Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

32 620

Beleidsdoelstellingen op het gebied van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Nr. 21

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,
WELZIJN EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 5 juli 2011
In mijn brief «Vertrouwen in de zorg» (Kamerstukken 32 620, nr. 2) heb ik u
op hoofdlijnen weergegeven waar mijn ambities liggen. Kern daarvan is
dat zorg en ondersteuning mensenwerk is en dat ik wil meebouwen aan
een samenleving waarin wij met respect met elkaar omgaan. Als mensen
kwetsbaar zijn, worden ze ontzien en worden ze ondersteund, zodat zij
hun gevoel van eigenwaarde behouden. Deze visie staat ook centraal in
mijn beleid voor de maatschappelijke opvang en zwerfjongeren. In deze
brief informeer ik u na afstemming met de staatssecretaris van Veiligheid
en Justitie over de richting die ik daarbij voor ogen heb. Ik doe dat mede
namens de staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en de
staatssecretaris van Veiligheid en Justitie.
De focus binnen de maatschappelijke opvang zal de komende jaren
worden verlegd van opvang naar preventie en blijvend herstel na
uitstroom. Ik vind het belangrijk dat mensen in hun eigen kracht worden
ondersteund, zodat dakloosheid zoveel mogelijk wordt voorkomen. Doel
is dat een opvangplek hooguit een korte tussenstop is, waarna weer
participatie in de Nederlandse samenleving kan plaatsvinden. Dit vereist
samenwerking. In het bijzonder wil ik de komende jaren de positie van
zwerfjongeren verbeteren. Ik streef ernaar dat de komende jaren in elke
centrumgemeente een stap voorwaarts wordt gemaakt op dit dossier.
Om deze ambities mogelijk te maken moet de zorg en ondersteuning
dichtbij potentiële, huidige en voormalige cliënten van de maatschappelijke opvang worden georganiseerd. De decentralisatie van de extramurale
begeleiding, die nu nog onderdeel uitmaakt van de AWBZ, en de jeugdzorg naar gemeenten bieden een kans om deze regierol van gemeenten te
versterken en op lokaal niveau maatwerk te organiseren. Dat alles vindt
plaats in een tijd van financiële krapte. Die wetenschap maakt de focus op
preventie en blijvend herstel des te meer noodzakelijk. Uit een

kst-32620-21
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 620, nr. 21

1

kostenbaten-analyse die ik heb laten uitvoeren blijkt dat deze koersverlegging ook in financieel opzicht verstandig is: preventie loont.
Langs de hierboven geschetste lijnen wil ik het maatschappelijkeopvangbeleid de komende jaren verder ontwikkelen. Mijn verantwoordelijkheid is daarbij dat er een systeem is dat dusdanig functioneert dat
gemeenten in staat worden gesteld hun taak op het gebied van maatschappelijke opvang waar te maken. Ik jaag aan, faciliteer waar nodig en
zorg ervoor dat de randvoorwaarden (wettelijk en financieel) voor
gemeenten op orde zijn.
Plan van aanpak Rijk/G4 en Stedelijke Kompassen
Plan van Aanpak Rijk/G4
Het Plan van Aanpak maatschappelijke opvang dat in 2006 tussen Rijk en
de grote vier steden (G4) is afgesloten had tot doel om de destijds
bekende groep daklozen via een persoonsgerichte aanpak ondersteuning
op maat te bieden en onder dak te brengen. Deze doelen zijn gehaald, zo
blijkt uit de monitor Plan van Aanpak maatschappelijke opvang over
20101, die ik als bijlage meestuur. In 2010 zijn bijna 2300 nieuwe dakloze
cliënten in een persoonsgericht traject gebracht, waardoor het totaal
aantal voor de looptijd van het plan van aanpak nu staat op bijna 12 500
cliënten. Daarvan hebben in totaal zo’n 7 500 een zogeheten stabiele mix
bereikt van stabiele huisvesting, een legaal en vast inkomen, en een
stabiel contact met de hulpverlening. Wel lijkt er een trendbreuk op te
treden: het tempo waarin de stabiele mixen gerealiseerd worden, neemt
in drie van de vier steden af.
Uit de monitor blijkt tevens dat cliënten die al drie maanden voorzien zijn
van de zogeheten stabiele mix beduidend minder overlast veroorzaken
dan de cliënten bij wie dat traject nog niet is afgerond. Het bereiken van
de stabiele mix levert een daling op van 54% van het aantal overtredingen
en misdrijven begaan door daklozen.
Op 13 april 2011 heb ik namens het kabinet samen met de G4 de tweede
fase van het Plan van Aanpak vastgesteld. Ik heb u dat plan recent
toegestuurd (29 325, nr. 54). De tweede fase is erop gericht om de
resultaten uit de eerste fase vast te houden en gaat uit van het principe
dat voorkomen beter is dan genezen. Doel is te voorkomen dat mensen
(weer) dakloos raken en te bereiken dat mensen zoveel als mogelijk
(blijven) participeren in de samenleving. De G4 willen dakloosheid
voorkomen door te investeren in preventie van uitval en het voorkómen
van terugval. Voor mensen die nu in zorg en opvang zijn, wordt bevorderd
dat zij uitstromen en participeren in de samenleving. Daarnaast worden
mensen die nu nog dakloos zijn in zorg en opvang gebracht. De aanpak
van de tweede fase sluit naadloos aan bij mijn visie, waarin mensen
zoveel mogelijk worden aangesproken op hun eigen kracht, en zorg en
ondersteuning dichtbij mensen wordt georganiseerd. Een succesvol
preventie- en uitstroombeleid draagt eraan bij dat mensen zoveel mogelijk
zelfstandig kunnen blijven wonen.

1
Monitor Plan van Aanpak maatschappelijke
opvang; rapportage 2010: Amsterdam, Den
Haag, Rotterdam en Utrecht. Trimbosinstituut, Utrecht, 2011. Deze is ter inzage
gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede
Kamer.

Om deze doelen te kunnen bereiken is het leggen van verbindingen
essentieel. Om er op tijd bij te zijn zal de maatschappelijke opvang nauw
moeten samenwerken met bijvoorbeeld reguliere welzijnsaanbieders. De
aansluiting op andere hulpverleners of partijen die kunnen signaleren
(zoals woningcorporaties) dient op orde te zijn. De verbinding met Welzijn
Nieuwe Stijl en andere gemeentelijke domeinen is hiervoor belangrijk. De
decentralisatie van de extramurale begeleiding uit de AWBZ naar
gemeenten biedt bij uitstek voor deze groep een kans om de hulp en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 620, nr. 21

2

begeleiding geïntegreerd vorm te geven en de gemeentelijke regie te
versterken.
Stedelijke Kompassen
De Monitor Stedelijk Kompas1, die als bijlage wordt meegestuurd, biedt
een beschrijving van de ontwikkelingen in de overige 39 centrumgemeenten. Deze monitor is nog in ontwikkeling, maar geeft een steeds
beter beeld van de uitvoering van de Stedelijke Kompassen. Conclusie is
dat het beleid ter bestrijding en voorkoming van dakloosheid over het
algemeen meer prioriteit heeft gekregen als gevolg van het Stedelijk
Kompas. De fase van uitvoering en de focus van het beleid verschilt per
centrumgemeente. Veel gemeenten zijn nog volop bezig met het
realiseren van een aantal randvoorwaarden, zoals een cliëntvolgsysteem
en een centrale toegang. Belangrijke doelstellingen waaraan gewerkt
wordt zijn de persoonsgerichte benadering en het ontwikkelen van de
werkwijze van individuele trajectplannen. Dit zijn factoren die bijdragen
aan een succesvolle uitvoering van het beleid ten aanzien van het
Stedelijk Kompas. Een groot deel (69%) is bezig met de organisatie van de
ketensamenwerking en meer dan de helft werkt aan het verbeteren van de
door- en uitstroom uit de opvang.
Op basis van beide monitoren concludeer ik dat het Plan van Aanpak en
de Stedelijke Kompassen ertoe hebben geleid dat de maatschappelijke
opvang is versterkt en dat gemeenten meer dan voorheen hun regierol
uitoefenen. Tegelijkertijd is blijvende aandacht en ondersteuning nodig.
Sommige gemeenten merken op de ontwikkeling van de ketenaanpak en
het tot stand brengen van regionale samenwerking lastig te vinden.
Andere gemeenten zien de ontwikkelingen van het financiële kader en de
capaciteit bij beschermd en begeleid wonen als knelpunt. Daarnaast blijft
de aandacht voor zwerfjongeren achter. Ik ga daar hierna nader op in.
Ondersteuning

1
Monitor Stedelijk Kompas 2010; Plan van
aanpak maatschappelijke opvang in 39
centrumgemeenten. Trimbos-instituut,
Utrecht, 2011. Deze is ter inzage gelegd bij het
Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Ik wil hierin een faciliterende rol vervullen en zie het als mijn verantwoordelijkheid om gemeenten van elkaar te laten leren. Dat krijgt concreet
vorm in het ondersteuningsprogramma dat ik financier en samen met de
VNG organiseer. In 2011 en 2012 ondersteun ik gemeenten door middel
van regiobijeenkomsten en een landelijke dag voor gemeenteambtenaren
die verantwoordelijk zijn voor maatschappelijk-opvangbeleid. Tijdens die
bijeenkomsten wordt aandacht besteed aan onderwerpen waar gemeenteambtenaren behoefte aan hebben. Hierbij valt te denken aan de verhouding centrumgemeente-regiogemeenten, ketenaanpak en «housing first»
(vorm van begeleid wonen waarbij een cliënt direct een eigen woning
krijgt aangeboden). Daarnaast worden relevante wetenschappelijke
ontwikkelingen (bijvoorbeeld ten aanzien methodiekontwikkeling)
gepresenteerd.
Ik heb bovendien de 39 centrumgemeenten (niet-G4) met een brief op de
hoogte gesteld van de tweede fase van het Plan van Aanpak Rijk/G4 en
hen uitgedaagd in hun beleid ook de nadruk op preventie en blijvend
herstel te leggen. In het ondersteuningsprogramma komen elementen van
de tweede fase ook nadrukkelijk aan de orde. Ik wil overigens opmerken
dat dat in sommige gemeenten al langere tijd gangbare praktijk is en dat
in sommige Stedelijk Kompassen sprake is van een «tweede fase avant la
lettre».
Met de G4 heb ik daarnaast afgesproken snel in overleg te treden als men
bij de uitvoering van de plannen of vernieuwingsprojecten op belemmeringen stuit om samen te zoeken naar oplossingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 620, nr. 21

3

Zwerfjongeren
Ik vind het belangrijk dat de situatie van zwerfjongeren de komende jaren
verbetert. Cruciaal daarbij is een goede afstemming tussen alle betrokkenen. In de tweede fase van het Plan van Aanpak Rijk/G4 heeft deze
ambitie al een eerste uitwerking gekregen door het doel om adequate
opvang en zorg voor zwerfjongeren te realiseren.
De afgelopen jaren heeft de Algemene Rekenkamer diverse malen
onderzoek verricht naar zwerfjongeren, waarbij onder meer aantallen zijn
genoemd. De Rekenkamer heeft zelf gewezen op de beperkingen bij deze
getallen. Afgelopen jaar heb ik onderzoek laten uitvoeren naar het aantal
zwerfjongeren. Het rapport «Telonderzoek zwerfjongeren»1 dat daarvan
het resultaat is treft u als bijlage aan.
In het telonderzoek is consequent de huidige definitie van zwerfjongeren
gebruikt, die luidt: «Zwerfjongeren zijn feitelijk of residentieel daklozen
onder de 23 jaar met meervoudige problemen.» Op basis van de
beschikbare betrouwbare gegevens, is er een extrapolatie gedaan naar
heel Nederland. De cijfers die nu beschikbaar zijn, zijn daardoor stevig
onderbouwd. Uit het onderzoek blijkt het dat het aantal feitelijk dakloze
jongeren op peildatum 3250 bedraagt (op jaarbasis 7100). Het residentiële
aantal bedraagt op peildatum 370 en op jaarbasis 880. Het totaalaantal
zwerfjongeren op een willekeurige dag wordt dus geschat op 3620 en over
een heel jaar (2010) op 7980.
De conclusie van het rapport is dus dat er jaarlijks bijna 8000 zwerfjongeren zijn (en op peildatum ruim 3600). Ik ben blij dat er nu meer
duidelijkheid is gekomen over het aantal zwerfjongeren: speculaties over
een aanzienlijk hoger aantal zijn niet gegrond gebleken. Het is lastig aan te
geven of er sprake is van een toename ten opzichte van eerder schattingen van de Algemene Rekenkamer2. Toen was sprake van 6000
zwerfjongeren, maar daarin werd door gemeenten niet overal dezelfde
definitie gehanteerd en was het onderscheid tussen cijfers op jaarbasis en
op peildatum niet zo duidelijk als nu.
Ik vind het aantal zwerfjongeren zorgwekkend, zeker gelet op de ambitie
«geen zwerfjongere meer op straat», die in 2009 door de relevante
partijen op bestuurlijk niveau is afgesproken. Duidelijk is dat het gaat om
jongeren met complexe problemen bij wie het moeilijk is om hulpverlening goed vorm te geven. De opstapelende en op elkaar inspelende
problemen zijn niet op te lossen met eenvoudige, pasklare oplossingen.
Een succesvolle aanpak vergt creativiteit.

1
Hiermee is voldaan aan de toezegging in de
brief van 21 januari 2008, TK 2007–2008
31 323, nr. 2
2
Algemene Rekenkamer, Rapport Opvang
zwerfjongeren 2007, 17 januari 2008 en TK
2008–2009, 2 519

Ik leg me dan ook niet bij deze situatie neer, maar wil samen met de
gemeenten stap voor stap naar verbeteringen toewerken. De decentralisatie van extramurale begeleiding uit de AWBZ en de decentralisatie van
de jeugdzorg van provincies naar het gemeentelijk domein waartoe het
kabinet heeft besloten dragen eraan bij dat de gemeentelijke regierol
wordt versterkt. Dat is goed, maar deze decentralisaties wacht ik niet af. Ik
constateer dat centrumgemeenten het lastig vinden om voor deze zeer
ingewikkelde groep de opvang en hulpverlening goed te organiseren.
Toch zijn er ook binnen de huidige kaders in veel gevallen oplossingen
voor ervaren knelpunten denkbaar.
Om centrumgemeenten te stimuleren zich verder in te zetten voor
zwerfjongeren en (creatieve) oplossingen te zoeken, benader ik hen actief
met een ondersteuningsprogramma dat zal lopen vanaf eind 2011 tot
begin 2013. In eerste instantie doe ik dit in circa tien centrumgemeenten.
Daarna voer ik een (beknopte) tussenevaluatie uit, voordat ik de andere
centrumgemeenten benader. Mijn ambitie is dat alle centrumgemeenten
minimaal één stap vooruit zetten. Per centrumgemeente wordt in overleg
bepaald welke stap dat is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 620, nr. 21

4

Bij deze ronde langs centrumgemeenten benut ik de resultaten van de
landelijke werkgroep zwerfjongeren. Deze werkgroep heeft een «aanpak
zwerfjongeren» ontwikkeld, waarin wordt ingegaan op de persoonsgerichte benadering, regie door gemeenten, overdracht en nazorg vanuit
jeugdzorg, specialistische diagnostiek en functionele eisen aan eerste
opvang.
Naast deze ondersteuningsronde ga ik het thema regelmatig met het veld
agenderen om de aandacht ervoor vast te houden en kennisdeling
mogelijk te maken. Zo maak ik een landelijk congres mogelijk dat eind
2011 wordt georganiseerd.
Gelijktijdig aan het onderzoek naar het aantal zwerfjongeren heeft een
«meta-onderzoek» plaatsgevonden. «Zwerfjongeren in beeld»1 (dat als
bijlage bij deze brief wordt meegestuurd)2 geeft een overzicht van de
onderzoeken die de afgelopen vijf jaar zijn uitgevoerd met betrekking tot
de problematiek van zwerfjongeren. De onderzoekers concluderen dat er
weinig vergelijkbaar onderzoek is gedaan ten aanzien van zwerfjongeren.
Wel worden enkele waardevolle profielstudies beschreven, die zicht geven
op de diverse groepen zwerfjongeren met hun uiteenlopende problemen.
In het rapport is een aantal aanbevelingen opgenomen die ik met
uitzondering van één overneem. Het gaat om de volgende acties. Ik ga
profielonderzoeken en onderzoeken waarin jongeren participeren op
lokaal niveau stimuleren en daarvoor een handreiking op laten stellen. De
rijkskennis over generieke onderwerpen die ook voor zwerfjongeren
relevant zijn, zoals effectiviteit van schuldhulpverlening, en de samenhang
in problematiek bij zwerfjongeren houd ik up to date door nauw contact
met de Stichting Zwerfjongeren Nederland en de Federatie Opvang. Zij
geven mij signalen wanneer problemen ontstaan voor zwerfjongeren bij
de toepassing van generieke regelingen. Ik ga dan, al dan niet in overleg
met andere bewindspersonen, op zoek naar praktische oplossingen.
Daarnaast ben ik van plan een centrale data- en/of projectenbank op te
zetten, zodat van opgedane ervaringen wordt geleerd. Ook ben ik
voornemens het telonderzoek te herhalen. Het doen van literatuurstudie
buiten de Nederlandse grenzen heeft niet mijn voorkeur. Ik geef prioriteit
aan het stimuleren van actuele inzichten die snel hier zullen leiden tot
effect. Deze aanbeveling neem ik dan ook niet over.
Randvoorwaarden
Zoals ik aan het begin van deze brief heb genoemd is het mijn verantwoordelijkheid om gemeenten in staat te stellen hun taken te vervullen en
ervoor te waken dat bijvoorbeeld de toegankelijkheid en betaalbaarheid in
het geding komen. Hierna ga ik op dergelijke randvoorwaarden in.
Toegankelijkheid

1
Hiermee is voldaan aan de toezeggingen in
de brief van 21 januari 2008, TK 2007–2008,
31 323, nr. 2 en het algemeen overleg van
8 april 2008, TK 2007–2008, 29 325, nr. 26.
2
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

In artikel 20, zesde lid, van de Wmo is de eis van landelijke toegankelijkheid opgenomen. Ik hecht aan deze bepaling omdat ik wil voorkomen
dat mensen tussen wal en schip raken. Ik volg de ontwikkelingen ten
aanzien van door centrumgemeenten gehanteerde regiobinding
nauwlettend en doe regelmatig navraag bij cliëntenvertegenwoordigers
en de Federatie Opvang. Daaruit blijkt dat er in de praktijk nauwelijks
problemen zijn en dat die worden opgelost als ze er wel zijn. Ik maak
hieruit op dat centrumgemeenten hun collectieve verantwoordelijkheid
om opvang te bieden voldoende weten in te vullen. Mocht toch blijken dat
de regiobindingseisen van gemeenten ertoe leiden dat mensen ten
onrechte maatschappelijke opvang wordt onthouden, dan zal ik niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 620, nr. 21

5

schromen de betreffende centrumgemeenten te wijzen op de toegankelijkheidsbepaling in de Wmo en hen aanspreken op hun verantwoordelijkheden.
Zoals reeds aangekondigd aan uw Kamer (TK 2010–2011, 29 407, nr. 118
en TK 2010–2011, 32 439, nr. 7) is een aanpassing van artikel 8 Wmo in
voorbereiding om de toegang van EU-burgers tot Wmo-voorzieningen
nader te reguleren. Daarnaast zal bij wijze van pilot het rechtmatig verblijf
worden beëindigd van EU-burgers die een onredelijk beroep op de
maatschappelijke opvang doen.
Kosten-batenanalyse
Een preventieve aanpak kan niet alleen veel ellende voor kwetsbare
burgers voorkomen, maar is ook financieel gezien verstandig. Mede naar
aanleiding van de tweede fase van het Plan van Aanpak Rijk/G4 heb ik een
onderzoek laten doen naar de kosten en baten van maatschappelijke
opvang. Het onderzoeksrapport heb ik u kort geleden doen toekomen (TK
2010–2011, 29 325, nr. 54). De conclusie van de analyse is dat maatschappelijke-opvangbeleid ook in financieel opzicht zinvol is en dat preventie –
het hart van de tweede fase – loont! Een andere belangrijke conclusie is
dat maatschappelijke-opvangbeleid geen gewenst resultaat kan hebben
zonder effectieve bijdrage van andere ketenpartners en vice versa.
Ketensamenwerking is essentieel.
Op basis van de beschikbare gegevens is becijferd dat € 1 aan inzet bij
deze doelgroepen indicatief respectievelijk € 2,2 voor potentieel daklozen,
€ 2,0 voor feitelijk daklozen en € 3,5 voor residentieel daklozen aan kosten
bespaart. De besparingen hebben vooral betrekking op zorgkosten en
kosten die samenhangen met overlast en veiligheid.
Casus potentieel daklozen: preventie uitval naar feitelijke
dakloosheid
Sjaak werkt in een magazijn en heeft een lichte psychiatrische
stoornis. Met ambulante begeleiding lukt het hem zelfstandig te
wonen. Een woonbegeleider bezoekt hem twee keer per week in zijn
huurwoning voor een individueel gesprek waarin aandacht wordt
besteed aan werk, sociale contacten en behoeften op het gebied van
zorg. Hiernaast beheert hij de financiën en zorgt hij ervoor dat alle
rekeningen op tijd worden betaald. Door deze begeleiding kan Sjaak
in zijn eigen woning blijven wonen. Door te voorkomen dat Sjaak
dakloos wordt, zijn op verschillende domeinen kosten bespaard. Op
het domein wonen worden bijvoorbeeld uitgaven voor huisuitzetting
en het afsluiten van nutsvoorzieningen voorkomen. Huisuitzetting zal
waarschijnlijk betekenen dat hij tevens zijn baan verliest en een
beroep moet doen op een uitkering. Indien Sjaak na een periode van
dakloosheid weer een stabiele woonsituatie krijgt, moeten mogelijk
kosten worden gemaakt om hem te re-integreren op de arbeidsmarkt. Hiernaast brengt het leven op straat kosten mee op de
domeinen zorg en veiligheid. Zo is de kans reëel dat Sjaak als
dakloze overlast zal geven. Dit brengt o.a. kosten voor politie en
justitie mee. Ook is te verwachten dat hij door het ongezonde leven
op straat meer medische kosten zal maken en een beroep zal doen
op allerlei (crisis)behandelingen.
Bron: Kosten en baten van Maatschappelijke Opvang, Cebeon 2011,
blz. 21
De kosten-batenanalyse biedt een degelijke onderbouwing van de effecten
van maatschappelijke-opvangbeleid. Ik realiseer me dat de onderzoekers
met beperkingen te maken hadden. Niet in alle gevallen waren actuele en
volledige databestanden beschikbaar. Toch geeft het rapport een solide

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 620, nr. 21

6

indicatie van de mogelijke besparingen als gevolg van maatschappelijke
opvang. Ik wijs er overigens op dat in de analyse (maatschappelijke)
effecten voor burgers en bedrijven (zoals schadeverzekeraars) buiten
beschouwing zijn gelaten. Deze effecten zijn wel van belang voor een
goede beoordeling van maatschappelijke-opvangbeleid: minder schadelast en een betere leefomgeving zijn immers ook winst. De analyse
bevestigt eerdere berekeningen van de gemeente Rotterdam waarin werd
gesteld dat investeren in maatschappelijke opvang (waaronder
bemoeizorg) zorgt voor besparingen elders1.
Ik ben blij met de uitkomst dat de voornemens van de tweede fase ook in
financieel opzicht zinvol zijn. Dit vormt een stimulans om blijvend te
investeren in de maatschappelijke opvang en het accent te verschuiven
naar preventie van dakloosheid. Het rapport bevat daarnaast per
doelgroep enkele aanbevelingen voor beleidsverbetering. Het gaat daarbij
om praktische aanbevelingen zoals het leggen van de focus op relatief
zelfredzame mensen die snel weer op eigen benen kunnen staan en het
periodiek screenen van cliënten («wie komt wanneer in aanmerking voor
doorstroming?»).
In een brief heb ik de wethouders van de centrumgemeenten de kostenbatenanalyse doen toekomen. Ik wil het echter niet bij een brief laten. In
het kader van het eerder genoemde ondersteuningsprogramma voor
gemeenten zal tijdens een speciale dag voor gemeenteambtenaren
uitgebreid worden ingegaan op de kosten-batenanalyse. Inzet daarbij is
om met gemeenten gezamenlijk de aanbevelingen te vertalen naar hun
lokale situatie.
De kosten-batenanalyse zal ik ook aan de orde stellen in het overleg met
andere (landelijke) partners teneinde te bezien hoe de bestaande
samenwerking rond maatschappelijke opvang verder versterkt kan
worden.
Grensstrook
In eerdere brieven bent u geïnformeerd over de zogeheten «grensstrook»
(onder andere TK 2009–2010, 29 325, nr. 52). Ik heb een startfoto en eerste
monitor van de grensstrook laten opstellen. Daaruit blijkt dat inmiddels
een substantieel deel van de opvangvoorzieningen die op de grensstrook
waren geplaatst, kon worden overgeheveld naar het juiste wettelijke
kader. Per saldo betekent dit dat er extra middelen beschikbaar zijn
gekomen voor de maatschappelijke opvang. Een totale intensivering van
€ 25 mln, waarop wellicht door gemeenten werd gerekend, zal zeer
waarschijnlijk niet geheel worden gehaald. Niettemin ben ik tevreden over
de voortgang van de grensstrookactiviteiten en de stevige financiële
intensivering die daarvan het gevolg is. Ik heb de Taskforce Grensstrook
gevraagd de komende tijd extra inspanningen te doen om zoveel mogelijk
voorzieningen van de grensstrook over te hevelen.
Eigen bijdrage

1
Hiermee voldoe ik aan de toezegging van de
minister van VWS tijdens het AO Dwang en
drang op 16 maart 2011, die inhield dat de
Kamer zou worden geïnformeerd over het
voorbeeld van Rotterdam inzake de effectiviteit van het door gemeenten volgen van
zorgmijdende mensen en het verlenen van
bepaalde bemoeizorg in relatie tot de
overheveling van de psychosociale zorg naar
gemeenten.

Bij brief van 4 april 2011 (TK 2010–2011, 32 439, nr. 7) heb ik u gevraagd
de plenaire behandeling van de wijziging van de Wet maatschappelijke
ondersteuning in verband met het regelen en innen van eigen bijdragen
voor maatschappelijke opvang en vrouwenopvang door gemeenten
(32 439) aan te houden, in afwachting van een nota van wijziging. Ik zal u
deze nota van wijziging zo snel mogelijk doen toekomen. Een deel van de
gemeenten heeft reeds een conceptverordening voor het heffen van eigen
bijdragen gereed. De overige gemeenten worden actief benaderd en zo
nodig bezocht om te komen tot een conceptverordening.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 620, nr. 21

7

Ontwikkelingen op aanpalende terreinen
In het bovenstaande heb ik uiteengezet welke kant ik op wil met het beleid
voor maatschappelijke opvang en zwerfjongeren. Ontwikkelingen op
aanpalende terreinen, zoals routes naar dakloosheid, zijn daarbij uiteraard
van belang. In dat kader verwijs ik u naar de brief over de voortgang
«programma modernisering gevangeniswezen» (TK 2010–2011, 29 270,
nr. 52) die u op 4 juni 2011 ontving en waarin de staatssecretaris van
Veiligheid en Justitie ondermeer de voortgang van nazorg aan ex-gedetineerden uiteenzet. Het streven is te komen tot een naadloze aansluiting
van re-integratieactiviteiten, zodat de activiteiten tijdens detentie zoveel
mogelijk in het teken staan van het daarna volgende traject.
Zo zijn ook de maatregelen van het kabinet op het gebied van schuldpreventie van belang. Gemeenten worden met de komst van de Schuldpreventiewijzer (www.schuldpreventiewijzer.nl) ondersteund om het
preventiebeleid vorm te geven of te intensiveren. Voorts is op dit moment
het wetsvoorstel gemeentelijke schuldhulpverlening (TK 2009–2010,
32 291, nr. 2) bij uw Kamer in behandeling. Doel daarvan is de effectiviteit
van de schuldhulpverlening te verbeteren. Een essentieel onderdeel van
het wetsvoorstel is dat gemeenten integraal beleid moeten voeren, zodat
naast schulden ook achterliggende problemen worden aangepakt.
Ook vermindering van het aantal huisuitzettingen is van belang. Uit de
(meest recente) cijfers van Aedes blijkt een daling van het aantal
huisuitzettingen door corporaties (bijna 5900 in 2009 tegenover ruim 7600
in 2008). Deze daling is vooral het resultaat van een verhoogde inzet van
corporaties en hun lokale samenwerkingspartners.
Ik ben van plan om samen op te trekken met de verantwoordelijke
bewindspersonen om ook op rijksniveau zoveel mogelijk integraal te
werken en eventuele onbedoelde effecten van beleid te voorkomen.
Slot
Ik stel vast dat ook in het afgelopen jaar weer goede resultaten zijn
geboekt en een stap vooruit is gezet met de start van de tweede fase van
het Plan van Aanpak. Tegelijkertijd is duidelijk dat de financiële situatie bij
gemeenten en het Rijk er niet rooskleuriger op is geworden. De komende
jaren worden dan ook cruciaal voor het kunnen borgen van het succes tot
nu toe. De sleutel daarvoor ligt in het versterken van eigen kracht, inzetten
op preventie en intensiveren van samenwerking. Ik spreek de verwachting
uit dat het kabinet samen met gemeenten, instellingen, cliënten en alle
andere betrokken partijen in staat zal zijn om deze kwetsbare groep
mensen de kans te geven om (weer) mee te doen in de samenleving.
De staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
M. L. L. E. Veldhuijzen van Zanten-Hyllner

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 620, nr. 21

8