De voorzitter van de Adviesraad Internationale Vraagstukken
Mr. F. Korthals Altes
Postbus 20061
2500 EB Den Haag
I.a.a. de voorzitters van de Eerste en Tweede Kamer

Directie Mensenrechten,
Goed Bestuur en
Humanitaire Hulp
Bezuidenhoutseweg 67
2594 AC D en Haag
Nederland
www.minbuza.nl
Contactpersoon

Onze referentie
DMH/MR 137/09

Datum 24 maart 2009
Betreft Regeringsreactie op uw advies "Universaliteit van de rechten van de
mens".

Graag dank ik u namens de Regering voor het advies 'Universaliteit van de
rechten van de mens – principes, praktijk en perspectieven' dat de Adviesraad
Internationale Vraagstukken (AIV) eind november 2008 uitbracht naar aanleiding
van mijn adviesaanvraag over dit onderwerp1. Mede namens de minister voor
Ontwikkelingssamenwerking stuur ik u hierbij de beleidsreactie van het kabinet op
dit advies. Een afschrift van deze brief zal aan de Voorzitters van de Tweede
Kamer en de Eerste Kamer worden gezonden.
Inleiding
Vorig jaar stonden wij stil bij het zestigjarig bestaan van het document dat als
eerste de universele gelding van mensenrechten vastlegde: de Universele
Verklaring van de Rechten van de Mens. Zoals ik reeds schreef in mijn brief over
de viering van Internationale Dag van de Rechten van de Mens op 10 december
2008, heeft een document zelden zoveel betekenis gehad voor het dagelijks leven
van mensen wereldwijd. Mensenrechten zijn het gezamenlijke geweten van de
wereld geworden. Daarmee is de Universele Verklaring nog springlevend en even
waardevol als toen deze zestig jaar geleden werd opgesteld. Dat geldt in de ogen
van de regering evenzeer voor het principe van universaliteit dat aan de
Verklaring ten grondslag lag, namelijk dat mensenrechten voor iedereen ter
wereld gelden. Artikel 1 van de Verklaring geeft de rechtvaardiging voor dit
principe: 'Alle mensen worden vrij en gelijk in rechten en waardigheid geboren.'
Ondanks al onze verschillen – in uiterlijk, cultuur, sexe, leeftijd, geaardheid,
geloof en levensovertuiging – hebben wij een aangeboren gelijkheid in rechten en
in waardigheid. Deze overtuiging is van onschatbare waarde en dient te allen tijde
centraal te staan wanneer wij werken aan de bevordering en bescherming van
mensenrechten. Universaliteit is dan ook het uitgangspunt van de
mensenrechtenstrategie 'Naar een menswaardig bestaan', die in november 2007
aan de Kamer is gezonden.

1

Brief d.d. mei 2008, kenmerk DMH/MR-245/08
Pagina 1 van 9

Het principe van universaliteit is echter onderwerp van discussie. En hoewel dit
allerminst een nieuw gegeven is – de discussie loopt al minstens even lang als het
bestaan van de Universele Verklaring – ervaart de regering de afgelopen jaren dat
zij in toenemende mate tegenwicht moet bieden aan staten en andere actoren die
het universele karakter van mensenrechten pogen te ondergraven door een
beroep te doen op culturele en religieuze tradities. In de mensenrechtenstrategie
is hierover geschreven: 'De Nederlandse regering blijft van mening dat
internationale betrokkenheid en dialoog alleen mogelijk zijn op basis van
universele uitgangspunten. (...) Dit is echter geen standpunt dat vanachter
vestingmuren kan worden verdedigd, maar waarover een levendig debat dient
plaats te vinden.'

Onze referentie
DMH/MR 137/09

Om dit debat te kunnen voeden met nieuwe en actuele argumenten, heb ik in mei
2008 de AIV gevraagd om een advies over het onderwerp universaliteit uit te
brengen, in aanvulling op het advies dat de AIV hierover in 1998 reeds
publiceerde. De adviesaanvraag behelsde de vraag in hoeverre de AIV de
aantasting van de universaliteit van mensenrechten als trend in het internationale
circuit herkent. Daarnaast werd de AIV gevraagd welke argumenten staten aan
die afwijzing van de universaliteit ten grondslag leggen; hoe Nederland het beste
op deze argumenten kan reageren; en welke rol is weggelegd voor
maatschappelijke organisaties in het gunstig beïnvloeden van regeringen die zich
beroepen op lokale gebruiken.
De regering verwelkomt het advies, dat nuttige inzichten biedt en waarvan de
praktische aanbevelingen in de ogen van de regering grotendeels aansluiten bij
het huidige mensenrechtenbeleid zoals dat is beschreven in de reeds genoemde
mensenrechtenstrategie.
Hieronder zal per thema worden ingegaan op de conclusies en aanbevelingen van
het advies.
Het debat over universaliteit
De AIV constateert dat het met de betwisting van de universaliteit van de rechten
van de mens in het internationale verkeer meevalt: van expliciete ontkenning van
universaliteit was de afgelopen jaren nauwelijks sprake. Wel stelt de AIV vast dat
veel staten met de mond de universaliteit van mensenrechten belijden, maar in de
praktijk respect voor mensenrechten binnen de eigen landsgrenzen niet of
nauwelijks afdwingen. In veel gevallen laten regeringen
mensenrechtenschendingen voortbestaan onder invloed van lokale machthebbers.
Deze lokale leiders onttrekken zich aan het centrale gezag wanneer zij traditionele
praktijken zoals meisjesbesnijdenis, rituele prostitutie en slavernij toestaan en
legitimeren. Ook maken staten gebruik van voorbehouden bij verdragen of
beroepen zij zich op verdragsbepalingen die beperkingen van bepaalde rechten
toestaan om ruimte te laten voor hun religieuze en politieke tradities op te komen.
De regering is het eens is met de AIV dat de brede aanvaarding van het
universele karakter van de mensenrechten zeer opmerkelijk is en constateert dat
er ook in de afgelopen jaren momenten zijn geweest waarop deze universaliteit
opnieuw is bevestigd. Tegelijkertijd merkt de Regering op dat het in internationale
fora meer moeite kost om universaliteit als leidend principe te handhaven. De
groep landen die zich tegen de universaliteit van mensenrechten verzet – zij het
Pagina 2 van 9

niet formeel, dan toch de facto – roert zich in toenemende mate en wint aan
invloed. De regering hecht eraan te benadrukken dat in dit opzicht onderscheid
moet worden gemaakt tussen wat er in verklaringen wordt vastgelegd en wat er
zich achter de schermen tijdens de onderhandelingen over deze verklaringen
afspeelt. Zo is het juist dat in het slotdocument van de Wereldtop van 2005
mensenrechten een belangrijk onderwerp vormen, maar daarbij moet worden
aangetekend dat dit het resultaat was van zeer moeilijke onderhandelingen,
waarbij Nederland en gelijkgezinde landen zich bijzonder hebben moeten
inspannen om deze uitkomst te realiseren. De re gering is ervan overtuigd dat het
slotdocument er zonder deze inzet heel anders had uitgezien. Een ander voorbeeld
betreft de onderhandelingen die tijdens het eerste zittingsjaar van de
Mensenrechtenraad plaatsvonden over het nieuwe toezichtsmechanisme van de
Raad: de universal periodic review (UPR). Tijdens deze onderhandelingen werd er
door bepaalde niet-westerse landen voor gepleit om binnen de UPR ruimte te laten
voor differentiatie op basis van verschillen in cultuur en ontwikkeling. Alleen
dankzij het vasthoudende verzet van westerse en gelijkgezinde landen kon dit
worden voorkomen en is het UPR-proces nu voor ieder land gelijk en wordt het
fundament voor de review gevormd door universele normen. Graag verwijst de
regering ook naar het jaarrapport 2009 van Human Rights Watch, waarin wordt
gesteld dat die landen die het internationale mensenrechtensysteem wensen te
ondermijnen, zich zelden in zulke termen uitdrukken. In plaats daarvan zeggen
deze regeringen mensenrechten in principe te ondersteunen, maar zich te
verzetten tegen de wijze waarop machtige (lees: westerse) landen mensenrechten
verdraaien voor hun eigen doeleinden. In werkelijkheid weigeren zij om in hun
eigen land consequenties te verbinden aan de universaliteit van mensenrechten
en wensen zij niet aan internationale controle te worden onderworpen.2

Onze referentie
DMH/MR 137/09

De regering kan daarom de opvatting van de AIV dat de veronderstellingen in de
adviesaanvraag misschien wat al te defensief zijn, niet onderschrijven. Wel is zij
van mening dat het nuttig is om bij de beoordeling van de positie van staten
onderscheid te maken tussen de nationale regering en lokale gemeenschappen,
zoals de AIV bepleit.
‘Universaliteit’ en ‘universalisering’
De Regering deelt de opvatting van de AIV dat de kloof tussen principe en praktijk
een groot probleem is, maar heeft moeite met de terminologie die de AIV gebruikt
om dit probleem te omschrijven. In sommige passages lijkt de AIV uit te gaan van
een niet-a-priori begrip van universaliteit. Zo suggereert de AIV in de
samenvatting bij het advies dat het begrip “universaliteit” een empirische inhoud
heeft: universaliteit groeit of neemt af al naar gelang de mate waarin zij door
rechtssubjecten geaccepteerd wordt. Zoals in de inleiding gesteld, beschouwt de
regering universaliteit – de overtuiging dat ieder mens gelijk in rechten is geboren
– als een vaststaand gegeven, dat onafhankelijk is van de mate waarin het
beginsel wordt onderschreven. Universaliteit is niet de uitkomst van een proces;
wel kan zij in meer of mindere mate worden aanvaard. Voor het proces van
aanvaarding kan begripsmatig beter een andere term worden gekozen. Hier kan
het door de AIV gehanteerde “universalisering” bruikbaar zijn.

2

Human Rights Watch World Report 2009, Introduction: 'Taking back the initiative from the human rights
spoilers'. Het engelstalige rapport is te raadplegen via http://www.hrw.org/world-report-2009.
Pagina 3 van 9

Dat het hard nodig is om te werken aan acceptatie van de universele gelding van
mensenrechten, wordt volledig door de regering onderschreven. Dit is ook de
reden waarom de Regering in de mensenrechtenstrategie de implementatie van
bestaande mensenrechtennormen als kern van het buitenlandse
mensenrechtenbeleid aanmerkt. De juiste wijze om de kloof tussen principe en
praktijk te dichten is om de praktijk te hervormen met universele rechten als
leidend principe – en niet om deze principes dusdanig te interpreteren dat zij meer
in overeenstemming zijn met de bestaande praktijk. Op het concept
'universalisering' zal verderop in deze reactie nader worden ingegaan.

Onze referentie
DMH/MR 137/09

Culturele diversiteit en beleidsruimte voor overheden
Het advies behandelt enkele argumenten die door staten worden gebruikt om
universaliteit te ondergraven. Staten kunnen van mening zijn dat universaliteit
misbruikt wordt om westerse concepties van mensenrechten op te dringen.
Daarnaast zijn er cultuur- of contextgebonden argumenten, gebaseerd op
religieuze traditionele praktijken, de economische situatie, of het bestaan van een
bepaalde cultuur die minder goed verenigbaar zou zijn met de idee van individuele
rechten. Ook hier wijst de AIV terecht op het onderscheid dat kan worden
gemaakt tussen de wijze waarop mensenrechten worden gezien door officiële
overheidsinstanties en traditionele autoriteiten.
De AIV onderstreept in haar advies het belang van respect voor culturele
diversiteit. De adviesraad wijst erop dat als mensenrechtennormen ruimte laten
voor cultuurspecifieke toepassingen ervan in de praktijk, culturen en staten eerder
bereid zijn om universele gelding van het internationale mensenrechtenbestel te
aanvaarden. De AIV wijst de gedachte van de hand dat universele implementatie
van mensenrechten culturele uniformering vereist.
De regering kan zich hier in vinden, maar benadrukt tegelijkertijd het belang van
heldere grenzen waar het gaat om de ruimte voor cultuurspecifieke toepassingen
van mensenrechten in de praktijk. Hoewel culturele verscheidenheid binnen de
eigen samenleving en daarbuiten zonder meer gekoesterd moet worden, is op
mensenrechtengebied terughoudendheid geboden. Terecht laat het internationale
recht ruimte voor cultuurbepaalde invullingen van meer perifere onderdelen van
het mensenrechtenacquis. Tegelijkertijd moet ervoor worden gewaakt dat lokale
tradities en gewoonten niet worden gehanteerd als excuus om fundamentele
rechten hun gelding te ontzeggen en kernelementen van het
mensenrechtenacquis tijdelijk of permanent terzijde te schuiven. Zoals
beschreven in de mensenrechtenstrategie houdt universaliteit volgens de regering
niet in dat iedere samenleving er uiteindelijk exact hetzelfde dient uit te zien,
maar dat het gedrag van overheden tegenover burgers aan de minimumeisen
dient te voldoen die door mensenrechten zijn gedefinieerd. Dus geen pleidooi voor
uniformiteit – geen mens en geen land is immers gelijk – maar wel een universele
basis waarop ieder mens kan terugvallen. Bij het bepalen van de ruimte voor
cultuurspecifieke toepassingen zijn de verdragsbepalingen leidend. Bovendien
wenst de regering te benadrukken dat, zoals ook de AIV opmerkt, landen altijd
verantwoording dienen af te leggen over de manier waarbij zij van de
beleidsruimte gebruik hebben gemaakt. Dit biedt de VN-verdragsorganen de
gelegenheid om per geval de kern en periferie van mensenrechten en daarmee de
beleidsruimte voor overheden te bepalen. De regering acht het gezien de huidige
machtsverhoudingen onverstandig om op internationaal niveau het onderscheid
Pagina 4 van 9

tussen kern en periferie van bepaalde mensenrechten conceptueel verder te
ontwikkelen.
Dit alles neemt niet weg dat draagvlak voor een cultuur van mensenrechten groeit
wanneer Nederland in zijn buitenlands mensenrechtenbeleid rekening houdt met
lokale gebruiken, tradities en overtuigingen. De Regering is zich hiervan bewust
en geeft hieraan uitvoering door bijvoorbeeld bij de financiering van
mensenrechtenprojecten nadrukkelijk rekening te houden met lokale behoeften en
in zee te gaan met lokale mensenrechtenorganisaties. De toedeling van deze
subsidies is daarom voor een groot deel in handen van de ambassades: zij zijn bij
uitstek bekend met de mensenrechtensituatie op de grond en de betrokkenen in
het veld.

Onze referentie
DMH/MR 137/09

Het proces van universalisering
Een belangrijk thema in het advies van de AIV is het belang om op verschillende
niveaus – statelijk, maar met name ook lokaal – te werken aan de acceptatie van
de universaliteit van mensenrechten. Door dialoog met (lokale) leiders en
vergroting van de kennis van mensenrechten onder de bevolking kan een
geleidelijk proces van universalisering worden bevorderd, van bovenaf en van
onderaf. De AIV adviseert Nederland om hierbij oog te houden voor het proces
van universalisering en de specifieke componenten daarvan:
a. kennisuitbreiding en bewustmaking met betrekking tot mensenrechten
b. aanvaarding door de bevolking van mensenrechten
c. implementatie van mensenrechten en wettelijk toezicht op de naleving
ervan
d. inroeping van mensenrechten bij kwesties van sociale aard
e. feitelijke verwezenlijking van mensenrechten
Evenals de AIV ziet de Regering de wereldwijde acceptatie van de universaliteit
van mensenrechten als een belangrijke sleutel tot verbeterde implementatie van
mensenrechten. Het door de AIV omschreven proces van universalisering vertoont
veel overeenkomsten met het beleid dat Nederland momenteel ontwikke lt om
wereldwijd ‘nationale systemen voor mensenrechtenbescherming’ te versterken.
Zoals uiteengezet in de mensenrechtenstrategie wordt hiermee gedoeld op alle
elementen die in een land nodig zijn om de naleving van mensenrechten te
garanderen, ofwel de ‘nationale infrastructuur’ op mensenrechtengebied. Binnen
dit concept is er aandacht voor de wijze waarop mensenrechten van bovenaf
moeten worden geimplementeerd, maar zeker ook voor de opbouw en acceptatie
van het gedachtegoed van mensenrechten van onderaf. Het nationale systeem
voor mensenrechtenbescherming omvat bijvoorbeeld ratificatie van internationale
mensenrechtenverdragen, aanpassing van nationale wetgeving en samenwerking
met het VN-systeem. Ook dienen effectieve instituties aanwezig te zijn die
mensenrechten bevorderen en beschermen. Participatie, non-discriminatie en het
afleggen van rekenschap dienen integraal deel uit te maken van nationaal beleid.
Tenslotte dienen alle burgers toegang te hebben tot informatie over
mensenrechten en dient er een vrij, actief en onafhankelijk maatschappelijk
middenveld te functioneren. Dit laatste is van groot belang voor de geleidelijk
acceptatie van de universele gelding van mensenrechten. De regering zal in de
loop van 2009 een handboek voor ambassades publiceren waarin praktische
handreikingen worden gedaan om de verschillende elementen van dit systeem te
ondersteunen. Zoals reeds eerder opgemerkt, ziet de regering universaliteit van
Pagina 5 van 9

mensenrechten echter nadrukkelijk niet als product dat door een dergelijk proces
van universalisering tot stand moet komen, maar als uitgangspunt.
Steun voor initiatieven van onderaf

Onze referentie
DMH/MR 137/09

De AIV adviseert het mensenrechtenbeleid niet uitsluitend van bovenaf op
regeringen te richten, maar vooral ook van onderop bij te dragen aan accepta tie
en implementatie van mensenrechten. Niet zelden wordt implementatie van
mensenrechten gefrustreerd doordat staten niet bij machte zijn
mensenrechtenschendingen die door lokale leiders worden verdedigd af te wijzen.
Met de AIV is de regering van mening dat het van groot belang is de kennis van
mensenrechten en capaciteitsopbouw op grassroots niveau te vergroten.
De regering verwelkomt de aandacht die de AIV besteedt aan het belang van
opbouw van onderaf. In aanvulling op wat hierboven is beschreven, wil de
regering graag wijzen op het feit dat Nederland zijn mensenrechteninspanningen
richt op het ondersteunen van lokale mensenrechtenorganisaties en nadrukkelijk
de dialoog zoekt met lokale (religieuze) leiders. Naast de tientallen miljoenen die
worden aangewend voor aan mensenrechten gerelateerde projecten op het gebied
van ontwikkelingssamenwerking, subsidieert Nederland wereldwijd jaarlijks lokale
en regionale mensenrechtenprojecten. Hiermee was in 2008 een bedrag van ca.
23 miljoen euro gemoeid. Daarnaast faciliteerde en organiseerde Nederland het
afgelopen jaar op uiteenlopende wijzen ontmoetingen tussen lokale religieuze
leiders. Een recent voorbeeld is de interreligieuze conferentie ‘Faith in Human
Rights’, die op 9 en 10 december jl. plaatsvond in Den Haag.
De AIV adviseert Nederland in strijd voor de wereldwijde acceptatie van
mensenrechten zoveel mogelijk aansluiting te zoeken bij de heersende cultuur,
zodat wordt voorkomen dat het gevoel ontstaat dat cultuurvreemde normen en
waarden worden opgedrongen. De Regering deelt in dit verband de opvatting van
de AIV dat men zich bij de financiering van lokale mensenrechtenprojecten niet
moet blindstaren op de etikettering van deze projecten, maar vooral moet kijken
naar de inhoudelijke merites ervan. Tegelijkertijd wijst de regering er wel op dat
zij geacht wordt te verantwoorden op welke wijze en in welke mate
projectfinanciering bijdraagt aan het verbeteren van de mensenrechtensituatie –
met andere woorden, mensenrechtenfondsen moeten wel doelmatig worden
besteed.
Een effectieve en geloofwaardige strategie
Hieronder volgt de reactie van de regering op de overige aanbevelingen die de AIV
in haar advies doet voor een effectieve en geloofwaardige strategie op het gebied
van mensenrechten.
De Regering onderschrijft de visie van de AIV dat effectieve mensenrechtenkritiek
niet uitgaat van het paradigma van “ clashing civilizations”, maar van de wens een
constructieve dialoog tot stand te brengen in het besef dat verbetering van de
wereldwijde mensenrechtensituatie een geleidelijk proces is. Mensenrechten zijn
daarbij niet te beschouwen noch te presenteren als een “westers concept”, maar
als uitdrukking van een alom gedeeld moreel besef, neergelegd in onder andere
de Universele Verklaring van de Rechten van d e Mens.

Pagina 6 van 9

Ook deelt de Regering de aanbeveling van de AIV om de eigen binnenlandse
mensenrechtensituatie met een kritisch oog te blijven toetsen, niet in de laatste
plaats om de geloofwaardigheid van de eigen mensenrechtenkritiek richting
andere landen te vergroten. Dit is precies de reden waarom Nederland zich als
een van de eerste landen heeft laten toetsen in het kader van de UPR, waarbij het
zich, vanuit het besef van zijn voorbeeldfunctie, bewust open en kwetsbaar
opstelde. Eenzelfde coöperatieve houding legt Nederland steevast aan de dag
wanneer het wordt getoetst in het kader van andere internationale
toezichtsmechanismen. De Regering zal ook in de toekomst alle medewerking
verlenen aan de VN-verdragscomités en de toezichtsinstanties van de Raad van
Europa en zoveel mogelijk uitvoering geven aan hun aanbevelingen.

Onze referentie
DMH/MR 137/09

Terecht merkt de AIV op dat de geloofwaardigheid van het Nederlandse
mensenrechtenbeleid gediend is met het hanteren van gelijke maatstaven in de
mensenrechtenkritiek richting andere landen. Nederland heeft de afgelopen jaren
bondgenoten niet van mensenrechtenkritiek uitgezonderd. Zo bekritiseerde de
Regering herhaaldelijk de Verenigde Staten vanwege de
mensenrechtenschendingen in Guantanamo Bay. Daarnaast schuwde Nederland
niet om gelijkgezinde landen aan te spreken op misstanden in het kader van de
UPR. Nederland zal ook in de toekomst niet nalaten westerse landen, ook EUpartners, langs een kritische meetlat te leggen.
Ook omarmt de Regering het advies van de AIV om álle mensenrechten – zowel
burger- en politieke als economische, sociale en culturele rechten – als
gelijkwaardig en onderling samenhangend tegemoet te treden. Nederland is onder
andere een groot voorvechter van de afschaffing van kinderarbeid, wereldwijde
toegang voor kindere n (jongens én meisjes) tot onderwijs en de bestrijding van
economische ongelijkheden in de wereld. Tegelijkertijd houdt Nederland er bij de
uitvoering van zijn mensenrechtenbeleid rekening mee dat veranderingen op deze
gebieden sterk samenhangen met de erkenning van burgerlijke en politieke
vrijheden: waar burgers de vrijheid hebben om voor zichzelf en anderen op te
komen, zullen zij regeringen eerder kunnen bewegen om hun economische,
sociale en culturele rechten te respecteren.
Kritischer is de Regering over de aanbeveling van de AIV om het buitenlandse
mensenrechtenbeleid niet enkel te baseren op de eigen visie op mensenrechten,
“die immers zelf ook het resultaat is van een eeuwenlang proces”, maar vooral uit
te gaan van de internationale consensus ten aanzien van de kern van de
desbetreffende normen. De Regering is het met de AIV eens dat universalisering
van mensenrechten niet in alle gevallen gebaat is bij het openlijk propageren van
vooruitstrevende interpretaties van mensenrechtennormen. Toch is de Regering
van mening dat bescheidenheid in dit opzicht niet in alle gevallen geboden is,
zoals ontwikkelingen in de laatste zestig jaar aantonen. Zo laat, dankzij de
decennialange krachtige lobby voor erkenning van de rechten van vrouwen –
aanvankelijk een non-issue in grote delen van de wereld – de positie van vrouwen
nu wereldwijd een trend van verbetering zien.
Een voorbeeld van een gevoelig thema waarop Nederland momenteel
internationaal de strijd aanbindt zijn de rechten van homoseksuelen. Dankzij
Nederlandse inzet legden in december 2008 66 landen in de Algemene
Vergadering van de VN een verklaring af waarin zij staten oproepen
homoseksualiteit te decriminaliseren. Het feit dat deze verklaring – naast veel
waardering – ook veel weerstand opriep, bewijst volgens de Nederlandse regering
Pagina 7 van 9

niet dat we “te ver voor de troepen uit lopen”, maar laat juist zien dat dit initiatief
hard nodig was. De Regering is dan ook vastbesloten de komende jaren te blijven
strijden voor de bescherming van de rechten van homoseksuelen en andere
kwetsbare groepen. Nederland zal op internationaal niveau doorgaan te
onderstrepen dat mensenrechten gelden voor álle mensen, ongeacht hun
geslacht, etnische achtergrond, religie of seksuele voorkeur, ook als dit in veel
landen op onbegrip stuit. Die strijd zal Nederland blijven kanaliseren via de VN
vanuit het besef dat erkenning van universele mensenrechten uiteindelijk een
zaak is van de statengemeenschap als geheel.

Onze referentie
DMH/MR 137/09

Tenslotte neemt de Regering de aanbeveling van de AIV ter harte om ook langs
de traditionele weg aandacht te blijven vragen voor respect voor mensenrechten.
Het aandringen op verdragsratificatie vergroot volgens de AIV de kansen op
institutionalisering van mensenrechten. De Regering zal, zoals de AIV adviseert,
blijven trachten staten te overtuigen van de meerwaarde van ratificatie van
mensenrechtenverdragen en hen ertoe te bewegen bij ratificatie zo min mogelijk
voorbehouden te maken en de gemaakte voorbehouden na verloop van tijd te
evalueren en zodra mogelijk in te trekken.
Conclusie
Hoewel expliciete ontkenningen van de universaliteit van mensenrechten schaars
zijn, neemt de de facto-ondergraving ervan zorgwekkende vormen aan. Zo
trachten notoire mensenrechtenschendende landen het VN-toezicht op de
wereldwijde implementatie van mensenrechten op landenniveau langzaam maar
zeker uit te kleden. Dit vereist een krachtdadige reactie van de kant van
Nederland en gelijkgezinde landen die uitgaan van de gedachte dat
mensenrechten, ook specifieke landensituaties, een zaak zijn van de
statengemeenschap als geheel. Zoals de AIV aanbeveelt, moeten staten niet
alleen op regeringsniveau op dit gedrag worden aangesproken; naast het
aanspreken van regionale en lokale autoriteiten moet ook op grassrootsniveau
draagvlak worden gekweekt voor een cultuur van mensenrechten.
Daarbij is respect voor bestaande lokale gebruiken en tradities essentieel.
Bevordering van mensenrechten betekent niet dat culturele verscheidenheid moet
worden opgeofferd, maar dat binnen die verscheidenheid ruimte wordt gecreëerd
om mensenrechten te respecteren. Daarbij is het verstandig het
mensenrechtendiscours zoveel mogelijk uit te drukken aan de hand van het lokale
begrippenapparaat, zodat het gevoel wordt weggenomen dat cultuurvreemde
elementen van buitenaf worden opgedrongen. De ruimte voor deze vertaling
wordt wat de regering betreft echter wel gedefinieerd door wat in internationale
verdragen is toegestaan. De grens moet helder zijn. Diversiteit mag er niet toe
leiden dat de ene mens – vrouw of man, moslim of atheist - minder rechten heeft
dan de ander. Deze aangeboren gelijkheid in rechten mag op geen enkele manier
worden aangetast met een beroep op culturele verschillen. De regering is dan ook
verheugd dat de AIV benadrukt geen relativistische benadering voor te staan.
Op deze manier – een combinatie van internationaal aanspreken van regeringen
en draagvlak kweken op lokaal niveau – zal Nederland voortgaan met het
bevorderen van respect voor mensenrechten wereldwijd. Centraal staat een
gedifferentieerde benadering die enerzijds bijdraagt aan kennisuitbreiding en
bewustmaking met betrekking tot mensenrechten van onderaf en anderzijds
staten stimuleert internationale mensenrechtennormen verder te erkennen en te
Pagina 8 van 9

implementeren. Met die benadering zal Nederland nadrukkelijk aandacht blijven
vragen voor meer controversiële mensenrechtenonderwerpen zoals gelijke rechten
voor homoseksuelen en andere kwetsbare groepen. Dit vanuit de vaste
overtuiging dat bescherming van álle mensenrechten, ook voor kwetsbare
groepen, niet een product is van westers denken maar een consequente
toepassing van universele mensenrechtennormen die zestig jaar geleden in de
UVRM door de statengemeenschap als geheel zijn erkend.

Onze referentie
DMH/MR 137/09

Drs. M.J.M. Verhagen
Minister van Buitenlandse Zaken

Pagina 9 van 9