Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

34 426

Regels inzake het beheer, de
informatievoorziening, de controle en de
verantwoording van de financiën van het Rijk,
inzake het beheer van publieke liquide middelen
buiten het Rijk en inzake het toezicht op het
beheer van publieke liquide middelen en
publieke financiële middelen buiten het Rijk
(Comptabiliteitswet 2016)

Nr. 32

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 22 juni 2017
De vaste commissie voor Financiën heeft een aantal vragen voorgelegd
aan de Minister van Financiën over de brief van 11 april 2017 inzake de
reactie op de motie van het lid Vermue c.s. over een onderzoek ter
versterking van het budgetrecht van de Staten-Generaal (Kamerstuk
34 426, nr. 31).
De Minister heeft deze vragen beantwoord bij brief van 21 juni 2017.
Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De fungerend voorzitter van de commissie,
Duisenberg
De griffier van de commissie,
Berck

kst-34426-32
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 426, nr. 32

1

Vraag 1
Waarom heeft u in het door de motie van het lid Vermue c.s. gevraagde
onderzoek niet gebruik gemaakt van inzichten die buiten de rijksoverheid
leven?
Vraag 2
Bent u bereid om het voorliggende onderzoek uit te breiden met inzichten
van buiten het ministerie, bijvoorbeeld door wetenschappers en/of andere
deskundigen?
Antwoord 1 en 2
De motie van het lid Vermue staat niet op zichzelf. In de afgelopen jaren is
op verschillende momenten en langs vele lijnen discussie gevoerd tussen
Kamer en kabinet over de mogelijkheden van het versterken van het
budgetrecht en het onder de Comptabiliteitswet brengen van de premiegefinancierde uitgaven. Voorbeelden daarvan zijn de motie van het lid
Schouten1 bij de Najaarsnota 2012 en de gesprekken die de commissie
Rijksuitgaven van uw Kamer heeft gevoerd over de Hoofdlijnennotitie
Modernisering Comptabiliteitswet, het zogenoemde Rondetafelgesprek2.
Tijdens het Rondetafelgesprek van 11 november 2013 zijn de inzichten van
buiten de rijksoverheid uitgebreid aan de orde geweest. Wetenschappers
en andere deskundigen hebben hun visie gegeven op de vraag of de
uitgaven aan zorg en sociale zekerheid volledig onder het budgetrecht van
de Kamer dienen te worden geplaatst3. In dit overleg presenteerde één
deskundige zich als een voorstander van het onder budgetrecht brengen
van de premiegefinancierde uitgaven. Volgens de overige wetenschappers/deskundigen draagt het onder het budgetrecht brengen van
zorguitgaven en uitgaven sociale zekerheid niet bij aan een betere
beheersing van de uitgaven. Op 9 december 20134 heb ik aangegeven dat
alles afwegende het kabinet noch vanuit het perspectief van het budgetrecht noch vanwege een betere beheersing van de uitgaven zorg en
sociale zekerheid aanleiding ziet tot het uitbreiden van de reikwijdte van
de Comptabiliteitswet. Dit standpunt heb ik herhaald in het debat op
28 september 2016 over de nieuwe Comptabiliteitswet (Handelingen II
2016/17, nr. 5, item 10). De omstandigheden zijn sinds het Rondetafelgesprek niet gewijzigd. Daarom heb ik bij het gevraagde onderzoek niet
opnieuw wetenschappers en/of deskundigen betrokken en zie ik ook geen
aanleiding om dat alsnog te doen.
Vraag 3
Ziet het kabinet mogelijkheden om de Kamer in het lopende begrotingsjaar een betere controle op de premiegefinancierde sectoren te
kunnen laten uitoefenen?
Vraag 4
Welke mogelijkheden ziet u tot het vereenvoudigen van de financieringsstromen bij de premiegefinancierde uitgaven, zodat het inzicht in
parlement én samenleving vergroot kan worden?
Antwoord 3 en 4
Het kabinet beschouwt het verbeteren van verantwoordingsinformatie als
een continu proces. Dit geldt ook voor de premiegefinancierde sectoren.
In paragraaf 6.3 van het rapport staat toegelicht welke inspanningen VWS
op dit terrein in overleg met uw Kamer verricht.
1

Kamerstuk 33 480, nr. 15
Kamerstuk 33 670, nr. 8
3
Kamerstuk 33 670, nr. 8
4
Kamerstuk 33 670, nr. 3
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 426, nr. 32

2

Vraag 5
Bemoeilijkt het feit dat heffingskortingen in mindering worden gebracht
op de premieopbrengsten AWBZ de controlerende taak van de Kamer?
Kunt u uw antwoord toelichten?
Vraag 9
Is het toegestaan dat heffingskortingen in mindering worden gebracht op
de premieopbrengsten AWBZ?
Antwoord 5 en 9
De premiemiddelen financieren specifieke fondsen waarmee het kabinet
sociale uitkeringen verstrekt of zorguitgaven worden verricht. Deze
middelen gaan rechtstreeks naar de fondsen dan wel rechtstreeks naar de
zorgverzekeraar. Daarmee ligt de bestemming van deze middelen al vast
voordat de premies zijn geïnd. Daarom heten premiemiddelen ook wel
bestemmingsheffingen. De premiegefinancierde uitgaven worden primair
beheerst door de vormgeving van de betreffende regelingen en het
merendeel kent een verzekeringskarakter. De aanspraken uit deze
wetgeving hebben het karakter van een openeinderegeling.
Zoals is aangegeven in het rapport is de aanname dat het parlement geen
invloed heeft op de besteding van premiegefinancierde uitgaven onjuist.
De premiegefinancierde uitgaven voor zorg zijn namelijk gebaseerd op
wetten die door het parlement worden vastgesteld. Dit geldt ook voor de
systematiek van de heffingskortingen. Op grond van de Wet Inkomstenbelasting 2001 en de Wet financiering sociale verzekeringen worden alle
heffingskortingen naar rato van de verhouding van de eerste schijf
verdeeld over belastingen en premies volksverzekeringen (zie voor
verdere uitleg van de systematiek het antwoord op vraag 7).
Vraag 6
Zijn wijzigingen in de heffingskortingen van invloed op het bedrag aan
heffingskortingen dat in mindering wordt gebracht op de premieopbrengsten AWBZ? Kan het antwoord worden toegelicht?
Vraag 7
Welke heffingskortingen worden in mindering gebracht op de premieopbrengsten AWBZ?
Vraag 8
Waarom worden heffingskortingen in mindering gebracht op de premieopbrengsten AWBZ?
Vraag 10
Kan worden aangegeven wat de consequenties zijn wanneer voortaan niet
langer heffingskortingen in mindering worden gebracht op de premieopbrengsten AWBZ?
Vraag 11
In hoeverre komt het bij andere premieopbrengsten voor dat er heffingskortingen op in mindering worden gebracht? Is het feit dat op de
premieopbrengsten AWBZ heffingskortingen in mindering worden
gebracht in die zin uniek? Kan het antwoord worden toegelicht?
Vraag 16
Op blz. 10 valt te lezen dat «de premiemiddelen financieren specifieke
fondsen waarmee het kabinet sociale uitkeringen verstrekt of zorguitgaven worden verricht. Deze middelen gaan rechtstreeks naar de fondsen
dan wel rechtstreeks naar de zorgverzekeraar.» Klopt dat wanneer het gaat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 426, nr. 32

3

om de premieopbrengsten AWBZ en de heffingskortingen die daarop in
mindering worden gebracht?
Antwoord 6 t/m 8, 10 t/m 11 en 16
De vraag is of het klopt dat heffingskortingen jaarlijks een groot deel van
de Wlz-premies afromen. Ook zouden jaarlijks miljarden die eigenlijk voor
langdurige zorg zijn bestemd, voor andere doelen worden ingezet.
Heffingskortingen zijn kortingen op de inkomstenbelasting en de premies
volksverzekeringen. Hierdoor betalen mensen dus minder belasting en
premies. Je kunt nooit meer korting terugbetaald krijgen dan hetgeen je in
eerste instantie zou moeten betalen. Met andere woorden: om gebruik te
kunnen maken van de volledige kortingen waar je recht op hebt, moet de
grondslag groot genoeg zijn.
Over de eerste en tweede schijf worden belastingen (8,9%) èn premies
(27,65%) geheven. In de derde en vierde schijf alleen belastingen. Om te
zorgen dat ook mensen met lage inkomens hun kortingen kunnen
verzilveren, mogen ze worden verrekend met te betalen belastingen èn
premies. Als dat niet zou mogen, zouden lage inkomens er zeer fors op
achteruitgaan.
Gaan nu deze heffingskortingen ten koste van de opbrengst aan
Wlz-premies en dus ten koste van de zorg? Nee, dat is niet het geval. Bij
bepaling van het Wlz-premiepercentage wordt rekening gehouden met
heffingskortingen in de inkomstenheffing. Er is dus geen sprake van
weglek. De opbrengst aan Wlz-premies wordt volledig aangewend voor
de zorg.
Tot slot. De totale opbrengst aan Wlz-premies is niet kostendekkend.
Daarom wordt voor de langdurige zorg ook belastinggeld ingezet. In het
Budgettair Kader Zorg wordt vastgelegd hoeveel geld er voor de
langdurige zorg is. Fluctuaties aan de inkomstenkant hebben hierop geen
invloed.
Vraag 12
Waarom zou het onder het budgetrecht brengen van de uitgaven
zorgsector een grote stelselwijziging in de zorg vereisen?
Vraag 13
Welke stelselwijziging in de zorg is nodig om de uitgaven zorgsector
onder het budgetrecht te brengen?
Antwoord 12 en 13
Het Nederlandse stelsel voor de curatieve zorg (dat is verankerd in de
Zvw) is een privaatrechtelijk stelsel met publieke waarborgen. Publieke
waarborgen zijn bijvoorbeeld de acceptatieplicht, de zorgplicht en het
verbod op premiedifferentiatie voor zorgverzekeraars, de risicoverevening
en het wettelijk vastgesteld aansprakenpakket. Deze waarborgen vormen
een beperking van de handelingsvrijheid van zorgverzekeraars, maar
passen binnen de regels van de Solvency II-richtlijn5. Het gevolg van het
onder het budgetrecht brengen van de Zvw is dat private verzekeraars,
binnen de hiervoor genoemde publieke randvoorwaarden, geen eigenstandige beslissingen over besteding van middelen kunnen nemen. Een
verdere toename van overheidsbemoeienis, waaronder het onder het
budgetrecht brengen van de Zvw-uitgaven, kan strijdigheid opleveren met

5

De Solvency II-richtlijn heeft onder meer tot doel een gelijk speelveld te creëren voor verzekeringsondernemingen in Europa.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 426, nr. 32

4

Solvency II-richtlijn en een doorkruising van dit privaatrechtelijke
zorgstelsel betekenen. Het kabinet acht dit beleidsmatig ongewenst.
Vraag 14
Acht het kabinet het van belang dat de Kamer inzicht krijgt in de wijze
waarop zorgverzekeraars de zorgpremie en/of de vereveningsbijdrage
aanwenden? Zo ja, verschaft de jaarlijkse rapportage van de toezichthouder de Kamer genoeg inzicht?
Antwoord 14
Conform de inrichting en werking van de Zvw krijgt de Kamer inzicht in de
wijze waarop zorgverzekeraars de zorgpremie en/of de vereveningsbijdrage aanwenden op basis van de rapportage van de toezichthouder.
Vraag 15
Hoe wordt voorkomen dat een steeds groter deel van de collectieve
uitgaven niet onder het budgetrecht valt?
Antwoord 15
Een deel van de uitgaven van een ministerie heeft betrekking op bijdragen
aan provincies, gemeenten, sociale fondsen en instellingen op afstand
zoals zelfstandige bestuursorganen. Daaraan liggen politieke keuzes ten
grondslag, zoals de decentralisatie sociaal domein. Het budgetrecht van
de Tweede Kamer versmalt door deze ontwikkeling. De Minister legt
verantwoording af over het betalen van de middelen in het departementale jaarverslag en niet of beperkt over de besteding van deze
middelen. Maar dit betekent niet dat een Minister geen zicht houdt op de
rechtmatigheid en doelmatigheid van de besteding van begrotingsmiddelen. Over de hiervoor benodigde verantwoordings- en beleidsinformatie
worden afspraken gemaakt met de partijen die het beleid uitvoeren. Een
voorbeeld daarvan is de informatie over de uitgaven sociaal domein die
het Rijk per gemeente ontvangt via het informatiesysteem Informatie voor
derden (Iv3) en de overall rapportage sociaal domein van het Sociaal
Cultureel Planbureau.
Het toezicht op rechtmatigheid en doelmatigheid op de premiegefinancierde uitgaven is getrapt vormgegeven. Het parlement wordt via
jaarlijkse rapportages van zelfstandige bestuursorganen en/of rechtspersonen met een wettelijke taak, zoals De Nederlandse Zorgautoriteit (NZa),
geïnformeerd over de recht- en doelmatigheid van de premiegefinancierde uitgaven. De NZa is een toezichthouder in de gezondheidszorg en
kijkt of het zorgstelsel goed werkt en zorgaanbieders en zorgverzekeraars
doen wat ze behoren te doen. Daaraan voorafgaand geeft een externe
accountant bij zorgaanbieders en zorgverzekeraars een controleverklaring
af bij de jaarrekening. Met het oog op de verantwoording van de uitgaven
en de doelmatigheid van de premiesectoren publiceert de NZa jaarlijks
rapportages over de Zvw en Wlz.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 426, nr. 32

5