Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1112
Vragen van het lid Hammelburg (D66) aan de Minister van Financiën over het
advies van de Autoriteit Financiële Markten (AFM) dat ten grondslag ligt aan
zijn brief over actieve provisietransparantie en het Besluit financiële markten
2021 (ingezonden 10 december 2021).
Antwoord van Minister Hoekstra (Financiën) (ontvangen 14 december 2021).
Vraag 1
Klopt het dat u in uw brief concludeert dat actieve provisietransparantie goed
uitvoerbaar is, maar uit het onderliggende AFM-advies blijkt dat partijen
aangeven dat het voorstel niet goed uitvoerbaar is? Kunt u aangeven waaruit
blijkt dat de voorgenomen actieve provisietransparantie in deze vorm goed
uitvoerbaar is? Zo ja, kunt u aangeven waarom u die conclusie heeft
getrokken ondanks de negatieve adviezen? Zo nee, hoe moet de conclusie in
uw brief dan worden gelezen?1 2 3
Antwoord 1
Op basis van de huidige passieve provisietransparantie krijgt een consument
pas inzicht in de door hem of haar betaalde provisie als diegene daar naar
vraagt. Doordat niet alle consumenten bekend zijn met provisie, wordt deze
vraag veelal niet gesteld. Dat staat mogelijk in de weg aan een goed gesprek
tussen consument en dienstverlener over diens dienstverlening met als risico
dat de consument niet vraagt naar de dienstverlening waar hij of zij wel voor
betaald heeft. Om die reden heb ik in 2019 aangekondigd dat ik zou komen
met een voorstel voor actieve provisietransparantie. Sindsdien heb ik
veelvuldig met uw Kamer gesproken over een goede vormgeving van actieve
provisietransparantie. Ook zijn gesprekken gevoerd met de brancheverenigingen, consumentenpartijen en de toezichthouder.
In mijn brief van 7 juni 2021 informeerde ik u over de verschillende overwegingen die een rol spelen bij de vormgeving van actieve provisietransparantie, alsmede welke afwegingen ik daarbij had gemaakt. Ook kondigde ik in die
brief aan dat ik de AFM zou vragen om in gesprek te gaan met betrokken
partijen over een wijze van invoering die zo praktisch mogelijk uitvoerbaar is.
De AFM heeft vervolgens, zoals ik u per brief van 25 november 2021 liet

1

Kamerstukken II, vergaderjaar 2021–2022, 32 545, nr. 154
Kamerstukken II, vergaderjaar 2021–2022, 32 545, nr. 153
3
Kamerstukken II, vergaderjaar 2021–2022, 32 545, nr. 152
2

ah-tk-20212022-1112
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

weten, gesproken met diverse betrokken partijen, te weten Adfiz (branchevereniging van financieel adviseurs), Organisatie van Financiële Dienstverleners
(brancheorganisatie voor onafhankelijke hypotheekadviseurs, hypotheekketens en serviceproviders), Keurmerk Objectief Vergelijken (met als deelnemende partijen Geld.nl, Independer en Zorgkiezer.nl) en het Verbond van
Verzekeraars. Ik begrijp van de AFM dat de marktpartijen tijdens die
gesprekken allereerst verschillende argumenten hebben aangedragen
waarom het Wijzigingsbesluit Financiële Markten 2021 (hierna: het Wijzigingsbesluit) onwenselijk en/of lastig zou zijn. Daarnaast hebben de marktpartijen
ook enkele argumenten aangedragen die zagen op de (niet) uitvoerbaarheid
van het Wijzigingsbesluit. Om tegemoet te komen aan de genoemde
bezwaren over uitvoerbaarheid, heeft de AFM drie aanbevelingen aan mij
gedaan. Ik heb deze alle drie overgenomen zoals ik u heb gemeld in mijn
brief van 25 november jl. Op basis van deze gesprekken, en op basis van haar
eigen kennis en inzichten, heeft de AFM uiteindelijk geconcludeerd dat het
Wijzigingsbesluit met inachtneming van haar aanbevelingen zoals dat nu bij u
voorligt uitvoerbaar is.
Ik heb de conclusie van de AFM over uitvoerbaarheid overgenomen. Daarbij
nam ik ook in overweging dat bemiddelaars en adviseurs nu al onder de van
toepassing zijnde passieve provisietransparantie in staat moeten zijn om
desgevraagd (passief) het exacte provisiebedrag aan een cliënt te verstrekken.
Dit zou – al dan niet met een wijziging van systemen – ook op grotere schaal
(actief) mogelijk moeten zijn. Voor het doorvoeren van de benodigde
wijzigingen in de systemen vind ik, zoals eerder genoemd, een implementatietermijn van twee jaar redelijk. Bovendien is de wijze van communiceren
van het provisiebedrag bewust laagdrempelig gekozen: een mondelinge
mededeling is daarbij toegestaan. Ook is het zo dat wanneer het exacte
bedrag niet kan worden berekend, volstaan kan worden met het mededelen
van de wijze van berekening van dit bedrag. Om deze redenen acht ik het
voorstel uitvoerbaar, ondanks dat het noemen van exacte nominale bedragen
ook enkele uitdagingen kent, zoals ook kan worden opgemaakt uit de
onderliggende stukken bij het advies van de AFM.
Vraag 2
Klopt het dat uit de onderliggende stukken die u heeft gestuurd blijkt dat er
vraagtekens gezet worden bij de juridische houdbaarheid van een actieve
provisietransparantie zoals die wordt voorgesteld in lijn met Europese
regelgeving op het gebied van verzekeringsdistributie en platformregulering?
Zo ja, hoe heeft u dit advies verwerkt in uw besluit? Zo nee, kunt u onderbouwen waarom de voorgestelde actieve provisietransparantie wel voldoet aan
Europese regelgeving op het gebied van verzekeringsdistributie en platformregulering?
Antwoord 2
De belangenorganisatie Adfiz en het Keurmerk Objectief Vergelijken hebben
voor zichzelf juridisch advies ingewonnen omdat zij bezwaren zien bij het
voorstel voor actieve provisietransparantie. Deze in opdracht van Adfiz en
Keurmerk Objectief Vergelijken opgestelde adviezen zijn met de AFM en mijn
ministerie gedeeld. In deze adviezen wordt gesteld dat het voorstel in strijd is
met het Unierecht en de Insurance Distribution Directive (IDD). Ook wordt er
aandacht gevraagd voor proportionaliteit en subsidiariteit.
Ik ben van mening dat het Wijzigingsbesluit wel in lijn is met de IDD. De IDD
gaat immers uit van minimumharmonisatie, wat inhoudt dat het voor
lidstaten mogelijk is om strengere voorschriften te hanteren. Uitgangspunt bij
de IDD is verder dat alle distribuerende partijen, in het bijzonder het directe
kanaal en indirecte kanaal, gelijk worden behandeld. Dat is mijns inziens het
geval bij het Wijzigingsbesluit, doordat geregeld wordt dat zowel tussenpersonen als schadeverzekeraars transparant dienen te zijn over hun dienstverlening en de vergoeding die ze daarvoor krijgen. Adviseurs ontvangen provisie,
en in ruil daarvoor ontvangt de consument een extra dienst, zoals aanvullende hulp bij afhandeling van schade. Schadeverzekeraars ontvangen geen
provisie, maar consumenten ontvangen in dat geval ook geen extra diensten
op de standaard service.
Verder beoordeel ik het Wijzigingsbesluit als proportioneel. Ik vind het
belangrijk dat het voor een consument inzichtelijk is welke diensten hij of zij
mag verwachten van de adviseur of aanbieder, en welke kosten hieraan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

verbonden zijn. Als een consument weet wat hij of zij voor de dienstverlening
van de adviseur betaalt, krijgt de consument ook inzicht in de mate van
dienstverlening die hij of zij van de adviseur mag verwachten. Ik ben het met
de AFM en de Consumentenbond eens dat exacte bedragen het meest
effectief voor de consument zijn om het gesprek over de dienstverlening aan
te gaan.
Vraag 3
Klopt het dat uit de onderliggende stukken blijkt dat actieve provisietransparantie tot een onwenselijk informatieoverschot voor consumenten op de
verzekeringsmarkt kan leiden? Zo ja, hoe heeft u die verwachting meegewogen in de door u voorgestelde vormgeving van actieve provisietransparantie?
Zo nee, kunt u toelichten hoe de door u voorgestelde actieve provisietransparantie niet tot een dergelijk informatie-overschot zou leiden?
Antwoord 3
In mijn brief van 7 juni 2021 schreef ik over de optimale omvang van de
hoeveelheid informatie die een consument tot zich moet en kan nemen om
een goede keuze te (kunnen) maken. Meer informatie kan inzichten voor een
consument vergroten, maar ook tot zoveel – extra – informatie leiden dat
keuzes worden uitgesteld. Het is van belang om te voorkomen dat de
aandacht van de consument te veel wordt afgeleid van andere belangrijke
elementen van zijn productaanschaf, zoals de verzekeringswaarde, dekking,
looptijd, uitkering etc. Dat neemt niet weg dat inzicht in provisie voor de
consument belangrijk is om het gesprek over de dienstverlening van de
adviseur of bemiddelaar goed te kunnen voeren. Ik vind deze informatie dan
ook essentieel voor de keuze van het distributiekanaal en aanschaf van het
product. Uit de genoemde stukken blijkt dat sommige belanghebbende
partijen daar een andere mening over hebben. Op verzoek van uw Kamer heb
ik juist over dit punt met de AFM en de Consumentenbond verder gepraat. Zij
denken niet dat in het voorstel sprake is van een informatieoverschot voor de
consument. Ik laat het bovendien aan de adviseur en/of bemiddelaar om te
bepalen wat de beste vorm van informeren is. Dit kan zowel via een
mondelinge als een schriftelijke mededeling.
Vraag 4
Klopt het dat uit de onderliggende stukken blijkt dat actieve provisietransparantie tot minder concurrentie op de verzekeringsmarkt kan leiden? Zo ja, hoe
heeft u die rationale meegewogen in de door u voorgestelde vormgeving van
actieve provisietransparantie? Zo nee, kunt u toelichten hoe de door u
voorgestelde actieve provisietransparantie niet tot verminderde concurrentie
op de verzekeringsmarkt zou leiden?
Antwoord 4
Hier wordt gedoeld op het position paper dat in opdracht van Keurmerk
Objectief Vergelijken is opgesteld door advocatenkantoor Maverick en
adviesbureau Radicand Economics. Deze bureaus schrijven dat zij een
marktverschuiving ten koste van intermediairs verwachten, wat tot een meer
geconcentreerde markt voor verzekeringen zou kunnen leiden met als
mogelijk nadelig effect dat de prikkels om te concurreren afnemen.
Zoals ik u eerder schreef (7 juni 2021), zijn er bij tussenpersonen zorgen dat
het actief transparant maken van het provisiebedrag leidt tot het beeld dat
tussenpersonen duurder zijn dan directe aanbieders, waardoor er een
marktverschuiving optreedt. Daarnaast is er ook een zorg dat wanneer
consumenten wel naar een tussenpersoon gaan, deze alsnog voor het directe
kanaal kiezen op het moment dat de consument de mededeling over het
provisiebedrag ontvangt. Juist daarom vind ik het belangrijk dat de consument tijdig en goed over zowel de provisie als over de dienstverlening wordt
geïnformeerd. Daarbij is het aan de tussenpersoon om de meerwaarde van
zijn dienstverlening, ook na afsluiting van de verzekering, bij de consument
goed over het voetlicht te brengen. Tegelijkertijd moet een directe aanbieder
ook transparant zijn over de kenmerken van zijn of haar dienstverlening en
moet dus ook inzicht bieden in zijn «self service» model. In dat model bij de
directe aanbieder is er geen aanvullende ondersteuning na het afsluiten van
het product, bijvoorbeeld bij het afhandelen van een schade.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3

In het Wijzigingsbesluit heb ik een evaluatiebepaling opgenomen. Binnen drie
jaar na inwerkingtreding van het Wijzigingsbesluit zal ik aan de Kamer een
verslag over de doeltreffendheid en de effecten van de regels met betrekking
tot actieve provisietransparantie bij schadeverzekeringen sturen, waarbij
expliciet ook gekeken wordt naar het gelijke speelveld.
Vraag 5
Wil u toezeggen dat u geen vervolgstappen zet voordat u deze vragen heeft
beantwoord en de Kamer daarover eventueel heeft kunnen debatteren?
Antwoord 5
Ja.
Vraag 6
Kunt u deze vragen individueel en uiterlijk dinsdag 14 december 2021
beantwoorden?
Antwoord 6
Ja.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

4