Ontwerpstroomgebiedbeheerplan Eems
2016-2021

Ontwerp-stroomgebiedbeheerplan
Eems 2016-2021

Inhoud

Inleiding		

4

1

Beschrijving stroomgebied
1.1 Inleiding
1.2 Algemene beschrijving
1.3 Methode
1.3.1 Oppervlaktewater
1.3.2 Grondwater
1.3.3 Beschermde gebieden
1.4 Aanwijzing waterlichamen en beschermde gebieden
1.4.1 Oppervlaktewater
1.4.2 Grondwater
1.4.3 Beschermde gebieden
1.5 Typologie en status
1.5.1 Typologie
1.5.2 Status

5
5
5
6
6
8
9
9
9
9
10
11
11
11

2

Doelstellingen
2.1 Inleiding
2.2 Methode
2.2.1 Oppervlaktewater
2.2.2 Grondwater
2.2.3 Beschermde gebieden
2.2.4 Uitzonderingen
2.3 Doelen
2.3.1 Oppervlaktewater
2.3.2 Grondwater
2.3.3 Beschermde gebieden
2.4 Uitzonderingen

13
13
14
14
16
17
17
18
18
18
19
20

3

Monitoring en toestand
3.1 Inleiding
3.2 Methode
3.2.1 Oppervlaktewater
3.2.2 Grondwater
3.3 Toestand
3.3.1 Oppervlaktewater
3.3.2 Grondwater

23
23
23
23
25
25
25
29

2 | Ministerie van Infrastuctuur en Milieu

4

Belastingen
4.1 Inleiding
4.2 Methode
4.2.1 Oppervlaktewater
4.2.2 Grondwater
4.3 Significante belastingen
4.3.1 Oppervlaktewater
4.3.2 Grondwater
4.4 Klimaatverandering
4.5 Kennisleemten

33
33
34
34
35
36
36
39
39
40

5

Maatregelen
5.1 Inleiding
5.2 Voortgang uitvoering stroomgebiedbeheerplan 2009
5.3 Maatregelen vanaf 2016
5.3.1 Communautaire waterbeschermingswetgeving
5.3.2 Overige basismaatregelen
5.3.3 Gebiedsgerichte maatregelen
5.3.4 Extra maatregelen

43
43
44
47
47
48
48
49

6

Economische analyse
6.1 Inleiding
6.2 Methode
6.3 Ontwikkeling van het watergebruik
6.4 Kostenterugwinning van waterdiensten
6.5 Kosten en baten

51
51
52
53
55
56

7

Bevoegde autoriteiten en proces
7.1 Inleiding
7.2 Bevoegde autoriteiten
7.3 Proces
7.3.1 Internationaal
7.3.2 Nationaal
7.3.3 Regionaal
7.4 Raadpleging publiek
7.4.1 Nationaal
7.4.2 Regionaal
7.5 Juridische status en relevante wetgeving

59
59
59
60
60
61
61
62
62
65
66

Bijlagen		

67

Bijlage 1 Oppervlaktewaterlichamen, met type, status, waterlichaam-specifieke
doelen en toepassing van uitzonderingsbepalingen

68

Bijlage 2 Doelen chemische toestand van oppervlaktewaterlichamen

70

Bijlage 3 Doelen specifiek verontreinigende stoffen van oppervlaktewaterlichamen 75
Bijlage 4 Doelen chemische toestand van grondwaterlichamen

80

Ontwerp-stroomgebiedbeheerplan Eems | 3

Inleiding
Nederland streeft naar schoon en ecologisch gezond water
voor duurzaam gebruik. De Europese Kaderrichtlijn Water
(KRW) zorgt er voor dat lidstaten daarbij een zelfde aanpak
volgen. Hiertoe worden stroomgebiedbeheerplannen
opgesteld met de beschrijving van de watersystemen, doelen
en maatregelen. De eerste stroomgebiedbeheerplannen
voor Rijn, Maas, Schelde en Eems zijn in 2009 verschenen.
Met de uitvoering van deze plannen wordt een grote stap
gezet naar realisatie van de doelen.
De Tweede Kamer is geïnformeerd over de ambitie van het kabinet (https://zoek.officielebekendmakingen.
nl/dossier/27625/kst-27625-292.html en https://zoek.officielebekendmakingen.nl/dossier/27625/kst-27625318.html). Daarbij is aangegeven dat waar nodig de maximale periode wordt benut voor doelbereik (uiterlijk
2027) om zo ook maximaal te kunnen meekoppelen met andere opgaven, zoals veiligheid, zoetwatervoorziening, natuur en recreatieve doelen.
Lidstaten dienen de Europese Commissie te informeren via stroomgebiedbeheerplannen en electronische
reporting sheets. De stroomgebiedbeheerplannen moeten aan allerlei eisen voldoen, maar zijn primair
voor nationaal gebruik. Daarom is zoveel mogelijk gebruik gemaakt van verwijzingen naar andere documenten als het gaat om technische informatie. De Europese Commissie volgt de implementatie door de
informatie die via de elektronische reporting sheets wordt verstrekt.
Er is een Waterkwaliteitsportaal opgezet om gegevens van waterbeheerders in te zamelen. Het systeem
genereert ‘factsheets’ en informatie voor zowel de stroomgebiedbeheerplannen als de elektronische
reporting sheets. Factsheets bevatten gedetailleerde informatie per waterlichaam (status, doelen, belasting,
maatregelen, uitzonderingen) en zijn te vinden op www.waterkwaliteitsportaal.nl. Aanvullende informatie
zoals grafische kaarten is daar eveneens te vinden.
Het stroomgebiedbeheerplan 2015 is een actualisatie van het stroomgebiedbeheerplan 2009. Bepaalde
niet-variabele informatie, zoals de bodemopbouw en -gebruik van het stroomgebied, wordt dan ook niet
herhaald. Het stroomgebiedbeheerplan 2015 gaat uit van de vereisten van artikel 13 en bijlage VII KRW, de
evaluatie van de plannen uit 2009 door de Europese Commissie (http://ec.europa.eu/environment/water/
water-framework/impl_reports.htm#third) en hetgeen al bekend is van de electronische rapportage
volgens artikel 15 KRW.

4 | Ministerie van Infrastuctuur en Milieu

1 Beschrijving
stroomgebied

1.1
Inleiding
Een stroomgebiedsdistrict is een gebied van land en zee, gevormd door één of meer aan elkaar grenzende
stroomgebieden (artikel 2, punt 15, KRW). Een stroomgebied is een gebied vanwaar het oppervlaktewater
door één punt in zee stroomt (artikel 2, punt 13, KRW). Een stroomgebied is ingedeeld in oppervlakte- en
grondwaterlichamen (artikel 2, punten 10 en 12, KRW). Een waterlichaam is de basiseenheid voor de
beschrijving van de toestand en voor de te nemen maatregelen. De meeste informatie voor de KRW wordt
daarom, voor zover mogelijk, verzameld en beoordeeld op het niveau van waterlichamen.
Ieder oppervlaktewaterlichaam behoort tot een categorie (artikel 2, punten 4 tot en met 7, KRW), zoals een
rivier of een meer, en kan zijn aangemerkt als ‘sterk veranderd’ of ‘kunstmatig’ (artikel 2, punten 8 en 9, en
artikel 4, lid 3, KRW). De categorieën oppervlaktewater zijn weer verdeeld in watertypen, bijvoorbeeld een
‘ondiep gebufferde plas’, om doelen te kunnen formuleren.
In dit hoofdstuk wordt invulling gegeven aan bijlage VII, deel A, punten 1 en 3 en deel B, punt 1, KRW.
De vereisten die staan in bijlage VII, deel A, punt 1 worden ook nog verder uitgewerkt in de hoofdstukken 2,
4 en 6.

1.2
Algemene beschrijving
Het internationale stroomgebiedsdistrict van de Eems omvat grondgebied van Duitsland en Nederland. De
bron van de Eems ligt in de Westfälische Bucht in het oosten bij Gütersloh (Noordrijn-Westfalen). De Eems
heeft een totale lengte van ongeveer 371 km met een verval van 134 m.

Ontwerp-stroomgebiedbeheerplan Eems | 5

In totaal beslaat het stroomgebiedsdistrict tot één zeemijl uit de kust een oppervlakte van ongeveer 17802
km2. Hiervan valt 23% in Noordrijn-Westfalen, 61% in Nedersaksen en 13% op Nederlands grondgebied.
Belangrijke zijrivieren van de Eems met een stroomgebied groter dan 100 km2 zijn aan de linker kant de
rivieren Werse, Münstersche Aa, Hunze, Drentsche Aa en Westerwoldsche Aa en aan de rechter kant de
rivieren Glane, Grote Aa, Hase, Nordradde en Leda.
Het stroomgebiedsdistrict Eems grenst in het oosten aan het stroomgebied van de Weser en in het zuiden
en in het westen aan de Rijn.
Het Nederlandse deel van het stroomgebiedsdistrict Eems wordt verder aangeduid als stroomgebied Eems
(figuur 1-a). Het bestaat uit het Eems-Dollard estuarium en het gebied Nedereems. Het stroomgebied omvat
tot de 1-mijlskustzone ongeveer 2.600 km² en heeft een kustlijn van 85 km.

1.3
Methode
1.3.1 Oppervlaktewater
1.3.1.1 Begrenzing
Voor het begrenzen van de waterlichamen zijn de uitgangspunten gevolgd van het in Europees verband
vastgestelde richtsnoer voor het identificeren van waterlichamen (www.helpdeskwater.nl/onderwerpen/
wetgeving-beleid/kaderrichtlijn-water/sgbp/@28244/item_28244 nr. 2).

Figuur 1-a. Het stroomgebied Eems.

Dit betekent dat in ieder geval alle rivieren als oppervlaktewaterlichaam zijn aangemerkt die een achterliggend stroomgebied hebben van minimaal 10 km2. Voor het begrenzen van de meren zijn in ieder geval alle
wateren als oppervlaktewaterlichaam aangemerkt die minimaal 50 ha groot zijn. Voor poldergebieden is de
benadering van stroomgebieden gehanteerd. Een poldergebied is aangemerkt als waterlichaam wanneer
het een oppervlakte heeft van minimaal 10 km2. Aanvullend hierop zijn in poldergebieden nog zogenoemde
6 | Ministerie van Infrastuctuur en Milieu

‘waterrijke gebieden’ aangewezen. Dit betreft gebieden van minimaal 250 ha met een percentage open
water van 20% of meer. In die gebieden bevindt zich een grote dichtheid van kleine wateren zoals sloten,
vaarten en/of plassen.
In een aantal gevallen zijn wateren als waterlichaam aangemerkt, ook als deze niet aan de groottecriteria
voldoen (50 ha wateroppervlak of 10 km2 stroomgebied). Dit geldt bijvoorbeeld voor de meeste duinplassen
(al dan niet Natura 2000-gebied) en voor een aantal wateren voor drinkwaterbereiding (infiltratieplassen).
Alle overgangs- en kustwateren zijn als waterlichaam aangewezen. In afwijking met het stroomgebied­
beheerplan van 2009 zijn de kustwaterlichamen begrensd tot 1 zeemijl vanaf de kust. Dit voorkomt overlap
met de werking van de Kaderrichtlijn Mariene Strategie en is in lijn met de aanpak in buurlanden. De
chemische toestand wordt echter beoordeeld in het kustgebied van de basislijn van de kust tot 12 mijl
daarbuiten.
1.3.1.2 Typologie
Oppervlaktewateren worden toegedeeld aan de categorie Rivieren, Meren, Overgangswateren of
Kustwateren. Dat gebeurt met een toedelingsleutel die staat beschreven in de Definitiestudie Kaderrichtlijn
Water (www.helpdeskwater.nl/onderwerpen/wetgeving-beleid/kaderrichtlijn-water/sgbp/@28244/
item_28244 nr. 3).
Iedere categorie is opgedeeld in watertypen. Nederland heeft zelf watertypen vastgesteld (systeem B), met
een vergelijkbare mate van detail als de typering uit bijlage II KRW, systeem A (edepot.wur.nl/36886).
Belangrijke kenmerken in deze typering zijn bijvoorbeeld stroomsnelheid, zoutgehalte en invloed van het
getij.
De Nederlandse typering van de natuurlijke wateren bestaat in totaal uit negen meren, 12 rivieren, één
overgangswater en drie kustwateren (www.helpdeskwater.nl/onderwerpen/wetgeving-beleid/kaderrichtlijnwater/2016-2021/aanvullende-pagina’/sgbp-2016-2021 ‘Referenties en maatlatten natuurlijke watertypen
2015 - 2021’). Daarnaast zijn er 12 kunstmatige watertypen voor sloten en kanalen (www.helpdeskwater.nl/
onderwerpen/wetgeving-beleid/kaderrichtlijn-water/2016-2021/aanvullende-pagina’/sgbp-2016-2021
‘Omschrijving MEP en maatlatten sloten en kanalen 2015 - 2021’).
1.3.1.3 Status
Voor het bepalen van de ecologische doelstellingen is behalve het watertype ook de status van een
oppervlaktewaterlichaam relevant. Deze status wordt bepaald aan de hand van de toestand en oorsprong
van vorm en inrichting van de wateren. Deze zogenoemde hydromorfologie kan natuurlijk, sterk veranderd
of kunstmatig zijn. Een waterlichaam is ‘kunstmatig’ wanneer het door mensenhanden is ontstaan op een
plek waar voorheen geen water aanwezig was.
Ingrepen in de hydromorfologie kunnen reden zijn om een waterlichaam de status ‘sterk veranderd’ toe te
kennen. Een eerste voorwaarde is dat de noodzakelijke wijzigingen van de hydromorfologische kenmerken
om de goede ecologische toestand te bereiken tot significante negatieve effecten voor de gebruiksfuncties
van het water en/of milieu zou leiden (artikel 4, lid 3, aanhef en onder a, KRW). Als de ingreep niet
teruggedraaid kan worden dienen de effecten daarvan gemitigeerd te worden, behalve als dit ‘significante
negatieve effecten’ voor gebruiksfuncties of milieu veroorzaakt. Een tweede belangrijke voorwaarde is het
bezien of er voor het milieu gunstiger, en technisch haalbare en betaalbare alternatieven zijn om de
gebruiksfunctie(s) te realiseren (artikel 4, lid 3, aanhef en onder b, KRW).
De methode om de status te bepalen volgt uit het in Europees verband vastgestelde richtsnoer voor het
identificeren van waterlichamen (www.helpdeskwater.nl/onderwerpen/wetgeving-beleid/kaderrichtlijnwater/sgbp/@28244/item_28244/ nr. 9) en is nader toegelicht in de Handreiking MEP-GEP (www.krw.stowa.
nl/Publicaties/Handreiking_MEP_GEP.aspx?pId=91).

Ontwerp-stroomgebiedbeheerplan Eems | 7

De motivering van de status van een waterlichaam is tot stand gekomen door een wisselwerking tussen de
nationale en regionale overheden. Door verschillen in het belang en de schaal van functies tussen de
regio’s, is het niet mogelijk om voor de motivering van de status met een generieke aanpak en vaste
percentages te werken, maar is steeds maatwerk nodig geweest. De motivering van de status per water­
lichaam is daarom regionaal ingevuld. Bij de uitwerking kan grofweg onderscheid gemaakt worden tussen
laag- en hoog Nederland.
In laag Nederland zijn grote ingrepen in het watersysteem gedaan om het land te beschermen tegen
overstromingen. Deze ingrepen, zoals dijken en dammen, hebben een negatief effect op planten en dieren.
Zo is de omvang van leefgebieden sterk afgenomen en zijn er veel barrières ontstaan voor bijvoorbeeld
vissen. Omdat zonder deze dijken en dammen tweederde van Nederland zou kunnen overstromen, is het
duidelijk dat herstel naar een natuurlijke situatie onmogelijk is. Haalbare alternatieven om te beschermen
tegen overstromingen zijn door de schaal niet aanwezig en/of veel te duur. Overigens betekent dit wel dat
op kleine schaal keuzes gemaakt kunnen worden die leiden tot grotere leefgebieden voor planten en
dieren. Een goed voorbeeld is het programma ‘Ruimte voor de Rivier’ waar verlegging van dijken en aanleg
van nevengeulen zorgen voor een grotere veiligheid tegen overstromingen maar ook voor een toename van
leefgebieden voor planten en dieren.
In hoog Nederland (ca. >4m +NAP) zijn belangrijke ingrepen in het watersysteem gedaan om het land te
beschermen tegen overstroming en/of om te zorgen dat landbouwactiviteiten mogelijk zijn. Het rechttrekken van beken, drainage en kleine stuwen zijn hier voorbeelden van. Deze ingrepen hebben een negatief
effect op planten en dieren door verlies van leefgebied en de komst van barrières. Ook deze ingrepen zijn in
landbouwgebieden doorgaans onomkeerbaar, doordat de fysieke ruimte die nodig is om de Goede
Ecologische Toestand te herstellen een significant effect heeft op het huidige landgebruik. Bovendien zijn
veengebieden nagenoeg volledig afgegraven of geoxideerd, en niet of nauwelijks meer te herstellen.
Betaalbare alternatieven zijn bijna nooit aanwezig. Dit betekent dat in landbouwgebieden de ingrepen in
het watersysteem veelal onomkeerbaar zijn. Echter, er zijn ook nog veel gebieden met een minder intensief
landgebruik. Vaak kunnen hier mitigerende maatregelen in de hydromorfologie, zoals hermeandering,
natuurvriendelijke oevers, verbeteren van migratiemogelijkheden, wel plaatsvinden.

1.3.2 Grondwater
De opbouw van de Nederlandse ondergrond wordt uitgebreid beschreven en onderhouden in een REgionaal
Geohydrologisch InformatieSysteem (REGIS). Zowel de verbreiding van de diverse lagen als ook de
geohydrologische karakteristieken zijn daarin opgenomen. Gegevens voor de grondwaterlichamen zijn
hieraan ontleend en gebaseerd op rechtstreekse informatie van de provincies. Met ingang van 1 januari 2015
treedt de Landelijke Voorziening Basisregistratie Ondergrond (BRO) in werking (www.broinfo.nl). Rijk,
provincie, gemeente en waterschap krijgen dan te maken met verplichtingen op het vlak van aanleveren,
controleren en (her)gebruiken van allerlei soorten ondergrondgegevens.
Voor de begrenzing tussen grondwaterlichamen zijn hydrogeologische barrières, (geo)chemische en
bestuurlijke grenzen gehanteerd. De verticale samenhang tussen de verschillende watervoerende zandlagen
is relevant voor het beheer van deze grondwaterlichamen. In laag Nederland is onderscheid gemaakt in een
zoet- en een brak/zout grondwaterlichaam.

8 | Ministerie van Infrastuctuur en Milieu

1.3.3 Beschermde gebieden
De KRW (artikel 6) schrijft voor een register op te stellen en bij te houden van gebieden die op grond van de
KRW en andere communautaire wetgeving in bijlage IV KRW zijn aangewezen als beschermd gebied. Het
betreft gebieden die een beschermingsstatus hebben op grond van één of meerdere van de volgende
EU-richtlijnen:
• Schelpdierwaterrichtlijn (2006/113/EEG)
• Viswaterrichtlijn (2006/44/EEG)
• Zwemwaterrichtlijn (2006/7/EG)
• Nitraatrichtlijn (91/676/EEG)
• Richtlijn behandeling stedelijk afvalwater (91/271/EEG)
• Vogelrichtlijn (79/409/EEG)
• Habitatrichtlijn (92/43/EEG)
Op grond van artikel 7 van de KRW behoren de oppervlaktewater- en grondwaterlichamen met onttrekkingen voor menselijke consumptie ook tot de beschermde gebieden. Dat geldt tevens voor waterlichamen
waar een dergelijke onttrekking in de toekomst gepland is. De beschermde gebieden in dit stroomgebiedbeheerplan hebben betrekking op de situatie eind 2015.

1.4
Aanwijzing waterlichamen en beschermde gebieden
1.4.1 Oppervlaktewater
In Nederland zijn alle grote rivieren en meren en alle overgangs- en kustwateren aangewezen als waterlichaam. Daarnaast was in 2009 70% van de kleine stromende wateren ook als waterlichamen aangewezen.
Nagenoeg alle vaarten en kanalen zijn aangewezen als waterlichaam, maar voor de ca 300.000 km aan
kleinere sloten en de vennen is dit in 2009 niet het geval (www.pbl.nl/publicaties/2012/kwaliteit-voor-later2-evaluatie-van-het-waterkwaliteitsbeleid). Inmiddels is de begrenzing op enkele plaatsen aangepast. Dit is
toegelicht in de betreffende factsheets (www.waterkwaliteitsportaal.nl).
In het Nederlandse deel van het stroomgebied Eems zijn 21 oppervlaktewaterlichamen aangewezen (figuur
1-b; het stroomgebied tot 12 mijl is hier aangegeven, zie paragraaf 1.3.1.1). Door technische aanpassingen is
dit één waterlichaam minder dan in het eerste stroomgebiedbeheerplan. Bijlage 1 geeft een opsomming
van alle oppervlaktewaterlichamen en enkele belangrijke kenmerken daarvan. Er vindt onttrekking van
water voor menselijke consumptie in de Drentsche Aa.

1.4.2 Grondwater
In het Nederlandse deel van het stroomgebied Eems zijn twee grondwaterlichamen aangewezen, een zout
en een zoet grondwaterlichaam (figuur 1-c). Het grondwater stroomt vanaf het Drents Plateau in de richting
van het Eems-Dollard-estuarium. In de ondergrond zijn keileemlagen aanwezig die slecht water doorlaten.
Hierdoor stagneert het grondwater tussen het Drents Plateau en het vlakke, lagergelegen gebied in het
noordoosten. In het verre verleden heeft dit geleid tot veenvorming, wat echter in de vorige eeuw op grote
schaal is afgegraven. In één waterlichaam (Zand Eems) vindt onttrekking van drinkwater plaats. Op 12
locaties wordt grondwater onttrokken voor menselijke consumpties. In het Eemsgebied zijn geen inter­
nationale grensoverschrijdende grondwaterlichamen, omdat grondwaterstroming over de grens slechts
zeer lokaal voorkomt.

Ontwerp-stroomgebiedbeheerplan Eems | 9

Figuur 1-b. Ligging van de oppervlaktewaterlichamen en bijbehorende typen in het stroomgebied Eems.

De kenmerken van de grondwaterlichamen zijn niet gewijzigd ten opzichte van het stroomgebiedbeheerplan 2009. Een uitgebreide beschrijving van de grondwaterlichamen is te vinden op www.helpdeskwater.nl/
onderwerpen/wetgeving-beleid/kaderrichtlijn-water/grondwater/grondwater-krw-0/
conceptuele-modellen.

Figuur 1-c. Ligging van de twee grondwaterlichamen in stroomgebied Eems: Zout Eems in het noorden (NLGW0008) en Zand Eems in
het zuiden (NLGW0001).

1.4.3 Beschermde gebieden
Nederland heeft voor de Nitraatrichtlijn geen beschermde gebieden aangewezen, maar hanteert de
verplichtingen die uit de richtlijnen voortvloeien voor het gehele land. De Richtlijn behandeling stedelijk
afvalwater vraagt om aanwijzing van ‘kwetsbare gebieden’. De eutrofiëringsproblemen in onze kustwateren
en de omstandigheid dat heel Nederland daarop afwatert, hebben tot het besluit geleid om geen kwetsbare
gebieden aan te wijzen, maar maatregelen op het gehele Nederlandse grondgebied toe te passen.

10 | Ministerie van Infrastuctuur en Milieu

De Schelpdierwaterrichtlijn en de Viswaterrichtlijn zijn 31 december 2013 ingetrokken. Het beschermings­
niveau wordt gehandhaafd met het streven naar de goede toestand onder de KRW. De KRW kent echter geen
eisen voor de bacteriologische kwaliteit van schelpdieren. Deze eis is daarom blijven staan in regelgeving,
evenals de noodzaak om voor schelpdieren beschermde gebieden aan te wijzen. De aanwijzing van de
gebieden is ongewijzigd ten opzichte van 2009. De Waddenzee is een aangewezen schelpdierwater.
Er zijn voor heel Nederland 156 Natura 2000-gebieden aangewezen op grond van de Vogel- en de
Habitatrichtlijn. Dat moeten er 160 worden (https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-32670-74.html).
In het stroomgebied van de Eems zijn alle Natura 2000-gebieden aangewezen.
Nederland heeft in het stroomgebiedbeheerplan 2009 alle grondwaterlichamen behalve de zoute opgenomen in het Register Beschermde Gebieden vanwege onttrekking voor menselijke consumptie. Indien er
onttrekking voor menselijke consumptie plaatsvindt, is conform artikel 7, lid 1, KRW het hele grondwater­
lichaam als beschermd gebied aangewezen. Voor de monitoring en maatregelen om de doelen van de
beschermde gebieden met betrekking tot onttrekking te halen mag worden gefocust op zogenaamde
beschermingszones. Dus hoewel het hele waterlichaam opgenomen is in het Register Beschermde
Gebieden, kan de monitoring en maatregelen gefocust zijn op aangewezen grondwaterbeschermingszones/
grondwaterbeschermingsgebieden/100-jaarzone van de provincies.
Provincies wijzen jaarlijks de zwemwaterlocaties aan op grond van de Zwemwaterrichtlijn. De toekenning
van de functie zwemwater aan individuele locaties in de rijkswateren vindt plaats in het Beheer- en
Ontwikkelplan voor de Rijkswateren.
Kaarten met de ligging van de beschermde gebieden op grond van diverse richtlijnen, zijn te vinden op
www.waterkwaliteitsportaal.nl/Beheer/Rapportage/Kaart/ow_sgbp2_2014.

1.5
Typologie en status
1.5.1 Typologie
De meest voorkomende watertypen in het stroomgebied Eems zijn ondiepe gebufferde plassen (M14,
6 waterlichamen) en grote ondiepe kanalen zonder scheepvaart (M6a, 5 waterlichamen). In bijlage 1 staat
het type per waterlichaam.
De typologie blijft een compromis tussen een werkbaar aantal en maatwerk dat aansluit bij ieder uniek
water. Bij de afleiding van specifieke doelen voor een waterlichaam kan soms uitgegaan zijn van een ander
type. Zo kan het doel van een sterk gekanaliseerde en afgedamde beek meer op een kanaal dan een
stromend watertype lijken. Verder zijn soms kleine aanpassingen aangebracht en is verdere ontwikkeling
van de typologie in de komende jaren niet uitgesloten.

1.5.2 Status
De status van de sterk veranderde oppervlaktewaterlichamen is opnieuw geëvalueerd ten opzichte van 2009.
Daarbij is de werkwijze zoals beschreven in paragraaf 1.3.1.3 gevolgd. Dit is niet het geval voor kunstmatige
wateren; eenmaal door mensen gegraven blijft door mensen gegraven. Hier is wel gekeken of de ambitie
(het doel) aangepast dient te worden aan nieuwe kennis van de effecten van ingrepen en maatregelen.
Bij één kustwater (Eems-Dollard kust) is de inrichting c.q. hydromorfologie – vrijwel – ongewijzigd ten
opzichte van de oorspronkelijke situatie of kan die voldoende worden hersteld. Dit is gelijk aan de situatie
beschreven in het stroomgebiedbeheerplan van 2009.

Ontwerp-stroomgebiedbeheerplan Eems | 11

In het stroomgebied Eems hebben 12 waterlichamen de status kunstmatig.
Het betreft vooral sloten en kanalen. Deze wateren zijn aangelegd om land droog te leggen, om water aanen af te voeren en hebben of hadden soms een transportfunctie. Sloten en kanalen hebben een eigen
ecologische waarde, afhankelijk van het gebruik. Er is geen streven om sloten en kanalen ‘natuurlijk’ te
maken.
In het stroomgebied Eems hebben acht waterlichamen de status sterk veranderd.
Meren zijn veelal sterk veranderd doordat het herstellen van een natuurlijk verloop van het waterpeil niet
mogelijk is. Een constant of tegennatuurlijk peil is ingesteld om de aan- en afvoer van water aan de vraag te
kunnen laten voldoen. Hierdoor kunnen oevers zich niet goed ontwikkelen, met gevolgen voor planten en
daarvan afhankelijke waterdieren. Beken zijn in het verleden, veelal voor een betere ontwatering voor de
landbouw en snellere waterafvoer, genormaliseerd (rechtgetrokken en/of verdiept). Rivieren zijn sterk
veranderd vanwege de waterveiligheid en scheepvaart. De overgangswateren zijn sterk veranderd, met name
door de werken die nodig zijn ter bescherming van het land. Hierdoor is de overgang tussen zoet en zout
water abrupt geworden en heeft het getij een aangepaste amplitude. Dit is van invloed op de soorten die er
kunnen voorkomen.
De redenen waardoor de goede ecologische toestand niet bereikbaar is (artikel 4, lid 3, onder a, KRW) komt
door onomkeerbare ingrepen ten behoeve van waterhuishouding, bescherming tegen overstromingen en
afwatering (8 waterlichamen), gevolgd door scheepvaart of recreatie (2 waterlichamen). De redenen voor
het ontbreken van voor het milieu gunstiger alternatieven (artikel 4, lid 3, onder b, KRW) zijn onevenredige
kosten (8 waterlichamen), technische haalbaarheid (7 waterlichamen) en het feit dat de alternatieven nog
meer negatieve gevolgen voor het milieu zullen hebben (8 waterlichamen).
In bijlage 1 is de status per waterlichaam gegeven.

12 | Ministerie van Infrastuctuur en Milieu

2 Doelstellingen

2.1
Inleiding
De doelen voor het oppervlaktewater hebben een chemische en een ecologische component.
De goede chemische toestand voor oppervlaktewaterlichamen wordt uitsluitend bepaald door Europees
vastgestelde normen die zijn vastgelegd in de Richtlijn prioritaire stoffen. De goede ecologische toestand
wordt bepaald door biologische soortgroepen. Om de goede ecologische toestand te bereiken dienen ook
specifieke verontreinigende stoffen en de algemeen fysisch-chemische parameters goed te zijn. Hiervoor
zijn landelijke milieukwaliteitseisen vastgesteld. Voor kunstmatige en sterk veranderde waterlichamen
geldt dat niet de goede ecologische toestand bereikt hoeft te worden, maar een daarvan afgeleide goed
ecologisch potentieel. De biologische- en bijbehorende fysisch-chemische doelen voor sterk veranderde en
kunstmatige waterlichamen zijn in het stroomgebied bepaald, uitgaande van landelijke
milieukwaliteitseisen.
De doelen voor grondwaterlichamen hebben een chemische en een kwantitatieve component. Voor de
grondwaterlichamen zijn normen voor nitraat en gewasbeschermingsmiddelen Europees vastgesteld. Voor
een aantal overige stoffen zijn aanvullend daarop drempelwaarden voor de grondwaterkwaliteit vastgesteld.
Voor grondwaterkwantiteit geldt de algemene eis dat er evenwicht is tussen onttrekking en aanvulling en
zijn overige aspecten uitgewerkt in nationale doelen.
De beschermde gebieden moeten voldoen aan alle gestelde doelen, voor zover niet anders bepaald in de
communautaire wetgeving waaronder het betrokken gebied is ingesteld.
De goede toestand dient uiterlijk in 2015 bereikt te zijn, maar hierop is uitzondering mogelijk. Dit hoofdstuk gaat ook in op de uitzonderingsbepalingen. Bijvoorbeeld indien de doelen naar verwachting niet in
2015, maar pas later kunnen worden bereikt.
Met dit hoofdstuk wordt invulling gegeven aan bijlage VII, deel A, punt 5 en deel B, punt 1, KRW.

Ontwerp-stroomgebiedbeheerplan Eems | 13

2.2
Methode
2.2.1 Oppervlaktewater
2.2.1.1 Natuurlijke wateren
Stoffen en doelen van de chemische toestand zijn overgenomen uit de Richtlijn prioritaire stoffen
(2008/105/EC) (ec.europa.eu/environment/water/water-dangersub/pri_substances.htm). Het gaat hier om
33 prioritaire stoffen en stofgroepen en 8 stoffen van andere EU-richtlijnen, waaronder enkele gewasbeschermingsmiddelen. De Richtlijn prioritaire stoffen is in 2013 aangepast. Op grond van nieuwe wetenschappelijke inzichten zijn voor enkele stoffen de normen uit 2008 gewijzigd (anthraceen, gebromeerde
diphenylethers, fluorantheen, lood en loodverbindingen, naftaleen, nikkel en nikkelverbindingen, PAK’s)
en zijn er nieuwe stoffen met milieukwaliteitsnormen toegevoegd. In dit stroomgebiedbeheerplan wordt
rekening gehouden met de gewijzigde normen voor de al in 2008 aangewezen stoffen om de opgave vanaf
2016 te bepalen. Nieuwe stoffen worden al wel gemeten, maar de doelen worden pas bij de beoordeling in
de plannen van 2021 meegenomen. Tenslotte heeft de Europese Commissie een aantal stoffen aangewezen
als ubiquitair (gebromeerde diphenylethers, kwik en kwikverbindingen, polycyclische aromatische
koolwaterstoffen (PAK’s) en tributyltinverbindingen, en van de nieuw toegevoegde stoffen perfluoroctaansulfonzuur en zijn derivaten (PFOS), dioxines en dioxineachtige verbindingen, hexabroomcyclododecaan
(HBCDD) en heptachloor/heptachloorepoxide). Dit zijn stoffen waarvan de productie of het gebruik al is
verboden, maar die vanwege persistentie nog lang in het milieu zullen voorkomen.
Doelen voor de ecologische toestand zijn beschreven per watertype. Hierbij is onderscheid gemaakt tussen
hydromorfologische kenmerken van het watertype, biologische kwaliteitselementen en daarvan afgeleide
fysisch-chemische parameters volgens bijlage V KRW. De biologische kwaliteit wordt uitgedrukt in een
ecologische kwaliteitsratio (EKR) middels een maatlat met de schaal 0 - 1. De EKR drukt voor algen,
waterplanten, macrofauna en vissen de afstand uit tot de referentiesituatie (1). Er zijn vijf klassen ontwikkeld voor het beschrijven van de toestand van een oppervlaktewaterlichaam. De ondergrens van de klasse
goed (Goede Ecologische Toestand, GET) beschrijft met een EKR van 0,6 de minimaal te bereiken doel­
stelling. Daaronder zijn de klassen matig (0,4 - 0,6), ontoereikend (0,2 - 0,4) en slecht (0 - 0,2).
Naast de biologische kwaliteitselementen zijn ook maatlatten opgenomen voor de hydromorfologische en
de algemene fysisch-chemische parameters. De hydromorfologische parameters als stroming, diepte en
structuur van de oever zijn gebruikt om de typen te beschrijven. De doelen van de algemeen fysischchemische parameters zijn afgeleid van de biologie: op basis van meetgegevens en berekeningen is
nagegaan welke bandbreedte van de fysisch-chemische parameters past bij de doelen voor biologie.
De beschrijving van de doelen gaat uit van bijlage V KRW en de nadere uitwerking in het Europese richtsnoer (ec.europa.eu/environment/water/water-framework/facts_figures/guidance_docs_en.htm nr. 13).
Meer informatie over de wijze waarop de maatlatten per watertype in Nederland tot stand zijn gekomen is
te vinden in achtergronddocumenten.
De biologische- en fysisch-chemische doelen van de watertypen wijken deels af van het stroomgebiedbeheerplan 2009. Dit komt doordat meer harmonisatie van de ambitie van biologische kwaliteitselementen
tussen lidstaten met vergelijkbare watertypen heeft plaatsgevonden; de tweede fase van de intercalibratie
van biologische doelen is in 2013 afgerond (ec.europa.eu/environment/water/water-framework/objectives/
status_en.htm). Verder bleek uit een nationale evaluatie van de ecologische maatlatten dat aanpassing
wenselijk was voor een betere aansluiting op de wijze waarop werd gemeten en voor het verhogen van de
gevoeligheid voor de uitgevoerde maatregelen. Tenslotte zijn verbeterde wetenschappelijke inzichten en
nieuwe meetgegevens gebruikt, waardoor de afstemming tussen de biologie en de algemene fysischechemie kon worden verbeterd. De verschillen met de maatlatten van 2009 zijn beschreven in
(www.helpdeskwater.nl/onderwerpen/wetgeving-beleid/kaderrichtlijn-water/2016-2021/aanvullende-pagina’/sgbp-2016-2021 ‘Verschillendocument KRW maatlatten SGBP1 en SGBP2’).

14 | Ministerie van Infrastuctuur en Milieu

Ieder waterlichaam is gekoppeld aan een watertype en de doelen van dat type zijn daarmee van toepassing
voor het waterlichaam.
Naast biologie en ondersteunende parameters maken ook specifieke verontreinigende stoffen deel uit
van de ecologische toestand. Deze doelen zijn gelijk voor alle waterlichamen. De selectie van stoffen is
gebaseerd op een schema, waarbij rekening is gehouden met stofeigenschappen en het gebruik
(www.helpdeskwater.nl/onderwerpen/wetgeving-beleid/kaderrichtlijn-water/sgbp/@28244/item_28244/ nr
26). De lijst van 160 stoffen en stofgroepen die is gebruikt bij het stroomgebiedbeheerplan 2009 is geëvalueerd (www.rivm.nl/Documenten_en_publicaties/Wetenschappelijk/Rapporten/2012/juli/Specifieke_verontreinigende_en_drinkwater_relevante_stoffen_onder_de_Kaderrichtlijn_water_Selectie_van_potentieel_
relevante_stoffen_voor_Nederland). Ruim 70 van deze stoffen zijn in de afgelopen jaren niet of slechts een
enkele keer aangetroffen of de gemeten gehalten zijn dusdanig laag dat ze geen risico voor de mens en het
ecosysteem opleveren en dus voldoen aan de doelstellingen van het Nederlandse stoffenbeleid. Deze
stoffen zijn niet meer opgenomen.
In de periode 2011 - 2014 is een screening uitgevoerd naar kandidaat specifieke verontreinigende stoffen als
onderdeel van de risicobeoordeling volgens artikel 5, KRW. Daarbij zijn metingen uitgevoerd van amidotrizoinezuur, carbamazepine, di-isopropylether, metformine en metoprolol. Voor het medicijn carbamazepine is van de 208 metingen op 58 locaties verspreid over Nederland tweemaal een concentratie boven de
conceptnorm gemeten, Voor de overige kandidaat specifiek verontreinigende stoffen liggen gemeten
concentraties ver onder de conceptnormen. Op grond hiervan vindt nadere besluitvorming plaats over het
in de toekomst opnemen van carbamazepine als specifieke verontreinigende stof.
De beoordeling van de toestand is zoveel mogelijk uitgevoerd met de chemische- en ecologische doelen die
op 22 december 2015 via aanpassing van de regelgeving van kracht worden, om een zo goed mogelijk beeld
van de resterende opgave te verkrijgen. Tot 22 december 2015 zijn de doelen van het nu geldende Besluit
kwaliteitseisen en monitoring water en de onderliggende ministeriële regeling monitoring van toepassing
bij de beoordeling van besluiten.
Afwijking van de doelen voor biologie en algemene fysische chemie is mogelijk als een waterlichaam de
status kunstmatig of sterk veranderd heeft (paragraaf 2.2.1.2). Daarnaast kan voor deze doelen, en voor de
doelen voor chemie en de specifieke verontreinigende stoffen gebruik worden gemaakt van een uitzondering (paragraaf 2.2.3).
2.2.1.2 Sterk veranderde en kunstmatige wateren
Voor wateren die zijn aangemerkt als kunstmatig of sterk veranderd is een aangepaste ecologische doel­
stelling van toepassing. Dit geldt voor de biologische kwaliteitselementen en de algemene fysischchemische parameters en niet voor de chemische toestand en de specifieke verontreinigende stoffen
onder de ecologische toestand.
De doelen worden op dezelfde maatlat als die voor de meest gelijkende natuurlijke watertypen uitgezet,
zodat de afstand van het Goed Ecologisch Potentieel (GEP) tot het GET inzichtelijk blijft. Er zijn twee
methoden toegepast om het GEP af te leiden, te weten de methode volgens het Europese richtsnoer (ec.
europa.eu/environment/water/water-framework/facts_figures/guidance_docs_en.htm nr. 4) die uitgaat
van de referentiesituatie en een alternatieve methode gebaseerd op de huidige toestand en mitigerende
maatregelen. De methoden zijn nader uitgewerkt in de Handreiking MEP-GEP (www.krw.stowa.nl/
Publicaties/Handreiking_MEP_GEP.aspx?pId=91). Kern van beide benaderingen is dat rekening wordt
gehouden met de ecologische effecten van onomkeerbare (hydromorfologische) ingrepen. Beide methoden
leiden in principe tot hetzelfde ambitieniveau.
Voor kunstmatige sloten en kanalen hebben de waterbeheerders gezamenlijk een studie laten uitvoeren
waarbij het ecologisch potentieel en de bijbehorende maatlatten voor biologie en algemeen fysischchemische parameters zijn uitgewerkt (http://www.helpdeskwater.nl/onderwerpen/wetgeving-beleid/
kaderrichtlijn-water/2016-2021/aanvullende-pagina’/sgbp-2016-2021 ‘Omschrijving MEP en maatlatten

Ontwerp-stroomgebiedbeheerplan Eems | 15

sloten en kanalen 2015 - 2021’). Hierbij is gebruik gemaakt van deelmaatlatten van natuurlijke watertypen,
maar de ambitie is afgeleid van meetgegevens van de mooiste sloten en kanalen in Nederland, rekening
houdend met het gebruik.
De verdere werkwijze bij de beschrijving van de doelen is gelijk aan die voor de natuurlijke watertypen
(ec.europa.eu/environment/water/water-framework/facts_figures/guidance_docs_en.htm nr. 13). Bij het
vaststellen van de GEP-waarden voor de algemeen fysisch-chemische parameters is de biologie leidend.
GEP-waarden voor algemeen fysisch-chemische parameters zijn zo veel mogelijk afgeleid op basis van een
werkelijk waargenomen relatie tussen de algemeen fysisch-chemische parameters en de biologische
toestand.
De kwaliteit van wateren die niet als waterlichaam zijn aangemerkt kan ook worden gevolgd en beoordeeld.
Een doelstelling voor deze wateren is in ieder geval nodig bij het nemen van besluiten (lozingen en fysieke
ingrepen). In dat geval vormen de bovenvermelde getalswaarden voor de chemische toestand en de
specifieke verontreinigende stoffen het vertrekpunt. De overige parameters kennen een gebiedsspecifieke
invulling. Hiervoor wordt gebruik gemaakt van een uniforme werkwijze (krw.stowa.nl/Projecten/Doelen_
en_maatlatten__overige_wateren__.aspx?pId=59).
2.2.1.3 Geen achteruitgang
De KRW verlangt dat de toestand van oppervlakte- en grondwaterlichamen niet achteruitgaat. Van een
achteruitgang is sprake als de toestand van een stof of (een groep) parameters in een waterlichaam een
klasse daalt. Indien de toestand reeds in de slechtste klasse verkeert (en een klasse dalen dus niet mogelijk
is), is iedere significante verslechtering van de kwaliteit (concentratie of EKR-waarde) niet toegestaan. Alle
waterlichamen zullen hierop eens per planperiode (zes jaar) getoetst worden. Een nadere uitwerking van de
toetsing op ‘geen achteruitgang’ is opgenomen in www.helpdeskwater.nl/onderwerpen/wetgeving-beleid/
kaderrichtlijn-water/monitoringsprogramma/@29278/documenten.
Specifiek voor waterlichamen waarin een waterwinlocatie is gelegen geldt dat lidstaten zorg moeten dragen
voor de nodige bescherming met de bedoeling de achteruitgang van de kwaliteit daarvan te voorkomen,
teneinde het niveau van zuivering dat voor de productie van drinkwater is vereist, te verlagen.
Daarnaast is ‘geen achteruitgang’ al onderdeel of uitgangspunt voor het bestaande milieubeleid. Dat wordt
zo veel als mogelijk voortgezet. Dat betekent bijvoorbeeld dat bevorderd wordt dat lozingen indien
mogelijk verplaatst worden naar minder kwetsbare waterlichamen. En dat schadelijke milieuvreemde
stoffen vervangen worden door andere stoffen met een vergelijkbare werking en minder schade aan het
watermilieu. In deze gevallen is in feite dus geen sprake van ‘achteruitgang’. Voor water bestemd voor de
bereiding van drinkwater stelt de KRW dat maatregelen worden genomen met de bedoeling om achteruitgang te voorkómen, teneinde het niveau van zuivering te verlagen.

2.2.2 Grondwater
De doelen voor grondwater worden getoetst op zes onderdelen. Drie daarvan hebben een algemeen
karakter en worden uitgevoerd op het niveau van het gehele grondwaterlichaam:
1. Een evenwicht in onttrekking en aanvulling op basis van een waterbalans, inclusief trends in de
grondwaterstanden,
2. De algemene chemische toestand (inclusief trendanalyse),
3. Het niet voorkomen van intrusies van zout water (verschuiving van het zoet-zout grensvlak).
Drie doelen worden voor specifieke gebieden opgesteld:
4. Goede toestand grondwaterafhankelijke oppervlaktewateren,
5. Goede toestand grondwaterafhankelijke terrestrische ecosystemen,
6. Goede toestand winningen voor menselijke consumptie (drinkwater).
Zowel voor kwantiteit als voor kwaliteit wordt de algemene toestand bepaald door de algemene onderdelen
(1, 2 en 3). De doelen voor de specifieke gebieden (4, 5 en 6) leveren aandachtspunten op die ook door­
werken in de formulering van maatregelen. Deze werkwijze is mede ingegeven door de keuze om grote
grondwaterlichamen aan te wijzen, in plaats van ruimtelijke eenheden die aansluiten op de specifieke
testen.
16 | Ministerie van Infrastuctuur en Milieu

De algemene kwantitatieve toestand van een waterlichaam is ontoereikend als op de onderdelen 1 of 3
slecht wordt gescoord. Dit bepaalt de basiskleur van de resultaatkaarten. Indien deze toestand goed is en
de onderdelen 4 en/of 5 niet, dan wordt dit aangegeven voor de gebieden waar dit geldt.
De algemene chemische toestand (2) betreft stoffen met een Europees vastgestelde norm (nitraat en
gewasbeschermingsmiddelen) of een nationaal opgestelde drempelwaarde (chloride, fosfor, nikkel, arseen,
cadmium en lood). Een grondwaterlichaam voldoet niet wanneer in meer dan 20 procent van de meet­
punten de communautaire norm of drempelwaarde wordt overschreden. Dit onderdeel bepaalt de
basiskleur van de resultaatkaarten. Voor de drie regionale doelen (4, 5, 6) wordt bepaald of de voor de
specifieke gebieden geldende doelen behaald worden. Als de algehele chemische toestand voldoet, maar
het oordeel voor een regionaal doel negatief is, dan wordt dit apart aangegeven op de resultaatkaart.
Daarnaast wordt onderzocht of er sprake is van een significante en aanhoudend stijgende tendens van de
concentratie van verontreinigende stoffen ten gevolge van menselijke activiteiten. In de komende jaren
wordt gewerkt aan verdere harmonisatie van de trendanalyse.
De doelen voor grondwater in artikel 4 en bijlage V KRW zijn nader uitgewerkt in de Grondwaterrichtlijn
(2006/118/EG). Deze werkwijze voor de beoordeling is gebaseerd op een Europees richtsnoer (ec.europa.eu/
environment/water/water-framework/facts_figures/guidance_docs_en.htm nr. 18) en nationaal nader
uitgewerkt in een protocol (www.helpdeskwater.nl/publish/pages/32381/protocol_toestand-en-trendbeoordeling_grondwaterlichamen_krw_maart2013.pdf ). De methodiek voor de bepaling van drempelwaarden is
beschreven in www.helpdeskwater.nl/onderwerpen/wetgeving-beleid/kaderrichtlijn-water/sgbp/@28244/
item_28244/ (nr 21, 22). In 2011 zijn de achtergrondwaarden van enkele stoffen opnieuw bepaald en is
onderzoek gedaan naar de hoogte van de factor voor afbraak en verdunning (www.rivm.nl/dsresource?obje
ctid=rivmp:48527&type=org&disposition=inline). Op basis hiervan zijn de drempelwaarden herzien.

2.2.3 Beschermde gebieden
Wanneer meerdere milieudoelstellingen betrekking hebben op een bepaald waterlichaam of een als
beschermd gebied begrensd deel daarvan, is de strengste van toepassing (artikel 4, lid 2, KRW). Beschermde
gebieden mogen deel uitmaken van een groter waterlichaam of een deel van het waterlichaam kan
begrensd worden als beschermd gebied.

2.2.4 Uitzonderingen
De termijn voor het halen van de milieudoelstellingen van artikel 4, lid 1, KRW kan verlengd worden met
zes jaar (artikel 4, lid 4, KRW), mits de toestand van het aangetaste waterlichaam niet verslechtert. Deze
termijnverlenging kan maximaal twee maal worden toegepast als de verbetering van de watertoestand
binnen een planperiode technisch niet haalbaar of onevenredig kostbaar is. Als de natuurlijke omstandigheden dusdanig zijn dat de doelstellingen niet binnen die termijnen kunnen worden gehaald, mag de
gefaseerde deadline zelfs worden verplaatst tot na 2027. Vaak spelen verschillende factoren, die elkaar
wederzijds beïnvloeden of aanvullen gelijktijdig een rol.
Het is ook mogelijk minder strenge milieudoelstellingen vast te stellen (artikel 4.5 KRW). Dan dienen
waterlichamen zodanig door menselijke activiteiten te zijn aangepast of hun natuurlijke gesteldheid van
dien aard te zijn dat het bereiken van de doelstellingen van artikel 4, lid 1, KRW niet haalbaar of oneven­
redig kostbaar zou zijn. Er moet aan specifieke voorwaarden worden voldaan.
Een tijdelijke achteruitgang van de toestand is niet strijdig met de KRW indien sprake is van natuurlijke
oorzaken of overmacht die uitzonderlijk zijn of niet redelijkerwijs waren te voorzien of het gevolg zijn van
omstandigheden die zijn veroorzaakt door redelijkerwijs niet te voorziene ongevallen (artikel 4, lid 6, KRW).
Er moet aan specifieke voorwaarden worden voldaan.
Er wordt ook geen inbreuk op de richtlijn gemaakt als de doelstellingen niet worden gehaald vanwege
nieuwe veranderingen van de fysische kenmerken van oppervlaktewaterlichamen of wijzigingen in de stand
van grondwaterlichamen. Dat geldt evenzo als een achteruitgang van de toestand wordt veroorzaakt door
nieuwe duurzame activiteiten van menselijke ontwikkeling (artikel 4, lid 7, KRW). Er moet aan specifieke
Ontwerp-stroomgebiedbeheerplan Eems | 17

voorwaarden worden voldaan. Waterbeheerders hebben daarvoor een inventarisatie uitgevoerd van
omvangrijke nieuwe ontwikkelingen binnen de planperiode (2016 - 2021). Indien wordt ingeschat dat door
uitvoering van deze projecten een goede toestand of potentieel niet wordt bereikt of achteruitgang van de
toestand of potentieel van een waterlichaam plaatsvindt, dan vindt toetsing aan de stappen van artikel 4,
lid 7, KRW plaats.

2.3
Doelen
2.3.1 Oppervlaktewater
De doelen voor de chemische toestand zijn beschreven in bijlage 2. Voor de stoffen hexachloorbenzeen,
hexachloorbutadieen en kwik is een norm voor biota vastgesteld. De Richtlijn prioritaire stoffen geeft
lidstaten de mogelijkheid om in plaats van de voorgestelde norm voor biota, een norm voor water af te
leiden die het zelfde beschermingsniveau biedt. Nederland heeft voor die mogelijkheid gekozen en heeft
inmiddels voor hexachloorbenzeen en hexachloorbutadieen een milieukwaliteitsnorm voor water afgeleid
(www.rivm.nl/Documenten_en_publicaties/Wetenschappelijk/Rapporten/2011/juni/Environmental_risk_
limits_for_hexachlorobenzene_and_hexachlorobutadiene_in_water_Using_bioaccumulation_data_to_
convert_biota_standards_into_water_risk_limits). Aan de afleiding voor de norm voor kwik in water wordt
nog gewerkt.
Biologische-, fysisch-chemische- en hydromorfologische doelen voor de watertypen zijn per watertype
beschreven in www.helpdeskwater.nl/onderwerpen/wetgeving-beleid/kaderrichtlijn-water/2016-2021/
aanvullende-pagina’/sgbp-2016-2021/ ‘Referenties en maatlatten natuurlijke watertypen 2015 - 2021’ en
‘Omschrijving MEP en maatlatten sloten en kanalen 2015 - 2021’). De biologische- en fysisch-chemische
doelen zijn per waterlichaam nader uitgewerkt in de factsheets (www.waterkwaliteitsportaal.nl) en vermeld
in bijlage 1. Doelen voor de specifieke verontreinigende stoffen staan in bijlage 3.
Op grond van het stroomgebiedbeheerplan 2009 bleek Nederland een hoog percentage waterlichamen als
sterk veranderd te hebben aangemerkt en was het percentage kunstmatige waterlichamen het hoogste van
Europa (ec.europa.eu/environment/water/water-framework/pdf/CWD-2012-379_EN-Vol2.pdf ). Ook ditmaal
zijn de percentages hoog. Dit is begrijpelijk omdat de vele sloten en kanalen zijn gegraven om het land
bewoonbaar en bruikbaar te maken en omdat nagenoeg alle beken en meren door de mens zijn ‘veranderd’
om overlast en tekorten in te perken. Het toekennen van de status sterk veranderd of kunstmatig heeft geen
directe relatie met de ambitie voor de kwaliteit in die wateren. Bij de formulering van doelen voor sloten
zijn meetgegevens van de sloten met de beste kwaliteit in Nederland vertrekpunt geweest. Bij de formulering van doelen voor sterk veranderde beken en meren is dezelfde maatlat gebruikt als voor de natuurlijke
beken en meren.

2.3.2 Grondwater
De wijze waarop wordt bepaald of is voldaan aan de doelen voor de kwantitatieve toestand is beschreven in
een protocol (www.helpdeskwater.nl/publish/pages/32381/protocol_toestand-en-trendbeoordeling_grondwaterlichamen_krw_maart2013.pdf ).
De doelen voor de chemische toestand zijn beschreven in bijlage 4. Drempelwaarden voor de chemische
toestand zijn verschillend voor de zoete en de zoute grondwaterlichamen. De afleidingsmethodiek houdt
rekening met zowel humane als ecologische receptoren. De drempelwaarden die worden gebruikt bij de
beoordeling van de chemische toestand van de grondwaterlichamen, kunnen afwijken van het stroomgebiedbeheerplan 2009, doordat de achtergrondwaarden zijn verbeterd.
De interactie van grondwater met terrestrische ecosystemen is niet verwerkt in de drempelwaarden. Op het
moment van afleiding waren de abiotische randvoorwaarden voor terrestrische ecosystemen onvoldoendebekend. Recent onderzoek heeft echter laten zien dat deze abiotische randvoorwaarden voor stikstof
beduidend lager zijn dan de Europees vastgestelde norm voor nitraat, die alleen uitgaat van humane risico’s
18 | Ministerie van Infrastuctuur en Milieu

bij de productie van drinkwater. Voor fosfor zijn de abiotische randvoorwaarden van terrrestrische ecosystemen lager dan de drempelwaarden (www.rivm.nl/dsresource?objectid=rivmp:244576&type=org&dispositio
n=inline). Rekening houden met de abiotische randvoorwaarden van terrestrische ecosystemen vergt nader
onderzoek. Zo sluiten de huidige metingen op 10 en 25 meter diepte niet aan bij de belasting van terre­
strische ecosystemen. Verder speelt dit niet in het hele waterlichaam, maar is er mogelijk wel aanleiding om
de kennis te verwerken in de specifieke doelen voor grondwaterafhankelijke terrestrische ecosystemen. In
het stroomgebiedbeheerplan van 2021 zal hier verder op ingegaan worden.

2.3.3 Beschermde gebieden
Waterlichamen met onttrekkingen voor menselijke consumptie. Zowel de KRW als de Grondwaterrichtlijn
vereisen een specifieke bescherming van oppervlaktewater- en grondwaterlichamen waaruit water wordt
onttrokken ten behoeve van de bereiding van water dat is bestemd voor menselijke consumptie.
Schelpdierwaterrichtlijn en Viswaterrichtlijn

Deze richtlijnen zijn 31 december 2013 ingetrokken. De uitvoering van de KRW zal leiden tot een beschermingsniveau dat minste gelijkwaardig is aan het niveau dat wordt gegarandeerd door bestaande wetgeving.
Voor schelpdieren in beschermde gebieden is een aanvullende milieukwaliteitseis gesteld voor de bacteriologische besmetting in verband met risico’s voor menselijke consumptie.
Zwemwaterrichtlijn

Per zwemwater gelden de normen van de Zwemwaterrichtlijn in de begrensde badzone. De eisen voor
zwemwater zijn in tegenstelling tot de eisen van de KRW meer toegespitst op volksgezondheid. De
belangrijkste parameters van de Zwemwaterrichtlijn hebben daarom de functie een beeld te geven over de
aanwezigheid van ziekteverwekkende bacteriën en zijn voor de ecologische kwaliteit niet van belang. Een
uitzondering hierop vormen de toxinevormende cyanobacteriën. Deze worden door de KRW ook als
onderdeel van de ecologische kwaliteit beschouwd. Bloeien van algen vormen een onderdeel van de
Nederlandse maatlatten voor de meren en de kustwateren (Phaeocystis). De signalering van algenbloeien
volgens de KRW-maatlatten kan aanleiding geven tot passende beheersmaatregelen in zwemwateren. De
Zwemwaterrichtlijn bevat evenwel geen aanvullende of strengere kwaliteitseisen in vergelijking met KRW.
Nitraatrichtlijn

Nederland heeft er voor gekozen geen nitraatgevoelige gebieden aan te wijzen. Dat betekent dat de in de
Nitraatrichtlijn opgenomen norm van 50 mg nitraat/l van toepassing is op al het grond- en
opper­vlakte­water.
Richtlijn behandeling stedelijk afvalwater

Nederland heeft er voor gekozen geen ‘kwetsbare gebieden’ aan te wijzen. Daarmee geldt voor heel
Nederland de strengere aanpak met kortere termijnen en moeten ook fosfaat- en stikstofverbindingen
vergaand uit het afvalwater worden verwijderd. Daarbij is gekozen voor de eis dat het minimumpercentage
van de vermindering van de getotaliseerde vracht voor alle rioolwaterzuiveringsinstallaties in Nederland
tenminste 75% voor totaal fosfor en 75% voor totaal stikstof bedraagt. In het belang van de bescherming van
de kwaliteit van het oppervlaktewater kan het bevoegd gezag bij maatwerkvoorschrift lagere grenswaarden
voorschrijven dan behorend bij het 75% scenario.
Vogelrichtlijn en Habitatrichtlijn

Parallel aan de totstandkoming van het stroomgebiedbeheerplan zijn de instandhoudingsdoelen voor
Natura 2000-gebieden in aanwijzingsbesluiten vastgelegd. De instandhoudingsdoelstellingen geven aan
welke natuurwaarden in het Natura 2000-gebied worden nagestreefd. Instandhouding kan bestaan uit
behoud, uitbreiding of verbetering van de aanwezige natuurwaarden en zijn omschreven in termen van
kernopgaven (behoud en herstel) voor de voorkomende habitattypen en soorten (www.natura2000.nl).
Het voorkomen van habitattypen en soorten is vaak gerelateerd aan de kwaliteit en kwantiteit van oppervlaktewater en/of grondwater. De gewenste watercondities zijn beschreven in de zogenaamde profielen­
documenten (www.natura2000.nl/pages/naslagwerk_4_4.aspx en www.synbiosys.alterra.nl/natura2000/
documenten/profielen/habitattypen/leeswijzer_n2000_profielendocument_1_september_2008.pdf ).

Ontwerp-stroomgebiedbeheerplan Eems | 19

Voor de realisatie van deze instandhoudingsdoelstellingen zijn/worden 6-jarige beheerplannen Natura 2000
opgesteld. In de vastgestelde beheerplannen Natura 2000 zijn de definitieve biologische doelen (omvang,
plaats en tijd) en ook de specifieke watercondities benoemd. De beheerplannen zijn in het merendeel van
de gebieden nog niet gereed. Acht van de 160 gebieden in Nederland hebben inmiddels een vastgesteld
beheerplan, en in 12 gevallen ligt er een ontwerp-beheerplan. Van de overige gebieden, met uitzondering
van 3, worden beheerplannen voorbereid.
Bij overlap met een KRW-waterlichaam is het nodig om na te gaan of de biologische Natura 2000-doelen
leiden tot strengere milieudoelstellingen voor het hele waterlichaam. Vaak komen de relevante habitat­
typen en/of soorten plaatselijk voor in een gebied. Dit kan leiden tot specifieke eisen aan de watercondities
voor een locatie. Als er strengere watercondities nodig zijn én de conclusie is dat die voor behoud en
ontwikkeling van de Natura 2000-doelen moet gelden voor het hele waterlichaam, dan wordt die strengste
waarde als vertrekpunt gezien voor de maatregelen in dit stroomgebiedbeheerplan. Daarnaast is het
mogelijk dat er aanvullende maatregelen in het kader van Natura 2000 worden genomen, ook als het
waterlichaam in het geheel aan de goede toestand voldoet.
In bijlage V van de KRW wordt gesteld dat ‘de grondwaterstand geen zodanige antropogene verandering
ondergaat dat significante schade wordt toegebracht aan terrestrische ecosystemen die rechtstreeks van het
grondwaterafhankelijk zijn’ (zie ook paragraaf 2.2.2). In verdroginggevoelige Natura 2000-gebieden kunnen
eisen ten aanzien van terrestrische ecosystemen een extra opgave voor de grondwaterkwantiteit betekenen,
bovenop de doelstelling van evenwicht tussen onttrekken en aanvullen. Watervereisten voor Natura
2000-gebieden zijn meegenomen in de afleiding van het Gewenste Grond- en Oppervlaktewater Regime
GGOR (kwantiteit) van grondwater.

2.4
Uitzonderingen
Tabel 2-a geeft een overzicht van het gebruik van uitzonderingen volgens artikel 4, lid 4 tot en met lid 7,
KRW. Er is alleen gebruik gemaakt van de mogelijkheid om realisatie van doelen voor waterlichamen te
faseren tot na 2021. Bijlage 1 geeft per oppervlaktewaterlichaam aan of gebruik is gemaakt van een
uitzondering.
Oppervlaktewater

Grondwater

Fasering (art 4.4)

21

2

Natuurlijke omstandigheden

18

1

Onevenredig kostbaar

9

1

Technisch onhaalbaar

9

1

Doelverlaging (art 4.5)

0

Tijdelijke achteruitgang (art 4.6)

0

Natuurlijke omstandigheden

0

Ongelukken

0

Overmacht

0

Nieuwe wijzigingen (art 4.7)

0

Tabel 2-a. Gebruik van uitzonderingen en motivaties (aantal waterlichamen) in het stroomgebied Eems.

Voor alle oppervlakte- en grondwaterlichamen is de verwachting dat niet alle doelen in 2021 zullen zijn
gerealiseerd en is beroep gedaan op de uitzondering volgens artikel 4, lid 4, KRW. In 2009 was dit respectievelijk 82% en 50% van de waterlichamen. De toename bij grondwaterlichamen wordt verklaard door de
gewijzigde beoordelingsmethodiek, zie paragraaf 3.3.2. Natuurlijke omstandigheden zijn het vaakst
gebruikt als motivatiegrond en ook vaker dan in 2009. Kosten en technische haalbaarheid zijn minder vaak
toegepast in vergelijking met 2009.
20 | Ministerie van Infrastuctuur en Milieu

Een beroep op technische onhaalbaarheid is bijvoorbeeld het geval bij watersystemen waarvoor eerst
onderzoek nodig is om de oorzaak van een onvoldoende toestand te achterhalen en om kostenefficiënte
maatregelen te ontwikkelen. Ook de tijd die nodig is om zorgvuldig procedures te doorlopen om grond te
verwerven, kan reden zijn om beroep te doen op dit argument. Vanwege het belang van draagvlak voor
maatregelen is vrijwilligheid de basis is voor grondverwerving. Hierdoor kan niet altijd goed vooraf worden
ingeschat op welke termijn realisatie mogelijk is.
Het landelijke beleid ten aanzien van mest en bestrijdingsmiddelen draagt significant bij aan doelrealisatie
in 2027. Een zwaardere inzet op deze sporen leidt tot disproportionele kosten voor de sector. De nadere
onderbouwing bestaat uit de politieke besluitvorming van de Actieprogramma’s in het kader van de
Nitraatrichtlijn en de 2e Nota duurzame gewasbescherming. De Europese Commissie heeft ingestemd met
de uitkomsten van dit beleid. Wel zal de ontwikkeling van de toestand van waterlichamen expliciet
onderwerp zijn bij de geplande evaluaties van dit beleid (respectievelijk in 2016 en 2018). Middels een motie
is expliciet bevestigd dat lastenstijgingen voor de agrarische sector – bovenop het Nitraatactieprogramma
– als disproportioneel moeten worden beschouwd (https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-27625-92.
html). Een vergelijkbare redenering is van toepassing op de aanpak van zuiveringsinstallaties boven op
communautaire afspraken, tenzij er regionaal andere afwegingen worden gemaakt en deze afspraken in het
maatregelprogramma worden opgenomen. Vooralsnog wordt het als disproportioneel kostbaar gezien om
een groot aantal (nieuwe) chemische stoffen op alle zuiveringsinstallaties te verwijderen.
In veel gevallen is termijnverlenging ook voor gebiedsgerichte maatregelen noodzakelijk, omdat het
verwezenlijken van verbeteringen binnen de termijn onevenredig kostbaar is. Dit kan bijvoorbeeld het
geval zijn als uitvoering van alle voor een kostendrager noodzakelijke maatregelen in korte tijd tot een te
groot beslag op de begroting of een te sterke toename van de belastingen of heffingen zou leiden. Of als bij
een gestegen vraag de noodzakelijke grond niet tegen marktconforme prijzen beschikbaar is. Vanwege de
kosten wordt bij inrichtingsmaatregelen zoveel mogelijk aangesloten bij natuurlijke vervangstermijnen en
synergie met andere opgaven. De afweging van kosten wordt veelal niet gedaan per maatregel of water­
lichaam, maar op het niveau van een beheergebied. Een democratisch gekozen bestuur bepaalt de omvang
van het totale maatregelpakket voor het beheergebied tegen de achtergrond van de opgave en vervolgens
worden daarbinnen de meest kosteneffectieve oplossingen gezocht.
Natuurlijke omstandigheden kunnen als reden worden aangevoerd als pas na een zekere periode waarin de
biologische of hydrologische systemen zich aanpassen, duidelijk wordt of de uitgevoerde maatregelen
effect hebben. Sommige maatregelen hebben snel effect, bij anderen leert de ervaring dat dit soms tien jaar
of nog langer kan duren. Zo geldt dat de voorraad nutriënten in de bodem in bepaalde gebieden dusdanig is
dat ook bij nul-bemesting de niveaus in het water in 2021 boven de norm zullen liggen. Vooral bij het
grondwater kan worden gesproken van een zeer lange uitvoeringsduur en een zeer trage werking (meerdere
decennia) van de maatregelen als bodemsanering. Bovendien bestaat de indruk dat de biologische oordelen
in diverse oppervlaktewateren zijn beïnvloed door dominantie van uitheemse soorten. Het verschijnen van
deze soorten en het effect daarvan op het ecosysteem is niet redelijkerwijs te voorzien en evenmin is
duidelijk hoe lang de effecten zullen aanhouden. Recentelijk is bekend geworden dat de Quaggamossel in
meren massaal aanwezig is en zorgt voor toegenomen helderheid en afname van de hoeveelheid algen en
daarmee voedsel voor de hogere trofische niveaus (www.deltares.nl/nl/actueel/nieuwsbericht/item/17007/
natuurdoelen-ijsselmeergebied-onder-druk). Hierdoor verbetert de toestand voor algen en waterplanten,
maar het effect op de visstand kan negatief zijn. Ook zijn de gevolgen van de opkomst van diverse
grondel(vis)soorten die zich via het Donau-Main kanaal vanuit het Donau stroomgebied via de Rijn in
Nederland hebben gevestigd op dit moment onduidelijk.
Er is geen gebruik gemaakt van doelverlaging volgens artikel 4, lid 5, KRW. Zoals reeds is aangekondigd in
het eerste stroomgebiedbeheerplan, zal deze uitzondering vermoedelijk in 2021 wel moeten worden
gebruikt. Zo zijn voor een aantal chemische stoffen alle relevante maatregelen getroffen, maar diffuse
belasting zorgt nog langdurig voor normoverschrijding. Het feit dat nu nog geen gebruik is gemaakt van
deze uitzondering drukt uit dat maximaal wordt gezocht naar mogelijkheden om doelen toch te bereiken.

Ontwerp-stroomgebiedbeheerplan Eems | 21

22 | Ministerie van Infrastuctuur en Milieu

3 Monitoring en
toestand

3.1
Inleiding
De KRW onderscheidt drie soorten metingen: toestand- en trendmonitoring, operationele monitoring en
monitoring voor nader onderzoek. Monitoring voor nader onderzoek is alleen van toepassing op oppervlaktewater. De toestand van de waterlichamen wordt bepaald door de metingen af te zetten tegen de
doelen. Hierbij worden zowel de resultaten van toestand- en trend- en de operationele monitoring
gebruikt.
Het monitoren betreft voor oppervlaktewater het meten van stoffen, de aanwezigheid van planten en
dieren en de hydromorfologie. Het monitoren betreft voor grondwater het meten van stoffen en
waterkwantiteit.
Hiermee wordt invulling gegeven aan bijlage VII, deel A, punt 4 en deel B, punt 2, KRW.

3.2
Methode
3.2.1 Oppervlaktewater
Nederland kent een uitgebreid monitoringsprogramma om een goed beeld te krijgen van de toestand van
het water. Dit is nodig om te bepalen waar maatregelen nodig zijn en welke maatregelen daarbij optimaal
genomen kunnen worden. Het is echter niet zo dat alle parameters in alle waterlichamen worden gemeten.
Er is gebruik gemaakt van ‘representatieve meetpunten’ indien mag worden aangenomen dat een meting
van buiten het waterlichaam representatief is voor het waterlichaam. Bijvoorbeeld omdat de biologie
vergelijkbaar is. Voor chemische stoffen worden vaak bovenstroomse metingen gebruikt als er daarna geen
nieuwe lozingen plaatsvinden. Een oordeel van een waterlichaam is gebaseerd op de resultaten van de
meest recente meetjaren. Welke jaren dit zijn is afhankelijk van wat wordt gemeten. Zo zijn er verschillende
Ontwerp-stroomgebiedbeheerplan Eems | 23

aantallen meetcycli per planperiode voor stoffen van de chemische toestand, specifiek verontreinigende
stoffen, biologie, algemeen fysische chemie, operationele- en toestand en trendmonitoring. Het meetnet
wordt als onderdeel van de WISE-rapportage aan de Europese Commissie gerapporteerd.
Laboratoria zijn vrij om de metingen uit te voeren met eigen methoden. De kwaliteit van toegepaste
analysemethoden wordt gegarandeerd door het bewaken van prestatiekenmerken van de toegepaste
methoden, de validatie en documentatie van de analysemethode, en methoden voor kwaliteitsborging en
-beheersing van laboratoria. Deze eisen zijn uitgewerkt in de Richtlijn 2009/90/EC tot vaststelling van
technische specificaties voor chemische analyse en monitoring van de watertoestand voor de KRW, vaak
aangeduid als QA/QC Richtlijn. De werkwijze voor monitoring en de bewerking van meetresultaten tot
oordelen is verder gebaseerd op diverse Europese richtsnoeren (ec.europa.eu/environment/water/
water-framework/facts_figures/guidance_docs_en.htm nr. 7, 13, 19) en nationaal uitgewerkt in www.
helpdeskwater.nl/onderwerpen/wetgeving-beleid/kaderrichtlijn-water/monitoringsprogramma/@29278/
documenten.
Bij stoffen is het resultaat van de beoordeling na correctie voor achtergrondwaarden of biologische
beschikbaarheid (indien dit van toepassing is) weergegeven. De reden is dat dit oordeel de beste indicatie
geeft van de noodzaak tot het nemen van maatregelen. Voor de stoffen van de chemische toestand is de
methode hierbij verbeterd ten opzichte van het stroomgebiedbeheerplan 2009. Voor de specifieke
verontreinigende stoffen was dit eerder niet gedaan.
In de Richtlijn prioritaire stoffen staat een bepaling dat lidstaten regelingen moeten treffen voor de analyse
van lange termijn tendensen voor prioritaire stoffen die de neiging hebben te accumuleren in sediment en/
of biota. In Nederland gebruik gemaakt van de keuzemogelijk die de richtlijn biedt om te meten in de
matrix water. Hiervoor zijn voor twee van de drie stoffen waarvoor biotanormen zijn, waternormen
afgeleid. Voor hexchloorbenzeen en hexachloorbutadieen zijn deze gereed. Voor kwik wordt de afleiding
van de waternorm eind 2014 afgerond. Nederland is daarom van mening dat de trends ook op basis van de
resultaten van de monitoring in het water kunnen worden uitgevoerd. Over deze interpretatie is op dit
moment overleg met de Europese Commissie in het kader van een EU pilot. In 2015 is meer duidelijkheid te
geven over de uitkomsten van dit overleg. Voor de prioritaire stoffen hexachloorbenzeen, hexachloorbutadieen en kwik hebben waterbeheerders aanvullend op het reguliere monitoringprogramma op een aantal
locaties in biota gemeten. De resultaten hiervan worden samen met de uitkomsten van het overleg over
trendmonitoring betrokken bij de ontwikkeling van het monitoringprogramma en het voorlopig monitoringprogramma in het kader van de herziene Richtlijn prioritaire stoffen. Dit moet in 2018 aan de EC
gerapporteerd worden. In de herziene richtlijn zijn voor meer stoffen biotanormen opgenomen.
Door de Richtlijn (2013/39/EU) is Richtlijn 2008/105/EC gewijzigd, waardoor een bepaling over de watchlist
is toegevoegd. De watchlist heeft tot doel om een beperkt aantal stoffen op een beperkt aantal locaties
Europa breed te monitoren. Het gaat in ieder geval om een geneesmiddel (diclofenac) en twee hormonen
(17-alpha-ethinylestradiol, 17-beta-estradiol). De discussie over welke stoffen verder op de lijst moeten
komen, moet in 2014 op Europees niveau afgerond worden. Nederland zal Nederlandse locaties en de lijst te
monitoren stoffen vastleggen in het monitoringprogramma.
Het integreren van de beoordelingen van alle parameters geeft een totaalbeoordeling. Hierbij schrijft de
KRW de methode ‘one-out-all-out’ voor, voor de chemische- en de ecologische toestand. De chemische
toestand is ‘goed’ als alle stoffen als goed worden beoordeeld en ‘niet goed’ als er één of meer stoffen niet
aan de norm voldoen. De ecologische toestand wordt bepaald door het slechtste oordeel van de biologische
kwaliteitselementen. Indien de biologie op orde is dienen ook alle algemeen fysisch-chemische parameters
en specifieke verontreinigende stoffen aan de norm te voldoen, voordat het eindoordeel als ‘goed’ kan
worden geduid. Wanneer een algemeen fysisch-chemische parameter of een specifieke verontreinigende
stof het doel niet haalt, wordt het ecologisch totaal-oordeel gecorrigeerd tot ‘matig’. Niet altijd is er voor
iedere stof of parameter een oordeel beschikbaar. De beoordeling van de toestand van een waterlichaam is
dan gebaseerd op het slechtste oordeel van de wel beoordeelde stoffen of parameters. De hydromorfologische parameters spelen bij de toetsing alleen een rol bij het onderscheid tussen de goede en de zeer goede
ecologische toestand c.q. het maximaal ecologisch potentieel.
24 | Ministerie van Infrastuctuur en Milieu

De methode ‘one-out-all-out’ is bruikbaar om aan te geven of er nog een probleem resteert in een waterlichaam. De uitkomst van de methode geeft echter geen goed oordeel van de toestand. Zo wordt niet
duidelijk of slechts één chemische stof niet voldoet of dat meer of alle stoffen niet aan de doelen voldoen.
Het oordeel sluit ook niet aan bij de beleving van burgers en maatschappelijke organisaties van de toestand
van het water. Daarnaast is de methode ongevoelig voor het aangeven van veranderingen. Als alle para­
meters op één na zijn verbeterd, blijft het oordeel gelijk. Tenslotte doet de methode geen recht aan de
monitoringsinspanning: er wordt in Nederland gemeten zoals het hoort, maar onvolledige monitoring zou
kunnen leiden tot een betere beoordeling. Nederland heeft dit in 2013 actief ingebracht in het internationaal overleg en steun gekregen van andere lidstaten en de Europese Commissie. Daarom zijn er aanvullende
indicatoren ontwikkeld om de toestand juist weer te geven.

3.2.2 Grondwater
Voor het kunnen beoordelen van de toestand van grondwaterlichamen is een monitoringprogramma
opgesteld. Dit is gebaseerd op diverse Europese richtsnoeren (ec.europa.eu/environment/water/waterframework/facts_figures/guidance_docs_en.htm nr. 7, 15, 18) en nationaal nader uitgewerkt (www.
helpdeskwater.nl/onderwerpen/wetgeving-beleid/kaderrichtlijn-water/grondwater/grondwater-krw-0/
monitoring-dataflow).
Keuzes en motivaties voor de monitoringmeetnetten worden daarnaast in belangrijke mate regionaal
gemaakt op basis van regio-specifieke kenmerken. Het meetnet voor grondwater wordt als onderdeel van
de WISE-rapportage aan de Europese Commissie gerapporteerd.
De stoffen die worden gemonitord betreffen de stoffen die relevant zijn voor de algemene toestand van het
grondwaterlichaam en regionaal waar nodig aangevuld met stoffen die relevant zijn bij de verspreiding van
grootschalige grondwaterverontreinigingen en/of van belang zijn voor de bescherming van kwetsbare
objecten (van grondwaterafhankelijke oppervlaktewateren en terrestrische natuurgebieden en winningen
voor menselijke consumptie).
Voor de analyse van de grondwatermonsters wordt gebruik gemaakt van een landelijk meetprotocol.
Hiermee zijn de gegevens goed vergelijkbaar en aggregeerbaar naar het gehele waterlichaam. In de tweede
planperiode is een aanvullende stoffenlijst met actuele aandachtsstoffen meegenomen in de aanbesteding.
Dit zijn stoffen als geneesmiddelen die op dit moment onder de aandacht staan of waar vanuit de (her)
karakterisering aandacht voor wordt gevraagd. Bij de aanbesteding worden ook de gebruikte detectie­
limieten geëvalueerd.
De werkwijze voor de bewerking van meetresultaten tot oordelen is nader beschreven in een protocol
(www.helpdeskwater.nl/publish/pages/32381/protocol_toestand-en-trendbeoordeling_grondwaterlichamen_krw_maart2013.pdf ).

3.3
Toestand
3.3.1 Oppervlaktewater
3.3.1.1 Chemische toestand
Bij de beoordeling van de chemische toestand is zoveel mogelijk gebruik gemaakt van de nieuwste normen
en methoden, om een zo goed mogelijk beeld te verkrijgen van de opgave. Figuur 3-a toont de chemische
toestand in het stroomgebied voor de stoffen die niet als ubiquitair zijn aangemerkt. De ubiquitaire stoffen
komen immers nog in het milieu voor ondanks dat de productie of het gebruik al is verboden. Een kaart
met de chemische toestand voor alle stoffen is te vinden op www.waterkwaliteitsportaal.nl/Beheer/
Rapportage/Kaart/ow_sgbp2_2014.

Ontwerp-stroomgebiedbeheerplan Eems | 25

De beoordeling van de chemische toestand van een waterlichaam is gebaseerd op het slechtste oordeel van
de beschouwde stoffen. Op dit moment voldoet in het stroomgebied Eems 100% van de beoordeelde
waterlichamen aan de doelen, 85,7% als ook de ubiquitaire stoffen worden meegenomen. In 2009 voldeed
dat 64% van de waterlichamen aan alle chemische stoffen. Voor alle waterlichamen is een beoordeling van
de chemische toestand uitgevoerd. Voor 2021 is ingeschat dat 84,2% van de waterlichamen voldoet aan alle
chemische stoffen.
Normoverschrijding heeft alleen plaats gevonden voor de som benzo(ghi)peryleen en indeno(1,2,3-cd)
pyreen (1 waterlichaam) en tributyltin (4 waterlichamen). Dit zijn ubiquitaire stoffen. Als niet het percentage waterlichamen, maar de beoordeling per stof als uitgangspunt wordt gekozen, voldoet 93,5% van de
beoordelingen aan de norm. Zonder de ubiquitaire stoffen is dat 100%.

Figuur 3-a. Kaart van het stroomgebied van de Eems met de beoordeling van de chemische toestand van oppervlaktewaterlichamen
(zonder ubiquitaire stoffen). Blauw = goed, rood = niet goed.

De indruk is dat er geen sprake is van een stijgende trend in de concentraties. Vergelijking van de chemische
toestand met die van het stroomgebiedbeheerplan 2009 is eigenlijk niet mogelijk door een aantal factoren:
• Het toepassen van nieuwe normen voor een aantal stoffen (zie paragraaf 2.3.1);
• De gewijzigde behandeling van watermonsters als gevolg van de Europese QA/QC-richtlijn (zie paragraaf
3.2.1);
• Verbeterde methoden om stoffen aan te tonen hebben er toe geleid dat diverse oordelen nu negatief
uitvallen, terwijl de oordelen in 2009 op basis van een inschatting als goed zijn geclassificeerd. Dit speelt
vooral bij PAK’s. De aangescherpte normen voor PAK’s zijn nog steeds niet door alle laboratoria goed te
bepalen en het is de verwachting dat normoverschrijding daardoor in de toekomst toeneemt;
• De verbeterde methode om bij metalen rekening te houden met achtergrondconcentraties;
• Als gevolg van de gewijzigde behandeling van watermonsters en meetmethoden geeft het doorrekenen
van recente meetgegevens met de normen van 2009 ook geen goede vergelijking.
Om deze reden is een aparte analyse uitgevoerd. De methode voor tributyltin is aangepast (in 2009 gemeten
in zwevende stof en in 2014 als opgeloste fractie), maar de oude methode is in 2014 ook gebruikt vanwege
de vergelijkbaarheid. Hieruit blijkt een flinke daling voor de meetpunten in het hoofdwatersysteem. Voor
andere onderzochte stoffen kon geen dalende of stijgende trend worden aangetoond.

26 | Ministerie van Infrastuctuur en Milieu

Figuur 3-b. 4 Kaarten van het stroomgebied Eems met de beoordeling van afzonderlijke biologische kwaliteitselementen van
oppervlaktewaterlichamen. Linksboven fytoplankton, rechtsboven overige waterflora, linksonder macrofauna, rechtsonder vis.
Groen = (zeer) goed, geel = matig, oranje = ontoereikend, rood = slecht.

Als gevolg van aanpassing van de Richtlijn prioritaire stoffen zijn 12 nieuwe stoffen geïntroduceerd. Deze
maken pas in 2021 onderdeel uit van het toestandsoordeel. In 2018 wordt een voorlopig monitoring­
programma en een voorlopig maatregelenprogramma gerapporteerd. Als voorbereiding hierop zijn de
nieuwe prioritaire stoffen van 2011 - 2014 in Nederland jaarlijks op 4 tot 73 locaties gemeten, resulterend in
14 - 792 metingen per stof. Bij 10 van de 12 stoffen zijn concentraties waargenomen boven de norm. Bij acht
stoffen zijn nog niet alle laboratoria in staat voldoende goed te meten, dat wil zeggen dat de rapportagegrens hoger ligt dan de norm.
Normoverschrijding voor chemische stoffen leidt tot problemen voor de bereiding van drinkwater. Naast de
prioritaire stoffen, inclusief de ubiquitaire stoffen, dragen bovengenoemde nieuwe stoffen daar ook aan
bij. Bij de toetsing van de waterkwaliteit op de innamepunten van oppervlaktewaterwinningen voor de
drinkwatervoorziening is gebleken dat zowel chemische normen als signaleringswaarden uit de
Drinkwaterregeling overschreden worden. Er lijkt sprake van een toename van de zuiveringsinspanning,
zoals bedoeld in artikel 7, lid 3, KRW.
3.3.1.2 Ecologische toestand
De biologische toestand is veelal verbeterd ten opzichte van 2009. Het percentage waterlichamen dat als
goed (of zeer goed) is beoordeeld neemt voor algen toe van 38 naar 79%, voor waterplanten af van 30 naar
15%, voor macrofauna toe van 5 naar 16% en voor vis toe van 0 naar 25% (figuur 3-b, c). Er zijn geen
waterlichamen waarvoor alle biologische beoordeling goed zijn. De ecologische toestand is voor alle
waterlichamen bepaald. Een nadere uitleg van de ecologische toestand per waterlichaam wordt gegeven in
de factsheets (www.waterkwaliteitsportaal.nl). Kaarten met de biologische- en de ecologische toestand,
geaggregeerd volgens ‘one-out-all-out’, zijn te vinden op www.waterkwaliteitsportaal.nl/Beheer/
Rapportage/Kaart/ow_sgbp2_2014.

Ontwerp-stroomgebiedbeheerplan Eems | 27

Net als bij de chemische toestand wordt vergelijking met de toestand van 2009 bemoeilijkt door een aantal
factoren. Soms is de typering van waterlichamen gewijzigd, enkele maatlatten zijn aangepast (zie paragraaf
2.2.1.1), metingen zijn nauwkeuriger en er is sprake van natuurlijke variatie die met de beschikbare
meetjaren nog niet altijd kan worden weggefilterd. De methodische verschillen hebben echter een gering
effect, waardoor de resultaten goed zijn te vergelijken. Alleen de toename van het aantal waterlichamen dat
slecht scoort voor vis is te wijten aan de aangepaste maatlat.

Figuur 3-c. Beoordeling van de biologische toestand van het oppervlaktewater voor het stroomgebied Eems in 2009 en 2015
(aantal waterlichamen; data t/m 2013).

De waterlichamen Eems-kust en Eems Dollard worden door Nederland en Duitsland zoveel mogelijk als
één waterlichaam behandeld. Toch kan de beoordeling van de toestand op onderdelen verschillen. Het
ecologische doel voor het kwaliteitselement fytoplankton is internationaal geharmoniseerd voor de
komende beheerplanperiode. Daardoor passen Nederland en Duitsland dezelfde waarden toe bij beoordeling van het pigment chlorofyl-a. De gebruikte analysemethode is echter verschillend, waardoor Duitsland
de Eems-Dollard als ‘matig’ beoordeeld, en Nederland als ‘goed’. De verschillen in analytische methode zijn
niet eenduidig en hangen af van bijvoorbeeld de soortensamenstelling van de algen. Ook voor zeegras en
kwelders vindt nadere afstemming plaats, met als doel maatregelen te identificeren om de toestand verder
te verbeteren en te evalueren of de doelen goed zijn gekozen.

Figuur 3-d. Beoordeling van de fysisch-chemische toestand van het oppervlaktewater voor het stroomgebied Eems in 2009 en 2015
(aantal waterlichamen; data t/m 2013).
28 | Ministerie van Infrastuctuur en Milieu

De algemene fysisch-chemische parameters pH, temperatuur en zuurstof zijn in de meeste waterlichamen
goed (figuur 3-d). De beoordeling voor chloride, doorzicht, fosfor en stikstof verbetert ten opzichte van
2009. Doelen voor fosfor en met name stikstof zijn aangescherpt in stromende wateren ten opzichte van
2009, maar het aandeel stromende wateren is gering in het stroomgebied van de Eems. Fosfor en stikstof
voldoen in het hoofdwatersysteem in het algemeen aan de doelen. Op basis van de overwegend goede
beoordeling van de algemene fysisch chemie kan worden geconcludeerd dat verdere verbetering van de
biologie vooral ook van de inrichting moet komen.
Het percentage waterlichamen dat voldoet voor alle specifieke verontreinigende stoffen is toegenomen van
10 naar 67%. De beoordeling van een waterlichaam is gebaseerd op het slechtste oordeel van de beschouwde stoffen. Vergelijking van de toestand is echter eigenlijk niet goed mogelijk. De verschillen worden
beïnvloed door aanscherping van enkele normen en betere meetmethoden die het mogelijk maken
overschrijdingen aan te tonen. Anders dan voor de beoordeling van 2009 is voor een aantal stoffen het
tweedelijns oordeel gebruikt; dat betekent dat rekening is gehouden met achtergrondgehalten en biologische beschikbaarheid.
De afgelopen jaren zijn niet op alle KRW meetpunten gewasbeschermingsmiddelen gemeten. Met ingang
van 2015 wordt bij waterschap Hunze en Aa’s op alle KRW meetpunten een gewasbeschermingsmiddelen
monitoring uitgevoerd, hetgeen de beoordeling vanaf 2015 kan gaan beïnvloeden. Bovendien is bij de
beoordeling die begin 2014 is uitgevoerd niet consequent gebruik gemaakt van de nieuwe methoden en
doelen. Voor veel waterlichamen ontbreken oordelen voor de meeste stoffen. Sommige stoffen krijgen ten
onrechte een negatief oordeel als gevolg van een fout bij het toepassen van de beoordelingsystematiek.
Begin 2015 wordt een beoordeling uitgevoerd, waarbij deze problemen zullen worden verholpen. Van de
stoffen die op dit moment wel in de meeste waterlichamen zijn beoordeeld veroorzaken zink en koper de
meeste normoverschrijdingen (tabel 3-a).
2009

2015

Koper

51-75

3

Zink

26-50

3

Tabel 3-a. Normoverschrijdende specifieke verontreinigende stoffen in het stroomgebied Eems als percentage waterlichamen dat niet
voldoet voor 2009 en nu (stoffen die in meer dan 2/3 van de waterlichamen zijn beoordeeld).

3.3.2 Grondwater
3.3.2.1 Kwantiteit
De algemene kwantitatieve toestand voor alle grondwaterlichamen wordt als goed beoordeeld. In alle
waterlichamen overschrijdt de gemiddelde jaarlijkse onttrekking op lange termijn niet de beschikbare
grondwatervoorraad. Veranderingen in stromingsrichtingen, veroorzaakt door menselijk ingrijpen, leiden
niet tot een verschuiving van het zoet-zout grensvlak. De basiskleur van de beoordeling is daarom overal
groen (figuur 3-e).

Ontwerp-stroomgebiedbeheerplan Eems | 29

In drie Natura 2000-gebieden is sprake van een te lage grondwaterstand (Witterveld) of een te lage
grondwaterstand in combinatie met onvoldoende kwel (Drentsche Aa en Lieftingsbroek).
De oorzaken zijn uitgebreid beschreven in de PAS gebiedsanalyses.

Figuur 3-e. Kaart van het stroomgebied Eems met de kwantitatieve beoordeling van grondwaterlichamen (algemene toestand
groen = goed en rose = ontoereikend, regionaal oordeel ontoereikend voor grondwaterafhankelijk oppervlaktewater = paars,
grondwaterafhankelijke terrestrische ecosystemen = rood).

3.3.2.2 Chemische kwaliteit
De algemene chemische toestand voldoet voor alle waterlichamen aan de doelen voor stoffen met een
Europees vastgestelde norm en nationaal opgestelde drempelwaarden (figuur 3-f ). Wel laat de uitkomst in
de Zand Eems zien dat fosfaatgehaltes in het oppervlaktelichaam (Fiemel) te hoog zijn vanwege ondiep
toestromend grondwater. Er is geen sprake van een significante en aanhoudend stijgende tendens van de
concentratie van een verontreinigende stof ten gevolge van menselijke activiteiten. In de Drentsche Aa
wordt de norm voor gewasbeschermingsmiddelen af en toe overschreden. Onduidelijk is of de grondwaterkwaliteit hiervan de oorzaak is.
3.3.2.3 Veranderingen in de beoordeling
Tabel 3-b geeft de beoordeling voor de drie generieke en drie regionale oordelen van het stroomgebied­
beheerplan 2009, de huidige waarde (2015) en de prognose voor 2021. Indien de prognose voor 2021 niet
goed is, wordt aangenomen dat de maatregelen dan nog niet hebben geleid tot een goede toestand. In dat
geval is een beroep gedaan op artikel 4, lid 4, KRW.
30 | Ministerie van Infrastuctuur en Milieu

Er lijkt sprake van een achteruitgang ten opzichte van 2009 voor de inschatting van de effecten van
grondwater op terrestrische natuurgebieden in Zand Eems. In het stroomgebiedbeheerplan van 2009 is
alleen achteruitgang ten opzichte van 2000 bekeken. Veel beheerplannen Natura 2000 zijn na 2009 gereed
gekomen. Deze geven de gewenste hydrologische situatie voor het per gebied omschreven natuurdoel.
Vergeleken met dit referentieniveau is de toestand van de grondwaterafhankelijke terrestrische ecosystemen veelal niet goed. Er is dus geen sprake van een verdere achteruitgang, maar wel met een ontoereikende
situatie met lokaal te lage grondwaterstanden.

Figuur 3-f. Kaart van het stroomgebied Eems met de chemische beoordeling van grondwaterlichamen. Algemene toestand groen = goed
en rose = ontoereikend. Regionaal oordeel alleen aangegeven indien ontoereikend: voor grondwaterafhankelijk oppervlaktewater in
paars, voor grondwaterafhankelijke terrestrische natuur in rood en voor drinkwaterwinningen met een zwarte stip).

De beoordeling van de interactie met oppervlaktewater is in 2009 niet uitgevoerd, maar de toestand is toen
als goed ingeschat. Er is nu wel een goede beoordeling uitgevoerd, maar derhalve geen reden om aan te
nemen dat er daadwerkelijk sprake is van een achteruitgang van de kwalitatieve of kwantitatieve bijdrage
van het grondwater aan het oppervlaktewater.

Ontwerp-stroomgebiedbeheerplan Eems | 31

Zand Eems
Waterbalans

Zout Eems

2009
2015
2021

Chemie

2009
2015
2021

Intrusie

2009
2015
2021

Oppervlaktewater kwantiteit

2009
2015
2021

Oppervlaktewater kwaliteit

2009
2015
2021

Terrestrische natuur kwantiteit

2009
2015
2021

Terrestrische natuur kwaliteit

2009
2015
2021

Drinkwater

2009
2015
2021

Tabel 3-b. Trends op grond van de generieke en regionale beoordelingstesten in het stroomgebied van de Eems (groen = goed, rood =
ontoereikend, leeg = geen gegevens/niet van toepassing).

32 | Ministerie van Infrastuctuur en Milieu

4 Belastingen

4.1
Inleiding
Door de waterbeheerders is een analyse gemaakt van de belastingen van het watersysteem. De belasting
hangt samen met de bevolkingsdruk, het ruimtegebruik, economische activiteiten en de kwaliteit van het
water dat vanuit bovenstroomse gebieden toestroomt. In dit hoofdstuk zijn allerlei vormen van menselijke
beïnvloeding van de grond- en oppervlaktewaterlichamen in beeld gebracht.
In aanvulling hierop is een landelijke studie uitgevoerd (PBL, 2015, pm). Hierbij is de door de Europese
Commissie voorgestelde DPSIR-aanpak1 gevolgd. Uitgaande van de oorzaak en het effect van belastingen is
nagegaan hoe de toestand wijzigt in 2021 en 2027 en welke maatregelen nodig zijn.
Hiermee is invulling gegeven aan bijlage VII, deel A, punt 2, KRW. De bevindingen zijn een actualisatie van
de stroomgebiedanalyse die conform artikel 5 KRW is uitgevoerd (www.helpdeskwater.nl/onderwerpen/
wetgeving-beleid/kaderrichtlijn-water/sgbp/@28244/item_28244 nr. 1, 47) en de landelijke ex-ante evaluatie
(www.pbl.nl/publicaties/2008/Kwaliteitvoorlater.ExanteevaluatieKaderrichtlijnWater en Kamerstuk 27625
nr. 121). De resultaten bevestigen de belangrijke waterbeheerbeheerkwesties die conform artikel 14, lid 1,
onder b, KRW zijn opgesteld (www.helpdeskwater.nl/onderwerpen/wetgeving-beleid/
kaderrichtlijn-water/2016-2021).

1

Driving forces – Pressures – State – Impacts – Responses (OECD, 1993. OECD Core set of indicators for environmental
performance reviews: a synthesis report by the Group on the State of the Environment. OECD, Environment Monographs,
83: OECD/GD(93)179).
Ontwerp-stroomgebiedbeheerplan Eems | 33

4.2
Methode
4.2.1 Oppervlaktewater
Een belasting beïnvloedt de toestand van het waterlichaam. Alleen significante belastingen worden
beschouwd. Significant betekent dat een belasting – al of niet in combinatie met andere belastingen – ertoe
leidt dat de goede chemische toestand of de goede ecologische toestand dan wel potentieel in 2021
mogelijk niet wordt gehaald. Hydromorfologische belastingen die de status sterk veranderd of kunstmatig
veroorzaken en waarvoor mitigatie heeft plaatsgevonden, vallen hier niet onder. Dus als stuwen in een beek
noodzakelijk zijn en negatieve effecten daarvan op vismigratie middels voorzieningen zijn gemitigeerd, dan
is dat hier geen belasting meer. Het effect van de stuwen na mitigatie is immers verrekend in de doelstelling
goed ecologisch potentieel.
Voor de beoordeling van de belasting met stoffen is een landelijke analyse gemaakt, waarin gegevens over
de huidige toestand (normoverschrijding stoffen) en (model)kennis over emissies van stoffen (landelijke
Emissie Registratie, 1990-2012) zijn gecombineerd (www.helpdeskwater.nl/onderwerpen/emissiebeheer/
registratie/emissieregistratie, www.emissieregistratie.nl/erpubliek/bumper.nl.aspx). De emissies zijn
gesommeerd per broncategorie volgens artikel 5, KRW. Een punt- of diffuse bron is voor een oppervlaktewaterlichaam als significant beschouwd als deze voor meer dan 10% bijdraagt aan de totale belasting van een
normoverschrijdende stof in het betreffende waterlichaam. De bronnen zijn via de landelijke afwateringseenhedenkaart gekoppeld aan de oppervlaktewaterlichamen. Een bepaalde bron kan als significant worden
geduid door één of meer stoffen. Naast de inventarisatie van de nationale bronnen, is het totaal aan
emissies binnen het stroomgebied uitgezet tegen de belasting door aanvoer vanuit het buitenland voor
hetzelfde stroomgebied. De uitkomsten van de landelijke analyse zijn gebruikt door waterbeheerders om de
significante belasting per waterlichaam te bepalen. Voor prioritaire stoffen geldt op grond van artikel 5,
Richtlijn prioritaire stoffen 2008/105/EC, een specifieke verplichting om een inventaris op te stellen van
emissies, lozingen en verliezen, in aanvulling op de algemene watersysteemanalyse op grond van artikel 5,
KRW. Het resultaat van de emissie-inventaris voor de afzonderlijke bronnen is bijeengebracht op
www.emissieregistratie.nl/erpubliek/misc/documenten.aspx?ROOT=\Water.
Voor de belastingen ‘wateronttrekkingen’, ‘regulering waterstromen en hydromorfologische veranderingen’ en ‘andere menselijke activiteiten’ is per oppervlaktewaterlichaam door de waterbeheerders beoordeeld of een belasting significant is. Afhankelijk van het detail van de beschikbare informatie is voor het
inschatten van effecten van belastingen op de toestand van een waterlichaam gebruik gemaakt van
expertkennis tot en met modellen (www.deltares.nl/nl/software/1028261/krw-verkenner).
De volgende belastingen worden onderscheiden:
• Puntbronnen zijn onderscheiden naar rioolwaterzuiveringsinstallaties, riooloverstorten (geen regen­
waterriolen) en industrieën. Voor deze indeling van brongroepen wordt aangesloten bij de categorieën
die voor de electronische rapportage conform artikel 15, lid 1, KRW zijn voorgeschreven.
• Diffuse bronnen zijn onderverdeeld in de brongroepen afstromend water van verhard oppervlak
(wegverkeer, wegdekslijtage en regenwaterriolen die rechtstreeks op het oppervlaktewater uitkomen),
uit- en afspoeling van natuurlijke bodems en landbouwgronden2, scheepvaart en infrastructuur (binnenvaart, zeescheepvaart, recreatievaart, spoorwegen, verduurzaamd hout, corrosie van sluizen en geleiderail), ongelukken c.q. verliezen en overige diffuse bronnen (met name atmosferische depositie).
• Wateronttrekking is onderverdeeld naar water voor landbouw, drinkwatervoorziening, industrieën,
koelwater elektriciteitscentrales en industrie, scheepvaart en overdracht tussen wateren
(watervoorziening).
• Waterregulering en hydromorfologie. Vaak zijn aanpassingen gedaan aan van nature aanwezige wateren
om het gebied geschikt te maken voor een bepaalde functie: agrarisch gebruik, wonen en scheepvaart.
2

De emissie van nutriënten uit landelijk gebied is gebaseerd op berekeningen met het model STONE uit 2010. De resultaten
voor de jaren daarna zijn gekopieerd van 2010. Er kan geen onderscheid gemaakt worden tussen uit- en afspoeling vanuit de
landbouw en vanuit de natuur. Wel is bekend dat de emissie van nutriënten vanuit de landbouw tussen de 6 en 8 keer groter
is dan de emissie vanuit natuur.

34 | Ministerie van Infrastuctuur en Milieu

Het gaat om aanleg van dammen, dijken, normalisatie, rechttrekken, oeververdediging, kribben, aanleg
van stuwen en verwijdering van houtwallen. Verder zijn door menselijke ingrepen nieuwe wateren
aangelegd, zoals de kanalen en slotenstelsels. Een deel van de genoemde aanpassingen c.q. inrichting
hoort daarom ook bij de ‘sterk veranderde’ of ‘kunstmatige’ kenmerken van de waterlichamen. Dat wat
hoort bij het karakter van het water of waarvan nadelige effecten zijn gemitigeerd is in feite geen
belasting. De doelen per oppervlaktewaterlichaam zijn hierop afgestemd.
• Overige belastingen. In voorkomend geval zijn belastingen, waarvan nog niet zeker is of ze substantieel
van invloed zijn, uit voorzorg als significant aangemerkt. Nader onderzoek zal hier moeten uitwijzen in
hoeverre daadwerkelijk sprake is van significante invloeden op de ecologische toestand.
De mate van voorkomen van een soort belasting in het stroomgebied is gebaseerd op het aantal oppervlaktewaterlichamen waarvoor de belasting als significant is beoordeeld.

4.2.2 Grondwater
Een belasting beïnvloedt de toestand van het grondwaterlichaam. Een belasting is significant als deze – al of
niet in combinatie met andere belastingen – ertoe leidt dat de goede chemische en/of kwantitatieve
toestand van grondwaterlichamen mogelijk niet wordt gehaald. De toestand- en trendbeoordeling van
grondwaterlichamen geeft een indicatie van significante belastingen. In aanvulling hierop zijn uit de
karakterisering (beschrijving) en at-risk beoordeling van grondwaterlichamen mogelijke potentiële
bedreigingen geïdentificeerd die de toestand van het grondwater op termijn negatief zouden kunnen
beïnvloeden.
De wijze van beoordeling of een belasting significant is, verschilt per type belasting:
• Als diffuse bronnen komen de belastingen met nitraat en fosfaat afkomstig van meststoffen als significante belastingen naar voren. De belasting met nitraat is gebaseerd op een analyse van de mogelijke
effecten van het 5e Nitraat Actie Programma (edepot.wur.nl/279037). Naast meststoffen zijn de belastingen als gevolg van het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen (voornamelijk landbouwkundige maar
soms ook niet-landbouwkundige toepassingen) berekend op basis van cijfers van gebruik in 2008
(edepot.wur.nl/261119). Door de (berekende) concentraties nitraat en gewasbeschermingsmiddelen te
vergelijken met de norm, wordt per grondwaterlichaam bepaald of de belasting significant is.
• Voor puntbronnen is de verspreiding van verontreinigingen onder andere afkomstig van (historische)
bodemverontreinigingen relevant voor de kwaliteit van het grondwater. De locaties van deze grootschalige bodemverontreinigingen waarbij sprake is van risico’s op verspreiding en overige locaties van
bodemverontreinigingen in de nabijheid van kwetsbare objecten (van grondwaterafhankelijk oppervlaktewater en natuur en waterwinningen voor menselijke consumptie) zijn in beeld gebracht.
• Grondwateronttrekkingen zijn opgenomen in het Landelijk Grondwaterregister. De beoordeling van
onttrekkingen richt zich op de vraag of het evenwicht tussen aanvulling en onttrekking wordt verstoord
en of in de toekomst voldoende water beschikbaar is. Omdat in alle waterlichamen sprake is van een
positieve waterbalans worden grondwateronttrekkingen niet als significante belasting gezien voor het
grondwaterlichaam in zijn geheel. Grondwateronttrekkingen als gevolg van peilbeheer rond van
grondwaterafhankelijke natuur kunnen ook een significante belastingen vormen.
• Kunstmatige aanvullingen zijn ook opgenomen in het Landelijk Grondwaterregister. Omdat de aanvullingen dienen ter compensatie van de onttrekkingen zal het effect in het algemeen minder belangrijk
zijn.
• Het indringen van zout water is in Nederland veelal een gevolg van de inrichting die samenhangt met een
ligging onder zeespiegel. Intrusies in zoete waterlichamen zijn beoordeeld op basis van verandering van
de ligging van het grensvlak zoet-zout.
• Andere belastingen. Door de regio’s is in de provinciale meetnetten aandacht besteed aan nieuwe en
vergeten stoffen, zoals medicijnen. Daarnaast is in onderling overleg tussen de provincies recent het
stofpakket voor monitoring herzien. In deze herziene stoffenlijst zijn ook aandachtsstoffen opgenomen
(zie paragraaf 3.2.2).

Ontwerp-stroomgebiedbeheerplan Eems | 35

De significantie van belastingen is beoordeeld uitgaande van conceptuele modellen van grondwater­
lichamen (zie www.helpdeskwater.nl/onderwerpen/wetgeving-beleid/kaderrichtlijn-water/grondwater/
grondwater-krw-0/conceptuele-modellen) en gebruik makend van expertkennis en waar mogelijk kwanti­
tatieve modellen (www.deltares.nl/nl/software/1028261/krw-verkenner).

4.3
Significante belastingen
4.3.1 Oppervlaktewater
Diffuse bronnen zijn in meer waterlichamen significant dan puntbronnen (tabel 4-a). 86% van de water­
lichamen wordt significant beïnvloed door stoffen vanuit landbouwgronden (vooral nutriënten en zware
metalen). Run-off (afstromend wegwater en regenwaterriolen), verkeer en infrastructuur en atmosferische
depositie zijn elk bij 19% van de waterlichamen een belangrijke diffuse bron. Van de puntbronnen vormt
het effluent van de rioolwaterzuiveringsinstallaties een significante belasting in 43% van de waterlichamen.
De percentages waterlichamen waar landbouw en het effluent van de rioolwaterzuiveringsinstallaties een
significante belasting vormen zijn toegenomen, de overige belastingen zijn lager dan in 2009.
In 10% van de waterlichamen is de aanvoer uit het buitenland, rekening houdend met zowel vrachten als
concentraties, een belangrijke bron. Nederland is daarmee voor het bereiken van de doelen in de betreffende regionale en rijkswateren ook afhankelijk van de inspanningen in andere landen. Het percentage is
gedaald ten opzichte van 2009.
Bij de inrichting vormen vooral oeververdedigingen (57%), barrières (48%), verlies van oeverzones (38%),
peilbeheersing en wateraan- en afvoer (beide 24%) knelpunten voor het behalen van de ecologische doelen.
Ondanks de reeds uitgevoerde maatregelen, zijn deze percentages ongeveer gelijk of zelfs toegenomen ten
opzichte van 2009. Vanwege de reeds uitgevoerde maatregelen is de omvang van de genoemde belastingen
per waterlichaam wel verminderd en gaat het vaak nog om een restopgave.

puntbronnen
IPPC industrieën

1

overige puntbronnen

2

riooloverstorten

3

rioolwaterzuiveringsinstallaties

9

diffuse bronnen
door landbouwgronden

18

door run-off (afstromend wegwater en regenwaterriolen)

4

door verkeer (weg/rail) en infrastructuur

4

overige diffuse bronnen (vooral atmosferische depositie)

4

regulering waterbeweging
baggeren c.q. verdiepen (incl. zandvang)

2

baggeren c.q. verdiepen in estuaria en kustzones (incl. zandvang)

1

barrières (niet of moeilijk (vis)passeerbare gemalen, stuwen, dammen etc.)

10

hoogwaterbescherming: dijken, dammen, kanalen

1

kanalisatie c.q. normalisatie van de waterloop

3

oeververdediging, duikers, overkluizing, kribben

12

omleiden piekafvoer

1

ontwatering (veenoxidatie en bodemdaling)

1

sluis (ook gemaal): verlagen waterstand (peilbeheersing)

1

stuw: verschil waterstand : verhogen waterstand (peilbeheersing)

5

verlies oeverzones en overstromingsvlaktes

8

versnelde waterafvoer

2

36 | Ministerie van Infrastuctuur en Milieu

wateroverdracht stroomgebieden (wateraanvoer en/of waterafvoer)

5

wateronttrekkingen
voor publieke (drink)watervoorziening

1

overige belastingen
bovenstroomse aanvoer (voorbelasting buitenland)

2

overige

2

scheepvaart

2

Tabel 4-a. Significante belastingen oppervlaktewaterlichamen in het stroomgebied Eems (aantal waterlichamen).

Bovenstaande informatie van de waterbeheerders is tot stand gekomen door aanpassing van de nationaal
berekende belastingen per stroomgebied.
De resultaten van de analyse van de belastingen zijn samengevat in figuur 4-a-c. Uitgebreide resultaten (ook
voor andere stoffen dan hier gepresenteerd) van de nationale studie staan op www.helpdeskwater.nl/
onderwerpen/wetgeving-beleid/kaderrichtlijn-water/2016-2021/aanvullende-pagina’/gebiedsprocessen.
Landbouw levert de grootste bijdrage aan de belasting met nutriënten. De belasting neemt sinds 2005 niet
meer af, terwijl de bijdrage van landbouw van 2005 naar 2010 is toegenomen. Andere belangrijke bronnen
zijn rioolwaterzuiveringsinstallaties, verkeer en atmosferische depositie; de bijdrage van deze bronnen
hangt af van de stof. Run off levert een belangrijke bijdrage voor barium. Er zijn geen gegevens beschikbaar
om het aandeel buitenlandse belasting af te zetten tegen de binnenlandse belasting, maar net als in andere
stroomgebieden zal de buitenlandse belasting hoger zijn dan de binnenlandse belasting, maar heeft deze
nauwelijks invloed op de binnenwateren.

Figuur 4-a. Aandeel punt- en diffuse bronnen bij enkele veel voorkomende normoverschrijdende stoffen in het stroomgebied Eems voor
2012, exclusief buitenlandse belasting.

Ontwerp-stroomgebiedbeheerplan Eems | 37

Figuur 4-b. Trend in de jaarlijkse belasting in het stroomgebied Eems voor 1990 - 2012, exclusief buitenlandse belasting.

Figuur 4-c. Trend in de fosfor- (boven) en stikstof-belasting (onder) per bron in het stroomgebied Eems voor 1990 - 2012,
exclusief buitenlandse belasting.

38 | Ministerie van Infrastuctuur en Milieu

4.3.2 Grondwater
‘Overige puntbronnen’ en diffuse belasting van landbouwgronden zijn relevant in het licht van de realisatie
van doelen (tabel 4-b). Bij puntbronnen gaat de meeste aandacht uit naar bodemverontreinigingen, met
name in de omgeving van winningen, oppervlaktewater en terrestrische ecosystemen. De belangrijkste
diffuse stofbelastingen zijn nutriënten, gewasbeschermingsmiddelen en, in relatie met het landgebruik,
zware metalen. Voor stikstof is de uitspoeling naar grondwater met name relevant voor Zand-Eems.

puntbronnen
overige puntbronnen

2

diffuse bronnen
van landbouwgronden

2

Tabel 4-b. Significante belastingen grondwaterlichamen in het stroomgebied Eems (aantal waterlichamen).

Overige belastingen die zijn geïnventariseerd zijn onttrekkingen, indringing van zout (chloride) en
interacties tussen grond- en oppervlaktewater, waaronder ook de verdroging van natuurgebieden. Een
vergunningplichtige onttrekking krijgt alleen een vergunning indien de onttrekking geen ontoelaatbare
belasting geeft. Verdroging is dus een combinatie van versnelde afvoeren, onttrekkingen, ander land­
gebruik en inrichting. De oorzaken zijn nader toegelicht in de Beheerplannen van verdroogde Natura
2000-gebieden.

4.4
Klimaatverandering
De gevolgen van klimaatverandering zijn ingeschat met behulp van modelberekeningen. In Nederland
wordt voor de hydrologische omstandigheden uitgegaan van de scenario’s zoals deze zijn opgesteld door
het KNMI in 20063. Op basis hiervan zijn in 2012 toekomstbeelden opgesteld met zichttermijnen van
ongeveer 50 en 100 jaar. De bandbreedte voor klimaatverandering past bij de inzichten die het IPCC in 2013
heeft gepubliceerd. Voor de mogelijke invloed van sociaaleconomische ontwikkelingen op het gebruik van
land, water en ruimte is uitgegaan van inzichten die zijn opgesteld door de samenwerkende planbureaus
PBL en CPB. Er is een bandbreedte gekozen van de hoge en lage economische groei voor het in beeld
brengen van ontwikkelingen tot 2050. Voor de tweede helft van de 21e eeuw is een beschrijving gegeven aan
de hand van groei- en krimpscenario’s. De scenario’s geven kwalitatieve en kwantitatieve informatie over
klimaat, watersystemen, watergebruik en landgebruik (www.deltacommissaris.nl/deltaprogramma/
kennisprogramma/deltascenarios).
Klimaatverandering heeft invloed op een aantal belastingen van de waterkwaliteit en ecologie van
watersystemen. De gevoeligheid van de belangrijkste belastingen zijn ingeschat per watertype (www.
helpdeskwater.nl/onderwerpen/wetgeving-beleid/kaderrichtlijn-water/sgbp/@28244/item_28244/ nr. 55).
De effecten van klimaatverandering kunnen direct zijn (regulering waterpeilen, afvoerdynamiek en
thermische belasting), (fysisch-)chemisch (verzilting en eutrofiëring) of biologisch (verdwijnen/verdringing
van soorten). In sloten en meren is een sterk verband gevonden tussen een afname van de soortenrijkdom
en een stijging van het chloridegehalte.

3

Mei 2014 zijn nieuwe scenario’s van het KNMI beschikbaar gekomen. Deze scenario’s tonen gewijzigde schattingen ten
aanzien van:
-- zomer- en wintertemperatuur: er is minder opwarming in de zomer en in de winter;
-- neerslag: minder extreme daling van de zomerneerslag dan eerder geschat;
-- zeespiegelstijging: een stijging die 5 cm groter is dan eerder geschat.
Ontwerp-stroomgebiedbeheerplan Eems | 39

Doordat deze factoren tegelijk spelen heeft klimaatverandering een ingewikkelde invloed op het aquatische
ecosysteem. Dit wordt onderzocht in het onderzoeksprogramma Kennis voor Klimaat (www.klimaatonderzoeknederland.nl)4.
De effecten kunnen ook beschouwd worden vanuit specifieke functies. Zo kunnen verminderde afvoeren op
termijn leiden tot problemen met de waterkwaliteit bij innamepunten van drinkwater (library.wur.nl/
WebQuery/hydrotheek/2006237) en kan de beschikbaarheid van water voor drinkwaterbereiding onder druk
komen te staan (www.rivm.nl/Documenten_en_publicaties/Wetenschappelijk/Rapporten/2011/november/
Toekomstverkenning_drinkwatervoorziening_in_Nederland). Vanuit de recreatieve sector is er optimisme
doordat het aantal dagen dat zich leent voor buitenrecreatie toe kan nemen, maar zijn er zorgen over de
effecten op waterkwaliteit (bijvoorbeeld toename van toxische algen). Voor de industrie kan het lozen van
koelwater een toenemend probleem worden, maar landbouw rekent op een hogere productie indien er
voldoende water beschikbaar is (www.pbl.nl/publicaties/2012/effecten-van-klimaatverandering-innederland-2012).
Nieuwe kennis over mogelijke invloeden van klimaatverandering op zoete aquatische ecosystemen geeft
inzicht in de mate waarin waterkwaliteitsmaatregelen ‘klimaatrobuust’ zijn en wat meer of anders kan
worden gedaan om rekening te houden met de gevolgen van klimaatverandering. Daarbij kan gedacht
worden aan het prioriteren van voorgenomen maatregelen, of het anders inrichten of beheren. Zo zijn
specifiek voor beken maatregelen nodig die afvoerpieken en droogval bestrijden (www.stowa.nl/bibliotheek/publicaties/een_frisse_blik_op_warmer_water__over_de_invloed_van_klimaatverandering_op_de_
aquatische_ecologie_en_hoe_je_de_negatieve_effecten_kunt_tegengaan). De nieuwe kennis wordt ook
ingezet om slimmer te monitoren. Veel kennis over het inrichten van het landschap met het oog op de
toekomst is bijeen gebracht op www.ruimtelijkeadaptatie.nl.
In de Klimaatagenda van oktober 2013 heeft het kabinet de ambitie vastgesteld en aangekondigd een
Nationale Adaptatie Strategie (NAS) te zullen opstellen. Het ministerie van IenM heeft de coördinerende rol
voor het klimaatbeleid (mitigatie én adaptatie) en om die reden het voortouw bij de NAS. Hierbij wordt
onder meer invulling gegeven aan de opgave uit de EU adaptatiestrategie. De NAS moet in 2016 gereed zijn
en is niet alleen op overstromingen gericht, maar brengt ook risico’s en kansen in de gezondheid, energie,
ICT, land- en tuinbouw, visserij, natuur en transport in beeld inclusief cascade- en grensoverschrijdende
klimaateffecten. De NAS vult op het Deltaprogramma aan. De NAS komt er omdat Nederland en de EU in
alle opzichten, en niet alleen vanuit waterveiligheid, goed voorbereid moet zijn op de gevolgen van
klimaatverandering. Het kabinet koppelt aan haar visie een agenda van acties. Relevant voor het stroomgebiedbeheerplan zijn de effecten van klimaatverandering in de sectoren visserij, land- en tuinbouw. Deze
informatie is nu echter nog niet in detail beschikbaar.

4.5
Kennisleemten
In de voorgaande paragraaf is klimaatverandering genoemd als een op termijn in te vullen factor bij het
benoemen van doelen en het vinden van de meest passende maatregelen. Het is een uitdaging om de
resultaten van deze kennis in te passen in de praktijk van het waterbeheer. Hierbij wordt aangesloten bij de
resultaten van het Deltaprogramma.

4

In het onderzoeksprogramma ontwikkelen onderzoekers samen met overheden en het bedrijfsleven kennis, instrumenten
en diensten die nodig zijn om Nederland klimaatbestendig te maken. Vanuit het Fonds Economische Structuurversterking is
een budget van 50 miljoen € toegekend met de bedoeling om via participatie en cofinanciering de inhoud en de omvang van
dit programma zo vorm te geven, dat het de basis vormt van een lokale, regionale, nationale en internationale klimaatadaptatie strategie.

40 | Ministerie van Infrastuctuur en Milieu

Maar er zijn meer kennisleemten. Zo worden veel wateren helder, verandert de visstand, terwijl de hoeveelheid nutriënten vaak nog op niveaus liggen die niet beperkend hoeven te zijn voor de primaire productie.
Op basis van studies in het IJsselmeergebied moet een grote rol worden toegedicht aan de exoot
Quaggamossel (www.deltares.nl/nl/project/1210640/ant-autonome-neerwaartse-trend). Deze zou er voor
kunnen zorgen dat ondanks een hoge productiviteit, algen worden weggevangen, waardoor er weinig
voedsel overblijft voor vissen. En op plekken waar de concentraties nutriënten wel laag zijn geworden is het
niet goed duidelijk wat het eindbeeld wordt, als er geen bijpassende meer natuurlijke inrichting kan
worden gerealiseerd. Op dit moment kunnen een deel van het jaar zoveel waterplanten aanwezig zijn,
dat recreatief gebruik er ernstig door wordt gehinderd. Kennis over deze processen en de te verwachten
eindbeelden verdienen meer aandacht, ook in watersystemen buiten het IJsselmeergebied.
Daarbij is het de vraag of de huidige monitoringsinspanning toereikend is. De dichtheid en de aard van de
metingen kunnen wel een trend weergeven in aangewezen waterlichamen, maar lijken soms onvoldoende
als basis om te snappen wat er in een systeem speelt en wat het effect van genomen maatregelen is. Dit
hindert het vinden van een optimale strategie en is uiteindelijk niet kosten-effectief. Naast een betere
meting van biologische groepen en systeem-eigen stoffen, dient er aandacht te zijn voor systeem-vreemde
stoffen. De zogenaamde watch-list voor nieuwe stoffen is hierbij een welkome aanvulling op de bekende
stoffen. Maar daarbij is aanvullend onderzoek nodig, bijvoorbeeld om de vaak lage gehalten te kunnen
detecteren en om effecten in te schatten van combinaties van ongewenste stoffen.
Bovengenoemde zaken staan ook op de Europese agenda. Het verdient aanbeveling om na te gaan hoe deze
resultaten kunnen worden toegepast in de nationale context. Als voorbeeld wordt het FP7 project REFRESH
(www.refresh.ucl.ac.uk) met de recente inzichten (bijvoorbeeld www.refresh.ucl.ac.uk/webfm_send/2260).
Er is behoefte aan meer kennis over bronnen en effecten van zwerfafval. Veel zwerfafval komt vanaf land en
wordt via beken, kanalen en rivieren afgevoerd naar zee. Belangrijke bronnen van zwerfvuil in zee zijn
scheepvaart, visserij, strandrecreatie. Internationale onderzoeken geven nu al een eerste beeld van
ecologische risico’s van de plastic deeltjes (macro en micro), vanuit dit zwerfafval, voor het ecologisch
functioneren van de zoute en ook zoete watersystemen. Ook geeft de aanwezigheid van zwerfafval voor de
gebruikers een negatieve invloed op de beleving. Er wordt nader onderzoek gedaan naar precieze bronnen,
de afbraak van macro- naar microplastics en de effecten op de voedselketen.

Ontwerp-stroomgebiedbeheerplan Eems | 41

42 | Ministerie van Infrastuctuur en Milieu

5 Maatregelen

5.1
Inleiding
Dit hoofdstuk gaat in op de uitvoering van de maatregelen over de periode 2010 - 2015 en het maatregel­
programma voor de periode vanaf 2016. De maatregelen zijn gericht op het aanpakken van de significante
belastingen van het grond- en oppervlaktewater. Belastingen kunnen er toe leiden dat doelen niet gehaald
worden. Indien doelen gehaald worden kunnen er toch maatregelen worden genomen om bijvoorbeeld de
emissies van de betreffende stoffen zoveel mogelijk te beperken en te voorkomen. Het preventiebeleid
blijft, in overeenstemming met de beginselen van de KRW en de Grondwaterrichtlijn (beperken en
voorkomen van verontreiniging) van toepassing. Deze beginselen werken door in vergunningverlening en
landelijke maatregelen.
De stand van zaken van de uitvoering van het maatregelpakket uit het stroomgebiedbeheerplan 2009 is
beschreven in paragraaf 5.2. In paragraaf 5.3 wordt de indeling van de nieuwe maatregelen omschreven en
ingegaan op de kosten van de maatregelen. De maatregelen zelf zijn opgenomen in de plannen van rijk,
provincies en waterschappen. Een samenvatting hiervan, alsmede een samenvatting van de initiatieven die
door andere partijen worden genomen, is opgenomen in de samenvatting van het maatregelpakket dat als
apart document als onderdeel van dit stroomgebiedbeheerplan is bijgevoegd.
Hiermee wordt invulling gegeven aan bijlage VII, deel A, punt 7, en deel B, punten 3 en 4, KRW. Een
uitgebreide beschrijving van de maatregelen staat in het separate maatregelprogramma.

Ontwerp-stroomgebiedbeheerplan Eems | 43

5.2
Voortgang uitvoering stroomgebiedbeheerplan 2009
De voortgang van de uitvoering van maatregelen wordt jaarlijks aan de Tweede Kamer gerapporteerd met
Water in Beeld (www.helpdeskwater.nl/onderwerpen/wetgeving-beleid/nationaal/water-beeld).
De uitvoering van landelijke maatregelen ligt in het algemeen goed op schema. Het beleid, bijvoorbeeld ten
aanzien van emissie van gewasbeschermingsmiddelen en meststoffen, wordt periodiek geëvalueerd en zo
nodig bijgesteld. Bij de uitvoering van Europese richtlijnen heeft de Europese Commissie ook een rol. Zo
worden de prestaties gevolgd van rioolwaterzuiveringen, de kwaliteit van zwemwater en de voorgestelde
maatregelen in de Nitraat actie programma’s.
Voor de meeste gebiedsgerichte maatregelen is de uitvoering gestart en verloopt de uitvoering voorspoedig.
Eind 2013 zijn de meeste maatregelen voor meer dan driekwart in uitvoering of gereed (tabel 5-a). In 2011
zijn uniforme eenheden voor de maatregelen voorgeschreven om de voortgang goed te kunnen volgen.
Hierdoor moest in een aantal gevallen de omvang van het maatregelpakket worden bijgesteld en dan is
uitgegaan van de maximale omvang van de database tussen 2012 en begin 2014.

Tabel 5-a. Voortgang uitvoering maatregelen uit het stroomgebiedbeheerplan 2009 voor het stroomgebied van de Eems op basis van
gegevens t/m 31 december 2013.
Maatregelnaam

Eenheid

SGBP2009

Omvang in In
uniforme uitvoering
eenheid
of gereed
(%)
april 2014

Prognose
(%)
22 dec
2015

stuks

0

0

0

0

0

0

0

4

75

100

Wateronttrekking grond- en
oppervlaktewateren
Aanpassen / verplaatsen grondwaterwinning
Aanpak puntbronnen
Opheffen ongezuiverde lozingen

Aanpakken riooloverstorten

km

0

stuks

0

jaar

0

ha

67

m3

0

stuks

4

Overige emissie-reducerende maatregelen

ha

0

stuks

0

0

0

0

Vermindering belasting RWZI

stuks

2

2

100

100

ha

3

3

2302

2336

stuks

0

Afkoppelen verhard oppervlak
Herstel lekke riolen

stuks

0

0

0

0

saneren verontreinigd(e) landbodems /
grondwater

stuks

2

2

50

100

Aanpak diffuse bronnen
Verminderen emissie nutriënten landbouw

stuks

1

1

100

100

Overige brongerichte maatregelen

stuks

0

0

0

0

0

0

0

43100

2

100

Saneren uitlogende oeverbescherming

km

0

Verwijderen verontreinigde bagger

ha

15

44 | Ministerie van Infrastuctuur en Milieu

km

0

m3

0

stuks

0

Maatregelnaam

Eenheid

SGBP2009

Omvang in In
uniforme uitvoering
eenheid
of gereed
(%)
april 2014

Prognose
(%)
22 dec
2015

0

0

0

0

0

0

Verminderen emissie verkeer/scheepvaart

stuks

0

Verminderen emissie gewasbesch- / bestr.
middelen

ha

0

stuks

0

Inrichting mest- / spuitvrijezone

ha

0

km

0

0

0

0

ha

10

10

50

100

0

0

0

0

0

0

Regulering waterbeweging en
hydromorfologie
Verbr. watersyst, aansl. wetland / verlagen
uiterwaard

Verondiepen watersysteem

km

0

stuks

0

km

0

ha

0

m3

0

Aanpassen inlaat / doorspoelen / scheiden
water

ha

0

stuks

0

Aanpassen waterpeil

ha

0

stuks

0

0

0

0

Verwijderen stuw

stuks

2

2

50

50

Vispasseerbaar maken kunstwerk

stuks

17

17

62

71

44

54

90

113

27

100

Verbreden / nvo langzaam stromend / stilstaand ha
water

Verdiepen watersysteem (overdimensioneren)

Overige inrichtingsmaatregelen

0

km

44

stuks

0

ha

113

m3

0

stuks

0

ha

2350

km

0

stuks

2

18

33

56

Aanleg nevengeul / herstel verbinding

km

0

0

0

0

stuks

0

Vasthouden water in haarvaten van systeem

ha

0

0

0

0

km

0
0

0

0

64

65

95

0

0

0

0

0

0

stuks
WB21 maatregelen
Verbreden / hermeandering / nvo (snel)
stomend water

GGOR maatregelen

0
0

ha

0

km

64

stuks

0

ha

0

stuks

0

Overige gebiedsgerichte maatregelen
Aanleg speciale leefgebieden voor vis

ha

0

km

0

stuks

0

Ontwerp-stroomgebiedbeheerplan Eems | 45

Maatregelnaam

Aanleg zuiveringsmoeras
Uitvoeren actief vegetatie- /
waterkwaliteitsbeheer

Eenheid

SGBP2009

Omvang in In
uniforme uitvoering
eenheid
of gereed
(%)
april 2014

Prognose
(%)
22 dec
2015

0

0

0

60

59

59

0

0

0

ha

0

stuks

0

ha

0

km

41

stuks

1

Uitvoeren actief visstands- of
schelpdierstandsbeheer

ha

0

stuks

0

Overige beheermaatregelen

ha

0

Wijzigen / beperken gebruiksfunctie

km

0

stuks

0

0

0

0

ha

0

0

0

0

stuks

0

onbekend

0

Financiële maatregelen

stuks

2

2

100

150

Geven van voorlichting

stuks

0

0

0

0

Aanleg speciale leefgebieden flora / fauna

ha

0

stuks

0

0

0

0

Opstellen nieuw plan

stuks

0

0

0

0

Overige instrumentele maatregelen

ha

0

stuks

0

0

0

0

Beheren grootschalige
grondwaterverontreinigingen

stuks

0

0

0

0

0

0

0

0

Aanpassing begroeiing langs water

Aanpassen/introduceren (nieuwe) wetgeving

ha

0

km

0

stuks

0

stuks

0

0

0

0

stuks

10

10

100

110

Uitvoeren onderzoek
Uitvoeren onderzoek

Het hoge percentage uitgevoerde maatregelen bij afkoppelen verhard oppervlak wordt veroorzaakt doordat
een groot deel van de opgave voor afkoppelen oorspronkelijk bij aanpakken riooloverstorten is geplaatst
(67 ha). De prognose in de tabel 5-a is de som van de maatregelen die in de database staan als gereed, in
uitvoering en planvoorbereiding. In de meeste gevallen is de prognose niet exact gelijk als gemeld in het
stroomgebiedbeheerplan van 2009. Zo blijven verschillende inrichtingsmaatregelen achter bij de eerdere
planning. Sommige maatregelen kunnen pas worden uitgevoerd nadat gronden zijn aangekocht of andere
inrichtingsmaatregelen zijn afgerond. Het verwerven van grond vraagt tijd, omdat dit alleen op vrijwillige
basis plaatsvindt. De decentralisatie van het natuurbeleid leidt ook tot vertraging.
Met het Investeringsbudget Landelijk Gebied (ILG) zijn financiële middelen beschikbaar gesteld om
verdroging van natuur te bestrijden in ‘sense-of-urgency’ Natura 2000-gebieden en ‘TOP-lijst-gebieden’.
Provincies, waterschappen en terreinbeheerders hebben daarvoor uitvoeringsprogramma’s tot en met 2013
opgesteld en uitgevoerd. Het betreft waterhuishoudkundige maatregelen in en rondom deze gebieden
alsook ‘droge’ beheermaatregelen (afplaggen, verwijderen vegetatie, etc.) om de verdroging te bestrijden.
In het kader van de Programmatische Aanpak Stikstof (PAS) zijn in 2013 noodzakelijke en door waterbeheerders uitvoerbare hydrologische maatregelen rondom Natura 2000-gebieden (waaronder de ‘sense-of-urgen46 | Ministerie van Infrastuctuur en Milieu

cy gebieden’) verkend en geprogrammeerd. Definitieve besluitvorming over het uitvoeringstraject van die
maatregelen is in 2014 afgerond. Voor enkele gebieden is de uitvoering al eerder gestart, vooruitlopend op
definitieve besluitvorming. Enkele drinkwaterwinningen zijn aangepast om verdrogende effecten op
Natura 2000-gebieden te beperken.
Voor de vier stroomgebieden samen zijn de investeringskosten van de gebiedsgerichte maatregelen in 2009
geschat op € 2,2 mld; daarvan is eind 2013 ongeveer € 1,5 mld uitgegeven. In het hoofdwatersysteem is
ongeveer een derde (€ 150 mln) van het beoogde maatregelpakket getemporiseerd (https://zoek.officiele­
bekendmakingen.nl/kst-27625-189.html). Deze keuze is mede op grond van Europese begrotingseisen
gemaakt. De omvang van het getemporiseerde pakket aan maatregelen is minder dan 10% van het totaal
aan gebiedsgerichte maatregelen. In 2013 is € 100 mln voor de uitvoering van de getemporiseerde maat­
regelen en overige maatregelen in het hoofdwatersysteem op de begroting voor 2016 - 2018 gezet. Het
ministerie van IenM verkent hoe structurele financiering kan worden gevonden en zal hierop ingaan bij de
begroting 2015.
Er is veel energie gestoken in onderzoek naar de oorzaak van een onvoldoende toestand en naar kosteneffectieve maatregelen. In 2008 is daarvoor het KRW Innovatieprogramma gestart met een subsidie van
€ 75 mln. Hiermee zijn 63 onderzoeksprojecten gefinancierd. De projecten richten zich onder meer op
aanvullende reductie van nutriënten en andere stoffen uit landbouw en waterzuiveringsinstallaties,
maatregelen in watersystemen om de effecten van deze emissies te verminderen, vismigratie, etc. Het
Innovatieprogramma is 12 maart 2013 met een slotbijeenkomst afgerond. Resultaten van alle projecten zijn
daarnaast beschikbaar gemaakt via websites:
• Watermozaïek, een project van de STOWA, maakt ecologisch relevante kennis beschikbaar die te maken
heeft met wateropgaven in oppervlaktewaterlichamen. Er zijn en worden bijeenkomsten georganiseerd
en resultaten worden digitaal beschikbaar gesteld (watermozaiek.stowa.nl).
• Kennis moet Stromen, een project van Deltares en WUR in opdracht van de ministeries van IenM en EZ,
stelt kennis over landbouw innovaties beschikbaar. Dit gebeurt middels bijeenkomsten en een website
(www.kennismoetstromen.nl).
• De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (voorheen Agentschap-NL) heeft de tenderregeling van het
Innovatieprogramma begeleid en heeft ook een rol bij de verspreiding van de resultaten. Zij concentreert
zich daarbij op de verspreiding van kennis over projecten, met name gerelateerd aan chemie en stedelijk
grondwater, via de website (www.rvo.nl/subsidies-regelingen/projectresultaten-kaderrichtlijn-water) en
bijeenkomsten in de regio.
Kennisinstellingen, bedrijven en overheid werken samen in de Topsector Water. Door duurzame innovaties
op het gebied van water sneller op de markt te brengen kan de Nederlandse exportpositie verder worden
versterkt. Doel is om in 2020 de toegevoegde waarde van de watersector te verdubbelen ten opzichte van
2011.

5.3
Maatregelen vanaf 2016
5.3.1 Communautaire waterbeschermingswetgeving
Bij de uitvoering van Europese richtlijnen voor de waterbescherming (artikel 11, lid 3 onder a, KRW) is
rekening gehouden met de doelen van die richtlijn en van de KRW. Het gaat hierbij specifiek om de
richtlijnen genoemd in artikel 10 en bijlage VI, deel A, KRW.
De kosten van sommige van deze maatregelen zijn goed bekend. Zo kunnen de inkomsten van waterschappen uit de zuiveringsheffing (€ 1,2 mld in 2012 voor heel Nederland) worden gehanteerd voor de kosten van
waterzuivering voortkomend uit de Richtlijn behandeling stedelijk afvalwater. De inkomsten van drink­
waterbedrijven (€ 1,37 mld in 2012) zijn een goede benadering voor de uitgaven aan de Drinkwaterrichtlijn.
Voor andere maatregelen is dit niet mogelijk, bijvoorbeeld de kosten die de agrarische sector maakt om te
voldoen aan de eisen van de Nitraatrichtlijn en de Verordening gewasbeschermingsmiddelen.
Ontwerp-stroomgebiedbeheerplan Eems | 47

5.3.2 Overige basismaatregelen
Overige basismaatregelen bestaan uit landelijk beleid dat niet direct voortvloeit uit Europese
richtlijnen(artikel 11, lid 3, onder b-l, KRW). In de praktijk is het onderscheid vaak niet duidelijk te maken.
Daarnaast geldt dat de maatregelen soms ook gebiedspecifiek worden geconcretiseerd, bijvoorbeeld door
middel van vergunningverlening door provincies en waterschappen.
Een indicatie van de kosten van deze maatregelen is moeilijk te geven, doordat de afbakening met de
voorgaande paragraaf soms niet duidelijk is. Daarnaast gaat het hier niet alleen om waterkwaliteit maar ook
om de andere wateropgaven. Zo zijn de inkomsten van de gemeenten van de rioleringsheffing nauwkeurig
bekend (€ 1,36 mld in 2012), maar dit betreft de afvoer van afvalwater en voor een groot deel ook schoon
regenwater. De totale kosten van het waterbeheer en een zinvolle onderverdeling wordt jaarlijks gerapporteerd in Water in Beeld (www.rijksoverheid.nl/documenten-en-publicaties/rapporten/2013/05/14/water-inbeeld-2012.html) en is in detail beschreven en bestudeerd door de OECD (www.rijksoverheid.nl/ministeries/
ienm/documenten-en-publicaties/rapporten/2014/03/17/oecd-studies-on-water-water-governance-in-thenetherlands-fit-for-the-future.html).

5.3.3 Gebiedsgerichte maatregelen
Waterschappen, Rijkswaterstaat, provincies en gemeenten nemen gebiedsgerichte maatregelen om de
toestand van waterlichamen te verbeteren in aanvulling op het landelijke beleid hebben (artikel 11, lid 4,
KRW). Vaak zijn KRW maatregelen onderdeel van projecten die meerdere doelen dienen en ook gezamenlijk
worden gefinancierd. Zo kan in het kader van gebiedsontwikkeling hermeanderen van een deel van een
beek samen gaan met de aanleg van een vistrap, een water retentie gebied en een fietspad. Meekoppelen
met andere wateropgaven, natuur, recreatie, cultuurhistorie – de integrale projectaanpak – is de regel.
Omwonenden worden vaak nauw betrokken bij de uitvoering. Private partijen doen soms actief mee in de
totstandkoming van een project. Dit zijn belangrijke voorwaarden voor kosten-effectiviteit en draagvlak.
Tegelijk betekent de gezamenlijke financiering een risico. Als één van de partijen een toezegging niet kan
nakomen kan een deel of het hele project soms niet worden uitgevoerd conform eerdere toezeggingen.
Om bovenstaande reden is het vaak niet mogelijk om exact aan te geven hoeveel een bepaalde maatregel
kost en wie de kosten draagt. Er is wel een schatting gemaakt door de betrokken overheden te vragen naar
de gemiddelde kosten per eenheid van een bepaalde maatregel. Deze gemiddelde kosten zijn voor het
stroomgebiedbeheerplan 2009 geschat op basis van de ramingen voor de projecten. Dit is gebruikt om de
voortgang van de uitvoering ook financieel uit te drukken. In 2014 zijn de gemiddelde kosten geactualiseerd
op basis van kennis van de daadwerkelijke uitgaven voor de projecten. Deze informatie is gebruikt om de
kosten voor de gebiedsgerichte maatregelen na 2015 in te schatten.
De investeringskosten van de gebiedsgerichte maatregelen voor 2016 - 2021 wordt geschat op € 65 mln5.
Hiervan is € 11 mln voor de uitvoering van maatregelen in het hoofdwatersysteem. Een exacte opgave is niet
te geven, omdat de maatregel veelal als onderdeel van een groter project in de markt wordt gezet. In 2009 is
ingeschat dat voor de periode 2016 - 2027 € 118,9 mln benodigd was. De verschillen kunnen worden
verklaard doordat er sprake is van een andere tijdsperiode, door inflatie en actualisatie van de inschatting
van de kosten per maatregelgroep op basis van daadwerkelijke uitvoeringskosten en doordat het maatregelpakket ten opzichte van 2009 is bijgesteld. De kosten van de gebiedsgerichte maatregelen, veelal gericht op
de inrichting van watersystemen, vormen veelal een beperkt percentage van de totale kosten van het
water(kwaliteits)beheer.
Om de kosten van de gebiedsgerichte maatregelen te dekken is gebruik gemaakt van Europese subsidie­
mogelijkheden. Onder andere de volgende subsidiemogelijkheden zijn benut:
Het gemeenschappelijk landbouwbeleid kent een subsidieregeling voor agrariërs. De regeling bestaat uit
twee pijlers. Pijler 1 gaat voornamelijk over inkomensondersteuning en markt- en prijsbeleid. Pijler 2 biedt
gelden voor plattelandsontwikkeling (POP). Met name binnen de POP is het mogelijk om KRW maatregelen
mede te financieren.
5

Ontwerp Afstemmingsnota Schoon en gezond water Noord Nederland, Regionaal Bestuurlijk Overleg Noord Nederland, 5
juni 2014.

48 | Ministerie van Infrastuctuur en Milieu

Horizon2020 is een subsidieprogramma om innovatie te stimuleren. Innovaties op het gebied van mitigatie
en adaptatie aan klimaatverandering en het milieu kunnen ook via H2020 in aanmerking komen voor
subsidies. Innovatieve KRW maatregelen kunnen hier dan ook uit worden meegefinancierd.
Structuur en Cohesiefondsen. Deze fondsen zijn voornamelijk gericht op het verkleinen van de economische verschillen tussen EU lidstaten. Deels zijn ze ook gericht op het bevorderen van grensoverschrijdende
samenwerking. Met name in die categorie zijn er mogelijkheden om KRW maatregelen mede te financieren.
Met het Deltaprogramma bereidt Nederland zich voor op de wateropgaven voor veiligheid en zoetwatervoorziening in de toekomst (www.deltacommissaris.nl/deltaprogramma). Er is een Deltaplan
Waterveiligheid en Deltaplan Zoetwater die resulteren in concrete maatregelen. Om synergie tussen de
maatregelen te waarborgen, vindt de programmering in samenhang plaats met de maatregelen die primair
zijn gericht op waterkwaliteit en een meer natuurlijke inrichting. Realisatie van maatregelen voor veiligheid
en zoetwatervoorziening heeft mogelijk effecten op te behalen doelstellingen en effectiviteit van maat­
regelen uit andere programma’s. En omgekeerd. Hierbij wordt met name gedoeld op de Kaderrichtlijn
Water, Natura 2000 en het beleid omtrent Waterbeheer 21ste eeuw. Deze effecten zullen vaak positief
uitpakken. Zo geeft ruimte voor de rivier ook ruimte aan natuur en kan het vergroten van de grondwatervoorraad of het vasthouden van water in een gebied leiden tot positieve effecten voor natuur (Natura 2000)
en de waterkwaliteit (KRW), maar bergt het ook een risico in zich van wateroverlast (WB21).
De regio’s brachten in beeld welke inhoudelijke samenhang er bestaat tussen de zoetwatermaatregelen en
andere wateropgaven. Hieruit blijkt dat er geen algemene regels te formuleren zijn, maar dat de interactie
tussen de maatregelen per gebied kan verschillen. Het betreft dus maatwerk, waarbij de maatregelen vanuit
de verschillende programma’s op gebiedsniveau moeten worden uitgewerkt en afgestemd. De koppeling
wordt uitgewerkt in de waterbeheerplannen.

5.3.4 Extra maatregelen
Door de benedenstroomse ligging van Nederland in de internationale stroomgebieden is Nederland voor
het realiseren van de doelen met betrekking tot verontreinigende stoffen mede afhankelijk van maatregelen
die door de Europese Commissie in Europees verband verplicht worden gesteld en die in bovenstroomse
landen worden genomen. Mede met het oog op het gewenste Europese level playing field en behoud van
een concurrerend bedrijfsleven is de inzet van Nederland primair gericht op het maken van benodigde
afspraken in internationaal verband.
Daarnaast zijn er diverse nationale initiatieven gericht op verbetering van de waterkwaliteit. Bijvoorbeeld
initiatieven vanuit verschillende maatschappelijke organisaties en sectoren, zoals het Deltaplan Agrarisch
Waterbeheer van de landbouwsector. Ook is er aandacht voor relatief nieuwe problemen, zoals plastics.
De extra maatregelen worden gezien als onderdeel van artikel 11, lid 5, KRW. De grenzen tussen de maat­
regelen als bedoeld in artikel 11, leden 3-5 zijn niet altijd scherp. Soms hebben maatregelen die zijn vermeld
onder artikel 11, lid 3 een gebiedsgerichte uitwerking en soms passen gebiedsgerichte maatregelen die zijn
vermeld bij artikel 11, lid 4 en 5 ook onder artikel 11, lid 3. Indien de prognose van de uitvoering van
maatregelen, zoals weergegeven in tabel 5-a, meer dan 100% is, kan dat worden beschouwd als aanvullende
maatregelen die zijn genomen als gedurende de planperiode uit monitoringsgegevens of andere gegevens
blijkt dat de milieudoelstelling niet gehaald gaat worden (conform artikel 11, lid 5, KRW).

Ontwerp-stroomgebiedbeheerplan Eems | 49

50 | Ministerie van Infrastuctuur en Milieu

6 Economische
analyse

6.1
Inleiding
Water voorziet in de basisbehoeften van de mens en is cruciaal voor de economische ontwikkeling van ons
land. Schoon water is ook economisch van grote waarde (figuur 6-a). Een zesde van de Nederlandse
economie is in sterke mate watergerelateerd. Bedrijven die functioneren op of aan het water dragen samen
meer dan 180 miljard euro bij aan de productiewaarde van onze economie. Het gaat onder andere om de
land- en tuinbouw, drinkwaterproductie, procesindustrie, frisdrank- en andere voedingsmiddelenbedrijven, grondstoffenwinning, en niet te vergeten recreatie. Waterrecreatie alleen vertegenwoordigt in
Nederland een waarde van 4 miljard euro per jaar. Investeringen en innovaties in schoon water kunnen
extra waarde creëren, waarde voor de leefomgeving en ook voor de economie. Het biedt kansen om de
concurrentiepositie te verstevigen en innovaties bij duurzaam waterbeheer te exporteren over onze
grenzen. Ook is voldoende water van goede kwaliteit essentieel voor de natuur in Nederland. Uitvoering van
de voorgenomen maatregelen om duurzaam schoon water te bewerkstelligen kost geld, maar levert dus ook
baten op.

Ontwerp-stroomgebiedbeheerplan Eems | 51

Figuur 6-a. De blauwe economie (http://tinyurl.com/jvrwv42).

De economische analyse van het watergebruik is geactualiseerd. Deze omvat:
• economische beschrijving van het stroomgebied;
• analyse van de autonome ontwikkelingen;
• beschrijving van de kostenterugwinning van waterdiensten.
Hiermee wordt invulling gegeven aan bijlage VII, deel A, punten 1, 6 en 7.2, KRW. Dit hoofdstuk samen met
de analyse en rapportage per waterlichaam, is tevens de invulling van de actualisatie van de stroomgebiedanalyse volgens artikel 5 KRW.

6.2
Methode
Om een goed beeld te kunnen krijgen van de resterende opgave voor de komende jaren is het van belang
om inzicht te hebben in de ontwikkelingen in de economische sectoren die gebruik maken van grond- en
oppervlaktewater. Een belangrijke indicator voor de druk op het milieu (emissies, watergebruik) is de
ontwikkeling in de productiewaarde (hoe meer productie, hoe meer milieudruk). Een andere belangrijke
economische indicator is de toegevoegde waarde. Deze vertelt iets over de winstgevendheid van een sector
en de bijdrage van de sector aan de nationale economie. Tot slot wordt als onderdeel van de economische
beschrijving iets gezegd over de ontwikkeling in de werkgelegenheid. Hierbij wordt zowel een beschrijving
gegeven van de trends in de afgelopen jaren (2005 - 2011), als de verwachte ontwikkelingen voor de nabije
toekomst (2015 - 2027).
Voor de beschrijving van de ontwikkeling van de economische activiteiten in de afgelopen jaren is gebruik
gemaakt van gegevens van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). De definities en aannames die zij
hanteren zijn voor een groot deel afgestemd op Europees niveau (Eurostat). Dit is van belang om de
gegevens ook te kunnen gebruiken binnen de internationale stroomgebieden. Daarnaast beschikt het CBS
over gedetailleerde informatie over welke economische activiteiten waar plaatsvinden. Hierdoor kunnen de
activiteiten worden toegerekend aan de verschillende (deel)stroomgebieden (www.cbs.nl/NR/
rdonlyres/27926896-8A38-4152-9DD6-21DDF6857F78/0/2014econbeschrijvingKRWstroomgebiedenpub.pdf ).

52 | Ministerie van Infrastuctuur en Milieu

De scenario’s van het Centraal Plan Bureau (CPB) vormen de belangrijkste bouwsteen voor beschrijvingen
van de verwachte economische ontwikkelingen in de (nabije) toekomst. Voor de periode tot 2017 is gebruik
gemaakt van de macro-economische verkenningen en voor de periode daarna van de lange termijn
scenario’s. Hiermee wordt aangesloten bij de scenario’s die ook worden gebruikt voor andere beleidsterreinen. Het CPB geeft een relatief objectief beeld van de verwachte ontwikkelingen ten opzichte van informatie van belangenorganisaties, waar verwachting en wensbeeld door elkaar heen kunnen lopen. Op basis van
interviews met vertegenwoordigers van de diverse sectoren, is de informatie in de CPB scenario’s verder
aangescherpt. Een verdere uitwerking van de methode en resultaten, bestaande uit een bandbreedte voor
de verwachte ontwikkelingen voor de economische sectoren voor de jaren 2015, 2021 en 2027, kan worden
gevonden in www.helpdeskwater.nl/onderwerpen/wetgeving-beleid/kaderrichtlijn-water/2016-2021/
aanvullende-pagina’/sgbp-2016-2021/@37922/economische-analyses/.
Naast een beschrijving van de ontwikkeling van de economische sectoren die gebruik maken van het water,
is ook een analyse uitgevoerd van de kostenterugwinning van waterdiensten. Bij het bepalen van de kosten
is niet alleen gekeken naar de investeringen, beheer en onderhoud, maar ook naar de milieu- en hulpbronkosten. De benadering die hierbij is gekozen is dat de kosten die gepaard gaan met het nemen van de
mitigerende maatregelen worden gezien als milieu- en hulpbronkosten. Dit zijn de uitgaven van maat­
regelen die primair zijn bedoeld om het milieu te beschermen inclusief het watermilieu. Deze definitie is
praktisch hanteerbaar en sluit aan bij de administratie van milieukosten in Nederland en Europa die ook
conform deze definitie plaatsvindt. Het kostenterugwinning percentage is vervolgens berekend door de
opbrengsten van de waterdiensten te delen door de totale kosten en de uitkomst met 100% te
vermenigvuldigen.
Artikel 9 KRW vraagt lidstaten:
• te zorgen voor adequate prikkels in het waterprijsbeleid voor de gebruikers om de watervoorraden
efficiënt te benutten en om een redelijke bijdrage aan de terugwinning van kosten van waterdiensten
door watergebruikssectoren, rekening houdend met het beginsel dat de vervuiler betaalt.
• De definitie van waterdiensten en de methode van berekening van kostenterugwinning is gelijk aan die
bij het stroomgebiedbeheerplan 2009 zijn gebruikt. Omdat daar gegevens in stonden die betrekking
hadden op het jaar 2000, is de analyse in 2013 herhaald met zoveel mogelijk informatie voor het jaar
2012.
De gerapporteerde gegevens zijn zoveel mogelijk ontleend aan en geverifieerd bij de relevante koepel­
organisaties en het CBS, maar dit was niet voor alle (onderdelen van de verschillende) waterdiensten
mogelijk. Dit geldt vooral voor de eigen dienstverlening. Vandaar dat voor sommige waterdiensten een deel
van de informatie is afgeleid en is gewerkt met een bandbreedte voor kostenterugwinningspercentages.
Hoe dit is gedaan en een verantwoording voor de aannames kan worden gevonden in eerder genoemde
rapportages.

6.3
Ontwikkeling van het watergebruik
Het watergebruik wordt sterk bepaald door de economische ontwikkeling en de ontwikkeling van de
bevolkingsgroei. Ten tijde van het opstellen van het stroomgebiedbeheerplan 2009 was er sprake van
economische groei en de verwachting was dat die voorlopig nog wel zou aanhouden (www.helpdeskwater.
nl/onderwerpen/wetgeving-beleid/kaderrichtlijn-water/sgbp/@28244/item_28244 nr 1). Echter, sinds 2008
is de economische groei sterk afgenomen. Deze afname is sterker en langduriger dan in de ons omringende
landen, het OECD- en EU gemiddelde, vooral door het sterk achterblijven van de binnenlandse vraag (www.
oecd-ilibrary.org/urban-rural-and-regional-development/oecd-territorial-reviews-netherlands2014_9789264209527-en). Na 2009 is sprake van een voorzichtig herstel. Of een stroomgebied goed of
minder goed uit de crisis komt, is onder andere afhankelijk van de productiestructuur in het stroomgebied.

Ontwerp-stroomgebiedbeheerplan Eems | 53

Het stroomgebied Eems blijft in bijna alle geanalyseerde tijdsperiodes en op bijna elk vlak (productie­
waarde, toegevoegde waarde, werkgelegenheid) achter bij de rest van de Nederlandse economie. Zo is de
productiewaarde tussen 2008 en 2011 gemiddeld in Nederland toegenomen met 3%, maar nam deze in het
stroomgebied van de Eems af met 1%. De economie presteerde hier voor en na de crisis minder goed dan
gemiddeld, maar tijdens de crisis juist beter dan gemiddeld. Dit werd veroorzaakt door een toename van de
winning van aardgas uit de bodem. In 2011 was het stroomgebied Eems nog niet volledig op het economische niveau van voor de crisis (tabel 6-a).
Aardgaswinning is een belangrijke bedrijfstak in het stroomgebied van de Eems en daardoor is de prijs­
ontwikkeling van energie in sterke mate bepalend voor de volatiliteit in de totale toegevoegde waarde. De
prijsstijging van aardgas heeft in de jaren 2005-2008 geleid tot een toename van de toegevoegde waarde in
deze periode en de daarop volgende daling van de energieprijzen tijdens de crisis zorgde voor een daling.
Met het aantrekken van de prijzen in 2011, steeg ook de toegevoegde waarde weer.
Opvallend is dat er in 2011 minder wordt verdiend dan in 2008. Vooral in de landbouw, visserij en bosbouw
(aandeel 1,4 procent), delfstoffenwinning en overige industrie, bouwnijverheid (aandeel bijna 5 procent) en
de dienstverlening lopen de verdiensten terug.
Het arbeidsvolume bleef in 2011 ver achter op het niveau van dat van voor de crisis. De werkgelegenheid in
het stroomgebied van de Eems is in de periode 2005-2011 4% kleiner geworden, terwijl de werkgelegenheid
landelijk met ruim 4% is toegenomen. Deze daling geldt voor veel verschillende bedrijfstakken. De
dienstverlening neemt het grootste deel van de werkgelegenheid voor haar rekening (ruim 75% in 2011).
Delfstoffenwinning en overige industrie (aandeel 11%) is daarentegen een arbeidsextensieve bedrijfstak
(vooral de gaswinning), hoewel het een belangrijke sector is in termen van toegevoegde waarde en daarmee
in de bijdrage aan de nationale economie.

Totaal
Nederland
(mld €/j)
Landbouw

Industrie

Milieudienstverlening

Overig

Totaal

2005

2008

2010

2011

2011

Akkerbouw

0,17

0,23

0,18

0,17

2,38

Tuinbouw

0,07

0,10

0,09

0,09

8,97

Veehouderij

0,25

0,27

0,26

0,27

11,1

Overige landbouw

0,07

0,09

0,09

0,09

4,35

Visserij

X

X

X

X

0,4

Totaal

0,56

0,70

0,62

0,62

27,21

Voeding- en
genotmiddelenindustrie

0,98

1,20

1,25

1,35

65,88

Aardolie-industrie, chemische 1,18
en farmaceutische industrie

1,50

1,46

1,68

103,3

Overige industrie

5,61

7,31

6,52

7,04

156,38

Elektriciteit en waterleiding

1,64

2,50

2,74

2,35

39,06

Afvalbeheer (exclusief
recycling)

0,24

0,24

0,23

0,24

9,39

Recycling

0,02

0,07

0,09

0,12

1,78

Bouw

1,63

2,03

1,81

1,81

79,12

Dienstverlening

13,47

14,86

14,73

14,81

701,07

25,35

30,40

29,45

30,01

1.183,19

Tabel 6-a. De ontwikkeling in de productiewaarde in een aantal relevante sectoren in het Eems stroomgebied (miljard € per jaar) voor
de jaren 2005, 2008, 2010 en 2011 en Nederland totaal in 2011.

54 | Ministerie van Infrastuctuur en Milieu

De verwachting is dat de Nederlandse economie in de periode 2012 - 2027 met 11 tot 36 procent groeit. De
groei zal vooral worden veroorzaakt door de ontwikkeling van de arbeidsproductiviteit die op haar beurt
wordt gestimuleerd door technologische vooruitgang.
De verwachting is dat de productie in het stroomgebied van de Eems tot 2015 nog iets terugzakt. Daarna
trekt de productie weer aan. Dit beeld komt in grote lijnen overeen met het landelijke beeld, maar de
ontwikkeling in het gebied van de Eems is minder voorspoedig dan gemiddeld. Dit wordt mede veroorzaakt
door een verhoudingsgewijs minder sterk ontwikkelde dienstensector.
Verwachte ontwikkelingen in belangrijke economische sectoren:
• De omvang van de landbouw in het stroomgebied van de Eems is gering. De akkerbouw en veehouderij
bepalen het beeld. Dit zal in 2027 nog steeds zo zijn. Er wordt rekening gehouden een beperkte groei van
de landbouw.
• De visserij in de Eems is relatief zeer beperkt. De negatieve groei van de productie van de visserij zal de
komende jaren doorzetten.
• De delfstoffenwinning – waartoe de voor de KRW relevante activiteit zand- en grindwinning wordt
gerekend – laat een dalend verloop zien. Een en ander hangt samen met de matige ontwikkeling van de
bouw waarvoor deze activiteit een belangrijke toeleverancier is. Qua aandeel in de economie is de
delfstofwinning relatief belangrijk voor dit gebied. Dit komt vooral vanwege de aardolie- en aardgas­
winning in de provincie Groningen. Zand- en grindwinning vindt slechts beperkt plaats.
• Wat betreft de (sub-)sectoren in de industrie en dienstverlening (die mogelijk belastend zijn voor water),
springen de sectoren chemie, basismetaal en energie er qua productievolume uit. Deze activiteiten
groeien de komende jaren verder door, terwijl voor andere industriële activiteiten juist een krimp wordt
verwacht.
• De omvang van de drinkwaterproductie zal ongeveer gelijk blijven of iets te dalen door verdere daling van
het gemiddeld watergebruik door huishoudens en bedrijven. Voor heel Nederland is geschat dat de
drinkwatervraag tot 2040 ongeveer gelijk blijft, met marges voor groei (30%) en krimp (-15%) (www.rivm.
nl/Documenten_en_publicaties/Wetenschappelijk/Rapporten/2011/november/Toekomstverkenning_
drinkwatervoorziening_in_Nederland).
In het stroomgebied van de Eems woonden in 2011 0,5 miljoen mensen, dat is ongeveer 3% van de totale
bevolking in Nederland. Als enige stroomgebied in Nederland is in de periode 2005-2011 sprake van een
afname van de bevolking (-0,5%). Voor Nederland als geheel was sprake van een lichte groei van de
bevolking gedurende deze periode (2,4%). Voor de periode 2015-2027 wordt verwacht dat de bevolking in
het stroomgebied van de Eems licht zal toenemen, met ongeveer 1,5% (tegenover 3,7% landelijk).

6.4
Kostenterugwinning van waterdiensten
Vrijwel alle kosten van waterkwaliteitsbeheer worden gefinancierd door lokale en regionale heffingen van
waterschappen en gemeenten en de kostprijs van drinkwater. Nederland onderscheidt vijf waterdiensten:
• Productie en levering van water;
• Inzamelen en afvoeren van hemel- en afvalwater;
• Zuiveren van afvalwater;
• Grondwaterbeheer;
• Regionaal watersysteembeheer.
Voor deze waterdiensten is de kostenterugwinning 96-104%. Zie paragraaf 2.1 van het maatregelprogramma
voor een nadere toelichting. Voor alle waterdiensten is het mechanisme van kostenterugwinning wettelijk
verankerd. Dit zorgt er voor dat degene die gebruik maakt van een waterdienst, ook de kosten daarvoor
draagt en dat de verschillende gebruikers een adequate bijdrage leveren in de kosten van de betreffende
waterdienst. Zie paragraaf 2.1 van het maatregelprogramma voor een nadere toelichting.

Ontwerp-stroomgebiedbeheerplan Eems | 55

Artikel 9, lid 1, KRW, noemt ook milieukosten en kosten van de hulpbronnen. Een groot deel van de kosten
van de waterdiensten wordt gemaakt ter bescherming van het milieu en kunnen daarom worden gezien als
milieukosten. Doordat deze kosten onderdeel uitmaken van de bestaande heffingen, gaat het hier om
geïnternaliseerde milieukosten. De kosten van de aanvullende maatregelen kunnen worden gezien als het
nog niet geïnternaliseerde deel van de milieukosten. Op het moment dat de maatregelen worden getroffen,
worden de kosten die de verschillende partijen maken op de gebruikelijke manier doorberekend in de
lasten die verschillende gebruikers betalen. En daarmee zullen ook deze milieukosten uiteindelijk worden
geïnternaliseerd. Doordat het watersysteembeheer onder normale omstandigheden ervoor zorgt dat er
voldoende water beschikbaar is voor de verschillende gebruiksfuncties is er in Nederland is geen sprake van
significante schaarste op grote schaal. Om deze reden worden de hulpbronkosten verwaarloosbaar geacht
en niet verder uitgewerkt.
Naast het terugwinnen van gemaakte kosten kan financiering van het waterbeheer ook worden gebruikt om
prikkels te geven om duurzaam om te gaan met water. Een voorbeeld hiervan is het beprijzen van drinkwater. Door per m3 watergebruik te betalen ontstaat een prikkel om zuinig om te gaan met water. Prijsprikkels
werken echter niet overal. Zo zal een doorsnee gezin de aanwezigheid van werkgelegenheid sterker laten
doorwegen in de beslissing waar men wil wonen, dan de kosten voor watersysteembeheer, ook al zijn deze
kosten door het moeten leegpompen van diepe polders in de Randstad duidelijk hoger dan op de hoge
zandgronden in het oosten van het land. Evenmin wordt men voor het minder vaak naar de wc gaan
beloond met een verlaging van de rioolheffing. Dit laatste heeft te maken met het feit dat het grootste deel
van de kosten te maken hebben met investeringen in de infrastructuur en niet afhankelijk is van variabele
kosten. De mogelijkheden om via prijsprikkels bewustwording en duurzaam gebruik van water te bevorderen worden nader onderzocht naar aanleiding van een studie van de OECD (www.rijksoverheid.nl/ministeries/ienm/documenten-en-publicaties/rapporten/2014/03/17/oecd-studies-on-water-water-governance-inthe-netherlands-fit-for-the-future.html)

6.5
Kosten en baten
De totale kosten van het waterbeheer door publieke organisaties, inclusief drinkwaterbedrijven, in
Nederland bedragen € 6,67 mld Euro per jaar (2012, www.helpdeskwater.nl/onderwerpen/wetgeving-beleid/
nationaal/water-beeld). Hiervoor dragen waterschappen 42%, drinkwaterbedrijven 21%, gemeenten 20%,
het ministerie van IenM 15% en provincies 2%. Wanneer hier de eigen dienstverlening, voornamelijk door
industrie en landbouw (bijvoorbeeld voor de winning van water, zuivering, drainage en opslag van water),
wordt opgeteld, bedraagt het totaal iets meer dan 7,5 mld. Dit is een kleine 1,3% van het BBP
(www.rijksoverheid.nl/ministeries/ienm/documenten-en-publicaties/rapporten/2014/03/17/oecd-studieson-water-water-governance-in-the-netherlands-fit-for-the-future.html).
De kosten voor het waterkwaliteitsbeheer worden sterk bepaald door de gehanteerde definitie (bereiding
van drinkwater, waterzuivering, afvoer via riolering). De gebiedsgerichte KRW maatregelen maken een klein
onderdeel uit van kosten van het waterbeheer (ongeveer 5%) en uitvoering van de KRW draagt dan ook zeer
gering bij ten aanzien van de ontwikkeling van de lasten. De toekomstige kostenstijging is vooral te
verwachten door vervanging van riolering en extra investeringen voor waterveiligheid. Van de totale
watergaven van een huishouden (ongeveer € 600 per jaar) gaat ongeveer 5 - 10%6 naar gebiedsgerichte KRW
maatregelen (www.helpdeskwater.nl/onderwerpen/wetgeving-beleid/nationaal/economische-aspecten/
economische-0/bekostiging/). Dit bedrag is vergelijkbaar met schattingen van de betalingsbereidheid van
burgers voor verbetering van de waterkwaliteit (www.pbl.nl/sites/default/files/cms/publicaties/500140001.
pdf tabel 5.5).

6

Water in Beeld 2013 p85, Minder dan 50% van de watersysteemheffing gaat naar KRW en daarnaast iets uit algemene
middelen

56 | Ministerie van Infrastuctuur en Milieu

De drinkwatersector schat dat er over heel Nederland in de periode 2015 - 2021 jaarlijks € 35 miljoen extra
kosten gemaakt moeten worden door drinkwaterbedrijven bovenop de huidige zuiveringsinspanningen om
de toenemende verontreiniging met (nieuwe) chemische stoffen uit drinkwater te houden (www.helpdeskwater.nl/onderwerpen/wetgeving-beleid/kaderrichtlijn-water/2016-2021/aanvullende-pagina’/sgbp-20162021/ ‘Belangrijke waterbeheerkwesties’).
Er zijn regionale verschillen in de kosten van de maatregelen. In hoog Nederland is met name afvoer van
belang en zijn projecten veelvuldig gericht op beekherstel (oeverinrichting, hermeandering, etc.). In laag
Nederland is in verhouding meer stilstaand water in meren en plassen en poldersloten. Daar komt de
chemische kwaliteit eerder tot uiting in de biologie. Bovendien zijn in laag Nederland de kosten voor
maatregelen ten behoeve van de veiligheid veel groter dan in hoog Nederland (dijken, pompen, water­
berging) en die dragen maar weinig bij aan de waterkwaliteit.
Waterbeheer in Nederland staat voor een complexe en unieke uitdaging om te kunnen leven in een land dat
grotendeels bestaat uit polders en deels onder zeeniveau. Mede hierdoor wordt het waterbeheer in
Nederland al decennia lang (en deels noodgedwongen) integraal beschouwd. Hierdoor is het lastig om een
precieze uitsplitsing te geven van hoeveel baat ieder van de gebruikers heeft bij bepaalde elementen van het
waterbeheer. Zo is waterpeilbeheer – met de daarvoor noodzakelijke aan- en afvoer van water – van belang
voor zowel huiseigenaren (voorkomen paalrot), landbouw (irrigatie, drainage), natuur (bestrijding van
verdroging), industrie (koel- en proceswater) en recreatie (pleziervaart). Het is niet goed mogelijk om op
basis van kwantitatieve informatie aan te tonen of ieder van deze belanghebbenden precies betaalt naar
rato van het belang dat ze hebben bij (in dit voorbeeld) waterpeilbeheer.
Het uitvoeren van de maatregelen leidt tot verbetering van de waterkwaliteit. Dit levert directe baten op in
de vorm van een grotere biodiversiteit. Dat wil zeggen een hogere natuurwaarde binnen en buiten de
Natura 2000-gebieden: meer soorten algen, waterplanten, macrofauna en vissen. Schoon en helder water
in combinatie met aantrekkelijke natuurvriendelijke oevers en andere natte natuurgebieden zorgen ook
voor een verbetering van de ruimtelijke kwaliteit. Dit betekent een betere leefomgeving, betere kwaliteit
van wonen en een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor bedrijven. Daarnaast leveren de verbetering van de
waterkwaliteit en de herinrichting van watergangen een toename van de recreatieve mogelijkheden op.
Tenslotte zal de verbetering van de waterkwaliteit leiden tot vereenvoudiging van de zuivering voor
drinkwater. Al deze baten hebben vooral een gebruiks- en belevingswaarde met mogelijk positieve effecten
op de gezondheid. De belangrijkste verdienste van al deze inspanningen is dat ook toekomstige generaties
verzekerd kunnen zijn van voldoende en schoon water, maar ondanks verschillende pogingen blijken baten
lastig in geld uit te drukken (www.pbl.nl/publicaties/2008/Kwaliteitvoorlater.
ExanteevaluatieKaderrichtlijnWater, www.rijksoverheid.nl/ministeries/ienm/documenten-en-publicaties/
rapporten/2014/03/17/oecd-studies-on-water-water-governance-in-the-netherlands-fit-for-the-future.
html).

Ontwerp-stroomgebiedbeheerplan Eems | 57

58 | Ministerie van Infrastuctuur en Milieu

7 Bevoegde autoriteiten
en proces

7.1
Inleiding
De lijst van bevoegde autoriteiten in het Nederlandse deel van het internationale stroomgebiedsdistrict
kent vier categorieën: rijk, provincie, waterschap en gemeente. In dit hoofdstuk wordt voor iedere autoriteit
een omschrijving gegeven van wat diens taken en bevoegdheden zijn. Ook wordt ingegaan op de juridische
status en de relevante wetgeving van iedere autoriteit.
Alle partijen hebben intensief samengewerkt aan het opstellen van dit stroomgebiedbeheerplan. Door
middel van een actieve betrokkenheid, informatievoorziening en raadpleging van het publiek zijn maatschappelijke organisaties en burgers bij dit proces betrokken, zowel op regionaal, nationaal als internationaal niveau.
Op landelijk niveau zijn conform artikel 14 KRW formeel ter consultatie voorgelegd: het werkprogramma en
tijdschema, de belangrijkste waterbeheerkwesties en het ontwerp-stroomgebiedbeheerplan. Verder zijn de
ontwerp-plannen van Rijkswaterstaat, provincies en waterschappen ter inzage gelegd.
Hiermee wordt invulling gegeven aan bijlage VII, deel A, punten 8 tot en met 11, KRW.

7.2
Bevoegde autoriteiten
Gemeenten, waterschappen, provincies en het rijk hebben een gezamenlijke verantwoordelijkheid voor de
uitvoering van de KRW. Alle bestuurslagen zijn daarom bevoegde autoriteit, maar ieder heeft daarbij een
eigen verantwoordelijkheid.

Ontwerp-stroomgebiedbeheerplan Eems | 59

Het rijk is verantwoordelijk voor het landelijk beleid en tevens beheerder van de rijkswateren. Operationele
beheerstaken worden uitgevoerd door Rijkswaterstaat. Het ministerie van Infrastructuur en Milieu
vertegenwoordigt het rijk bij de internationale afstemming. De waterschappen zijn beheerder van de
overige oppervlaktewateren. De waterschappen zijn daarnaast ook verantwoordelijk voor het zuiverings­
beheer en het operationele grondwaterbeheer. De provincie stelt doelen vast voor regionale oppervlakte­
waterlichamen en voor grondwaterlichamen. De provincie is verantwoordelijk voor het strategische
grondwaterbeheer en bevoegd gezag voor drie categorieën grondwateronttrekkingen en infiltraties: de
openbare drinkwaterwinning, ondergrondse energieopslag en industriële onttrekkingen van meer dan
150.000 m3 per jaar. Provincies en gemeenten zijn aandeelhouder van drinkwaterbedrijven, die verantwoordelijk zijn voor de levering van drinkwater. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het transport van
huishoudelijk afvalwater naar zuiveringsinstallaties via de riolering. Daarnaast hebben zij een hemel- en
grondwaterzorgplicht.
De Inspectie Leefomgeving en Transport is toezichthouder en ziet toe op de naleving van nationale en
internationale wetten en regels. Daarnaast ziet de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit onder meer toe
op de naleving van regelgeving voor de toepassing van mest- en gewasbeschermingsmiddelen, en bij
drinkwaterwinningen voor menselijke consumptie. Het rijk of een provincie kan met besluiten of handelingen optreden in plaats van een waterschap of een gemeente. In situaties waarin bovenregionale belangen
of internationale verplichtingen spelen, kan de Minister van Infrastructuur en Milieu de toezichtinstrumenten benutten. Provincies houden toezicht op waterschappen en gemeenten en waar nodig kan de provincie
gebruik maken van instructies of aanwijzingen.

7.3
Proces
7.3.1 Internationaal
De internationale afstemming en harmonisatie voor alle EU-landen is uitgewerkt in een Common
Implementation Strategy. De lidstaten en de Europese Commissie coördineren het werk in de Strategic
Coordination Group en diverse onderliggende internationale werkgroepen. Besluitvorming vindt plaats in
het overleg met waterdirecteuren van alle lidstaten en de Europese Commissie. Producten zijn richtsnoeren
(Guidance Documents, waarin lidstaten en Europese Commissie samen afspreken op welke wijze de
richtlijn wordt geïnterpreteerd), en andere veelal technisch inhoudelijke documenten waarin diverse
praktijkervaringen zijn beschreven. De producten zijn publiekelijk toegankelijk via
https://circabc.europa.eu/faces/jsp/extension/wai/navigation/container.jsp.
De afstemming voor de grotere wateren in het hele internationale stroomgebiedsdistrict vindt plaats in de
Stuurgroep Eems. Er worden zeven deelstroomgebieden onderscheiden binnen het stroomgebiedsdistrict,
waarvan er twee met name relevant zijn voor Nederland, de Eems-Dollard en Oost-Groningen-Drenthe
(Nedereems).
Nederland heeft samen met Duitsland in 2009 een gezamenlijk (gecoördineerd) overkoepelend internationaal deel van het stroomgebiedbeheerplan vastgesteld (ook wel aangeduid deel A). Daarbij ligt de focus op
een aantal internationaal afgestemde beheerkwesties. Dit zijn:
• vermindering van eutrofiering;
• vermindering van de toevoer van verontreinigende stoffen;
• vermindering van de zoutbelasting;
• vermindering van vertroebeling;
• verbetering van de vispasseerbaarheid en verbetering van de structurele diversiteit van de wateren;
• het internationale deel A van het stroomgebiedbeheerplan Eems voor de periode 2016 - 2021 is een
vervolg op het stroomgebiedbeheerplan van de vorige periode.

60 | Ministerie van Infrastuctuur en Milieu

Duitsland is voornemens een Masterplan Ems uit te voeren. Dit plan wordt eind 2014 politiek vastgesteld.
Het plan bevat onderdelen die ook de ecologische toestand in het Nederlandse deel van de Eems Dollard
kan verbeteren.

7.3.2 Nationaal
Bij de implementatie heeft de Stuurgroep Water een belangrijke rol. Deelnemers aan dit overleg zijn het
rijk, vertegenwoordigers van de Regionale Bestuurlijke Overleggen, de koepelorganisaties van provincies
(Interprovinciaal Overleg), waterschappen (Unie van Waterschappen) en gemeenten (Vereniging van
Nederlandse Gemeenten) en de drinkwatersector. De Stuurgroep Water wordt voorgezeten door de Minister
van Infrastructuur en Milieu. De Stuurgroep Water stelt de landelijke kaders vast voor de regionale uitvoering in de vier Nederlandse stroomgebieden.
In het kader van het Nationaal Bestuursakkoord Water zijn nadere afspraken gemaakt over de coördinatie en
verantwoordelijkheden (www.helpdeskwater.nl/onderwerpen/wetgeving-beleid/bestuursakkoord/).
Provincies en waterschappen hebben dit voor de KRW uitgewerkt in een handreiking. De OECD heeft de
samenwerking tussen de verschillende overheden en andere partijen in detail bestudeerd en in het
algemeen positief gewaardeerd (www.rijksoverheid.nl/ministeries/ienm/documenten-en-publicaties/
rapporten/2014/03/17/oecd-studies-on-water-water-governance-in-the-netherlands-fit-for-the-future.
html).
Ter voorbereiding van de actualisatie van het stroomgebiedbeheerplan 2009 is in 2010 een uitgebreide
evaluatie uitgevoerd. Deze evaluatie richtte zich zowel op het nationale proces (waaronder het gevolgde
trechtervormige proces via de Decembernota’s 2005 en 2006 en de Ex ante Evaluatie 2008), de regionale
gebiedsprocessen alsook de grensoverschrijdende samenwerking. Naast ca. 50 diepte-interviews zijn ca.
1000 personen via een schriftelijke enquête bevraagd. Op basis van de evaluatie is het werkprogramma
2010-2015 opgesteld (www.helpdeskwater.nl/onderwerpen/wetgeving-beleid/kaderrichtlijn-water).
De uitvoering van de maatregelen in de periode 2010-2015 is nauwlettend gevolgd. Jaarlijks is de Tweede
Kamer geïnformeerd over de voortgang van de uitvoering via Water in Beeld. In december 2012 is een
formele tussenrapportage opgesteld voor de Europese Commissie (www.helpdeskwater.nl/onderwerpen/
wetgeving-beleid/kaderrichtlijn-water/sgbp).
Als uitvloeisel van het stroomgebiedbeheerplan 2009 is een Innovatieprogramma KRW opgezet en
uitgevoerd in de jaren 2010-2012 (zie paragraaf 5.2). De resultaten van de onderzoeksmaatregelen zijn als
input gebruikt bij het opstellen van de huidige maatregelenprogramma’s.
Het stroomgebiedbeheerplan en de bijbehorende samenvatting van het maatregelprogramma is gemaakt
door het rijk als onderdeel van het Nationaal Waterplan, maar is voor een belangrijk deel gebaseerd op
informatie die de overheden gezamenlijk hebben aangeleverd. Het Beheer- en Ontwikkelplan van
Rijkswaterstaat bevat informatie over de rijkswateren (www.rijkswaterstaat.nl/water/plannen_en_projecten/bprw).

7.3.3 Regionaal
In elk (deel)stroomgebied is een Regionaal Bestuurlijk Overleg (RBO) ingesteld voor de bestuurlijke
afstemming. Alle regionale overheden zijn hierin betrokken en het rijk is vertegenwoordigd. In het RBO
wordt afstemming gezocht over de systeemanalyse, doelen en de maatregelen, besluiten liggen voor aan de
individuele besturen. Naast KRW worden ook andere water-gerelateerde onderwerpen geagendeerd.
De voorbereiding van dit overleg vindt plaats in het Regionaal Ambtelijk Overleg, waaronder een aantal
werkgroepen actief zijn. Per subwerkgebied was ook een klankbordgroep actief met daarin vertegenwoordigd de verschillende belanghebbenden uit het gebied. Deze klankbordgroepen hebben de Regionaal
Bestuurlijk Overleggen geadviseerd.
Elke regionale overheid heeft tevens de informatie van het stroomgebiedbeheerplan in meer gedetailleerde
vorm opgenomen in haar waterplannen (www.helpdeskwater.nl/onderwerpen/wetgeving-beleid/handboek-water-0/wetgeving/waterwet/plannen). De regionale waterplannen van de provincies
Ontwerp-stroomgebiedbeheerplan Eems | 61

(voor 2010-2015) zijn te vinden op www.helpdeskwater.nl/algemene-onderdelen/structuur-pagina’/
zoeken-site/@31640/regionale) en de waterbeheerplannen van de waterschappen (voor 2010-2015) op www.
helpdeskwater.nl/algemene-onderdelen/structuur-pagina’/zoeken-site/@33009/waterbeheerplannen).
Deze plannen bevatten informatie over regionale oppervlaktewateren en het grondwater. Gemeentelijke
maatregelen kunnen zijn vastgesteld in een college- en/of raadsbesluit, in gemeentelijke rioleringsplannen,
in gemeentelijke structuurvisies of stedelijke waterplannen.
Hiermee bestaat de kans dat de informatie versnipperd is. Daarom zijn ‘factsheets’ gemaakt met informatie
per oppervlakte- en grondwaterlichaam (www.waterkwaliteitsportaal.nl). De factsheets zijn vastgesteld als
onderdeel van de genoemde plannen, voor de onderdelen waarvoor het bestuursorgaan verantwoordelijk is.

7.4
Raadpleging publiek
Waterschappen, gemeenten, provincies en het rijk hebben intensief samengewerkt aan het opstellen van
dit stroomgebiedbeheerplan. Door middel van een actieve betrokkenheid, informatievoorziening en
raadpleging van het publiek zijn maatschappelijke organisaties en burgers bij dit proces betrokken, zowel
op regionaal, nationaal als internationaal niveau. Vooral de door de waterbeheerders georganiseerde
gebiedsprocessen zijn belangrijk geweest om alle betrokkenen mee te nemen bij het formuleren van doelen
en maatregelen. Hiermee is invulling gegeven aan artikel 14 KRW.

7.4.1 Nationaal
Nederlanders zijn goed geïnformeerd over wateropgaven in vergelijking met andere Europese lidstaten.
Daarbij wordt waterkwaliteit veel minder als een probleem gezien als gemiddeld binnen Europa. Tenslotte
zijn Nederlanders binnen Europa het meest van mening dat de waterkwaliteit in de afgelopen 10 jaar is
verbeterd (ec.europa.eu/environment/pdf/fl_344_sum_en.pdf ).
In het landelijke Overlegorgaan Infrastructuur en Milieu, een onderdeel van de Directie Participatie van het
Ministerie van Infrastructuur en Milieu, is de afgelopen jaren frequent gesproken over de hoofdlijnen van
het waterkwaliteitsbeleid en de uitvoering en actualisatie van het stroomgebiedbeheerplan in het bijzonder. In dit overlegorgaan zijn de belangrijkste landelijk opererende maatschappelijke organisaties vertegenwoordigd. Daarnaast heeft het rijk drie series met themabijeenkomsten georganiseerd met de maatschappelijke organisaties. In 2011 stond het werkprogramma en tijdschema centraal bij de themabijeenkomsten,
maar ging er ook veel aandacht uit naar de gevolgen van de economische crisis op de uitvoering van de
lopende plannen. In 2013 ging het over de resterende opgave voor het waterkwaliteitsbeheer en de
kostenterugwinning. In 2015 staat het ontwerp-stroomgebiedbeheerplan centraal. Er zijn aparte thema
bijeenkomsten georganiseerd met de maatschappelijke organisaties voor industrie, landbouw, drinkwater
en met een combinatie van natuur, recreatie en visserij.
Een belangrijk resultaat van de eerste serie themabijeenkomsten was dat de maatschappelijke organisaties
zelf wilden aangeven wat naar hun opvatting de resterende opgave zijn (conform artikel 14, lid 1, onder b,
KRW). Om die reden hebben zij zelf een bijdrage geleverd aan het document belangrijke waterbeheerkwesties. Een ander belangrijk resultaat van de themabijeenkomsten en een aanvullende analyse was de relatie
van de perceptie van de toestand van de waterkwaliteit door de maatschappelijke organisaties en door de
KRW methode (figuur 7-a).
Om naast actieve betrokkenheid van maatschappelijke organisaties ook betrokkenheid van individuele
burgers te bevorderen, zijn op landelijk niveau verschillende initiatieven en projecten opgestart. Van 2004
- 2012 liep de campagne ‘Nederland leeft met Water’. Deze breed opgezette campagne had als doel
Nederlanders bewust(er) te maken van de betekenis van schoon en veilig water en om hun actieve betrokkenheid bij het waterbeleid te vergroten. Een belangrijk element vormt het gebruik van massamedia
(billboards, advertenties, tv-spotjes). Sinds 2008 is het merkbeeld van de campagne Nederland als drijvend
vlot. Dit beeld symboliseert onze afhankelijkheid van schoon en veilig water, maar ook de dilemma’s welke
62 | Ministerie van Infrastuctuur en Milieu

samenhangen met waterbeheer in ons dichtbevolkte land. In 2013 is de campagne aangepast naar
‘Nederland werkt met Water’ om ieders eigen rol te benadrukken bij veilig, voldoende en schoon water en
in 2014 is de publiekscampagne ‘Ons water’ gestart.

Chemie

Ecologie oppervlaktewater

Grondwater-kwantiteit

Bijna goed

Overwegend niet goed

Goed

Drinkwater

Onvoldoende

Voldoende m.u.v.
watertemperatuur

Voldoende

Landbouw

Voldoende

Voldoende m.u.v. verzilting en
bacteriologisch

Voldoende mits
beregening mogelijk blijft

Industrie

Voldoende

Voldoende mits koeling
mogelijk blijft

Voldoende

Natuur, recreatie, visserij

Onvoldoende
(consumptie paling)

Overwegend niet goed

Natuur: verdroging

Kaderrichtlijn Water
Belangenpartijen

Figuur 7-a. Perceptie van waterkwaliteit volgens het toestandsoordeel 2009 en volgens belangenpartijen.

Steeds meer informatie wordt uitgewisseld via sociale media. Eind 2011 is verkend wat er rond waterkwaliteit speelt op de sociale netwerken. Omdat dat beperkt was en om de discussie te bevorderen, zijn vervolgens korte filmpjes gemaakt die een belasting of een maatregel belichten. Tevens is een handreiking
verspreid voor waterbeheerders om zelf dergelijke filmpjes te maken en daarmee de interactie met burgers
te verbreden (www.helpdeskwater.nl/onderwerpen/wetgeving-beleid/kaderrichtlijn-water).
Er zijn diverse landelijke bijeenkomsten georganiseerd om in gesprek te gaan over de implementatie van de
KRW. Enkele voorbeelden:
• 21 juni 2012: Symposium in Deventer over de ambitie voor de komende planperiode. De bijeenkomst was
gekoppeld aan de opening van de herinrichting van het Zandweteringpark, waar provincie, waterschap
en gemeente samen ruimte hebben gemaakt voor hermeandering van de beek, een vistrap en verbeterde
recreatieve mogelijkheden.
• 5 september 2012: Internationaal symposium in ‘s Hertogenbosch: The River of Dreams; Connecting people
and knowledge in border-crossing water management.
• 12 maart 2013: Innovation event in ‘s Hertogenbosch met presentatie van de resultaten van het KRW
Innovatieprogramma.
• 27 maart 2014: Presentatie van de tussenstand van het Deltaplan Agrarisch Waterbeheer in Driebergen/
Zeist.
• 4 april 2014: Symposium ‘Hoe schoon willen we ons water’ door maatschappelijke organisaties voor
sportvisserij, waterrecreatie en natuur. Centraal stond de vraag welke eindbeelden verwacht mogen
worden na uitvoering van de maatregelen. De aanleiding wordt gevormd doordat in bepaalde meren
overlast door waterplanten voor vaar-recreatie optreedt en het visbestand voor hengelsport en beroepsvisserij sterk terug loopt.
• 24 mei 2014: World Fish Migration Day (www.worldfishmigrationday.com/).
Onderwerpen gerelateerd aan de KRW maken vaak onderdeel uit van werkbezoeken van de verantwoordelijke bewindspersonen of directeur-generaal aan de regio.
Daarnaast is er regelmatig aandacht in landelijke pers. Zo is op 21 oktober 2012 in het programma Vroege
Vogels op Radio 1 aandacht besteed aan de vismonitoring voor de KRW (vroegevogels.vara.nl/
Fragment.150.0.html?&tx_ttnews[tt_news]=361568&cHash=2e54f9fe8f1c3f5a0e005525867b301b).
Actieve betrokkenheid van de politiek verloopt middels Algemene Overleggen. Dit vindt minstens twee
maal per jaar plaats. Voor de zomer staat de voortgang van de uitvoering van het stroomgebiedbeheerplan
2009 centraal, terwijl in het najaar gekoppeld aan de begrotingsbehandeling de ambitie voor de volgende
jaren veel aandacht krijgt. De Kamerleden worden voorafgaand aan de Algemene Overleggen geïnformeerd
door de beantwoording van specifieke Kamervragen of door algemene brieven van de bewindspersoon.
Informatie over correspondentie van en naar de Kamerleden is over waterkwaliteit is te vinden onder
Ontwerp-stroomgebiedbeheerplan Eems | 63

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/dossier/27625?_page=1&sorttype=1&sortorder=4. Voor aanpalende dossiers (bijvoorbeeld waterveiligheid en zoetwatervoorziening, landbouwbeleid ten aanzien van
meststoffen en gewasbeschermingsmiddelen, visserijbeleid) geldt een vergelijkbare wijze van betrokkenheid door de politiek.
Er is specifieke informatie verstrekt aan de politieke partijen middels technische briefings. Op 23 april 2013
heeft een dergelijke briefing plaatsgevonden over de inbreukprocedure rond waterdiensten en kostenterugwinning. Op 5 juni 2013 heeft het Planbureau voor de Leefomgeving via een technische briefing nader
geïnformeerd over hun evaluatie van het waterkwaliteitsbeleid (www.pbl.nl/publicaties/2012/
kwaliteit-voor-later-2-evaluatie-van-het-waterkwaliteitsbeleid).
Om het publiek en de politiek te informeren over de implementatie van de KRW, zijn er op nationaal niveau
verschillende nota’s, programma’s en standpunten uitgebracht. Deze omvatten zowel de voortgang van de
uitvoering van het stroomgebiedbeheerplan 2009 als de voorbereiding op de actualisatie van de plannen.
Bijvoorbeeld:
• Jaarlijks de voortgang van de uitvoering van het stroomgebiedbeheerplan 2009 via Water in Beeld
(www.helpdeskwater.nl/onderwerpen/wetgeving-beleid/nationaal/water-beeld).
• December 2012; Werkprogramma Stroomgebiedbeheerplannen 2015 met proces, tijdspad, informatiemomenten en mijlpalen in de aanloop naar het stroomgebiedbeheerplan voor de periode 2016 - 2021
(www.helpdeskwater.nl/onderwerpen/wetgeving-beleid/kaderrichtlijn-water).
• Juni 2013; Kamerbrieven met de ambitie ten aanzien van de KRW-opgaven als opmaat naar actualisatie van
het stroomgebiedbeheerplan (https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-27625-292.html) en de
aanpak van geneesmiddelen in het water (https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-27625-305.html).
• September 2013; Belangrijke Waterbeheerkwesties met een overzicht van werkprogramma, tijdschema en
belangrijkste beheerskwesties (www.helpdeskwater.nl/onderwerpen/wetgeving-beleid/kaderrichtlijnwater/2016-2021/aanvullende-pagina’/sgbp-2016-2021).
• Juni 2014; Kamerbrief waterkwaliteit en drinkwater (https://zoek.officielebekendmakingen.nl/dossier/27625?_page=1&sorttype=1&sortorder=4 pm en www.rijksoverheid.nl/documenten-en-publicaties/
rapporten/2014/04/25/beleidsnota-drinkwater-schoon-drinkwater-voor-nu-en-later.html).
• December 2014; Ontwerp-stroomgebiedbeheerplan en maatregelprogramma.
• December 2015; Stroomgebiedbeheerplan en maatregelprogramma.
Een belangrijk medium voor het verschaffen van informatie op nationaal niveau is in Nederland de website
www.helpdeskwater.nl/onderwerpen/wetgeving-beleid/kaderrichtlijn-water. Op deze website is veel
informatie specifiek over de KRW te vinden, waaronder de bovenstaande documentatie. De website is
intensief gebruikt voor het communiceren van ontwikkelingen en het beschikbaar stellen van geraadpleegde documenten en links met informatie tijdens het opstellen van het (ontwerp-) stroomgebiedbeheerplan.
De meest bekeken inhoudelijke pagina’s in 2013 is het onderwerp Waterwet met bijna 20.000 hits. De
Kaderrichtlijn Water volgt hierna met meer dan 13.300 hits. In 2013 zijn 3482 vragen gesteld aan de Helpdesk
Water. Hierbij bleek het thema monitoring de koploper met vooral vragen over waterkwantiteits- en
waterkwaliteitsgegevens en de interpretatie hiervan.
Voorbeelden van andere nationale websites die het publiek informeren en betrekken bij het waterbeheer in
Nederland zijn www.pbl.nl/dossiers/water, www.stowa.nl en www.informatiehuiswater.nl. Daarnaast
verschijnen er regelmatig publikaties in vakbladen en tijdschriften waarmee het publiek wordt geïnformeerd, zoals vakbladh2o.nl en het digitale www.waterforum.net.
In het Waterbesluit is bepaald dat de uniforme openbare voorbereidingsprocedure van de Algemene wet
bestuursrecht van toepassing is op:
• het werkprogramma en tijdschema;
• de belangrijkste waterbeheerkwesties;
• het ontwerp-stroomgebiedbeheerplan en de andere nationale water(beheer)plannen.
Daarbij zijn specifieke randvoorwaarden opgenomen voor consultatie van het publiek. Iedereen dient de
gelegenheid te hebben om zienswijzen kenbaar te maken. De stukken worden openbaar gemaakt door: –
kennisgeving in de Staatscourant; – kennisgeving in minimaal één landelijk dagblad; – fysiek beschikbaar
64 | Ministerie van Infrastuctuur en Milieu

op het adres van het bestuursorgaan. Voor het werkprogramma met tijdschema en de belangrijke waterbeheerkwesties geldt op grond van artikel 4.1, lid 3, van het Waterbesluit dat ter inzage legging zowel bij het
rijk als bij de provincies dient te geschieden. Daarnaast zijn de documenten via internet beschikbaar
gesteld.
De inspraakbepalingen die zijn opgenomen in de Nederlandse wetgeving geven mede invulling aan de
bepalingen uit het Verdrag van Aarhus en artikel 14 van de KRW.
Het rijk heeft in de periode van 22 maart tot en met 21 september 2012 het werkprogramma met het
tijdschema voor het opstellen van het stroomgebiedbeheerplan in de inspraak gelegd. Zienswijzen konden
zowel schriftelijk als mondeling via het Centrum Publieksparticipatie kenbaar worden gemaakt. Er zijn
negen reacties op het document gekomen. Er is een algemeen verslag opgesteld door het Centrum
Publieksparticipatie. De insprekers zijn geïnformeerd middels een brief en er zijn enkele gesprekken
gevoerd. Het werkprogramma is op onderdelen aangepast en daarna vastgesteld.
Het rijk heeft in de periode van 22 december 2012 tot en met 21 juni 2013 het document met de belangrijke
waterbeheerkwesties voor de actualisatie van het stroomgebiedbeheerplan in de inspraak gelegd. Het betrof
één document voor alle nationale delen van de vier stroomgebieden. Het document is opgesteld in nauwe
samenwerking met de maatschappelijke organisaties. Het is opgebouwd uit:
• belangrijke waterbeheerkwesties die konden worden geïdentificeerd op grond van het stroomgebied­
beheerplan 2009 en het bijbehorende internationale deel;
• een samenvatting van de evaluatie uitgevoerd van het waterkwaliteitsbeleid door het Planbureau voor de
Leefomgeving (www.pbl.nl/publicaties/2012/kwaliteit-voor-later-2-evaluatie-van-hetwaterkwaliteitsbeleid);
• afzonderlijke bijdragen van de maatschappelijke organisaties die de belangen vertegenwoordigen van
drinkwater, industrie, energie/waterkracht, landbouw, natuur, sportvisserij, beroepsvisserij en
beroepsscheepvaart.
Er zijn 5 reacties binnengekomen, waarvan één uit het buitenland. Er is een algemeen verslag opgesteld
door het Centrum Publieksparticipatie. De insprekers zijn geïnformeerd middels een brief. De reacties
hebben niet geleid tot aanpassingen. Na actualisatie van het document is deze vastgesteld.
Het ontwerp-stroomgebiedbeheerplan Eems is op 22 december 2014 gepubliceerd, als onderdeel van het
nationaal waterplan. Voor deze plannen geldt een inspraaktermijn van zes maanden. Gelijktijdig loopt de
inspraakprocedure van de nationale delen van de ontwerp-stroomgebiedbeheerplannen Rijn, Maas en
Schelde. Ook zijn het ontwerp-Beheer- en Ontwikkelplan voor de Rijkswateren en de ontwerp-(water)
plannen van provincies en waterschappen gepubliceerd voor inspraak. Voor de inspraakprocedures van
deze plannen gold echter een inspraaktermijn van zes weken.
In totaal zijn er pm zienswijzen (inspraakreacties) op de vier Nederlandse ontwerp-stroomgebiedbeheerplannen binnengekomen, waarvan pm van toepassing op alle stroomgebieden en pm zienswijzen specifiek
voor de Eems.

7.4.2 Regionaal
Bij uitvoering van de maatregelen uit het stroomgebiedbeheerplan 2009 is ruim aandacht besteed aan het
informeren en betrekken van bewoners en maatschappelijke organisaties. Dat geldt in het bijzonder voor
projecten met inrichtingsmaatregelen. Hierbij is met uiteenlopende communicatiemiddelen informatie
gegeven over de noodzaak van de maatregelen en aard van de werkzaamheden. Ook zijn in veel gevallen
bijeenkomsten en andere inspraakactiviteiten georganiseerd. Deze activiteiten waren in de eerste plaats
gericht op direct omwonenden en betrokkenen. Vaak zijn na uitvoering excursies naar het gebied georganiseerd. Op de websites van de waterbeheerders en in de regionale kranten zijn uitgevoerde maatregelen
onder de aandacht gebracht.

Ontwerp-stroomgebiedbeheerplan Eems | 65

Er is jaarlijks (2010 - 2013) een bijeenkomst voor de Klankbordgroep georganiseerd. Hier is de gang van
zaken rond de uitvoering en de voortgang van de projecten besproken. Daarnaast is jaarlijks een veldbezoek
gehouden. In de Klankbordgroep zijn circa 20 maatschappelijke organisaties vertegenwoordigd en ook de
gemeenten.
Bij de voorbereiding van het stroomgebiedbeheerplan 2015 ligt het accent van actieve betrokkenheid bij het
betrekken van maatschappelijke organisaties en de gemeenten. Bewoners zijn betrokken via dorpsraden of
gebiedscommissies. In Nedereems hebben de waterschappen in samenwerking met de provincies per
beheergebied gezamenlijke gebiedsprocessen voor oppervlaktewater en grondwater georganiseerd. In alle
gebieden is sprake van een goede betrokkenheid van maatschappelijke organisaties, in de vorm van
bijeenkomsten. Waterschap Noorderzijlvest heeft één deelgebieden onderscheiden dat onderdeel uitmaakt
van Nedereems. Bij waterschap Hunze en Aa’s zijn in 6 deelgebieden gebiedsbijeenkomsten georganiseerd.
Bij Hunze en Aa’s en NZV zijn integrale maatregelen voorgelegd. Op de bijeenkomsten is niet alleen naar de
KRW gekeken maar ook naar de stand van zaken en eventuele maatregelen voor veiligheid, wateroverlast,
watertekort, zwemwaterkwaliteit en Natura 2000/PAS. In de meeste gebieden wordt nadrukkelijk gestreefd
naar uitvoering van maatregelen in samenwerking met maatschappelijke partners (co-creatie). In de
gebiedsbijeenkomsten voor oppervlaktewater is ook aandacht besteed aan de opgaven en voortgang van
maatregelen van KRW grondwater.

7.5
Juridische status en relevante wetgeving
In de Waterwet zijn de onderlinge toezichtverhoudingen van de verschillende betrokken overheden
geregeld. Deze toezichtinstrumenten komen voort uit de Waterwet, maar ook uit hoofdstuk 5 van de Wet
milieubeheer. Voorts zijn in het kader van het Nationaal Bestuursakkoord Water afspraken gemaakt over de
coördinatie. Op gemeenten rust een hemel- en grondwaterzorgplicht, zoals in januari 2008 vastgelegd via
de ‘Wet gemeentelijke watertaken’ in de Wet op de waterhuishouding.
In de Nederlandse Waterwet is uitdrukkelijk gewaarborgd dat de internationale intergouvernementele
afspraken doorwerken in de nationale planning.
Zoals in de Implementatiewet EG-Kaderrichtlijn Water is vermeld, zijn de wettelijke bevoegdheden van
verschillende bestuursorganen met betrekking tot het waterbeheer die reeds van kracht waren voor de
totstandkoming van die implementatiewet ook van toepassing bij de uitvoering van de KRW. Enige
aanvullende wettelijke voorzieningen die nodig zijn ter voldoening aan specifieke voorschriften van de
KRW zijn opgenomen in de genoemde implementatiewet. Hieronder volgt een overzicht in welke wetten
bevoegdheden zijn te vinden:
• Instellingswetgeving: Grondwet, Koninklijk besluit.
• Wetgeving voor taken ten behoeve van de KRW: Waterwet, Wet bodembescherming, Wet milieubeheer
(Deze opsomming betreft enkel de formele wetten. Van toepassing zijnde Algemene maatregelen van
bestuur en verordeningen van provincies, waterschappen en gemeenten zijn niet opgenomen).
• Wetgeving voor taken die relevant zijn voor de KRW: Ontgrondingenwet, Wet ruimtelijke ordening,
Wet gewasbeschermingsmiddelen en biociden.
De wetteksten zijn verkrijgbaar via wetten.overheid.nl.
De chemische normen en de goede ecologische toestand van oppervlaktewatertypen, en de chemische
normen en kwantitatieve toestand voor grondwater zijn als milieukwaliteitseisen vastgelegd in het Besluit
kwaliteitseisen en monitoring water. Dit geldt ook voor normen met betrekking tot oppervlaktewater
gebruikt voor de bereiding van voor menselijke consumptie bestemd water. Monitoringsindicatoren die
aangeven wanneer is voldaan aan de ecologische toestand van oppervlaktewatertypen zijn opgenomen in
de ministeriële regeling monitoring. Afgeleide ecologische doelen zijn als doelstellingen voor de KRW
opgenomen in de waterplannen van rijk en provincies.

66 | Ministerie van Infrastuctuur en Milieu

Bijlagen

Ontwerp-stroomgebiedbeheerplan Eems | 67

Bijlage 1
Oppervlaktewaterlichamen, met type, status, waterlichaam-specifieke doelen en toepassing
van uitzonderingsbepalingen

Deel A.

Macrofauna

Overige waterflora

Vis

Fytoplankton

fosfor totaal

stikstof totaal

stikstof anorganisch

chloride

chloride

Temperatuur

Zuurgraad

Zuurgraad

Verzadigingsgraad

Verzadigingsgraad

Doorzicht

Oppervlaktewaterlichamen naar type en de specifieke doelen voor de biologische- en fysisch-chemische kwaliteitselementen).

>=

>=

>=

>=

<=

<=

<=

>=

<=

<=

>=

<=

>=

<=

>=

K1
Eems-Dollard (kustwater)

0,60

0,60

0,46

25

60

M14
Damsterdiep-Nieuwediep

0,53

0,53

0,48

0,60

0,20

3,00

Hondshalstermeer

0,53

0,55

0,30

0,50

0,20

4,00

Maren-DG Fivelingo

0,53

0,54

0,48

0,60

0,22

3,00

Oldambtmeer

0,60

0,60

0,55

0,60

0,10

4,00

Schildmeer

0,60

0,46

0,50

0,60

0,10

Zuidlaardermeer

0,60

0,50

0,40

0,60

0,10

0,45

0,45

0,40

0,60

Boezemkanalen Duurswold

0,60

0,60

0,60

0,60

0,15

4,00

Boezemkanalen Oldambt

0,60

0,46

0,60

0,60

0,15

4,00

Kanaal Fiemel

0,51

0,42

0,60

0,49

0,20

Kanalen Hunze /
Veenkolonien

0,60

0,51

0,60

0,60

Kanalen Westerwolde

0,60

0,50

0,55

Boezemkanalen Eemskanaal 0,34
Winschoterdaip

0,16

Noord-Willemskanaal

0,41

300

900

25

5,5

8,5

60

120

0,50

400

25

5,5

8,5

60

120

0,30

25

5,5

8,5

60

120

0,60

200

25

5,5

8,5

60

120

0,60

3,50

200

25

5,5

8,5

60

120

0,60

2,20

40

25

5,5

8,5

60

120

0,60

25

6,0

9,0

60

120

0,50

400

25

5,5

8,5

60

120

0,40

400

25

5,5

8,5

60

120

0,30

4,00

400

25

5,5

8,5

60

120

0,30

0,15

3,00

100

25

5,5

8,5

60

120

0,40

0,60

0,15

3,50

100

25

5,5

8,5

60

120

0,40

0,39

0,57

0,20

4,00

400

25

5,5

8,5

60

120

0,40

0,40

0,60

0,60

0,20

4,00

100

25

5,5

8,5

60

120

0,40

0,54

0,21

0,51

0,60

0,42

0,60

0,09

0,15

3,00

60

25

4,5

6,5

70

120

Drentse Aa

0,60

0,53

0,35

0,10

2,20

30

25

5,5

8,5

70

120

Hunze

0,60

0,59

0,25

0,10

3,50

30

25

5,5

8,5

70

120

Westerwoldsche Aa Zuid /
Ruiten Aa / Runde

0,60

0,56

0,25

0,10

3,00

60

25

5,5

8,5

70

120

0,50

0,50

0,31

0,15

5,00

200

25

6,0

8,5

70

120

500

M30
NO Kustpolders

4,00

750

M6a

M7b

O2
Eems-Dollard

1,33

25

60

R12
Mussel Aa / Pagediep
R5

R7
Westerwoldsche Aa Noord

68 | Ministerie van Infrastuctuur en Milieu

Deel B.
Oppervlaktewaterlichamen met status (artikel 4.3 KRW) en de toepassing van uitzonderingsbepalingen (artikel 4.4 - 4.7 KRW).

Nieuwe veranderingen

4.7

Overmacht

Ongelukken

4.6

Natuurlijke omstandigheden

Doelverlaging

x

4.5

Technisch onhaalbaar

x

Onevenredig kostbaar

Ja, onevenredig hoge kosten

x

Natuurlijke omstandigheden

Ja, alternatieven hebben meer negatieve effecten op het milieu

x

4.4

Ja, technisch onhaalbaar

Scheepvaart, met inbegrip van havenfaciliteiten, of recreatie

4.3b

Waterhuishouding, bescherming tegen
overstromingen, afwatering

Milieu in brede zin

Andere even duurzame activiteiten voor
menselijke ontwikkeling

Activiteiten waarvoor water wordt opgeslagen,
zoals drinkwatervoorziening, energieopwekking of irrigatie

4.3a

Kunstmatig

Sterk veranderd

Natuurlijk

4.3

Rijkswaterstaat
Eems-Dollard
Eems-Dollard
(kustwater)

x
x

x

x

x

x

x

x

Waterschap Hunze en
Aa’s
Boezemkanalen
Duurswold

x

x

Boezemkanalen
Eemskanaal
Winschoterdaip

x

x

Boezemkanalen
Oldambt

x

x

Drentse Aa

x

Hondshalstermeer
Hunze

x

x

x

x

x

x
x

x
x

x

x

x

x

Kanaal Fiemel

x

x

Kanalen Hunze /
Veenkolonien

x

x

Kanalen Westerwolde
Mussel Aa / Pagediep

x
x

x

x

x

x

x

x

x

x
x

x

x

x

x

Noord-Willemskanaal

x

x

Oldambtmeer

x

x

Schildmeer

x

x

Westerwoldsche Aa
Noord

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

Westerwoldsche Aa
Zuid / Ruiten Aa /
Runde

x

x

x

x

x

x

Zuidlaardermeer

x

x

x

x

x

x

x

x

x
x

x

Waterschap
Noorderzijlvest
DamsterdiepNieuwediep

x

Maren-DG Fivelingo

x

x

NO Kustpolders

x

x

x
Ontwerp-stroomgebiedbeheerplan
Eems | 69

Bijlage 2
Doelen chemische toestand van oppervlaktewaterlichamen
In de kolommen zijn achtereenvolgens aangegeven:
1. het nummer van de prioritaire stof in de kaderrichtlijn water en de richtlijn prioritaire stoffen
2. het CAS-nummer (zie noot 1)
3. het EU-nummer (zie noot 2)
4. de naam van de prioritaire stof en de aanwijzing van prioritaire stoffen als gevaarlijke stof (voor de
desbetreffende stof aangeduid met (X)) Wanneer groepen van stoffen zijn geselecteerd, worden, tenzij
anders vermeld, typische voorbeelden daarvan gebruikt bij het bepalen van de milieukwaliteitseisen.
5. JG-MKE: Europese milieukwaliteitseis voor water, uitgedrukt als jaargemiddelde in de eenheid [µg/l].
Tenzij anders is aangegeven, is deze van toepassing op de totale concentratie van alle isomeren
6. JG-MKE: Europese milieukwaliteitseis voor water, uitgedrukt als jaargemiddelde in de eenheid [µg/l].
Tenzij anders is aangegeven, is deze van toepassing op de totale concentratie van alle isomeren
7. MAC-MKE: Europese milieukwaliteitseis voor water, uitgedrukt als maximaal aanvaardbare concentratie in de eenheid [µg/l]
Wanneer voor de MAC- MKE nvt (niet van toepassing)” wordt aangegeven, worden de JG-MKN-waarden
verondersteld bescherming te bieden tegen kortdurende verontreinigingspieken in continue lozingen,
aangezien deze aanzienlijk lager zijn dan de op basis van de acute toxiciteit afgeleide waarde.
8. MAC-MKE: Europese milieukwaliteitseis voor water, uitgedrukt als maximaal aanvaardbare concentratie in de eenheid [µg/l]
9. MKE Biota: Europese milieukwaliteitseis voor water voor biota, uitgedrukt in de eenheid [µg/kg nat
gewicht]
10. datum van realisatie van de milieukwaliteitseis voor water voor de prioritaire stof: 22 december 2015
(voor de desbetreffende stof aangeduid met X)
11. datum van realisatie van de milieukwaliteitseis voor water voor de prioritaire stof: 22 december 2021
(voor de desbetreffende stof aangeduid met X)
12. datum van realisatie van de milieukwaliteitseis voor water voor de prioritaire stof: 22 december 2027
(voor de desbetreffende stof aangeduid met X)

70 | Ministerie van Infrastuctuur en Milieu

8

9

10

11

12

MKE
Biota

2015

2021

2027

MACMKE
Andere
oppervlakte
wateren

7
MACMKE
Landoppervlakte
wateren(3)

Naam van de
prioritaire stof

6
JGMKE
Andere
oppervlakte
wateren

EU-nummer(2)

5
JG-MKE
Landoppervlakte
wateren (3)

4
(X) = tevens
aangewezen
als gevaarlijke
stof

3

CASnummer(1)

2

Nr.

1

1

15972-60-8 240-110-8

Alachloor

0,3

0,3

0,7

0,7

X

2

120-12-7

Anthraceen (X)

0,1

0,1

0,4

0,4

X

0,1

0,1

0,1

0,1

204-371-1

X

3

1912-24-9

217-617-8

Atrazine

0,6

0,6

2,0

2,0

4

71-43-2

200-753-7

Benzeen

10

8

50

50

X

5

32534-81-9

Gebromeerde
diphenylethers (4) (5) (X)

0,0005

0,0002

nvt

nvt

X

0,14

0,014

6

7440-43-9

Cadmium en
cadmiumverbindingen
(afhankelijk van de
waterhardheidsklasse)
(6)
(X)

≤ 0,08 (Klasse 1) 0,2
0,08 (Klasse 2)
0,09 (Klasse 3)
0,15 (Klasse 4)
0,25 (Klasse 5)

≤ 0,45
≤ 0,45
(Klasse 1)
(Klasse 1)
0,45 (Klasse 2) 0,45
0,6 (Klasse 3) (Klasse 2)
0,9 (Klasse 4) 0,6 (Klasse 3)
1,5 (Klasse 5) 0,9 (Klasse 4)
1,5 (Klasse 5)

X

6a

56235

Tetrachloorkoolstof (7)

12

12

nvt

nvt

X

7

85535-84-8 287-476-5

C1013-Chlooralkanen
(X) (8)

0,4

0,4

1,4

1,4

X

8

470-90-6

207-432-0

Chlorfenvinfos

0,1

0,1

0,3

0,3

X

9

2921-88-2

220-864-4

Chlooryrifos
(Chloorpyrifosethyl)

0,03

0,03

0,1

0,1

X

9a

309002
60571
72208
465736

Cyclodieen pesticiden:
Aldrin(7)
Dieldrin(7)
Endrin(7)
Isodrin(7)

Σ = 0,01

Σ = 0,005

nvt

nvt

X

9b

nvt

DDT totaal(7) (9)

0,025

0,025

nvt

nvt

X

9b

50293

para-paraDDT(7)

0,01

0,01

nvt

nvt

X

10

107-06-2

203-458-1

1,2dichloorethaan

10

10

nvt

nvt

X

11

75-09-2

200-838-9

Dichloormethaan

20

20

nvt

nvt

X

12

117-81-7

204-211-0

Di(2ethylhexyl)ftalaat
(DEHP) (X(19))

1,3

1,3

nvt

nvt

X

13

330-54-1

206-354-4

Diuron

0,2

0,2

1,8

1,8

X

14

115-29-7

204-079-4

Endosulfan (X)

0,005

0,0005

0,01

0,004

X

15

206-44-0

205-912-4

Fluoranteen(5)

0,1

0,1

1

1

X

0,0063

0,0063

0,12

0,12

30

16

118-74-1

204-273-9

Hexachloorbenzeen (X) 0,000044(21)

0,000025(20) 0,05

0,05

10

X

17

87-68-3

201-765-5

Hexachloorbutadieen
(X)

0,00055(20)

0,6

0,6

55

X

18

608-73-1

210-158-9

Hexachloorcyclohexaan 0,02
(X)

0,002

0,04

0,02

X

19

34123-59-6 251-835-4

Isoproturon

0,3

0,3

1,0

1,0

X

20

7439-92-1

Lood en
loodverbindingen

7,2

7,2

nvt

nvt

X

1,213

1,3

14

14

0,07

0,07

231-152-8

231-100-4

0,00055(21)

21

7439-97-6

231-106-7

Kwik en kwikverbindin- Pm(22)
gen (X)

22

91-20-3

202-049-5

Naftaleen

23

7440-02-0

231-111-14

Nikkel en
nikkelverbindingen

2,4

1,2

nvt

nvt

2

2

130

130

20

20

nvt

nvt

4(13)

8,6

34

34

X

0,0085

X

X

X
20

X
X
X
X
X

Ontwerp-stroomgebiedbeheerplan Eems | 71

9

10

11

12

MKE
Biota

2015

2021

2027

24

nvt

nvt

Nonylfenolen (X) (23)

0,3

0,3

2,0

2,0

X

25

nvt

nvt

Octylfenolen
(4-(1,1’,3,3’-tetramethylbutyl)- fenol)(15)

0,1

0,01

nvt

nvt

X

26

608-93-5

210-172-5

Pentachloorbenzeen (X) 0,007

0,0007

nvt

nvt

X

27

87-86-5

231-152-8

Pentachloorfenol

0,4

0,4

1

1

X

28

nvt

nvt

Polycyclische aromatische koolwaterstoffen
(PAK) (X) (11) (16)

nvt

nvt

nvt

nvt

28

50-32-8

Benzo(a)pyreen (X)

1,7 × 10-4

1,7 × 10-4

0,27

0,027

5

X

28

205-99-2

Benzo(b)fluor- anteen
(X)

(11)

(11)

0,017

0,017

(11)

X

28

207-08-9

Benzo(k)fluor- anteen
(X)

(11)

(11)

0,017

0,017

(11)

X

28

191-24-2

Benzo(g,h,i)-peryleen
(X)

(11)

(11)

8,2 × 10-3

8,2 × 10-4

(11)

X

28

193-39-5

Indeno(1,2,3- cd)pyreen (11)
(X)

(11)

nvt

nvt

(11)

X

29

122-34-9

Simazine

1

1

4

4

X

204-535-2

(X) = tevens
aangewezen
als gevaarlijke
stof

MACMKE
Andere
oppervlakte
wateren

8

MACMKE
Landoppervlakte
wateren(3)

7

JGMKE
Andere
oppervlakte
wateren

6

JG-MKE
Landoppervlakte
wateren (3)

5

Naam van de
prioritaire stof

4

EU-nummer(2)

3

CASnummer(1)

2

Nr.

1

Tetrachloor-ethyleen

10

10

nvt

nvt

X

79016

Trichloor-ethyleen(7)

10

10

nvt

nvt

X

nvt

Tributyltin verbindingen 0,0002
(X(17))

0,0002

0,0015

0,0015

X

29a

(7)

29b

X

30

nvt

31

12002-48-1 234-413-4

Trichloorbenzenen

0,4

0,4

nvt

nvt

X

32

67-66-3

200-663-8

Trichloormethaan
(chloroform)

2,5

2,5

nvt

nvt

X

33

1582-09-8

216-428-8

Trifluralin (X(19))

0,03

0,03

nvt

nvt

34

115-32-2

204-082-0

Dicofol (X(19))

1,3 10-3

3,2 10-5

nvt(10)

nvt(10)

33

X

35

1763-23-1

217-179-8

Perfluoroctaan
sulfonzuur en zijn
derivaten (PFOS) (X(19))

6,5 10-4

1,3 10-4

36

7,2

9,1

X

36

124495-18- nvt
7

Quinoxyfen (X(19))

0,15

0,015

2,7

0,54

37

nvt

nvt

nvt

Dioxinen en dioxineachtige verbindingen (X(18)

X

X
Som van
PCDD+
PCDF+
PCB- DL
0,0065
µg.kg-1
TEQ(14)

X

38

74070-46-5 277-704-1

Aclonifen

0,12

0,012

0,12

0,012

X

39

42576-02-3 255-894-7

Bifenox

0,012

0,0012

0,04

0,004

X

40

28159-98-0 248-872-3

Cybutryne

0,0025

0,0025

0,016

0,016

X

41

52315-07-8 257-842-9

Cypermethrin(24)

8 10-5

8 10-6

6 10-4

6 10-5

X

42

62-73-7

200-547-7

Dichloorvos

6 10

6 10

7 10

7 10

nvt

Hexabroomcyclododecaan
(HBCDD) (X(19)) (20)

0,0016

0,0008

0,5

0,05

167

X

6,7 10-3

X

43

-4

-5

-4

44

76-44-8 /
1024-57-3

200-962-3 /
213-831-0

Heptachloor en
heptachloorepoxide
(X(19))

2 10-7

1 10-8

3 10-4

3 10-5

45

886-50-0

212-950-5

Terbutryn

0,065

0,0065

0,34

0.034

72 | Ministerie van Infrastuctuur en Milieu

X

-5

X

Noten
(1) CAS: Chemical Abstract Services.
(2) EU-nummer: Europese inventaris van bestaande chemische handelsstoffen (EINECS) of de Europese lijst
van chemische stoffen waarvan kennisgeving is gedaan (ELINCS).
(3) L andoppervlaktewateren omvatten rivieren en meren en de bijbehorende kunstmatige of sterk veranderde waterlichamen.
(4) Alleen tetra-, penta-, hexa- en heptabroomdifenylether (respectievelijk CAS-nummers 40088-47-9,
32534-81-9, 36483-60-0, 68928-80-3).
(5) V
 oor de groep prioritaire stoffen die vallen onder gebromeerde difenylethers verwijst de MKE naar de
som van de concentraties voor de congeneren nr. 28, 47, 99, 100, 153 en 154.
(6) Voor cadmium en zijn verbindingen (nr. 6) zijn de MKN-waarden afhankelijk van de hardheid van het
water, ingedeeld in vijf klassen (klasse 1: < 40 mg CaCO 3 /l, klasse 2: 40 tot < 50 mg CaCO 3 /l, klasse 3: 50
tot < 100 mg CaCO 3 /l, klasse 4: 100 tot < 200 mg CaCO 3 /l en klasse 5: ≥ 200 mg CaCO 3 /l).
(7) Deze stof is geen prioritaire stof, maar een van de andere verontreinigende stoffen waarvoor de MKN
identiek zijn aan die welke zijn vastgelegd in de wetgeving die vóór 13 januari 2009 van toepassing was.
(8) Er wordt geen indicatieve parameter opgegeven voor deze groep van stoffen. De indicatieve parameters
moeten worden bepaald door de analysemethoden.
(9) DDT totaal omvat de som van de isomeren 1,1,1-trichloor2,2-bis(p-chloorfenyl)ethaan (CAS-nummer
50-29-3), EU-nummer 200- 024-3); 1,1,1-trichloor-2-(o-chloorfenyl)-2-(p-chloorfenyl)ethaan (CASnummer 789-02-6); EU-nummer 212-332-5); 1,1-dichloor2,2- bis(p-chloorfenyl)ethyleen (CAS-nummer
72-55-9); EU-nummer 200-784-6); en 1,1-dichloor-2,2-bis(p-chloorfenyl)ethaan (CAS-nummer 72-54-8);
EU-nummer 200-783-0).
(10) Er is onvoldoende informatie beschikbaar om een MAC-MKE vast te stellen voor deze stoffen.
(11) Voor de groep prioritaire stoffen die onder polycyclische aromatische koolwaterstoffen (PAK) vallen, is
de vermelde biota- MKE en de overeenkomstige JG-MKE voor water de concentratie van benzo(a)pyreen;
beide MKE zijn op de toxiciteit van benzo(a)pyreen gebaseerd. Benzo(a)pyreen kan beschouwd worden
als een marker voor andere PAK en derhalve dient voor de vergelijking met biota-MKE en de overeenkomstige JG-MKE in water alleen benzo(a)pyreen te worden gemonitord.
(12) Tenzij anders vermeld, gelden de biota-MKE voor vissen. In plaats daarvan kan een alternatieve
biotataxon of een andere matrix worden gemonitord, voor zover de toegepaste MKE een gelijkwaardig
beschermingsniveau biedt. Voor de stoffen met nummer 15 (fluorantheen) en 28 (PAK’s), gelden de
biota-MKE voor schelp- en weekdieren. Voor de beoordeling van de chemische toestand is de monitoring van fluoranteen en PAK in vissen niet geschikt. Voor stof nummer 37 (dioxinen en dioxineachtige
verbindingen) gelden de biota-MKE voor vissen, schelp- en weekdieren; zie afdeling 5.3 van de bijlage
bij Verordening (EU) nr. 1259/2011 van de Commissie van 2 december 2011 tot wijziging van Verordening
(EG) nr. 1881/2006 wat betreft de maximumgehalten voor dioxinen, dioxineachtige pcb’s en niet-dioxineachtige pcb’s in levensmiddelen (PB L 320 van 3.12.2011, blz. 18).
(13) Deze MKN hebben betrekking op de biologisch beschikbare concentraties van de stoffen.
(14) PCDD’s: polychloordibenzo-p-dioxinen; PCDF’s: polychloordibenzofuranen; PCB-DL: dioxineachtige
polychloorbifenylen; TEQ’s: toxische equivalenten, overeenkomstig de toxische-equivalentiefactoren
(2005) van de Wereldgezondheidsorganisatie.
(15) Octylfenol (CAS 1806-26-4, EU 217-302-5) met inbegrip van isomeer 4-(1,1’,3,3’-tetramethylbutyl)-fenol
(CAS 140-66-9, EU 205- 426-2).
(16) Met inbegrip van benzo(a)pyreen (CAS 50-32-8, EU 200-028-5), benzo(b)fluoranteen (CAS 205-99-2, EU
205-911-9), benzo(g,h,i)peryleen (CAS 191-24-2, EU 205-883-8), benzo(k)fluoranteen (CAS 207-08-9, EU
205-916-6), indeno(1,2,3-cd)pyreen (CAS 193-39-5, EU 205-893-2) en met uitzondering van antraceen,
fluoranteen en naftaleen, die afzonderlijk worden vermeld.
(17) Met inbegrip van tributyltin-kation (CAS 36643-28-4)
(18) Dit betreft de volgende verbindingen: 7 polychloordibenzo-p-dioxinen (PCDD’s): 2,3,7,8-T4CDD (CAS
1746-01-6), 1,2,3,7,8-P5CDD (CAS 40321-76-4), 1,2,3,4,7,8- H6CDD (CAS 39227-28-6), 1,2,3,6,7,8-H6CDD
(CAS 57653-85-7), 1,2,3,7,8,9-H6CDD (CAS 19408-74-3), 1,2,3,4,6,7,8-H7CDD (CAS 35822-46-9),
1,2,3,4,6,7,8,9-O8CDD (CAS 3268-87-9) 10 polychloordibenzofuranen (PCDF’s): 2,3,7,8-T4CDF (CAS
51207-31-9), 1,2,3,7,8-P5CDF (CAS 57117-41-6), 2,3,4,7,8-P5CDF (CAS 57117-31-4), 1,2,3,4,7,8-H6CDF (CAS
70648-26-9), 1,2,3,6,7,8-H6CDF (CAS 57117-44-9), 1,2,3,7,8,9-H6CDF (CAS 72918- 21-9), 2,3,4,6,7,8-H6CDF
(CAS 60851-34-5), 1,2,3,4,6,7,8-H7CDF (CAS 67562-39-4), 1,2,3,4,7,8,9-H7CDF (CAS 55673-89-7),
Ontwerp-stroomgebiedbeheerplan Eems | 73

1,2,3,4,6,7,8,9-O8CDF (CAS 39001-02-0) 12 dioxineachtige polychloorbifenylen (DL-PCB): 3,3’,4,4’-T4CB
(PCB 77, CAS 32598-13-3), 3,3’,4’,5-T4CB (PCB 81, CAS 70362- 50-4), 2,3,3’,4,4’-P5CB (PCB 105, CAS
32598-14-4), 2,3,4,4’,5-P5CB (PCB 114, CAS 74472-37-0), 2,3’,4,4’,5-P5CB (PCB 118, CAS 31508-00-6),
2,3’,4,4’,5’-P5CB (PCB 123, CAS 65510-44-3), 3,3’,4,4’,5-P5CB (PCB 126, CAS 57465-28-8), 2,3,3’,4,4’,5-H6CB
(PCB 156, CAS 38380-08-4), 2,3,3’,4,4’,5’-H6CB (PCB 157, CAS 69782-90-7), 2,3’,4,4’,5,5’-H6CB (PCB 167,
CAS 52663 72-6), 3,3’,4,4’,5,5’-H6CB (PCB 169, CAS 32774-16-6), 2,3,3’,4,4’,5,5’-H7CB (PCB 189, CAS
39635-31-9).
(19) Deze stoffen zijn met ingang van 22 december 2015 voor het eerst aangewezen als gevaarlijke prioritaire
stof.
(20) Dit betreft 1,3,5,7,9,11-hexabroomcyclododecaan (CAS 25637-99-4), 1,2,5,6,9,10-hexabroomcyclododecaan (CAS 3194-55-6), α- hexabroomcyclododecaan (CAS 134237-50-6), β-hexabroomcyclododecaan (CAS
134237-51-7) en γ-hexabroomcyclododecaan (CAS 134237-52-8).
(21) Voor deze stof heeft Nederland met het oog op het toezicht op de naleving van de milieukwaliteitseis
voor biota, met inachtneming van artikel 3, derde lid, van de richtlijn prioritaire stoffen, een waarde
voor de concentratie van de stof in oppervlaktewater afgeleid, waarmee hetzelfde niveau van bescherming wordt geboden dat is beoogd met de milieukwaliteitseis voor biota.
(22) Voor deze stof zal Nederland, met het oog op het toezicht op de naleving van de milieukwaliteitseis
voor biota, met inachtneming van artikel 3, derde lid, van de richtlijn prioritaire stoffen, eind 2014 een
waarde voor de concentratie van de stof in oppervlaktewater afleiden, waarmee hetzelfde niveau van
bescherming wordt geboden dat is beoogd met de milieukwaliteitseis voor biota.
(23) Nonylfenol (CAS 25154-52-3, EU 246-672-0) met inbegrip van isomeren 4-nonylfenol (CAS 104-40-5, EU
203-199-4) en 4- nonylfenol (vertakt) (CAS 84852-15-3, EU 284-325-5).
(24) CAS 52315-07-8 betreft een mengsel van isomeren van cypermethrin, alpha-cypermethrin (CAS
67375-30-8), bèta-cypermethrin (CAS 65731-84-2), theta-cypermethrin (CAS 71697-59-1) en zèta-cypermethrin (52315-07-8).

74 | Ministerie van Infrastuctuur en Milieu

Bijlage 3
Uitgedrukt als

MAC-MKN Andere
oppervlaktewateren
[µg/L]

Uitgedrukt als

MAC-MKN Land
oppervlaktewateren
(µg/l)

Uitgedrukt als

JG-MKN Andere
oppervlaktewateren
(µg/l)

Uitgedrukt als

CAS

JG-MKN Land
oppervlaktewateren
(µg/l)

EG-nr

Stofnaam

Doelen specifiek verontreinigende stoffen van oppervlaktewaterlichamen

4

7440-38-2

Arseen (en anorgani- 0,5
sche verbindingen
daarvan)

opgelost, AC
correctie
mogelijk

0,6

opgelost, AC 8
correctie
mogelijk

opgelost, AC
correctie
mogelijk

1,1

opgelost,
AC
correctie
mogelijk

5

2642-71-9

Azinfos-ethyl

0,0011

totaal

0,00011

totaal

0,011

totaal

0,0011

totaal

6

86-50-0

Azinfos-methyl

0,0065

totaal

0,0013

totaal

0,014

totaal

0,0028

totaal

9

100-44-7

Benzylchloride
(alfa-chloortolueen)

0,02

totaal

0,02

totaal

n.a.

n.a.

10

98-87-3

Benzylideenchloride 0,0034
(alfa,alfa-dichloortolueen)

totaal

0,0034

totaal

n.a.

n.a.

19

106-47-8

4-Chlooraniline

0,22

totaal

0,057

totaal

1,2

totaal

0,12

totaal

49,
50,
51

683-18-1,
818-08-6,
1002-53-5

Dibutyltin (kation)

0,13

totaal

0,09

totaal

0,28

totaal

0,21

totaal

65

78-87-5

1,2-Dichloorpropaan 280

totaal

28

totaal

1300

totaal

130

totaal

69

15165-67-0

Dichloorprop-P

1,0

totaal

0,13

totaal

7,6

totaal

0,76

totaal

73

60-51-5

Dimethoaat

0,07

totaal

0,07

totaal

0,7

totaal

0,7

totaal

79

100-41-4

Ethylbenzeen

65

totaal

10

totaal

220

totaal

22

totaal

80

122-14-5

Fenitrothion

0,009

totaal

n.a.

n.a.

81

55-38-9

Fenthion

0,003

totaal

n.a.

n.a.

88

330-55-2

Linuron

0,17

totaal

n.a.

0,29

totaal

n.a.

89

121-75-5

Malathion

0,013

totaal

n.a.

n.a

90

94-74-6

MCPA

1,4

totaal

0,14

totaal

15

totaal

1,5

totaal

91

93-65-2

Mecoprop-P

18

totaal

1,8

totaal

160

totaal

16

totaal

94

7786-34-7

Mevinfos

0,00017

totaal

0,000017 totaal

0,017

totaal

0,0017

totaal

95

1746-81-2

Monolinuron

0,15

totaal

n.a.

0,15

totaal

n.a.

97

1113-02-6

Omethoate

1,2

totaal

n.a.

-99

56-55-3

Benz(a)anthraceen

0,00064

totaal

0,00027

3 µg/kg

concentratie in 3 µg/kg
biota

concentratie
in biota

0,0029

totaal

totaal

30 µg/kg

concentratie in 30 µg/kg
biota

concentratie
in biota
totaal

-99

218-01-9

Chryseen

0,0014

n.a.

n.a
totaal

n.a.

0,28

totaal

0,012

totaal

0,17

totaal

0,008

totaal

7,2

totaal

6,7

totaal

-99

85-01-8

Fenantreen

1,2

totaal

1,1

100

56-38-2

Parathion

0,005

totaal

n.a.

n.a

n.a.

-100

298-00-0

Parathion-methyl

0,011

totaal

n.a.

n.a

n.a.

105

1698-60-8

Pyrazon
(Chloridazon)

27

totaal

n.a.

190

n.a.

Ontwerp-stroomgebiedbeheerplan Eems | 75

JG-MKN Land
oppervlaktewateren
(µg/l)

Uitgedrukt als

JG-MKN Andere
oppervlaktewateren
(µg/l)

MAC-MKN Andere
oppervlaktewateren
[µg/L]

Uitgedrukt als

Triazophos

0,001

totaal

0,0001

0,02

0,002

totaal

126-73-8

Tributylfosfaat

66

totaal

6,6

170

17

totaal

116

52-68-6

Trichloorfon

0,001

totaal

n.a.

n.a

n.a.

125
- 127

900-95-8,
639-58-7,
76-87-9

Trifenyltinacetaat,
0,00024
Trifenyltinchloride,
Trifenyltinhydroxide

totaal
trifenyltin

0,00023

totaal
trifenyltin

0,49

totaal trifenyltin 0,47

totaal

129

108-38-3,

Xylenen

17

totaal; geldt
voor de som
van de
isomeren

1,7

totaal; geldt 244
voor de som
van de
isomeren

totaal; geldt
49
voor de som van
de isomeren

totaal;
geldt voor
de som van
de
isomeren

132

25057-89-0

Bentazon

73

totaal

7,3

totaal

totaal

totaal

A

7440-32-6

Titaan

20

opgelost, AC
correctie
mogelijk

n.a.

n.a.

B

7440-42-8

Borium

180

opgelost, AC
correctie
mogelijk

n.a.

450

opgelost, AC
correctie
mogelijk

n.a.

C

7440-61-1

Uranium

0,17

opgelost, AC
correctie
mogelijk

n.a.

8,6

opgelost, AC
correctie
mogelijk

n.a.

D

13494-80-9

Tellurium

100

opgelost, AC
correctie
mogelijk

n.a.

n.a.

E

7440-22-4

Zilver

0,01

opgelost, AC
correctie
mogelijk

0,081

opgelost, AC 0,01
correctie
mogelijk;
norm geldt
bij 34‰
(Noordzee)

F

556-67-2

Octamethylcyclotetrasiloxaan

0,2

totaal

0,044

totaal

450

Uitgedrukt als

Stofnaam

MAC-MKN Land
oppervlaktewateren
(µg/l)

CAS
24017-47-8

114

Uitgedrukt als

EG-nr
113

45
n.a.

n.a.

opgelost, AC
correctie
mogelijk

n.a.

0,081

opgelost,
AC
correctie
mogelijk;
norm geldt
bij 34‰
(Noordzee)

n.a.

7,9 mg/kg concentratie in 7,9 mg/kg concentratie
biota
in biota
71751-41-2

Abamectine

0,001

14798-03-9

Ammonium-N

0,3041

7440-36-0

Antimoon

5,6

opgelost, geen n.a.
AC correctie
mogelijk

200

opgelost, AC
correctie
mogelijk

n.a.

7440-39-3

Barium

73

opgelost, geen n.a.
AC correctie
mogelijk

148

opgelost, AC
correctie
mogelijk

n.a.

7440-41-7

Beryllium

0,08

opgelost, AC
correctie
mogelijk

n.a.

0,813

opgelost, AC
correctie
mogelijk

n.a.

133-06-2

Captan

0,34

totaal

n.a.

0,34

totaal

n.a.

10605-21-7

Carbendazim

0,6

totaal

n.a.

0,6

totaal

n.a.

101-21-3

Chloorprofam

4,0

totaal

0,8

totaal

43

totaal

4,3

totaal

15545-48-9

Chloortoluron

0,4

totaal

0,04

totaal

2,3

0,23

totaal

76 | Ministerie van Infrastuctuur en Milieu

totaal

0,0000035 totaal

0,018

n.a.

0,6081

totaal

0,0009

totaal

n.a.

n.a.

0,00031

0,037

totaal

n.a.

n.a.

163515-14-8 Dimethanamid-P

0,13

totaal

n.a.

66230-04-4

Esfenvaleraat

0,0001

totaal

n.a.

22224-92-6

Fenamiphos

0,012

totaal

72490-01-8

Fenoxycarb

0,0003

23560-59-0

Heptenofos

138261-41-3 Imidacloprid

Uitgedrukt als

0,0000031 totaal

Diazinon

som van
n.a.
chroom(III)
en
chroom(VI);
opgelost, AC
correctie
mogelijk

MAC-MKN Andere
oppervlaktewateren
[µg/L]

Deltamethrin

333-41-5

Uitgedrukt als

MAC-MKN Land
oppervlaktewateren
(µg/l)

52918-63-5

0,6

Uitgedrukt als

JG-MKN Land
oppervlaktewateren
(µg/l)
3,4

som van
chroom(III) en
chroom(VI);
opgelost, AC
correctie
mogelijk

JG-MKN Andere
oppervlaktewateren
(µg/l)

Stofnaam
Chroom

Uitgedrukt als

CAS

EG-nr

7440-47-3

n.a.

totaal

n.a.

1,6

totaal

n.a.

0,00085

totaal

n.a.

n.a.

0,027

totaal

n.a.

totaal

n.a.

0,026

totaal

n.a.

0,002

totaal

0,0002

totaal

0,02

totaal

0,002

totaal

0,0083

totaal

0,00083

totaal

0,2

totaal

0,02

totaal

91465-08-6

Lambda-cyhalothrin 0,00002

totaal

n.a.

0,00047

totaal

n.a.

74223-64-6

Metsulfuron-methyl 0,01

totaal

n.a.

0,03

totaal

n.a.

7440-48-4

Kobalt

0,2

opgelost, geen n.a.
AC correctie
mogelijk

1,36

opgelost, AC
correctie
mogelijk

0,21

7440-50-8

Koper

2,42

opgelost, geen 1,1
AC correctie
mogelijk

opgelost, AC n.a.
correctie
mogelijk

67129-08-2

Metazachloor

0,08

totaal

0,008

0,48

18691-97-9

Methabenzthiazuron 1,8

totaal

n.a.

n.a.

n.a.

51218-45-2

Metolachloor

0,4

totaal; norm is n.a.
van toepassing
op
S-metolachloor
en het
racemisch
mengsel

2,1

totaal; norm is n.a.
van toepassing
op
S-metolachloor
en het racemisch
mengsel

7439-98-7

Molybdeen

136

opgelost, geen n.a.
AC correctie
mogelijk

340

opgelost, AC
correctie
mogelijk

n.a.

23103-98-2

Pirimicarb

0,09

totaal

n.a.

1,8

totaal

n.a.

29232-93-7

Pirimifos-methyl

0,0005

totaal

n.a.

0,0016

totaal

n.a.

114-26-1

Propoxur

0,01

totaal

n.a.

n.a.

96489-71-3

Pyridaben

0,0017

totaal

0,00094

95737-68-1

Pyriproxyfen

0,00003

totaal

7782-49-2

Selenium

0,052

83121-18-0

Teflubenzuron

0,0012

totaal

5915-41-3

Terbutylazine

0,2

totaal

7440-28-0

Thallium

0,05

totaal

opgelost,
AC
correctie
mogelijk

n.a.

totaal

0,048

totaal

n.a.

0,0062

totaal

0,0012

n.a.

0,026

totaal

n.a.

opgelost, geen n.a.
AC correctie
mogelijk

24,6

opgelost, AC
correctie
mogelijk

2,6

n.a.

0,0017

totaal

n.a.

n.a.

1,3

totaal

n.a.

opgelost, geen n.a.
AC correctie
mogelijk

0,76

opgelost, AC
correctie
mogelijk

0,34

totaal
(=opgelost)
opgelost,
AC
correctie
mogelijk

Ontwerp-stroomgebiedbeheerplan Eems | 77

36

57018-04-9

Tolclofos-methyl

1,2

totaal

n.a.

7,1

n.a.

7440-62-2

Vanadium

3,5

opgelost, AC
correctie
mogelijk

n.a.

n.a.

n.a.

7440-66-6

Zink

7,82

opgelost, AC
correctie
mogelijk

3

opgelost, AC 15,6
correctie
mogelijk

opgelost, AC
correctie
mogelijk

1 Deze eis is uitgedrukt in mg N (NH4-N + NH3-N)/l, en geldt bij een pH van 7,7 en een temperatuur van
15° C. In het monitoringsprogramma wordt bepaald dat bij toetsing van de resultaten van de monitoring
aan de richtwaarden een correctie wordt toegepast, waarbij rekening wordt gehouden met de actuele pH
en temperatuur.
2 Bij toetsing van de resultaten van de monitoring kan een correctie kan worden toegepast, waarbij
rekening wordt gehouden met waterkwaliteitsparameters die de biologische beschikbaarheid van metalen
beïnvloeden.
Een aantal stoffen uit bovenstaande tabel is niet in de beoordeling meegenomen, omdat deze niet goed
kunnen worden gemeten. Dit kan liggen aan de rapportagegrens of detectielimiet. Het gaat in de rijkswateren om: abamectine, chlooretheen, deltamethrin, dichloorvos, esfenvaleraat, fenoxycarb, lambda-cyhalothrin, methyl-metsulfuron, pyridaben, teflubenzuron, cis-heptachloorepoxide, heptachlor. Dichloorvos is
ook een nieuwe prioritaire stof, maar was al een specifiek verontreinigende stof.

78 | Ministerie van Infrastuctuur en Milieu

n.a.

n.a.

Uitgedrukt als

n.a.

opgelost, AC
correctie
mogelijk

MAC-MKN Andere
oppervlaktewateren
[µg/L]

opgelost, AC
correctie
mogelijk

Uitgedrukt als

MAC-MKN Land
oppervlaktewateren
(µg/l)

0,6

Uitgedrukt als

JG-MKN Land
oppervlaktewateren
(µg/l)

JG-MKN Andere
oppervlaktewateren
(µg/l)

Stofnaam
Tin

Uitgedrukt als

CAS

EG-nr

7440-31-5

Daarnaast zijn een deel van de specifieke verontreinigende stoffen die in 2009 zijn beoordeeld niet meer
relevant gebleken en deze worden nu niet meer in de beoordeling betrokken. Dit betreft onderstaande de
stoffen. De normen voor deze stoffen blijven wel beschikbaar via de RIVM-website Risico’s van Stoffen.
EG-nr CAS

Stofnaam

EG-nr CAS

Stofnaam

2

2-Amino-4-chloorfenol

54

1,3-Dichloorbenzeen

95-85-2

541-73-1

8

92-87-5

Benzidine

55

106-46-7

1,4-Dichloorbenzeen

11

92-52-4

Bifenyl

56

91-94-1

Dichloorbenzidine

14

302-17-0

Chlooralhydraat

57

108-60-1

Dichloordiisopropylether

15

57-74-9

Chloordaan

58

75-34-3

1,1-Dichloorethaan

16

79-11-8

Chloorazijnzuur

60

75-35-4

1,1-Dichloorethyleen
(vinylideenchloride)

540-59-0

17

95-51-2

2-Chlooraniline

61

18

108-42-9

3-Chlooraniline

63

1,2-Dichloorethyleen
Dichloornitrobenzenen

20

108-90-7

Chloorbenzeen

64

120-83-2

2,4-Dichloorfenol

21

97-00-7

1-Chloor-2,4-dinitrobenzeen

66

96-23-1

1,3-Dichloorpropaan-2-ol

22

107-07-3

2-Chloorethanol

67

542-75-6

1,3-Dichloorpropeen

24

59-50-7

4-Chloor-3-methylfenol

68

78-88-6

2,3-Dichloorpropeen

25

90-13-1

26

1-Chloornaftaleen

72

109-89-7

Diethylamine

Chloornaftalenen (technisch mengsel)

74

124-40-3

Dimethylamine

27

89-63-4

4-Chloor-2-nitroaniline

75

298-04-4

Disulfoton

28

88-73-3

1-Chloor-2-nitrobenzeen

78

106-89-8

Epichloorhydrine

29

121-73-3

1-Chloor-3-nitrobenzeen

86

67-72-1

Hexachloorethaan

30

100-00-5

1-Chloor-4-nitrobenzeen

87

98-83-8

Isopropylbenzeen (=cumeen)

31

89-59-8

32

4-Chloor-2-nitrotolueen

93

10265-92-6

Methamidophos

Chloornitrotoluenen (andere dan
4-Chloor-2-nitrotolueen)

98

301-12-2

Oxydemeton-methyl

33

95-57-8

2-Chloorfenol

103

14816-18-3

Foxim

34

108-43-0

3-Chloorfenol

104

709-98-8

Propanil

35

106-48-9

4-Chloorfenol

107

93-76-5

2,4,5-T (en zouten en esters
van 2,4,5-T)

36

126-99-8

Chloropreen (2-Chloor-1,3-butadieen)

108

1461-25-2

Tetrabutyltin

37

107-05-1

3-Chloorpropeen (allylchloride)

109

95-94-3

1,2,4,5-Tetrachloorbenzeen

38

95-49-8

2-Chloortolueen

110

79-34-5

1,1,2,2-Tetrachloorethaan

39

108-41-8

3-Chloortolueen

112

108-88-3

Tolueen

40

106-43-4

4-Chloortolueen

119

71-55-6

1,1,1-Trichloorethaan

41

615-65-6

2-Chloor-p-toluïdine

120

79-00-5

1,1,2-Trichloorethaan

Chloortoluïdinen (andere dan
2-Chloor-p-toluïdine)

122

95-95-4

2,4,5-Trichloorfenol

42
43

56-72-4

Cumafos

122

88-06-2

2,4,6-Trichloorfenol

44

108-77-0

Cyaanuurzuurchloride
(2,4,6-trichloor-1,3,5-triazine)

123

76-13-1

1,1,2-Trichloortrifluorethaan

128

45

94-75-7

2,4-D (en zouten en esters van 2,4-D)

47

298-03-3

Demeton

48

106-93-4

52
53

95-50-1

75-01-4

Vinylchloride (chloorethyleen)

3347-22-6

Dithianon

1,2-Dibroomethaan

3-10-2349

Dodine

Dichlooranilinen

16984-48-8

Fluoriden

1,2-Dichloorbenzeen

100-42-5

Styreen

Ontwerp-stroomgebiedbeheerplan Eems | 79

Bijlage 4
Doelen chemische toestand van grondwaterlichamen

Code

Omschrijving

Cl

Ni

As

Cd

Pb

Ptot

mg/l

ug/l

ug/l

ug/l

ug/l

mg/l P

NLGW0001

Zand Eems

160

20

13,2

0,35

7,4

2

NLGW0008

Zout Eems

niet relevant

20

18,7

0,35

7,4

6,9

Code

Omschrijving

Nitraat

Gewasbeschermingsmiddelen

mg/l NO3

indiv. ug/l

som ug/l

NLGW0001

Zand Eems

50

0,1

0,5

NLGW0008

Zout Eems

50

0,1

0,5

80 | Ministerie van Infrastuctuur en Milieu

Dit is een uitgave van

Ministerie van
Infrastructuur en Milieu
Postbus 20901 | 2500 EX Den Haag
www.rijksoverheid.nl/ienm
december 2014