Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

21 501-28

Defensieraad

Nr. 68

BRIEF VAN DE MINISTER VAN DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 17 maart 2011
Op 24-25 februari jl. kwamen de EU ministers van Defensie bijeen in
Boedapest.
Atalanta
Zowel Hoge Vertegenwoordiger Ashton als Operatiecommandant
admiraal Howes wezen erop dat er een wezenlijke verandering heeft
plaatsgevonden in de piraterij voor de kust van Somalië: het gebied
waarin piraten opereren wordt steeds groter, onder meer omdat piraten
nu vanaf moederschepen (gekaapte commerciële schepen) opereren,
zodat ze nu ook in tijden van de moesson hun activiteiten voortzetten, en
er wordt meer geweld gebruikt. De piraterij was volgens de commandant
een majeur probleem geworden, dat in toenemende mate ook de
economieën van Kenia en Tanzania ondermijnde.
In reactie hierop heb ik de commandant gesteund in een zo actief
mogelijke aanpak, niet alleen van moederschepen, maar ook voor anker
liggende of aangemeerde schepen van de piraten. Ook zouden operaties
vanaf zee overwogen kunnen worden om, voordat piraten kunnen
uitvaren, hun logistieke installaties uit te schakelen. Ook verwelkomde ik
voorstellen ten aanzien van het ontzetten van gekaapte schepen en het
bevrijden van gijzelaars. Ik heb verder gewezen op het belang van
toepassing van de Best Management Practices (BMPs). Ten slotte heb ik
mijn collega’s aangekondigd dat ik aan het onderzoeken ben onder welke
voorwaarden nationale beveiligingsteams (Vessel Protection Detachments) kunnen worden ingezet op bepaalde categorieën schepen die
onder Nederlandse vlag varen.
Mijn Britse, Franse en Belgische collega’s steunden mijn oproep tot een
meer actieve aanpak. Andere ministers wezen op het belang van regionale
capaciteitsopbouw en bepleitten de noodzaak om te bezien of de geweldsinstructie danwel het internationale recht aanpassing behoefden.
Sommige lidstaten waren nog niet zover dat zij tot robuustere actie wilden

kst-21501-28-68
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-28, nr. 68

1

overgaan en beklemtoonden het belang van een geïntegreerde
benadering, waaronder capaciteitsopbouw en verbetering van de
mogelijkheden tot vervolging en detentie.
Commandant Howes wees erop dat VPD’s een geschikt instrument zijn om
piraten af te schrikken, hoewel er wel complicaties (capaciteitsprobleem)
en risico’s (escalatieprobleem) aan vastzitten. Hij was bereid tot het
uitwerken van verschillende opties, waaronder de aanpak van moederschepen, teneinde besluitvorming daarover voor te bereiden.
Althea
Ten aanzien van operatie Althea zei de HV dat de troepenmacht de
bevolking in Bosnië-Herzegovina vooralsnog een gevoel van geruststelling gaf, maar dat op termijn zou moeten worden gekeken naar het
mandaat in het licht van de kleiner wordende troepenmacht. Ik heb
duidelijk gemaakt dat Nederland na november 2011 niet meer aan het
executieve deel van de missie zou deelnemen. Er lag een grote taak voor
de internationale gemeenschap in Bosnië-Herzegovina, maar die was niet
langer militair. Andere ministers drongen aan op duidelijkheid over de
operatie en eventuele aanpassing van het mandaat. De HV concludeerde
dat de realiteit was dat het aantal troepen in Althea afnam en dat er een
weldoordacht besluit genomen zou moeten worden over het mandaat.
Weimar-initiatief
De Duitse staatssecretaris Schmidt herinnerde aan het Weimar-initiatief
van zijn land, Frankrijk en Polen. In het bijzonder onderstreepte hij het
belang van de vorming van een civiel-militaire plannings- en aansturingscapaciteit in Brussel; die zou wezenlijk kunnen bijdragen tot een geïntegreerde benadering van EU-operaties. Het initiatief werd door de
ministers verwelkomd, al werd er daarbij wel op gewezen dat het moet
leiden tot rationalisering van de bestaande structuren en niet tot het
creëren van nieuwe instituties.
Capaciteiten
HV Ashton bepleitte nieuwe initiatieven om de capaciteitenontwikkeling
voortvarend ter hand te nemen. De onlangs aangetreden Chief Executive
van het Europees Defensie Agentschap, Claude-France Arnould, kondigde
aan de synergie tussen de in de hoofdsteden beschikbare expertise en de
multidisciplinaire aanpak van het EDA te willen versterken. Er was volgens
haar al veel bereikt op het gebied van defensiesamenwerking («pooling
and sharing»), zoals de opleiding en training van helikopterpersoneel, het
in Afghanistan functionerende forensisch counter IED laboratorium, de
logistieke ondersteuning en een informatiecel voor satellietcommunicatie.
Op genoemde terreinen kon de samenwerking versterkt worden. Om
nieuwe mogelijkheden te inventariseren moest een informele vertrouwelijke procedure worden gebruikt, die zou kunnen leiden tot concrete
projecten. In dat proces diende nauw te worden samengewerkt met het
EU Militair Comité. Arnould onderstreepte verder dat het EDA nauw moet
samenwerken met de Europese Commissie, vooral op het gebied van
onderzoek en technologie, de ruimte, European Sky en cyber. Voorts
noemde zij de noodzaak tot afstemming van de EDA-activiteiten met de
NAVO, in het bijzonder Allied Command Transformation en de International Staff.
Er was veel steun van de ministers om de mogelijkheden voor defensiesamenwerking zo snel mogelijk te onderzoeken. In dat verband werd in het
bijzonder gewezen op de paradox van de onvoorspelbare en risicovolle

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-28, nr. 68

2

internationale omgeving in combinatie met de ingrijpende reducties van
de defensiebudgetten. Internationale defensiesamenwerking moest een
deel van het antwoord daarop zijn. Er was consensus dat vooral samenwerking op gebied van opleiding, training en logistiek veelbelovend was.
Niet alle landen hoefden aan alle projecten deel te nemen, en de lidstaten
konden ook besluiten bepaalde capaciteiten nationaal te ontwikkelen.
Naast het werk van het EU Militair Comité was er ook veel steun voor het
idee van een «Wise Pen Team», een groep van experts, die op vertrouwelijke wijze de mogelijkheden en nationale overwegingen kon inventariseren en met praktische voorstellen zou kunnen komen.
HV Ashton concludeerde dat snel voortgang moest worden gemaakt om
het momentum voor defensiesamenwerking te behouden. Ashton
kondigde aan op korte termijn de hoofdsteden te zullen consulteren over
een informele manier om opties uit te werken, waaronder de vorming van
een Wise Pen Team.
EU-NAVO
SG NAVO Rasmussen bepleitte het belang van defensiesamenwerking en
blijvende investeringen in technologie, omdat er anders een kloof zou
gaan ontstaan tussen de VS en Europa. Wat betreft de samenwerking
tussen de NAVO en de EU bleek opnieuw, tijdens een openhartige
discussie, dat de politieke tegenstelling die ten grondslag ligt aan de
blokkades tussen beide organisaties nog niet is weggenomen. De wens
tot betrokkenheid van Turkije bij het Europees Defensie Agentschap en EU
operaties, zoals in het verleden was toegezegd, stuitte uiteindelijk op het
bezwaar dat Turkije Cyprus niet erkent. Niettemin zouden de HV en SG
Rasmussen blijven zoeken naar mogelijkheden om ondanks deze situatie
de onderlinge samenwerking te verbeteren.
De minister van Defensie,
J. S. J. Hillen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-28, nr. 68

3