Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

29 282

Arbeidsmarktbeleid en opleidingen zorgsector

Nr. 240

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 16 december 2015
Bijgaand treft u de beleidsreactie aan op het advies van Panteia: Nederlands gesproken; toetsing op taalbeheersing bij BIG-registratie van
buitenlands gediplomeerden van binnen de EER. Het advies is u toegezonden op 29 oktober 2015 met Kamerstuk 29 282, nr. 235.
Het advies van Panteia was op mijn verzoek. Ik acht het wenselijk dat
voortaan voor inschrijving in het BIG-register de kennis van het Nederlands wordt gecontroleerd van beroepsbeoefenaren die niet in het
Nederlands zijn opgeleid. Dit gebeurt al voor beroepsbeoefenaren met
een diploma van buiten de Europese Economische Ruimte (EER), maar
kan na implementatie van de wijzigingsrichtlijn 2013/55/EU in nationaal
recht ook voor gediplomeerden van binnen de EER. Er zijn momenteel
jaarlijks ruim 500 niet oorspronkelijk Nederlandstalige mensen die
BIG-registratie willen op basis van een erkend diploma van binnen de
EER.
In mijn reactie houd ik rekening met:
• het bestaande systeem van toetsing van kennis van het Nederlands
van gediplomeerden van buiten de EER;
• de in Nederland en Vlaanderen gangbare systematiek voor toetsing
van kennis van het Nederlands; Nederlands als Tweede taal en de
Interuniversitaire Taaltest Nederlands voor Anderstaligen (ITNA) uit
Vlaanderen;
• de toelatingseis Nederlandse taal van de betreffende beroepsopleiding;
• de proportionaliteit van het niveau en het systeem van toetsing:
– effect op de doorlooptijd (voldoende gelegenheid tot toetsing),
– redelijkheid van kosten,
– geen indirecte discriminatie (in Nederland of Vlaanderen opgeleide
beroepsbeoefenaren moeten zonder voorbereiding dat niveau
halen; zij hoeven deze toets immers niet te doen);
• effect op de werking van de arbeidsmarkt in de zorg.

kst-29282-240
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 282, nr. 240

1

Beleidsreactie
Ik deel de opvatting in dit advies dat voor het afnemen van een anamnese,
de terugkoppeling van de diagnose en het geven van toestemming door
de patiënt op basis van informatie (informed consent) van de patiënt een
goede kennis van het Nederlands noodzakelijk is, evenals voor de veilige
communicatie met andere zorgverleners en collega’s. Ik ben voornemens
om de ruimte te benutten die na implementatie van de gewijzigde richtlijn
ontstaat door het registratiebesluit Wet BIG aan te passen.
Het BIG-register is als wettelijk ingesteld kwaliteitsregister mijns inziens
bij uitstek geschikt om aan de voorkant bij de toelating tot het beroep een
minimumniveau van kennis aan het Nederlands te eisen aan in het
buitenland afgestudeerde beroepsbeoefenaren. Vanuit patiëntveiligheid is
dat niet anders voor buitenlands gediplomeerden van binnen of van
buiten de EER. In het licht van vrij verkeer van werknemers en diensten
moet de proportionaliteit van de eisen worden bewaakt (in verhouding tot
het beroep) en van de procedure (het effect op tijdsbeslag en kosten). Een
overheidsrol voorafgaand aan toelating tot de arbeidsmarkt ontslaat
werkgevers en beroepsbeoefenaren niet van hun verantwoordelijkheid
afdoende communicatie en taalbeheersing te garanderen in concrete
situaties.
Ik ben voornemens het Registratiebesluit Wet BIG aan te passen en ook
een bewijs van Nederlandse taalvaardigheid te vragen voor registratie in
het BIG register van EER-gediplomeerden. Dat betreft dan de acht
basisberoepen uit de individuele gezondheidszorg waarvoor op grond van
artikel 3 van de Wet BIG titelbescherming, tuchtrecht en een publiek
register zijn ingesteld. Het betreft de arts, tandarts, apotheker,
gz-psycholoog, psychotherapeut, verloskundige, fysiotherapeut en
verpleegkundige en alle wettelijk erkende specialismen die altijd
gebaseerd zijn op één van deze basisberoepen. Voor paramedische
beroepen op basis van artikel 34 van de Wet BIG, de zogenaamde tijdelijke
experimenteer-beroepen van artikel 36a indien er geen BIG registratie
voor verplicht is en voor niet-gereglementeerde beroepen geldt geen
taalcontrole vooraf. Zij moeten op grond van kwaliteitswetgeving wel
kennis van het Nederlands borgen. Controle vooraf geldt ook niet voor
tijdelijke of incidentele dienstverrichters die wel gehouden zijn de
communicatie te borgen.
Bewijs van voldoende opleiding- en werkervaring in het Nederlands als
bewijs
Bureau Panteia geeft aan dat er voldoende bewijs van taalbeheersing mag
worden verondersteld indien de aanvrager aan een Nederlandstalige
opleiding is afgestudeerd. Ook voldoende is als een aanvrager weliswaar
in een andere taal zijn beroepsopleiding volgde, maar voordien Nederlandstalig primair en secundair onderwijs volgde. Dit betekent volgens het
advies overigens dat een aantal jaren werkervaring in het Nederlands of
een tweede studie in het Nederlands onvoldoende zekerheid biedt. Ik
neem dit deel van advies over.
De suggestie om een lichte mondelinge toets in te voeren voor grensgevallen, bijvoorbeeld personen die een andere studie in het Nederlands
deden of al veel jaren in Nederland of Vlaanderen werken in een Nederlandstalige werkomgeving, neem ik niet over. Zo’n lichte tussenvorm
maakt de kwaliteit en consistentie van toetsing kwetsbaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 282, nr. 240

2

De taalniveau-eis
Het Europees Referentiekader beschrijft wat men in een vreemde taal
moet kunnen om aan te tonen dat men die taal op een bepaald niveau
beheerst.
Niveau A = Basis gebruiker,
Niveau B = onafhankelijk gebruiker,
Niveau C = vaardig gebruiker.
A1 is het laagste niveau, A2 het hoogste van basisgebruiker en zo verder.
C2 is zo goed als een «native» speaker op academisch niveau.
Voor de academische beroepen: arts, tandarts, apotheker, gz-psycholoog
en psychotherapeut luidt het advies te toetsen op een niveau B2 + van het
gemeenschappelijk Europees Referentiekader, inclusief toetsen op
interactief medisch Nederlands met patiënten. Dat is hetzelfde niveau dat
nu aan gediplomeerden van buiten de EER wordt gevraagd. Deze toets is
voor de Nederlandse medische faculteiten een toelatingseis en maakt deel
uit van de Algemene Kennis en Vaardighedentoets voor de erkenning van
gediplomeerden van buiten de EER. Een opleiding kan aan 8 instellingen
in Nederland worden gevolgd. Alleen instituut Babel talen in Utrecht
toetst minimaal 10 keer per jaar als onderdeel van de Algemene Kennis en
Vaardighedentoets voor gediplomeerden van buiten de EER. Deelname
aan de toets kost momenteel € 450,– en een specifieke opleiding kost
€ 490,– voor groepsonderwijs maar het kan ook voor € 260 voor
e-learning en ongeveer € 1.500,– voor privaat onderwijs. Ik neem dit deel
van het advies over. Het gaat jaarlijks om 150 tot 200 personen.
Voor de HBO-beroepen fysiotherapie en verloskunde luidt het advies om
dezelfde taaleisen en controles in te voeren als voor academische
beroepen. Ik wil het advies hier niet helemaal opvolgen. Een diploma
Nederlands als Tweede Taal of ITNA op B2 niveau acht ik afdoende bewijs
van kennis van het Nederlands. De aanbevolen toets voor academische
beroepen is nog niet uitgeprobeerd voor de doelgroep HBO-ers en die
toets wordt ook niet gevraagd aan beroepsbeoefenaren op HBO-niveau
van buiten de EER. Bovendien geldt dat B2-niveau aansluit bij de
instroomeis voor HBO-opleidingen. De Cito-toets Nederlands op B2
niveau die deel uitmaakt van de Algemene Kennis en Vaardighedentoets
voor de erkenning van gediplomeerden van buiten de EER, Nederlands
Als Tweede Taal en ITNA op B2 niveau voldoen daaraan. Nederlands Als
Tweede Taal kan op heel veel plaatsen tegen relatief lage kosten worden
behaald (tot € 180,–). Er is een ruim aanbod aan gecertificeerde taalopleidingen. Het gaat voor deze beroepen op HBO-niveau jaarlijks om zo’n 50
personen die inschrijving in het BIG-register wensen met een erkend
diploma uit een andere lidstaat van de EER.
Wat het MBO-beroep verpleegkunde betreft luidt het advies dat een
diploma op B2-niveau wenselijk zou zijn, maar het advies wijst er tevens
op dat B2-niveau moeilijk zal worden voor de meeste beroepsbeoefenaren
uit deze doelgroep.
Ik wil hier de in het advies genoemde niveau-eis van B2 niet volgen. De
taaleis voor toelating tot het MBO-onderwijs is nu B1-niveau. Mij lijkt
daarmee het B2-niveau een disproportionele eis. Ik wil dan ook de
Cito-toets Nederlands op B1 niveau, die deel uitmaakt van de Algemene
Kennis en Vaardighedentoets voor de erkenning van gediplomeerden van
buiten de EER, de diploma’s Nederlands als Tweede Taal op B1 niveau en
ITNA op B1 niveau als afdoende bewijs van kennis van het Nederlands
beschouwen bij registratie in het BIG-register voor deze twee beroepen.
Het aantal algemeen verpleegkundigen dat inschrijving wenst betreft

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 282, nr. 240

3

jaarlijks zo’n 250 personen. Nederlands als Tweede taal kan vaak en overal
in Nederland en Vlaanderen tegen betaalbare kosten van ongeveer
€ 180,– en er is een ruim aanbod aan gecertificeerde goed betaalbare
opleidingen.
De taaleis voor MBO verpleegkundigen op B1-niveau lijkt mij te laag voor
de verpleegkundig specialismen. De Verpleegkundig specialismen zijn op
wetenschappelijk niveau. De BIG-registratie geeft voor deze groep nog
onvoldoende zekerheid en daarom is een hogere eis in het specialistenregister redelijk. Voor de regelgeving, erkenning en registratie van
specialisten is de V&VN, de beroepsvereniging voor verpleegkundigen
verantwoordelijk. Regelgeving van de V&VN vergt op grond van art. 14
Wet BIG wel mijn instemming. Mocht de V&VN daartoe besluiten dan zie
ik geen bezwaar tegen een hogere taaleis voor registratie van verpleegkundig specialisten specialistenregister dan die voor het basisberoep
verpleegkunde in het BIG-register.
Voor een overzicht van eisen, kosten en periodiciteit van toetsen zie
bijlage 1.
Voor uitvoeringstoetsing (verzoek 1e Kamer) zie bijlage 2.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
E.I. Schippers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 282, nr. 240

4

BIJLAGE 1
Tabel 1 Bewijs van taalvaardigheid
Beroep

Niveau

Bewijs van
Nederlandstalig opgeleid

Bewijs op grond van
taaltoetsen Nederlands voor
anderstaligen

Kosten
Periodiciteit
Waar

WO: arts, tandarts,
apotheker,
gz-psycholoog en
psychotherapeut

B2+
en
een toets op
interactief
medisch
Nederlands
B2

Beroepsopleiding in het
Nederlands afgerond
of
primair en secundair
onderwijs met goed gevolg
in het Nederlands afgerond
Beroepsopleiding in het
Nederlands afgerond
of
primair en secundair
onderwijs met goed gevolg
in het Nederlands afgerond

Certificaat
medisch Nederlands van
Babel talen zoals erkend
voor de AKV toets

Toets € 450,–
10 maal per jaar in Utrecht
Opleidingen € 260 (e-learning)
€ 490,– (groepsonderwijs in
Utrecht) en € 1.500 (individueel
in o.a. Vught)
Toets € 180,–
Wekelijks
Heel veel plaatsen in Nederland en Vlaanderen
Opleidingen volop beschikbaar
in alle prijsklassen

B1

Beroepsopleiding in het
Nederlands afgerond
of
primair en secundair
onderwijs met goed gevolg
in het Nederlands afgerond

HBO: fysiotherapeut en
verloskundige

MBO: verpleegkundige

Certificaat
Nederlands van CITO op B2
niveau zoals erkend voor de
AKV toets, of
Diploma Nederlands als
Tweede Taal op B2 niveau of
Diploma ITNA op B2 niveau
Certificaat
Nederlands van CITO op B1
+ niveau zoals erkend voor
de AKV toets, of
Diploma Nederlands als
Tweede Taal op B1 niveau of
Diploma ITNA op B1 niveau

Toets € 180,–
Toetsmogelijkheden wekelijks
op heel veel plaatsen in
Nederland en Vlaanderen.
Opleidingen volop beschikbaar
in alle prijsklassen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 282, nr. 240

5

BIJLAGE 2

DE UITVOERBAARHEID VAN DE TAALTOETS
De VVD-fractie van de Eerste Kamer verzocht de uitvoerbaarheidtoets toe
te voegen aan de beleidsreactie op het advies van Panteia1.
De uitvoerbaarheid is afgestemd met het Centraal Informatiepunt
Beroepen Gezondheidszorg (CIBG), de Commissie Buitenslands Gediplomeerden Volksgezondheid (CBGV), de Haagse Inkoop Samenwerking
(HIS) en contractpartijen van VWS die toetsen op kennis van het Nederlands in het kader van de assessmentprocedure van gediplomeerden van
buiten de EER.
De extra ruimte voor toetsen op talenkennis van gediplomeerden van
binnen de EER vloeit voort uit de richtlijn 2013/55/EU. Die wijziging moet
per 18 januari 2016 in nationaal recht zijn omgezet. Gewijzigd wordt
daartoe artikel 31 van de Algemene wet erkenning EG en in de Wet BIG
wordt aan artikel 6 een onderdeel f toegevoegd dat systematisch toetsen
op taalvaardigheid bij BIG-registratie mogelijk maakt. De Minister van
VWS heeft de Tweede Kamer gemeld dat voor alle beroepen met
BIG-registratie wenselijk te achten2.
De volgende aspecten van de uitvoerbaarheid hebben aandacht gehad; de
eisen aan regelgeving, de verantwoordelijkheid van de aanvrager, de
effecten op de werklast, de geldigheidsduur van taaldiploma’s, het al dan
niet opnemen van een invoeringtermijn en de samenloop met de
bestaande contracten in verband met toetsing van gediplomeerden van
buiten de EER.
Eenduidige regelgeving
Het CIBG bepleit dat er in het Registratiebesluit een gesloten limitatieve
lijst met erkende taaldiploma’s komt en niet wordt volstaan met niveaueisen. Het CIBG gaat ervan uit dat het kernministerie van VWS de
waarborgen schept voor proportionaliteit wat betreft toegang tot toetsen
en kosten. Voor eenduidige uitvoerbaarheid acht het CIBG het wenselijk
dat eventuele uitzonderingsbepalingen eenduidig zijn opdat er geen
interpretatieruimte ontstaat die uitnodigen tot bezwaar en beroep. Deze
uitgangspunten worden gehanteerd. Wat betreft uitzonderingen geldt dat
dat op basis van de bestaande regelgeving kan3 en dat er nu geen
behoefte aan extra uitzonderingsbepalingen bestaat.
De eigen verantwoordelijkheid van de aanvrager
Het CIBG acht het wenselijk dat de aanvrager zelf verantwoordelijk is voor
het overleggen van de juiste bewijsstukken van voldoende beheersing van
de Nederlandse taal. Dit is afwijkend ten opzichte van gediplomeerden
van buiten de EER waar de taaltoets onderdeel is van een breder
assessment en het CIBG aanmelding, inschrijving en inning van kosten
regelt.
De geldigheidsduur van taaldiploma’s
Een geldigheid van maximaal twee jaar is relatief kort voor mensen die in
Nederland of Vlaanderen wonen en de Nederlandse taal dagelijks
gebruiken, maar kan al vrij lang zijn voor iemand die in het geheel niet
1

Eerste Kamer; Vergaderjaar 2015/16 no. 34 272
Brief van de Minister van VWS aan de Tweede Kamer d.d. 29-10-2015, kenmerk 840255–
141531-MEVA
3
Artikel 41, eerste lid, onder b en derde lid, van de Wet BIG
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 282, nr. 240

6

meer met Nederlands in aanraking komt. Door de grote variëteit in de
praktijk is verfijnen lastig en bovendien moeilijk controleerbaar. Ten
behoeve van eenduidige uitvoerbaarheid wordt het advies van Panteia
gevolgd en de termijn voor iedereen op maximaal twee jaar gesteld.
De effecten op werklast bij het CIBG
Uitgaande van de verantwoordelijkheid voor de aanvrager om het bewijs
te leveren betreft het voor het CIBG slechts uitbreiding van het registratieproces met een extra toets van documenten die bewijs leveren van
taalvaardigheid en de registratie daarvan. Structureel is dat een extra
werkbelasting van 0,2 fte. Daarnaast zal het voor stafafdelingen als
Communicatie, Klantcontactcentrum en Juridische Zaken enig structureel
blijvend meerwerk opleveren.
De wenselijkheid van een invoeringstermijn
Aanvragers dienen niet tijdens de loop van hun aanvraag met additionele
eisen te worden geconfronteerd. Voor de toetsen op interactief medisch
Nederlands zijn minimaal drie maanden voorbereiding nodig voor het
aanbieden op de website, plannen van zalen, inhuur en instructie van
toneelspelers, beoordelaars en surveillanten. Een invoeringstermijn is
echter niet nodig indien de voorlichting al voor publicatie in het
Staatsblad kan beginnen. Wat betreft de kern van de besluiten zijn die al
vastgesteld en kan communicatie tijdig beginnen.
Het risico van last-minute-aanvragers wordt als vrij klein ingeschat omdat
men voor erkenning en registratie klaar moet zijn wil het kunnen.
Het gebruik van de bestaande toetsen voor gediplomeerden van buiten de
EER
VWS heeft twee contracten in verband met assessment van gediplomeerden van buiten de EER. Nieuwe afspraken voor gediplomeerden van
binnen de EER dienen lopende contracten niet te doorkruisen. Er is één
contract voor beroepen op academisch niveau en één contract voor de
beroepen op HBO- en MBO-niveau. Die contracten moeten te zijner tijd
opnieuw worden aanbesteed, uiterlijk 1 juli 2019. Openstelling van deze
contracten voor de nieuwe groep van binnen de EER garandeert dezelfde
kwaliteitseisen, aanbod en prijs. De prijzen en aanbod zijn via openbare
aanbesteding tot stand gekomen.
De toetsing voor beroepen op academisch niveau bevat een toets op
interactief medisch Nederlands in de omgang met patiënten. De toets
voor beroepen op HBO- en MBO-niveau bevat een dergelijke toets niet
maar wel een cognitieve toets op kennis van het Nederlandse uitdrukkingen met relevantie voor de zorg. Voor de academische beroepen
garandeert het contract 10 keer per jaar een toetsmogelijkheid en het
contract voor HBO- en MBO-beroepen 3 keer per jaar.
Betrokken contractpartijen zijn in principe bereid om voor de verdere
looptijd van de contracten deze contracten ook voor de nieuwe doelgroep
van binnen de EER gediplomeerden open te stellen. De Haagse Inkoop
Samenwerking (HIS) stelt vast dat de aanbestedingsdocumenten de
offertes niet afgrenzen tot aanvragers van buiten de EER. De HIS ziet dan
ook geen risico om deze nieuwe doelgroep van binnen de EER ook onder
de werking van de bestaande overeenkomsten te brengen. De HIS beveelt
wel aan dat via een side letter te formaliseren. De HIS adviseert verder om
aan de hand van de ervaring die de komende periode worden opgedaan
in 2017 een nieuwe aanbesteding te starten vóór effectuering per 1 januari
2018. De contracten laten dat toe. Bij de nieuwe aanbesteding kan dat dan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 282, nr. 240

7

voor zowel de binnen als de buiten de EER gediplomeerden tegen
dezelfde uniforme normen.
Bij de invoering is er voor de beroepen op HBO- en MBO-niveau enig
verschil tussen toetsen die voor de binnen de EER en voor buiten de EER
gediplomeerden gelden. Voor buiten de EER-gediplomeerden gelden de
eisen van het assessment en het daartoe gesloten contract voor deze
beroepen. Voor de nieuwe doelgroep volstaat het voldoen aan diezelfde
eisen maar daarnaast volstaat ook het staatsexamen Nederlands als
Tweede Taal en de Interuniversitaire Taaltoets voor Anderstaligen op het
voor respectievelijk beroepen op HBO- en MBO gevraagde niveau. Alle
drie de toetsen garanderen voldoende niveau en zijn van gegarandeerde
kwaliteit en tegen een redelijke prijs en samen garanderen ze voldoende
leveringszekerheid. Het niveau van de toetsen in het kader van het
contract t.b.v. de assessment voor gediplomeerden van buiten de EER is
iets specifieker en voor MBO vermoedelijk een fractie hoger. Bij de
eerstvolgende aanbesteding kan dat naar boven of naar beneden worden
gelijkgetrokken met meewegen van de opgedane ervaringen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 282, nr. 240

8