Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

31 239

Stimulering duurzame energieproductie

Nr. 293

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN EN
KLIMAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 23 november 2018
In het regeerakkoord heeft het kabinet aangekondigd de inzet van de
middelen voor de stimuleringsregeling duurzame energieproductie
(SDE+) te verbreden van duurzame energieproductie naar broeikasgasemissiereductie. Bij de verbreding van de SDE+ staat het doel van 49
procent emissiereductie in 2030 en kosteneffectiviteit om dit doel te
bereiken centraal.
Met deze brief informeer ik uw Kamer conform eerdere toezegging over
de verbreding van de SDE+ naar de stimuleringsregeling duurzame
energietransitie (SDE++). Naast aanpassing van de SDE+-regeling vraagt
dit ook aanpassingen in de Wet opslag Duurzame Energie (ODE), die de
bron vormt voor de middelen uit de SDE+. Zoals aangegeven in de
kabinetsappreciatie voorstel voor hoofdlijnen van een Klimaatakkoord
(Kamerstuk 32 813, nr. 220) beziet het kabinet tegelijkertijd de financiering
van de verbrede SDE+, met aandacht voor lastenverdeling tussen
huishoudens en bedrijven. Dit omdat er begrijpelijke zorgen zijn over de
betaalbaarheid voor huishoudens en de concurrentiepositie van bedrijven.
De huidige SDE+ is het belangrijkste instrument voor de kosteneffectieve
uitrol van hernieuwbare energie. Het maakt de versnelde uitrol van
technieken mogelijk, door de onrendabele top van projecten te
vergoeden. Dit subsidie instrument bevat een aantal kenmerken waardoor
de regeling volgens internationale maatstaven goed functioneert. Het gaat
dan om de kernmerken techniekneutraliteit, onderlinge concurrentie en
meerjarige zekerheid voor investeerders. Hieronder zal ik eerst uitleggen
wat de uitgangspunten van de verbrede SDE+ zijn. Vervolgens bespreek ik
onder welke voorwaarden technieken wel of niet in aanmerking komen
voor de verbrede SDE+. Tot slot schets ik het vervolgproces dat ervoor
moet zorgen dat de nieuwe regeling per 1 januari 2020 in werking kan
treden.

kst-31239-293
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 239, nr. 293

1

Verbreding SDE+
De verbrede SDE+ richt zich op de vermindering van broeikasgasemissie
op Nederlands grondgebied. Dit geldt in principe ook voor andere
broeikasgassen dan CO2. Ook de verbrede SDE+ zal technieken stimuleren
door de onrendabele top van deze technieken te vergoeden door middel
van een exploitatiesubsidie. Het verschil zit er echter in dat technieken
voortaan concurreren op basis van vermeden ton CO2.
Aan diverse sectortafels van het Klimaatakkoord wordt op dit moment
gesproken over de instrumentering van de klimaatambities, waarbij een
balans moet worden gevonden tussen normeren, beprijzen en subsidiëren. Met deze brief geeft het kabinet nader richting aan de verbrede
SDE+, die onderdeel is van deze instrumentenmix. Aan de sectortafels is
gevraagd om te werken aan een verdere concretisering en instrumentering, die ik mee zal nemen in de vormgeving van de verbrede SDE+.
Conform de motie van het lid Sienot c.s. (Kamerstuk 35 000 XIII, nr. 40) kijk
ik naar de wenselijkheid van het opnemen van (productie of budget)
plafonds voor technieken.
De verbrede SDE+ zal per 2020 in werking treden. Vanaf dat jaar zullen ook
subsidies verstrekt worden voor technieken die nog niet door de huidige
SDE+ gedekt worden. In 2019 blijft de SDE+ gericht op duurzame energie
en het behalen van de hernieuwbare energiedoelen voor 2020 en 2023.
Daarover zal ik uw Kamer binnenkort separaat informeren. Deze brief is
alleen richtinggevend ten aanzien van dit nieuwe instrument en gaat niet
in op andere instrumenten die momenteel uit de Opslag Duurzame
Energie (ODE) worden gefinancierd, zoals de investeringssubsidie
duurzame energie (ISDE) en de huidige SDE+. Aan het slot van deze brief
ga ik in op de relatie met de benodigde aanpassingen van de Wet Opslag
Duurzame Energie.
Uitgangspunten van de verbrede SDE+
De verbrede SDE+ blijft een exploitatiesubsidie gericht op nog onrendabele klimaatvriendelijke technieken. Kernelementen zijn (1) focus op
broeikasgasemissiereductie, (2) geen op voorhand vastgesteld budget per
techniek of sector (techniekneutraliteit), (3) onderlinge concurrentie op
subsidie (door de voortzetting van de tendersystematiek), en (4)
meerjarige zekerheid voor investeerders.
Daarnaast zal er (zoals nu ook gebeurt) gewerkt worden met verschillende
basisbedragen (op basis van de kostprijs van technieken), maximale
subsidiebedragen en maximale looptijden van de subsidie. De subsidiebedragen worden gecorrigeerd voor de daadwerkelijke relevante marktprijs,
zoals de gemiddelde elektriciteitsprijs of de CO2-prijs. De basisbedragen
en onderlinge concurrentie tussen technieken borgen dat er geen grote
overwinsten te behalen zijn en de regeling voldoet aan Europese
staatssteunregels.
Per techniek wordt gekeken naar de te subsidiëren «onrendabele top» per
vermeden ton CO2. Dat is het verschil tussen de kostprijs van de techniek
en de marktwaarde van de vermeden CO2. Subsidieverstrekking zal
plaatsvinden op basis van de aangevraagde hoeveelheid subsidie per
vermeden ton CO2, om zo kosteneffectief mogelijk het subsidiegeld uit te
geven. Dit is belangrijk om de burgers en bedrijven die de ODE betalen
mee te nemen in de energietransitie.
Wanneer uitstootvermindering alleen indirect plaatsvindt wordt een breed
Europees perspectief gehanteerd. Een draaiende windmolen in Nederland

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 239, nr. 293

2

vermindert immers zelf niet direct CO2, maar doet dit indirect door elders
elektriciteitsproductie uit grijze bron te vervangen. Bij de opwekking van
duurzame elektriciteit wordt voor de berekening van de CO2-reductie
uitgegaan van vervanging van de gemiddelde CO2-uitstoot van een
efficiënte moderne gascentrale (conform PBL-methodiek).
In aanmerking komende technieken
De verbrede SDE+ zal de uitrol van marktrijpe CO2-reducerende
technieken stimuleren. De verbrede SDE+ is de laatste stap van bewezen
klimaatvriendelijke technieken richting zelfstandige exploitatie door de
markt. Dalende basisbedragen of een periodieke herijking per techniek
borgen dat de ondersteuning tijdelijk is en alleen toekomstbestendige
technieken stimuleert die naar verwachting binnen afzienbare tijd ook
zonder subsidiegeld uitgerold kunnen worden. Op basis van een
afwegingskader wordt bepaald welke technieken vooralsnog in
aanmerking komen.
Doelmatigheid en schaarste van te verstrekken subsidiemiddelen maken
dat subsidiëring in principe als laatste middel moet gelden. Om te bepalen
of een techniek in aanmerking komt moet de techniek gericht zijn op het
verminderen van uitstoot van broeikasgassen naar of het verwijderen van
broeikasgas uit de atmosfeer, moet er potentieel zijn dat nu benut kan
worden, moet er sprake zijn van een onrendabele top en moet normering
stuiten op grote uitvoeringsbezwaren en/of onaanvaardbare weglek van
productie die gepaard gaat met CO2-uitstoot naar het buitenland.
Uit doelmatigheidsoogpunt richt de verbrede SDE+ zich op technieken
met aanzienlijke schaal. Het werken met een exploitatiesubsidie kent
voordelen, maar gaat ook gepaard met relatief langjarige en daarmee
hoge uitvoeringslasten. Dit maakt het onwenselijk kleine installaties te
meten. De wijze waarop een minimumschaalgrootte in het instrument
wordt geborgd zal nog worden uitgezocht.
Mocht een techniek niet aan deze voorwaarden voldoen, is het mogelijk
dat andere instrumenten worden benut. Hierbij is het mogelijk te kijken
naar andere financiering (bijvoorbeeld door middel van de Energie
investeringsaftrek of Invest-NL), normering of beprijzing. Ook hierbij
wordt rekening gehouden met grote uitvoeringsbezwaren en/of onaanvaardbare weglek van productie – die gepaard gaat met CO2-uitstoot –
naar het buitenland. Tot slot kan het weliswaar zo zijn dat subsidiëring een
geschikt instrument is, maar dat het niet passend is bij de uitgangspunten
van de verbrede SDE+. Dan komen andere middelen, zoals de klimaatenvelop en de ISDE, bestemd voor kleine duurzame warmte opties, in beeld.
Dat geldt ook voor de isolatie van woningen waarvoor de motie van de
leden Stoffer en Dik-Faber (Kamerstuk 35 000 XIII, nr. 62) vraagt om dit
mee te nemen bij de uitwerking van het Klimaatakkoord. Behalve dat ik
hiervoor aandacht zal vragen wordt ook bezien of de ISDE-regeling kan
worden uitgebreid naar isolatiepakketten, conform de kabinetsappreciatie
voorstel voor hoofdlijnen van een Klimaatakkoord.
Een consequentie van de techniekneutraliteit en onderlinge concurrentie
is dat er vooraf een inschatting gemaakt moet worden van de verdeling
van het budget over diverse sectoren en technieken en dat de uiteindelijke
verdeling anders kan uitpakken. Waar mogelijk wordt gewerkt zonder
productieplafonds voor technieken en sectoren. In sommige gevallen kan
het nodig of gewenst zijn om toch plafonds te stellen aan subsidies van
bepaalde technieken of sectoren, bijvoorbeeld op basis van afspraken in
het Klimaatakkoord of politieke afspraken. Hierbij kan gedacht worden aan
het maximeren of het begrenzen van de inzet van CCS en de productie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 239, nr. 293

3

van duurzame elektriciteit. In de nadere uitwerking van de verbrede SDE+
zal worden gekeken naar hoe dit bijsturen het beste kan worden vormgegeven. Het is hierbij van belang om een goede balans te vinden tussen de
gewenste kosteneffectiviteit van het instrument en de realisatie van de
ambities die worden afgesproken bij het Klimaatakkoord.
Niet in aanmerking komende technieken
Voor niet-marktrijpe technieken geldt dat deze niet kunnen putten uit de
verbrede SDE+. Deze zijn immers nog niet in staat om te concurreren met
marktrijpe technieken. Voor technieken die niet marktrijp zijn kan een
beroep gedaan worden op middelen vanuit het generieke innovatiebeleid
en voor pilots en demonstraties uit de klimaatenvelop. Technieken die nu
nog niet marktrijp zijn, maar dat in de komende jaren worden, kunnen op
dat moment worden opgenomen in de verbrede SDE+. Dit beoordelingsen aanpassingsproces vindt ook in de huidige SDE+ jaarlijks plaats.
Sommige technieken die binnen de scope van de verbrede SDE+ vallen,
zoals de productie van duurzame warmte of de opslag van CO2, gaan
gepaard met (deel)activiteiten die weliswaar essentieel zijn voor de uitrol
van technieken, maar lenen zich minder goed voor subsidiëring via de
SDE+, zoals bijvoorbeeld de aanleg van hoofdinfrastructuur. Deze
activiteiten komen in principe niet in aanmerking voor subsidie in de
verbrede SDE+. Dit is in lijn met het voorstel om de infrastructuur op zee,
net als de infrastructuur op land, voor de tenders na het Energieakkoord te
financieren via de tarieven die de netbeheerder in rekening brengt
(conform de kabinetsappreciatie voorstel voor hoofdlijnen Klimaatakkoord). De beschikbaarheid van infrastructuur, en andere randvoorwaarden als de beschikbaarheid van grond, hebben wel invloed op de
uitkomst van tenders en uitrol van technieken.
Andere Wet- en regelgeving dan de regeling voor de SDE+ moet borgen
dat rekening wordt gehouden met eventuele onwenselijke nevenaspecten
van te subsidiëren technieken. Hierbij valt bijvoorbeeld te denken aan
eventuele (decentrale) regelgeving die de hoeveelheid wind op land in
gemeenten beperkt of reguleert. Voor de inzet van biomassa neemt het
kabinet, in lijn met de kabinetsappreciatie voorstel voor hoofdlijnen van
een Klimaatakkoord, de concrete vertaling van de visie biomassa 2030 ter
hand zodat dit in het Klimaatakkoord een plek kan krijgen en waar relevant
worden meegenomen in de verbrede SDE+. Subsidietoekenning op grond
van de SDE+ gebeurt alleen wanneer alle benodigde vergunningen
aanwezig zijn, zodat wenselijke technieken onder de juiste voorwaarden
worden gerealiseerd.
Vervolgproces
De nadere uitwerking van de verbrede SDE+ zal gedurende heel 2019
plaatsvinden. Naast juridische aspecten en uitvoerbaarheid zal ook de
stabiliteit van de regeling centraal staan. Tevens zal besloten worden
welke technieken in eerste instantie worden opgenomen in de verbrede
SDE+. Met kosteneffectiviteit als doel wordt gekeken hoe bovenstaande
uitgangspunten eenvormig in één nieuw instrument gegoten kunnen
worden. Daarvoor worden voor het eind van dit jaar marktpartijen
geconsulteerd over de hoofdlijnen van de regeling en zal de opzet
besproken worden met de Europese Commissie in verband met staatssteun. Er zal consultatie van de ontwerpregeling plaatsvinden, waarna
deze regeling wordt aangeboden aan de afdeling advisering van de Raad
van State en gemeld bij de Europese Commissie. Voor de basisbedragen
per techniek wordt in 2019 een openbare marktconsultatie gehouden.
Hierbij wordt de reguliere planning van het Planbureau voor de Leefom-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 239, nr. 293

4

geving (PBL) aangehouden. Begin 2019 zal een conceptadvies van het PBL
voor basisbedragen verschijnen, waarna de marktconsultatie wordt
gehouden. In het voorjaar van 2019 zal ik uw Kamer informeren over de
voortgang van deze trajecten. Naar verwachting zal uw Kamer in het
najaar van 2019 geïnformeerd worden over de definitieve nieuwe
regeling. Op 1 januari 2020 kan de regeling dan in werking treden en naar
verwachting zullen partijen kort daarop hun aanvragen kunnen indienen.
Om andere CO2-reducerende technieken dan hernieuwbare energie te
kunnen bekostigen uit de ODE, is aanpassing van de Wet ODE noodzakelijk. Met het oog op de verbreding van de SDE+ per 2020, zet ik in op
inwerkingtreding van de wetswijziging per 1 januari 2020. Dit kan
vooruitlopend op een definitief Klimaatakkoord in gang worden gezet. De
verkenning naar de financiering van de verbrede SDE+, met aandacht
voor lastenverdeling tussen huishoudens en bedrijven, hangt samen met
de maatregelen in het Klimaatakkoord. Een eventuele aanpassing in de
50/50-verdeling in de ODE kan ik daarom in eerste instantie niet direct
meenemen in de aanpassing van de Wet ODE. Over de planning van deze
verkenning in relatie tot de aanpassing van de Wet ODE (motie van de
leden Agnes Mulder en Sienot, Kamerstuk 35 004, nr. 15) zal ik u na
oplevering van het Klimaatakkoord nader informeren.
De Minister van Economische Zaken en Klimaat,
E.D. Wiebes

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 239, nr. 293

5