KIESRAAD
•
•
•
•
•
•

De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
Postbus 20011
2500 EA Den Haag

SECRETARIAAT KIESRAAD

Datum

13 oktober 2016
Ons kenmerk
2016-0000578689

Onderwerp

Advies over het Ontwerpwetsvoorstel tot wijziging van
de Kieswet ter nadere implementatie van Richtlijn
2013/1/EU

Inlichtingen
mr. W.A.E. Brüheim
T 070 426 6266
F 070 751 7078
Uw kenmerk

2016-0000471026
Blad

1 van 4

1. Inleiding
In uw brief van 9 september verzocht u de Kiesraad om op een zo kort mogelijke
termijn advies uit te brengen over het ontwerpvoorstel van wet tot wijziging van de
Kieswet ter nadere implementatie van Richtlijn 2013/1/EU (hierna: het
ontwerpvoorstel). Dit voorstel strekt ertoe om in de Kieswet expliciet een maximale
termijn van vijf dagen op te nemen, waarbinnen de Kiesraad buitenlandse
autoriteiten een verklaring verstrekt over de kiesgerechtigdheid van een Nederlander
die in een ander EU-land op de kandidatenlijst voor de Europees
Parlementsverkiezing wil staan.

2. Samenvatting
De Kiesraad kan zich vinden in het voorstel om in de Kieswet expliciet een maximale
termijn van 5 dagen op te nemen, waarbinnen hij buitenlandse autoriteiten een
verklaring verstrekt over de kiesgerechtigdheid van een Nederlander die in een
ander EU-land op de kandidatenlijst voor de Europees Parlementsverkiezing wil
staan. Het heeft daarbij de voorkeur om een dergelijke verklaring (ook) in de officiële
taal van de verzoekende lidstaat af te geven en niet uitsluitend in het Nederlands.
Verder maakt de Raad in dit advies van de gelegenheid gebruik om ook aandacht te
vragen voor een samenhangend probleem bij de implementatie van Richtlijn
2013/1/EU in artikel Y 35 van de Kieswet. Het centraal stembureau adviseert in lijn
met de Richtlijn in de Kieswet te implementeren dat naast personen met de
Nederlandse nationaliteit, alleen personen uit een ander EU-lidstaat die in Nederland
verblijven zich kandidaat kunnen stellen.

3. Huidige regeling
EU-onderdanen die in een andere EU-lidstaat wonen dan waarvan zij de nationaliteit
bezitten, kunnen zich ook in die andere EU-lidstaat kandidaat stellen voor de

Bezoekadres
Herengracht 21
2511 EG Den Haag
Postadres
Postbus 20011
2500 EA Den Haag
Internetadres
www.kiesraad.nl
E-mailadres
kiesraad @ kiesraad. nl

verkiezing van de leden van het Europees Parlement. Een regeling daarvoor is
vastgelegd in Richtlijn 93/109/EG, laatstelijk gewijzigd door Richtlijn 2013/1/EU. Bij
hun kandidaatstelling verklaren deze kandidaten tegenover de autoriteit in de EUlidstaat van verblijf, dat zij niet zijn uitgesloten van het recht om gekozen te worden in
hun EU-lidstaat van herkomst. De EU-lidstaat van verblijf zendt deze verklaringen
door naar de EU-lidstaten van herkomst met het verzoek om dit te verifiëren. Deze
hebben vervolgens maximaal vijf dagen om de EU-lidstaat van verblijf te informeren
of de betrokkenen ingevolge een individuele rechterlijke of administratieve beslissing
van het passief kiesrecht zijn uitgesloten.^
In Nederland is deze Europese richtlijn geïmplementeerd in de Kieswet. De 'vijf
dagen'-termijn om de buitenlandse autoriteit te informeren is echter niet expliciet in
artikel Y 38 van de Kieswet opgenomen. In plaats daarvan is bepaald dat de
Kiesraad, handelend als centraal stembureau voor de verkiezing van de
Nederlandse leden van het Europees Parlement, de gevraagde verklaringen
'onverwijld' verstrekt aan de buitenlandse autoriteit die het verzoek daartoe heeft
ingediend.
Als de Kiesraad een verzoek ontvangt van een buitenlandse autoriteit om aan te
geven of een Nederlander in Nederland als gevolg van een rechterlijke of
administratieve beslissing van het passief kiesrecht is uitgesloten, verzoekt hij de
minister van Veiligheid en Justitie hierover een verklaring te verstrekken.^ Deze
verklaring verstrekt de minister aan de Kiesraad, die deze op zijn beurt weer
doorstuurt aan de buitenlandse autoriteit van wie het verzoek afkomstig was.
4. Aanpassing termijn in Kieswet
Terecht wordt in de memorie van toelichting bij het ontwerpvoorstel opgemerkt dat bij
de laatst gehouden Europees Parlementsverkiezing de samenwerking van de
Kiesraad en de minister van Veiligheid en Justitie goed heeft gefunctioneerd. Alle
verklaringen konden binnen de door de richtlijn gestelde termijn van vijf dagen
worden verstrekt. De Kiesraad ziet in het voorstel dan ook vooral een bevestiging en
verduidelijking van de bestaande praktijk. Het voorstel heeft geen gevolgen voor de
uitvoering of bestaande werkprocessen. De Kiesraad heeft dan ook geen bezwaar
tegen de voorgestelde aanpassing en kan zich derhalve vinden in het voorstel om
'onverwijld' in artikel Y 38 van de Kieswet te concretiseren in 'zo spoedig mogelijk,
doch uiterlijk binnen vijf werkdagen na ontvangst van het verzoek van de autoriteit'.
Het voorgaande laat onverlet dat het wetsvoorstel de termijn waarbinnen de minister
van Veiligheid en Justitie de gevraagde verklaring aan de Kiesraad verstrekt niet
concretiseert,^ terwijl de Kiesraad die verklaring wel binnen vijf werkdagen aan de
verzoekende buitenlandse autoriteit moet verstrekken.'* Dit roept de vraag op of in de
Kieswet niet ook een termijn moet worden opgenomen waarbinnen de minister
gehoor dient te geven aan het verzoek van de Kiesraad. De Kiesraad meent dat daar
terecht van is afgezien. Het woord 'onverwijld' in de bepaling drukt voldoende uit dat
de minister van Veiligheid en Justitie de door de Kiesraad gevraagde verklaring
onmiddellijk aan hem verstrekt. Tot op heden is dit ook gebeurd en er is geen

• Art. Y 38 lid 1 Kieswet.
' Vgl. art. Y 38 lid 1 Kieswet.
' Vgl. art. Y 38 lid 2 Kieswet (zoals dit na de voorgestelde wetswijziging luidt).

Datum
13 oktober 2016
Kenmerk
2016-0000578689
Onderdeel
Secretariaat Kiesraad
Blad
2 van 4

aanleiding om te veronderstellen dat dit bij toekomstige verkiezingen voor het
Europees Parlement anders zal zijn.

Datum
13 oktober 2016
Kenmerk
2016-0000578689

5. Leesbaarheid van artikel Y 38 Kieswet
Zoals in de vorige paragraaf is aangegeven, stuit de gewijzigde tekst van artikel Y 38
Onderdeel
van de Kieswet bij de Kiesraad niet op inhoudelijke bezwaren. De woorden 'van de
Secretariaat Kiesraad
autoriteit door naar die autoriteit', hoewel juridisch volkomen juist, doen echter wel
afbreuk aan de leesbaarheid van de voorgestelde wettekst (voor een breder publiek).
Blad
Het is mogelijk niet voor iedereen duidelijk dat met het woord 'autoriteit' in de
3 van 4
voorgestelde bepaling telkens de in artikel 35b, eerste lid, van de Kieswet bedoelde
buitenlandse autoriteit is gemeend. De Raad geeft u daarom in overweging om in het
ontwerpvoorstel deze woorden te vervangen door: 'door naar de autoriteit van wie
het verzoek afkomstig is.' Het nieuwe artikel Y 38, tweede lid, van de Kieswet zou
dan komen te luiden: 'Het centraal stembureau geleidt de verklaring van Onze
Minister van Veiligheid en Justitie zo spoedig mogelijk, doch uiterlijk binnen vijf
werkdagen na ontvangst van het in het eerste lid bedoelde verzoek, door naar de
autoriteit van wie het verzoek afkomstig is'.

6. Vertaling van de verklaring
De Raad geeft u in overweging de door de minister van Veiligheid en Justitie af te
geven verklaringen niet meer uitsluitend in het Nederlands op te stellen. Deze
verklaringen worden immers opgesteld ten behoeve van de autoriteiten in andere
EU-lidstaten. In het verieden heeft het enkel gebruik van de Nederlandse taal tot
vragen geleid, zoals omgekeerd ook het gebruik van een andere Europese taal ons
in een enkel geval voor problemen plaatste. Naast een officiële Nederiandse
verklaring ligt een verklaring in de officiële taal van de betreffende lidstaat uit een
oogpunt van leesbaarheid voor de hand. Niet in de laatste plaats voor het geval het
document in het buitenland voor derden ter inzage wordt gelegd, of onderdeel
uitmaakt van een beroepsprocedure tegen de (niet) toelating van een Nederiandse
kandidaat op een kandidatenlijst in een andere EU-lidstaat. Het zou het meest
efficiënt zijn als hierover in Europees verband afspraken worden gemaakt en er één
set vertalingen komt, waar de verschillende autoriteiten gebruik van kunnen maken.
7. Controle kiesgerechtigdheid niet-Nederlandse kandidaten
Richtlijn 93/109/EG, zoals gewijzigd door Richtlijn 2013/1/EU, veronderstelt dat EUburgers zich alleen kandidaat kunnen stellen in de EU-lidstaat waarvan zij de
nationaliteit bezitten of waarin zij verblijven.^ De Nederiandse Kieswet kent deze
beperking niet. In 2014 leidde dit bij de verkiezing van de Nederiandse leden van het
Europees Pariement tot een probleem.® In dat jaar stelden twee EU-burgers, nietNederianders, die niet in Nederiand woonden, zich in Nederiand kandidaat voor de
Europees Pariementsverkiezing. De kandidaten verklaarden, conform artikel Y 35,
eerste lid, van de Kieswet, in de EU-lidstaat van herkomst niet te zijn uitgesloten van
het recht om te worden gekozen. Op grond van artikel Y 35b van de Kieswet moest
het centraal stembureau die verklaringen onverwijld doorsturen naar de daartoe
aangewezen buitenlandse autoriteit met het verzoek om aan te geven of de
betreffende kandidaten waren uitgesloten van het passief kiesrecht. De
^ Art. 6 lid 3 jo. 10 lid 1 Richtlijn 93/109/EG, laatst gewijzigd door Richtlijn 2013/1/EU.
Vgl. Advies van de Kiesraad d.d. 24 juli 2014 n.a.v. gemeenteraadsverkiezingen en verkiezing Europees
parlement 2014, p. 6-7.

desbetreffende autoriteit - het 'Cabinet Office' in het Verenigd Koninkrijk - had
echter een probleem met dit verzoek. Het verzoek vanuit Nederiand kon niet op
artikel 6 van Richtlijn 93/109/EG worden gebaseerd, want volgens de verklaringen
woonden de kandidaten in het Verenigd Koninkrijk en niet in Nederiand.' De
Kiesraad kon, aldus de Britten, aan de richtlijn niet het recht ontlenen om informatie
te verkrijgen over de kiesgerechtigdheid van Britten die in het Verenigd Koninkrijk
wonen.
De Kiesraad meent dat ook het hier geschetste probleem wordt veroorzaakt door,
zoals het in de considerans van het ontwerpvoorstel wordt genoemd, een
onvolledige implementatie van de richtlijn in het Nederlandse kiesrecht en vraagt
daarom uw aandacht voor dit probleem.
Naar aanleiding van de beschreven problematiek heett de Kiesraad reeds eerder
geadviseerd EU-burgers die zich in Nederiand kandidaat willen stellen, maar hier niet
woonachtig zijn en ook niet de Nederiandse nationaliteit hebben, niet langer reeds bij
de kandidaatstelling om een verklaring omtrent hun kiesgerechtigdheid te vragen.® In
uw reactie op dit advies, gaf u aan het onwenselijk te vinden als er in Nederland
kandidaten op de kandidatenlijst kunnen staan, die in hun land van herkomst uit het
kiesrecht zijn ontzet.^ De Raad wijst er evenwel op dat als een kandidaat de
Nederiandse nationaliteit bezit, evenmin bij de kandidaatstelling wordt gecontroleerd
of iemand niet door een rechteriijke uitspraak uit het kiesrecht is ontzet. Dat gebeurt
immers pas bij het geloofsbrievenonderzoek.
Het geconstateerde probleem zou ook opgelost worden als de verkiesbaarheid van
EU-burgers, niet-Nederianders, bij de verkiezing van de Nederiandse leden van het
Europees Pariement beperkt wordt tot de EU-burgers die daadwerkelijk in Nederland
verblijven, zoals in feite ook is beoogd in artikel 6 van Richtlijn 93/109/EG. De
Kiesraad adviseert u dit in overweging te nemen.
De Kiesraad,
Namens deze.

H.R.B.M. Kdmmelirig
Voorzitter Kiesraad

1. Bakker
Secretaris-directeur

' Artikel 10, eerste lid, onder a van de richtlijn vereist ook dat een kandidaat twee adressen op de
verklaring plaatst: tiet adres in zijn EU-lidstaat van tierkomst en zijn adres in Nederland. Een dergelijke eis
is - in lijn met artikel Y 35 van de Kieswet - niet terug te vinden In Model Y 35 van de Kies- en
referendumregeling.
* Advies van de Kiesraad d.d. 24 juli 2014 n.a.v. gemeenteraadsverkiezingen en verkiezing Europees
parlement 2014, p. 6-7.
' Kamerstukken II 2014/15, 31 142, nr. 46. bijlage 2, p. 3.

Datum
13 oktober 2016
Kenmerk
2016-0000578689
Onderdeel
Secretariaat Kiesraad
Blad
4 van 4