Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

31 475

Huis voor democratie en rechtsstaat

Nr. 14

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 18 februari 2010
In aansluiting op mijn brief van 30 november 20091 wil ik u met deze brief
informeren over de locatie van het Huis voor democratie en rechtsstaat in
Den Haag. Verder wil ik u informeren over de voorbereiding van de
oprichting van de stichting. Met deze brief beoog ik, na overleg binnen de
voor dit project ingestelde interbestuurlijke Stuurgroep, tevens antwoord
te geven op de resterende vragen ter zake van de huisvesting die zijn
gesteld in het algemeen overleg van 1 oktober 20092 van ondergetekende
met de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
uit uw Kamer.
1. Oprichting Stichting Huis voor democratie en rechtsstaat

Kamerstukken II 2009/2010, 31 475, nr. 12.
Kamerstukken II 2009/2010, 31 475, nr. 10.
3
Stichting Bezoekerscentrum Binnenhof
(SBB) en Stichting Instituut voor Publiek en
Politiek (IPP).

Als onderdeel van de oprichting van het Huis zal ook een Stichting Huis
voor democratie en rechtsstaat worden opgericht. Ik heb de heer drs. W.J.
Deetman, lid Raad van State, bereid gevonden als voorzitter zitting te
nemen in de raad van toezicht van deze stichting. De komende maanden
zullen samen met deze beoogd voorzitter selectiegesprekken worden
gevoerd met een aantal personen die zich kandidaat hebben gesteld voor
de raad van toezicht. Het streven is in april de werving af te ronden. Ik zal
u dan, na overleg met de Stuurgroep, informeren over de te benoemen
andere leden. De raad van toezicht van de stichting in oprichting zal
vervolgens een directie werven en een voorstel doen voor een te benoemen directie. Het streven is de nieuwe stichting in september 2010 op te
richten.
Intussen wordt door of in samenspraak met de fusiepartners3 onverminderd gewerkt aan de uitvoering van de verschillende, door de Stuurgroep
gewenste, proeftuinen, zoals het scholierenprogramma De Haagse
Tribune dat dit jaar moet groeien van een capaciteit van 25 000 scholieren
per schooljaar tot 60 000 scholieren per schooljaar, met gebruikmaking
van tijdelijke huisvestingsmogelijkheden. Verder zijn er in het land activiteiten rond de komende gemeenteraadsverkiezingen voor jongeren die op
3 maart 2010 voor het eerst hun stem uit kunnen brengen, «wegwijs-

KST141090
0910tkkst31475-14
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 475, nr. 14

1
2

1

dagen» voor scholieren en nieuwe Nederlanders in gemeentehuizen in
heel het land alsmede een actieonderzoek in de vorm van een nationale
dialoog over de huidige betekenis van – ook in het Europees en internationaal recht verankerde – mensenrechten in Nederland. Ten slotte worden
dit voorjaar nieuwe mobiele applicaties en internettoepassingen voor de
verschillende doelgroepen ontworpen en uitgetest.
2. Beveiliging van het Huis
Naar aanleiding van de tijdens het algemeen overleg gestelde vraag naar
een dreigingsanalyse, heeft een nadere oriëntatie plaatsgevonden van de
inschatting van een eventuele dreiging. Uitkomst daarvan is, dat wordt
ingeschat dat het Huis voor democratie en rechtsstaat geen risicoaantrekkend profiel heeft. Het Huis als zodanig heeft een eigen beveiligingsniveau
passend bij de publieksfunctie. Voor de onderzochte locaties geldt wel dat
op de Hofplaats, door de ligging nabij het Binnenhof, rekening gehouden
zou moeten worden met meer beveiligingsrisico’s en daardoor mogelijk
hogere kosten. Het opvragen van een dreigingsinschatting of analyse is in
deze fase niet opportuun. In een latere fase worden de diverse schakels
van de beveiliging ingevuld. De stichting zal verantwoordelijk zijn voor de
beveiliging in het Huis. Overeenkomstig de normale taakverdeling is de
Burgemeester van Den Haag samen met de Hoofdofficier van Justitie
verantwoordelijk voor het handhaven van de openbare orde en de strafrechtelijke handhaving rondom het Huis. De minister van Justitie is
verantwoordelijk voor eventuele persoonsbeveiligingsmaatregelen van
personen die op de limitatieve lijst staan. Bij de ontwikkeling van het Huis
zal rekening gehouden worden met het feit dat mensen die op deze limitatieve lijst staan ook het Huis kunnen bezoeken.
3. De taken van beide kamers der Staten-Generaal
Het Huis neemt geen taken over van de Tweede Kamer of de Eerste
Kamer. De projectbeschrijving gaat daar ook vanuit. Zo zal het bezoekersen informatiecentrum van de Tweede Kamer blijven bestaan en ook de
mogelijkheid behouden om groepen te ontvangen – zoals opgemerkt in
mijn toelichtende brief bij de statuten.
De statuten en de subsidievoorwaarden laten wel de mogelijkheid open
dat beide kamers de door hen gewenste activiteiten (als project) aan het
Huis opdragen. Afspraken over die activiteiten worden dan apart vastgelegd. Mochten die activiteiten een structureel karakter hebben of krijgen,
dan bestaat in beginsel de mogelijkheid deze over te hevelen en onder de
structurele subsidie te brengen. De besluitvorming hierover ligt geheel bij
beide kamers, in samenspraak met het Huis.1
4. Fysieke verbinding met het Binnenhof

1

Kamerstukken II 2009/2010, 31 475, nr. A/6.
blz. 6.
2
In opdracht van het ministerie van BZK en
de gemeente Den Haag zijn de kosten van
verschillende verbindingen onderzocht.
Daaruit komt een kostenindicatie van € 16
miljoen voor een tunnel onder de stoep van
het Spui. Brugvarianten worden geraamd op
€ 5 tot € 15 miljoen, nog afgezien van
haalbaarheidsrisico’s en planvertragingen.

Voor de huisvesting in Den Haag is als eis opgenomen dat de locatie op
loopafstand van het Binnenhof is gelegen. Daarbij wordt een afstand van
maximaal 600 meter als maatstaf gehanteerd. Een fysieke verbinding in
de vorm van een tunnel of een brug is geen eis die voortvloeit uit de
beoogde activiteiten die het Huis mogelijk moet maken. Er zijn wel voordelen van een fysieke verbinding: zo zou een zeer korte brug of tunnel
extra service bieden voor de bezoekers en mogelijk (marginale) besparingen op het punt van ruimtegebruik voor bepaalde voorzieningen
(toiletten, garderobe, ontvangstruimte). Een fysieke verbinding, in welke
vorm dan ook, blijkt zeer kostbaar2, logistiek niet optimaal en concurreert
in termen van beleving met een korte wandeling via een aantrekkelijke en
levendige route tussen het Huis en het Binnenhof. Zo’n route vraagt in
principe geen aanvullende investeringskosten en exploitatiekosten. Niettemin is het denkbaar dat de route in de openbare ruimte wordt gemar-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 475, nr. 14

2

keerd. Uit onderzoek naar de logistiek van de bezoekersstromen is
gebleken dat het programma dat nodig is voor het uitvoeren van de veiligheidscontrole van groepsbezoekers van het Binnenhofcomplex het best
ondergebracht kan worden op het Binnenhofcomplex zelf. Hierdoor is een
fysieke verbinding niet nodig. De capaciteit kan, naar ik heb begrepen en
zoals het zich nu laat aanzien, voldoende worden verhoogd door aanpassingen binnen het Binnenhofcomplex. Dit betreft een eigen verantwoordelijkheid van de Eerste Kamer en Tweede Kamer. Het Huis zal daarop
kunnen inspelen met een goede planning van de groepsbezoekers en
door middel van instructie en begeleiding. Een fysieke verbinding tussen
de gebouwen van de Tweede en de Eerste Kamer kan, zo heb ik begrepen,
via het gebouw van de Raad van State worden gerealiseerd. Het overleg
tussen betrokken partijen dienaangaande ontwikkelt zich, naar verluid,
positief.
5. De samenwerking met Nieuwspoort
In aansluiting op het algemeen overleg is in samenspraak met vertegenwoordigers van de Stichting Internationaal Perscentrum Nieuwspoort het
voorstel ontwikkeld om de mogelijke manieren van samenwerking tussen
het Huis voor democratie en rechtsstaat en Nieuwspoort te laten verkennen door een onafhankelijk onderzoeksbureau. Het onderzoek is in
december 2009 begonnen. De onderzoekers hebben daarbij expliciet als
opdracht meegekregen om bij hun inventarisatie van samenwerkingsmodaliteiten a priori geen enkele samenwerkingsvorm uit te sluiten. De
verkenning zal in ieder geval betrekking hebben op de organisatievorm,
de huisvesting, de bedrijfsvoering/financiën, het personeel, publiciteit en
strategie en inhoudelijke activiteiten/programmering. Op basis van het
onderzoek zal binnenkort, in samenspraak met Nieuwspoort, de besluitvorming ter zake worden voorbereid. Het onderzoek had en heeft wat mij
betreft geen invloed op de besluitvorming over de huisvesting. Samenwerking met Nieuwspoort acht ik in beginsel mogelijk, ongeacht de huisvestingslocatie.
6. Aanpassing exploitatieopzet
Naar aanleiding van de voorgenomen structurele bijdrage van de Tweede
Kamer aan het programma en de uitwerking van de huisvestingsmogelijkheden is een herziening van de exploitatieopzet opgesteld. De wijziging
maakt vooral meer mogelijk op het gebied van programma, simulaties,
evenementen, conferenties, exposities, een interactieve website en marketing. Ook sluit dit aan op de ambitie, in omvang en locatie, voor de huisvesting van het Huis in Den Haag. Door verschuivingen binnen de afzonderlijke posten en een beperkte herziening van de raming van de afzonderlijke posten is een beter bij de ambitie passend budget voor de (totale)
jaarlijkse huisvestingslasten ontstaan. Hoewel binnen deze exploitatieopzet een verdere uitwerking en bijstelling mogelijk is, onder andere naar
aanleiding van (markt)onderzoek en ervaringen met de activiteiten die het
Huis gaat ontplooien, wordt hiermee wel een taakstellend budget gegeven
voor de huisvestingslasten. In de bijlage is een specificatie van deze
herziene exploitatieopzet opgenomen.
7. Locatiekeuze
In mijn brief van 30 november gaf ik aan na overleg binnen de stuurgroep,
op 28 januari 2010, meer te kunnen zeggen over de locatiekeuze. De
nadere studie naar de mogelijkheden op de locatie Spui-Kalvermarkt heeft
ertoe geleid dat is komen vast te staan dat, uitgaande van het vastgestelde ruimtelijk en functioneel programma van eisen, de huisvesting niet
op die locatie kan worden gerealiseerd op een wijze die inpasbaar is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 475, nr. 14

3

binnen de herziene exploitatieopzet. Dit betekent dat deze locatie als
mogelijkheid nu is afgevallen. Thans worden onder verantwoordelijkheid
van de Stuurgroep en na overleg met de fusiepartners alternatieve scenario’s uitgewerkt, uitgaande van de in paragraaf 6 geschetste exploitatieopzet, het programma van eisen (inclusief de eis van vestiging op loopafstand van het Binnenhof).
8. Besluitvorming
Zoals ik in mijn vorige brief aan uw Kamer opmerkte, hebben de StatenGeneraal nadrukkelijk een rol bij het mede vaststellen van het financiële
kader voor dit project. Bij dit project wordt immers rekening gehouden
met de structurele extra inzet van middelen (vanaf 2012) uit de begroting
van de Staten-Generaal (IIA), zoals besproken tijdens de behandeling van
de Raming van de Tweede Kamer voor 2010 in uw Kamer. Zonder deze
extra inzet van middelen is de verdere ontwikkeling van het Huis met het
geschetste ambitieniveau niet mogelijk. De Tweede Kamer als zodanig kan
daarmee een daadwerkelijk realisatie van het Huis met een aansprekend
ambitieniveau mogelijk maken. Als voorwaarde voor de voortgang van
het project in de richting van het beschreven ambitieniveau geldt dat de
daadwerkelijke, structurele, reallocatie van die middelen vanuit de begroting van de Staten-Generaal naar de begroting van het ministerie van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (VII) plaatsvindt voor een
bedrag van 2,381 mln.1 Voor de realisatie van het project en de uitwerking
van de diverse huisvestingsscenario’s is het gewenst dat uw Kamer ook
formeel bevestigt dat het met die reallocatie kan instemmen.
De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
G. ter Horst

1

Zie Kamerstukken II 2009–2010, 32 123
hoofdstuk IIA, nr. 2, blz. 17. Het gaat om een
bedrag van € 2 381 000 structureel, afkomstig
van artikel 2.3 (de post uitgaven schadeloosstelling Europarlementariërs). Vanaf 2014
dient het volledige bedrag beschikbaar te zijn
om deze exploitatie mogelijk te maken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 475, nr. 14

4

Bijlage I

Aangepaste exploitatie van het Huis in 2013/2015 e.v.j.
Projectbeschrijving
06/03/2009 (na indexering)1 (bedragen x
€ 1 000)

Aangepaste raming
17/02/2010 (bedragen x
€ 1 000)

Lasten
Apparaatsuitgaven
Programma-uitgaven
Huisvesting2
Onvoorzien

7 234
3 757
1 664
1 813
–

10 034
3 982
2 963
2 495
594

Baten
Entreegelden
Overige inkomsten
Subsidie BZK
Bijdrage TK (maximaal)
Donateurs

7 316
675
1 603
4 986
–
52

10 044
920
1 705
4 986
2 381
52

82

10

EXPLOITATIERAMING Structureel

Exploitatiesaldo
1

Aanpassing van de cijfers in de projectbeschrijving (prijspeil 2008) op basis vann: stijging CAO
welzijn 2008 en 2009, prijsindexcijfers van overige zakelijke diensten 2008/1-2009/3 CBS, prijsindexcijfer van exploitatie van en handel in onroerend goed 2008/1–2009/3 CBS, CCPI Recreatie en
cultuur 2008. 2009, CBS inflatiecijfer, Loon en prijsbijstellingsbrieven ministerie van Financiën
2008 en 2009, meerjarencijfer begroting H IIA art.2.1.
2
De huisvestingslasten omvatten: (Casco) huur gebouw, huur parkeerplaatsen, afbouwpakket,
BTW compensatie van nieuwbouwinvestering, exploitatielasten. afschrijving van losse inrichting
is opgenomen bij programmauitgaven.

Toelichting
Algemeen
In de vastgestelde projectbeschrijving voor het Huis is een exploitatieopzet opgenomen voor wanneer het Huis op volle kracht functioneert. Tot
die periode is sprake van een geleidelijke opbouw van activiteiten en
budget. De herziening komt voort uit de uitwerking van het project ten
opzichte van de op 6 maart 2009 vastgestelde projectbeschrijving. De
exploitatieraming is geactualiseerd en nader gewijzigd op basis van:
a. de indexering van het (oorspronkelijke) prijspeil 1e kwartaal 2008 naar
prijspeil derde/vierde kwartaal 2009
b. de opname van een post onvoorzien binnen de uitgavencategorieën
c. de voorgenomen bijdrage van de Tweede Kamer (hoofdstuk IIA)
d. een beter bij de ambitie passend budget voor huisvesting van het Huis.
Toename van de geraamde uitgaven
De herziene raming van de uitgaven is opgebouwd uit een veel bredere
inzet in activiteiten, een kleine toename van het personeelsbestand en
hogere raming van de kosten van huisvesting.
Uit het locatieonderzoek bleek dat huisvesting nabij het Binnenhof vroeg
om een verhoogd budget voor de huisvesting. De vergelijking liet een
tekort zien voor alle drie nader onderzochte locaties (Spui-Kalvermarkt,
Hofplaats en Plein 23). Los van de uiteindelijke locatiekeuze is deze herziening nodig. Tegelijk is deze herziene exploitatie een randvoorwaarde voor
de verdere uitwerking.
De extra geraamde programma-uitgaven omvatten uitgaven voor: actualiseren en onderhoud van programmering, simulaties, afschrijving en
financiering, websites, evenementen, conferenties, exposities en marketing.
De geraamde post apparaatsuitgaven is daarnaast verhoogd, uitgaande
van 4 extra formatieplaatsen (projectmanagement, communicatie, marketing en evenementencoördinatie).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 475, nr. 14

5

Toename van de geraamde inkomsten
Deze is opgebouwd uit de bijdrage van de begroting van de Tweede
Kamer, hogere inkomsten door aanpassing van de entreeprijs en/of te
verwachten bezoekers en hoger inkomsten door de verhuur van de in het
programma van eisen opgenomen winkels en caféruimte.
De inkomsten uit entreegelden zijn verhoogd van € 674 000 naar
€ 920 000. Deze toename wordt veroorzaakt door de hogere raming van
de toegangsprijs van € 6,00 naar € 9,50 voor de naar schatting 80 000
betalende bezoekers. Deze verhoging van de geraamde toegangsprijs is
opgenomen omdat enerzijds gebleken is dat de prijselasticiteit van musea
zeer gering is (onderzoek van Berenschot in opdracht van de Commissie
Cultuurprofijt). Anderzijds biedt een bezoek aan het Huis een hogere
waarde door de geraamde inzet van extra middelen vanuit de begroting
van de Tweede Kamer. Het geraamde tarief van € 9,50 sluit bovendien
goed aan bij de tarieven die lokale musea hanteren. Afhankelijk van
uitkomsten van marktonderzoek dat thans wordt uitgevoerd zal hier een
nadere specificatie en bijstelling plaatsvinden. In deze raming wordt nog
steeds uitgegaan van kosteloze toegang voor bezoekers tot 25 jaar.
De overige inkomsten zijn verhoogd met in totaal € 100 000,–. Dit bedrag
is opgebouwd uit inkomsten van 2 winkels (70m2 bvo – 50m2 vvo) met
inkomsten van ieder € 25 000 per jaar alsmede inkomsten uit het café in
het Huis door middel van verhuur of exploitatieovereenkomst van
€ 50 000,–.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 475, nr. 14

6