Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

27 925

Bestrijding internationaal terrorisme

Nr. 939

BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIE EN VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 2 juni 2023
In 2014 is IS1 de geboortegrond van de Yezidi’s binnen gevallen, vlakbij de
stad Sinjar in Noord-Irak. Daarbij is een groot aantal Yezidi-mannen op
vreselijke wijze gedood en zijn vrouwen en kinderen tot slaaf gemaakt.
Veel overlevenden zijn gevlucht. Sommigen hebben asiel verkregen in
(westerse) landen, terwijl anderen zich nog bevinden in vluchtelingenkampen in Noord-Irak.
In april van dit jaar brachten zes overlevenden een bezoek aan Nederland
voor de première van de documentaire «Daughters of the Sun», waarin zij
op standvastige wijze hun verhaal hebben gedaan over wat hen is
overkomen. Gedurende dit bezoek hebben deze vrouwen bij de vaste
commissie voor Justitie en Veiligheid een petitie ingediend waarin een
oproep wordt gedaan tot gerechtigheid voor de Yezidi’s. Graag reageer ik,
mede namens de Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid en de Minister
van Buitenlandse Zaken, middels deze brief op de petitie van deze
krachtige vrouwen en de organisaties die hen daarin ondersteunen.
In deze brief wordt zoveel mogelijk dezelfde opbouw gevolgd als in de
petitie. Daarnaast worden een lopende motie en eerder gedane
toezegging die nauw verband houden met de inhoud van de petitie in
deze reactie meegenomen.2
Misdrijven gepleegd tegen Yezidi’s
Het gehele kabinet veroordeelt de gruwelijke wandaden die door IS zijn
gepleegd. Etnische en religieuze minderheden, waaronder Yezidi’s,
1

Met IS wordt conform de petitie gedoeld op de Islamitische Staat in Irak, de Levant (ISIL), in het
Westen van Islamitische Staat in Irak, en al-Sham (ISIS). In eerdere brieven is ook wel de
afkorting ISIS gebruikt om deze groeperingen aan te duiden.
2
Motie van het lid Omtzigt van 9 februari 2023 (Kamerstuk 29 754, nr. 673); toezegging gedaan
op 9 februari 2023 omtrent het instellen van een aparte officier van justitie voor de vervolging
van genocide (zie tevens Handelingen II 2022/23, nr.51, item 13).

kst-27925-939
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 925, nr. 939

1

hebben zwaar geleden in de door IS gecontroleerde gebieden. Het leed
van de slachtoffers is immens. De tegen hen gepleegde vreselijkheden
behoren tot de ernstigste schendingen van het internationaal recht. Dat
staat voorop. Ik ben dan ook, in zowel mijn gesprekken die ik met Yezidi’s
in Nederland heb gevoerd als tijdens mijn bezoek aan Irak, zeer geraakt
door de kracht en het doorzettingsvermogen van de Yezidi-gemeenschap.
Voor de Nederlandse regering zijn bij de erkenning van genocides
uitspraken van internationale gerechts- en strafhoven, eenduidige
conclusies volgend uit wetenschappelijk onderzoek en vaststellingen door
de VN leidend. Het kabinet is van oordeel dat er voldoende feiten zijn
vastgesteld om te kunnen stellen dat IS zich hoogstwaarschijnlijk schuldig
heeft gemaakt aan genocide.
Nederland zet zich zowel nationaal als internationaal sterk in voor Yezidi’s.
Uw Kamer werd bij brief van 7 juli 2022 al geïnformeerd over de verschillende inspanningen die worden verricht op het gebied van accountability
(gerechtigheid) en de ondersteuning van slachtoffers.3 Ook de aankomende jaren zullen deze inspanningen worden voortgezet. Zo verleent
Nederland, verspreid over de jaren 2023 en 2024, geoormerkte steun van
1.000.000 euro aan het United Nations Investigative Team to Promote
Accountability for Crimes Committed by Da’esh/ISIL (UNITAD). Op deze
wijze wordt dit VN-bewijsvergaringsmechanisme ook de aankomende
jaren ondersteund om (psychologische) hulp te bieden aan slachtoffers
van de Yezidi-gemeenschap.4
Speciaal tribunaal of verzoek aan het Internationaal Strafhof
In de petitie wordt verzocht om een speciaal anti-IS tribunaal op te richten
of een verzoek in te dienen bij het Internationaal Strafhof om de situatie te
onderzoeken en IS te vervolgen.
Landen hebben in beginsel zelf de primaire verantwoordelijkheid om deze
zeer ernstige misdrijven op te sporen en te vervolgen. Steeds meer landen
kennen gespecialiseerde teams binnen hun politie en openbaar ministerie
die zich op de opsporing en vervolging van deze misdrijven richten. Indien
landen dit zelf niet kunnen of niet willen doen, dan kan het Strafhof als
vangnet fungeren voor zover het rechtsmacht heeft.
Hoewel Irak geen partij is bij het Statuut van Rome en de
VN-Veiligheidsraad de situatie in Irak niet naar het Strafhof heeft
verwezen, kan het Strafhof onderzoek doen naar misdrijven van IS indien
die gepleegd zijn door onderdanen van een of meerdere van de 123 staten
die wel partij zijn bij het Statuut van Rome. De voormalig Hoofdaanklager
van het Strafhof heeft in een eerder stadium wel al aangegeven dat het
onderzoek van het Strafhof zich richt op de meest verantwoordelijken en
daarbij meegegeven dat de meeste strijders van IS die (ook) onderdaan
zijn van een van de 123 Statenpartijen waarschijnlijk niet in die categorie
zullen vallen.5
Nederland is van mening dat het Strafhof haar werk effectief en onafhankelijk moet kunnen uitvoeren en faciliteert dit zowel in haar hoedanigheid
als Statenpartij als in haar hoedanigheid als gastland van het Strafhof.

3

Brief van 7 juli 2022 «Accountability voor misdrijven begaan tegen Jezidi’s en ondersteuning
van Jezidi-slachtoffers» (Kamerstuk, 29 754, nr. 649).
4
Zie ook tevens de brief van 4 oktober 2022 (Kamerstuk 29 754, nr. 652) waarin ook wordt
gerefereerd aan het belang van UNITAD op dit thema.
5
Statement van 8 april 2015 van voormalig Hoofdaanklager van het ISH, te raadplegen via:
https://www.icc-cpi.int/news/statement-prosecutor-international-criminal-court-fatoubensouda-alleged-crimes-committed-isis.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 925, nr. 939

2

Gelet op de hierboven geschetste context lijkt een verzoek aan het
Strafhof op dit moment niet opportuun.6 Verder heeft de internationale
gemeenschap als geheel en ook Nederland specifiek gekeken naar
verschillende opties voor een speciaal, ad hoc tribunaal voor het
onderzoek naar internationale misdrijven gepleegd door IS, maar dit is om
meerdere politieke en juridische redenen niet haalbaar gebleken.7
Nationale opsporing en vervolging
Met mij hecht het kabinet sterk aan de opsporing en vervolging van
internationale misdrijven, zoals genocide, misdrijven tegen de menselijkheid en oorlogsmisdrijven. Gelet op dit grote belang beschikt
Nederland sinds jaar en dag bij zowel politie als openbaar ministerie over
een gespecialiseerd team, dat zich volledig toelegt op de opsporing en
vervolging van internationale misdrijven. Binnen de nationale kaders
zetten deze teams zich dagelijks in om bewijs te verzamelen en
verdachten voor de rechter te brengen voor genocide, misdrijven tegen de
menselijkheid, oorlogsmisdrijven en andere internationale misdrijven.
Uw Kamer wordt jaarlijks middels de rapportagebrief Internationale
Misdrijven geïnformeerd over de inspanningen die zowel binnen de strafals vreemdelingenketen worden verricht in de strijd tegen straffeloosheid
voor deze gruwelijke misdrijven, zodat u daarvan goed op de hoogte bent
en blijft.8
Capaciteit en expertise
In de petitie wordt opgeroepen om de capaciteit van het Team Internationale Misdrijven van de politie en het gespecialiseerde cluster bij het
Landelijk Parket van het openbaar ministerie uit te breiden. Afgelopen
jaren is de capaciteit van het team uitgebreid van 32 tot 43 fte. Vorig jaar
werd uw Kamer geïnformeerd dat eind 2021 deze uitbreiding is afgerond
en dat hiermee structureel wordt voorzien in de nodige specialistische- en
opsporingsbevoegde capaciteit.9 Medio 2023 lijkt deze capaciteit nog altijd
toereikend.10 Bij het Landelijk Parket zijn thans drie officieren van justitie
werkzaam die gespecialiseerd zijn in de opsporing en vervolging van de
zes in Nederland strafbaar gestelde internationale misdrijven: genocide,
misdrijven tegen de menselijkheid, oorlogsmisdrijven, foltering,
gedwongen verdwijning en agressie. Zij worden ondersteund door
parketsecretarissen en adviseurs.
Bij het dertigledendebat op 9 februari jl., heb ik toegezegd nogmaals in
gesprek te gaan met het openbaar ministerie over de vraag of er behoefte
6

Het Internationaal Strafhof is opgericht voor het onderzoek en de vervolging in geval van
dergelijke internationale misdrijven. Echter Irak is geen partij bij het Statuut van Rome en heeft
de rechtsmacht van het Strafhof niet aanvaard. Dat betekent dat het Strafhof alleen een
onderzoek kan starten wanneer de situatie in Irak zou worden doorverwezen door de
VN-Veiligheidsraad. Dat is niet gebeurd. Dan nog kan het Strafhof wel onderzoek doen naar
misdrijven gepleegd door onderdanen van een of meerdere Statenpartijen, maar daarvan is
door de voormalig Hoofdaanklager van het Strafhof al aangegeven dat dit waarschijnlijk niet de
meest verantwoordelijken zijn. Zie ook: Kamerstuk 27 925, nr. 651.
7
Dit vanwege gebrek aan draagvlak binnen de VN-Veiligheidsraad, maar tevens is een aantal
praktische, juridische en financiële vraagstukken tot nog toe onbeantwoord, zoals ten aanzien
van de locatie van een dergelijk tribunaal, locatie van de detentie, bewijsvoering en de tijd en
kosten die hiermee gemoeid zouden zijn. Zie hieromtrent bijvoorbeeld Kamerstuk, 27 925,
nr. 651 en Kamerstuk, 29 754, nr. 618.
8
Zie meest recent de brief van 11 mei jl., Kamerstuk 36 200 VI, nr. 131, «Rapportagebrief
Internationale Misdrijven 2022».
9
Brief van 18 februari 2022 (Kamerstuk, 29 628, nr. 1071).
10
Uiteraard kan dat anders worden bij toekomstige ontwikkelingen. Dit wordt dan zo nodig via
de geëigende wegen aangekaart.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 925, nr. 939

3

is aan een aparte officier van justitie voor de vervolging van genocide.11
Dat gesprek heeft in april van dit jaar plaatsgevonden. In dit gesprek is
onder meer nogmaals aangegeven dat er op dit moment geen behoefte
aan een aparte officier van justitie op het gebied van genocide bestaat, nu
de drie hiervoor genoemde officieren van justitie reeds geruime expertise
bezitten op dit thema. Ook eerder is hiernaar overigens onderzoek
verricht.12
Recente inspanningen
In mijn brief van 26 januari 2022, aangaande Yezidi-getuigenissen,
geschreven samen met de Minister van Buitenlandse Zaken13, alsmede de
eerder genoemde Kamerbrief van 7 juli 202214, is reeds ingegaan op de
inspanningen die de politie en het openbaar ministerie verrichten in de
opsporing en vervolging van misdrijven begaan tegen Yezidi’s en binnen
welke kaders dit plaatsvindt.
De politie, het openbaar ministerie en mijn departement blijven kijken
naar mogelijkheden om de inspanningen te intensiveren. In april van dit
jaar heb ik dit zoals eerder aangehaald hieromtrent nog een gesprek
gevoerd met de genoemde partners. Daarbij is onder meer aan de orde
geweest welke mogelijkheden er zijn voor justitiële samenwerking met
bewijsvergaringsmechanismen zoals UNITAD. Aan uitbreiding hiervan
wordt op dit moment hard gewerkt. Op 18 april jl. werd daarnaast een
Memorandum of Understanding met UNITAD afgesloten. Dit zal de deling
van (politiële) informatie ten behoeve van strafrechtelijk onderzoek
vergemakkelijken.15
De afgelopen maanden hebben ook laten zien dat de Nederlandse inzet
onverminderd hoog is. Zo werden er zowel via het televisieprogramma
«Opsporing Verzocht» als ook via sociale media getuigenoproepen
gedaan. Begin 2023 leidde het onderzoek er uiteindelijk toe dat een
verdachte voor de rechter kon worden gebracht in verband met de
verdenking van het plegen van misdrijven tegen de menselijkheid tegen
Yezidi’s. De berechting is nog lopende en markeert een mijlpaal in de
Nederlandse inspanningen.
Vervolging van IS-leiders voor genocide
Ter uitvoering van de motie van het lid Omtzigt van 9 februari 2023 is
eveneens gesproken over het vervolgen van IS-leiders voor genocide op
Yezidi’s. De officieren van justitie gespecialiseerd in internationale
misdrijven zullen, indien zij daartoe voldoende aanleiding zien, vervolging
instellen op basis van de Wet internationale misdrijven.
Per geval zal daarbij worden bezien voor welk internationaal misdrijf
vervolgd kan worden. Dit betreft een juridische afweging. Voor genocide
en misdrijven tegen de menselijkheid gelden elk specifieke delictsbestanddelen die bewezen moeten worden. Daarom kan het zo zijn dat er
voldoende bewijs is voor het ene misdrijf, maar niet voor het andere. Op
11

Zie nogmaals Handelingen II 2022/23, nr. 51, item 13 waarin ook wordt verwezen naar deze
toezegging.
12
Zie bijvoorbeeld de brief van 16 oktober 2019 hieromtrent (Kamerstuk 27 925, nr. 660).
13
Brief van 26 januari 2022 naar aanleiding van het verzoek van het lid Van Nispen (SP) om
kamerbrief over Argos reportage betreffende Jezidi getuigenissen (Kamerstuk 27 925, nr. 886).
14
Kamerstuk 29 754, nr. 649.
15
Zie op dit punt ook de brief van 11 mei jl., Kamerstuk 36 200 VI, nr. 131, «Rapportagebrief
Internationale Misdrijven 2022», waarin ook wordt aangegeven dat de volgende stap is dat
wordt toegewerkt naar de sluiting van verdragen met bewijsvergaringsmechanismen zodat
ook de justitiële samenwerking kan worden uitgebreid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 925, nr. 939

4

zowel genocide als misdrijven tegen de menselijkheid staat een levenslange gevangenisstraf of een tijdelijke voor de duur van dertig jaar. Beide
misdrijven, evenals oorlogsmisdrijven, worden internationaal gezien als
zogenaamde «core international crimes» en worden beschouwd als de
meest ernstige schendingen van het internationaal recht. Waar mogelijk
zal dus telkens per geval worden bezien of IS-leiders kunnen worden
vervolgd voor genocide of een van de andere internationale misdrijven.16
Uiteraard is er nauw contact tussen het Team Internationale Misdrijven en
de teams van de politie die zich bezighouden met contraterrorisme,
extremisme en radicalisering, voor gevallen waarin er geen vervolging
voor een internationaal misdrijf mogelijk is maar wel voor een terroristisch misdrijf, dan wel in geval van eventuele overlappende strafbare
feiten.
Yezidi-getuigenissen
In de petitie wordt ook aandacht gevestigd op de mogelijkheden voor
Yezidi’s om getuigenissen af te leggen in Nederlandse strafzaken.
Momenteel is er een Nederlandse strafzaak onder de rechter waarbij de
verdachte volgens het Nederlands strafrecht wordt vervolgd in verband
met een misdrijf gepleegd tegen een Yezidi.
Los van het afleggen van een getuigenverklaring in een strafzaak, bestaat
in het Nederlandse strafrecht tevens de mogelijkheid van de uitoefening
van het spreekrecht voor slachtoffers (van bepaalde, ernstige delicten) die
als rechtstreeks gevolg van het te vervolgen strafbare feit nadeel hebben
ondervonden. Het spreekt voor zich dat er voor de slachtoffers van
misdrijven gepleegd door IS gerechtigheid moet komen en dat zij ten
volle hun rechten in het strafproces moeten kunnen uitoefenen. Naast het
uitoefenen van het spreekrecht tijdens de inhoudelijke behandeling van de
strafzaak, hebben slachtoffers en nabestaanden in het strafproces
verschillende rechten, waaronder het recht op informatie, het recht op
bijstand en het recht om een schadevergoeding te vragen.
Uiteraard hecht ik er groot belang aan dat slachtoffers deze rechten
kunnen uitoefenen in de op hen betrekking hebbende zaak. Het is goed
voorstelbaar dat het uitoefenen van het spreekrecht ook een stap in hun
herstel kan vormen. In het geval van de Yezidi-gemeenschap kan ik
melden dat de politie en het openbaar ministerie in contact staan met
organisaties die een rol kunnen spelen in de ondersteuning van en
bijstand aan Yezidi-slachtoffers. Waar nodig of wenselijk wordt ook
gekeken naar de mogelijkheid om op afstand (bijvoorbeeld door middel
van een videoverbinding) het spreekrecht uit te oefenen. Ook is er voor
Yezidi-slachtoffers de mogelijkheid tot ondersteuning door een Nederlandse advocaat of door een slachtoffercoördinator van het openbaar
ministerie.
Voor zover wordt verzocht deze rechten uit te mogen oefenen als
uitgenodigd vluchteling wordt gedoeld op de mogelijkheid om gebruik te
maken van het hervestigingsbeleid. Dat beleid ziet echter niet op een
overbrenging van personen op dergelijke gronden, maar heeft tot doel het
bieden van een duurzame oplossing voor personen die zich buiten hun
land van herkomst bevinden, die door UNHCR in het opvangland zijn
aangemerkt als vluchteling en van wie UNHCR vervolgens heeft geoor-

16

Strafrechtelijke vervolging van genocide staat niet gelijk aan politieke erkenning van genocide,
daarvoor gelden andere uitgangspunten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 925, nr. 939

5

deeld dat zij in aanmerking komen om te worden voorgedragen voor
hervestiging.17
Gezinsherening en asielaanvragen
In de petitie wordt verzocht om verzoeken om gezinshereniging vanuit de
Yezidi gemeenschap welwillend en met menselijkheid en spoed te
behandelen en andere landen daartoe aan te moedigen. Voorts wordt
verzocht om welwillend naar asielaanvragen van Yezidi’s te kijken en om
instelling van een vertrekmoratorium voor Yezidi’s uit de Sinjar provincie.
De situatie waarin veel Yezidi’s in Irak zich bevinden stemt het gehele
kabinet maar ook mij persoonlijk droevig en er wordt erkend dat deze
gemeenschap in Irak kwetsbaar is. Om deze reden voert Nederland ook
een specifiek landgebonden asielbeleid voor Irak waarbij Yezidi’s zijn
aangemerkt als een kwetsbare minderheidsgroep.
Yezidi’s kunnen met beperkte indicaties aannemelijk maken dat er vrees is
voor ernstige schade. De IND weegt bij de beoordeling van de aannemelijkheid van die vrees de grootschalige en ernstige mensenrechtenschendingen, waarvan de Yezidi minderheid in Irak het slachtoffer is geworden
van de zijde van IS vanaf 2014. Daarnaast neemt de IND de algemene
kwetsbare situatie waarin deze groep verkeert sinds het verdrijven van IS
gedurende de afgelopen jaren ook mee bij de beoordeling. In het geval
van Yezidi’s die afkomstig zijn uit centraal-Irak en voorafgaand aan hun
komst naar Nederland in de Koerdistan Autonome Regio (KAR) hebben
verbleven, wordt de KAR niet als gebruikelijke regio van herkomst
tegengeworpen, nu is gebleken dat zij het aldaar bovengemiddeld zwaar
hebben. Ook wordt de KAR niet als binnenlands beschermingsalternatief
tegengeworpen.
Situatie in Sinjar
In de petitie wordt tevens aandacht gevraagd voor de situatie in de
Sinjar-provincie.
Sinjar – de geboortegrond van de Yezidi’s – is sowieso een van de Iraakse
regio’s die het zwaarst getroffen is door en in de strijd met IS. De
significante vernielingen, het tekort aan economisch perspectief en de
snel veranderende veiligheidssituatie belemmeren de terugkeer van de
Yezidi-gemeenschap naar Sinjar en de verlening van basisvoorzieningen.
Nederland roept de Iraakse regering in bilaterale gesprekken op om de
Sinjar-overeenkomst effectief te implementeren. Daarnaast heeft
Nederland middels jarenlange financiële steun aan het Ontwikkelingsprogramma van de Verenigde Naties (UNDP) bijgedragen aan wederopbouw
van basisvoorzieningen in Sinjar en zetten NonViolent PeaceForce en de
Internationale Organisatie voor Migratie zich met Nederlandse middelen
in voor lokale verzoening, implementatie van de Yezidi Survivors Law
re-integratie van de Yezidi-gemeenschap in Sinjar.18
Verder is in dit verband vermeldenswaardig dat Nederland ook actieve
donor is van bijvoorbeeld het Irak-programma van de International
Commission on Missing Persons, dat zich onder meer inzet op capaciteitsopbouw van medische, onderzoeks-, juridische en gerechtelijke sectoren
in onder andere Sinjar, zodat massagraven naar behoren worden
geborgen, met behoud van bewijsmaterialen.

17
18

Zie ook de brief van 20 juni 2022 (Aanhangsel Handelingen II 2021/22, nr. 3200).
Zie hieromtrent ook de reactie van de Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking van 19 mei 2022 (Aanhangsel Handelingen II 2021/22, nr. 3200).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 925, nr. 939

6

Tot slot
Ik zal hoe dan ook in gesprek blijven met de Yezidi-gemeenschap, om
ervoor te zorgen dat hun stem gehoord blijft worden. Later dit jaar of
begin volgend jaar zal ik opnieuw naar Irak afreizen.19 Daarnaast sprak de
Minister van Buitenlandse Zaken op 1 april jl. in De Balie met de groep
Yezidi-vrouwen die de petitie hebben aangeboden. Het was een bijzonder
indringend en buitengewoon aangrijpend gesprek over de zoektocht naar
vermiste familieleden en vrienden, terugkeer naar de gemeenschap in
Sinjar en de leefomstandigheden in de kampen. Maar het was ook vooral
een gesprek over de toekomst en over hoop. De aandacht van het gehele
kabinet zal naar de Yezidi-gemeenschap blijven uitgaan.
De Minister van Justitie en Veiligheid,
D. Yeşilgöz-Zegerius

19

Ook al aangestipt in de brief van 4 oktober 2022 (Kamerstuk 29 754, nr. 652).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 925, nr. 939

7