Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2020–2021

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

911
Vragen van de leden Van Dam en Omtzigt (beiden CDA) aan de Ministers van
Justitie en Veiligheid en voor Rechtsbescherming over het bericht «Poland’s
National Public Prosecutor is going to war with the Netherlands» (ingezonden
29 oktober 2020).
Antwoord van Minister Grapperhaus (Justitie en Veiligheid), mede namens
de Minister voor Rechtsbescherming (ontvangen 24 november 2020). Zie ook
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2020–2021, nr. 891
Vraag 1
Bent u bekend met het artikel vanRule of law.pl van 25 oktober 2020 over
«Poland’s National Public Prosecutor is going to war with the Netherlands»?1
Antwoord 1
Ja, de regering heeft kennis genomen van dit bericht. Polen heeft Nederland
echter niet formeel in kennis gesteld van het bevel van de Poolse nationale
aanklager. Wel hebben wij een vertaling gezien van het bevel.
Vraag 2
Hoe beoordeelt u de opdracht van de Poolse Openbaar Aanklager aan Poolse
officieren van justitie om alle mogelijke weigeringsgronden te onderzoeken
voor de uitvoering van Europese aanhoudingsbevelen (EAB’s) uit Nederland?
Antwoord 2
Het is een verontrustend signaal dat de Poolse nationale aanklager aan
Poolse officieren van justitie een opdracht geeft om op zoek te gaan naar
gronden om Nederlandse overleveringsverzoeken te weigeren. Het roept
vragen op in het licht van het beginsel van wederzijds vertrouwen dat geldt
tussen de EU-lidstaten, waarop het kaderbesluit 2002/584/JBZ betreffende het
Europees aanhoudingsbevel (EAB) gebaseerd is. Op grond van dat kaderbesluit moet elk EAB ten uitvoer worden gelegd, tenzij sprake is van een
weigeringsgrond of wanneer in een zeer uitzonderlijke situatie sprake is van
schending van de verplichting tot eerbiediging van de grondrechten en de
fundamentele rechtsbeginselen, neergelegd in artikel 6 VEU. In een dergelijk
geval dient deze beoordeling plaats te vinden volgens het stappenplan dat
het Hof van Justitie van de Europese Unie (HvJEU) in zijn rechtspraak

1

ah-tk-20202021-911
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2020

https://ruleoflaw.pl/polands-national-public-prosecutor-is-going-to-war-with-the-netherlands/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

1

uiteengezet heeft, waarbij een dialoog tussen de betrokken rechterlijke
instanties van beide lidstaten een belangrijk onderdeel is. Bovendien lijken de
instructies van de Poolse nationale aanklager het omgekeerde te beogen van
het uitgangspunt dat in principe elk EAB ten uitvoer moet worden gelegd,
namelijk het actief zoeken van mogelijkheden om weigeringsgronden in te
roepen.
Vraag 3
Hoe kwalificeert u de expliciete stelling van de Openbaar Aanklager dat deze
opdracht een direct gevolg is van de opschorting van een Pools EAB door de
Internationale Rechtskamer (IRK) van de rechtbank Amsterdam, in afwachting
van prejudiciële vragen?2
Antwoord 3
Dat is een zorgelijk signaal en zoals bij de beantwoording van de vorige
vraag aangegeven, roept dit vragen op in het licht van het beginsel van
wederzijds vertrouwen en wederzijdse erkenning van rechterlijke uitspraken.
In onze brief van 6 oktober 2020 (Kamerstuk 29 279, nr. 619) hebben wij uw
Kamer geïnformeerd over de prejudiciële vragen die de Internationale
rechtshulpkamer (IRK) gesteld heeft inzake de uitleg van het kaderbesluit EAB
in relatie tot de ontwikkelingen in de Poolse wetgeving met betrekking tot de
onafhankelijkheid van de rechterlijke macht. Inmiddels heeft de advocaatgeneraal conclusie genomen in deze zaak.3 Uw Kamer wordt nader geïnformeerd zodra er een uitspraak is van het HvJEU.
Vraag 4
Hoe kwalificeert u de stelling van de Openbaar Aanklager dat Nederland,
door te weigeren het EAB uit te voeren, Europees recht schendt, in het
bijzonder artikel 7 Verdrag betreffende de Europese Unie? Hoe verhoudt zich
dat tot de verklaring van het openbaar ministerie dat lopende EAB’s uit Polen
gewoon worden uitgevoerd en dat (verlenging van) detentie van opgeëiste
personen nog wordt gevorderd en in voorkomende gevallen wordt toegewezen?
Antwoord 4
Wij zijn niet van mening dat Nederland het Unierecht schendt. Zoals bij de
beantwoording van vraag 2 aangegeven, dient in het geval van een dreigende schending van de verplichting tot eerbiediging van de grondrechten en
de fundamentele rechtsbeginselen de beoordeling van het overleveringsverzoek plaats te vinden volgens het stappenplan dat het Hof van Justitie van de
Europese Unie (HvJEU) in zijn rechtspraak uiteengezet heeft, inclusief een
dialoog tussen de betrokken rechterlijke instanties van beide lidstaten. De IRK
heeft deze stappen doorlopen en heeft daarbij prejudiciële vragen gesteld aan
het HvJEU. EU-lidstaten kunnen, en moeten in sommige gevallen, op grond
van artikel 267 VWEU prejudiciële vragen voorleggen aan het HvJEU inzake
de uitleg van het EU recht. Deze procedure waarborgt uniforme toepassing
van het EU recht.
De IRK heeft, zoals vermeld in de hierboven aangehaalde Kamerbrief, in
afwachting van de beantwoording van de door haar gestelde prejudiciële
vragen aan het HvJEU, besloten om tijdelijk overleveringen aan Polen op te
schorten. Van een weigering het EAB uit te voeren is dan ook nog geen
sprake. Het nemen van beslissingen inzake overlevering is gebonden aan
strikte termijnen, zoals blijkt uit artikel 17 van het kaderbesluit EAB. Het
HvJEU heeft erop gewezen dat het slechts in uitzonderlijke omstandigheden
mogelijk is om de termijnen niet na te leven. Uitzondering vormt, aldus het
HvJEU, het geval dat de rechter besluit om een prejudiciële vraag voor te

2

Rb. Amsterdam, 31 juli 2020, ECLI:NL:RBAMS:2020:3776 en Rb. Amsterdam, 3 september, 2020
ECLI:NL:RBAMS:2020:4328.
https://www.rechtspraak.nl/Organisatie-en-contact/Organisatie/Rechtbanken/RechtbankAmsterdam/Nieuws/Paginas/IRK-Polen.aspx
https://www.rechtspraak.nl/Organisatie-en-contact/Organisatie/Rechtbanken/RechtbankAmsterdam/Nieuws/Paginas/IRK-legt-alle-overleveringen-naar-Polen-voorlopig-stil.aspx
3
http://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?text=&docid=233587&pageIndex=
0&doclang=NL&mode=lst&dir=&occ=first&part=1&cid=12862719

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

2

leggen aan het HvJEU (arrest van 30 mei 2013 in de zaak C-168/13 PPU
Jeremy F, arrest van 12 februari 2019 in de zaak C-492/18 PPU TC).
Verder moet de toets die de rechter moet uitvoeren bij de beoordeling van
een overleveringsverzoek los worden gezien van de beoordeling die in het
kader van de artikel 7 VEU-procedure wordt verricht. In het kader van de
artikel 7 VEU-procedure beoordelen de lidstaten en de instellingen of een
lidstaat de waarden van artikel 2 VEU naleeft. De taak van de rechter bij een
overleveringsverzoek is om te toetsen of overlevering een schending van de
individuele grondrechten oplevert. Het uitvoeren van deze taak kan dan ook
geen schending van (de procedure van) artikel 7 VEU opleveren.
Het OM heeft mij inderdaad laten weten dat opgeëiste personen die worden
aangetroffen in Nederland worden aangehouden op basis van een EAB, ook
indien dat EAB afkomstig is uit Polen. De wettelijke grondslag voor een
dergelijke aanhouding op basis van een EAB is gelegen in artikel 21 van de
Overleveringswet. Daarbij wordt geen onderscheid gemaakt naar de lidstaat
waar het EAB uit afkomstig is. De verwachting is dat de IRK in deze zaken
uitspraak zal doen zodra er een arrest is van het HvJEU.
Vraag 5
Hoe verhoudt deze opdracht zich tot de uitspraak van een Poolse rechtbank
van 21 september 20204, waarin de rechter stelt dat Nederland zich schuldig
maakt aan het vermoorden van kinderen en structureel mensenrechten zou
schenden en dat het EAB om die reden niet kan worden uitgevoerd?
Antwoord 5
In die zaak is de overlevering van een echtpaar met hun zoon inderdaad door
een Poolse rechtbank geweigerd, omdat de Nederlandse rechterlijke macht
niet onafhankelijk zou zijn en omdat het belang van het kind in Nederland
ernstig geschaad zou worden. In de uitspraak van de Poolse rechtbank wordt
ook verwezen naar de prejudiciële vragen die gesteld zijn door de IRK. Het is
de Nederlandse regering onduidelijk hoe de opdracht van de Poolse nationale
aanklager van half oktober zich precies verhoudt tot de uitspraak van de
Poolse rechtbank van eind september.
Vraag 6
Welke consequenties hebben deze ontwikkelingen voor de Nederlandse
rechtspraktijk? Wat is het aantal individuele zaken in Nederland dat door deze
ontwikkelingen feitelijk is of wordt geraakt? Zijn de consequenties door deze
ontwikkelingen verdergaand dan aangegeven in uw brief van 6 oktober j.l.?5
Antwoord 6
Het OM heeft mij laten weten op de gebruikelijke wijze door te gaan, conform
het kaderbesluit EAB, met het instellen van vorderingen bij de rechtercommissaris voor het uitvaardigen van EAB’s. Ook heeft het OM mij laten
weten dat op dit moment nog een aantal Nederlandse EAB’s uitstaan in
Polen, waarvan op dit moment nog niet duidelijk is hoe daarop wordt
gereageerd. Wel is de in vraag 5 aangehaalde zaak bekend waarin onlangs
een Nederlands EAB is geweigerd door een Poolse rechtbank, maar het is de
Nederlandse regering niet duidelijk hoe die weigering zich precies verhoudt
tot het bevel van de Poolse nationale aanklager.
In onze brief van 6 oktober 2020, verwezen wij naar het belang van de
eerbiediging van de rechtsstaat en het wederzijds vertrouwen voor de
justitiële samenwerking in de EU. Als dit vertrouwen wegvalt, veroorzaakt dat
rechtsonzekerheid en kan dit leiden tot straffeloosheid van door Polen
opgeëiste personen, maar ook tot straffeloosheid van door Nederland
opgeëiste personen. Dit laatste aspect noemden wij nog niet expliciet in onze
brief van 6 oktober jongstleden.
Vraag 7
Deelt u de mening dat het gezag van de Nederlandse rechter en rechtsstaat
door deze praktijk van de Poolse instituties wordt ondermijnd? Welke
mogelijkheden ziet u om weerstand te bieden aan deze praktijk?

4
5

https://drive.google.com/file/d/1gl1MmgdEKwZ-WbbuWu9BQNTVHw3_75wD/view
Kamerstuk 29 279, nr. 619 (brief regering 6 oktober 2020)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

3

Antwoord 7
Het is evident dat de uitspraak van de IRK een reactie heeft losgemaakt bij de
Poolse nationale aanklager. Zoals hierboven benoemd maken wij ons zorgen
over deze reactie, maar het tast volgens het kabinet niet het aanzien van of
het vertrouwen in de Nederlandse rechtsstaat aan. Er bestaat immers geen
enkele twijfel over de onafhankelijkheid van de Nederlandse rechtspraak. Dit
wordt ook in recente rapporten zoals het Rechtsstaatrapport 2020 van de
Europese Commissie, het Europees Justitieel Scoreboard en het World
Economic Forum bevestigd.
De zorgen rond de onafhankelijkheid van de Poolse rechterlijke macht hebben
de volle aandacht van het kabinet. Het Duitse Voorzitterschap is voornemens
om op de Raad Algemene Zaken in december wederom een hoorzitting met
Polen te agenderen in het kader van de artikel 7 VEU-procedure. Dat biedt
een aanknopingspunt om de Nederlandse zorgen omtrent deze praktijk in
Europees verband te delen. Ook kaart het kabinet de Nederlandse zorgen
waar mogelijk en opportuun in bilateraal verband aan. Wij gaan daar verder
op in bij de beantwoording van de volgende vraag.
Vraag 8
Deelt u de mening dat het uitgangspunt «As the Netherlands does to Polen,
so Poland does to the Netherlands» het wederzijds vertrouwen tussen de
lidstaten verder ondermijnt? Welke gevolgen heeft dit voor de verdere
diplomatieke verhoudingen? Kan de EU een rol spelen in het wegnemen van
deze bilaterale spanningen? Zo ja, hoe?
Antwoord 8
Die mening delen wij. Een dergelijk uitgangspunt ondermijnt het wederzijds
vertrouwen tussen lidstaten. Nederland zet de dialoog met Polen voort,
waarbij wordt gewezen op het gedeelde belang Europese waarden en
beginselen van de democratische rechtsstaat te respecteren. Diplomatieke
contacten, zowel in bilateraal als Europees verband, worden waar mogelijk en
opportuun benut. Het is echter primair aan de Europese Commissie, als
hoedster van de Verdragen, om EU lidstaten aan te spreken indien zij in strijd
handelen met het Europees recht, waaronder het kaderbesluit EAB. Het
kabinet is dan ook voornemens om deze kwestie aan te kaarten bij de
verantwoordelijk EU Commissaris Reynders.
Vraag 9
Wat is de voortgang omtrent mogelijke deelname van de Poolse rechter
Tuleya aan de zaak bij het Europees Hof voor de Rechten van de Mens? Zijn
er andere, gelijkgezinde lidstaten die bereid zijn tot deelname? Geven de
recente ontwikkelingen verdere helderheid voor eventuele keuze voor
deelname?
Antwoord 9
Nederland heeft de vraag tot mogelijke deelname aan de genoemde zaak
voor het Europees Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg uitgezet
binnen zijn netwerk, onder meer onder gelijkstemde landen binnen het
agentschap van het EHRM. Vooralsnog zijn er geen gelijkgestemde landen die
bereid zijn tot interveniëren. Het is daarom niet waarschijnlijk dat Nederland
zal interveniëren in de Tuleya-zaak. Vanzelfsprekend blijft Nederland de zaak,
en andere soortgelijke zaken, met zeer veel aandacht volgen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

4