Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2854
Vragen van het lid Wassenberg (PvdD) aan de Minister van Landbouw, Natuur
en Voedselkwaliteit over de schadelijke effecten van SHDI-pesticiden op
planten, dieren en mensen (ingezonden 30 januari 2020).
Antwoord van MinisterSchouten (Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit)
(ontvangen 20 mei 2020). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2019–2020, nr. 1676.
Vraag 1
Kent u het artikel «Evolutionarily conserved susceptibility of the mitochondrial respiratory chain to SDHI pesticides and its consequence on the impact
of SDHIs on human cultured cells»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Kunt u bevestigen dat dit onderzoek aantoont dat Succinate Dehydrogenase
Inhibitors (SDHI’s) niet alleen schade toebrengen aan doelsoorten (schimmels) maar ook aan regenwormen, bijen en zelfs mensen, doordat deze
inhibitors een onderdeel van de cellulaire ademhaling (de Krebscyclus)
verstoren?
Antwoord 2
Ik heb het College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en
biociden (Ctgb), als Nederlandse toelatingsautoriteit, gevraagd om de studie
van Bénit (2019) te beoordelen. Het Ctgb geeft aan dat het betreffende
onderzoek een in vitro studie betreft met uit dode schimmels, bijen en
regenwormen geïsoleerde mitochondriën en met menselijke cellen. Daarin
worden bij directe blootstelling aan bepaalde concentraties van SDHI-stoffen
effecten op de mitochondriën gevonden. Aangezien de mitochondriale
ademhalingsketen voorkomt in veel verschillende organismen, is dit niet
onverwacht.

1

ah-tk-20192020-2854
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2020

PLoS ONE, 7 november 2019 – «Evolutionarily conserved susceptibility of the mitochondrial
respiratory chain to SDHI pesticides and its consequence on the impact of SDHIs on human
cultured cells» (https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0224132)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

De resultaten van deze in vitro studie kunnen echter niet direct vertaald
worden naar effecten op mens of dier. Daarvoor is verder onderzoek nodig.
De studie toont volgens het Ctgb niet aan dat de aangetroffen effecten ook
daadwerkelijk optreden als gevolg van het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen op basis van SDHI-stoffen. Dit is afhankelijk van de blootstelling in
de praktijk en het gedrag van een stof in een mens of dier. Een mens kan een
veel hogere blootstelling hebben dan een schimmel, honingbij of regenworm
voordat schadelijke effecten optreden, vanwege de verschillen in volume en
gewicht. Daarnaast is het zo dat de toegelaten SDHI-stoffen over het
algemeen een snelle afbraak en uitscheiding uit het lichaam laten zien
waardoor lage systemische concentraties te verwachten zijn. In proefdierstudies zijn verder geen onacceptabele negatieve effecten van SDHI-stoffen
aangetroffen.
De Franse toelatingsautoriteit Anses geeft in een rapport van januari 2019 aan
dat er geen gevallen bekend zijn van schadelijke effecten bij de mens als
gevolg van toepassing van SDHI-gewasbeschermingsmiddelen. Verder ziet
Anses geen reden voor onmiddellijke terugtrekking van alle SDHI-stoffen.
Anses raadt wel aan om betere detectiemethoden te ontwikkelen voor het
optreden van negatieve effecten van SDHI-stoffen op mitochondriën
(mitotoxiciteit), omdat de huidige proefdierstudies niet altijd de mogelijke
effecten voldoende kunnen aantonen. Anses is op dit moment nog bezig met
een vervolgonderzoek waarvan de eerste resultaten in de eerste helft van
2020 gepubliceerd zullen worden. Het Ctgb sluit zich aan bij de bevindingen
uit het Anses-rapport en wacht de resultaten van het vervolgonderzoek af.
Vraag 3
Welke SDHI’s zijn toegestaan in de EU? Kunt u een overzicht geven, per stof,
wanneer deze voor het laatst door de European Food Safety Authority (EFSA)
beoordeeld is en tot wanneer de toelating geldt?
Antwoord 3
In onderstaande tabel staan de in de EU goedgekeurde stoffen weergegeven
met een SDHI-werkingsmechanisme en de vervaldatum van de
EU-goedkeuring2.
In Nederland zijn verschillende gewasbeschermingsmiddelen op basis van
SDHI-fungiciden toegelaten. Het aantal toelatingen is weergegeven in
onderstaande tabel3.
SDHI stof

Goedkeuring
EU

Expiratiedatum

# toegelaten
middelen NL

Flutolanil
Isofetamid
Fluopyram
Carboxin
Benzovindiflupyr
Bixafen
Fluxapyroxad
Isopyrazam
Penflufen
Penthiopyrad
Sedaxane
Boscalid

Ja
Ja
Ja
Ja
Ja
Ja
Ja
Ja
Ja
Ja
Ja
Ja

28-02-2021
15-09-2026
31-01-2024
31-05-2021
02-03-2023
30-09-2023
31-12-2022
31-03-2023
31-01-2024
30-04-2024
31-01-2024
31-07-2020

2
geen
9
geen
2
4
11
6
4
3
4
7

# kg afgezet in
2018 in NL
10.065
19.008
0
3.888
9.100
2.928
2.434
108
930
19.601

Vraag 4
Kunt u bevestigen dat er pesticiden op de Nederlandse markt zijn waarin
SDHI’s voorkomen? Zo ja, om welke middelen gaat het en welke stoffen
komen daarin voor?
Antwoord 4
Zie mijn antwoord op vraag 3.
2

Voor informatie over de EFSA-risicobeoordeling verwijs ik u naar de website van EFSA
http://www.esfa.europe.eu
3
Voor meer informatie over de toelatingen, de toepassingen en de beoordelingen van het Ctgb,
verwijs ik u naar de Toelatingendatabank op de Ctgb-website https://toelatingen.ctgb.nl/nl/
authorisations

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2

Vraag 5
Voor welke toepassingen worden middelen met SDHI’s in Nederland gebruikt
en wat zijn daar de jaarlijkse verkoopvolumes van?
Antwoord 5
Middelen op basis van SDHI-fungiciden worden gebruikt ter bestrijding van
schimmelziekten in verschillende akkerbouw- en sierteeltgewassen. Voor
meer informatie over de toelatingen, de toepassingen en de beoordelingen
van het Ctgb, verwijs ik u naar de toelatingendatabank op de Ctgb-website
https://toelatingen.ctgb.nl/nl/authorisations
De afzetgegevens van 2018 (meest recente jaar beschikbaar) zijn opgenomen
in de tabel in het antwoord op vraag 3.
Vraag 6
Kunt u een overzicht geven, per middel, wanneer deze voor het laatst door
het College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden
(Ctgb) beoordeeld is en tot wanneer de toelating geldt?
Antwoord 6
In principe is een middel toegelaten tot de expiratiedatum van de werkzame
stof plus 1 jaar. Dat jaar is nodig voor het uitvoeren van de herbeoordeling
van het middel, volgend op de herbeoordeling van de werkzame stof. Voor
informatie over de beoordeling van middelen verwijs ik naar de toelatingendatabank op de Ctgb-website https://toelatingen.ctgb.nl/nl/authorisations
Vraag 7
Is bij de laatste beoordeling van SDHI’s het effect op mitochondriën in
menselijke cellen meegenomen in het toetsingskader? Zo ja, wat waren de
bevindingen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 7
Ja. De meest recente beoordeling van een werkzame stof met het SDHIwerkingsmechanisme betreft de EFSA-conclusie voor pydiflumetofen in
september 2019. Hierbij concludeert EFSA dat relevantie van dit effect voor
de mens niet uitgesloten kan worden, maar ziet dit echter niet als een kritiek
zorgpunt. De Europese besluitvormingsprocedure van deze werkzame stof is
nog niet afgerond.
Vraag 8
Zijn er in de dossiers die het Ctgb bekeken heeft met betrekking tot SDHIpesticiden aanwijzingen gevonden voor neurologische effecten of aandoeningen? Zo ja, welke?
Antwoord 8
Het Ctgb heeft bij de overgrote meerderheid van de in Nederland toegelaten
SDHI-gewasbeschermingsmiddelen geen neurotoxische eigenschappen
geconstateerd. Alleen bij de werkzame stof benzovindiflupyr werden enkele
aanwijzingen gevonden van milde, tijdelijke neurologische effecten na acute
blootstelling. Een vergelijkbaar effect werd niet waargenomen na herhaalde
blootstelling bij een gelijk blootstellingsniveau. De effecten na acute
blootstelling aan benzovindiflupyr zijn meegenomen bij het bepalen van de
veilige grenswaarden voor deze stof. Bij gebruik volgens het wettelijk
gebruiksvoorschrift zijn er dan ook geen neurologische effecten te verwachten bij consumenten, toepassers, werkers, omstanders en omwonenden.
Vraag 9
Kunt u bevestigen dat een groep van 460 internationale wetenschappers
oproept om SDHI’s niet langer toe te laten als landbouwgif en wat is uw
reactie daarop?4

4

http://endsdhi.com/wp-content/uploads/2020/01/Appel-Liste.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

3

Antwoord 9
Ik ben bekend met deze oproep. Ik vind het van groot belang dat nieuwe
wetenschappelijke inzichten worden bekeken en heb het Ctgb dan ook, als
Nederlandse toelatingsautoriteit, gevraagd om deze informatie te beoordelen.
Het Ctgb ziet, net als de Franse toelatingsautoriteit Anses, geen aanleiding
om direct in te grijpen op bestaande toelatingen en wacht eerst verder
onderzoek af.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

4