BIJVERDIENEN IN 2008
Ambtelijk rapport van bevindingen
Ministerie van OCW,
September 2011,
Kenmerk 333919.

Bijverdienen in 2008, ambtelijk rapport van bevindingen, OCW, september 2011.

2

INHOUDSOPGAVE
1.

Inleiding............................................................................... 5

2.

De bijverdiengrens ................................................................. 8

3.

Verandering van de bijverdiengrens .........................................10

4.

Verruiming en beperking van de bijverdiengrens ........................12

5.

Externe factoren ...................................................................15

6.

De toename van het aantal EBS-vorderingen .............................16

7.

Conclusie.............................................................................18

Bijverdienen in 2008, ambtelijk rapport van bevindingen, OCW, september 2011.

3

Bijverdienen in 2008, ambtelijk rapport van bevindingen, OCW, september 2011.

4

1.

Inleiding
Dit rapport beschrijft de ambtelijke bevindingen bij de uitvoering van de
motie Klaver/De Rouwe (zie inzet). Om deze motie te kunnen uitvoeren
was het noodzakelijk de context van de bijverdiengrens te beschrijven,
dossiers te onderzoeken, een algemeen model van de gevolgen van de
bijverdiengrens te reconstrueren, hernieuwde gegevensuitwisseling tussen
DUO en Belastingdienst uit te voeren en de uitkomsten daarvan te
analyseren. Dit proces is afgerond in de periode april-september 2011.

24 724 Studiefinanciering
Nr. 97 MOTIE VAN DE LEDEN KLAVER EN DE ROUWE
Voorgesteld 13 april 2011
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende, dat de bijverdiengrens halverwege het studiejaar 2007–2008 is
aangepast van het netto-inkomen naar het verzamelinkomen;
constaterende, dat het aantal studenten dat een waarschuwing ontving omdat zij
de bijverdiengrens waarschijnlijk overschreden hebben, explosief is gestegen na
invoering van deze wijziging;
constaterende, dat studenten die de bijverdiengrens overschrijden, het gehele
bedrag dat zij in 2008 hebben verdiend boven de bijverdiengrens en een premie
voor het studentenreisproduct moeten terugbetalen;
overwegende, dat onderneme nde en hard werkende studenten disproportioneel
gestraft worden voor een te hoog inkomen;
verzoekt de regering uit te zoeken hoeveel van de studenten die in 2008 de
bijverdiengrens hebben overschreden ook de bijverdiengrens die aan het begin van
het studiejaar 2007–2008 van kracht was, hebben overschreden,
en gaat over tot de orde van de dag.

Bijverdienen in 2008, ambtelijk rapport van bevindingen, OCW, september 2011.

5

Leeswijzer
Achtereenvolgens wordt hieronder de context van de bijverdiengrens
beschreven en wordt
• stilgestaan bij wat er met ingang van 1 januari 2008 veranderd is,
• gekeken naar welke externe factoren een rol kunnen hebben
gespeeld
• ingezoomd op de financiële effecten voor studenten,
• en gemeten voor hoeveel studenten die effecten zijn opgetreden.
Samenvatting
Met ingang van 1 januari 2008 is de bijverdiengrens veranderd van een
netto -inkomensgrens naar een grens op basis van het verzamelinkomen.
In 2007 was de bijverdiengrens €10.631 (geïndexeerd naar 2008:
€10.864). Met de overgang naar de bijverdiengrens naar
verzamelinkomen is dit bedrag verhoogd naar €12.916.
Wie meer dan de bijverdiengrens heeft verdiend wordt geacht een hogere
eigen bijdrage in zijn studiefinanciering te leveren. Dit wordt door DUO
achteraf vastgesteld in de vorm van de zogenaamde vordering ‘Eigen
Bijdrage Student’(EBS-vordering).
Het aantal overschrijdingen van de bijverdiengrens is gestegen van circa
13.700 in 2007 naar circa 18.700 in 20081 . Voor het grootste deel is dat
een autonome stijging die zich sinds 2005 voordoet. Andere externe
factoren zijn betere gegevensuitwisseling en studenten die geen aangifte
doen of belasting terugvragen.
De bijverdiengrens 2008 heeft voor circa 4.000 studenten soepeler
uitgepakt dan de oude bijverdiengrens. Voor circa 5.100 studenten was hij
vanwege uiteenlopende redenen minder soepel. Factoren die een rol
gespeeld hebben, zijn de inkomensopbouw, aftrekposten inclusief de
aftrek voor scho lingsuitgaven en ‘het uitgesteld claimen van
heffingskortingen (algemene heffingskorting en arbeidskorting)’. Voor deze
5.100 studenten is onderzocht is in welke mate deze drie factoren een rol
hebben gespeeld.

1

Deze cijfers verschillen van de eerder genoemde 20.000 aanschrijvingen, omdat studenten in reactie op de

aanschrijvingen hebben kunnen aantonen dat de bijverdiengrens niet is overschreden.

Bijverdienen in 2008, ambtelijk rapport van bevindingen, OCW, september 2011.

6

Het blijkt dat het ‘uitgesteld claimen van heffingskortingen’ de
belangrijkste factor is geweest. Daarna volgt het effect van aftrekposten
en het minst vaak speelde de inkomensopbouw een rol.
•

Bij de mensen voor wie de bijverdiengrens minder soepel heeft
uitgepakt, speelde in 57% van de gevallen het uitgesteld claimen
van heffingskortingen een rol: door de heffingskortingen niet
volledig via de werkgever te laten verrekenen kon deze – zonder dat
dit destijds de bedoeling van de wetgever is geweest – tot 2008
buiten de haken van de bijverdiengrens worden geplaatst en
achteraf via de Belastingdienst alsnog worden geclaimd. In 31% van
de gevallen leverde het uitgesteld claimen van heffingskortingen
vermoedelijk een belastingteruggave op die groter was dan de door
DUO opgelegde EBS-vordering. In 2008 werkte dit niet meer, omdat
bij het verzamelinkomen de loonheffingskortingen via de heffing
inkomstenbelasting worden verrekend en niet via de loonheffing.

•

Het tweede effect heeft te maken met aftrekposten: ongeveer een
kwart van de betreffende studenten heeft minder dan €420 aan
aftrekposten die in mindering worden gebracht op het
verzamelinkomen. Voor hen is de bijverdiengrens maximaal 4%
lager geworden.

•

Het derde effect heeft te maken met de inkomensopbouw: bij een
breed inkomensbegrip als het verzamelinkomen moeten meer
bestanddelen worden meegenomen dan voorheen. Dit speelde in
16% van de gevallen.

Via algemene communicatiekanalen heeft DUO de studenten over de
gewijzigde bijverdiengrens geïnformeerd. Het gaat om dezelfde
communicatiekanalen die studenten moeten raadplegen om überhaupt te
kunnen weten hoeveel ze in een jaar mochten bijverdienen, aangezien de
bijverdiengrens ieder jaar geïndexeerd wordt. De Nationale Ombudsman
heeft deze communicatie als toereikend beoordeeld.

Bijverdienen in 2008, ambtelijk rapport van bevindingen, OCW, september 2011.

7

2.

De bijverdiengrens
Studenten die in een jaar meer bijverdiensten hebben dan de
bijverdiengrens, worden geacht een hogere eigen bijdrage van hun
studiefinanciering voor eigen rekening te nemen. Met de zogenaamde
controle Eigen Bijdrage Student (EBS) berekent DUO achteraf hoe hoog
die eigen bijdrage van de student moet zijn. DUO baseert zich daarbij op
de definitieve inkomensgegevens van de Belastingdienst. DUO informeert
studenten over de uitkomst van de EBS-controle en stelt hen in staat om
daarop eventueel correcties door te voeren. Studenten worden dan
bijvoorbeeld in de gelegenheid gesteld om aan te tonen dat een deel van
de door DUO gesignaleerde bijverdiensten buiten beschouwing moet
worden gelaten.
Is de uiteindelijke conclusie dat een student een hogere eigen bijdrage
moet leveren, dan ontvangt deze student hiervoor een vordering. Die
vordering bestaat (tot inkomensjaar 2010) uit het bedrag waarmee de
bijverdiengrens overschreden is tot maximaal de ontvangen basis- en
aanvullende beurs over de gecontroleerde periode en een vergoeding voor
het bezit van de studentenreisvoorziening. De bijverdiengrens wordt per
kalenderjaar geïndexeerd. Ook de periode waarover de bijverdiensten
worden gemeten is – net als het belastingjaar en het standaard
studiefinancieringstijdvak - gelijk aan een kalenderjaar. Wie bij de
bijverdiengrens in de buurt komt moet dus niet letten op het inkomen dat
hij of zij gedurende een studiejaar verdient, maar op het inkomen per
kalenderjaar. Voor studenten is het dus belangrijk om zich ieder jaar op de
hoogte te stellen van de hoogte van de geïndexeerde bijverdiengrens voor
het komende kalenderjaar.
Studenten kunnen op drie verschillende manieren zelf voorkomen dat ze
een EBS-vordering moeten betalen. In de eerste plaats kunnen studenten
er zelf voor zorgen dat hun inkomsten onder de bijverdiengrens blijven.
De tweede manier is tijdige stopzetting. Dat is het stopzetten van de
studiebeurs inclusief reisvoorziening voordat de bijverdiengrens
overschreden wordt. Desbetreffende studenten hebben inmiddels
voldoende middelen verworven om hun kosten voor de rest van het jaar
zelf te financieren.

Bijverdienen in 2008, ambtelijk rapport van bevindingen, OCW, september 2011.

8

De derde manier om een EBS-vordering te voorkomen is de correctie
achteraf. DUO stelt studenten in staat om hun studiefinanciering binnen
zes maanden na afloop van het inkomensjaar, met terugwerkende kracht
stop te zetten. Studenten moeten dan de vanaf het stopzettingsmoment
ontvangen studiefinanciering en een vergoeding voor onterecht bezit van
een studentenreisvoorziening over die periode terugbetalen. Dit is een
extra manier voor studenten die gedurende het jaar onvoldoende inzicht in
hun bijverdiensten hadden, maar dat pas na afloop – bijvoorbeeld aan de
hand van jaaropgaven, belastingaangifte of belastingaanslag – hebben
opgebouwd. Voor studenten is het achteraf stopzetten voordeliger dan het
afwachten van een EBS-vordering.
Studenten die een EBS-vordering krijgen, kunnen deze direct betalen,
danwel laten verrekenen met andere aanspraken op studiefinanciering of
laten toevoegen aan de langlopende studieschuld die na afloop van de
studie moet worden terugbetaald. De laatste twee zijn te beschouwen als
vormen van gespreide betaling.

Bijverdienen in 2008, ambtelijk rapport van bevindingen, OCW, september 2011.

9

3.

Verandering van de bijverdiengrens
Er geldt één bijverdiengrens voor alle studenten die een beurs en/of ovstudentenkaart krijgen. In 2007 was de bijverdiengrens € 10.631. In 2007
werd nog een netto inkomensbegrip gehanteerd, waarbij de toenmalige
IB-Groep het bruto inkomen van de student omrekende naar een netto
inkomen voor de bepaling van de eigen bijdrage van de student. Samen
met de basisbeurs leverde dat maximaal een netto budget van bijna
€14.000 voor uitwonende studerenden (exclusief leenfacilliteiten).
Daarmee kon circa 130% van het normbudget voor uitwonenden inclusief
collegegeld gefinancierd worden. Wie geen beurs meer ontving bijvoorbeeld als hij of zij in de leenfase zat en geen recht meer op een
beurs had - kon met een netto inkomen van de bijverdiengrens 101% van
het normbudget inclusief collegegeld financieren. Bestond het inkomen uit
loon uit dienstbetrekking, dan bestond het netto inkomen uit het loon
inclusief de bijbehorende werkgeversvergoeding voor de
inkomensafhankelijke premie Zorgverzekeringswet, verminderd met de
afgedragen inkomensafhankelijke premie zorgverzekeringswet en
verminderd met de loonheffing.
De bijverdiengrens is vanaf 1 januari 2008 op grond van de Algemene wet
inkomensafhankelijke regelingen (Awir) een inkomensgrens naar
verzamelinkomen geworden. Het netto begrip werd verlaten en vervangen
door het verzamelinkomen dan wel (bij het ontbreken daarvan) het
belastbaar loon. Het verzamelinkomen is het inkomen uit box 1, 2 en 3
van de Wet inkomstenbelasting 2001, inclusief de werkgeversvergoeding
voor de inkomensafhankelijke premie Zorgverzekeringswet en verminderd
met de persoonsgebonden aftrek. In 2008 was die bijverdiengrens naar
verzamelinkomen €12.916.
De aanpassing werd in 2005 geregeld. Toen werd het inkomensbegrip
voor alle inkomensafhankelijke regelingen geüniformeerd. Met de
Aanpassingswet algemene wet inkomensafhankelijke regelingen is de
bijverdiengrens in de Wet Studiefinanciering 2000 gewijzigd naar het
verzamelinkomen dan wel het belastbaar loon en vervolgens jaarlijks
geïndexeerd. Daarbij is bij wijze van overgang ook bepaald dat de nieuwe
bijverdiengrens met ingang van 1 januari 2008 in werking zou treden.

Bijverdienen in 2008, ambtelijk rapport van bevindingen, OCW, september 2011.

10

Studenten zijn via de algemene communicatiekanalen over deze wijziging
van de bijverdiengrens geïnformeerd (onder meer via brochures, internet
en berichten in media). Daarbij heeft DUO expliciet aandacht besteed aan
de elementen waar studenten wel en juist niet op moeten letten: vanaf
2008 moet je niet meer het netto loon in de gaten houden, maar het
verzamelinkomen danwel het belastbaar loon. Ook heeft DUO uitgelegd
waar studenten dat gegeven op hun loonstrookje of jaaropgave kunnen
vinden en wat studenten kunnen doen als ze meer dan de bijverdiengrens
gaan verdienen. De Nationale Ombudsman heeft geoordeeld dat deze
communicatie toereikend is geweest2 . Daarbij heeft de Nationale
Ombudsman in zijn overweging betrokken dat de bijverdiengrens
geïndexeerd is en dus ieder jaar wijzigt. Van studenten mag derhalve
verwacht worden dat ze zich elk jaar actief van die bijgestelde
bijverdiengrens op de hoogte stellen. Hen kan de wijziging van de
bijverdiengrens naar het verzamelinkomen dan redelijkerwijs niet zijn
ontgaan.
In de memorie van toelichting op de Awir is in 2005 aangegeven dat de
wijziging van de bijverdiengrens bedoeld is als een technische aanpassing.
Daarbij is benadrukt dat overgeschakeld werd naar een zeer breed
inkomensbegrip, waarin ook andere inkomensbestanddelen gingen
meetellen. Dit betekent dat de gevolgen van de wijziging van de
bijverdiengrens sterk bepaald worden door de individuele omstandigheden
van de individuele student. En dus is een 1 op 1 conversie op individueel
niveau niet mogelijk. Individuen kunnen van elkaar verschillen wat betreft
de bestanddelen van hun inkomen, hun persoonlijke aftrekposten en de
afspraken die zij met hun werkgevers hebben gemaakt over het al dan
niet toepassen van de loonheffingskortingen bij de berekening van de in te
houden loonheffing.

2

Brief van 19 mei 2011, kenmerk: 20110384/U

Bijverdienen in 2008, ambtelijk rapport van bevindingen, OCW, september 2011.

11

4.

Verruiming en beperking van de bijverdiengrens
Door de verandering van de bijverdiengrens is deze in 2008 voor sommige
studenten ruimer en voor anderen minder ruim geworden. Dit is
afhankelijk van hoe het inkomen van de individuele student is opgebouwd,
van de omstandigheden die hem aanspraak op persoonlijke aftrekposten
geven en van de wijze waarop in de loonheffing rekening wordt gehouden
met heffingskortingen.
Inkomensopbouw
Kijkend naar de inkomensbestanddelen die in 2007 meetelden voor de
bijverdiengrens, valt op dat toen wel gekeken w erd naar het netto loon,
maar dat sommige inkomensbestanddelen bruto w erden meegenomen en
andere inkomensbestanddelen zoals het ‘inkomen uit aanmerkelijk belang’
(box 2) buiten beschouwing bleven. Het bruto meenemen van
inkomensbestanddelen gold bijvoorbeeld voor het inkomen van
ondernemers in de vorm van ‘winst uit onderneming (vermeerderd met
ondernemersaftrek)’ en voor ‘belastbare inkomsten uit overige
werkzaamheden’. Met de bijverdiengrens 2008 geldt dat onderscheid niet
meer. Vanaf 2008 wordt gekeken naar het verzamelinkomen danwel
belastbaar loon, tellen meer inkomensbestanddelen mee en is het bedrag
van de bijverdiengrens verhoogd. Afhankelijk van de inkomensopbouw van
de individuele student is de verandering van de bijverdiengrens een
verruiming of een aanscherping:
a. Voor wie vooral inkomensbestanddelen heeft die bruto meetellen, is de
verhoging van de bijverdiengrens een verruiming: het bedrag is
veranderd, maar de wijze waarop de inkomensbestanddelen meetellen
niet.
b. Voor wie vooral inkomen uit loon heeft, is de verhoging van de
bijverdiengrens een compensatie voor het verschil tussen netto loon en
het hogere verzamelinkomen.
c. Voor wie inkomen uit aanmerkelijk belang heeft, is de aanpassing van
de bijverdiengrens een aanscherping.

Bijverdienen in 2008, ambtelijk rapport van bevindingen, OCW, september 2011.

12

Aftrekposten
In 2007 telden aftrekposten niet mee bij het inkomen voor de
bijverdiengrens. Vanaf 2008 is dat anders: het verzamelinkomen is het
belastbaar inkomen van de verschillende boxen minus aftrekposten. Hoe
hoger de aftrek, hoe hoger het inkomen kan zijn voordat de
bijverdiengrens op basis van het verzamelinkomen overschreden wordt.
a. Voor wie een groter bedrag kon aftrekken van het loon dan €420 per
jaar is de bijverdiengrens 2008 een verruiming die afhankelijk is van de
hoogte van de aftrek.
b. Voor wie geen aftrekposten had en de heffingskortingen via de
werkgever liet verrekenen was de bijverdiengrens 2008 netto €392
(4%) minder ruim dan de bijverdiengrens 2007. Daarbij gaat het met
name om studenten met een uitwonendenbeurs, die daarom geen
aanspraak konden maken op aftrek van scholingsuitgaven of andere
persoonsgebonden aftrekposten. Voor deze studenten was de
bijverdiengrens in combinatie met de uitwonendenbeurs in 2007 relatief
ruim: zonder lening konden zij er 130% van het normbudget inclusief
collegegeld mee financieren. Vanaf 2008 is de bijverdiengrens dat nog
steeds, zij het iets minder ruim: het percentage is nu 126%.
c. Studenten die geen beurs ontvingen (met name studenten met
studievertraging die nog wel konden lenen en gebruik konden maken
van de studentenreisvoorziening) konden aanspraak maken op de
maximale aftrek scholingsuitgaven tegen normbedragen. Voor hen was
daardoor de bijverdiengrens 2008 bijna €1.200 ruimer dan de
bijverdiengrens 2007. Daarnaast konden ook studenten die een
thuiswonendenbeurs ontvingen aanspraak maken op aftrek van
scholingsuitgaven, waardoor voor hen de nieuwe bijverdiengrens iets
ruimer was. Studenten die geen beurs ontvingen konden in 2007 met
inkomsten tot aan de bijverdiengrens 101% van het normbudget
inclusief collegegeld zonder lening financieren. In 2008 is dat
percentage 112% geworden.

Bijverdienen in 2008, ambtelijk rapport van bevindingen, OCW, september 2011.

13

Uitgesteld claimen van loonheffingskortingen
Normaliter doet een werknemer een verzoek aan de werkgever bij de
berekening van in te houden belasting rekening te houden met de voor
hem van toepassing zijnde loonheffingskortingen3 . Zonder een dergelijk
verzoek4 van de werknemer houdt de werkgever geen rekening met de
loonheffingskortingen en ontvangt de werknemer een lager netto loon. In
de inkomstenbelasting is de mogelijkheid gecreëerd om de
loonheffingskorting pas achteraf aan te vragen. Dat is met name bedoeld
voor werknemers die verschillende werkgevers hebben. Doel hiervan is te
zorgen dat er niet te veel én niet te weinig loonheffing wordt ingehouden.
De betreffende werknemer kan zijn loonheffingskortingen dan te gelde
maken in de heffing van inkomstenbelasting, bijvoorbeeld door middel van
een verzoek om teruggave. Studenten konden tot 2008 de
loonbelastingverklaring gebruiken om zo hun netto loon voor de
bijverdiengrens omlaag te brengen. Ze kozen er dan voor om bij geen
enkele werkgever de heffingskortingen te laten verrekenen. Achteraf
konden ze het verschil tussen betaalde en verschuldigde belasting en
premies volksverzekeringen terugvragen via hun aangifte
inkomstenbelasting. Deze belastingteruggave telt niet mee als netto
inkomen voor de bijverdiengrens. Het is een bijkomend, destijds niet door
de wetgever voorzien effect, dat calculerende studenten veel geld kon
opleveren: omgerekend naar 2008 kon een netto loon onder de
bijverdiengrens van maximaal €10.864 blijven en met een
belastingteruggave van circa €3.400 een netto besteedbaar budget van
€14.265 exclusief studiefinanciering worden bijverdiend bij een
verzamelinkomen van €18.203. Vanaf 2008 is het effect van dergelijk
calculerend gedrag van studenten niet meer mogelijk omdat niet meer van
netto loon wordt uitgegaan.

3

er zijn 6 heffingskortingen die in de loonsfeer toepasbaar zijn, afhankelijk van de persoonlijke situatie van de

werknemer.
4

ook wel loonbelastingverklaring genoemd

Bijverdienen in 2008, ambtelijk rapport van bevindingen, OCW, september 2011.

14

5.

Externe factoren
Naast factoren die voortvloeien uit de veranderingen van de
bijverdiengrens zelf, kunnen ook externe factoren een rol spelen bij de
toename van het aantal EBS-vorderingen. De belangrijkste worden
hieronder beschreven.
Studenten verdienen steeds meer bij.
Er is een trend dat studenten steeds meer bijverdienen. Sinds 2005 stijgt
dan ook het aantal EBS-vorderingen (zie grafiek). Ook de
studentenmonitor laat een stijging bijverdiensten zien van €283 in 2007
naar €346 in 2008 (gemiddeld per student per maand). De stijging van
EBS-vorderingen in 2008 past in de trend sinds 2005.

Investeringen in gegevensuitwisseling en basisregistraties.
Er is en wordt veel geïnvesteerd in de verbetering van
gegevensuitwisseling en basisregistraties. Dit werkt niet alleen
efficiëntieverhogend, maar leidt waarschijnlijk ook tot effectievere
controle. Daardoor kunnen mogelijk ook meer overschrijdingen van de
bijverdiengrens sneller worden gesignaleerd.
Studenten die geen belasting terugvragen.
Als studenten niet betrokken zijn in de heffing van inkomstenbelasting,
dan wordt het belastbaar loon als uitgangspunt genomen voor de
bijverdiengrens. In dat geval wordt geen rekening gehouden met
aftrekposten die voor de inkomstenbelasting tot een verlaging van het
verzamelinkomen zouden hebben geleid.

Bijverdienen in 2008, ambtelijk rapport van bevindingen, OCW, september 2011.

15

6.

De toename van het aantal EBS-vorderingen
Naar aanleiding van het toegenomen aantal EBS-vorderingen heeft DUO
geanalyseerd hoe groot de groepen zijn voor wie de bijverdiengrens
ruimer respectievelijk minder ruim heeft uitgepakt. Daartoe heeft DUO een
herhaalde gegevensuitwisseling met de Belastingdienst opgezet en de
situatie gereconstrueerd van een geïndexeerde bijverdiengrens 2007.
Vervolgens heeft zij de uitkomsten vergeleken met de uitkomsten van de
EBS-controle 2008. Onderstreept moet worden dat het om een benadering
naar kunnen gaat die op basis van de gegevensuitwisseling uitgevoerd kon
worden. Bedacht moet worden dat de situatie in 2007 een andere is dan in
2008 en daardoor niet zonder meer volledig vergelijkbaar. En bedacht
moet worden dat op grond van de gegevensuitwisselingen geen
gedetailleerd beeld kan worden gegeven van de onderliggende factoren als
de inkomenssamenstelling en opgevoerde aftrekposten.
Uitkomst van de analyse van DUO is dat de bijverdiengrens 2008 voor
circa 5.100 personen minder ruim is geweest en voor circa 4.000 mensen
ruimer is geweest dan de voor 2008 geïndexeerde bijverdiengrens 2007.
Als de bijverdiengrens niet gewijzigd was, zouden met andere woorden
waarschijnlijk 5.100 personen geen EBS-vordering hebben gehad, maar
zouden 4.000 andere personen juist wel een EBS-vordering hebben
gekregen. Het totaal aantal EBS-vorderingen zou dan per saldo 1.100
lager hebben gelegen.
Voor de 5.100 personen voor de wijziging van de bijverdiengrens niet
ruimer heeft uitgepakt, spelen drie factoren een rol.
Wie minder dan €420 aan persoonlijke aftrekposten had, kon als
werknemer in loondienst qua netto loon iets minder bijverdienen dan
hetgeen onder de voor 2008 geïndexeerde bijverdiengrens uit 2007
bijverdiend kon worden. Daarbij gaat het vooral om studenten die een
uitwonendenbeurs hebben ontvangen. Deze factor speelde in ongeveer
een kwart van de gevallen een rol (aantal: 1.300).

Bijverdienen in 2008, ambtelijk rapport van bevindingen, OCW, september 2011.

16

Vanaf 2008 speelden meer inkomensbestanddelen een rol. Zo moest ook
het inkomen uit box 2 worden meegeteld. Andere inkomensbestanddelen
speelden in 16% van de gevallen een rol (circa 800 gevallen). In minder
dan 200 gevallen (4%) gaat het daarbij om box-2-inkomen. Daarbij kan
het gaan om aanzienlijke effecten. Zo is er een dossier aangetroffen dat
voorheen een inkomen van meer dan een ton volgens de oude
bijverdiengrens buiten beschouwing had moeten worden gelaten. In de
vernieuwde bijverdiengrens 2008 telt dat inkomen wel mee.
En vanaf 2008 is het effect van het uitgesteld claimen van
loonheffingskortingen uitgewerkt. Niet langer kunnen de
loonheffingskortingen van maximaal circa €3.400 buiten de
bijverdiengrens worden gehouden door deze niet via de loonheffing te
verrekenen, maar via de heffing van inkomstenbelasting. In 57% van de
gevallen (bijna 3.000 studenten) is het uitgewerkte effect waarschijnlijk de
verklaring voor de overschrijding van de bijverdiengrens. In 31% (bijna
1.600 studenten) is de belastingteruggave vanwege het uitgesteld claimen
van heffingskortingen vermoedelijk hoger dan de EBS-vordering geweest.
Tot slot is van belang dat 10% geen aangifte heeft gedaan en mogelijk
nog belasting terug kan vragen en eventuele nog niet verrekende
loonheffingskorting. De Belastingdienst heeft hiervoor een apart loket
ingericht (http://www.belastingdienst.nl/jongeren/ ). Belasting
terugvragen kan tot vijf jaar terug.

Bijverdienen in 2008, ambtelijk rapport van bevindingen, OCW, september 2011.

17

7.

Conclusie
Dit rapport is opgesteld ter uitvoering van de motie Klaver en De Rouwe
inzake de bijverdiengrens 2008. Centrale vraag is voor hoeveel studenten
de in 2008 vernieuwde bijverdiengrens minder ruim is geweest dan de
daarvoor gehanteerde, naar 2008 geïndexeerde, bijverdiengrens 2007. Het
gaat om het verschil tussen een netto bijverdiengrens en een
bijverdiengrens naar verzamelinkomen, zoals die in 2005 als norm gesteld
is en die in 2008 in werking is getreden.
Om deze vraag te beantwoorden is dossieronderzoek gepleegd, zijn de
financiële gevolgen 2008 gereconstrueerd, heeft hernieuwde
gegevensuitwisseling tussen DUO en Belastingdienst plaatsgevonden en
zijn de uitkomsten daarvan geanalyseerd. Deze methode is geschikt om op
groepsniveau conclusies te trekken, maar laat geen uitspraken over
individuele personen toe.
De bijverdiengrens is voor alle studenten met een beurs en/of ovstudentenkaart hetzelfde. Wie boven deze grens uitkomt wordt geacht een
hogere eigen bijdrage aan zijn eigen studiefinanciering te leveren. Daartoe
voert DUO achteraf de zogenaamde controle Eigen Bijdrage Student (EBS)
uit en legt bij overschrijding van de bijverdiengrens een EBS-vordering op.
Deze vordering is nooit meer dan het bedrag dat studenten aan beurs en
wettelijke tegenwaarde van de OV-kaart hebben ontvangen.
In 2008 is de bijverdiengrens veranderd van een netto-inkomensgrens
naar een inkomensgrens naar verzamelinkomen in combinatie met de
verhoging van het bijverdienbedrag. Dit was een technische operatie,
waarbij is overgeschakeld naar een zeer breed inkomensbegrip.
In 2007 was de bijverdiengrens voor met name studenten met een
uitwonende beurs relatief ruim: iemand met alleen een
uitwonendenbasisbeurs kon samen met maximale inkomsten onder de
bijverdiengrens ca. 130% van het normbudget inclusief collegegeld
financieren (op jaarbasis, exclusief lening). Een student met alleen een
OV-kaart kon 101% van het normbudget inclusief collegegeld financieren.
In 2008 is de bijverdiengrens iets minder ruim geworden voor studenten
met een uitwonendenbeurs op 126% van het normbudget. Voor studenten
zonder beurs is de bijverdiengrens iets ruimer geworden op 112% van het
normbudget.

Bijverdienen in 2008, ambtelijk rapport van bevindingen, OCW, september 2011.

18

Er is een zestal factoren geïdentificeerd die waarschijnlijk een rol hebben
gespeeld in de ontwikkeling van het aantal EBS-vorderingen.
Drie externe factoren zijn de autonome stijging in bijverdiensten van
studenten, investeringen in meer efficiënte en effectieve
gegevensuitwisseling en studenten die geen belasting terugvragen.
Drie rechtstreeks aan de bijverdiengrens gebonden factoren zijn de
inkomenssamenstelling, aftrekposten en het uitgesteld claimen van
heffingskortingen. De bijverdiengrens is ruimer geworden voor mensen die
inkomensbestanddelen hadden die al bruto moesten worden
meegenomen. De bijverdiengrens is strenger geworden dan voorheen voor
grote inkomensbestanddelen als box 2 die buiten beschouwing mochten
worden gelaten. Qua aftrekposten geldt dat de bijverdiengrens ruimer is
geworden voor mensen met meer dan €420 aan aftrekposten. Bij de aftrek
voor scholingsuitgaven is dat met name het geval bij studenten die geen
beurs, maar alleen een ov-kaart ontvingen en in beperkte mate bij
studenten met alleen een thuiswonende beurs. Bij het uitgesteld claimen
van heffingskortingen gaat het er om dat studenten de heffingskortingen
niet volledig laten verrekenen bij hun werkgever en achteraf via de
inkomstenbelasting alsnog claimen. Daarmee konden de heffingskortingen
tot en met 2007 buiten de haken van de bijverdiengrens worden
geplaatst; vanaf 2008 kan dat niet meer.
Uit gegevens van DUO en de Belastingdienst komt naar voren dat de
bijverdiengrens 2008 voor circa 4.000 personen ruimer is geweest en voor
circa 5.100 personen minder ruim is geweest dan in 2007. Ingezoomd op
deze laatste groep heeft ongeveer een kwart minder aftrek dan €420
gehad, heeft ongeveer 16% andere inkomensbestanddelen gehad
(waarvan een kwart box-2-inkomen) en heeft 57% uitgesteld
heffingskortingen geclaimd waarvan het bedrag waarschijnlijk groter is
geweest dan de overschrijding van de bijverdiengrens. Bij 31% is het
bedrag van het uitgesteld claimen van heffingskortingen zelfs groter dan
de door DUO opgelegde EBS-vordering.

Bijverdienen in 2008, ambtelijk rapport van bevindingen, OCW, september 2011.

19