Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2010–2011

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2146
Vragen van het lid Van Hijum (CDA) aan de minister van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid over de gastouderopvang (ingezonden 9 maart 2011).
Antwoord van minister Kamp (Sociale Zaken en Werkgelegenheid)
(ontvangen 8 april 2011).
Vraag 1
Kunt u zich de toezeggingen van de regering herinneren in de Nota naar
aanleiding van het (nader) Verslag bij de wijziging van de Wet Kinderopvang1
en het wetgevingsoverleg van 22 november jongstleden, om de uitvoeringskosten van gastouderbureaus beter onder controle te krijgen?
Antwoord 1
Nee. In deze nota’s en in het verslag van dit wetgevingsoverleg wordt geen
toezegging gedaan om de uitvoeringskosten onder controle te krijgen. Wel
wordt het voornemen bekend gemaakt om de uitvoeringskosten transparant
te maken. Daar wordt in optionele zin aan toegevoegd dat de wetswijziging
het mogelijk maakt om de uitvoeringskosten te normeren, indien de
maatregelen ter bevordering van het transparant maken van de uitvoeringskosten onvoldoende effect sorteren. Deze optie wordt voorzien van diverse
voorbehouden, zoals:
– normering staat op gespannen voet met de principiële keuze voor
marktwerking;
– het is nog te vroeg om daartoe te kunnen besluiten. We moeten eerst de
effecten van de transparantiemaatregelen afwachten;
– het zal lastig zijn de hoogte en grondslag van dit maximum zo te kiezen,
dat dit geen ongewilde effecten oproept.
Vraag 2
Daar de regering bij de aanscherping van de Wet Kinderopvang in verband
met de gastouderopvang voornemens was om «de berekeningswijze van de
uitvoeringskosten» transparant te maken, kunt u uiteenzetten op welke wijze
de uitvoeringskosten op dit moment door de gastouderbureaus worden
berekend? Welke verschillen doen zich daarbij voor tussen de bureaus?

1

ah-tk-20102011-2146
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2011

2008–2009, 31 874, nr. 8 en 12.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, Aanhangsel

1

Antwoord 2
Het is mij niet bekend hoe gastouderbureaus hun tarieven berekenen. Waar
het om gaat is dat de kosten die een gastouderbureau in rekening brengt
voor de eigen dienstverlening (de uitvoeringskosten) en de kosten die de
vraagouder betaalt voor de opvang zelf, transparant zijn voor de ouders die
gebruik (willen) maken van dat bureau. De berekeningswijze is dan niet
relevant. Ik kom in het antwoord op vraag 4 terug op de vraag naar de
verschillen in de uitvoeringskosten van gastouderbureaus.
Vraag 3
Deelt u de mening dat het stellen van eisen aan de administratie ten aanzien
van de bemiddelingskosten nog niet automatisch leidt tot transparantie voor
vraagouders over de kosten en kwaliteit? Bent u van mening dat gastouderbureaus op dit moment richting ouders in voldoende mate inzicht bieden in
de bemiddelingskosten die zij in rekening brengen, zodat ouders kunnen
kiezen welk tarief en bijbehorende dienstverlening zij de moeite waard
vinden?
Antwoord 3
Ik ben het ermee eens dat het stellen van eisen aan de administratie van
gastouderbureaus niet automatisch leidt tot transparantie voor vraagouders.
De administratieve eisen aan gastouderbureaus, zijn dan ook niet bedoeld om
ouders inzicht te geven in de uitvoeringskosten, maar primair om de
Belastingdienst in staat te stellen om indien nodig aanvullende informatie te
verkrijgen op basis waarvan de rechtmatigheid van toeslagen kan worden
vastgesteld.
De gewenste transparantie voor vraagouders wordt geborgd in de eisen die
worden gesteld aan het contract tussen de houder van het gastouderbureau
en de vraagouder. Gastouderbureaus zijn vanaf 1 januari 2010 verplicht om
ouders volledig inzicht te bieden in de kosten die het bureau in rekening
brengt voor de eigen dienstverlening (de uitvoeringskosten). Dit is geborgd in
artikel 1.56, vierde lid van de Wet kinderopvang en kwaliteitseisen peuterspeelzalen en nader uitgewerkt in artikel 11b van de Regeling Wet kinderopvang. In het laatstgenoemde artikel is bepaald dat het gastouderbureau in de
schriftelijke overeenkomsten met vraagouders inzicht geeft in de uitvoeringskosten die het bureau in rekening brengt en in de kosten van de gastouderopvang zelf.
In de onderliggende regelgeving is bovendien de controle geborgd op deze
nieuwe eis aan gastouderbureaus. In het toetsingskader dat de GGD hanteert,
is bepaald dat de inspecteur controleert of het gastouderbureau in de
schriftelijke overeenkomst met de vraagouder «duidelijk laat zien welk deel
van het betaalde bedrag naar het gastouderbureau gaat en welk deel van het
betaalde bedrag naar de gastouder gaat» (Toetsingskader Gastouderbureaus,
2.1. informatie voor vraagouders).
Op grond van het bovenstaande ben ik van mening dat voldoende is geborgd
dat gastouderbureaus ouders inzicht bieden in de uitvoeringskosten die zij in
rekening brengen. Op de vraag of ouders voldoende in staat zijn om te
kiezen, kom ik terug in het antwoord op vraag 5.
Vraag 4
Op welke wijze geeft u invulling aan de toezegging dat de regering de
bemiddelingskosten zorgvuldig zal monitoren? Kunt u toelichten wat het
totale bedrag aan – en begeleidingskosten is dat door alle gastouderbureaus
in Nederland samen aan ouders wordt doorberekend? Hoe verhoudt dit
bedrag zich tot de daadwerkelijk gemaakte kosten en de reële bijdrage aan de
kwaliteit van de gastouderopvang? En welke verschillen zijn er in de tarieven
die in rekening worden gebracht?
Antwoord 4
Een inventarisatie van de tarieven die de tien grootste gastouderbureaus2
hanteren voor de eigen dienstverlening, maakt duidelijk dat deze tarieven
variëren van € 37,50 per maand tot € 85 per maand voor het eerste kind. De
tarieven voor tweede en volgende kinderen zijn lager. Daarmee kan een grove
2

Deze tien gastouderbureaus hebben tezamen een marktaandeel van ca 50% van het totaal
aantal geregistreerde gastouders in Nederland.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, Aanhangsel

2

schatting worden gemaakt van het totale bedrag dat gastouderbureaus in
rekening brengen aan bemiddelingskosten. Dit is circa € 80 mln per jaar.
Uitgaande van deze schatting komt ongeveer 84% van de omzet in de
gastouderopvang ten goede aan gastouders en wordt ongeveer 16% van de
omzet in rekening gebracht voor bemiddelingskosten.
De diensten die deze gastouderbureaus hiervoor verrichten, variëren, maar zij
moeten in ieder geval voldoen aan de wettelijke verplichte eisen waarop door
de GGD wordt gecontroleerd (o.m. risico-inventarisatie, kassiersfunctie,
intakegesprekken met ouders en gastouders, koppelingsgesprekken voor elke
nieuwe koppeling tussen ouder en gastouder, twee huisbezoeken per jaar,
jaarlijkse voortgangsgesprek met de gastouder, jaarlijkse evaluatiegesprek
met de ouder3).
Een aantal gastouderbureaus vervult in aanvulling hierop extra diensten,
zoals bijvoorbeeld opleidingsprogramma’s voor gastouders, gegarandeerde
vervanging bij ziekte van de gastouder en hulp bij het aanvragen van
kinderopvangtoeslag. De gastouderbureaus verrichten deze diensten voor ca
55 000 gastouders en ca 65 000 vraagouders.
Vraag 5
Op welke wijze en via welke website kunnen ouders zich informeren over de
(verschillen in) tarieven en dienstverlening van gastouderbureaus? Welke
stappen gaat u zetten om de informatie over de omvang van de bemiddelingskosten voor ouders beter toegankelijk te maken?
Antwoord 5
Ouders kunnen via het Landelijk Register Kinderopvang traceren welke
gastouderbureaus actief zijn in de eigen regio en vervolgens de websites van
deze gastouderbureaus met elkaar vergelijken. Zij kunnen ook een offerte of
nadere informatie opvragen bij specifieke gastouderbureaus en deze
informatie met elkaar vergelijken.
Een inventarisatie van de internetsites van de tien grootste gastouderbureaus
in Nederland leert dat acht van deze tien bureaus hun tarieven op hun site
hebben vermeld. De mate waarin deze gastouderbureaus via hun sites
informatie verstrekken over hun dienstverlening, is wisselend.
Ik ben van mening dat de vergelijkbaarheid van de informatie op deze sites
over de tarieven nog kan worden verbeterd. Ik steun daarom de ontwikkeling
van de Kinderopvangkaart waartoe BOinK het initiatief heeft genomen. De
gastouderbureaus zullen in de loop van 2011 worden gevraagd om informatie
hiervoor aan te leveren. De verwachting is dat het nog drie jaar zal duren
voordat de Kinderopvangkaart een goede landelijke dekking heeft (zie ook
antwoorden op Kamervragen nr. 1 524, vergaderjaar 2010–2011).
Vraag 6
Kunt u toelichten in hoeverre de keuzevrijheid van ouders ten aanzien van
gastouderbureaus wordt belemmerd door lange opzegtermijnen en boeteclausules, waarmee ouders te maken kunnen krijgen als zij willen overstappen naar een gastouderbureau?
Antwoord 6
Als ouders worden geconfronteerd met onredelijke opzegtermijnen of
boeteclausules zullen zij dit als belemmering ervaren. Opzegtermijnen en/of
boeteclausules zijn niet ongebruikelijk in zakelijke overeenkomsten en zijn
bovendien niet bij voorbaat onredelijk als een van beide partijen, zoals in dit
geval het gastouderbureau, moet (voor)investeren om het overeengekomene
te kunnen leveren. In de kinderopvang is gekozen voor marktwerking. Dat
betekent dat gastouderbureaus die onredelijk lange opzegtermijnen of
onredelijk hoge boeteclausules hanteren, zich uit de markt zullen prijzen. Er is
pas reden tot zorg als er niets te kiezen valt, omdat een te groot aantal
gastouderbureaus onredelijke termijnen of boetes hanteert. Er zijn mij geen
signalen bekend dat dit het geval is.
Niettemin vind ik het van belang dat marktpartijen voldoende initiatieven
tonen om hierin regulerend op te treden. Wat dat betreft ben ik verheugd dat
de brancheorganisaties te kennen hebben gegeven dat zij naar verwachting
3

Voor een volledig overzicht van de eisen aan gastouderbureaus zie GGD-Toetsingskader
gastouderbureaus op http://www.inspectiekinderopvang.ggd.nl/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, Aanhangsel

3

nog deze zomer, onder begeleiding van de Coördinatiegroep Zelfreguleringoverleg van de SER, zullen starten met het ontwikkelen van Algemene
Voorwaarden voor gastouderbureaus. Dergelijke voorwaarden zijn er al voor
de kinderdagverblijven en de buitenschoolse opvang. In deze laatste
voorwaarden, die door de brancheorganisaties verplicht worden opgelegd
aan hun leden, wordt een maximale opzegtermijn genoemd van twee
maanden.
In algemene zin is hier nog van belang dat de keuzevrijheid in de gastouderopvang relatief hoog is. Er zijn in Nederland ca. 700 gastouderbureaus,
waarvan een fors aantal bureaus landelijk actief is.
Vraag 7
Houdt u nog steeds vol, dat het op dit moment niet nodig is om een
maximum te stellen aan de bemiddelingskosten die gastouderbureaus in
rekening brengen?
Antwoord 7
Ja. De Wet kinderopvang is erop gebaseerd dat vraagouders vrijheid van
keuze hebben in een aanbod van private aanbieders. De tarieven die
gastouderbureaus berekenen zijn daarom in beginsel een zaak van de
bureaus zelf. De inventarisatie onder de tien grootste gastouderbureaus,
gecombineerd met het feit dat volledige transparantie van de uitvoeringskosten pas vanaf 1 januari 2010 verplicht is, geven op dit moment geen
aanleiding tot het nemen van zo’n vergaande stap. Daar komt bij dat de
branche zelf nog stappen neemt tot verdere zelfregulering en dat het lastig
zal zijn de hoogte en grondslag van dit maximum zo te kiezen, dat dit geen
ongewilde effecten oproept.
In het wetgevingsoverleg van 22 november 2010 heb ik toegezegd uw Kamer
na de zomer van dit jaar te informeren over mijn visie op marktwerking in de
kinderopvang, mede op basis van door het Centraal Planbureau te verrichten
onderzoek naar de borging van de publieke belangen in de kinderopvang. Ik
zal hierbij ook ingaan op bovenstaande thematiek.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, Aanhangsel

4