Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2009–2010

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3362
Vragen van het lid Gesthuizen (SP) aan de minister van Justitie over
transacties in fraudezaken (ingezonden 27 augustus 2010).
Antwoord van minister Hirsch Ballin (Justitie) (ontvangen 16 september
2010).
Vraag 1
Wat zijn, in het algemeen, uw beweegredenen om in te stemmen met
schikkingen bij grootschalige fraude waarmee vervolging wordt ontlopen?
Antwoord 1
Er kunnen verschillende redenen voor het Openbaar Ministerie (OM) zijn om
een verdachte een transactie aan te bieden. Steeds zal van geval tot geval
worden bezien of hiertoe aanleiding bestaat. Hoge transacties dienen op
grond van de Aanwijzing hoge transacties en bijzondere transacties (Stcrt.
2008, nr. 321) ter instemming aan de Minister van Justitie te worden
voorgelegd.
De redenen voor het aanbieden van een hoge transactie kunnen gelegen zijn
in een combinatie van de volgende factoren:
1)
Het transigeren is op grond van art. 74 Wetboek van Strafrecht, naast
dagvaarden, een van de wettelijke mogelijkheden om een strafzaak af
te doen.
2)
Goede rechtspleging vergt dat strafzaken binnen afzienbare termijn
worden afgedaan. Het transigeren voorkomt een lange, dure straf- en
ontnemingszaak.
3)
Het transigeren voorkomt een straf- en ontnemingszaak waarvan de
exacte uitkomst (met name op het gebied van de hoogte van de op te
leggen boetes, dan wel de te ontnemen bedragen) niet zeker is.
4)
Bij hoge transacties wordt een persbericht uitgebracht, waardoor er
ook publiekelijk verantwoording wordt afgelegd.
5)
Bij het transigeren van een strafzaak tegen een rechtspersoon geldt dat
ook bij vervolging geen andere uitkomst mogelijk is dan het betalen
van een geldbedrag als boete en ter ontneming van het wederrechtelijk
verkregen voordeel.
6)
Het verrichten van een taakstraf kan deel uitmaken van een schikking
met een natuurlijke persoon.
7)
De belangen van slachtoffers kunnen worden gediend, omdat veel
sneller schadeloosstelling kan volgen dan bij een strafvervolging.

ah-tk-20092010-3362
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, Aanhangsel

1

8)

Bij het aanbieden van transacties aan natuurlijke personen kunnen ook
persoonlijke omstandigheden een rol spelen (zoals het gebrek aan
persoonlijk gewin, berouw, enz.).
9)
Bij het transigeren kan de betaling van een hoger bedrag overeen
worden gekomen dan de rechter naar verwachting zal opleggen.
10)
Van leedtoevoeging is wel degelijk sprake door zowel de betaling van
de geldbedragen, als de publiciteit in de vorm van een persbericht.
11)
Het transigeren kan in grote zaken plaatsvinden naast het dagvaarden
van andere (belangrijkere) verdachten, dan wel van dezelfde verdachten voor andere (zwaardere) feiten. Om praktische redenen is het in
dergelijke zaken ondoenlijk om alle verdachten voor alle feiten te
dagvaarden. Door het voor de rechter brengen van zaken en transacties
te combineren kan een doelmatige, integrale strafrechtelijke afdoening
worden bereikt.
12)
Een transactie wordt, net als een veroordeling, opgenomen in de
justitiële documentatie.
Ik stem ermee in om een transactie aan te bieden, indien ik van mening ben
dat het aanbieden van de transactie, op basis van bovenstaande overwegingen voorbereid door het OM, een doelmatige afdoening vormt van (een deel
van) een strafzaak en indien daarmee – bijvoorbeeld in combinatie van het
dagvaarden van hoofdverdachten – een effectieve en passende strafrechtelijke reactie wordt gegeven op hetgeen zich heeft voorgedaan.
Vraag 2
Waarom heeft het Openbaar Ministerie (OM) in de fraudezaak rondom
woningcorporatie Rochdale transacties aangeboden aan Multi Corporation en
twee van haar bestuurders?1 Wanneer precies heeft u hiervoor toestemming
verleend?
Antwoord 2
Ik heb op 22 augustus jongstleden ingestemd met het aanbieden van de
transactie. De redenen voor het OM om te transigeren zijn op 25 augustus
jongstleden in een persbericht door het OM bekend gemaakt:
1) de strafeis zou niet wezenlijk afwijken van de transactiesom;
2) verdachte heeft afstand genomen van de bedoelde factuurbetaling;
3) in de administratie van Multi Corporation over de periode vanaf 2003 tot
heden zijn geen vergelijkbare betalingen aangetroffen;
4) verdachte heeft de controle en de waarborgen binnen het administratieve systeem verder aangescherpt;
5) verdachte heeft een strikte Code of Conduct ingevoerd;
6) in het onderzoek heeft verdachte zich transparant en coöperatief
getoond;
7) het gevaar voor herhaling wordt laag ingeschat.
Het strafrechtelijk onderzoek naar de ex-directeur van de Amsterdamse
woningcorporatie Rochdale loopt nog.
Vraag 3
Hoe kan de Kamer haar controlerende taak uitoefenen wanneer schikkingen
als deze door u worden goedgekeurd en de Kamer vervolgens voor voldongen feiten staat, zoals ook bleek in het debat van 30 juni 2010 over het niet
vervolgen van verdachten in de Klimopzaak? Bent u bereid uitvoerig
verantwoording af te leggen over de reeds bereikte schikkingen in grote
fraudezaken, de overwegingen die een rol spelen, de procedure die hierin
gevolgd wordt en de democratische controle hierop? Wilt u in uw antwoord
betrekken het tot stand komen van uw instemmingsrecht bij dergelijke
schikkingen en de achtergrond hiervan?
Antwoord 3
Uiteraard ben ik altijd bereid verantwoording af te leggen aan uw Kamer voor
het gevoerde beleid. Daarbij dient evenwel rekening te worden gehouden met
de situatie dat hoge transacties vaak in nauw verband staan met of deel
uitmaken van strafzaken die nog onder de rechter zijn. Deze zaken dienen in
onderlinge samenhang te worden bezien.
1

http://www.om.nl/actueel/nieuws-_en/@154050/transacties_in/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, Aanhangsel

2

Dat het College van procureurs-generaal bepaalde transacties aan mij
voorlegt, is verankerd in de Aanwijzing hoge transacties en bijzondere
transacties. Deze aanwijzing is tot stand gekomen nadat de toenmalige
Minister van Justitie op 26 november 2001 per brief in reactie op de motie
nummer 2001/2002 28 093, nr. 5 aan uw Kamer heeft laten weten de
toenmalige Aanwijzing hoge transacties in misdrijfzaken aan te passen.
De basis voor het verlenen van mijn instemming is gelegen in de aanwijzingsbevoegdheid van de Minister van Justitie (art. 127 Wet op de rechterlijke
organisatie).
Vraag 4
Hoe beoordeelt u het feit dat vermogende verdachten blijkbaar hun strafzaak
kunnen afkopen? Deelt u de mening dat het onaanvaardbaar is dat verdachten van fraude door het treffen van een schikking feitelijk onbestraft blijven?
Kunt u zich voorstellen dat dit door burgers wordt gezien als een vorm van
klassenjustitie en dat hiermee het vertrouwen in de rechtstaat wordt
aangetast? Welke maatregelen gaat u nemen om dit te voorkomen? Bent u
bereid de OM beleidsregels hiertoe aan te scherpen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 4
Van klassenjustitie is geen enkele sprake. Voor verlies van vertrouwen in de
rechtsstaat, of maatregelen zoals in de vraag voorgesteld, bestaat ook geen
enkele aanleiding. Betrokkenen betalen hoge bedragen, feiten worden
openbaar gemaakt via persberichten, de feiten worden geregistreerd in de
justitiële documentatie en aan transacties kunnen voorwaarden worden
gesteld (waaronder het ondergaan van taakstraffen). Ik verwijs verder naar
hetgeen ik hierover tijdens het spoeddebat over de schikkingen in vastgoedfraudezaken op 30 juni jongstleden reeds naar voren heb gebracht.
Vraag 5
Is de capaciteit van het OM en de rechterlijke macht in Nederland toereikend
om in grootschalige fraudezaken verdachten te vervolgen en te berechten? Zo
nee, hoe groot zijn de tekorten?
Antwoord 5
De capaciteit van het OM, de ZM en de opsporingsdiensten behoeft aan een
doelmatige en passende afdoening van grote fraudezaken niet in de weg te
staan. Ik verwijs hieromtrent naar het antwoord op de vragen 1, 4 en 6.
Vraag 6
Wat vindt u van het voorstel om in grootschalige fraudeonderzoeken
verdachten van grote fraude altijd te vervolgen en nooit een schikking aan te
bieden waarmee strafrechtelijke vervolging en berechting wordt voorkomen?
Bent u bereid voortaan geen goedkeuring meer te verlenen aan schikkingen
met grote fraudeurs waarmee zij strafrechtelijke vervolging en berechting
ontlopen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 6
Op basis van de Aanwijzing hoge transacties en bijzondere transacties geldt
het uitgangspunt: niet transigeren in dergelijke zaken (maar voorleggen aan
de rechter), tenzij daar een zeer goede reden voor is. Transigeren is een van
de wettelijke mogelijkheden om een strafzaak af te doen en er kunnen heel
goede redenen zijn om (hoge) transacties aan te bieden (zie het antwoord op
vraag). Ik acht het onwenselijk en onnodig bepaalde categorieën strafzaken
daarvan uit te sluiten. De beslissing om te transigeren dient weloverwogen
en op basis van zeer sterke argumenten te worden genomen. Om die reden
bevat de Aanwijzing hoge transacties en bijzondere transacties ook een zware
besluitvormingsprocedure waarbij – indien de transactie aan de daartoe
gestelde voorwaarden voldoet – de hoofdofficier van justitie, College van
procureurs-generaal en de Minister van Justitie worden betrokken. Transigeren kan in bepaalde gevallen – al dan niet in samenhang met het vervolgen
van andere verdachten – een doelmatige en effectieve manier zijn om te
reageren op een gepleegd strafbaar feit, waarbij ook aan de belangen van
slachtoffers sneller tegemoet kan worden gekomen dan bij berechting. In
dergelijke gevallen dient dan ook de mogelijkheid te blijven bestaan deze
afdoeningsmodaliteit te kiezen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, Aanhangsel

3