Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

33 037

Mestbeleid

Nr. 152

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 17 april 2015
In februari 2013 heb ik, mede namens de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu, per brief (Kamerstuk 33 037, nr. 44) aan uw Kamer
toegezegd een evaluatie uit te voeren naar het nut en de risico’s van
covergisting en hierover in het voorjaar van 2015 te rapporteren. Deze
evaluatie is recent gereed gekomen. Met deze brief bied ik uw Kamer,
mede namens de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu, het rapport
«Nut en risico’s van covergisting» en de kabinetsreactie hierop aan1.
Achtergrond
Het onderzoek is in de afgelopen twee jaar uitgevoerd door de Commissie
van Deskundigen Meststoffen (CDM), in samenwerking met het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM), de Omgevingsdienst
Zuidoost-Brabant, de Technische commissie bodem (TCB), de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA), de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO.nl), de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT)
en Rijkswaterstaat Leefomgeving.
De evaluatie gaat in op de volgende aspecten:
• de meerwaarde van covergisting ten aanzien van duurzame energie,
het gebruik van reststoffen, de reductie van broeikasgassen en het
verminderen van het mestoverschot;
• de risico’s van covergisting voor de gezondheid en veiligheid van
mens, dier en het milieu;
• de maatregelen waarmee deze risico’s zouden kunnen worden beperkt;
• de handhaafbaarheid van regels, en maatregelen om de handhaafbaarheid te verbeteren.
Het rapport geeft een samenvattende analyse en synthese van het nut en
de risico’s van covergisting op basis van antwoorden op vragen die door
de ministeries van Economische Zaken en Infrastructuur en Milieu zijn
1

kst-33037-152
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 037, nr. 152

1

gesteld. De vragen zijn beantwoord op basis van bestaande rapportages
van betrokken instellingen, waarbij onderscheid is gemaakt naar vragen
over «economie en beleidsdoelen», «milieu en planologie», «gezondheid
en veiligheid» en «uitvoering, handhaving en naleving». De uitkomsten
van het rapport zijn met de stakeholders besproken.
Kabinetsreactie
Het kabinet deelt de conclusies uit het rapport van de Commissie
Deskundigen Meststoffenwet.
De evaluatie laat zien dat de covergistingssector in de laatste 15 jaar
gegroeid is. Deze groei is mede voortgekomen uit het besef dat onze
fossiele energiebronnen eindig zijn en dat restproducten en dierlijke mest
hergebruikt kunnen worden voor de productie van hernieuwbare energie.
Daarom wordt de productie van biogas gestimuleerd met subsidie. In
Europa is Nederland de achtste producent van biogas. Verdere ontwikkeling van deze sector is wenselijk, en past in de Warmtevisie, die het
kabinet recent naar uw Kamer heeft gestuurd (Kamerstuk 30 196, nr. 305)
en in de inzet van dit kabinet om een circulaire economie mogelijk te
maken, mits deze ontwikkeling niet leidt tot maatschappelijk ongewenste
effecten, bijvoorbeeld op de leefomgevingskwaliteit en de veiligheid.
Het kabinet deelt dan ook de constatering dat om de overlast voor
omwonenden en het milieu te beperken verdere professionalisering van
de covergistingssector nodig is.
De techniek van covergisting impliceert het mengen van restproducten
met dierlijke mest ten einde biogas te produceren. Als in het vergistingsproces toegelaten co-materialen gebruikt worden, is het restproduct dat
na de biogasproductie achterblijft (het digestaat) een verantwoorde
meststof. Het rapport geeft aan dat als het beleid wordt nageleefd geen
sprake is van onaanvaardbare risico’s voor mens, dier en milieu.
Echter, zo blijkt uit het rapport, worden de regels in sommige gevallen niet
nageleefd. Het rapport geeft twee redenen: veel betrokkenen ervaren de
regels voor covergistingsmaterialen als ingewikkeld en de regels zijn
binnen de sector slecht bekend. Ook speelt dat door de gestegen
grondstofprijzen de verleiding om niet-toegestane producten met lage
prijs te gebruiken groter geworden is. Het rapport constateert dat er
incidenteel restmaterialen zijn gebruikt die niet zijn toegestaan, maar dit
heeft volgens de deskundigen niet geleid tot grote milieuproblemen.
Echter deze praktijk acht ik niet aanvaardbaar. Op 10 juni 2014 heb ik dit
reeds aangegeven in een brief naar uw Kamer naar aanleiding van het
NVWA-rapport over ditzelfde onderwerp (Kamerstuk 33 037, nr. 125). De
conclusies en aanbevelingen van dit rapport sterken het kabinet in de
aangescherpte beleidslijn die reeds ingezet is in 2014. Deze lijn behelst
betere naleving door meer handhaving, strenger straffen en een verbod
op het gebruik van G-lijststoffen tenzij het bedrijf gecertificeerd is. Dit
verbod zal ik in 2015 opnemen in de uitvoeringsregeling Meststoffenwet.
De inzet van de NVWA op het terrein van covergisting is in de jaren 2013
en 2014 verhoogd. Dit niveau zal in 2015 worden gehandhaafd. Dit geeft
de mogelijkheid om meer vergisters te controleren en om op een bedrijf
intensief onderzoek te doen en waar nodig verbaliserend op te treden.
Verder werk ik aan betere afstemming in de handhaving van het beleid.
De NVWA heeft sinds eind 2014 ook de rol van toezichthouder op de
subsidies voor duurzame energie aan biovergisters. Geconstateerde
overtredingen kunnen zo sneller leiden tot intrekking of korting op de
verleende subsidie. Hierdoor wordt tevens een efficiëntieslag gemaakt in
het handhavingsbeleid. Aanvullend heb ik de NVWA verzocht afspraken te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 037, nr. 152

2

maken met de ILT en de regionale uitvoeringsdiensten over de handhaving van covergistinginstallaties.
Overtreders krijgen niet alleen een boete voor overtreden van de
Meststoffenwet, maar ook wordt subsidie op het gebied van duurzame
energie ingehouden. Daarnaast dienen deze vergisters hun digestaat als
afval te verwerken. Op deze wijze zijn er in het afgelopen jaar een aantal
vergisters, die verkeerde co-materialen gebruikten, gestraft. Deze boetesystematiek is reeds ingevoerd en leidt tot betere naleving.
Het rapport concludeert dat het huidige ruimtelijk kader voldoet. De
locatiekeuze en de afstandseisen kunnen de hinder en risico’s voor
omwonenden beperken. Wel constateren de deskundigen dat installaties
steeds groter worden en dat gemeenten en provincies onderling
verschillen in de beoordeling van de geschiktheid van locaties voor
grootschalige covergistingsinstallaties. De deskundigen bevelen aan om
de regelgeving meer uniform toe te passen. Ook bevelen zij aan om de
vereiste afstanden vanwege geurhinder, geluidshinder en externe
veiligheid te evalueren, rekening houdend met schaalgrootte en bijhorende risicobeoordeling.
De aanbeveling over het ruimtelijk beleid, dat is gedecentraliseerd naar de
provincies en gemeenten, en waarvan de afweging veelal lokaal maatwerk
vereist, zal het kabinet aan IPO en VNG doorgeleiden. Naar aanleiding van
de aanbeveling over het uitvoeren van een evaluatie van de vereiste
afstanden zal het kabinet Rijkswaterstaat Leefomgeving vragen om
hiertoe het initiatief te nemen en de uitkomsten op te nemen in de
bestaande handreiking (co)vergisting.
De deskundigen geven verder aan dat de veiligheid van installaties kan
worden verbeterd door het risicobewustzijn en opleidingsniveau van de
medewerkers van vergistingsinstallaties te verhogen. De Arbeidsomstandighedenwet verplicht een werkgever tot het inventariseren en evalueren
van de risico’s en tot het nemen van passende maatregelen. Tevens dient
de werkgever de werknemers voor te lichten en te onderrichten over
onder meer de gevaren en risico’s alsmede over de te nemen maatregelen. De sectororganisaties kunnen bedrijven hierbij ondersteunen. In
een Arbocatalogus kunnen werkgevers en werknemers in een sector zelf
een invulling aan de wettelijke voorschriften van de Arbeidsomstandighedenwet uitwerken. Het is de verantwoordelijkheid van de sector om een
Arbocatalogus onder de aandacht te brengen en via voorlichting de
bewustwording van risico’s te stimuleren.
De sector is momenteel bezig met het werken aan bewustwording,
bijvoorbeeld door het geven van informatieavonden en de e-learning
module «Mestgassen, laat je niet verrassen». Ik roep de sector op om
hierin te blijven investeren. Daarnaast verzoek ik de sector om bij het
vakgerichte onderwijs aandacht te vragen voor dit onderwerp om de
aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt te versterken.
Over de aanbeveling over verbetering van de informatievoorziening over
het onderwerp biovergisting, meld ik u dat deze door de uitvoerende
diensten van de ministeries van Economische Zaken en Infrastructuur en
Milieu zal worden opgepakt. Tevens zal er een rekentool ontworpen
worden die het ondernemers duidelijk maakt of een product toegelaten
voor covergisting is of niet. Deze zal op korte termijn algemeen beschikbaar komen aan de sector.
Daarnaast wil het kabinet, conform aanbeveling, de regelgeving in de ons
omringende landen met betrekking tot de chemische analyse van
digestaat evalueren. Op basis van deze evaluatie kan beleidsmatig een
beslissing worden genomen of het (steekproefsgewijs) analyseren van de
samenstelling van digestaat als extra middel voor controle kan worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 037, nr. 152

3

toegepast om de milieurisico’s door het gebruik van covergistingsmaterialen te beperken.
Het kabinet biedt de sector de mogelijkheid in de TKI Groen Gas
onderzoek te doen naar monomestvergisting. Deze techniek, waar alleen
mest vergist wordt en geen of nauwelijks coproducten worden toegevoegd, is echter nog niet economisch rendabel. Het kabinet is in gesprek
met bedrijfsleven over wat de mogelijkheden zijn om deze techniek
rendabeler te maken en de introductie in de praktijk te stimuleren.
Tenslotte roept het kabinet het bedrijfsleven op om in ketenkwaliteitssystemen eisen op te nemen met betrekking tot het gebruik van digestaat,
zoals deze nu ook bestaan voor compost. Afnemers van digestaat zijn op
dit moment nog onvoldoende kritisch op de kwaliteit van het product.
Door opname van dergelijke eisen in ketenkwaliteitssystemen wordt de
kwaliteit van akkerbouwproducten gerelateerd aan de kwaliteit van de
meststoffen die daarvoor gebruikt zijn. Ook dit zal de naleving van de
eisen voor covergisting ten goede komen.
De Staatssecretaris voor Economische Zaken,
S.A.M. Dijksma

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 037, nr. 152

4