
zullen stemmen.
De Minister van Financiën,
S.A.M. Kaag
De Minister van Economische Zaken en Klimaat,
M.A.M. Adriaansens
De Minister van Buitenlandse Zaken,
W.B. Hoekstra

26

Een blokkerende minderheid moet bestaan uit ten minste vier lidstaten die ten minste 35% van
de EU populatie vertegenwoordigen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-07, nr. 1861

9