Goede voorbeelden culturele diversiteit,

En ‘good principles’ toegepast in de praktijk

In opdracht van de Directie Integratie en Samenleving, Ministerie van SZW

Annemieke van Beek
Wilma Henderikse
VanDoorneHuiskes en partners, Zeist
Mei 2015

Inhoudsopgave
pagina
1

Inleiding

1.1
1.2
1.3
1.4
1.5
1.6

Inleiding
Aanleiding
Doelstelling en vraagstelling van de case studies
Definitie diversiteitsbeleid
Opzet en uitvoering case studies
De resultaten

2

‘Good principles’ voor het realiseren van de meerwaarde van culturele
diversiteit in organisaties

2.1
2.2

Inleiding
‘Good principles’

3

Portretten

3.1
3.2
3.3
3.4
3.5

Portret NS
Portret Asito
Portret Woonstad Rotterdam
Portret ABN AMRO
Portret Humanitas

3
3
3
4
4
5

7
8

18
26
36
41
49

2

1

Inleiding

1.1

Inleiding

VanDoorneHuiskes en partners heeft in opdracht van het Ministerie van SZW, Directie Integratie en
Samenleving, een tweetal deelonderzoeken uitgevoerd. Het eerste deelonderzoek betreft een
inventarisatie van relevante bevindingen op het terrein van cultureel diversiteitsbeleid. De resultaten
van dit onderzoek zijn beschreven in Literatuurverkenning culturele diversiteit. (VanDoorneHuiskes
en partners, 2015).
Het tweede deel bestaat uit een verdiepend onderzoek van vijf case studies van Nederlandse
bedrijven. In dit rapport worden de casestudies besproken.
In deze inleiding worden achtereenvolgens de volgende punten besproken:
de aanleiding van de case studies;
het doel en de vraagstelling van de case studies;
de definitie van culturele diversiteit;
de opzet en uitvoering van de case studies;
de resultaten.

1.2

Aanleiding

Om discriminatie tegen te gaan wil het ministerie van SZW bevorderen dat werkgevers serieus werk
maken van diversiteit. Onderzoek heeft uitgewezen dat bij bedrijven die actief diversiteitbeleid
voeren, discriminatie minder voorkomt. Het stimuleren van culturele diversiteit heeft de afgelopen
jaren minder aandacht gekregen en onderzoek op dit terrein is achterwege gebleven. Om te
bevorderen dat werkgevers serieus werk maken van diversiteit, is actuele kennis nodig over enerzijds
de toegevoegde waarde van culturele diversiteit voor bedrijven en anderzijds over de mogelijkheden
om diversiteitsbeleid in te voeren en succesvol vorm te geven binnen de organisatie.
Wat helpt werkgevers bij het bepalen van de meerwaarde van culturele diversiteit? Hoe kom je tot
een divers personeelsbestand en op welke wijze kan de meerwaarde van culturele diversiteit benut
worden? Een blauwdruk ontbreekt, dat laten nationale en internationale studies zien. Wel leren
voorbeelden van organisaties in binnen- en buitenland die ‘het goed doen’ op het terrein van
diversiteit dat geleerd kan worden van een aantal principes. Passend bij de organisatie, kunnen deze
bijdragen aan het tot stand brengen van meer culturele diversiteit en het benutten van de
meerwaarde daarvan in de organisatie.

1.3

Doelstelling en vraagstelling van de case studies

Het doel van het verdiepend onderzoek is: een beschrijving van actuele good practices en vergelijking
van businesscases van bedrijven in Nederland.
Het onderzoek vertrekt vanuit de volgende vraagstelling:
“Welke goede voorbeelden zijn te beschrijven van bedrijven, die culturele diversiteit stimuleren?”
De algemene vraagstelling valt in de volgende deelvragen uiteen:
a.
Vanuit welke motivaties sturen bedrijven actief op culturele diversiteit binnen de
organisatie?
b.
Wat zijn de opbrengsten van culturele diversiteit voor bedrijven?
3

c.
d.
e.
f.
g.
h.
i.
k.

1.4

Wat zijn de voorwaarden om toegevoegde waarde te genereren van culturele
diversiteit?
Welke doelen stellen bedrijven ten aanzien van het realiseren van culturele
diversiteit binnen de organisatie?
Welke strategieën volgen bedrijven om culturele diversiteit binnen de organisatie te
realiseren?
Welke maatregelen en instrumenten zetten bedrijven in om diversiteit binnen de
organisatie te realiseren?
Welke kennis en vaardigheden zijn nodig om culturele diversiteit binnen de
organisatie te realiseren?
Wordt de voortgang van culturele diversiteit binnen de organisatie geëvalueerd en
tot welke verbetering van strategie en maatregelen leidt dit?
Welke factoren hebben succesvol bijgedragen aan het realiseren van culturele
diversiteit binnen bedrijven? Welke belemmeringen ondervonden bedrijven?
Wat zijn de overeenkomsten en verschillen in de aanpak van culturele diversiteit door
bedrijven?

Definitie culturele diversiteit

Onder diversiteit worden in de regel alle aspecten waarop mensen van elkaar verschillen verstaan.
Daarbij gaat het zowel om zichtbare kenmerken als geslacht, etniciteit en leeftijd, als om niet
zichtbare kenmerken, zoals persoonlijkheidseigenschappen, kwaliteiten en manier van werken.
Culturele diversiteit betreft de diversiteit van mensen naar culturele achtergrond. Culturele
diversiteit betreft in dit onderzoek de diversiteit in het personeelsbestand, ofwel de aanwezigheid
van mensen met verschillende culturele achtergronden.

1.5

Opzet en uitvoering case studies

Goede voorbeelden identificeren
Onderzoek en literatuur maken duidelijk dat het creëren van meerwaarde van (culturele) diversiteit
vraagt om belangrijke voorwaarden waaronder diversiteitsbeleid succesvol tot zijn recht kan komen
in organisaties. Hiertoe zijn in onderzoek en literatuur diverse raamwerken ontwikkeld, waaruit een
‘rode draad’ afgeleid kan worden. Deze randvoorwaarden, voortkomend uit de
literatuurinventarisatie, worden in hoofdstuk 3 samengevat in ‘good principles’ voor werkgevers die
de meerwaarde van culturele diversiteit willen benutten.
Van ‘good practices’ tot ‘smart practices’
We zien het beschrijven van ‘good practices’ als een manier om te onderzoeken wat werkt en
waarom. Andersom is het ook een manier om te ontdekken wat niet werkt en waarom niet. Bij de
bestudering en beschrijving van de goede voorbeelden in het onderzoek heeft de focus gelegen op
zogenaamde ‘smart practices’. Smart practices staan voor interessante ideeën en slimme praktijken
van organisaties op het gebied van culturele diversiteit die aandacht en navolging verdienen en die
toegepast kunnen worden door andere organisaties in Nederland.
Selectie van goede voorbeelden
De casestudies geven inzicht in de inhoudelijke afwegingen, de gekozen oplossingen en ervaringen
van bedrijven die succes hebben met (culturele) diversiteit. Ook geven ze inzicht in de effecten van
beleid en de hindernissen en succesfactoren die bedrijven ervaren.
De selectie van goede voorbeelden is in drie stappen verlopen:

4

1. In een eerste stap zijn in de literatuursearch nationale en internationale bedrijven geselecteerd
die rapporteren over de business case van culturele diversiteit en hun aanpak.
2. Vervolgens is nagegaan welke van deze bedrijven aangeven dat de meerwaarde van culturele
diversiteit het gevolg is van bewust beleid.
3. Tenslotte zijn die bedrijven geselecteerd die tot nu toe specifieke maatregelen hebben genomen
om een cultureel diverser personeelsbestand te realiseren en de meerwaarde van diversiteit
benutten.
Op basis van de onderzoeksresultaten uit de literatuurverkenning is een groslijst van 97 Nederlandse
cases en 33 internationale cases samengesteld. Deze selectie heeft geleid tot een longlist van 27
nationale voorbeelden en zeven internationale voorbeelden. Het aanbod van goede voorbeelden
bleek bij verkenning van de longlist schaars te zijn. Een aantal bedrijven die als best practice
geïdentificeerd waren, vonden zichzelf op dit terrein echter nog niet toonaangevend voor andere
bedrijven. Uiteindelijk is een definitieve selectie van vijf cases gemaakt.
De vijf goede voorbeelden moeten leiden tot enthousiasmerende verhalen, slimme ideeën en
praktijken van organisaties die inspirerend zijn voor anderen en ‘opgevolgd’ kunnen worden.
Gegeven de grote verschillen in aard en omvang van organisaties, is bij de selectie van de
voorbeeldorganisaties niet naar volledigheid en representativiteit gestreefd, maar is op zoek gegaan
naar variatie. Het gaat dan niet alleen om variatie naar sector, regio of organisatieomvang, maar ook
om variatie naar kenmerken van het personeelsbestand, zoals opleidingsniveau en functie
(kenniswerkers en vakpersoneel) én naar variatie in aanpak van culturele diversiteit. Het leidt tot
goede voorbeelden die herkenbaar zullen zijn en waardevol voor verschillende typen bedrijven die
aan de slag willen gaan met culturele diversiteit.
Aanpak casestudies
Elke voorbeeldorganisatie is bezocht. Met behulp van beleidsdocumenten (desk research) en
interviews met diverse stakeholders is inzicht verkregen in wat werkt binnen bedrijven en waarom.
In de voorbeeldorganisaties zijn interviews gevoerd met verschillende actoren zoals: het
topmanagement en leidinggevenden (middenmanagement), HR, diversiteitsmanagers en
medewerkers. Op deze manier wordt een zo volledig mogelijk beeld verkregen van de culturele
diversiteit in de betreffende bedrijven, het gevoerde beleid en de resultaten ervan.
Bij de analyse van de cases is nadrukkelijk niet alleen gekeken naar het beleid en de afspraken op
papier, maar vooral ook naar het gedrag van organisaties op het gebied van culturele diversiteit en
de mechanismen die een rol spelen. Ook is er aandacht voor de context waarbinnen het beleid en de
praktijk van culturele diversiteit binnen de organisatie zijn geïmplementeerd en vormgegeven. De
mate waarin het mogelijk is om praktijken te extrapoleren, is immers ook afhankelijk van deze
context.

1.6

De resultaten

Het literatuuronderzoek heeft geleid tot ‘good principles’ voor het realiseren van de meerwaarde van
culturele diversiteit in organisaties en deze principes zijn aan de hand van voorbeeldorganisaties
verder uitgewerkt.
Goede voorbeelden
Goede voorbeelden moeten echt staan voor datgene waarvoor ze worden aangewezen: het zijn van
een goed voorbeeld en het kunnen inspireren van andere bedrijven tot navolging. Bij de beschrijving
van de casestudies is een vast format gebruikt. Dit format is ontwikkeld op basis van de eerder
genoemde ‘good principles’, de uitkomsten uit het literatuuronderzoek. In hoofdstuk 2 worden de
goede voorbeelden geportretteerd.
Het onderzoek is uitgevoerd in de periode januari-april 2015.

5

Vertaling ‘good principles’ naar de praktijkvoorbeelden
Met behulp van de casestudies van bedrijven die er in geslaagd zijn de meerwaarde van culturele
diversiteit te benutten, wordt verdieping gegeven aan inzichten en principes voortkomend uit het
literatuuronderzoek. De uit het literatuuronderzoek verkregen ‘good principles’ worden in hoofdstuk
2 toegelicht en geïllustreerd met interessante ideeën en toepassingen uit de praktijk van de
voorbeeldorganisaties. Ze geven praktische handvatten voor bedrijven. De portretten waaruit de
voorbeelden uit hoofdstuk 2 ontleend zijn, staan volledig in hoofdstuk 3.

6

2.

‘Good principles’ voor het realiseren van de meerwaarde van culturele
diversiteit in organisaties

2.1

Inleiding

Wat helpt werkgevers bij het bepalen van de meerwaarde van culturele diversiteit? Hoe kom je tot
een divers personeelsbestand en op welke wijze kan de meerwaarde van culturele diversiteit benut
worden?
Een divers personeelsbestand leidt niet zonder meer tot meerwaarde in organisaties, onderzoek laat
zien dat daarvoor bepaalde voorwaarden moeten worden vervuld en valkuilen worden vermeden: de
kritische succesfactoren voor het realiseren van diversiteit en het benutten van de meerwaarde van
diversiteit binnen organisaties. Literatuuronderzoek laat tevens zien dat een blauwdruk ontbreekt
voor het benutten van de meerwaarde van culturele diversiteit, dat lezen we ook in de portretten
van de voorbeeldorganisaties uit het volgende hoofdstuk.
Onderzoek en literatuur maken duidelijk dat het creëren van meerwaarde van (culturele) diversiteit
vraagt om belangrijke voorwaarden waaronder diversiteitsbeleid succesvol tot zijn recht kan komen
in organisaties. Hiertoe zijn diverse theoretische raamwerken ontwikkeld, waaruit een ‘rode draad’
afgeleid kan worden.
Zo wordt in het algemeen verondersteld dat diversiteitsbeleid binnen organisaties alleen een kans
van slagen heeft, wanneer het in het strategisch beleid van de organisatie is verankerd. Strategische
verankering wil in de eerste plaats zeggen dat het realiseren en onderhouden van diversiteit van het
personeelsbestand onderdeel vormt van de missie van de organisatie. Maar dat is niet voldoende.
Diversiteit als doelstelling moet ook zijn opgenomen in de strategische plannen van de organisatie en
in de concrete jaarplannen van de verschillende business units of afdelingen. Leidinggevenden, op
het middenniveau en binnen de echelons daarboven, worden verantwoordelijk gehouden voor
diversiteit en op de resultaten die zij op dat vlak boeken. Daarnaast moet diversiteit ook als het ware
mentaal en cultureel zijn ingebed in de organisatie, moet diversiteit worden gedragen en in praktijk
worden gebracht door managers en medewerkers die competenties hebben op dit terrein
(Henderikse, Van Doorne-Huiskes, en Schippers, J., 2007-2011, Pouwels en Henderikse, 2013, 2014,
Van Beek en Van Doorne-Huiskes, 2011).
Voor effectief diversiteitsbeleid leidt dit alles tot een aantal algemene voorwaarden:
•
•
•

•
•
•
•

de expliciete wil bij de top van de organisatie om van diversiteit een succes te maken;
het stellen van concrete doelen die aan termijnen worden gebonden;
een structuur waarbinnen een beleid voor diversiteit vorm krijgt, dat wil zeggen
helder vastgelegde verantwoordelijkheden en vastgelegde procedures op het vlak van
verantwoording van resultaten van diversiteitsbeleid (accountability);
de aanwezigheid van deskundigheid op vlak van diversiteit binnen de organisatie;
de beschikbaarheid van financiële en mogelijke andere middelen en (HR-)instrumenten;
beschikbaarheid van relevante data om de voortgang van het proces van
diversiteitsbeleid regelmatig te kunnen meten;
een klimaat waarin diversiteit leeft en diversiteit in de gehele organisatie wordt
gewaardeerd.

Deze randvoorwaarden, voortkomend uit de literatuurinventarisatie, worden in dit hoofdstuk
samengevat in ‘good principles’ voor werkgevers die de meerwaarde van culturele diversiteit willen
benutten.

7

2.2

‘Good principles’

De voorbeeldorganisaties die in het volgende hoofdstuk geportretteerd worden, hebben elk een
eigen aanpak gevolgd, die passend bij de organisatie, bij heeft gedragen aan het tot stand brengen
van meer culturele diversiteit en het benutten van de meerwaarde daarvan in de organisatie. We
lichten hieronder in de blokken de principes toe met uitkomsten uit onderzoek en literatuur en
illustreren op welke wijze de vijf voorbeeldorganisaties hier invulling aan hebben gegeven. Kritische
succesfactoren gelden ten aanzien van alle ‘good principles’ en worden tevens met de vijf goede
voorbeelden (NS, Asito, Woonstad Rotterdam, ABN AMRO en Humanitas) toegelicht.
Principe 1: Bepaal waarom culturele diversiteit van waarde is voor de organisatie (de business
case voor diversiteit).
Culturele diversiteit is van meerwaarde voor de organisatie. Onderzoek laat zien dat voor de
meerwaarde van diversiteit vaak verwezen wordt naar de economische meerwaarde en naar
kwaliteitsverbetering voor een organisatie. Een bedrijfsmatige aanpak van culturele diversiteit is voor
bedrijven van belang om de urgentie voor culturele diversiteit te verhogen en resultaatgericht te
werken aan culturele diversiteit. Daartoe moet vastgesteld worden wat culturele diversiteit kan
opleveren en wat het belang voor de organisatie is om te streven naar culturele diversiteit.
Organisaties kunnen verschillende soorten meerwaarde van culturele diversiteit zien. We
onderscheiden in de literatuur de volgende vormen van meerwaarde: beter benutten van de
arbeidsmarkt, groei in afzetmarkt, betere bedrijfsvoering, (product)innovatie, betere financiële
prestaties, meer voldoening en behoud van medewerkers, legitimiteit, maatschappelijke
verantwoordelijkheid en beter corporate imago als werkgever. Ook een intrinsieke keuze voor
diversiteit vanuit ideologie en/of maatschappelijke opgave biedt aanknopingspunten voor het
aanspreken en motiveren van organisaties. Het gaat hier om het oppakken van de
verantwoordelijkheid voor diversiteit vanuit een maatschappelijke rol en gevoelde
verantwoordelijkheid vanwege de positie die organisaties in de samenleving innemen.
Op het niveau van de medewerkers vindt Asito meerwaarde van culturele diversiteit in een toename
van tevredenheid en betrokkenheid en Asito constateert een afname van verzuim en verloop. Dit
leidt tevens tot een imago van aantrekkelijke werkgever op de arbeidsmarkt.
Een verbetering van de kwaliteit van de dienstverlening en betere besluitvorming zijn effecten op
organisatieniveau die voor alle voorbeeldorganisaties gelden. Hierdoor kan beter ingespeeld op de
wensen en behoeften van de klanten. Diversiteit is voor Asito een ‘Unique Selling Point’ en juist deze
‘soft skills’ maken het verschil, naar medewerkers en naar klanten. Humanitas wil de wijk naar
binnen halen en een multiculturele buurt trek je niet in een ‘wit’ huis naar binnen. Het benutten van
de meerwaarde van culturele diversiteit is daarom onderdeel van de marketingstrategie van
Humanitas.
ABN AMRO legt de verbinding tussen het arbeidsmarktpotentieel en het bedrijf. De groep nietwesterse Nederlanders, is volgens ABN AMRO een grote groep met potentie op de Nederlandse
arbeidsmarkt die de komende jaren relevant is. Ook Woonstad Rotterdam kent een divers aanbod
van werknemers in de regio Rotterdam.
De maatschappelijke verantwoordelijkheid is bij Asito een expliciete meerwaarde of business case.
Asito neemt het voortouw om culturele diversiteit om te zetten in positieve resultaten voor elke
doelgroep. Ook maatschappelijke effecten zoals het bieden van gelijke kansen en terugdringen van
sociale ongelijkheid betekent meerwaarde voor organisaties (Asito, NS, Humanitas). NS is een
dienstverlenend bedrijf dat midden in de maatschappij staat. Dat brengt een maatschappelijke rol
voort en om die rol te kunnen vervullen, is het belangrijk te weten wat er onder klanten leeft. Dat
doe je o.a. door een goede afspiegeling te zijn van de samenleving. Woonstad Rotterdam werkt aan
8

Social Return on Investment (SROI) en wil mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt een opstapje
geven en op die manier bijdragen aan de ontwikkeling van Rotterdam-Zuid.
Kritische Succesfactoren:
Belangrijke voorwaarden zijn: de noodzaak van culturele diversiteit verbinden aan het
organisatiedoel om urgentie te creëren. Zijn de prestaties van de organisatie beter wanneer de
organisatie divers van samenstelling is? Daarbij geldt bovendien dat de business case naar het
organisatieniveau moet worden toegeschreven: per business unit, afdeling, team kan de business
case verschillen, afhankelijk van opdracht en taak. Dit laat ABN AMRO zien met bedrijfsonderdelen
met ieder een eigen plan van aanpak voor culturele diversiteit.
De businesscase voor diversiteit moet daadwerkelijk betekenis hebben voor de mensen in de
organisatie die diversiteit moeten realiseren: zij moeten de meerwaarde van diversiteit zelf ervaren.
Hierbij gaat het niet alleen om rationele argumentaties, ook emotioneel moet men het belang van
diversiteit willen begrijpen. Bij NS ziet men de intrinsieke motivatie van mensen als een kritische
succesfactor. “Als het mensen raakt, worden ze intrinsiek gemotiveerd en gaan ze aan de slag met
het thema diversiteit.“
Uit onderzoek blijkt dat meerwaarde van culturele diversiteit vaak veronderstelde meerwaarde
betreft. Concrete meerwaarde van culturele diversiteit is aangetoond voor meer financiële
inkomsten, meer marktgroei, betere dienstverlening naar klanten, in- en externe legitimering, meer
productinnovatie, meer medewerkertevredenheid en behoud van minderheidsgroepen. Onderzoek
wijst uit dat het minder relevant is om onderscheid maken tussen gepercipieerde meerwaarde en
concrete meerwaarde, gepercipieerde meerwaarde is net zo relevant. ABN AMRO streeft culturele
diversiteit niet alleen na omdat het een hogere winst zou opleveren, maar vindt dat het gaat om
intrinsieke motivatie.

Principe 2:

Bepaal (SMART-) doelstellingen

Het is belangrijk dat een organisatie concrete doelen vastlegt over culturele diversiteit in werving,
instroom en doorstroom van medewerkers en dat de organisatie deze aan termijnen bindt. Ook kan
een organisatie doelstellingen formuleren naar buiten/de samenleving toe: waarden van de
organisatie en doelen over profilering en gewenst imago. (SMART-) doelstellingen zijn gelinkt aan de
rol van leidinggevenden, zie ook onder principe 4.
Er is met name onderzoek gedaan naar het stellen van meetbare doelen bij m/v-diversiteitsbeleid. Op
het terrein van culturele diversiteit is vrij weinig onderzoek beschikbaar waarin doelstellingen onder
de loep worden genomen.
De voorbeeldorganisaties hebben doelstellingen en beleid geformuleerd voor culturele diversiteit. De
‘stip op de horizon’ is echter verschillend. Bij ABN AMRO heeft elk bedrijfsonderdeel eigen (SMART-)
diversiteitsdoelstellingen geformuleerd en een plan van aanpak opgesteld om deze doelstellingen te
realiseren. Elk kwartaal wordt de voortgang gemonitord door de Diversity Board van ABN AMRO aan
de hand van een daartoe opgesteld ‘dashboard’.
Sinds de afschaffing van de wet Samen1 in 2004 leggen de meeste organisaties etniciteit van
medewerkers niet meer vast. ABN AMRO vormt een uitzondering . ‘Meten=weten’ past bij de cultuur
van ABN AMRO en medewerkers kunnen hun culturele achtergrond vrijwillig registreren. De bank
heeft KPI’s opgesteld voor de in- en doorstroom van medewerkers met verschillende culturele
achtergronden.
De goede voorbeelden koppelen hun diversiteitsbeleid aan de visie en de kernwaarden van de
organisatie. Asito heeft dit het meest expliciet gedaan:
1

Werkgevers mogen sinds de afschaffing van wet Samen nog steeds de etniciteit van medewerkers registreren,
mits dit op vrijwillige basis en conform de Wet bescherming persoonsgegevens plaats vindt.
9

•
•

Visie: ‘Asito verbindt’
Missie: ‘Asito levert een schone werk- en leefomgeving met meerWaarde. Asito doet dit door
haar medewerkers op een kleurrijke manier te verbinden met klant en maatschappij’
•
Kernwaarden: ‘maatschappelijke verbinding, kracht van kleur, meerWaarde, vakmanschap,
discipline, leiderschap’.
Humanitas beschouwt diversiteit als teken van zichtbare gelijkwaardigheid en dit sluit aan bij hun
kernwaarde van ‘extended family’: als je geen divers personeelsbestand hebt, krijg je ook geen divers
klantenbestand. Ook NS heeft diversiteit en inclusie verbonden met twee van haar kernwaarden:
‘gastvrij’ en ‘verbindend’. De meerwaarde van diversiteit benutten is volgens NS niet alleen een
bedrijfsnoodzaak, een mindset, maar het vraagt ook een gedragscomponent van medewerkers. NS
heeft geen stip op de horizon gezet, maar heeft zich wel tot doel gesteld een inclusieve werkgever te
zijn.
Kritische Succesfactoren:
Het middenmanagement vervult een cruciale rol bij het sturen op doelstellingen van teams of
afdelingen. En dat is ook de reden dat ABN AMRO culturele diversiteitsdoelstellingen opneemt in de
P&C cyclus, NS geen vrijblijvende doelstellingen wil en onder het motto “choose your battles” zich
focust en niet te veel doelstellingen tegelijkertijd aan wil pakken.

Principe 3:

Zet effectieve maatregelen en instrumenten in om een meer divers
personeelsbestand te kunnen realiseren.

Voor het realiseren van meer cultureel divers personeel zijn maatregelen en instrumenten te
onderscheiden bij de instroom, doorstroom en behoud van medewerkers.
Effectieve maatregelen bij instroom zijn: selectieprocedures en – instrumenten vrij van stereotiepen,
dus open, breed toegankelijke selectieprocedures met gestandaardiseerde objectieve selectiecriteria,
inzet selectiemethoden (gebruik van bijvoorbeeld bepaalde cognitieve testen), divers samengestelde
sollicitatiecommissies; daarnaast het gericht werven van minderheidsgroepen, via relevante kanalen.
Effectieve maatregelen bij doorstroom zijn: brede interne communicatie van vacatures, selectie- of
benoemingscommissies toerusten met professionele kennis en vaardigheden, diversiteitseisen ten
aanzien van voordrachten aan benoemingscommissies, mentoring en coaching.
Effectieve maatregelen bij behoud van medewerkers zijn: empowerment van minderheidsgroepen
door (speciale) mentoring, coaching, netwerken, ontwikkelingsprogramma’s en diversiteitstrainingen
voor management en collega-medewerkers, gebruik van inzichten uit
medewerkerstevredenheidsonderzoek, inzicht in vertrekredenen (van minderheidsgroepen) door
exitgesprekken.
Instroom
Voor de instroom van nieuw personeel wordt vaak gerekruteerd uit de netwerken van medewerkers.
Dat is te zien bij ABN AMRO, bij Woonstad, bij Asito en bij Humanitas. Maar ook op beurzen, via
netwerken van multi-culturele medewerkers en via arbeidsbureaus worden nieuwe medewerkers
gezocht (NS, ABN AMRO, Humanitas, Asito).
Specifieke trainingen
De voorbeeldorganisaties bieden specifieke trainingen aan: ABN AMRO organiseert voor HR
professionals een training ‘selectieve waarneming’ met het doel bewustwording te vergroten van
selectieve perceptie en de invloed hiervan bij het rekruteren en doorstroming naar hogere posities.
Daarnaast zijn de assessments aangepast ten behoeve van culturele diversiteit. Asito biedt een
training ‘interculturele communicatie’ aan, gericht op het leiding geven aan medewerkers met
verschillende culturen en achtergronden. NS kent een masterclass intercultureel coachen en een
training in multicultureel vakmanschap. Bij Asito worden jaarlijks honderden taalcursussen
uitgevoerd voor medewerkers op de werkvloer, die vaak laaggeschoold zijn. Communicatie met
10

medewerkers en klanten is belangrijk om de binnen de organisatie aanwezige diversiteit
daadwerkelijk te kunnen benutten. ABN AMRO werkt aan de bewustwording van medewerkers met
andere culturele achtergronden door de training ‘Cultural leadership’ die inzicht geeft in de eigen
authenticiteit, maar ook in de ongeschreven regels binnen de bank.
Borging van culturele diversiteit in ontwikkelings- en opleidingsprogramma’s
De voorbeeldorganisaties zoeken naar mogelijkheden om specifieke aandacht voor de meerwaarde
en aansturing van culturele diversiteit te borgen in bestaande leiderschap- en talentprogramma’s.
Dat geldt voor het talentmanagement van Woonstad Rotterdam, de e-learning modules voor
medewerkers van Humanitas en leiderschapsprogramma’s van NS, Woonstad Rotterdam, ABN
AMRO en Asito. Door culturele diversiteit te koppelen aan bestaande projecten en reguliere
instrumenten is er borging. De afhankelijkheid van budgetten en individuele sponsoren neemt
daardoor af en culturele diversiteit wordt meer een gedeelde verantwoordelijkheid.
Netwerken
De goede voorbeelden zetten actief in op deelname aan externe netwerken zoals het AGORA
netwerk (door NS en ABN AMRO), een samenwerking van professionals van ABN AMRO, PWC, EY,
ING, Delta Loyd, NS en UWV, die zich inzetten voor het optimaal benutten van talenten uit diverse
culturele achtergronden binnen organisaties. En NS is partner van de ECHO Foundation dat een
succesvolle deelneming van allochtonen aan de samenleving en het (hoger) onderwijs wil
bevorderen. Al sinds 2013 werkt NS samen met de Stichting voor Vluchteling Studenten UAF en één
van de directieleden is lid van het UAF ambassadeursnetwerk.
Maar ook binnen met name de grote voorbeeldorganisaties zijn diverse culturele netwerken actief;
het multiculturele netwerk VariatioNS van NS en DNA het Diversity Network van ABN AMRO zijn hier
voorbeelden van.
Doorstroom
In 2013 heeft NS een pilot Journey of the Potential Ethnic Employee uitgevoerd, waarmee de
knelpunten in loopbanen zichtbaar zijn gemaakt die specifiek voor niet-westerse allochtonen spelen.
Woonstad Rotterdam heeft afgelopen jaar een brainstorm over diversiteit met allochtone collega’s
georganiseerd om inzicht te krijgen hoe een meer cultureel diverse doorstroom naar
managementposities kan plaatsvinden. Dit heeft geleid tot concrete oplossingstrategieën om de
zichtbaarheid en bescheiden opstelling van medewerkers met een culturele achtergrond te
verbeteren.
Kritische succesfactoren:
De beschikbaarheid van maatregelen zegt niets over het gebruik en de uitvoering ervan.
Diversiteitsbeleid blijft maatwerk, ook als rekening wordt gehouden met verschillen tussen
organisaties zoals organisatieomvang, sector. Het waarom van de inzet van maatregelen en
instrumenten blijft belangrijk (zie ook onder principe 8). Ook verankering van diversiteitsbeleid wordt
aangemerkt als een belangrijke voorwaarde voor het bereiken en behouden van duurzame
resultaten van cultureel diversiteitsbeleid en –maatregelen. Het bevorderen van bijvoorbeeld de
instroom van minderheidsgroepen is een zaak van lange adem. Dat onderschrijven alle
voorbeeldorganisaties. Zij zetten allemaal in op borging van maatregelen die culturele diversiteit
bevorderen in het HR-instrumentarium en -beleid.
Er zijn er maar weinig maatregelen aan te wijzen die zonder meer effect hebben. De effectiviteit van
maatregelen is vooral aangetoond bij m/v-diversiteit. Hier geldt dat met name de inzet van een
breed palet maatregelen werkt bij de implementatie: hoe meer diversiteitsmaatregelen de
organisatie neemt, hoe meer effect op m/v-diversiteit.
ABN AMRO heeft een mentoringprogramma opgezet voor multi-culturele talenten, vergelijkbaar met
de opzet van hun succesvolle mentoringprogramma voor vrouwen. De Taskforce Culturele Diversiteit
van ABN AMRO is opgericht om een versnelling tot stand te brengen in het proces van culturele

11

diversiteit. Dit gebeurt door verschillende projecten die de Taskforce heeft opgezet met
ambassadeurs.

Principe 4:

Leiderschap vervult een cruciale rol bij het realiseren van meer culturele diversiteit
in het personeelsbestand.

Het gedrag en de activiteiten van leidinggevenden spelen een belangrijke rol bij zowel het
onderstrepen van de business case als het realiseren van culturele diversiteit binnen de organisatie.
Kenmerken van goed leiderschap voor het realiseren van een meer cultureel divers personeelsbestand
zijn: (h)erkennen van individuele verschillen, commitment, een voorbeeldrol van het management ten
aanzien van sturen van culturele diversiteit en het creëren van draagvlak, groepscompetenties van
managers gericht op het faciliteren en aansturen van teams en zorgdragen voor een veilige omgeving
waar men kan leren van fouten. De rol van leidinggevenden is gelinkt aan het vaststellen van
(SMART) doelstellingen en het aanzetten van het middenkader tot de uitvoering van beleid, zie ook
onder principe 2.
Cultureel diversiteitsbewustzijn bij leidinggevenden speelt een rol bij promotiebeslissingen.
Leidinggevenden selecteren, trainen en hierop beoordelen is daarom belangrijk.
Leiderschap is bij de voorbeeldorganisaties één van de belangrijkste kritische succesfactoren van hun
culturele diversiteitsaanpak. De top is niet alleen de belangrijkste initiatiefnemer voor en sponsor
van cultureel diversiteitsbeleid, maar speelt ook in de volgende ontwikkelingsfasen een cruciale rol.
De goede voorbeelden vinden allemaal dat een succesvolle diversiteitsaanpak een lange adem vergt.
Commitment van de top en de vertaling daarvan in concrete targets is bij ABN AMRO één van de
‘building blocks’, de bouwstenen van de Diversity & Inclusion strategie van de bank.
Het belang van de uitvoering van het culturele diversiteitsbeleid wordt op verschillende manieren
actief door de top van de voorbeeldorganisaties uitgedragen. De top van NS zorgt er bijvoorbeeld
voor dat culturele diversiteit op de agenda blijft staan en besteedt in speciale bijeenkomsten met de
top 35 hier aandacht aan. Maar ook het middenmanagement met haar ‘spilfunctie’ vervult een
cruciale rol bij de aansturing van culturele diversiteit.
Voor leiders geldt: goed voorbeeld doet volgen. Dat sluit aan bij de cultuur en de aard van Asito: “We
zijn doeners, we laten het goede voorbeeld zien. We vertellen het verhaal aan de hand van
‘bewijzen’.” Ook NS, Humanitas, ABN AMRO, Asito en Woonstad Rotterdam onderschrijven de
voorbeeldrol van het management. Voor de raad van bestuur van Humanitas is culturele diversiteit
een vanzelfsprekendheid. Bij die vanzelfsprekendheid wordt wel een kritische kanttekening
geplaatst. Culturele diversiteit is voor hen weliswaar een vanzelfsprekendheid, maar het vraagt om
sturing en het doen van investeringen. Onderhoud dus.
Kritische Succesfactoren:
Als men binnen een organisatie daadwerkelijk diversiteitsbeleid wil nastreven, is het belangrijk dat
dit expliciet op het hoogste niveau wordt besloten en geaccordeerd. Alle voorbeeldorganisaties
vinden dat de top de urgentie van het culturele diversiteitsbeleid uitdraagt. Daarnaast gelden de
volgende kritische succesvoorwaarden:
- verantwoordelijkheden beleggen in de lijn (ABN AMRO);
- de sleutelrol van het middenkader bij de uitvoering van plannen en doelstellingen op het niveau
van afdelingen en teams (Humanitas);
- lange termijn leiderschap om meerwaarde van culturele diversiteit te realiseren (NS);
- specifieke leiderschapscompetenties zoals: culturele empathie, open mindness, sociaal initiatief,
ﬂexibiliteit en emotionele stabiliteit zijn nodig om groepsprocessen binnen diverse teams te
faciliteren (Asito).

12

Principe 5:

Zorg voor draagvlak voor culturele diversiteit

Iedereen (minderheids- en meerderheidsgroepen) moet het belang van culturele diversiteit voor de
organisatie begrijpen en kennis hebben van wat de organisatie doet om meer culturele diversiteit in
het personeelsbestand te verkrijgen en de meerwaarde ervan te benutten. Draagvlak ontstaat vooral
uit duidelijke doelen en richtlijnen van de leiding. De ontwikkeling van culturele diversiteit moet net
zoals andere organisatiedoelen niet als vrijblijvend worden ervaren. Diversiteit moet je duurzaam
managen.
Asito heeft draagvlak voor culturele diversiteit vooral met bijzondere initiatieven zoals ‘1.000.000
druppels’ en het ‘Nationaal Integratiediner’ gerealiseerd. Deze projecten helpen niet alleen om de
missie en visie van Asito te realiseren, maar zorgen ook voor draagvlak, verbinding op de werkvloer.
Het genereert energie bij de medewerkers en klanten. De initiatieven zorgen ervoor dat
medewerkers zich trots voelen op hun vak. Het draagvlak op de werkvloer heeft er voor gezorgd dat
Asito de volgende fase van hun diversiteitsbeleid kan inluiden.
De betrokkenheid van de top is een voorwaarde voor draagvlak. Maar ook het middenkader is
onmisbaar bij het creëren van draagvlak. NS staat nu voor de uitdaging om culturele diversiteit en
multicultureel vakmanschap ook op het middenniveau actief invulling te geven. Ook ABN AMRO ziet
in de volgende fase een belangrijke rol voor het middenmanagement weggelegd.
De top van NS benadrukt het belang van agenderen van culturele diversiteit zodat het
bewustwordingslevel, bij leidinggevenden en bij medewerkers, omhoog gaat. Als voorbeeld noemen
zij de meeting met de top 35 waar dilemma’s met een ’culturele bril’ worden besproken. Dat leidt tot
meer bewustwording bij het management waardoor ook de toegevoegde waarde meer gerealiseerd
kan worden. Dit maakt het mogelijk om in een volgende ‘maturity’ fase te komen en ‘onbewust
bekwaam’ te worden.
Draagvlak en bewustwording zijn expliciete bouwstenen van het frame voor een succesvol cultureel
diversiteitsbeleid van ABN AMRO. Draagvlak is bij de bank het resultaat van de jarenlange inzet van
het Diversity & Inclusion team en de borging door de Diversity Board. De Taskforce Culturele
Diversiteit van ABN AMRO dient als aanjager in de volgende fase van de aanpak van de bank:
‘Towards an inclusive organisation’.
Kritische Succesfactoren:
Commitment van de top aan diversiteitsinitiatieven vervult een sleutelrol. Hierbij is het belangrijk dat
diversiteit aansluit op of verankerd is in de werkprocessen. Dit kan door verantwoordelijkheden voor
culturele diversiteit in de lijn te beleggen. De top van de voorbeeldorganisaties is betrokken en heeft
zich gecommitteerd aan de doelstellingen van het diversiteits- en inclusiebeleid. Bij het
middenmanagement blijkt het echter lastig om draagvlak te creëren. Dat staat bij een aantal
voorbeeldorganisaties nu op de agenda. Uit de casestudies blijkt dat het belangrijk is om te
investeren in de bewustwording van het middenkader van het belang van culturele diversiteit voor
de eigen organisatie en het eigen werk. Maar ook van de mogelijkheden en valkuilen om zelf al dan
niet bij te dragen aan de beoogde culturele diversiteit.
De omvang van de organisatie kan ook een knelpunt vormen. Grote organisaties met veel
verschillende niveaus en organisatieonderdelen vragen een brede aanpak en een lange adem voor
culturele diversiteit. Goede in- en externe communicatie (ABN AMRO, Asito) en het beleggen van de
verantwoordelijkheid in de lijn, kunnen daar zeker aan bijdragen.

13

Principe 6:

Klimaat waarbinnen diversiteitsmanagement plaatsvindt is relevant.

Klimaat betreft de gemeenschappelijke houding en perceptie van werknemers in een organisatie,
bevorderlijk voor culturele diversiteit. Het betreft de cultuur van de organisatie, maar ook de context
waarin de organisatie zich bevindt (samenleving, politiek). Het klimaat van de organisatie
waarbinnen het werken aan culturele diversiteit plaatsvindt, draagt bij aan het realiseren van een
meer cultureel divers personeelsbestand. Inzicht in de huidige waarden, normen en
vanzelfsprekendheden in de organisatie, aandacht voor een inclusieve cultuur (een organisatieklimaat
waarin zowel minderheids- als meerderheidsgroepen zich gerespecteerd voelen en alle medewerkers
het gevoel hebben dat ze bij de organisatie horen), dragen bij aan binding en betrokkenheid van
medewerkers (veiligheid en waardering).
Het klimaat dat door medewerkers van Asito en Humanitas getypeerd wordt als ‘een familiegevoel’ is
de basis voor tweerichtingsverkeer. Aandacht voor de medewerker leidt bij deze
voorbeeldorganisaties tot een positieve uitstraling naar zowel medewerkers als naar opdrachtgevers.
Winst voor iedereen dus. Het is tweerichtingsverkeer. Hoe er door leidinggevenden en medewerkers
wordt omgegaan met stereotyperingen en discriminatie (ook door klanten), blijkt voor medewerkers
een belangrijk positief element van de ervaren ‘diversiteitsminded’-heid in de organisatie
(HUmanitas, Asito, Woonstad Rotterdam).
NS en ABN AMRO beogen een inclusieve cultuur waarin verschillen waardevol zijn. NS wil een
werkomgeving bieden waar iedereen de gelegenheid krijgt om zijn of haar talenten en vaardigheden
te ontwikkelen passend bij de waarden en bedrijfsdoelen van NS. ABN AMRO werkt aan in- en
doorstroom van meer diverse medewerkers en aan een cultuur waarin men open staat voor
verschillen. Men verwacht met zo’n cultuur beter in staat te zijn de verbinding te maken met
cultureel diverse collega’s en klanten van de bank.
De meerwaarde van culturele diversiteit benutten is nog niet bij alle voorbeeldorganisaties op alle
niveaus een vanzelfsprekendheid. Zeker bij de grotere voorbeeldorganisaties dreigt het gevaar dat
het bij ‘awareness’ blijft hangen. Dat vraagt om actief agenderen van culturele diversiteit (NS, ABN
AMRO, Humanitas). Sturen op diversiteit vraagt om duurzame aandacht.
Kritische Succesfactoren:
Leidinggevenden moeten sensitief zijn voor de kenmerken van het eigen culturele
diversiteitsklimaat/ van eigen team; een positief diversiteitsklimaat zorgt voor een positief effect op
cultureel diversiteitsmanagement. Oog voor verschillen, fouten mogen maken, stimuleert
kennisdeling in het team en dat leidt tot betere teamprestaties van o.a. Asito en Humanitas.
Een positief diversiteitsklimaat heeft positieve invloed op de organisatieperformance (gemeten door
afwezigheidspercentages en omzet) en leidt tot minder verloop van medewerkers. Een positief
diversiteitsklimaat is zowel een resultaat van effectief diversiteitsbeleid, als een voorwaarde voor
effectief diversiteitsbeleid. Dat vraagt om investeringen in een organisatieklimaat waarin de waarde
van culturele diversiteit wordt erkend en tot zijn recht komt, door o.a. de vaardigheden van met
name het middenmanagement naar ‘managing diversity’ te ontwikkelen.

Principe 7:

Communicatie, zowel in- als extern levert een bijdrage aan culturele diversiteit.

Communicatie heeft een interne en een externe functie ten aanzien van culturele diversiteit. Intern
draagt communicatie bij een het creëren van draagvlak binnen de organisatie. Extern draagt de
14

organisatie uit hoe belangrijk culturele diversiteit wordt gevonden. De top van een organisatie draagt
haar visie, gevoelde urgentie, de doelen en de maatregelen voor culturele diversiteit, zichtbaar en
hoorbaar uit. Dit kan via de geëigende kanalen voor interne en externe communicatie. De organisatie
communiceert intern en extern bewust over haar streven naar diversiteit en de meerwaarde ervan.
Culturele diversiteit is zichtbaar in woord en beeld.
Communiceer een diversiteitsvriendelijke cultuur naar buiten door o.a. te communiceren over de inzet
van diversiteitsmaatregelen en –instrumenten. Dit draagt bij aan het imago en dat op zijn beurt heeft
weer aantrekkingskracht op nieuwe medewerkers of nieuwe klantgroepen.
Alle voorbeeldorganisaties vinden dat communicatie een belangrijke bijdrage levert aan het
benutten van de meerwaarde van culturele diversiteit. Asito communiceert de positieve effecten van
een divers personeelsbestand zowel in- als extern. Het initiatief van Asito van het Nationaal
Integratiediner heeft inmiddels een eigen organisatie en eigen website. Asito, NS en ABN AMRO
brengen ‘de kracht van kleur’ ook beeldend tot uiting: in tal van communicatieve uitingen wordt door
middel van foto’s getoond dat medewerkers trots zijn op het schoonmaakvak (Asito) en ook interne
campagnes zoals de ‘Kleurrijke lijst’ van ABN AMRO en de spotjes en posters van NS, tonen
medewerkers met een culturele achtergrond als rolmodel.
NS en ABN AMRO hebben een diversiteits- en inclusieverslag met een voorwoord van de top en doen
hierin verslag van hun activiteiten. Met kleurrijke portretten illustreren beide organisaties het belang
en de opbrengsten van het gevoerde diversiteitsbeleid. Ook op in- en externe congressen delen alle
voorbeeldorganisaties informatie over hun diversiteitsbeleid.
Kritische Succesfactoren:
Interne communicatie is belangrijk bij het realiseren van de meerwaarde van goed
diversiteitsmanagement. Externe communicatie speelt een belangrijke rol in het bevorderen van een
positief diversiteitsklimaat in organisaties (zich uitend in waardering voor diversiteit in de gehele
organisatie; stereotypen, vooroordelen en discriminatie die bestreden worden).
Uit onderzoek blijkt dat externe communicatie van visie en diversiteitsstrategie ten aanzien van het
vergroten van het aandeel vrouwen en het vergroten van de zichtbaarheid van vrouwen in de
organisatie in woord en beeld, bijdragen aan het aandeel vrouwen in de top. Specifiek voor de
communicatie over culturele diversiteit zijn geen onderzoeksresultaten voor handen.

Principe 8:

Kennis en vaardigheden zijn nodig om meer culturele diversiteit te kunnen
realiseren.

Om beleid uit te voeren en resultaten te kunnen boeken, is het van belang dat managers en staf
inzicht hebben in de mechanismen die culturele diversiteit belemmeren en de maatregelen die
culturele diversiteit bevorderen. Dit draagt bij aan het bewustzijn van leidinggevenden en HR van
mogelijke stereotyperingen en bias die spelen bij werving en selectie van personeel, beloning en
promotie.
Voorbeeldorganisaties NS en ABN AMRO beschikken met hun jarenlange ervaring en een
professionele Diversity & Inclusion staf, over veel kennis en ervaring om culturele diversiteit te
bevorderen en te benutten. Wat niet ‘in huis ‘ is, wordt extern ingekocht of via
samenwerkingspartners en netwerken verkregen zoals universiteiten, ECHO en AGORA. NS vindt
kennis en ervaring die andere organisaties hebben opgedaan, bovendien een belangrijke prikkel in
het eigen groeiproces. Dat brengt ze van ‘onbewust onbekwaam’ naar een volgende fase van
bekwaamheid.
Het middenmanagement heeft een ‘spilfunctie’ en kennis van culturele achtergronden is daarom
voor deze groep van belang. Door het D&I beleid te koppelen aan bestaande interventies en
15

programma’s, is er borging (NS, Asito, ABN AMRO, Woonstad Rotterdam, Humanitas). Dat verkleint
de afhankelijkheid van budgetten en individuele sponsors.
Kritische Succesfactoren:
Diversiteit in kennis, competenties en ervaring bevordert creativiteit in organisaties en een
diversiteitsmindset beïnvloedt teamprocessen en prestaties. De ‘diversiteitsmindset’ bepaalt de
kennis van teamleden van hun teamdiversiteit. Het gaat om inzicht hoe diversiteit mogelijk
teamprocessen en prestaties beïnvloedt en diversiteit in teams benut kan worden. Asito heeft hier
ruime ervaring mee opgedaan.
Oog voor intersectionaliteit (het dubbele minderheidslidmaatschap, bijvoorbeeld vrouw en
allochtoon) is belangrijk.
Diversiteitstrainingen zijn effectiever indien ingebed in een systeem van diversiteitsgerelateerde
activiteiten. Deze strategie wordt o.a. door NS gevolgd.

Principe 9:

Monitor en evalueer de voortgang en resultaten van de gevoerde strategie en
maatregelen.

Culturele diversiteit is een onderdeel van de strategie en beleid van de organisatie. Sturen op
diversiteit wordt concreet gemaakt via de beleidscyclus of jaarplancyclus van de organisatie en in de
jaarplannen van de afdelingen wordt uitgewerkt welke diversiteitsdoelstellingen men op
afdelingsniveau nastreeft en hoe men hieraan gaat werken. Evaluatie en monitoring geven inzicht in
welke maatregelen effectief zijn en tot meerwaarde van culturele diversiteit leiden en waar bijstelling
moet plaats vinden. Doen wij de juiste dingen en doen wij dat goed? Wordt de business case
gerealiseerd en onder welke voorwaarden?
Uit onderzoek blijkt dat evaluatie van cultureel diversiteitsbeleid –het meten van het effect van
besluitvorming en prestaties van managers op het aantrekken, de doorstroom, en het behoud van
een divers personeel – inzicht geeft in de mate van effectiviteit van maatregelen voor bijvoorbeeld het
werven van cultureel diverse medewerkers, mentoring en interne netwerken.
Evaluatie kan ook de meerwaarde van cultureel diversiteitmanagement aantonen. Tegelijkertijd geldt
dat systematische evaluatie nog weinig plaatsvindt. Bijvoorbeeld welke financiële winst behaalt het
bedrijf bij besparing op werving- en selectieprocedures bij behoud van medewerkers?
Alleen ABN AMRO heeft KPI’s voor de in- en doorstroom van medewerkers met een culturele
achtergrond. Effecten van maatregelen worden door de voorbeeldorganisaties nog niet echt
gemeten. Sinds de afschaffing van de wet Samen in 2004 leggen de meeste organisaties de etniciteit
van medewerkers niet meer vast. Er vindt over het algemeen geen monitoring plaats op basis van
achtergrondgegevens behalve leeftijd en geslacht. Bij ABN AMRO gebeurt registratie van culturele
achtergrond op vrijwillige basis.
NS en Asito staan aan de vooravond van hun volgende stap in de aanpak van culturele diversiteit en
bezinnen zich op welke wijze zij het thema culturele diversiteit in hun kwartaalrapportages kunnen
opnemen.
Kritische Succesfactoren:
Verankering van diversiteitsdoelstellingen via beleids- of jaarplancyclus op alle niveaus en niet via
een projectmatige aanpak; monitoring realisatie diversiteitsdoelstellingen via de planning &
controlcyclus. Meten=weten en laat zien welke diversiteitsinitiatieven het meest rendabel zijn.
Meten= weten past bij de cultuur van ABN AMRO. Met het meten van culturele diversiteit aan de
hand van een dashboard en KPI’s laat de bank zien dat het serieus wordt genomen.

16

3.

Portretten

Dat diversiteit binnen organisaties tot meerwaarde, verbetering van de prestaties en kwaliteit leidt,
lijkt een logische veronderstelling. Een meer divers samengesteld personeelsbestand zou borg staan
voor diversiteit aan ervaringen en inzichten en zou tot een beter begrip van de wensen van klanten
leiden, tot meer creativiteit en innovatie, tot betere afzetmogelijkheden en dus betere
bedrijfsresultaten. Maar hoe werkt dat nu in de praktijk?
Wat helpt werkgevers bij het bepalen van de meerwaarde van culturele diversiteit? Hoe kom je tot
een divers personeelsbestand en op welke wijze kan de meerwaarde van culturele diversiteit benut
worden?
Een blauwdruk ontbreekt, dat laten ook de voorbeelden zien van organisaties die in Nederland ‘het
goed doen’ op het terrein van culturele diversiteit. Deze voorbeeldorganisaties laten zien dat zij een
aantal principes hebben gevolgd, die passend bij de organisatie, bijdragen aan het tot stand brengen
van meer culturele diversiteit en het benutten van de meerwaarde daarvan in de organisatie.
De voorbeeldorganisaties die onder de loep zijn genomen (in willekeurige volgorde) zijn:
 NS, grootste vervoerder in Nederland met ca. 32.000 medewerkers;
 Asito, grote facilitaire dienstverlener met bijna 10.000 medewerkers in dienst;
 Woonstad Rotterdam, woningbouwcorporatie met ongeveer 550 medewerkers;
 ABN AMRO, één van de drie grootste banken van Nederland met ruim 23.000 medewerkers;
 Humanitas, levert ouderenzorg, -huisvesting en maatschappelijke dienstverlening in
Rotterdam en heeft ongeveer 3500 medewerkers in dienst.
In de volgende portretten maken we met hen kennis. We doen dit aan de hand van de volgende
onderwerpen (zijnde principes verkregen uit het literatuuronderzoek):
1.
De meerwaarde of business case voor culturele diversiteit;
2.
(SMART-) doelstellingen
3.
Effectieve maatregelen en instrumenten om een meer divers personeelsbestand te
kunnen realiseren;
4.
Leiderschap;
4
Draagvlak voor culturele diversiteit;
5
Klimaat van de organisatie;
6
Communicatie;
8
Kennis en vaardigheden;
9
Monitoring;
10
Tips en adviezen.

17

3.1

Portret NS

Profiel NS
NS is als grootste vervoerder van Nederland actief in de wereld van het openbaar vervoer. De ca.
32.000 medewerkers zetten zich iedere dag in om reizigers naar hun bestemming te brengen. Elke
dag worden in Nederland door NS 1,1 miljoen mensen vervoerd vanaf zo’n 400 treinstations. NS is
actief in zowel reizigersvervoer als in stationsontwikkeling en -exploitatie en behaalt daarmee een
omzet van circa € 4,1 miljard, waarvan 86% uit het reizigersvervoer komt.

Aanpak
NS heeft sinds 2005 een diversiteitsbeleid. Aanvankelijk lag de focus daarvan op de verhouding
mannen en vrouwen in de organisatie. Maar al snel werd het thema breder uitgelegd en toegepast.
In de jaarverslagen Diversiteit & Inclusie wordt het beleid en de strategie van NS toegelicht en wordt
geconcludeerd dat de afgelopen jaren belangrijke eerste stappen zijn gezet. NS is van de fase van
bewustwording op weg naar die van realisatie. Er zijn verschillende initiatieven in gang gezet. De
aandacht die het onderwerp heeft in de Executive Committee biedt houvast om diversiteit en
inclusie ook daadwerkelijk in te bedden in de NS organisatie.

“Choose your battles”
Omdat diversiteit en inclusie een breed terrein omvat, kiest NS voor de strategie van ‘focussen’.
Diversiteitsmanager Serdar Ucar: “Ik ben erachter gekomen dat het erg belangrijk is om focus aan te
brengen: ‘choose your battles’, eenvoudigweg omdat je niet alles tegelijk kunt doen. “
Culturele diversiteit is en blijft een speerpunt in het beleid van NS. Want voor een organisatie die zo
midden in de Nederlandse samenleving staat, is het van groot belang dat het daarvan ook een
afspiegeling is. Zowel voor reizigers als medewerkers. In de cao is verankerd dat NS zich extra
inspant om deze groep te boeien en aan zich te binden. Een aantal organisatie-eenheden is al aan de
slag gegaan met trainingen multicultureel vakmanschap. Voor een duurzamer karakter van de
initiatieven is het zaak om aan te haken bij reguliere activiteiten of programma’s. Hierdoor wordt
diversiteit meer een gedeelde verantwoordelijkheid.

18

Meerwaarde- business case
Betere bedrijfsprestaties
Diversiteit bij NS gaat over alle verschillen tussen mensen. Zichtbare verschillen, zoals geslacht,
leeftijd of etniciteit, maar ook minder zichtbare verschillen zoals nationaliteit, talent, seksuele
voorkeur, opleidingsachtergrond, drijfveren of religie. Door diversiteit en inclusie te omarmen
verwacht NS tot betere bedrijfsprestaties te komen en de klanten beter te bedienen. Volgens NS
zorgt een divers samengesteld team voor meer ervaringen, een meer afgewogen besluitvorming,
meer creativiteit en brengt het een grotere betrokkenheid van medewerkers met zich mee. Het
draagt bij aan het imago van aantrekkelijke werkgever op de arbeidsmarkt. CFO Engelhardt Robbe is
van mening dat NS diversiteit op moet zoeken om de bedrijfsdoelstellingen beter te kunnen
bereiken: “Als we willen dat Nederland NS omarmt, dan moeten we inspelen op de diversiteit die we
ook in de samenleving zien, dat is bedrijfsnoodzaak, we hebben daarin geen keuze”.
NS heeft diversiteit en inclusie verbonden met twee van haar kernwaarden: ‘gastvrij’ en
‘verbindend’. Maar NS realiseert zich ook dat een divers team niet automatisch een garantie is voor
succes, meer productiviteit of een betere dienstverlening. Om een groep diverse mensen te laten
samenwerken zijn volgens NS een veilige werkomgeving, waardering en verbinding cruciaal.
Inclusie betekent voor NS dat alle talenten waardevol zijn en elke medewerker zich thuis voelt.
Inclusie gebruikt NS om er voor te zorgen dat de diversiteit van medewerkers tot meerwaarde leidt,
dat er gebruik wordt gemaakt van verschillende inzichten binnen teams en dat hiermee
concurrentievoordeel behaald kan worden.
Volgens diversiteitsmanager Serdar Ucar is de meerwaarde van diversiteit niet eenvoudig inzichtelijk
te maken. Wordt de klanttevredenheid hoger? Lastig om te onderbouwen. Inmiddels, na enkele
jaren ervaring op het terrein van diversiteitsbeleid, wil NS die discussie niet meer voeren. Wel is men
van mening dat een divers samengestelde organisatie beter in staat is om goede dienstverlening te
verlenen en dat wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat een divers samengesteld
management over een “uitgebreider handelingsrepertoire” beschikt om beter afgewogen besluiten
te kunnen nemen.
Maatschappelijke rol
NS is een dienstverlenend bedrijf dat midden in de maatschappij staat. Dat brengt een
maatschappelijke rol met zich mee en om die rol te kunnen vervullen, is het belangrijk te weten wat
er onder je klanten leeft. Dat doe je o.a. door een goede afspiegeling te zijn van de samenleving.
Hierdoor kan NS beter inspelen op de wensen en behoeften van al haar klanten.
Arbeidsmarktpotentieel
Omdat ruim één op de tien mensen die in Nederland wonen van niet-westerse afkomst is, met een
gemiddelde leeftijd van rond de dertig jaar, is volgens NS sprake van een grote groep met potentie
op de Nederlandse arbeidsmarkt. Ndo Ntoane, manager Diversiteit & inclusiviteit benadrukt voor de
meerwaarde van diversiteit ook het arbeidsmarktvraagstuk: “De kweekvijver wordt te klein als je
geen aandacht besteedt aan diversiteit. NS heeft veel technici nodig. Omdat treintechniek een vak
apart is, heeft NS zelf een techniekschool opgericht. Dus ook in de motivatie van jongeren voor een
beroep in de techniek, is het belangrijk om ook allochtone jongeren mee te krijgen.“
Tip CFO Engelhard Robbe:
“Diversiteit moet je omarmen, zie het als iets dat je bedrijf in verschillende opzichten verrijkt. Om mensen
daarvan te overtuigen heb je soms dan ook harde cijfers nodig. Bijvoorbeeld van demografische
ontwikkelingen, arbeidsmarktpotentieel, werving en selectie. De één overtuig je met overtuiging, de ander
met een business case, beiden zijn waardevol.”

19

Doelstellingen
NS maakt zich sterk voor verkleuring van het personeelsbestand door zich in te zetten voor het
werven, behouden en laten doorstromen van talenten met een niet-westerse achtergrond naar
hogere functiegroepen. Concreet betekent dit dat alle bedrijfsonderdelen een gerichte
inspanningsverplichting hebben om meer niet-westerse allochtonen aan te nemen.
Beide diversiteitsmanagers vinden dat quota niet motiverend werken. Voor beide partijen.
Leidinggevenden willen medewerkers die een meerwaarde voor hun team hebben. En mensen
willen niet aangenomen worden omdat er een quotum gehaald moet worden, maar vanwege de
competenties waar ze over beschikken. Volgens Ndo Ntoane is “intrinsieke motivatie beter dan
quota”.
De twee diversity managers van NS zijn het er over eens dat culturele diversiteit een proces is dat
een lange adem vergt. “Wij hebben geen stip op de horizon gezet, want die horizon is aan
verandering onderhevig”, aldus Serdar Ucar “maar we willen wel een inclusieve werkgever zijn.
Demografische ontwikkelingen blijven veranderen. Dus je moet continu in beweging blijven”.
CFO Engelhard Robbe voegt daar nog aan toe dat naast de bedrijfsnoodzaak om diversiteit te
omarmen, er ook sprake is van een gedragscomponent: “Ik noem dat de mindset. Als het gedrag van
de medewerkers ook afgestemd is op onze klanten, leveren wij toegevoegde waarde. Dus niet alleen
hoe kijk je er tegen aan, maar het ook doen”.

Leiderschap
NS realiseert zich hoe belangrijk leiderschap is voor het welslagen van diversiteitsbeleid. De
afgelopen jaren hebben verschillende CEO’s zich laten zien en horen over het belang en de
meerwaarde van culturele diversiteit voor de organisatie. Oud directielid Merel van Vroonhoven was
de katalysator van aandacht voor culturele diversiteit en voor mensen met een arbeidsbeperking. Zij
was van mening dat NS als grote werkgever het zich niet kon permitteren om de samenstelling van
de Nederlandse bevolking niet terug te laten zien in het eigen personeelsbestand.
“Draagvlak creëren is een kunst”.
De top van NS is betrokken en gecommitteerd aan de doelstellingen en het diversiteits- en
inclusiebeleid. Bij het middenmanagement blijkt het echter lastig om draagvlak te creëren. Dat staat
nu op de agenda. Ayhan Suslu, teammanager, licht toe: “Mijn beeld is dat dit in ieder geval nooit is
uitgesproken. Niet expliciet gezegd, ‘we zijn op zoek naar verschillende achtergronden want dat
heeft meerwaarde voor ons’. De meerwaarde van culturele diversiteit en het bezig zijn met
multicultureel vakmanschap is wel in de top doorgedrongen maar nog niet op de werkvloer .” NS
staat voor de uitdaging om culturele diversiteit en multicultureel vakmanschap ook op het
middenniveau actief invulling te geven.
CFO Engelhardt Robbe benadrukt het belang van agenderen van culturele diversiteit: “Blijven praten
over het belang en de meerwaarde van diversiteit. Dan gaat het bewustwordingslevel omhoog, je
moet het blijven voeden, het gaat zeker niet vanzelf. Wij doen dat door er bijvoorbeeld een meeting
met de top 35 aan te besteden en dilemma’s bespreekbaar te maken met een ’culturele bril’. Dat
leidt tot meer bewustwording van het management waardoor ook de toegevoegde waarde meer
gerealiseerd kan worden. Dan is het mogelijk om ‘onbewust bekwaam’ te worden”. Robbe vindt dat
hier een voorbeeldrol voor het management ligt: “Je moet je voortdurend afvragen: ben ik zelf een
goed voorbeeld?” Wij willen diverse medewerkers laten instromen en behouden. Er wordt daarbij
zelfredzaamheid van medewerkers verwacht, maar het management moet zorgdragen voor een
omgeving waar dat mogelijk kan zijn. Dat wil zeggen dat in de organisatie aandacht en zorg geborgd
moet worden, zeker ook van medewerkers met een andere culturele achtergrond. Dat vraagt om
goede feedbacksystemen en een goede infrastructuur”.

Effectieve maatregelen en instrumenten
20

Genderdiversiteit als voorloper
Een divers personeelsbestand ontstaat niet vanzelf. Daarom spant NS zich extra in om voor sommige
groepen de balans te ‘herstellen’ (vrouwen, mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt, nietwesterse medewerkers). Genderdiversiteit staat al geruime tijd op de agenda van NS. Al in de jaren
80 begon dit met de werving van vrouwelijke conducteurs. En sinds 2005 voert NS een consistent
beleid om meer vrouwen door te laten stromen naar hogere posities. Het Charter Talent naar de Top
werd in 2008 ondertekend en voor vrouwen zijn streefcijfers ingesteld. Voor culturele diversiteit
wordt gezocht naar andere manieren om voortgang te monitoren, omdat etniciteit niet als kenmerk
van medewerkers wordt vastgelegd.
Onderzoek
NS zet bewust HR instrumenten en onderzoeken in om een meer divers personeelsbestand te
verkrijgen. Recent is het selectieproces van de trainees van NS door de Universiteit van Amsterdam
onder de loep genomen. Ook blijkt dat allochtonen in de hogere posities van NS
ondervertegenwoordigd zijn. Een ander onderzoek heeft aangetoond dat potentiële niet-westerse
medewerkers het positief ervaren wanneer men in de uitingen van de NS iets van zichzelf herkent,
bijvoorbeeld diversiteit in campagnes, diversiteit in marketinguitingen, diversiteit onder
woordvoerders, et cetera.
Werving en selectie
Het onderzoek van Altuition heeft het solliciteren van medewerkers met een niet-westerse
achtergrond onder de loep genomen en zowel de groep die afvalt als de groep die doorgaat zijn
bevraagd. Dat heeft NS inzicht gegeven in wat belemmerend werkt en wat verbeterpunten zijn om
meer medewerkers met een niet-westerse achtergrond te kunnen aanstellen. Naar aanleiding
hiervan is een plan van aanpak gemaakt dat momenteel uitgevoerd wordt. Zo worden selecteurs
getraind op multicultureel vakmanschap en zijn de effecten hiervan inmiddels zichtbaar. Selecteurs
zijn zich bewust van de invloed van een culturele achtergrond en de beelden die hierover kunnen
bestaan.
Eén van de leidinggevenden merkt op dat wanneer hij deelneemt aan selectieprocedures, hij zich
bewust is van de mate van culturele diversiteit: “Ik probeer er wel op te letten dat allochtonen ook
worden uitgenodigd. Echter wij hebben geen specifiek beleid van zoveel mensen moeten een nietwesterse achtergrond hebben; en blijkbaar hoeft dat ook niet, want we hebben een divers
samengesteld team. Maar ik let er wel op.”
Leidinggevenden en selecteurs hebben een training gevolgd waarbij beelden en stereotypen
besproken zijn. Een teamleider, zelf van Turkse afkomst, noemt dit een voordeel bij het selecteren
van mensen: “Ik merk dat ik bij Turkse en Marokkaanse sollicitanten misschien meer begrip heb dan
de gemiddelde Hollandse selecteur”. Voorbeeld: jongeman van begin 20, komt op een
sollicitatiegesprek met een wit verkreukeld overhemd, als verklaring zeg hij ‘mijn moeder is op
vakantie’. In eerste instantie heb je dan een negatieve indruk, maar als je in staat bent om verder te
kijken, kun er ook begrip voor opbrengen. Ik snap het namelijk wel, toen ik nog thuis woonde, streek
mijn moeder ook altijd.“ Bovendien is het een voordeel als je door je eigen achtergrond andere
vragen durft te stellen.

Uitgelicht:
Journey of the Potential Ethnic Employee
In 2013 heeft NS een pilot Journey of the Potential Ethnic Employee uitgevoerd, gebaseerd op de customer
journey methodiek. Met deze methodiek werden de eerste stappen in de loopbaan van niet-westerse
allochtone medewerkers binnen NS in kaart gebracht. Hierdoor werden knelpunten zichtbaar die
specifiek voor deze groep spelen. De pilot heeft geleid tot concrete verbeterpunten en cruciale

21

contactmomenten. De resultaten van de pilot dienen om het inclusieve karakter van NS te vergroten zodat
ook niet-westerse allochtonen zich thuis voelen bij NS.

Externe netwerken
Vanaf 2013 is NS lid van het AGORA Network, een samenwerking van professionals van ABN AMRO,
PWC, EY, ING, Delta Loyd en UWV, die zich inzetten voor het optimaal benutten van talenten uit
diverse culturele achtergronden binnen organisaties. De AGORA organisaties doen dit door het talent
een podium te bieden en bewuster te maken van de eigen kwaliteiten. Daarnaast is AGORA een
klankbord voor organisaties rondom processen en interventies om de doorstroom van divers
cultureel talent te bevorderen.
NS is partner van de ECHO Foundation. De ECHO Foundation wil een succesvolle deelneming van
allochtonen aan de samenleving en het (hoger) onderwijs bevorderen. NS participeert in het ECHO
mentoringprogramma voor Nederlandse studenten met een niet-westerse achtergrond die zich in de
laatste fase van hun studie bevinden. In 2013 werden in totaal dertien studenten gekoppeld aan
dertien high potential NS’ers. In 2014 waren dat er elf.
Timo van de Walle neemt als NS high potential deel aan een leiderschapstraject, waar het ECHO
mentoringprogramma onderdeel van is. Hij licht toe dat hij één keer per maand zijn mentee
ontmoet. Het mentorship heeft persoonlijke opbrengsten voor zowel de mentee als de mentor. Hij
geeft aan een “breder perspectief op de maatschappij” te hebben gekregen door de gesprekken met
de mentee. “Zo komt het bij mij weer binnen dat discriminatie nog echt een issue is in de
maatschappij”. De gesprekken met de mentee omvatten zowel persoonlijke onderwerpen als
onderwerpen die te maken hebben met de carrièremogelijkheden van de mentee. “Wij hebben ieder
vijf foto’s meegenomen van thuis om persoonlijk contact te maken en ik kwam er bijvoorbeeld
achter dat zijn opa en oma bij hem in huis wonen.” In de gesprekken komt veel van de achtergrond
van de mentee en de betekenis hiervan aan bod. “Zo werd ik mij bewust van de homogene omgeving
waar ik in leef en werk”. De mentor ervaart de nieuwe invalshoeken en andere zienswijzen als
meerwaarde. “Het helpt om begrip te krijgen voor elkaar”. Volgens de diversity manager Ndo Ntoane
komen alle mentoren terug met de vraag: ‘waarom doen wij niet meer?’ “Het blikveld van de
mentoren wordt verruimd.”
Al sinds 2013 werkt NS samen met de Stichting voor Vluchteling Studenten UAF en één van de
directieleden is lid van het UAF ambassadeursnetwerk. Het ambassadeursnetwerk zet zich actief in
voor een betere arbeidsmarktpositie voor hoogopgeleide vluchtelingen. NS biedt jaarlijks
werkervaringsplekken aan vluchtelingstudenten. “Voor mij was het een goede kans en een leuke
plek. Ik ben vorig jaar begonnen bij NS met een tijdelijke opdracht (zes maanden werkervaringsplek).
De diversiteitsmanager heeft ons van begin af aan intensief begeleid en nu heb ik kunnen solliciteren
op een nieuwe plek en daar werk ik nu sinds kort.”
Parisa Jahangard , UAF kandidaat, ervaart dat bij NS veel aandacht voor het diversiteitsbeleid is en
waardeert de tijd die NS in hen investeert, zoals een lunch met de CFO, trainingen en
begeleidingsgesprekken met de UAF kandidaten. “Het doet je heel goed dat er zoveel aandacht voor
is, het is belangrijk om mensen gelijke kansen te geven door in hun ontwikkeling te investeren.
Arbeidsparticipatie speelt een belangrijke rol in de integratie van niet-westerse allochtonen in
de Nederlandse samenleving. Ik ben blij dat ik van deze kans gebruik heb kunnen maken. Heel fijn
dat NS deze mogelijkheden biedt.”
CFO Engelhard Robbe is ambassadeur van UAF en ervaart de UAF kandidaten als een ‘win-win’ voor
NS: “Deze kandidaten hebben impact op het diversiteitsdenken in een team, ze hebben veel
meegemaakt en brengen andere inzichten en ervaringen in. Wij leren veel van hen.”
Interne netwerken
Binnen NS zijn diverse netwerken actief; een vrouwennetwerk, een netwerk voor LBTG medewerkers
en een netwerk voor jongeren. In 2013 is daar het multiculturele netwerk VariatioNS aan
22

toegevoegd. VariatioNS wil laten zien dat verschillen in achtergrond en opvattingen verrijkend kan
zijn. Het netwerk hoopt dat door haar activiteiten NS-ers elkaar en daarmee ook de reizigers beter
gaan begrijpen. Zo wil het netwerk tevens bijdragen aan een betere dienstverlening.
Trainingen
NS kent verschillende trainingen die bijdragen aan de bewustwording van de meerwaarde van
culturele diversiteit. De masterclass intercultureel coachen en training in multicultureel vakmanschap
zijn daar voorbeelden van.
Knelpunten
Een cultureel divers personeelsbestand ontstaat niet vanzelf. Welke knelpunten ervaren managers
bij het bereiken van een cultureel divers personeelsbestand?
 Bij het aannemen van diverse medewerkers is de samenstelling van het team van belang.
“Voor sommige teams betekent het zelfs dat we op een gegeven moment alleen maar nietwesterse allochtonen in een team hebben. Het is wel een beetje taboe om dit te noemen,
maar ik wil dit wel bespreekbaar maken, we willen diversiteit.”
 Volgens één van de allochtone medewerkers is het lastig om als ‘eenling’ in een homogeen
team te zitten. Dat zou pleiten voor meer bewuste sturing op diversiteit in homogene teams.
 Bij traineeships blijkt dat allochtone jongeren eerder dan autochtone jongeren “vastlopen op
zelfinzicht, reflectie, hulp vragen, zichtbaarheid”. Dit wordt gezien als één van de
belemmeringen waarom allochtone jongere medewerkers niet verder doorstromen. Men
concludeert dat de mogelijkheid bestaat dat autochtone jongeren genoemde vaardigheden
meer hebben meegekregen en daardoor een voorsprong genieten. “Gun de allochtone
jongeren wat meer tijd om daar te komen, ze kunnen het niet zomaar inhalen.”
 De doorstroom van allochtonen naar hogere functies verloopt bij NS minder goed. Het blijkt
lastig te duiden wat de belemmeringen voor doorstroom zijn: “Je krijgt er moeilijk je vinger
op waar dat precies aan ligt”. Men concludeert tevens dat er onvoldoende rolmodellen zijn
op hogere niveaus in de organisatie.
 Omdat er geen gegevens worden geregistreerd over culturele achtergrond van
medewerkers, is het lastig om culturele diversiteit te monitoren met behulp van kengetallen.
Toekomst
Voor de toekomst staan bij NS de volgende zaken op de D&I agenda:
•
keuzebeïnvloeding bij selectie en benoeming. Bij hogere salarisschalen wil men op de
shortlist minimaal één niet-westerse allochtoon en een vrouw. Natuurlijk zonder concessies
te doen aan kwaliteit. Volgens diversity manager Serdar Ucar is dit een valkuil die
vooroordelen kan bevestigen, daarom moet je daar alert op zijn.
•
geen vrijblijvendheid voor de bedrijfsonderdelen. Managers en leidinggevenden zullen
worden getraind, zodat hun gedragsrepertoire wordt verbreed en blinde vlekken inzichtelijk
worden gemaakt. Volgens Ucar zie je dat managers op deze manier in beweging komen. Het
draait dan om de vraag: “wat doet verschillend zijn van anderen met mij? Immers diversiteit
gaat dan niet meer om de ander maar om jou ”.

Monitoring
Cijfers helpen om zichtbaar te maken hoe de zaken ervoor staan, maar bij diversiteit en inclusie is dit
volgens NS lastig. D&I gaat over de verschillen tussen mensen en hoe die verschillen worden ervaren.
Sinds de afschaffing van de wet Samen in 2004 is het registreren op etniciteit niet meer verplicht.
Toch wil NS graag het thema culturele diversiteit in de kwartaalrapportages gaan opnemen. Hoe is
nog niet duidelijk.

23

Communicatie
NS draagt haar visie, gevoelde urgentie, de doelen en de maatregelen voor diversiteit, zichtbaar en
hoorbaar uit. Dit gebeurt via verschillende kanalen. De laatste jaren verschijnt er een diversiteits- en
inclusieverslag met een voorwoord van de top en verslagen van verschillende activiteiten. Met
kleurrijke portretten illustreert NS het belang en de opbrengsten van het diversiteitsbeleid. Maar ook
op congressen deelt NS bewust informatie over haar diversiteitsbeleid. Dat varieert van het delen
van ervaringen van NS met het werven van allochtone trainees tot een lezing over wat het vraagt van
organisaties om diversiteit daadwerkelijk productief te maken.

Kennis en vaardigheden
Volgens de diversiteitsmanagers beschikt NS over heel wat kennis en vaardigheden om culturele
diversiteit te bevorderen en te benutten. Wat niet ‘in huis ‘ is, wordt extern ingekocht of via
samenwerkingspartners en netwerken verkregen zoals de UvA, ECHO, UAF en AGORA.
CFO Engelhardt Robbe benadrukt dat over het creëren van meerwaarde van diversiteit in de
organisatie moet worden gesproken. “Dat is een groeiproces. En daar moet je ook af en toe een
expert of iemand van een ander bedrijf bij halen, dat helpt om vragen scherp te krijgen. Dus niet
alleen intern met elkaar erover spreken, dan loop je het risico ‘onbewust onbekwaam te blijven’.”
Leidinggevenden zijn zich bewust van de meerwaarde van culturele diversiteit, maar één van de
geïnterviewden tekent aan dat nog effectiever leiding kan worden gegeven aan een divers team
wanneer men kennis heeft van achtergronden en zienswijzen van teamleden. Hij noemt een
praktisch voorbeeld rond verlofverlening waarbij kennis van de achtergronden van medewerkers
belangrijk is: “Verloven zijn altijd een ding bij NS, want het is moeilijk om de diensten goed ingepland
te krijgen. Een Turkse medewerker wilde zijn zomerverlof een week opschuiven, want hij moest de
bruiloft van zijn broer leiden. Ik begrijp dan dat dit pas 3 maanden van tevoren wordt gemeld en dat
de medewerker dat niet eerder wist. Soms vragen autochtone collega’s mij om advies als ze er niet
genoeg kennis van hebben.”
NS realiseert zich dat verbetering van kennis en inzicht voor het realiseren van culturele diversiteit
mogelijk is. Het middenmanagement is nu aan zet. “De meeste leidinggevenden bij NS hebben nog
niet voldoende kennis en ervaring om goed te kunnen omgaan met culturele diversiteit. Het ECHO
mentoring programma als een vast onderdeel binnen het managent developmentprogramma helpt
wel enorm om dit te verbeteren. Men leert anders te kijken naar een medewerker. “

Klimaat
Met inclusie streeft NS een cultuur na waarin verschillen waardevol zijn. NS wil een werkomgeving
bieden waar iedereen de gelegenheid krijgt om zijn of haar talenten en vaardigheden te ontwikkelen
passend bij de waarden en bedrijfsdoelen van NS. Met het uiteindelijke doel om te komen tot een
organisatie waar iedereen zich betrokken, gerespecteerd en verbonden voelt. De praktijk blijkt
echter weerbarstig en prioriteiten liggen vaak op andere terreinen. Bezuinigingen en economisch
slechtere tijden lijken niet positief uit te werken voor meer diversiteit.
Managers en leidinggevenden voelen zich verantwoordelijk voor het bestrijden van stereotypen,
vooroordelen en discriminatie. “We merken dat dat wel een ding is binnen onze organisatie. Er wordt
verwacht dat leidinggevenden hier op letten. Je moet het ook niet meteen discriminatie noemen als
het geen discriminatie is, maar ‘hinder’. Dit voorkomt lading, dan maak je het niet te groot en toch
bespreekbaar.”
24

De meerwaarde van diversiteit benutten is nog niet op alle niveaus een vanzelfsprekendheid. “Hier
loop je het gevaar dat het bij awareness blijft hangen. Na een tijdje treedt er moeheid op binnen een
bedrijf.” Ook diversiteitsmanager Ndo Ntoane beaamt dat “mensen zeker niet tegen culturele
diversiteit zijn, maar prioriteiten verschuiven”. Het onderwerp zakt na een tijdje weer naar beneden
op de agenda. Het blijkt een dossier waarbij “het erg moeilijk is om op te scoren”. CFO Engelhardt
Robbe benadrukt dat NS diversiteit blijft agenderen en erin blijft investeren. Sturen op diversiteit
vraagt om een lange adem en duurzame aandacht.
Tips en adviezen:






“Als de meerwaarde van culturele diversiteit niet in de top intrinsiek wordt gevoeld, begin er dan
niet aan.” “Je hebt een “goede sponsor hoog in de boom nodig”. Deze sponsor moet er voor willen
gaan en het uitspreken naar anderen.
“Doe nooit een concessie aan kwaliteit”. Het risico is dan groot dat je de vooroordelen die mensen
hebben gaat bevestigen.
Rolmodellen zijn belangrijk op alle niveaus.
“Maak zichtbaar waar je voor staat, laat het blijken in de communicatie, in- en extern”.

Succesfactoren:
“Uiteindelijk is intrinsieke motivatie van mensen een kritische succesfactor. Dat vraagt om met mensen
in gesprek te gaan. Als het mensen raakt, worden ze intrinsiek gemotiveerd en gaan ze aan de slag met
het thema diversiteit. “
“Door het D&I beleid aan bestaande interventies en programma’s te koppelen, is er borging en ben je
minder afhankelijk van budgetten en individuele sponsors.”

25

3.2 Portret Asito
Profiel
Asito is een facilitaire dienstverlener met bijna 10.000 medewerkers, verspreid over 50 vestigingen.
Het bedrijf heeft ruim 100 nationaliteiten in dienst. Asito is als onderdeel van ADG dienstengroep
één van de grootste schoonmaakbedrijven van Nederland en verzorgt de facilitaire dienstverlening
bij duizenden organisaties. Van kantoor tot school en van hotel tot ziekenhuis. De vestigingen
opereren in vijf reguliere regio’s, twee Medical regio's met als specialisatie zorginstellingen en een
regio Transport die zich richt op vervoersmiddelen en hun omgeving. Met dit netwerk van
vestigingen opereert Asito landelijk met de flexibiliteit van lokaal ondernemerschap.
Asito gelooft in de kracht van kleur en heeft meer dan 100 nationaliteiten in dienst. Deze diversiteit
bevindt zich vooral op de werkvloer tot en met het middenmanagement.
Aanpak ‘de omgekeerde route’
“Eerst gewoon doen en nu werken aan beleid”, de omgekeerde route?
Volgens Ron Steenkuijl heeft Asito “de omgekeerde route bewandeld”. Er is enkele jaren geleden
gestart met de toepassing van verschillende diversiteitsactiviteiten en op dit moment is de fase
bereikt waarin diversiteit wordt verankerd in het beleid van de organisatie. Over het resultaat is men
tevreden. “Aan draagvlak hoeft nauwelijks meer aandacht te worden besteed”.
De aanpak past bij Asito; “Wij zijn een doe-bedrijf”. Het Integratiediner is daarvan een voorbeeld bij
uitstek. Een spontaan initiatief dat in eerste instantie op weerstand stuitte maar na een directieve
start door het management, uiterst succesvol bleek. “Tijdens het Nationaal Integratiediner vond een
keerpunt plaats; 650 mensen deden er aan mee en na afloopt zoemde het door de onderneming
heen dat het zo gaaf was geweest”. Het diner gaf aanleiding tot verder nadenken over diversiteit.
Inmiddels is het Integratiediner zo uitgebreid en verspreid dat het een onafhankelijk en sterk
groeiend initiatief geworden is met inmiddels 16.000 deelnemers.
‘Het Nationaal Integratiediner werkt bij Asito. We zijn het gewoon gaan doen omdat we vinden dat
dit goed is voor onze organisatie. De volgende stap is dat we gaan onderzoeken waarom het werkt
en hoe we dat kunnen verspreiden bij andere organisaties. Daarom hebben we het Nationaal
Integratiefonds opgericht, een fonds dat onderzoek faciliteert naar de werkzame ingrediënten van
goed werkend diversiteitsbeleid.
Inclusie met de Kracht van Kleur
Asito is toe aan het zetten van een volgende stap in het streven naar een inclusieve organisatie. De
wens is nog beter gebruik te maken van de unieke waarden en kwaliteiten van het menselijk kapitaal
binnen Asito. Na spontane initiatieven als het Nationaal Integratiediner wil men zich met de
“Diversiteitsaanpak 2.0” richten op borging van diversiteit in beleid en instrumenten. “Nu gaan we
het pluggen in het genetisch materiaal van Asito”. De borging in de visie en missie is gerealiseerd: de
visie (Asito verbindt) en missie (Asito levert een schone werk- en leefomgeving met meerWaarde ,
door haar medewerkers op een kleurrijke manier te verbinden met klant en maatschappij). Hier
horen de kernwaarden maatschappelijke verbinding, kracht van kleur, meerWaarde, vakmanschap,
discipline, leiderschap bij.
De inclusiegedachte optimaal gebruik maken van de unieke waarden en kwaliteiten van individuen
sluit één op één aan op de kernwaarde van Asito ‘de Kracht van Kleur’. De kracht van kleur betreft
bij Asito niet alleen afkomst, maar alle aspecten die mensen uniek en verschillend maken. De vraag
rijst op welke wijze de organisatie zich verder kan verrijken met de aanwezige diversiteit.
Fase 2.0
Het fundament is gelegd, er is veel draagvlak op de werkvloer en bij klanten. De initiatieven worden
gecontinueerd en verder uitgebreid. Met de invoering van kookworkshops (laagdrempelig van aard
dus geschikt voor iedereen) wordt verder gewerkt aan de verbondenheid van medewerkers met
elkaar en met het bedrijf. De beleidskant van de diversiteitsaanpak wordt verder uitgewerkt. “We
26

zijn in diversiteitsfase 2.0 aanbeland” zegt Sander Haas. Een klankbord met leidinggevenden en
medewerkers met verschillende achtergronden buigt zich over het ontwikkelen van een ‘meetlat’ die
het omgaan met dilemma’s vergemakkelijkt: “Als een potentiële klant bijvoorbeeld zegt ‘wij willen
geen vrouw met een hoofddoekje als objectleider’, wat doen wij dan, houden wij deze vrouw toch op
het project of sturen we iemand anders?”
Tip:
Begin bij jezelf
‘Begin in je eigen team en in de dingen die in het team gedaan worden. Ga op zoek naar het verhaal
achter de medewerker. Dat is stap één. Inventariseer vervolgens die verhalen en ga ze delen. Dan
ontstaat verbinding’.

27

Meerwaarde culturele diversiteit
Wat levert het op?
“Een divers personeelsbestand versterkt de organisatie”. Asito heeft inmiddels door haar natuurlijke
aard ruime ervaring opgedaan met diversiteit in het personeelsbestand. Diversiteit werkt verbindend
voor het schoonmaakbedrijf en leidt intern tot een betere samenwerking. Extern verbindt het op een
menselijk vlak met de klanten. Leidinggevenden van Asito hanteren het uitgangspunt dat de
organisatie leert van de kracht van het verschil tussen mensen.
De top van de organisatie percipieert meerwaarde op verschillende niveaus:
Meer tevredenheid, minder verzuim, minder verloop
Op het niveau van de medewerkers wordt een toename van tevredenheid en betrokkenheid en een
afname van verzuim en verloop geconstateerd. Asito besteedt aandacht aan de verschillende wensen
en behoeften van medewerkers. Hier profiteren alle medewerkers van, niet alleen medewerkers met
een andere herkomst. Bovendien leiden goede onderlinge relaties tot een betere dienstverlening.
Praktisch gezien levert diversiteit op de werkvloer ook specifieke voordelen bijvoorbeeld wanneer de
vrije dagen gespreid worden omdat niet iedereen met kerst vrij hoeft te zijn.
Een uniek initiatief van Asito is het betrekken van kinderen van medewerkers bij activiteiten zoals
gezonde interculturele kookworkshops. In deze kookworkshops wordt door het samen koken en eten
verder invulling gegeven aan het profiel van een gezond intercultureel werkklimaat, en wordt ook de
toekomstige generatie enthousiast over Asito. Het organiseren van kookworkshops draagt
bovendien positief bij aan de gezondheid van medewerkers en dat leidt weer tot minder
ziekteverzuim.
Betere dienstverlening, naar ‘supplier of choice’
Effecten op organisatieniveau die worden waargenomen door Asito zijn een verbetering van de
kwaliteit van de dienstverlening en betere besluitvorming. De aanwezigheid van kennis over
verschillende culturen helpt bovendien om klanten beter te bedienen. Asito wordt zo een ‘supplier
of choice’.
Maatschappelijk verantwoord ondernemen en maatschappelijke verantwoordelijkheid
Asito gelooft dat iedereen er toe doet. Uitgangspunt is dan ook dat diversiteit tot meerWaarde leidt.
Ook realiseert Asito zich dat zij de entree tot de arbeidsmarkt is voor velen. Hierdoor worden
waardevolle verbindingen gelegd tussen het arbeidspotentieel en het schoonmaakbedrijf, waarbij
Asito haar maatschappelijke verantwoording neemt en zelf het voortouw neemt om diversiteit om te
zetten in positieve resultaten voor elke doelgroep. Maatschappelijke verbinding, de kracht van kleur
en meerWaarde zijn de kernwaarden die hierbij horen. Ook maatschappelijke effecten zoals het
bieden van gelijke kansen en terugdringen van sociale ongelijkheid betekent meerwaarde voor Asito.
De wens is om vanuit ‘maatschappelijke verantwoordelijkheid ’ uitvoering te geven aan het nondiscriminatiebeginsel uit de grondwet en het idee dat iedere burger de kans moet krijgen om ‘mee te
doen’. Ook vermindering van polarisatie in de samenleving is van meerwaarde voor Asito. Directeur
Steenkuijl wijst er op dat bij een terugtredende rol van de overheid bedrijven in toenemende mate
belangrijker worden. Dat geeft Asito ook een maatschappelijke verantwoordelijkheid: “Op de
werkvloer kom je elkaar tegen, daar ligt dan ook de kans om polarisering in de maatschappij tegen te
gaan. We laten op de werkvloer zien dat vooroordelen en stereotiepe beelden onzin zijn. Het lijken
kleine stapjes maar het werkt wel.”
Goed werkgeverschap
Asito heeft een groot bereik en bevindt zich naar eigen zeggen in een verantwoordelijke positie die
niet genegeerd mag worden. Asito wil een voorloper zijn op het terrein van diversiteit en inclusiviteit.
Bovendien is het belangrijk om een bedrijf te zijn waar mensen graag willen werken om zo ook een
employer of choice te zijn. Dit laatste is verbonden aan Asito, dat zichzelf ziet als een “mensenbedrijf” bij uitstek, dat zich in wil zetten voor de medewerkers. Ingegeven door spanningen in de
28

samenleving rondom het thema culturele diversiteit werd zo het idee van het Integratiediner
geboren (zie verder op pagina 31 ´uitgelicht’)
De meerwaarde van diversiteit kent verschillende dimensies, de business case zit ook in ‘geluk en
motivatie’. Dat blijkt ook uit een jaarlijks belevingsonderzoek onder klanten van Asito waarin is
gemeten dat klanten die hebben deelgenomen aan Het Integratiediner en 1.000.000 druppels,
significant hoger scoren op alle dimensies. Een divers personeelsbestand leidt tot een grotere
klanttevredenheid. Asito verklaart dat het bouwen aan relaties bijdraagt aan betere prestaties.
Doelstellingen
Asito heeft diversiteit verbonden met visie, missie en kernwaarden van het bedrijf:




Visie: ‘Asito verbindt’
Missie: ‘Asito levert een schone werk- en leefomgeving met meerWaarde. Asito doet dit door haar
medewerkers op een kleurrijke manier te verbinden met klant en maatschappij’
Kernwaarden: ‘maatschappelijke verbinding, kracht van kleur, meerWaarde, vakmanschap,
discipline, leiderschap’.

Asito is zich bewust van het feit dat de meerwaarde van diversiteit iets is waar Asito zich op kan
onderscheiden. Diversiteit is voor Asito een Unique Selling Point de ‘soft skills’ maken het verschil,
naar medewerkers en naar klanten.
Asito vindt het belangrijk om het verhaal van ‘Asito verbindt’ en de meerwaarde van diversiteit goed
over te brengen op alle medewerkers. De intrinsieke motivatie (waarom is het goed voor de mensen
en voor de maatschappij), maar ook de extrinsieke of zakelijke motivatie (waarom is het goed voor
Asito, voor de vestiging, voor de eigen baan) moet door iedereen goed begrepen worden.

Leiderschap
Leiderschap is bij Asito één van de belangrijkste kritische succesfactoren van de diversiteitsaanpak.
De top was niet alleen de belangrijkste initiatiefnemer voor diversiteitsbeleid, maar speelt ook in de
volgende ontwikkelingsfase een cruciale rol. Een succesvolle diversiteitsaanpak vraagt om een lange
adem en sponsorship. De top van Asito neemt het diversiteitsbeleid serieus en is volledig
gecommitteerd aan de doelstellingen. Het belang van de uitvoering van het diversiteitsbeleid wordt
actief door de top uitgedragen, zowel binnen als buiten de organisatie.
Asito wil vakmanschap, maatschappelijke betrokkenheid en de kracht van kleur verbinden. Dit
geïntegreerde denken vraagt om vooruitstrevend leiderschap. Leiderschap kent bij Asito
verschillende facetten: op de eerste plaats is het gericht op continue verbetering (“Wat kan ik
vandaag beter doen?”), maar volgens Steenkuijl betekent leiderschap ook elkaar in de organisatie
aanspreken op kernwaarden (“We zijn wie we zijn, we hanteren heldere waarden en normen. We
doen wat we zeggen en zeggen wat we doen.”) Deze leiderschapsstijl past bij de organisatie met zijn
nuchtere Twentse inslag.
Het belang van de uitvoering van het diversiteitsbeleid wordt actief door de top uitgedragen, het
beleid wordt nu verder uitgewerkt. De werkvloer en het lager- en midden management van Asito
kenmerkt zich door een grote mate van diversiteit, nu streeft Asito ook voor de hogere posities naar
meer diversiteit.
Kenmerken leiderschap voor het realiseren van een meer divers personeelsbestand
Maar niet alleen de top, ook andere leidinggevenden zijn zich bewust van de diversiteitsmeerwaarde
in de organisatie. Goed voorbeeld doet volgen: daarvan zijn managers en leidinggevenden zich
bewust. Dat past ook bij de cultuur en de aard van het bedrijf, aldus vestigingsmanager Patrick
29

Kloosterman : “We zijn doeners, we laten het goede voorbeeld zien. We vertellen het verhaal aan de
hand van ‘bewijzen’. En dat werkt goed.” De objectleiders die leidinggeven aan een team, hebben
weer contacten met de klanten en via deze groep leidinggevenden laat Asito aan de buitenwereld
een andere manier van omgaan met klanten zien. Chahira de Keijzer (projectleider medical regio
noord-west): “Het is een onderwerp dat we bespreken in het overleg binnen de regio. We vinden als
leidinggevenden zeker dat diversiteit voor ons vak meerwaarde oplevert. Leidinggevenden,
meewerkende voormensen, allen zijn zeer betrokken.” Het (h)erkennen van individuele verschillen is
inmiddels een ‘gewone zaak’. Juist door zich te verdiepen in de achtergronden van de medewerkers
kunnen de leidinggevenden rekening houden met de verschillende culturele achtergronden van de
medewerkers. De cursus ‘interculturele communicatie’ heeft hier volgens de teamleiders zeker ook
aan bijgedragen. Maar soms is het ook een kwestie van speurwerk: “Ik heb gewoon thuis zitten
googlen naar hoe het zit in die cultuur, wat de gebruiken en normen zijn. Ja, daar moet je je in
verdiepen.”
De leidinggevenden hanteren een leiderschapsstijl die verschillen (h)erkent en uitgaat van de sterke
kanten van medewerkers: “Ik probeer altijd uit te gaan van de persoon en zijn sterke kanten en niet
van zijn zwaktes. Doordat er af en toe een communicatiegebrek is bij collega’s, ze spreken de
Nederlandse taal niet goed, moet ik veel aandacht en geduld hebben en goed doorvragen voordat ik
conclusies ga trekken. Ik heb geleerd om mijn aannames thuis te laten en open vragen te stellen om
te achterhalen wat er speelt.”
De voorbeeldrol van managers wordt gezien en leidt tot opvolging. Dit blijkt ook uit gesprekken met
objectleiders: “ik heb een geweldige vestigingsmanager die altijd van de warme aanpak is. Hij zegt:
corrigeren doen we niet, waarschuwingen geven ook niet’. Ik ben echt gecoacht door deze manager
op het creeëren van kansen en opvolging van deze warme aanpak.”
Voor de toekomst van het leiderschap van Asito liggen enkele speerpunten vast. Multicultureel
vakmanschap is er daar één van. In termen van leiderschapskwaliteiten betekent dit dat het
herkennen van diversiteit en hieraan sturing geven een belangrijke competentie vormt. De
implementatie hiervan is nu in volle gang. Er worden nieuwe profielen geschetst (bijv. profiel
objectleider), en mensen gezocht die aan het profiel voldoen. Dit kan eventueel aangevuld worden
door een opleidingsprogramma waarin multicultureel vakmanschap een onderdeel van is.

Maatregelen en instrumenten
Werving
Asito zet bewust HR instrumenten en activiteiten in om een meer divers personeelsbestand te
verkrijgen. Voor de instroom van nieuw personeel wordt vaak gerekruteerd uit de netwerken van de
projectleiders. Maar ook op beurzen en via arbeidsbureaus worden nieuwe medewerkers gezocht.
Het blijkt dat gekleurde projectleiders voor een relatief lage drempel zorgen bij het werven van
mensen met een niet westerse achtergrond.
Bij de werving van kandidaten worden geen richtlijnen of doelstellingen gehanteerd zoals 50% moet
een niet westerse achtergrond hebben. Bij de selectie wordt wel rekening gehouden met de
achtergronden van de sollicitant. Een sollicitant hoeft bijvoorbeeld geen hand te geven als dat vanuit
zijn cultuur of geloof ongepast is. “Je kijkt bij het aannemen of iemand past in het team. Bijvoorbeeld
respect tonen voor een vrouwelijke projectleider, kan hij/zij culturele diversiteit in een team
accepteren? En bij het aannemen let ik er ook op of ik eventuele communicatieproblemen met zo’n
persoon kan oplossen. Of ik hier mee om kan gaan als teamleider, en of deze persoon past binnen
mijn team. “ Eén van de projectleiders geeft aan dat bij haar eigen vacaturevervulling men specifiek
op zoek was naar iemand die culturele diversiteit kan aansturen en met verschillen om kan gaan. “Ik
denk dat ik een streepje voor had met mijn Marokkaanse achtergrond”.
30

Behoud van medewerkers
Het voorkomen van uitstroom van medewerkers met een diverse achtergrond is nauwelijks een issue
binnen Asito. De laatste jaren blijkt het verloop zelfs af te nemen tot zo’n 10% op dit moment. Ook
de flexschil, die zo kenmerkend is voor de schoonmaakbranche, wordt steeds dunner bij Asito.
Medewerkers voelen zich verbonden met de organisatie en vinden Asito een aantrekkelijke
werkgever.
Voorbeelden van activiteiten
Projecten als ‘1.000.000 druppels’ en het ‘Nationaal Integratiediner’ helpen niet alleen om de missie
en visie van Asito te realiseren maar genereren ook energie in de organisatie. Energie bij de
medewerkers die met veel enthousiasme voor elkaar koken en elkaar zo leren kennen. Maar ook
voor relaties van Asito die in grote aantallen hebben deelgenomen aan het Integratiediner
en1.000.000 druppels. Asito is er trots op.
Uitgelicht:
Het Nationaal Integratiediner: ‘het vieren van verschillen’
In 2011 werd het idee voor het Nationaal Integratiediner geboren, dat in 2015 zijn vijfde editie beleeft.
Mensen met verschillende achtergronden koken voor elkaar en eten samen. Dit bevordert de
samenwerking en het wederzijds begrip en respect. In het eerste jaar deden er 650 medewerkers van
Asito mee. Leek er eerst drempelvrees te bestaan, het enthousiasme en de energie die voortkwamen uit
het eerste diner, heeft Asito doen besluiten om het project open te stellen voor alle geïnteresseerde
organisaties. Inmiddels zijn de afgelopen jaren op honderden locaties diners gehouden die allemaal hun
eigen invulling hebben gegeven aan het Nationaal Integratiediner: mensen verbinden en verschillen
vieren. Al die verschillen komen bij elkaar tijdens het Nationaal Integratiediner. De directeur van een
vestiging of instelling die samen eet met iemand van de werkvloer. De man uit Ghana die een maaltijd
kookt voor zijn Nederlandse collega’s. Het gaat erom dat men samen gaat eten en dat iedereen een eigen
verhaal heeft. Juist die verschillen kunnen dus erg verrijkend zijn. ‘Dat is de kracht van kleur’. Asito ziet
niet alleen graag dat medewerkers onderling met elkaar kennis maken, maar wil dat de
schoonmaakkrachten ook onderdeel worden van de organisatie van de klant. Daartoe worden klanten
uitgenodigd om deel te nemen aan het Nationaal Integratiediner. Songul Alan, meewerkend voorvrouw:
“Zo zien de klanten welke geweldige mensen er allemaal in hun pand rondlopen. Mensen die meestal
aanwezig zijn als de klant al naar huis is. De positieve reacties van onze relaties heeft ons doen besluiten
om het Nationaal Integratiediner open te stellen voor alle geïnteresseerde organisaties om op die manier
onze doelstelling te verruimen van Asito naar heel Nederland."

Uitgelicht:
Stimulans richting 1 miljoen: 1.000.000 druppels
Een initiatief van schoonmaakorganisatie Asito, dat tot doel heeft om samen met andere organisaties een
miljoen mensen bewuster te maken van hun eigen rol in duurzaamheid. Vorig jaar viel het project in de
prijzen en volgens Sander Haas, PR & Communicatiemanager van Asito: ‘Deze prijs is een geweldige
stimulans voor het project. Het zal ons in staat stellen het doel nog sneller te bereiken. Het feit dat
1.000.000 druppels deze prijs heeft gewonnen, hebben we te danken aan de 600 partnerorganisaties die
gezamenlijk dit project zo groot hebben gemaakt.’ Haas: ‘Het is niet de bedoeling mensen met het
vingertje te vertellen hoe ze moeten leven. We willen ze alternatieven aanbieden zodat ze overwogen
keuzes kunnen maken. En we laten zien dat de bijdrage van één persoon geen druppel op de gloeiende
plaat is. Een miljoen druppels koelen die plaat wel degelijk af.’

31

Trainingen
De training ‘interculturele communicatie’ is gericht op het leiding geven aan medewerkers met
verschillende culturen en achtergronden. In de training wordt aandacht besteed aan het in gesprek
gaan met medewerkers en interesse tonen in omstandigheden, achtergronden en drijfveren.
Hiermee leren leidinggevenden andere culturen te begrijpen en er mee om te gaan. Dat
vergemakkelijkt de communicatie.
Kennis en ervaring wordt gestimuleerd door vooral ‘dingen te doen’ en dat deze initiatieven worden
beloond.” Leidinggevenden mogen fouten maken, daar leer je van”, aldus vestigingsmanager Patrick
Kloosterman.
Bij Asito worden jaarlijks enkele honderden taalcursussen uitgevoerd voor medewerkers op de
werkvloer, die vaak laaggeschoold zijn. Communicatie met medewerkers en communicatie van
medewerkers met klanten is belangrijk om de binnen de organisatie aanwezige diversiteit
daadwerkelijk te kunnen benutten. Een instructie in handhygiëne in een ziekenhuis werd in zeven
verschillende talen vertaald.
Een voorbeeld: Aan de hand van dilemma-discussies wordt een ‘meetlat’ ontwikkeld die het omgaan
met dilemma’s vergemakkelijkt in teams. Eén van de teamleiders licht dit toe aan de hand van enkele
voorbeelden waarbij de culturele achtergrond van medewerkers in de communicatie een rol van
betekenis kan spelen: “Zo zorg ik (als vrouwelijke leidinggevende) er bijvoorbeeld voor dat in een
gesprek met een mannelijke Ghanese medewerker altijd een andere man aanwezig is. Bij een
Dominicaanse medewerker ga ik er niet tegenover staan, maar er naast zitten. En bij een mannelijke
Marokkaanse medewerker let ik erop dat ik niet zeg ‘je moet’.”
Asito heeft als één van de koplopers in Nederland, het Taalakkoord ondertekend van minister
Asscher van Sociale Zaken en Werkgelegenheid over bevordering van taalvaardigheid op de
werkvloer. Taalvaardige medewerkers zijn belangrijk voor klantcontacten, veiligheid op de werkvloer,
doorgroeimogelijkheden en duurzame inzetbaarheid.
Monitoring
De volgende stap in de diversiteitsaanpak, vraagt ook om aanvullende gegevens. Wat werkt wel en
wat niet? Het monitoren van het ontwikkelde beleid hoort bij de volgende stap die Asito zet. Er
wordt nu gewerkt aan de ontwikkeling van KPI’s (Kritieke Prestatie Indicatoren). Daarbij gaat het
volgens HR directeur Hans van Leeuwen niet alleen om kengetallen over diversiteit in het
personeelsbestand, maar ook om indicatoren waarmee effecten van maatregelen en initiatieven
gemeten kunnen worden.
Communicatie
De positieve effecten van een diverse populatie bij Asito wordt zowel in- als extern gecommuniceerd.
Het initiatief van het Nationaal Integratiediner wordt niet alleen breed intern gecommuniceerd,
maar ook extern en heeft inmiddels een eigen organisatie en eigen website. In kleurrijke
‘kookboekjes’ worden recepten en verhalen van medewerkers samen gebracht.
Asito brengt ‘de kracht van kleur’ vooral beeldend tot uiting: in tal van communicatieve uitingen
wordt door middel van foto’s getoond dat medewerkers trots zijn op het schoonmaakvak. Die foto’s
tronen ook op de schoonmaakkarren en laten zien hoe kleurrijk de organisatie is. Haas: “het
illustreert hoe Asito investeert in diversiteitsbeleid. Mensen zijn trots op hun vak. Daar investeren we
in en dat stemt tot meer tevredenheid. Uiteindelijk zie je dat de productie ervan omhoog gaat. “
Volgens Sander Haas, manager PR en Communicatie, is dat niet alleen te zien aan foto’s en teksten
maar wordt ook aandacht besteed aan mooie uniformen. “Het is belangrijk dat onze mensen er
goed, vakkundig uitzien. Ook dat draagt bij aan de uitstraling: trots op het vak. We hebben daarnaast

32

de verkiezing schoonmaker van het jaar, degene die het beste bij de kernwaarden past.”Ook dat
wordt in- en extern gecommuniceerd.
Volgens Haas is het de kunst om in de communicatie ervoor te zorgen dat er een verbinding wordt
gelegd tussen de kernwaarden en de medewerkers op de werkvloer. “Dat is terug te zien in de foto’s
die gebruikt worden, te lezen in onze nieuwsberichten, maar het zijn zeker ook de kleine
voorbeelden en verhalen van één persoon. En vele verhalen samen maken één grotere olievlek. Het
duurt lang en je moet het ook echt lang volhouden, maar vele kleine verhaaltjes samen, werken
beter dan één dikke beleidsnota.”
Verbetering blijft mogelijk want een aantal medewerkers heeft aangegeven dat er wel aandacht is
voor christelijke feestdagen, zoals Pasen, maar niet voor andere feestdagen. Deze medewerkers
hebben een klein budget gekregen om ook deze feestdagen te vieren.
Kennis en vaardigheden
Asito wil opdrachtgevers helpen bij het realiseren van hun doelstellingen rondom de thema’s
facilitair en (sociale) duurzaamheid. Dat onderscheidt ze van de concurrentie en tegelijkertijd wordt
daarmee gewerkt aan klantbehoud. Asito beschouwt zichzelf als kennispartner en door in gesprek te
gaan met klanten toont Asito aan klanten haar vakmanschap. Verbinding met eigen medewerkers
krijgt Asito door opleidingen, aandacht en het waarderen en gebruikmaken van ieders vakkennis.
Asito verbindt haar medewerkers met de klant, dat zorgt voor een betere samenwerking en meer
begrip ingeval er iets mis gaat.
Uitgelicht:
Onderzoek naar werkzame ingrediënten succesvol diversiteitsbeleid: Nationaal Integratiefonds
Het Nationaal Integratiefonds faciliteert onderzoek naar de werkzame ingrediënten van succesvol
diversiteitsbeleid.

Klimaat
Dat bij Asito vanuit de kernwaarde van verbinding gewerkt wordt is merkbaar in de hele organisatie.
Steenkuijl: “Verbinding. Dat is onze visie. Dat maakt mensen vrolijker, je krijgt aandacht en dat heeft
een positief effect. Meer plezier, meer aandacht voor de medewerker leidt tot een positieve
uitstraling ook onze opdrachtgevers. Winst voor iedereen dus. Het is tweerichtingsverkeer. De
verbinding werkt twee kanten op en dat is positief.”
Een klimaat van pragmatisme past bij het bedrijf: “Wij zijn een doe bedrijf. Nu gaan we verder en
maken we beleid dat past bij onze cultuur. Maar we blijven doorgaan en verder bouwen door
gewoon ‘te doen’ “.
Als er sprake is van discriminatie / stereotypes in teams, gaat men in gesprek en probeert men te
achterhalen waar dit vandaan komt. Met deze coachende stijl van leidinggeven en door zelf het
goede voorbeeld te geven worden stereotiepen aangepakt. Volgens Inge de Jongh (vestigingmanager
Medical regio zuid), komt veel discriminatie voort uit communicatieproblemen, dit verhelp je door de
warme benadering toe te passen en in gesprek te gaan en te vragen naar iemands achtergronden en
beweegredenen. Begrip voor elkaars waarden en gebruiken is dan een sleutelbegrip.

33

2.1 Portret Woonstad Rotterdam

Profiel
Woonstad Rotterdam heeft ca 60.000 eenheden in beheer (waarvan 54.000 in eigendom), waarvan
het grootste deel uit woningen bestaat. Er werken ongeveer 550 medewerkers. Als stadscorporatie
werkt Woonstad aan aantrekkelijke wijken. De Rotterdamse corporatie vindt dat haar taak breder is
dan alleen het verhuren en beheren van woningen. Deze opvatting wordt verwoord in de corporate
film ‘Dit is Ons Rotterdam’:
"Hier wordt gebouwd. Gewerkt. Geleefd zoals nergens anders. Hier doet iedereen mee. Grijpt
iedereen zijn kans. Liever aanpakken dan afwachten. Een stad waar jongeren aan hun toekomst
werken. Waar ouderen zo lang mogelijk zelfstandig wonen. Waar je een bedrijf kunt starten als je
een goed idee hebt. En waar een eigen huis betaalbaar is voor iedereen.
In deze stad schrijft elke wijk zijn eigen succesverhaal. Want wij geloven in de kracht en het unieke
karakter van wijken. En wij geloven in hun bewoners, de ondernemers en de organisaties die er actief
zijn. Samen maken we ons sterk voor goede woningen. Voor straten die uitnodigen. Voor pleinen die
leven. En voor buurten die bloeien. Rotterdam. Een wereldstad die ons vervult met trots. En
waarmee wij ons 100% verbonden voelen."
Aanpak
‘Sturen met talentmanagement’
Bij Woonstad Rotterdam wordt gestuurd op kwaliteiten van mensen. Diversiteit is een uitgangspunt
binnen Rotterdam als internationale havenstad, bij de samenstelling van het medewerkersbestand
en talentmanagement en daarmee een vanzelfsprekendheid voor Woonstad Rotterdam. Enrica
Bruyninckx, wijkteammanager: “Omdat wij al een divers team zijn, staan we daar gewoon voor. Ik
denk dat het moeilijker is om voor diversiteit te staan, als die er nog niet is.”
Diversiteit is voor Woonstad een uitgangspunt bij Diversiteitsbeleid. Op dit moment richt het beleid
van Woonstad Rotterdam zich op doorstroom van culturele diversiteit in managementposities.

34

Meerwaarde- business case
Door vergrijzing en ontgroening, individualisering en internationalisering wordt de Nederlandse
samenleving en de beroepsbevolking steeds diverser van samenstelling. Rotterdam is als belangrijke
wereldhaven al jarenlang de meest internationale stad van ons land. In 2014 woonden in Rotterdam
175 nationaliteiten (wereldwijd zijn er 195 landen). Het klantenbestand van Woonstad Rotterdam is
daar een afspiegeling van. Het ligt voor de hand dat het personeelsbestand dat ook is.
Betere resultaten
Het beste halen uit medewerkers, uitgaande van hun verschillen én overeenkomsten, om (blijvend)
te kunnen aansluiten bij de wensen en behoeften van de klant, is de uitdaging voor Woonstad
Rotterdam. Een divers en complementair personeelsbestand is volgens Anneke Mosman, HR
adviseur, één van de succesfactoren die bijdragen aan het realiseren van een goed presterende
organisatie.
Woonstad Rotterdam vindt het belangrijk om een organisatie te zijn waarin alle medewerkers
ongeacht hun afkomst, geslacht, religie of geaardheid welkom zijn. Maar meer dan dat vindt
Woonstad dat een diverse samenstelling van personeel leidt tot betere resultaten. “We willen een
organisatie zijn waar de kwaliteiten en talenten van medewerkers gewaardeerd en benut worden.”
Betere aansluiting bij klanten
Volgens Anneke Mosman leidt een diverse samenstelling van personeel tot meer creativiteit en het
beter realiseren van missie en resultaten. Het is een belangrijke reden om een meer gemêleerde
samenstelling van het personeelsbestand na te streven. Enrica Bruyninckx één van de managers
wijkteams beschrijft een woningaanbieding waarin de kandidaat-bewoner treuzelt. “Het blijkt dat de
bewoner niet of nauwelijks Nederlands spreekt. Na overleg intern heeft een van de medewerkers
van Woonstad in vloeiend Berbers de bewoner alles duidelijk kunnen uitleggen. Bewoner blij,
Woonstad blij, omdat weer een woning op de juiste bestemming is gebracht.” Woonstad Rotterdam
werkt in wijken met een diverse samenstelling: arm – rijk, allochtoon – autochtoon etc. “Daarom is
het belangrijk om in de opbouw van het personeelbestand een goede aansluiting te vinden met de
klanten van Woonstad Rotterdam. Als je als team een afspiegeling bent van je klanten, de bewoners,
dan kun je ze ook goed bedienen, goed met ze omgaan. Men voelt zich op zijn gemak.”
Betere inzetbaarheid van medewerkers
Diversiteit vergroot ook de inzetbaarheid van medewerkers. Volgens Enrica Bruyninckx, één van de
managers wijkteams: “Ik vind het belangrijk dat in een team alle kwaliteiten van mensen benut
worden. Als manager ben je continu aan het schakelen om die zo goed mogelijk in te zetten. Je moet
dan eerst gaan kijken waar zijn mijn mensen goed in? Van welke kwaliteiten kan ik wanneer zo goed
mogelijk gebruik maken? Dan gaat diversiteit verder dan alleen afkomst en huidskleur. Als manager
stuur je op resultaten en op waardevermeerdering. “
Afspiegeling bevolking vanzelfsprekendheid
Rotterdam is een stad die zich al decennia lang kenmerkt door de diversiteit van haar bewoners.
Volgens één van de leidinggevenden is diversiteit daarom ”een vanzelfsprekendheid die ook past bij
de Rotterdamse mentaliteit. Het zou volstrekt raar zijn als er hier geen diversiteit op de werkvloer
zou zijn. Wij werken voor en in Rotterdam en dus zijn we een afspiegeling van de bevolking.”
Maatschappelijke verantwoordelijkheid
Woonstad Rotterdam neemt haar maatschappelijke verantwoordelijkheid serieus. Volgens Anneke
Mosman wordt hard gewerkt aan Social Return on Investment (SROI): “Wij willen iets terugdoen voor
de stad Rotterdam. Wij zijn heel ver met SROI, bedoeld om mensen met een afstand tot de
arbeidsmarkt een opstapje te geven om mee te doen. Dit zit in onze genen, dit soort dingen horen
wij te doen. In het kader van het Nationaal Programma Rotterdam Zuid hebben de vier grote
corporaties op Zuid afgesproken dat zij voor het onderhouds- en renovatiewerk dat zij de komende
35

jaren aanbesteden, een SROI paragraaf toevoegen aan de gunningscriteria. Met als doel om
gezamenlijk per jaar zo’n 250 fte aan stage- of werkplekken te bieden. Zo dragen we bijvoorbeeld bij
aan het ontwikkelen van Rotterdam-Zuid.”
Uitgelicht:
Social Return on Investment
Vanuit onze missie om de zelfredzaamheid van mensen te faciliteren, zetten we ons in voor SROI. Onze
visie is daarbij: als het goed gaat met onze bewoners, dan gaat het ook goed met onze wijken. Daarbij
blijven we dicht bij de kern van onze werkzaamheden. Ons werk ligt bij het huisvesten van onze
doelgroepen en de bouw en het beheer van (sociale) huurwoningen. We creëren werkervaringsplaatsen
en leerwerkplekken bij bouw- en onderhoudswerkzaamheden en in de eigen organisatie. Eventueel
verzorgen we ook de inhoudelijke werkbegeleiding.
Uit: Dit is ons Rotterdam. Ondernemingsstrategie 2015-2018

Doelstellingen
Volgens HR is sprake van een diverse vertegenwoordiging van medewerkers in wijkteams,
baliefuncties en stafafdelingen, maar minder in functies als Projectleider Wijken,
Programmamanager en andere managementfuncties. Van belang is dat de personele samenstelling
op operationeel niveau divers is. Extern ligt hiervoor een kans bij het aantrekken van allochtone
schoolverlaters. Intern verlegt men de focus naar talentontwikkeling van ambitieuze medewerkers
ten behoeve van doorstroom naar functies waarin momenteel sprake is van een
ondervertegenwoordiging van medewerkers met een niet-westerse achtergrond. Managers en HR
tekenen aan dat medewerkers altijd op basis van kwaliteit in deze functies geplaatst worden en niet
alleen op basis van achtergrond. Uit gesprekken met medewerkers blijkt dat het niet positief
gewaardeerd wordt als men op basis van afkomst, leeftijd of geslacht een voorkeurspositie krijgt.
Leiderschap
Sturen met talentmanagement
Bij Woonstad Rotterdam wordt gestuurd op kwaliteiten van mensen. Dat komt de dienstverlening
aan de klant ten goede. Het vraagt van leidinggevenden een nieuwsgierige houding: waar liggen de
drijfveren van de medewerkers? Waar blinken ze in uit? Waar komen ze het best tot hun recht? Op
zoek gaan naar talent doe je door in gesprek te gaan.”Dat doen we niet alleen intern met
medewerkers, maar ook extern met de klanten, de bewoners.” Een manager wijkteams: “Organiseer
het gesprek, dan wordt een hoop inzichtelijk. Ik organiseer regelmatig contactmomenten met mijn
medewerkers, maar ook met bewoners.”
Leidinggevenden zijn zich tevens bewust van het feit dat zij moeten zorgdragen voor een veilige
werkomgeving, letterlijk en figuurlijk: “We hebben vaak te maken met onveilige situaties of
grensoverschrijdend gedrag en medewerkers moeten zich wel veilig voelen. Dat creëer je ook door er
voor te zorgen dat men zich gezien en gehoord voelt in het team.”
Het vormgeven en uitvoeren van talentmanagement wordt gecombineerd met de Rotterdamse
mentaliteit van handen uit de mouwen, “Wij doen het gewoon. Maken er niet te veel woorden aan
vuil.”
Diversiteit is een uitgangspunt bij talentmanagement en daarmee een vanzelfsprekendheid voor
Woonstad Rotterdam. Een wijkteammanager: “Omdat wij al een divers team zijn, staan we daar
gewoon voor. Ik denk dat het moeilijker is om voor diversiteit te staan, als die er nog niet is. De top
onderschrijft het belang, maar maakt er geen punt van. De werkvloer is onze verantwoordelijkheid
als wijkmanager. Wij zijn er voor de wijken en moeten zo goed mogelijk ons werk doen met onze

36

mensen. Dat doen we beter met betrokken medewerkers, medewerkers die gewend zijn om te gaan
met een diverse klantenpopulatie en daar ook trots op zijn.”
In de top was diversiteit altijd al een belangrijk uitgangspunt: Anneke Mosman: “Diversiteit is er
gewoon in Rotterdam, we kunnen er niet om heen. Dus je gaat automatisch aan de slag met
diversiteitskwesties.” De vrouwelijke bestuursvoorzitter Maria Molenaar heeft oog voor diversiteit.
Meer diversiteit in managementposities is een aandachtspunt. Voor vrouwen in
managementfuncties is het Charter Talent naar de Top ondertekend en zijn streefcijfers
geformuleerd. De top is gecommitteerd en ook de raad van commissarissen heeft het belang van het
benutten van de meerwaarde van culturele diversiteit onderstreept.

Effectieve instrumenten en maatregelen
Werving- & Selectie
Bij de werving voor operationele functies is diversiteit geen expliciet aandachtspunt meer, dat hoeft
ook niet volgens HR. “Er solliciteren veel mensen met een niet-westerse achtergrond. Dat komt
omdat Rotterdam zo divers is. Wij kijken bij sollicitaties niet zo zeer naar etniciteit of culturele
achtergrond. We kijken naar andere kwaliteiten. We hebben met behulp van trainingen handvatten
gekregen om op zoek te gaan naar talenten. We waren eerst ‘onbewust onbekwaam’ en nu een stuk
‘bewuster en bekwamer’.” Bij Woonstad Rotterdam hebben managers oog voor de verschillende
drijfveren en talenten bij medewerkers, daar zijn ze ook in getraind. Door de grote mate van
diversiteit op operationeel niveau zijn de sollicitatiecommissies ook divers samengesteld.
Arbeidsmarktcommunicatie
Om meer vrouwen en allochtonen op managementposities aan te trekken, zet Woonstad Rotterdam
verschillende instrumenten in. Op de eerste plaats wordt de arbeidsmarktcommunicatie herzien om
meer diversiteit in hogere functies te realiseren. Bij vacatures voor managementposities wordt
toegevoegd: “Gezien het internationale karakter van de bewoners van Rotterdam, willen wij
kandidaten van niet-Nederlandse afkomst uitdrukkelijk uitnodigen om te solliciteren”.
Woonstad Rotterdam benut ook kansen om allochtone schoolverlaters te benaderen voor vacatures.
Voor de toekomst is men voornemens deel te nemen aan Diversity events van onderwijsorganisaties
of door inzet van bureaus voor werving en selectie zoals UAF jobsupport, die gespecialiseerd zijn in
het bemiddelen van vluchtelingen.
Uitgelicht:
Brainstorm over diversiteit met allochtone collega’s
Rotterdam is een stad waarin mensen van veel verschillende nationaliteiten (in 2009 173 verschillende)
wonen. Omdat Woonstad Rotterdam er in gelooft dat een diverse samenstelling van personeel leidt tot het
beter bereiken van resultaten voor de organisatie en een betere aansluiting met de klanten van Woonstad
Rotterdam, is een brainstorm georganiseerd met allochtone collega’s. Het doel was antwoord te geven op
de vraag: Is de personeelssamenstelling van Woonstad Rotterdam zo dat wij voldoende in staat zijn om
huurders met een grote internationale diversiteit klantgericht te behandelen?
Er is geconstateerd dat er geen of nauwelijks leidinggevenden zijn met een internationale/niet- westerse
achtergrond. Daarop heeft men zich gebogen over de vraag: hoe kunnen we zorgen voor meer diverse
doorstroom naar managementposities?
In de brainstormbijeenkomst zijn knelpunten en oplossingstrategieën verkend. Dat heeft ondermeer
geleid tot inzicht dat allochtone talenten behoefte hebben aan extra aandacht en begeleiding.
Zichtbaarheid en een bescheiden opstelling zijn dan bijvoorbeeld aandachtspunten.

37

Borging in talentprogramma’s
De wijkteams kenmerken zich door een grote mate van diversiteit. Meer culturele diversiteit in
managementposities wil HR in navolging van de eerder genoemde ‘brainstorm diversiteit’, borgen in
interne talentprogramma’s die nu ontwikkeld worden
Binnen Woonstad Rotterdam wordt gewerkt met ‘Management Drives’ waardoor er meer aandacht
komt voor drijfveren en talenten die elke medewerker heeft. Dat zorgt voor meer begrip voor elkaar.
“We sturen een divers team door aandacht te hebben voor de diverse talenten en niet vanwege
iemands achtergrond”.
Leidinggevenden hebben een belangrijke functie bij het ontwikkelen van talent. Ze vervullen immers
een cruciale rol als het gaat om medewerkers ambities te laten tonen en hen te begeleiden bij hun
persoonlijke ontwikkeling. Hierbij vindt de groep bevraagde allochtone medewerkers uit de
brainstormbijeenkomst dat er geen voorkeursbeleid moet worden gevoerd ten aanzien van
internationale afkomst. Een van de deelnemers, Mecida Akan, Teamleider Backoffice Facilitaire
Zaken: “Mensen moeten op basis van kwaliteit en ambities aan dit traject deel kunnen nemen”.
Uit de brainstorm met medewerkers is eveneens duidelijk geworden hoe zeer ieder vanuit de eigen
culturele achtergrond andere waarden en normen in de opvoeding mee krijgt. Zo kan er bijvoorbeeld
in de persoonlijke presentatie een verschil zijn met wat in Nederland gebruikelijk is. En presentatie is
een kritische factor om ambities en doorstroom naar managementfuncties te kunnen realiseren.
Mecida Akan, teamleider Backoffice Facilitaire Zaken en Brenda Görlitz, medewerker Midoffice
Faciliaire Zaken verwoorden het als volgt: “Het is best moeilijk om jezelf te profileren. Dit heeft te
maken met een cultuurverschil. Wij denken “ikzelf hoef niet goed te boek te staan, de afdeling moet
goed te boek staan”. Ik heb het idee dat veel andere medewerkers beter zichtbaar zijn en daardoor
ook eerder kansen krijgen om te promoveren. Ik zou niet weten wat ik daaraan zou moeten doen.
Het zou fijn zijn om hierin gecoacht te worden.”

Monitoring
Sinds afschaffing van de Wet SAMEN in 2004 worden bij Woonstad Rotterdam gegevens over de
nationaliteit en afkomst van medewerkers niet geadministreerd.
In een brainstorm met medewerkers van Woonstad Rotterdam, is besproken hoe men denkt over de
culturele diversiteit van het personeelsbestand. De indruk is dat de samenstelling van de wijkteams,
baliefuncties en stafafdelingen divers is qua herkomst van medewerkers. In functies als projectleider,
programmamanager en leidinggevende, lijken vooral autochtone medewerkers werkzaam te zijn.
Hier ligt een kans voor verbetering.

Communicatie
Woonstad Rotterdam wil in al haar externe communicatie uitstralen een organisatie te zijn waar de
kwaliteiten en talenten van medewerkers gewaardeerd en benut worden. Woonstad Rotterdam wil
graag een afspiegeling van de multiculturele samenleving zijn. Dat zal ook in de toekomstige
arbeidsmarktcommunicatie worden opgenomen.
Ook in beeldend materiaal dat Woonstad Rotterdam gebruikt komt diversiteit duidelijk naar voren.
Het kleurrijke logo representeert de diversiteit van Woonstad Rotterdam.
Managers van wijkteams zijn alert op het beeld dat naar buiten wordt gecommuniceerd: Enrica
Bruyninckx vertelt over een nieuwbouwproject met een ‘artist impression’, waarbij moeders met
bakfietsen als beeldmateriaal werden gebruikt. “Maar die rijden hier helemaal niet rond. Ik wil in
zo’n impressie twee Surinaamse jongens met een pet en twee vrouwen met een hoofddoek en een
boodschappentas. Dat is onze doelgroep. Mij valt dat op, ik let daarop en daar zeg ik dan ook wat
38

van. Onze klanten moeten zich ook herkennen in zo’n impression. Daar moet je als manager dus ook
scherp op zijn. Dat is ook communicatie naar buiten en naar binnen.”
Kennis en vaardigheden
HR heeft een brainstorm met allochtone collega’s georganiseerd om meer inzicht te verkrijgen in de
mechanismen die culturele diversiteit belemmeren bij de doorstroom van medewerkers. Dit heeft
geleid tot extra aandacht voor allochtone talenten in het talentmanagementprogramma. Woonstad
Rotterdam vertrekt bij het talentmanagement met inzicht in intrinsieke drijfveren. Op het sturen op
de verschillende drijfveren van medewerkers zijn de leidinggevenden van Woonstad getraind.
Diversiteit is hierbij breder dan alleen culturele achtergrond.
Op dit moment is Anneke Mosman, HR Adviseur bezig het bewustzijn over culturele diversiteit wat
concreter te maken. Met een beleidsnotitie zijn doelstellingen en voornemens inzichtelijk gemaakt
en daarmee is het onderwerp ‘culturele diversiteit’ geagendeerd voor de komende beleidsperiode.
Klimaat
De manier waarop leidinggevenden omgaan met diversiteit is volgens Anneke Mosman kenmerkend
voor de cultuur van Woonstad Rotterdam, namelijk het idee van “gewoon doen, stukje daadkracht,
no-nonsense mentaliteit”. Diversiteit hoort bij de organisatie en zit ook in de cultuur van de
organisatie. “Ik denk dat als we niet die diversiteit zouden hebben, we zouden denken er klopt iets
niet. Die vanzelfsprekendheid maakt dat we erg diversiteitsminded zijn. Het hoort er gewoon bij.
Alleen niet in het management, daar ligt een uitdaging.”
Medewerkers van niet-westerse afkomst benadrukken dat hun leidinggevenden sensitief zijn voor en
inzicht hebben in de kenmerken van het diversiteitsklimaat van Woonstad Rotterdam: Mecida Akan,
Teamleider Backoffice Facilitaire Zaken: “Een goede leidinggevende begeleidt je om de cultuur te
leren snappen. Met name het assertieve optreden heb ik moeten leren. Vanuit mijn cultuur heb ik
altijd meegekregen om gezag te hebben voor iemand die ouder is en zou ik dus vooral niet tegen een
manager ingaan. Hier heb ik geleerd dat dat kan en ook gewaardeerd wordt.” Hierbij gaat het om uit
je comfortzone te stappen die grotendeels is bepaald door het eigen referentiekader. Een
leidinggevende die hier coachend in optreedt, is volgens Anneke Mosman belangrijk om
talentontwikkeling vanuit dit cultuuraspect te stimuleren.
Het omgaan met stereotypen en discriminatie, is volgens de manager wijkteam onderdeel van het
leidinggeven aan een divers team. “Als manager pak je dat meteen aan als je het hoort of ziet.
Veiligheid is belangrijk, bij klanten, bij bewoners en bij onze medewerkers.”

Tips
 Wees nieuwsgierig naar mensen. Ga op zoek naar de talenten van medewerkers, dan boek je ook
resultaten met die diverse club mensen.
 Niet: zoek meer van hetzelfde.
 Vraag je af: Heb ik diversiteit in mijn team nodig? Is er wel een noodzaak? Hoe zit het met de
klanten? En dan de volgende stap: Wil ik wel echt diversiteit? Welke doelen willen we bereiken en
hoe kan een diversiteit aan talenten daar optimaal aan bijdragen?
 Ga niet op zoek naar één vorm van diversiteit: “het moet meer zijn als één speerpunt, dus niet
alleen vrouwen, gehandicapten of allochtonen”. Wij hebben gekozen voor drijfveren en dat is ‘een
gemeenschappelijke taal’ waarmee we diversiteit aanpakken. “
 Je moet het “niet doen om het doen”. Je moet voelen en zien dat het werkt.
 Als je nog geen divers personeelsbestand hebt, ga dan in zee met bureaus die hierin
gespecialiseerd zijn.

39







De krachtigste drijfveer voor een bedrijf om een succesvol diversiteitsbeleid te voeren, is
wanneer de meerwaarde benut wordt. “De why, dat je beter bij klanten aansluit is een belangrijke
drijfveer”.
Zorg voor begeleiding van allochtone collega’s bij doorstroom met een coach die openstaat voor
andere culturele achtergronden en die de ongeschreven regels kent in de organisatie van hoe je
bepaalde dingen moet aanpakken.
Zorg voor rolmodellen, dat inspireert medewerkers hun ambities uit te spreken.

40

2.4

Portret ABN AMRO

Profiel ABN AMRO
ABN AMRO behoort tot de drie grootste banken van Nederland en levert diensten aan zowel
particuliere als zakelijke klanten. Daarnaast is zij internationaal actief met een aantal specialistische
activiteiten, zoals Private banking, Energy, Commodities & Transportation (ECT) en Clearing. ABN
Amro heeft ruim 23.000 medewerkers in dienst, die in 20 landen werkzaam zijn.
In 2008 heeft de Nederlandse staat het eigendom verworven van Fortis Bank Nederland inclusief de
Nederlandse activiteiten van ABN AMRO Holding N.V. die eigendom waren van Fortis. In 2010 zijn
ABN AMRO en Fortis Bank Nederland gefuseerd. Hierdoor ontstond het huidige ABN AMRO.
Aanpak
ABN AMRO is al vele jaren bezig met diversiteit. Drie jaar geleden is een nieuwe strategie
ontwikkeld ten aanzien van het Diversity & Inclusion beleid. Belangrijke speerpunten in deze stap
waren KPI’s en targets voor de in- en doorstroom van vrouwen. Bankbreed werd ingezet op enerzijds
bewustwording en toerusting van (sub)top managers en HRM- medewerkers en anderzijds op
borging in de organisatie door het integreren van Diversiteit- & Inclusiebeleid in bestaande processen
en programma’s.
ABN AMRO heeft een eigen ‘frame’ ontwikkeld voor succesvol diversiteitsbeleid. Alle interventies
van culturele diversiteit zijn gericht op de 3 pijlers van dit frame:
•
Commitment vanuit de top van de organisatie;
•
Awareness van (sub)top managers en HR professionals;
•
Empowerment van de diversiteitsdoelgroepen zelf.
Naast deze pijlers wordt ingezet op borging van Diversity & Inclusion in:
•
Strategie, Top Class Employer (corporate identity en leadership)
•
HR processen (recruitment, strategische personeelsplanning)
•
Tools (trainingen, mentoring, MTO, netwerken, onderzoeken)
•
Communicatie en monitoring (in- en externe communicatie, dashboard)
De aanpak is de afgelopen jaren verder ingekleurd en er zijn op dit moment al vele stappen gezet,
maar er is nog een weg te gaan om vooral culturele diversiteit te realiseren. ABN AMRO heeft
concrete doelstellingen ingevoerd voor culturele diversiteit voor o.a. recruitment en de verschillende
bedrijfsonderdelen. Elk bedrijfsonderdeel heeft een eigen plan van aanpak opgesteld. Het wervingen selectieproces is aangepast waardoor meer divers talent wordt aangenomen. Er worden
onderzoeken gedaan en er zijn mentoring- en trainingsprogramma’s om de meerwaarde van
culturele diversiteit te benutten. Jaarlijkse diversiteitscongressen zoals ‘Do and Die-versity’ zorgen
binnen de organisatie voor een grotere bewustwording.
Gefaseerd
In 2011 is gestart in het verkrijgen van meer inzicht in de doelgroep, in 2012 en 2013 lag de focus op
awareness en commitment en in 2020 is de tijd aangebroken voor ‘the next level’. ABN AMRO heeft
hiertoe een strategie 2015-2020 opgesteld ‘Towards an inclusive organisation’. waarbij het accent
verschuift van een exclusieve aanpak gericht op in- en doorstroom, naar een inclusieve aanpak
gericht op samenwerking en optimaal benutten van het diverse talent binnen de organisatie.
Concrete KPI’s , ook voor cultureel, in combinatie met gerichte interventies en samenwerking met
ambassadeurs uit verschillende bedrijfsonderdelen moet leiden tot een versnelling van
bewustwording en benoemingen van niet-westerse medewerkers in de pijplijn, subtop en top.
Herkennen van divers talent is essentieel naast het creëren van een veilige omgeving waarin
medewerkers zichzelf kunnen zijn.

41

Meerwaarde- business case
Hatim Chebti, Head Marketing Global Markets, haalt de historie aan om de meerwaarde van
culturele diversiteit te duiden. Hij beschrijft dat vanaf begin van deze eeuw sprake was van een
‘sense of urgency’ om het personeelsbestand bij het klantenbestand aan te laten sluiten. Volgens
Hatim Chebti werden via “ collega’s met een cultureel diverse achtergrond en Multi-culturele
netwerken, nieuwe klanten zijnde ondernemers uit diverse culturen, binnen gehaald.” Bovendien
was culturele diversiteit een onderwerp in die jaren waarop werd gestuurd door de internationale
oriëntatie van ABN AMRO.
Klantbelang centraal in de visie
ABN Amro wil met Diversiteit & Inclusion een organisatie zijn waarin divers talent zich welkom en
veilig voelt. Waar medewerkers zichzelf mogen zijn en op hun manier de klant succesvol laten zijn.
Volgens Head Diversity & Inclusion Yelly Weidenaar hangt het succes van ABN AMRO af van het
succes van de klanten. “En als de wereld om ons heen verandert, dan willen wij daarbij aansluiten”.
Het belang van diversiteit bestaat voor ABN AMRO uit ‘the right and the smart thing to do’:
 ‘The right thing to do’: omdat de maatschappij diverser is dan ooit, kan ABN AMRO alleen
succesvol zijn als ze midden in die diverse maatschappij staat en diversiteit omarmt.
 ‘The smart thing to do’: diversiteit draagt bij aan de waarde die ABN AMRO voor haar
medewerkers en klanten wil realiseren. En daarmee ook aan de financiële waarde van ABN
AMRO en haar strategie.
Chief Human Resources Officer (CHRO) Hilde Garssen geeft aan dat je diversiteit niet alleen moet
nastreven omdat het een hogere winst zou opleveren, maar dat het gaat om de intrinsieke
motivatie. “Dit is veel leuker, het gaat nu om gepercipieerde meerwaarde. Wij staan voor diversiteit”.
Culturele diversiteit geeft winst
Voor ABN AMRO kan met culturele diversiteit een onderscheidende, aansprekende positie worden
ingenomen en daarmee verwacht men dat het de winstgevendheid ten goede zal komen. Volgens
ABN AMRO draagt een divers personeelsbestand bij aan een gematigd risicoprofiel omdat er minder
risico’s optreden door meer genuanceerde besluitvorming en groupthink/ tunnelvisie worden
voorkomen. Omar El Khamlichi, Head Digital Marketing Private Banking: “Eén manier van denken
leidt tot meer risico. Probeer tunnelvisie te voorkomen”. En ook in de internationale oriëntatie van
ABN AMRO percipieert hij meerwaarde van culturele sensitiviteit, van kennis en ervaring hebben met
andere culturele achtergronden. “Een bi-culturele achtergrond helpt.“ Per slot van rekening is de
klantengroep van ABN AMRO ook cultureel divers, en cultureel diverse medewerkers kunnen
bijdragen aan een betere dienstverlening. Klantenonderzoek en bijeenkomsten met allochtone
ondernemers hebben uitgewezen dat een divers personeelsbestand bijdraagt aan verbetering van
producten en diensten, herkenning van de wensen van diverse klantgroepen en nieuwe klantgroepen
voelen zich meer aangesproken. Op die manier voegt culturele diversiteit waarde toe aan de klanten,
de medewerkers en de organisatie.
Benutting arbeidsmarktpotentieel
Volgens Jamila el Mourabet, Senior Consultant Diversity & Inclusion wil de bank de beste
professionals uit de markt aantrekken. Zowel het hoger onderwijs als de arbeidsmarkt wordt steeds
kleurrijker. We kunnen alleen succesvol zijn als we de diversiteit op de arbeidsmarkt volledig
benutten.

42

Doelstellingen
De visie op diversiteit is niet zo maar tot stand gekomen, hiervoor is uitvoerig onderzoek verricht en
dialoog gevoerd met verschillende geledingen in de organisatie. Het uitgangspunt is dat Diversity &
Inclusion beiden bijdragen aan de bankbrede strategie. Dit is gekoppeld aan de kernwaarden. Elk
bedrijfsonderdeel heeft eigen diversiteitsdoelstellingen en een plan van aanpak om deze
doelstellingen te realiseren. Elk kwartaal wordt de voortgang gemonitord door de Diversity Board (zie
verder onder ‘monitoring’ pagina 46).
‘Meten=weten’ past bij de cultuur van ABN AMRO. Dat is volgens CHRO HR Hilde Garssen, de harde
en feitelijke kant van diversiteit. ABN AMRO wil naast gender ook culturele diversiteit meetbaar
maken en monitoren. Sinds kort zijn er KPI’s opgesteld voor de in- en doorstroom van medewerkers
met verschillende culturele achtergronden. ABN AMRO telt momenteel medewerkers uit wel 100
verschillende culturen.
Voor de instroom zijn targets opgesteld voor culturele diversiteit in o.a. de traineeships en ook voor
de doorstroom van medewerkers met een andere culturele achtergrond zijn KPI’s opgesteld.
Hatim Chebti, lid van de Taskforce Culturele Diversiteit: “Ik ben er een groot voorstander van om met
KPI’s te werken. Goed om te meten, want dan pas realiseer je doelstellingen. Niet meten zorgt dat
het lager op het prioriteitenlijstje staat”. “Zonder monitoren, kom je nergens. Dat is net zoals je wilt
afvallen, maar niet op de weegschaal gaat staan.” Targets helpen: “Targets laten urgency zien”,
daarom heeft elk bedrijfsonderdeel diversiteitstargets.

Leiderschap
Leiderschap speelt een belangrijke rol en commitment van de top is onmisbaar. Dat is voor ABN
AMRO een duidelijke zaak. Topbestuurders als Gerrit Zalm en Caroline Princen laten zich horen en
zien als het gaat om het D&I beleid van de bank. Commitment van de top en de vertaling daarvan in
concrete targets is één van de ‘building blocks’, de bouwstenen van de Diversity & Inclusion strategie
van ABN AMRO.
Caroline Princen, lid Raad van Bestuur formuleert de ambitie van ABN AMRO als volgt: "Diversiteit is
voor mij, en overigens voor de hele Raad van Bestuur, een no-brainer; het is leuk, het geeft kansen
en de organisatie wordt er beter van. Ik ben trots op wat we tot nu toe hebben bereikt op het gebied
van diversiteit. We zijn er nog zeker niet, maar wel een eind in de goede richting. Een verandering
kost tijd en is een lang proces. Je moet het de tijd geven. Maar het is prettig als je dan in de
tussentijd resultaten kunt laten zien. Zo is het percentage vrouwen in de top de laatste 3 jaar met
circa 40% gestegen (van 15% naar 21%). Dat lijkt me een mooie ambitie voor culturele diversiteit om
te overtroeven! "
Volgens Omar El Khamlichi, lid van de Taskforce Culturele Diversiteit, was door de roerige tijden van
de overname enkele jaren geleden, diversiteit niet meer prioriteit nummer één. “Maar als je nu
vergelijkt met andere organisaties, dan zie je een gecommitteerde top, die stappen maakt. Dit zie je
terug in het aantal benoemingen van vrouwen en het aannemen van cultureel divers personeel. Je
ziet dit commitment ook terug in de initiatieven en tijd die er aan worden besteed. We zoeken naar
ambassadeurs die het belang van culturele diversiteit uitdragen en het aantal ambassadeurs wordt
steeds groter en de ambassadeurs zijn topmanagers”.
De top van ABN AMRO stuurt aanwijsbaar op (culturele) diversiteit. Door invulling van de
ambassadeursrollen, het sponsorship van de Raad van Bestuur en de gestelde targets zijn de
bedrijfsonderdelen zelf medeverantwoordelijk. Yelly Weidenaar, Head Diversity & Inclusion, geeft
aan dat bewust gekozen wordt voor een strategie waarbij de bedrijfsonderdelen
medeverantwoordelijk zijn. “De bedrijfsonderdelen moeten ook zelf eigen middelen inzetten. Dat
verhoogt het eigenaarschap.” Hiermee wordt de borging van diversiteitsbeleid gerealiseerd.

43

Effectieve maatregelen en instrumenten
ABN AMRO hanteert een actieve en brede aanpak van culturele diversiteit. Er worden verschillende
instrumenten en maatregelen ingezet om de in- en doorstroom van medewerkers met verschillende
culturele achtergronden te bevorderen. Volgens Jamila el Mourabet, senior consultant Diversity &
Inclusion, wordt het succes van het diversiteitsbeleid enerzijds bepaald door het
diversiteitsbewustzijn, de houding en het gedrag van het management. Anderzijds is de
bewustwording en het empowerment van de medewerkers zelf een kritische succesfactor. Om beide
te realiseren, worden interne ambassadeurs en rolmodellen ingezet die zich bewust zijn van de
meerwaarde van culturele diversiteit, deze willen benutten, het goede voorbeeld willen geven en
anderen kunnen inspireren.
We lichten enkele bijzondere initiatieven toe, zoals de Diversity Board en de Taskforce Cultural
Diversity, die ABN AMRO de afgelopen jaren heeft ingezet:
Uitgelicht:
Diversity board
Om het diversiteitsbewustzijn en daadwerkelijke benoemingen te bevorderen, heeft ABN AMRO in 2010
een Diversity Board ingesteld. Deze bestaat uit senior managers uit alle bedrijfsonderdelen en een lid van
de Raad van Bestuur. De Diversity Board leden komen op kwartaalbasis samen en evalueren de voortgang
op gebied van Diversiteit en Inclusie binnen de bank. Daarnaast denken zij mee over bankbrede
initiatieven en vervullen zij een ambassadeursrol, waarbij zij binnen hun eigen invloedsfeer handelen om
diversiteit in de subtop en top van de bank te stimuleren.
Taskforce Cultural Diversity
In de in 2014 opgerichte Taskforce Cultural Diversity, denken sleutelfiguren uit verschillende
bedrijfsonderdelen actief mee over het culturele diversiteitsbeleid van de bank. De taskforce is opgericht
om een versnelling tot stand te brengen in het proces van culturele diversiteit. De leden opereren binnen
hun eigen invloedsfeer om culturele diversiteit te bevorderen. Elk lid heeft eigen expertise op een bepaald
gebied en samen vullen ze elkaar aan en versterken ze elkaar. Gezamenlijk hebben zij een aantal projecten
geformuleerd waar zij samen met ambassadeurs uit de verschillende bedrijfsonderdelen aan werken.
Hatim Chebti, lid van de taskforce karakteriseert de taskforce als “een klankbordgroep met bevlogen en
betrokken mensen die veel willen aanjagen en bereiken op het terrein van culturele diversiteit. We vinden
het nooit goed genoeg, we willen steeds verder komen en we zien ook dingen die niet gerealiseerd zijn.”
Wat heeft de Taskforce gerealiseerd?
Ontwerp van een KPI dashboard (meetindicatoren in- en doorstroom) voor culturele diversiteit;
Een ambassadeurspool (die groeit);
Inzicht in de belemmerende factoren en mogelijke oplossingen voor doorstroom van nietwesterse medewerkers;
Opzet van een Career Accelerator Program voor niet-westerse toptalenten;
Versterking van de (interne) communicatie en bewustwording.

Aanpassingen in het selectieproces
Alle recruiters zijn door een training selectieve waarneming heen gegaan. Het doel van de training is
hen enerzijds bewust te maken van hun eigen vooroordelen en het effect hiervan op de selectie van
kandidaten en anderzijds krijgen zij inzicht in culturele verschillen, waardoor zij beter in staat zijn om
divers cultureel talent te herkennen. Deze training wordt ook aan lijnmanagers aangeboden en is een
groot succes binnen de bank.
De capaciteitentesten bleken een aantal jaren geleden onvoldoende cultuurgevoelig. Hierdoor was
het uitvalpercentage van allochtone sollicitanten beduidend hoger. Na onderzoek zijn deze testen
aangepast.
44

Tools
E zijn verschillende tools beschikbaar die het management, recruiters, HR-medewerkers en ook
medewerkers zelf ondersteunen zoals bijvoorbeeld een cultural awarenesstraining ter bevordering
van samenwerking in teams. Door een jaarlijks door ABN AMRO georganiseerd diversiteitscongres
voor zowel in- als externen, wordt de bewustwording van de meerwaarde van culturele diversiteit
verder ontwikkeld. Yelly Weidenaar, Head Diversity & Inclusion, verduidelijkt dat op het jaarlijkse
congres diversiteit in de brede context, en dus ook culturele diversiteit, op een speelse manier onder
de aandacht wordt gebracht met verhalen. Ook wordt er jaarlijks een glossy magazine over
diversiteit & inclusion “de MIX” uitgebracht. “We willen de boodschap goed verkondigen, enerzijds
met humor en een kwinkslag, anderzijds met duidelijke, harde cijfers. Dat is de toon waar we voor
kiezen: een goede mix van serieus en met humor”.
In het reguliere opleidings- en ontwikkelingsprogramma worden zowel mentoringprogramma’s voor
high-potential medewerkers met een niet-westerse culturele achtergrond aangeboden als trainingen
en leiderschapsprogramma’s waarvan interculturele communicatie deel uitmaakt.
Uitgelicht:
Training ‘Cultural Leadership’
ABN AMRO werkt aan de bewustwording van medewerkers met andere culturele achtergronden door het
aanbieden van trainingen waarin de bewustwording van culturele patronen en de invloed ervan op
handelingsrepertoires, centraal staat. De cursus ‘Cultural Leadership’ geeft inzicht in ‘ongeschreven
regels’ binnen de bank en geeft inzicht in manieren om hier mee om te gaan in loopbaanontwikkeling.
Volgens Jamila el Mourabet draait het om “je eigen authenticiteit formeren binnen de sociale cultuur van
ABN AMRO en jezelf kunnen zijn, maar met bewustzijn van de ongeschreven regels binnen ABN AMRO.”

Toekomst: Talentidentificatie
Voor de komende tijd is ‘talentidentificatie’ geagendeerd: wie zijn de talenten, waar zitten ze en hoe
krijg je ze in beeld. Het gaat hierbij specifiek ook om talenten uit verschillende culturen. Dit HRbeleid, gericht op de doorstroom van divers cultureel talent binnen ABN AMRO, is in ontwikkeling.
In- en externe netwerken en ambassadeurs
DNA, het Diversity Network ABN AMRO is een netwerk voor professionals en managers die geloven
in de kracht van culturele diversiteit in de organisatie. Daarnaast is ABN AMRO ook lid van externe
netwerken, zoals AGORA, een overkoepelend landelijk netwerk van organisaties dat zich inzet voor
de in- en doorstroom van multicultureel talent binnen organisaties.
Een ander initiatief dat de Taskforce Culturele Diversiteit heeft opgezet, is de ambassadeurspool. Een
groep high potential medewerkers hebben zich aangeboden voor borging en beïnvloeding.
Volgens Yelly Weideaar, zijn ambassadeurs en sponsors op hoog niveau noodzakelijk. “Wij recruteren
onze ambassadeurs uit het eigen netwerk, je gaat op zoek naar mensen die er iets mee hebben. Ons
ambassadeursnetwerk blijft groeien.”
Knelpunten
Eén van de knelpunten die naar voren worden gebracht, is het gebrek aan cultureel diverse
rolmodellen in de top 100. Daarnaast dragen, volgens Suzanne van Kordelaar, lid van de Diversity
Board, de economisch roerige tijden en de organisatiekrimp van de laatste jaren, niet bij aan de inen doorstroom van (culturele diverse) medewerkers in het algemeen.
Omar El Khamlichi, lid van de Taskforce Culturele Diversiteit, benadrukt dat de doorstroom van
mensen met een niet-westerse culturele achtergrond de komende jaren een uitdaging vormt. Hij
formuleert hier een aantal voorwaarden bij: voldoende biculturele medewerkers die klaar zijn voor
een volgende stap, commitment van de top en commitment van het middenmanagment. “Deze
laatste categorie omvat de managers die nieuwe mensen aannemen en deze middenlaag is cruciaal.”
45

El Khamlichi adviseert om geen losse, op zichzelf staande trainingen aan te bieden, maar deze
onderdeel te laten zijn van een HR strategie training of van standaard leadership performance
trainingen. “Dit kan voor een betere borging zorgen en mensen haken minder snel af.”
Draagvlak
Draagvlak en bewustwording zijn belangrijke bouwstenen van het frame voor een succesvol
diversiteitsbeleid (zie pag 1). Volgens CHRO Hilde Garssen is er jaren gewerkt aan draagvlak en een
goede voedingsbodem voor het diversiteitsbeleid. Er is gezaaid en nu is het tijd om te oogsten. “Wij
hebben een compleet pakket. Het begint bij ons intern met bevlogen professionals die de afdeling
Diversity & Inclusion vormen. Dit zijn professionals die zich culturele diversiteit aantrekken en die
tegelijkertijd ook de organisatie goed begrijpen.” De combinatie van bevlogen professionals en
organisatiesensitiviteit is volgens Garssen een kritische succesfactor. “Zij helpen enorm bij het
creëren van draagvlak.”

Monitoring
Volgens Head Diversity & Inclusion Yelly Weidenaar zijn de diversiteitsdoelstellingen verankerd in de
planning & control cyclus: “Wij zijn een blauwe organisatie en gewend op basis van cijfers te werken.
Een dashboard hoort er dus bij, ook op het terrein van culturele diversiteit. De KPI’s worden
gemonitord zoals alle andere KPI’s. Het wordt dus ook serieus genomen.”
Medewerkers kunnen op een vrijwillige basis hun culturele achtergrond vastleggen, zodat de bank
ook hierop kan sturen.. Yelly Weidenaar: “Diversiteit wordt nu wel zichtbaarder. Het gaat erom dat
iedereen weet dat het serieus is. Door het meten en daarbij het stellen van targets kun je mensen
erop aanspreken als het niet goed gaat.“ Ook Suzanne van Kordelaar, Hoofd Interne Communicatie
en voorheen als Hoofd Recruitment betrokken bij werving van nieuwe medewerkers, benadrukt het
belang van cijfers, targets en monitoring als startpunt van het totale beleid; “Het helpt om weg te
blijven van het onderbuikgevoel en de juiste prioriteiten te stellen.”
De mate van inclusion wordt o.a. gemeten als ´fair treatment’-onderdeel van het
medewerkertevredenheidsonderzoek .
Uitgelicht:
“Fair treatment turned out to be the highest rated element in the 2014 Employee Engagement Survey,
scoring 79 out of 100, compared with 73 in 2013. The increase shows that our people think we are on the
right track to be a diverse and inclusive organisation.”
Bron: Sustainability Report 2014, ABN AMRO

Communicatie
Externe communicatie
Zes jaar geleden bleek uit eigen onderzoek dat de laagdrempelige werkgever die ABN AMRO voor
verschillende groepen wilde zijn, niet als zodanig werd ervaren. Volgens Suzanne van Kordelaar, die
destijds als Hoofd Recruitment betrokken was bij de werving van cultureel diverse medewerkers:
”Nieuwe mensen ervoeren pas de diversiteit van de ABN AMRO bank als ze in de organisatie binnen
waren, dit kwam niet altijd overeen met de perceptie die mensen daarvoor van de bank hadden. Wij
wilden af van dat imago.” Met een nieuwe externe campagne is ingezet op het tonen van diversiteit
onder de medewerkers van ABN AMRO. Medewerkers met diverse culturele achtergronden, maar
ook vaders met een gezin en mensen met een arbeidsbeperking. “We willen mensen vooral ook
uitdagen om hierover met ons de dialoog aan te gaan.“
Op dit moment wordt expliciet aandacht besteed aan de arbeidsmarktcommunicatie. ABN AMRO
communiceert in woord en beeld een inclusieve organisatie te zijn, op verschillende terreinen:
46

homoseksualiteit, leeftijd, gender, culturele achtergrond, etc. Hierbij wordt gebruik gemaakt van
persoonlijke verhalen van medewerkers en van rolmodellen.
Communicatie en rolmodellen
De arbeidsmarktcommunicatie is de afgelopen jaar herzien en aangepast met aandacht voor
culturele diversiteit in woord en beeld. Zo werkt ABN AMRO mee aan ‘De Kleurrijke Top 100’. Een
landelijk initiatief dat opgezet is om, naast alle andere ‘lijsten in Nederland van invloedrijke
personen’, een overzicht te bieden van kleurrijke personen die het verschil weten te maken. Dit
initiatief is opgevolgd door een interne ABN AMRO campagne met kleurrijke rolmodellen (zie verder
onder communicatie).
Interne campagne met rolmodellen
Deelname van ABN AMRO aan de Kleurrijke Top 100, is opgevolgd door een interne
communicatiecampagne: ‘Maak jij het verschil?’. In deze campagne wordt een ‘kleurrijke lijst’ met
foto’s en portretten van cultureel diverse medewerkers getoond. Op intranet, maar ook zichtbaar in
alle ABN AMRO kantoren op levensgrote posters en met passende citaten. De rolmodellen van deze
‘kleurrijke lijst’ waren genomineerd door hun eigen collega’s. Op deze manier zijn volgens Suzanne
van Kordelaar kleurrijke collega’s zichtbaar gemaakt en zijn rolmodellen aangeboden. Ook in het
interne personeelsblad van ABN AMRO wordt culturele diversiteit getoond en de meerwaarde
uitgedragen door zowel topmanagers als medewerkers.
Kennis en vaardigheden
Onderzoek
ABN AMRO is een organisatie die gewend is kennis te verzamelen. Dat geldt ook voor diversiteit.
Regelmatig wordt onderzoek uitgevoerd naar het culturele diversiteitsbeleid. De uitkomsten worden
gebruikt voor de ontwikkeling van beleid of specifieke initiatieven. Met een dwarsdoorsnede van
mensen uit de organisatie zijn dialoogsessies gevoerd, er is een enquête uitgezet, een onderzoek
uitgevoerd naar ‘goed werkgeverschap’, et cetera.
M/v-diversiteitsbeleid als voorloper
Jamila el Mouarbet is van mening dat het gevoerde m/v-diversiteitsbeleid nuttige elementen heeft
gebracht voor het culturele diversiteitsbeleid. De mentoringprogramma’s die voor vrouwen werden
georganiseerd, blijken bijvoorbeeld ook effectief voor cultureel diverse medewerkers. De praktijk
heeft uitgewezen dat het koppelen van een topmanager aan een high potential met een andere
culturele achtergrond, succesvol is en tot doorstroom leidt. De targets die door middel van KPI’s
worden gesteld, zorgen ervoor dat de businessonderdelen verantwoordelijk zijn voor culturele
diversiteit. En net zoals bij m/v-diversiteit, is het belangrijk om expliciet te sturen op het creëren van
awareness.
Borging in het medewerkerstevredenheidsonderzoek
In het medewerkersonderzoek is een cluster ‘fair treatment’ toegevoegd waarvan culturele
diversiteit onderdeel is. Met vragen zoals: ‘kan je jezelf zijn binnen onze organisatie?’ blijkt dat
medewerkers dit onderdeel positief waarderen. Zie ook uitgelicht op pagina 46.

Klimaat
Wanneer men kritisch in de spiegel kijkt, dan wordt geconstateerd dat de cultuur van ABN AMRO nog
wel enigszins homogeen is in de hogere lagen en dat daadkracht, zichtbaarheid en ‘meten=weten’ de
boventoon voeren. Er wordt gewerkt aan de in- en doorstroom van meer diverse medewerkers en
aan een cultuur waarin men openstaat voor collega’s met andere inzichten en ideeën. Hiermee

47

verwacht men een cultuur te creëren waarin ieder beter in staat is verbinding te maken met
cultureel diverse collega’s en klanten en daarmee het verschil te maken.
Suzanne van Kordelaar, lid van de Diversity Board: “Ik zie de ABN AMRO als diversiteitsminded, de
RvB heeft een belangrijke voortrekkersrol hierin. Maar de ABN AMRO is een hele grote bank en op
sommige plekken is er meer aandacht voor culturele diversiteit dan op andere plekken.” Ook Omar El
Khamlichi, lid van de Taskforce Culturele Diversiteit, noemt de omvang van de organisatie een
knelpunt. Dat vraagt om extra aandacht en een lange adem voor culturele diversiteitsbeleid: “Ik vind
het moeilijk om te zeggen of culturele diversiteit is doordrongen in het hele klimaat van de ABN
AMRO. Op het hoofdkantoor en in de top leeft het, maar bij sommige organisatieonderdelen wat
minder. Dit kan ook komen omdat wij in eerste instantie ons vooral gefocust hebben op m/vdiversiteit. Nu het daar goed gaat, hebben we onze aandacht verlegd naar culturele diversiteit. Hier
moeten we nog de extra stap zetten om de hele ABN AMRO bank doordrongen te laten zijn van het
belang van culturele diversiteit.”
Volgens CHRO HR Hilde Garssen gaat het de goede kant op. De top is zeker diversiteitsminded en
culturele diversiteit “ligt inmiddels ook op de managementtafels. Je komt er niet mee weg om niks te
doen. Maar het gaat zeker tijd kosten.”
Tips en adviezen












Bekijk eerst de stand van zaken. Zorg dat je een overzicht hebt over hoe het er nu voorstaat.
“Zie je urgency om iets te gaan doen met diversiteit, zorg dan voor een consistent verhaal en dat
de betrokkenen ditzelfde consistente verhaal aanhouden. Alleen dan kun je de ‘why’ goed
presenteren. Iedereen in een organisatie moet hetzelfde verhaal vertellen.”
Ambassadeurs zijn onmisbaar.
Investeer in sponsoren van culturele diversiteit, door de hele organisatie heen.
Neem de tijd, het kost jaren; culturele diversiteit vergt een lange adem.
“Leer van andere organisaties die al door deze leercurve heen zijn gegaan, vraag hen hoe zij het
gedaan hebben.”
“Geef het aandacht, maar begin er ook gewoon mee: DOEN.”
“Het kan alleen als er iemand in de top zit, die er in gelooft”
“Rolmodellen zijn belangrijk, maar zoek niet alleen de ‘usual suspects’ om draagvlak te creëren bij
de thema’s. Laat bijvoorbeeld ook mannen meepraten over vrouwen in de top.
Een belangrijke les is: “het gaat niet vanzelf”. Bedenk wat je minimaal wil bereiken en ga
daarvoor. Zorg dat het niet vrijblijvend is, want anders belandt het onderaan het
prioriteitenlijstje.

48

2.5 Portret Humanitas

Profiel
De Stichting Humanitas is met 35 vestigingen actief in Rotterdam, Spijkenisse en Capelle aan den
IJssel op het gebied van zorg, welzijn, huisvesting en dienstverlening. Humanitas onderscheidt zich
van andere zorgaanbieders en welzijnsinstellingen door haar aanpak, haar benadering van cliënten,
de werkwijze van haar personeel en de inrichting van haar gebouwen.
Humanitas biedt met 3500 medewerkers en 2200 vrijwilligers kwalitatief hoogwaardige zorg en
diensten aan mensen met en zonder hulp- en/of zorgvraag. De stichting richt zich bij haar activiteiten
op huisvesting, verzorging, verpleging, medische behandeling, welzijn en maatschappelijke
dienstverlening.
Zelf zegt de stichting er het volgende over:
“Kenmerkend voor alles wat de Stichting Humanitas doet, is het streven naar realisatie van kwaliteit
van leven en naar geluk.”
Aanpak
De kernwaarden van Humanitas die vanaf de oprichting in 1959 worden uitgedragen, vormen ook
heden ten dage de basis voor de dagelijkse praktijk. Dat geldt ook voor het diversiteitsbeleid.
Volgens hoofd P&O Simon Koning heeft Humanitas een voorsprong op het gebied van diversiteit
door de kernwaarden die voortkomen uit de humanistische grondslag van de stichting, waarin de
cliënt als mens wordt gezien en de stichting zich richt op een maximale ontplooiing. De stichting is
opgericht ten behoeve van het realiseren van ouderenhuisvesting voor mensen zonder kerkelijke
grondslag. En juist die “filosofie van een open blik naar de wereld” en de kernwaarde
‘gelijkwaardigheid’ zit volgens Simon Koning in de genen van Humanitas.
Stichting Humanitas beschrijft de kernwaarden zelf als volgt:
•
de cliënten behouden zo lang mogelijk de eigen regie over hun leven, Humanitas helpt hen
daarbij als men dat wil en waar dat kan;
•
de eigen werkzaamheid van cliënten is zeer belangrijk,
•
de ja-cultuur. Humanitas kent een traditie van ‘zeer veel moet mogelijk zijn’ en ‘probeer alles
en behoud het goede’;
•
cliënten, medewerkers, familie, mantelzorgers en vrijwilligers zijn elkaars gelijke, ze gaan met
elkaar om als een uitgebreide familie.
Een belangrijke katalysator voor culturele diversiteit was in de jaren 90 de toenmalige voorzitter van
de raad van bestuur Hans Becker. Hij beschouwde culturele diversiteit als een meerwaarde en omdat
de ouderenzorg dichtbij de maatschappij staat, wilde hij de cultureel diverse Rotterdamse
samenleving naar binnen halen.
In de jaren 90 is Humanitas in een aantal wijken met cultuurspecifieke dagverzorging en daginloop
gestart. Cultuurspecifieke groepen worden in hun eigen kring opgevangen door medewerkers die de
taal spreken en de cultuur kennen. Ook op het terrein van multicultureel management zijn in die tijd
de eerste stappen gezet. Volgens Simon Koning: “We wilden erkenning geven aan de allochtone
mensen die al in dienst waren en hun meerwaarde benutten.”
Inmiddels is culturele diversiteit heel vanzelfsprekend geworden in de organisatie.

49

Meerwaarde- business case
Diversiteit past bij de kernwaarden
Gijs Kempen, lid van de raad van bestuur, is uitgesproken over de meerwaarde van culturele
diversiteit voor de organisatie. “Coöptatie is het enige dat telt: Als je geen divers personeelsbestand
hebt, krijg je ook geen divers klantenbestand. Door onze medewerkers worden klanten aangedragen
en vice versa worden door onze klanten medewerkers aangedragen.” Hij ziet het als een teken van
gelijkwaardigheid en passend bij de kernwaarde van ‘extended family’.
Humanitas is een waardegedreven onderneming waar mensgerichtheid in de weefsels van de
organisatie zit. Diversiteit maakt daar volgens Gijs Kempen automatisch deel van uit en draagt bij aan
het bereiken van de missie en doelstellingen van Humanitas. Achtergrond en herkomst van
medewerkers worden gewaardeerd en als kracht gezien in het werk.
Klantadviseur Astrid Zweevel licht toe: “Juist vanwege mijn biculturele achtergrond ben ik gevraagd
om mee te draaien in een zorggroep voor multiculturele mantelgroepen, omdat ze mij vanwege mijn
biculturele achtergrond extra geschikt vonden.”
Benutten arbeidsmarktpotentieel
Maar ook het grote potentieel aan mensen met een andere culturele achtergrond in Rotterdam is
een belangrijke meerwaarde voor Humanitas. Gijs Kempen: “Je hebt in Rotterdam een unieke
positie. Als je allochtonen uitsluit heb je geen medewerkers meer over.”
Ook hoofd P&O Simon Koning benadrukt de kansen van de pluriformiteit van de omgeving: “De kans
in Rotterdam op mensen met een niet-westerse culturele achtergrond is heel groot, groter dan in
veel andere steden.”
Nieuwe klantgroepen
Regiodirecteur Andre Jager beschouwt culturele diversiteit als een echte business case: “Diverse
werknemers openen markten. Humanitas wil de wijk naar binnen halen. Een multiculturele buurt
trek je niet in een ‘wit’ huis naar binnen, dus je moet dat huis divers maken. Dat is ook belangrijk
voor het aantrekken van personeel en vrijwilligers.”
Volgens Ricardo Balkhoven, innovatiemanager, is het benutten van de meerwaarde van culturele
diversiteit onderdeel van de marketingstrategie van Humanitas: “Commercieel denken hoort er ook
bij; als je het juiste diverse personeelsbestand hebt, krijg je ook de klanten. Het diverse beeld dat je
uitstraalt, moet je ook waarmaken.” Medewerkers en beleid moeten volgens Balkhoven passen bij de
belofte die aan de voorkant gemaakt wordt. Daarom is culturele diversiteit zeker ook een
strategische overweging voor Humanitas.
Verrijking van de dienstverlening
Simon Koning vindt dat medewerkers met andere culturele achtergronden een verrijking voor het
team kunnen zijn en zorgdragen voor betere dienstverlening. “Je krijgt leuke ideeën van groepen met
een andere culturele achtergrond. Zo hebben Turkse medewerkers bij ons voorgesteld om een zaal
van ons gebouw af te staan voor gebruik door Turkse klanten en wij merkten toen ineens dat de
Turkse klanten daardoor binnenkwamen.”
Ook Ricardo Balkhoven vindt dat de dienstverlening verbetert door culturele diversiteit onder
medewerkers: “Witte mannen en witte vrouwen denken vaak in witte oplossingen en dat zijn voor
onze klantgroepen lang niet altijd de beste oplossingen”.

Tip:
“Een cultureel divers personeelsbestand levert de ultieme zorg op maat”; “De klanten van de toekomst zijn
namelijk cultureel divers”. Cultureel diverse medewerkers zorgen voor deze zorg op maat.”

50

Leiderschap
De top is gecommitteerd en draagt het belang van culturele diversiteit uit. Dat gebeurt inmiddels al
jaren en is een vanzelfsprekendheid geworden. Omdat culturele diversiteit past bij de kernwaarden
van Humanitas blijft het actueel. Commitment geldt voor de raad van bestuur, maar ook voor de
regiodirecteuren. Regiodirecteur Andre Jager plaatst wel een kritische kanttekening bij de
vanzelfsprekendheid die door het management bij culturele diversiteit wordt ervaren. “Ja, de top is
zeker gecommitteerd, maar in het management wordt vaak gedacht ‘wij zijn Humanitas en staan
voor iedereen open’. Men denkt dat het vanzelf gaat, maar ik ben van mening dat je wel degelijk
moet sturen op het bereiken van de gewenste resultaten. Voor mij is culturele diversiteit ook een
business case en dat vraagt dus om sturing en het doen van investeringen.”
Draagvlak
Voortdurend ‘onderhoud’ is gewenst
Draagvlak voor culturele diversiteit hoeft niet meer gewonnen te worden, dat is volgens
leidinggevenden en medewerkers een vanzelfsprekendheid. Maar een divers personeelsbestand
staat niet per se garant voor het benutten van de meerwaarde van diversiteit. Volgens regiodirecteur
Andre Jager wordt vaak ingezet op de ‘voorkant’, het verkrijgen van een divers personeelsbestand,
maar is het belangrijk te monitoren wat er gebeurt als verschillende groepen in de organisatie
werken. “Dit is een ongoing proces, je moet erin blijven investeren, anders benut je de meerwaarde
niet.”
Uitgelicht:
‘Vanzelfsprekendheid’ vraagt om duurzaam onderhoud
Het management is zich bewust dat de ‘vanzelfsprekendheid’ van diversiteit ook onderhouden moet worden. Dat
‘onderhoud’ gebeurt o.a. via workshops en presentatie van casuïstiek.
Innovatiemanager Ricardo Balkhoven: “We onderhouden steeds, tot het in de genen zit van medewerkers én van
klanten. Dat gaat hand in hand.”

Volgens regiodirecteur Andre Jager vraagt culturele diversiteit continue aansturing. “Indien nodig
maak ik diversiteit in mijn eigen team bespreekbaar. Als er spanningen in het team zijn, maar ook
worden actuele thema’s besproken zoals bijvoorbeeld de aanslag in Parijs. Meteen daarna heb ik met
mijn managers gekeken hoe dit in de teams besproken kon worden. Juist om spanningen te
voorkomen.” Ook wanneer klanten discrimineren, praten managers daarover met medewerkers.
Andre Jager: “Zo vervul je een voorbeeldrol naar medewerkers toe.”

Effectieve instrumenten en maatregelen
Werving & Selectie
Bij werving en selectie wordt vanuit de motivatie en de kwaliteiten van medewerkers gedacht.
Daarnaast geldt dat wanneer een bepaalde achtergrond ondervertegenwoordigd is binnen de
organisatie, er specifiek naar medewerkers met een bepaalde achtergrond wordt gezocht. Simon
Koning, hoofd P&O noemt het volgende voorbeeld: “Wij waren bezig met het benaderen van nieuwe
klantengroepen, mensen met een niet-westerse culturele achtergrond. We benaderden deze
klantengroepen vooral door te adverteren. Surinaamse en Marokkaanse medewerkers wezen ons
erop dat dit niet per se een efficiënte manier was, mede vanwege een lage geletterdheid bij oudere
allochtonen. De Surinaamse en Marokkaanse medewerkers hebben toen mond-tot-mond reclame
toegepast en dat werkte veel beter.”

51

Volgens Simon Koning is de focus van het HR beleid met betrekking tot culturele diversiteit verlegd
naar hoe er met elkaar wordt omgaan. En niet (meer) op ‘hoe maken we ons personeelsbestand
cultureel divers?’. Bovendien worden de wensen en verwachtingen van klanten meegewogen bij het
bepalen welke medewerkers men nodig heeft. In sommige advertenties wordt verwezen naar de
culturele achtergrond van de klantgroepen waarvoor medewerkers worden gezocht. Bijvoorbeeld:
“Wij zoeken een medewerker voor de Kaapverdische doelgroep”. Of: “De beheersing van de
Nederlandse en Arabische taal is een pre.”
Instroom jonge sollicitanten
Jongeren met diverse culturele achtergronden zijn welkom bij Humanitas. Veel jongeren solliciteren
juist bij Humanitas omdat ze een diverse werkplek leuk vinden. Humanitas heeft een aantrekkelijk
imago bij de doelgroep jongeren die een opleidings- en werkplek zoeken.
Volgens regiodirecteur Andre Jager is investeren in potentiële medewerkers en een breed aanbod
een must. Hij hanteert het principe ‘iedereen die een brief schrijft, wordt gehoord’. “Ik vind dat
iedereen die de moeite neemt om te solliciteren, recht heeft op een gesprek. Soms zijn dit
groepsgesprekken. Op deze manier kunnen we echt kijken naar iemands kwaliteiten en voorkom je
dat je mogelijk je oordeel baseert op bijvoorbeeld iemands achtergrond.” Bovendien merkt hij dat
deze benadering van sollicitanten leidt tot veel goodwill bij buurtbewoners.
Trainingen
In het huidige trainings- en opleidingsaanbod van Humanitas, worden in tegenstelling tot de jaren 90,
geen specifieke trainingen aangeboden met culturele diversiteit als vertrekpunt. Culturele diversiteit
maakt deel uit van de reguliere trainingen binnen Humanitas, zowel voor medewerkers als
leidinggevenden. Hieronder een voorbeeld van de integratie van diversiteit in een training voor
medewerkers:
Uitgelicht:
Culturele diversiteit in trainingsprogramma’s
Humanitas kent voor medewerkers e-learning modules en workshops die gaan over de invulling van eigen regie.
Hoe kunnen cliënten zo lang mogelijk de eigen regie over hun leven behouden? Hoe kan de zorg en
dienstverlening van Humanitas hen daarbij ondersteunen?
De verschillende culturele achtergronden van de klant en van de medewerker kunnen hierbij een rol spelen. Hoe
kan dit matchen en/of botsen en hoe kunnen medewerkers daarmee omgaan? Deze vraagstukken maken deel uit
van de e-learning en workshops.

Zelfsturende teams is een actueel onderwerp binnen zorg- en welzijnsinstellingen. Culturele
diversiteit is geen inrichtingsprincipe bij zelfsturende teams, maar wel een aandachtspunt. Simon
Koning: “Als we in onze zelfsturende teams incidenten tegenkomen, of als bijvoorbeeld blijkt dat het
accepteren van elkaars culturele achtergrond toch minder vanzelfsprekend is, dan geven we een
training of voorlichting. Dat leidt dan tot bewustwording en maakt het gemakkelijker bespreekbaar.”
Middenkader
Het aanbod van allochtoon talent neemt toe voor functies in Welzijn en Zorg. Daar hoeft Humanitas
geen extra “inspanningen” voor te leveren. Voor functies op WO niveau is dat nog wel lastig. Simon
Koning: “In beleidsfuncties en directiefuncties is er nog sprake van een laag percentage allochtonen.
Talenten krijgen de ruimte om aanvullende opleiding te volgen of worden gestimuleerd om een stap
te zetten. We vinden dat we dat met alle talenten moeten doen. We spannen ons niet extra in om
allochtone mensen door te laten stromen. We stimuleren iedereen zo goed als we kunnen, dat hoort
bij ons talentmanagement.”

52

Monitoring
De culturele achtergrond van medewerkers wordt tegenwoordig bij Humanitas niet meer
geregistreerd. Dat neemt niet weg dat culturele diversiteit een aandachtspunt blijft, zowel voor
klantgroepen als voor medewerkers.
Communicatie
Op de website en het intranet zijn medewerkers met verschillende culturele achtergronden
zichtbaar. Culturele diversiteit als expliciet personeelsbeleid wordt echter niet gecommuniceerd.
Wat wel extern wordt gecommuniceerd, is dat Humanitas de diversiteit onder de ouderenpopulatie
erkent en herkent en verschillen tussen mensen als waardevol beschouwt. De cultuurspecifieke
dagverzorging en daginloop die Humanitas verzorgt voor cultuurspecifieke groepen wordt
beschreven in folders en op internet. Culturele diversiteit is daarbij zichtbaar in woord en beeld.
Kennis en vaardigheden
Een cultureel divers klantenbestand vraagt om cultuursensitiviteit: nadenken over welke
klantgroepen bij elkaar passen. Daarvoor is kennis van verschillende culturen bij leidinggevenden en
medewerkers belangrijk. Deze kennis van culturen heeft Humanitas enerzijds ‘in huis’ door een
cultureel divers personeelsbestand. Anderzijds is volgens Gijs Kempen, lid raad van bestuur, door de
jaren heen veel kennis en ervaring opgedaan met culturele diversiteit onder medewerkers en
cliënten en is geleerd van fouten.
Klimaat
De organisatie wordt door medewerkers als zeer diversiteitsminded ervaren. Discriminatie door
cliënten wordt niet geaccepteerd en door leidinggevenden met cliënten besproken. Voor seksuele
intimidatie, discriminatie, agressie en geweld op het werk is een protocol gemaakt en in
foldermateriaal staat: “Bij Humanitas is geen plaats voor discriminatie. Daarom is er een gedragscode
discriminatie opgesteld.”
Volgens klantadviseur Karima Ouchane past de kernwaarde ‘extended family’ bij de cultuur die
gekenmerkt wordt door een brede acceptatie van iedereen: klanten, medewerkers en vrijwilligers.
“Gelijkwaardigheid is merkbaar in de organisatie, zo loopt iedereen door elkaar heen, medewerkers
en cliënten. Er is bijvoorbeeld ook geen apart personeelsrestaurant.” Er wordt geen onderscheid
gemaakt op functieniveau. Ook op klantniveau is gelijkwaardigheid een uitgangspunt.
Gijs Kempen van de raad van bestuur beschrijft dat de kernwaarde ‘gelijkwaardigheid’ op
verschillende manieren is verankerd: medewerkers dragen geen uniformen, er is bewust gekozen
voor een collegiaal bestuur als bestuursmodel, de deuren staan altijd open.
Het klimaat van Humanitas straalt ‘een familiegevoel uit’, medewerkers typeren de organisatie als
‘warm en welkom’. Karima Ouchane: “In vergelijking met andere organisaties, is het geen zakelijke
organisatie. Het is heel huiselijk ingericht. Alle medewerkers zijn betrokken bij de organisatie en
elkaar. Wij gaan niet zakelijk met elkaar om, dat heeft een positief effect op de sfeer”.
Er wordt rekening gehouden met de culturele achtergrond van medewerkers door de organisatie. Er
is bijvoorbeeld een gebedsruimte. Maar medewerkers houden ook rekening met elkaar, bijvoorbeeld
met verschillende eetwensen bij etentjes en traktaties.

53

Tips en adviezen









Werf geen specifieke doelgroepen als doel op zich. Medewerkers willen in- en doorstromen op grond
van hun kwaliteiten en niet vanwege hun culturele achtergrond.
Diversiteit creëren vergt een lange adem; doorzetten en sturing geven.
Je mag fouten maken, daar leer je van en bouw je als organisatie kennis mee op.
“Durf als werkgever open te staan voor diversiteit en durf daar kracht uit te halen.” “Profiteer van de
andere wereld die mensen meenemen”
“Met marketing naar klanten doe je ook een belofte, de belofte dat je welkom bent met een bepaalde
culturele achtergrond en deze belofte moet je in het eigen personeelsbestand en personeelsbeleid ook
nakomen.”
“Diversiteit moet een doelgerichte keuze zijn, het is te gemakkelijk om alleen maar te zeggen dat
iedereen welkom is”.
‘Vanzelfsprekendheid’ vraagt ook om duurzaam onderhoud.

54