Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2010–2011

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

688
Vragen van de leden Schouw en Koşer Kaya (beiden D66) aan de minister
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid over de Europese Verordening van
Sociale zekerheid (ingezonden 18 november 2010).
Antwoord van minister Kamp (Sociale Zaken en Werkgelegenheid)
(ontvangen 3 december 2010).
Vraag 1
Bent u bekend met de Europese Verordening 883/20041 voor sociale
zekerheid?
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Bent u op de hoogte van het feit dat Nederlanders die naar een andere
Europese lidstaat verhuizen, maar in Nederland blijven werken, geen
werkloosheidsuitkering kunnen aanvragen in Nederland, ondanks het feit dat
zij jarenlang premies hebben betaald?
Antwoord 2
Dat kan het geval zijn.
De Europese Verordening 883/2004 onderscheidt ten aanzien van werkloosheid verschillende situaties (artikel 65, Vo. 883/2004):
Iemand die gedeeltelijk werkloos raakt, heeft recht op een werkloosheidsuitkering van de lidstaat waar hij werkte (art. 65, lid 1, Vo. 883/2004). Gedeeltelijk
werkloos wil zeggen dat er nog enige contractuele arbeidsverhouding tussen
werkgever en werknemer bestaat of behouden blijft.
Een werkloze die geen grensarbeider is en niet terugkeert naar zijn woonland
heeft recht op een werkloosheidsuitkering van de lidstaat waar hij werkte (art.
65, lid 2 laatste zin, Vo. 883/2004). Onder grensarbeider verstaat de Verordening eenieder die werkzaamheden al dan niet in loondienst verricht in een
lidstaat maar die woont in een andere lidstaat, waarnaar hij in beginsel
dagelijks of ten minste eenmaal per week terugkeert (art. 1 sub f, Vo.
883/2004).
1

ah-tk-20102011-688
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2010

Verordening (EC) nr. 883/2004 van het Europees Parlement en de Raad van 29 april 2004
betreffende de coördinatie van de socialezekerheidsstelsels (voor de EER en Zwitserland
relevante tekst), PB L 166 van 30.4.2004.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, Aanhangsel

1

Iemand die tijdens het verrichten van zijn laatste werkzaamheden in een
andere lidstaat woonde en die wanneer hij volledig werkloos wordt in die
lidstaat blijft wonen of er naar terugkeert, heeft recht op een werkloosheidsuitkering van de lidstaat waar hij woont. Hij heeft dit recht volgens de
wetgeving van de lidstaat waar hij woont, alsof hij tijdens het verrichten van
zijn laatste werkzaamheden, aan die wetgeving onderworpen was. De
uitkering wordt verleend door het orgaan van de woonplaats en komt ten
laste van dit orgaan (art. 65, lid 2 jo. art. 65, lid 5, onderdeel a, Vo. 883/2004).
De situatie kan zich dus voordoen dat iemand in een bepaalde lidstaat heeft
gewerkt en daar premies heeft betaald terwijl de lidstaat waar hij woont de
werkloosheidsuitkering betaalt.
Bij de totstandkoming van Verordening 883/2004 is uitdrukkelijk voor deze
systematiek -die ook al onder Verordening 1408/71 gold- gekozen. Ter
compensatie regelt Verordening 883/2004 dat het orgaan waar de werkloze
gewerkt heeft, aan het orgaan van het woonland, de uitkeringen betaalt die
het orgaan van het woonland gedurende ten hoogste 3 maanden heeft
verstrekt
(of 5 maanden wanneer de betrokkene tijdens de voorafgaande 24 maanden
gedurende tijdvakken van ten minste 12 maanden heeft gewerkt) (art. 65, lid 6
en 7, Vo. 883/2004).
Er is bij grensarbeiders uitdrukkelijk niet gekozen voor de systematiek dat de
lidstaat waar is gewerkt en premie is betaald, de werkloosheidsuitkering
betaalt aan een volledig werkloze die in een andere lidstaat woont. Het levert
namelijk problemen op voor de lidstaat die de werkloosheidsuitkering
verstrekt om de beschikbaarheid voor de arbeidsmarkt en sollicitatieactiviteiten van de werkloze die in een ander lidstaat woont te controleren.
Vandaar ook dat de niet-grensarbeider die in het werkland blijft een werkloosheidsuitkering van het werkland ontvangt en zich in het werkland beschikbaar
moet stellen en dat de niet-grensarbeider die naar zijn woonland terugkeert,
een werkloosheidsuitkering uit zijn woonland krijgt en zich in zijn woonland
beschikbaar moet stellen. Verordening 883/2004 staat de niet-grensarbeider
die naar zijn woonland is teruggekeerd overigens toe zich daarnaast ook ter
beschikking te stellen van de arbeidsvoorzieningdiensten van zijn voormalig
werkland (art. 65, lid 2, Vo. 883/2004).
Vraag 3
Denkt u dat de nieuwe Verordening consequenties zal hebben voor het vrij
verkeer van personen binnen de Europese Unie?
Antwoord 3
Ja. Verordening 883/2004 biedt namelijk de volledige werkloze de mogelijkheid om zich tevens ter beschikking te stellen van de arbeidsvoorzieningdienst van het land waar hij heeft gewerkt (art. 65 lid 2 2e volzin Vo.
883/2004). De volledige werkloze kan zich dus blijven oriënteren op mogelijkheden die de lidstaat biedt waar hij heeft gewerkt. Verordening 1408/71 bood
deze mogelijkheid niet. Verordening 883/2004 komt dus het vrij verkeer van
personen binnen de EU ten goede.
Vraag 4
Kent u het Europese arrest Miethe (zaak C-1/85)2, een uitzonderingsclausule,
waarin is bepaald dat grensarbeiders onder bepaalde voorwaarden aanspraak
kunnen maken op een uitkering in het land waar zij werken en alwaar de
premie is opgebouwd?
Antwoord 4
Ja.
Vraag 5, 6, 7, 8, 9
Bent u van mening dat de Verordening 883/2004 juist is toegepast?
Erkent u, net als de Europese Commissie, dat de uitzonderingsclausule van
het arrest Miethe, ondanks de Europese Verordening 883/2004, nog steeds
van kracht is?
Zo ja, bent u op de hoogte van het feit dat de Sociale Verzekeringsbank (SVB)
de nieuwe Verordening, die per 1 mei 2010 geldt, zo heeft geïnterpreteerd dat
2

Zaak 1/85 Miethe tegen Bundesanstalt für Arbeit, Jurispr. EHvJ [1986] blz. 1837.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, Aanhangsel

2

er via het arrest Miethe geen aanspraak meer gemaakt kan worden op een
werkloosheidsuitkering uit het laatste werkland?
Zo nee, vindt u dit een wenselijke situatie?
Zo nee, welke maatregelen neemt u om deze situatie recht te trekken zodat
deze groep conform het arrest Miethe alsnog aanspraak kan maken op een
werkloosheidsuitkering uit het laatste werkland?
Antwoord 5, 6, 7, 8, 9
Bij schrijven van 4 december 2009 is uw Kamer er – in het kader van de
vragen van de vaste commissie SZW over Verordening 883/2004 – bij vraag
33 over geïnformeerd dat het Miethe arrest geen toepassing meer vindt
(Kamerstuk 21 501-31, nr. 194).
Het antwoord waar u naar verwijst van de heer Andor namens de Commissie
op vragen van het Europees Parlement, is voor mij geen reden om tot een
wijziging te komen van de zienswijze dat het Miethe arrest onder Verordening
883/2004 geen toepassing meer vindt.
Kern van de Miethe uitspraak is dat vanuit re-integratieoverwegingen
rekening moet worden gehouden met de lidstaat waar de beste kansen op
re-integratie in het beroepsleven bestaan. Onder Verordening 1408/71
gebeurde dat door de werkzoekende in dat land de werkloosheidsuitkering te
laten aanvragen.
Tijdens de voorbereidingen en het wetgevingsproces van Verordening
883/2004 is nadrukkelijk en uitgebreid over het Miethe arrest gediscussieerd.
Door de Miethe uitspraak kreeg een volledig werkloze grensarbeider de keuze
onder Verordening 1408/71 waar hij zijn werkloosheidsuitkering kon aanvragen: in zijn woonland of in zijn laatste werkland. Deze uitspraak is in
Verordening 883/2004 geïncorporeerd, zij het op een andere manier dan de
oplossing van de rechter in de Miethe zaak. In Verordening 883/2004 is
namelijk de mogelijkheid opgenomen dat de volledig werkloze zich daarnaast
(dwz naast de beschikbaarheid in het woonland) beschikbaar kan stellen van
de arbeidsvoorzieningdienst van zijn voormalig werkland. Er bestaat echter
alleen aanspraak op een werkloosheidsuitkering uit het woonland. Er zijn dus
geen belemmeringen meer voor de volledig werkloze om toegang te hebben
tot de arbeidsmarkt van zijn voormalig werkland. Het gaat hier om een
weloverwogen aanpassing die is verwoord in de preambule 13 bij de
toepassingsverordening 987/2009:
«Deze Verordening voorziet in maatregelen en procedures om de mobiliteit
van werknemers en werklozen te bevorderen. Volledig werkloos geworden
grensarbeiders kunnen zich ter beschikking stellen van de arbeidsvoorzieningsdienst in zowel het woonland als de lidstaat waar zij hun laatste
werkzaamheden hebben verricht. Zij hebben evenwel alleen aanspraak op
een uitkering van de lidstaat waar zij wonen.»
Een ander aspect is nog het volgende. Het Hof van Justitie ging er in de
Miethe zaak van uit dat het hier een uitzonderlijke situatie betreft. In de
praktijk blijkt het echter moeilijk om te bepalen of iemand privé en beroepsmatig zodanige banden heeft met het werkland dat hij daar de beste kansen
op re-integratie in het beroepsleven heeft. De groep werknemers die in de
praktijk een beroep deed op het Miethe-arrest in Nederland was geen
uitzonderlijke situatie, maar omvatte ongeveer een derde van alle werkloze
grensarbeiders . Begin 2010 hadden ca. 2000 personen met een beroep op
het Miethe arrest een werkloosheidsuitkering in Nederland. De vraag rijst of
het beroep op het Miethe arrest louter was ingegeven door betere
re-integratiekansen of niet ook door het ontvangen van een hogere of langer
durende werkloosheidsuitkering in Nederland in vergelijking met Duitsland en
België.
Het standpunt dat het Miethe arrest geen toepassing meer vindt onder
Verordening 883/2004 wordt ook gedragen door de Duitse en de Belgische
uitvoeringsorganen. Ook zij passen sinds de inwerkingtreding van Verordening 883/2004 voor nieuwe gevallen het Miethe arrest niet meer toe. UWV
voert de nieuwe Verordening 883/2004 inmiddels uit en bevordert ook de
inschakeling in het arbeidsproces van personen die zich hebben ingeschreven
bij de arbeidsbemiddelingdienst in Nederland en geen Nederlandse werkloosheidsuitkering ontvangen. Nederland ziet dan ook geen noodzaak meer om
tevens een Nederlandse werkloosheidsuitkering toe te kennen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, Aanhangsel

3