Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

33 308

Wijziging van de Auteurswet en de Wet op de
naburige rechten in verband met de versterking
van de positie van de auteur en de uitvoerende
kunstenaar bij overeenkomsten betreffende het
auteursrecht en het naburig recht (Wet
auteurscontractenrecht)

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING
ALGEMEEN DEEL
1. Inleiding

1

De andere speerpunten zijn: speerpunt 1) het
vergroten van het vertrouwen in het auteursrecht en auteursrechtorganisaties, speerpunt
3) het bevorderen en beschermen van nieuwe
bedrijfsmodellen op internet en speerpunt 4)
het ondersteunen van EU- initiatieven inzake
verweesde werken en grensoverschrijdende
licenties op internet.
2
Auteurscontractenrecht: naar een wettelijke
regeling? Onderzoek in opdracht van het
WODC (Ministerie van Justitie), Instituut voor
Informatierecht, augustus 2004.
3
Wat er speelt. De positie van makers en
uitvoerende kunstenaars in de digitale
omgeving. SEO Economische Onderzoek,
maart 2011.

kst-33308-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Dit wetsvoorstel heeft tot doel de contractuele positie van auteurs en
uitvoerende kunstenaars ten opzichte van de exploitanten van hun werken
te verstevigen. In de beleidsbrief van 11 april 2011 is de invoering van
nadere bepalingen inzake het auteurscontractenrecht als een van de
speerpunten van het auteursrechtbeleid aangemerkt (TK 2010–2011,
29 838, nr. 29)1. Auteurs en uitvoerend kunstenaars zijn voor de exploitatie
van hun werken (het toegankelijk maken van hun werken voor gebruik
door het publiek) veelal afhankelijk van daarin gespecialiseerde derden
zoals uitgevers, platenmaatschappijen en filmproducenten. Om de
exploitatie van het werk, zoals de uitgave van een boek, de vertoning van
een filmwerk of de distributie van een muziekwerk, mogelijk te maken,
wordt door de maker aan de exploitant exploitatiebevoegdheid verleend.
Dit kan door het auteursrecht – het recht om het werk openbaar te maken
en te verveelvoudigen- aan de exploitant over te dragen of door hem voor
de openbaarmaking of verveelvoudiging van het werk door middel van
een licentie toestemming te verlenen. De auteur is bij deze overeenkomst
vaak de zwakkere partij. De wederpartij is in de regel een professioneel
georganiseerde onderneming waarvoor het sluiten van dergelijke
overeenkomsten dagelijkse praktijk is en die over voldoende financiële
middelen beschikt om zich juridisch te laten ondersteunen. In het WODC
rapport uit 2004 over het auteurscontractenrecht wordt geconcludeerd dat
auteurs en uitvoerend kunstenaars zich in een structureel zwakkere
onderhandelingspositie bevinden2. De onderzoekers stellen dat dit
gemakkelijk leidt tot eenzijdige standaard exploitatiecontracten waarin
met belangen van makers onvoldoende rekening is gehouden. Dit wordt
onderschreven in het SEO-rapport «Wat er speelt» uit 2011 waaruit blijkt
dat een meerderheid van de makers en uitvoerende kunstenaar zijn
onderhandelingspositie ten opzichte van opdrachtgevers en exploitanten
als zwak beschouwt3. Anders dan in de ons omringende landen kent de
Nederlandse Auteurswet slechts een zeer beperkt aantal bepalingen
inzake exploitatieovereenkomsten, zodat de maker zich dient te beroepen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 308, nr. 3

1

op het commune overeenkomstenrecht. Volgens het eerder genoemde
WODC-rapport is het commune overeenkomstenrecht echter te algemeen
om partijen bij de invulling en uitleg van exploitatiecontracten houvast te
bieden. Het rapport geeft aan dat het algemene overeenkomstenrecht niet
is toegesneden op de bijzondere contractuele relatie tussen een auteur en
een exploitant en daarvoor niet het normatieve kader biedt. Verder wordt
in het onderzoek gesteld dat het commune overeenkomstenrecht te
algemeen is gesteld om partijen bij de invulling en de uitleg van exploitatieovereenkomsten concreet houvast te bieden. Voorts biedt het algemene
privaatrecht betrokken partijen evenmin de rechtszekerheid waaraan zij,
de exploitant incluis, in de praktijk behoefte hebben.
Exploitanten vervullen een essentiële rol bij het toegankelijk maken van
auteursrechtelijke beschermde werken. De rol van exploitanten is onder
invloed van technologische ontwikkelingen sinds het ontstaan van het
auteursrecht voortdurend aan wijzigingen onderhevig. Nieuwe media,
zoals internet, brengen naast nieuwe exploitatiemogelijkheden ook
nieuwe exploitanten met zich. In het onderzoek «Wat er speelt. De positie
van makers en uitvoerende kunstenaars in de digitale omgeving» is
onderzocht wat de opvattingen en ervaringen zijn van makers en
uitvoerend kunstenaars ten opzichte van het beheer, de mogelijkheden en
de belemmeringen van het auteursrecht in een digitale omgeving. Uit het
onderzoek blijkt dat ruim de helft van de respondenten de onderhandelingspositie ten opzichte van exploitanten en opdrachtgevers als zwak
beschouwt. Vertalers en acteurs zijn daar het meest ontevreden over
(boven de 70 %) maar ook auteurs, videokunstenaars, journalisten ,
scenarioschrijvers en regisseurs scoren hoger dan gemiddeld ((tussen de
60 en 70 %). Ontwerpers en beeldend kunstenaars geven het minst vaak
aan over een zwakke onderhandelingspositie te beschikken (net boven de
40%)1. Hoewel met de opkomst van het internet de mogelijkheden voor
een maker om zelf tot exploitatie over te gaan groter zijn geworden, zal
ook in de toekomst een maker voor een succesvolle exploitatie van zijn
werk over het algemeen nog steeds afhankelijk zijn van de inspanningen
van een exploitant. De toegenomen mediaconcentratie en de onzekerheid
over mogelijke exploitatiewijzen leiden er steeds vaker toe dat exploitanten zich zoveel mogelijk rechten laten overdragen opdat de nodige
armslag wordt gehouden voor toekomstige situaties. Soms wordt
daadwerkelijk alsnog overgegaan tot deze exploitatie, soms geschiedt dit
met als enkel doel te voorkomen dat de niet benutte bevoegdheden
worden uitgeoefend door derden. Op deze wijze worden werken niet altijd
optimaal geëxploiteerd en wordt de concurrentie tussen de verschillende
exploitanten voor de exploitatie van een werk als het ware bevroren. Dit is
niet alleen nadelig voor de makers maar ook voor de totstandkoming van
een breed en legaal aanbod op internet (speerpunt 3). Dit wetsvoorstel
beoogt de maker instrumenten te bieden om hiertegen op te komen.

1

Zie pagina 35 van «Wat er speelt. De positie
van makers en uitvoerend kunstenaars in de
digitale omgeving», SEO Economisch
onderzoek, maart 2011.

Het wetsvoorstel voert de volgende wijzigingen door. Allereerst worden
de voorwaarden voor verlening van een exclusieve licentie gelijkgetrokken met de voorwaarden voor overdracht van het auteursrecht. Dit
betekent dat zowel voor de overdracht als voor de exclusieve licentieverlening een akte vereist is. Voorts gaan bij natuurlijke makers alleen die
bevoegdheden over die in de akte staan vermeld of die uit de aard en de
strekking van de titel van overdracht of licentie voortvloeien. Bevoegdheidsverlening ten aanzien van toekomstige zelfstandige exploitatiewijzen
(een exploitatiewijze die niet voorzienbaar was ten tijde van het sluiten
van de overeenkomst) door natuurlijke makers is alleen mogelijk indien
dit expliciet is bepaald en het auteursrecht in zijn geheel over gaat. De
maker heeft dan recht op een aanvullende billijke vergoeding indien
daadwerkelijk tot exploitatie wordt overgegaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 308, nr. 3

2

Daarnaast wordt een nieuw hoofdstuk Ia exploitatiecontractenrecht
ingevoerd. Op grond van dit hoofdstuk geldt het volgende:
1. de maker heeft recht op een in de overeenkomst te bepalen billijke
vergoeding van zijn wederpartij voor het verlenen van exploitatiebevoegdheid. Indien bevoegdheid is verleend ten aanzien van toekomstige exploitatiewijzen die niet bekend waren ten tijde van de sluiting
van de overeenkomst en de exploitatie wordt ter hand genomen, is
degene die exploiteert aan de maker een aanvullende billijke
vergoeding verschuldigd;
2. een vereniging van makers kan in samenspraak met een vereniging
van exploitanten de Minister van OCW verzoeken de hoogte van een
billijke vergoeding vast te stellen;
3. de maker heeft recht op een aanvullende vergoeding van degene die
het auteursrecht op zijn werk exploiteert indien de aanvankelijk
overeengekomen vergoeding ernstig onevenredig is in verhouding
tot de opbrengst van de exploitatie (disproportionaliteitsregel, ook
wel bestsellerbepaling);
4. de maker kan de overeenkomst geheel of gedeeltelijk ontbinden in
het geval de exploitant nalaat in voldoende mate te exploiteren (non
usus-regel). Op de exploitant rust de plicht desgevraagd inzicht te
geven in de omvang van de exploitatie;
5. de maker kan een beding waarin voor een onredelijk lange of
onvoldoende bepaalde termijn aanspraken worden verleend op
exploitatie van toekomstige werken en andere onredelijke bezwarende bedingen vernietigen;
6. er wordt een grondslag geregeld voor de instelling van een geschillencommissie zodat de maker, in het geval er een geschil ontstaat
met de exploitant, een laagdrempelig alternatief heeft voor een
gerechtelijke procedure.
Tot besluit wordt de regeling inzake filmwerken verduidelijkt. Het
vermoeden van overdracht aan de producent blijft bestaan. De maker
behoudt daardoor de mogelijkheid zijn rechten over te dragen aan een
collectieve beheersorganisatie. Zoals gesteld in de speerpuntenbrief bij
speerpunt 1 dienen collectieve beheersorganisaties (cbo’s) uiterlijk eind
2012 één loket te hebben ingericht waar gebruikers zich kunnen
vervoegen voor onder meer het doen van betalingen, de opgave van
muziekgebruik en het indienen van klachten. Dat geldt ook voor de
audiovisuele sector. Nieuw is dat in de bepaling is opgenomen dat de
makers die een wezenlijke bijdrage van scheppend karakter hebben
geleverd aan de totstandkoming van een filmwerk recht hebben op een
proportionele vergoeding voor iedere vorm van exploitatie indien zij de
rechten hebben overgedragen aan de producent.
Bovengenoemde bepalingen inzake hoofdstuk Ia en 45d Aw worden in de
Wet op de naburige rechten van overeenkomstige toepassing verklaard op
uitvoerende kunstenaars.
Het auteursrecht en daarmee het sluiten van overeenkomsten inzake de
exploitatie van het auteursrecht is van belang voor een aantal uiteenlopende sectoren. Met uitzondering van de specifieke regeling voor
filmwerken (artikel 45d) acht de regering een algemene regeling voor
exploitatieovereenkomsten op zijn plaats. Uit het eerder genoemde
onderzoek «Wat er speelt» blijkt dat in de meeste branches het merendeel
van de makers en uitvoerend kunstenaars de onderhandelingspositie als
zwak wordt beschouwd. Aannemelijk is dat alle makers in de verschillende branches belang hebben bij bijvoorbeeld de bepaling dat zij geen
afstand kunnen doen van hun recht op een aanvullende vergoeding in het
geval de vergoeding ernstig onevenredig is aan de exploitatieopbrengst
(artikel 25d). Het voorstel biedt een kader waarbinnen afspraken op maat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 308, nr. 3

3

tot stand kunnen komen. De achterliggende gedachte hierbij is dat
maatwerk voor de verschillende sectoren moet komen van de zijde van de
betrokken marktpartijen.
De wet kan niet alle mogelijke situaties in regels vatten en bevat daarom
noodgedwongen open begrippen. Deze open begrippen dienen nader te
worden ingevuld door de omstandigheden waarin maker en exploitant
verkeren in de desbetreffende branche. Dit kan doordat verenigingen van
makers en exploitanten in bepaalde sectoren modelcontracten afsluiten
waarin bijvoorbeeld afspraken worden gemaakt over de redelijke termijn
die noodzakelijk is alvorens de bepaling inzake non usus succesvol kan
worden ingeroepen. In de literaire uitgeverij bestaan reeds dergelijke
modelcontracten. Voor deze modelcontracten geldt wel dat hierin geen
afspraken mogen worden gemaakt die op basis van de Mededingingswet
verboden zijn.
Voorts kan er een invulling naar sector plaatsvinden doordat de geschillencommissie uitspraken doet over de toepasselijkheid van de bepalingen
van hoofdstuk 1a in een bepaalde context. De wettelijke regeling noopt
partijen in te gaan op de omstandigheden waaronder zij menen dat de
desbetreffende bepalingen ingeroepen kunnen worden. Op deze wijze zal
door de praktijk de gewenste nadere invulling tot stand kunnen komen.
2. Opbouw wetsvoorstel
a. Artikel 2 Auteurswet
Het auteurscontractenrecht ziet op de wijze waarop een maker van een
auteursrechtelijk beschermd werk de bevoegdheid verleent aan een derde
om handelingen te verrichten die aan de maker zijn voorbehouden. De
maker kan aldus door uitoefening van zijn auteursrecht contracteren over
het auteursrechtelijk relevant gebruik van het werk. Het auteursrecht is in
artikel 1 van de Auteurswet gedefinieerd als het uitsluitend recht van de
maker van een werk van letterkunde, wetenschap of kunst, of van diens
rechtverkrijgenden, om dit openbaar te maken en te verveelvoudigen,
behoudens de beperkingen bij de wet gesteld. Het auteursrecht is
derhalve een absoluut recht dat de maker en zijn rechtverkrijgende
aanspraken biedt jegens eenieder. Het uitsluitend recht valt uiteen in
enerzijds de negatieve bevoegdheid derden te verbieden de volgens de
Auteurswet aan de maker voorbehouden handelingen te verrichten, en
anderzijds, de positieve bevoegdheid aan derden toe te staan onder
bepaalde voorwaarden die handelingen te verrichten. De maker kan op
twee manieren bevoegdheid aan een derde verlenen, allereerst door het
auteursrecht geheel of gedeeltelijk aan de derde over te dragen (goederenrechtelijke werking) en daarnaast door de derde toestemming te
verlenen bepaalde handelingen te verrichten (verbintenisrechtelijke
werking). De laatstgenoemde wijze is beter bekend als de licentieverlening. Licenties zijn weer onder te verdelen in licenties die primair gericht
zijn op het gebruik van het auteursrecht door de licentiehouder en
licenties die primair gericht zijn op het uitbaten van het auteursrecht door
het werk met tussenkomst van de licentiehouder aan het publiek
beschikbaar te stellen. Met dit wetsvoorstel wordt, evenals thans al het
geval is in de Wet op de naburige rechten, in de Auteurswet opgenomen
dat het auteursrecht voorwerp van licentie kan zijn.
In het geval van een exclusieve licentieverlening spreekt de maker met
zijn wederpartij af dat hij niet aan een ander dan de licentiehouder
toestemming zal geven voor openbaarmaking of verveelvoudiging en ook
zelf zich daarvan zal onthouden. In economische zin is de exclusieve
licentie daardoor gelijk te stellen aan een overdracht. Om die reden wordt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 308, nr. 3

4

voorgesteld aan de verlening van een exclusieve licentie dezelfde
voorwaarden te stellen als aan de overdracht van het auteursrecht. Zowel
bij overdracht als bij een exclusieve licentieverlening geldt dus een
aktevereiste. De beperking van de overdracht of exclusieve licentieverlening tot die bevoegdheden die zijn vermeld in de akte dan wel uit de
aard of strekking van de titel voortvloeien, dient ertoe te voorkomen dat
de maker zijn auteursrecht ondoordacht geheel of gedeeltelijk kan
kwijtraken. Deze beperking dient alleen ten goede te komen aan de
natuurlijke persoon. Rechtspersonen die in de zin van artikel 7 en 8 als
maker worden aangemerkt, worden geacht over meer juridische expertise
dan natuurlijke personen te (kunnen) beschikken zodat zij de bescherming
voortvloeiende uit de tweede volzin niet nodig hebben.
In de praktijk is veel onduidelijkheid gerezen over de vraag of het huidige
artikel 2 er aan in de weg staat bevoegdheden ten aanzien van toekomstige vormen van openbaarmaking of verveelvoudiging te verlenen. De
achtergrond van artikel 2 is zoals gezegd dat de maker niet ondoordacht
zijn rechten prijsgeeft. De regering is van mening dat indien de
bevoegdheid ten aanzien van toekomstige wijzen van openbaarmaking of
verveelvoudiging expliciet is bedongen of de bevoegdheid logischerwijze
voortvloeit uit de aard en de strekking van de titel of licentieverlening, de
maker zich daar voldoende van bewust kan zijn. Er kan, indien het
auteursrecht in zijn geheel overgaat of gelicentieerd wordt, dan ook
gecontracteerd worden over verlening van bevoegdheden ten aanzien van
toekomstige wijzen van openbaarmaking of verveelvoudiging. In het geval
van overdracht vereist de wet een levering krachtens een geldige titel
waarin het over te dragen goed met voldoende bepaaldheid is
omschreven (artikel 3:84 BW). Hieruit volgt dat toekomstige exploitatiewijzen normaliter niet overgedragen worden bij een gedeeltelijke
overdracht van het auteursrecht. Uit de aard van de zaak is het ten tijde
van de overdracht of licentieverlening veelal niet goed mogelijk om te
bepalen welke vergoeding voor deze toekomstige bevoegdheden billijk is.
Indien de wederpartij over zou gaan tot exploitatie van het auteursrecht,
dient te worden gewaarborgd dat de maker een billijke vergoeding
ontvangt. Alsdan dient de maker aanspraak te kunnen maken op een
aanvullende vergoeding. Dit is geregeld in artikel 25c lid 6.
b. Hoofdstuk Ia De exploitatieovereenkomst

1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Het advies van de Commissie Auteursrecht1 om het nieuw te introduceren
hoofdstuk Ia te hernoemen tot exploitatiecontractenrecht is overgenomen,
zij het dat is gekozen voor de benaming De exploitatieovereenkomst. Door
de bepalingen van dit hoofdstuk alleen van toepassing te laten zijn op
overeenkomsten met als hoofddoel het verlenen van exploitatiebevoegdheid door de maker aan de wederpartij, wordt de reikwijdte beperkt.
De exploitatieovereenkomst ziet op de contractuele relatie tussen maker
en exploitanten die als intermediair fungeren bij het voor het publiek op
de markt brengen van werken van de maker. In bepaalde gevallen (te
weten de gevallen genoemd in artikel 25c lid 6, artikel 25d lid 2 en artikel
25e lid 6) kan de maker ook rechten ontlenen aan de bepalingen van het
hoofdstuk ten aanzien van exploitanten van het auteursrecht op zijn werk
met wie hij geen contractuele relatie heeft.
Onder het verlenen van exploitatiebevoegdheid wordt zowel de goederenrechtelijke overdracht van een exploitatierecht verstaan als het verlenen
van verbintenisrechtelijke toestemming tot het verrichten van exploitatiehandelingen, de licentie. Door te spreken van overeenkomsten met als
hoofddoel het verlenen van exploitatiebevoegdheid wordt evenwel
duidelijk dat de bepalingen niet van toepassing zijn op licenties met of
overdrachten aan eindgebruikers, dat wil zeggen licenties of overdracht
die een eindgebruiker, of dit nu een bedrijf of een consument betreft,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 308, nr. 3

5

enkel toestaan het desbetreffende werk te gebruiken. Hierbij kan bij wijze
van voorbeeld gedacht worden aan logo’s, huisstijlen, websites of op
maat gemaakte software.
Overeenkomstig het advies van de Commissie Auteursrecht gaat het in dit
hoofdstuk dus niet om overeenkomsten gericht op het gebruik door de
opdrachtgever, zoals bij werken van architectuur en logo’s. Voorts is het
advies van de Commissie Auteursrecht gevolgd om werken waarop de
regeling van artikel 3.28 van het Beneluxverdrag inzake de intellectuele
eigendom (merken en tekeningen of modellen, BVIE) over samenloop
tussen auteursrecht en tekeningen- en modellenrecht van toepassing is,
evenmin onder de reikwijdte van de regeling te laten vallen. In dergelijke
gevallen dient het regime van het BVIE leidend te zijn. Het hoofdstuk
bevat zeven bepalingen die in de inleiding reeds kort zijn aangeduid. Ten
overvloede zij opgemerkt dat de maker van auteursrechtelijk beschermde
werken die niet onder dit hoofdstuk vallen, zich in voorkomende gevallen
kan beroepen op het commune overeenkomstenrecht. Bijvoorbeeld, in het
geval er aanleiding is de overeenkomst te herzien op grond van gewijzigde omstandigheden (6:258 BW), dan wel de wederpartij de overeenkomst niet nakomt (artikel 6:265 BW).
c. Artikel 45d Filmwerken
De regeling inzake filmwerken is gedeeltelijk herzien. Het vermoeden van
overdracht is ongewijzigd; tenzij de makers en producent schriftelijk
anders overeenkomen, worden de makers geacht aan de producent
bepaalde in het artikel genoemde rechten overgedragen te hebben. Het
vermoeden van overdracht van artikel 45d geldt voor alle makers, behalve
de componist en de tekstdichter van de filmmuziek. Nieuw is dat de
makers genoemd in artikel 40 en andere makers die aan het ontstaan van
het filmwerk een wezenlijke bijdrage van scheppend karakter hebben
geleverd, indien zij rechten hebben overgedragen aan de producent,
ongeacht of dat is geschied op grond van artikel 45d of een andersluidende afspraak, recht hebben op een billijke proportionele vergoeding
voor iedere exploitatie van het filmwerk. Dit betekent dat voor deze
makers de billijke vergoeding niet in één keer kan worden afgekocht.
Indien een derde partij van de producent exploitatiebevoegdheid
overgedragen heeft gekregen, kan de billijke proportionele vergoeding
van de derde worden gevorderd.
3. Niet in het wetsvoorstel opgenomen bepalingen:
niet-overdraagbaarheid van het auteursrecht bij leven van de
maker en het periodieke opzegrecht
In 2010 is geconsulteerd over het zogeheten voorontwerp auteurscontractenrecht. Mede gelet op de bezwaren die in de internetconsultatie zijn
geuit ten aanzien van een aantal bepalingen van het voorontwerp en het
advies van de Commissie Auteursrecht keren deze niet terug in het
wetsvoorstel. Zo ontbreekt de bepaling dat het auteursrecht, behoudens
in de bij wet te bepalen gevallen, eerst na overlijden van de maker vatbaar
is voor overdracht. Daarnaast is de bepaling dat makers een exclusieve
licentie die wordt aangegaan voor een periode van meer dan vijf jaar
kunnen opzeggen tegen elk vijfde jaar binnen die periode niet langer
onderdeel van het wetsvoorstel. In de consultatie is naar voren gebracht
dat indien de periodieke opzegbevoegdheid niet zou worden ingevoerd,
de ratio van de afschaffing van de overdracht zou komen te ontvallen. Er
is besloten geen periodiek opzegrecht in te voeren omdat gevreesd wordt
dat de onzekerheid die gepaard gaat met een opzegrecht ertoe zal leiden
dat exploitanten minder risico’s wensen te nemen en de maatregel dus
diep zou ingrijpen in het investeringsklimaat. Voorts is de te hanteren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 308, nr. 3

6

periodieke termijn lastig te bepalen voor de wetgever. In sommige
sectoren werd vijf jaar als een te lange termijn ervaren (dagbladjournalistiek), in andere sectoren juist weer veel te kort (musicalproducties).
Daarnaast is in de consultatie aangevoerd dat de bepaling opdrachtgevers
huiverig zou maken zzp-ers in te schakelen en dat de opzegbevoegdheid
een neerwaarts effect zou hebben op de door makers te ontvangen
vergoeding, zodat ook de maker er nadeel van zou kunnen ondervinden.
Verder zou de bepaling aanleiding kunnen geven tot complexe juridische
en praktische problemen door onduidelijkheid over aanvang van de
termijn in het geval meerdere makers bij een werk zijn betrokken of bij
afgeleide werken, dan wel door de afbakening van werken waarvan het
auteursrecht nog wel overgedragen kan worden (computerprogrammatuur) en andere werken. Tot besluit is door de Commissie Auteursrecht
een alternatief voorstel gedaan dat eveneens het met het opzegrecht
beoogde gevolg zou hebben dat makers de exploitatie aan een andere
partij kunnen gunnen, indien de exploitatie niet of onvoldoende ter hand
wordt genomen door de partij die over de rechten beschikt.
Met de Commissie Auteursrecht is de regering van mening dat het
voorgestane resultaat evenzeer kan worden bereikt door nadere
uitwerking van de non usus-regel. Doorslaggevend hierbij is dat een non
usus-regeling niet de mogelijk verstrekkende negatieve gevolgen voor de
exploitatie van het auteursrecht heeft die door velen in de consultatie zijn
voorzien bij niet overdraagbaarheid van het auteursrecht en het daaraan
gekoppelde opzegrecht van de licentie.
Het is aan de sector om nadere invulling te geven aan de algemene
regeling, bijvoorbeeld door modelcontracten op te stellen. In een
modelcontract kan overigens prima een bepaling worden opgenomen dat
een overeenkomst na ommekomst van een bepaalde periode door
partijen kan worden beëindigd. Hiervoor is geen ingrijpen van de
wetgever noodzakelijk.
4. Adviezen en consultaties 2005 en 2010
Zowel in 2005 als in 2010 is geconsulteerd over een mogelijke regeling
van het auteurscontractenrecht, in 2005 naar aanleiding van de aanbevelingen in de WODC-studie, in 2010 naar aanleiding van het eerder
genoemde voorontwerp van wet. In grote lijnen zijn in 2005 makers (en
-vereningen) het eens met de voorgestelde bepalingen en de exploitanten
het oneens met de voorgestelde bepalingen. In 2010 is eveneens een
scherpe lijn te trekken tussen makers (en -verenigingen) en exploitanten
wanneer het gaat over in het voorontwerp opgenomen bepaling inzake de
niet-overdraagbaarheid van het auteursrecht bij leven van de maker en
het daaraan gekoppelde periodieke opzegrecht van exclusieve licenties.
Ten aanzien van de bestsellerbepaling en de non usus geven een aantal
exploitanten(verenigingen) aan, hiertegen geen bezwaar te hebben, dan
wel dergelijke bepalingen al in de modelcontracten te hebben
opgenomen. Opvallend in de consultatie in 2010 is dat ten aanzien van
filmwerken zowel de makers als de exploitanten aangeven ontevreden te
zijn over de voorgestelde bepaling inzake filmwerken. Naar aanleiding van
de internetconsultatie is er een algemene rondetafelbijeenkomst en een
rondetafelbijeenkomst over filmwerken georganiseerd waarin de
uitkomsten van de internetconsultatie zijn getoetst en de mogelijke
alternatieven, waaronder het door de Commissie Auteursrecht aangedragen en door ons overgenomen alternatief inzake de non usus-regeling,
zijn besproken met partijen in het veld. Voorts is door het Centraal
Planbureau (CPB) een notitie opgesteld inzake de economische
argumenten bij het voorontwerp auteurscontractenrecht. Het CPB
concludeert daarin onder meer dat niet opzegbare lange termijncontracten nodig kunnen zijn om investeringsprikkels voor exploitanten te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 308, nr. 3

7

handhaven. Het is daarvoor niet in alle gevallen nodig om een exclusief
lange termijncontract te sluiten. Ten aanzien van het alternatieve voorstel
van de Commissie Auteursrecht meldt het CPB dat de prikkels voor
exploitanten om te investeren in allerlei exploitatiewijzen, bestaand en
nieuw, sterker lijken te worden door het invoeren van een non-ususregeling. Voorts wordt opgemerkt dat wanneer op grond van de non-ususregeling retro-overdracht plaatsvindt indien de exploitant niet bereid blijkt
te investeren, de effecten vergelijkbaar zijn met de maatregel van
periodieke opzegbaarheid zoals voorgesteld in het voorontwerp.
5. Nalevingskosten
Het gelijktrekken van de formele vereisten voor de verlening van een
exclusieve licentie met de formele vereisten voor overdracht brengt in
theorie lasten met zich voor een exploitant. Naar verwachting betekent dit
echter in de praktijk geen noemenswaardige lastenverzwaring omdat in
de regel partijen een exclusieve licentieverlening thans al schriftelijk
afhandelen. Voor de Wet op de naburige rechten betekent de wijziging
zelfs een lastenverlichting omdat in het vervolg de eisen alleen gelden bij
exclusieve licenties. Momenteel geldt voor naburige rechten het vereiste
van een akte ook voor niet-exclusieve licenties.
Ten aanzien van het vereiste de maker op diens verzoek een schriftelijke
opgave te verstrekken van de omvang van de exploitatie, geldt dat dit
dient om de bewijsrechtelijke positie van de maker te vereenvoudigen bij
een eventueel geschil over de toepassing van de non usus-bepaling. Door
de bewijslastverschuiving ontstaan noodzakelijkerwijs lasten aan de zijde
van de exploitant. Gelet op het onderwerp van de verklaring is voor het
opstellen van de verklaring te allen tijde de medewerking van de
exploitant noodzakelijk voor de verwezenlijking van de rechten van de
maker. Zonder de wettelijke verplichting tot overlegging van de opgave
inzake exploitatie zou het inroepen van het recht de maker voor dusdanig
bewijsrechtelijke problemen stellen dat het recht zinledig zou worden.
Daarnaast verwachten we dat de lasten niet noemenswaardig verschillen
van de lasten die thans voortvloeien uit een bewijslast die de rechter kan
opleggen bij een geschil op grond van het commune overeenkomstenrecht.
7. Auteurscontractenrecht in Frankrijk, Duitsland en België
In de ons omringende landen kent de wetgeving reeds nadere bepalingen
inzake het auteursrechtcontractenrecht. Zo kennen Duitsland, Frankrijk en
België specifieke wettelijke bepalingen ter versterking van de positie van
de auteur bij het sluiten van overeenkomsten inzake het auteursrecht.
Deze bepalingen zijn uitvoerig beschreven in het WODC onderzoek uit
2004. In het kader van het wetsvoorstel is ten aanzien van de belangrijkste
bepalingen van het wetsvoorstel (het recht op een billijke vergoeding, de
bestsellerbepaling en de non usus bepaling) hieronder de informatie uit
dit onderzoek kort weergegeven. De tekst van de bepalingen waarnaar
wordt verwezen, is in de bijlage bij het onderzoek opgenomen.
Zowel de Franse, de Belgische als de Duitse wetgeving kennen bepalingen
inzake het recht op een vergoeding voor de auteur. De Duitse wet voorziet
in een recht op een redelijke vergoeding (angemessene Vergütung)
waarbij vergoedingsregels tot stand komen op basis van collectieve
onderhandelingen (artikel 32 Urheberrechtsgesetz, UrhG). De Franse wet
kent naast algemene regels met betrekking tot de vergoeding van auteurs,
ook specifieke regels inzake vergoedingen op grond van de uitgaveovereenkomst, de opvoeringsovereenkomst, de audiovisuele productieovereenkomst en de reclameovereenkomst. De algemene regel gaat uit van
een proportionele vergoeding gebaseerd op de prijs exclusief belastingen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 308, nr. 3

8

die het publiek betaalt om een exemplaar van het werk te kopen of het te
mogen ontvangen (artikel L. 131–4 Code de la Proprieté Intellectuelle, CPI).
De wet geeft daarbij een opsomming van gevallen waarin kan worden
volstaan met een forfaitaire vergoeding. De Belgische wetgeving kent
voor auteurs specifieke vergoedingsregels ten aanzien van het uitgavecontract, het opvoeringscontract, het audiovisuele adaptatie- of productiecontract (resp. artikel 26 lid 2 van de Belgische Auteurswet, BeAw, artikel
32 par. 1 BeAw en artikel 17 en 19 BeAw). Daarnaast kent het hoofdstuk
over de rechten van uitvoerende kunstenaars een aantal bijzondere
voorschriften (artikel 36 lid 3 BeAw).
Zowel de Duitse, Franse als Belgische wetgeving bevat een bestsellerbepaling die auteurs onder omstandigheden recht geeft op herziening van
het contract. De Duitse regeling gaat ervan uit dat een auteurscontract en
contracten van uitvoerende kunstenaars en filmmakers kunnen worden
herzien indien er sprake is van een opvallende onevenredigheid (artikel
32a UrhG). Op grond van de Franse wetgeving kan een auteur die een
forfaitaire vergoeding heeft ontvangen een herziening van het contract
afdwingen indien hij schade heeft geleden van meer dan zeventwaalfde
van de aan hem verschuldige vergoeding en de schade het gevolg is van
een bezwarend contract of van een te lage inschatting van de aan de
exploitatie van het werk te relateren opbrengsten (artikel L.131–5 CPI). De
Belgische Auteurswet kent alleen ten aanzien van het uitgave- en het
opvoeringscontract een bestsellerbepaling voor auteurs (artikel 26, par. 2
lid 2 BeAw). De bepalingen gelden alleen indien de auteur een forfaitaire
vergoeding heeft ontvangen.
Ook inzake het niet gebruik van verleende rechten kennen de Duitse,
Franse en Belgische wetgeving naast het algemene overeenkomstenrecht
terzake nadere bepalingen voor het auteursrecht. Zo is in de Duitse
wetgeving bepaald dat een auteur het exploitatierecht mag herroepen
indien de verkrijger het recht niet of op een onvoldoende manier
uitoefent, alleen voorzover deze niet-uitoefening aanzienlijke schade aan
de wettige belangen van de auteur toebrengt. De regel geldt niet indien de
niet – of onvoldoende – uitoefening van het exploitatierecht het gevolg is
van omstandigheden die de auteur had kunnen verhelpen. Voorts mag het
recht op herroeping van het exploitatierecht pas na twee jaar na de
verlening van de bevoegdheid worden uitgeoefend. In het geval van een
bijdrage aan een dagblad wordt deze periode verkort naar drie maanden;
in het geval van een bijdrage aan een tijdschrift dat maandelijks of vaker
verschijnt, is de periode naar zes maanden verkort; en in het geval van
een bijdrage aan een ander soort tijdschrift is de periode een jaar (zie voor
de verdere voorwaarden artikel 41 UrhG). Ingevolge Franse wetgeving is
een uitgever verplicht om voor een onafgebroken en aanhoudende
exploitatie en commerciële verspreiding van het werk te zorgen in
overeenstemming met de praktijken van het vak. Het recht om een
uitgeefovereenkomst te herroepen is nauw verbonden met deze wettelijke
exploitatieplicht. De producent van audiovisuele werken kent eveneens
een exploitatieplicht (artikel L. 132 – 27 CPI). Een uitgaveovereenkomst
eindigt automatisch indien de uitgever, na ontvangst van een formele
notificatie van de auteur waarin wordt verzocht om binnen een redelijke
termijn te exploiteren, weigert zijn verplichtingen na te komen (L. 132–12
CPI). Voorts eindigt een uitgavecontract wanneer de uitgever niet met een
heruitgave van het werk komt in het geval er binnen een termijn van drie
maanden twee bestellingen voor de bezorging van een exemplaar van het
werk niet worden uitgevoerd (artikel L. 132–17 CPI). Met betrekking tot
opvoeringscontracten is bepaald dat indien de opvoeringen langer dan
twee opeenvolgende jaren worden onderbroken, het contract met de
auteur automatisch is beëindigd (artikel L.132–19 lid 3 CPI). De Belgische
wetgeving bepaalt dat de verkrijger van het recht het werk in overeen-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 308, nr. 3

9

stemming met de eerlijke beroepsgebruiken moet exploiteren (artikel 3 lid
1 vijfde zin en artikel 35 lid 2 derde zin BeAW). De auteur kan, in het geval
de uitgever deze verplichting om binnen een bepaalde termijn het werk te
produceren niet nakomt en de uitgever daarvoor geen wettige reden van
verschoning heeft, zijn overgedragen rechten terugnemen, indien er
binnen zes maanden geen gevolg is gegeven aan een ingebrekestelling
(artikel 26 lid 1 tweede en derde zin BeAw). De vervreemding of licentie
met betrekking tot een live-voorstelling geldt voor ten hoogste drie jaar.
Onderbreking van de opvoeringen gedurende twee jaren doet die rechten
van rechtswege vervallen (artikel 31, lid 2 BeAw). De Afdeling adviseerde
in te gaan op de ervaringen ten positieve en ten negatieve in genoemde
landen. Hier is volstaan met een beschrijving van de regelingen in de ons
omringende landen. We zijn niet bekend met een evaluatie van
overheidswege van voornoemde bepalingen.
ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING
ARTIKEL I AUTEURSWET
Onderdeel A (artikel 2 Aw)
Onderdeel A wijzigt artikel 2 van de Auteurswet.
Lid 1 is ongewijzigd. In lid 2 is opgenomen dat de maker voor het gebruik
van het geheel of een gedeelte van het auteursrecht een licentie kan
verstrekken. De mogelijkheid van het verlenen van toestemming (de
licentie) is in de Wet op de naburige rechten (Wnr) al expliciet geregeld in
artikel 9 Wnr. Door de licentie nu ook te vermelden in artikel 2 Auteurswet
wordt hiermee de reeds bestaande mogelijkheid van licentieverlening ook
voor het auteursrecht gecodificeerd.
In lid 3 wordt geregeld dat voor een exclusieve licentieverlening – evenals
bij een overdracht thans al het geval is – een akte is vereist. Dit vereiste
geldt zowel voor natuurlijke als fictieve makers. Het huidige artikel 2,
tweede lid, tweede volzin Aw vereist dat de overdracht alleen die
bevoegdheden omvat waarvan dit in de akte is vermeld of die uit de aard
en de strekking van de titel noodzakelijk voortvloeit. De gedachte
hierachter is de maker te beschermen tegen een al te gemakkelijk en
ondoordacht prijsgeven van zijn rechten. Deze bescherming dient alleen
ten goede te komen aan de natuurlijke maker en zijn erfgenamen of
legatarissen omdat van fictieve makers een hogere mate van professionaliteit mag worden verwacht. Het onthouden van deze bescherming aan
fictieve makers als bedoeld in de artikelen 7 en 8 van de Auteurswet, sluit
aan bij het advies van de Commissie Auteursrecht. De commissie heeft er
op gewezen – en de regering kan zich hierin vinden – dat van deze
bepaling (via de open normen van het commune overeenkomstenrecht)
reflexwerking kan uitgaan, waardoor de fictieve maker die in economische
zin gelijk kan worden gesteld aan de natuurlijk persoon, bijvoorbeeld een
eenmansonderneming, toch hier bescherming aan kan ontlenen.
1

HR 13 maart 1981, NJ 1981, 635 m.nt. CJHB:
«De vraag hoe in een schriftelijk contract de
verhouding van pp. is geregeld en of dit
contract een leemte laat die moet worden
aangevuld, kan niet worden beantwoord op
grond van alleen maar een taalkundige uitleg
van de bepalingen van dat contract. Voor de
beantwoording van die vraag komt het
immers aan op de zin die pp. in de gegeven
omstandigheden over en weer redelijkerwijs
aan deze bepalingen mochten toekennen en
op hetgeen zij te dien aanzien redelijkerwijs
van elkaar mochten verwachten. Daarbij kan
mede van belang zijn tot welke maatschappelijke kringen pp. behoren en welke rechtskennis van zodanige pp. kan worden verwacht.»

Uit de beschermingsgedachte van het voorgestelde artikel 2, derde lid,
tweede volzin vloeit tevens voort dat de overdracht beperkt dient te
worden uitgelegd. Dit geldt, gelet op de op elkaar gelijkende gevolgen,
evenzeer voor de exclusieve licentie. In geval van twijfel dient ten faveure
van de natuurlijke maker te worden beslist. Dit is ook in overeenstemming
met de Haviltex-leer van de Hoge Raad1 waarin onder meer de
maatschappelijke positie van partijen en de rechtskennis die van partijen
mag worden verwacht, meegenomen wordt bij de uitleg van overeenkomsten. Er wordt dan ook geen aanleiding gezien een verdergaande
verplichting in te voeren om de reikwijdte, het doel, de duur en de
geografische omvang van de rechtenoverdracht of exclusieve licentieverlening in de akte te specificeren, zoals in overweging is gegeven door de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 308, nr. 3

10

WODC-onderzoekers en de Raad voor Cultuur. De wettelijke regeling
stimuleert contractspartijen – gelet op de bovengenoemde beperkte
interpretatie van de overdracht ten faveure van de maker – al in
voldoende mate om de aard en omvang van de exclusieve rechtenverlening nauwkeurig te vermelden. Indien de maker meent dat zijn
wederpartij onvoldoende gebruik maakt van de hem verleende exploitatiebevoegdheden (non usus) kan hij zijn wederpartij verzoeken schriftelijk
opgave te doen van de omvang van de exploitatie en de gebruikte
distributiekanalen. Indien een exploitant bij het sluiten van de overeenkomst eenduidige afspraken maakt, zal dit er aan bijdragen dat hij
eenvoudiger kan voldoen aan de opgave van de omvang van de exploitatie en de gebruikte exploitatiekananalen en dus eenvoudiger kan
aantonen dat hij in voldoende mate exploiteert. Kortom, ook voor de
exploitant is er een stimulans om duidelijk aan te geven welke exploitatiebevoegdheden hij overgedragen, dan wel gelicentieerd krijgt.
Ten aanzien van de vraag of het mogelijk is een toekomstige exploitatiewijze bij voorbaat over te dragen, dan wel te licentiëren, geldt het
volgende. Voor fictieve makers blijft de Haviltexmaatstaf gelden voor de
bepaling van de omvang van de verleende exploitatiebevoegdheid.
Onbekende, toekomstige exploitatiewijzen kunnen daarbij – ook zonder
separaat beding terzake – worden overgedragen indien partijen dit over
en weer redelijkerwijs hadden moeten begrijpen. Dit geldt bijvoorbeeld bij
overgang van ondernemingen waarbij een integrale verschuiving van het
auteursrecht van het ene vermogen in het andere vermogen is beoogd.
Aan het bepaaldheidsvereiste is in dat geval voldaan doordat het
auteursrecht in zijn geheel overgaat; er zullen zich geen afbakeningsproblemen kunnen voordoen.
In aanvulling op de Haviltex maatstaf geldt voor natuurlijke makers tevens
de tweede volzin van het derde lid van artikel 2. Alleen die bevoegdheden
gaan over die in de akte zijn vermeld of die uit de aard en de strekking van
de titel voortvloeien. Toekomstige exploitatiewijzen zijn daar niet in vervat
tenzij hierover een apart beding is opgenomen en het auteursrecht in zijn
geheel wordt overgedragen of gelicentieerd. In een voorkomend geval
dienen partijen dus schriftelijke afspraken te maken over het verlenen van
exploitatiebevoegdheden ten aanzien van toekomstige exploitatiewijzen.
Het nieuwe vierde lid correspondeert inhoudelijk met het huidige derde lid
en wordt slechts redactioneel gewijzigd. Het nieuwe vijfde lid bepaalt dat
de zogeheten fictieve maker van artikel 7 en 8 geen aanspraak kan maken
op de beschermende bepalingen van lid 2, tweede volzin en lid 4. Gelet op
de achterliggende gedachte bij deze bepalingen dat de natuurlijke maker
moet worden beschermd, ligt het voor de hand te bepalen dat de fictieve
maker er geen beroep op kan doen.
Onderdeel B
Onderdeel B introduceert een nieuw hoofdstuk Ia dat zeven bepalingen
bevat die zien op het exploitatiecontractenrecht. Het nieuwe hoofdstuk
komt na hoofdstuk I dat algemene bepalingen bevat en voor hoofdstuk II
dat bepalingen over de uitoefening en de handhaving van het auteursrecht bevat.
Artikel 25b Aw
Artikel 25b regelt de reikwijdte van het hoofdstuk. De bepalingen van het
hoofdstuk zijn, met uitzondering van artikel 25f, alleen van toepassing op
overeenkomsten die de verlening van exploitatiebevoegdheid ten aanzien
van het auteursrecht op een werk van de maker aan de wederpartij tot
hoofddoel heeft, en waarop artikel 3.28 BVIE niet van toepassing is. Door

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 308, nr. 3

11

te spreken van het verlenen van exploitatiebevoegdheden vallen onder de
overeenkomsten zowel de overeenkomst van overdracht als de licentieovereenkomst. Het dient te gaan om overeenkomsten waarbij de maker
zijn auteursrecht primair ter exploitatie overdraagt of in licentie geeft aan
een intermediair (zoals meestal het geval is bij literaire en muzikale
werken) of waarbij het gebruik van in opdracht gemaakte werken primair
gericht is op exploitatie en artikel 3.28 BVIE niet van toepassing is (zoals
bij werken gemaakt door freelance journalisten). Het hoofdstuk is derhalve
niet van toepassing op in opdracht gemaakte werken die primair bedoeld
zijn voor gebruik door de opdrachtgever (zoals bij logo’s en websites). In
de gevallen waar samenloop is van auteursrecht en tekeningen- of
modellenrecht (artikel 3.28 BVIE), is dit hoofdstuk ook niet van toepassing.
Overwogen is een negatieve definitie op te nemen maar dit zou ertoe
leiden dat te veel categorieën werken dienen te worden uitgezonderd.
Naast de in opdracht gemaakte werken en werken die vallen onder artikel
3.28 BVIE zouden dan ook eenvoudige gebruikslicenties van niet in
opdracht gemaakte werken uitgezonderd moeten worden (zoals de
licentie voor openbaarmaking van een muziekwerk door bijvoorbeeld een
horecagelegenheid). Van belang is verder dat de bepalingen uitsluitend
van toepassing zijn op de primaire exploitatieovereenkomst, dat wil
zeggen overeenkomsten waarbij de maker contractspartij is (zoals de
overeenkomst die een schrijver sluit met zijn uitgever). Exploitatiecontracten die worden gesloten door partijen die verder in de keten liggen,
vallen er dus niet onder (zoals de overeenkomst van de uitgever met een
filmproducent). Hierbij zij opgemerkt dat deze derden onder bepaalde
omstandigheden wel aangesproken kunnen worden door de maker
(bijvoorbeeld op grond van de bestsellerbepaling), indien zij exploitatiebevoegdheid overgedragen hebben verkregen van de wederpartij van de
maker. Artikel 25f is in lid 2 uitgezonderd van de beperkte reikwijdte. Dit
betekent dat artikel 25f van toepassing is op alle overeenkomsten waarbij
de maker het auteursrecht geheel of gedeeltelijk overdraagt dan wel
exclusief licentieert. Een maker moet hem onredelijke bezwarende
bedingen kunnen vernietigen, ongeacht of de overdracht of exclusieve
licentieverlening geschiedt met het oog op gebruik door de opdrachtgever
of ter exploitatie.
Uit het derde lid volgt, in overeenstemming met de beschermingsgedachte achter artikel 2, derde lid, dat de in dit hoofdstuk voorziene
bescherming alleen toekomt aan makers die natuurlijke personen zijn. Op
de bescherming kan geen beroep worden gedaan door fictieve makers als
bedoeld in de artikelen 7 en 8 van de Auteurswet. Dit laat onverlet dat
fictieve makers zich in voorkomende gevallen kunnen beroepen op het
commune overeenkomstenrecht en dat er onder omstandigheden sprake
zal kunnen zijn van een reflexwerking van het auteurscontractenrecht op
overeenkomsten gesloten door fictieve makers die zich in vergelijkbare
positie bevinden als natuurlijke makers.
Het vierde lid bepaalt dat niet alleen de maker die een natuurlijk persoon
is, aanspraak kan maken op bescherming, maar ook de natuurlijke
persoon die na zijn overlijden het auteursrecht als erfgenaam of legataris
van de maker heeft verkregen.
Volledigheidshalve wordt opgemerkt dat overeenkomsten met collectieve
beheersorganisaties niet onder de reikwijdte van dit hoofdstuk vallen.
Toezicht op collectieve beheersorganisatie wordt geregeld in de Wet
toezicht cbo’s. Dit laat onverlet dat ingevolge artikel 25b lid 2, artikel 25f
inzake onredelijk bezwarende bepalingen van toepassing is op overdracht
van het auteursrecht aan een collectieve beheersorganisatie.
Artikel 25c Aw
Artikel 25c, eerste lid, voorziet in het recht van de maker op een in de
overeenkomst te bepalen billijke vergoeding voor het verlenen van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 308, nr. 3

12

exploitatiebevoegdheid. Conform het verzoek van de Commissie
Auteursrecht zij hier verduidelijkt dat in bepaalde gevallen de billijke
vergoeding ook nihil, in natura of inbegrepen in het honorarium kan zijn.
Bijvoorbeeld in het geval de maker zijn medewerking verleent aan een
open access model of gebruik maakt van een creative commons licentie.
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap kan, na het advies van
een bij AMvB vast te stellen organisatie te hebben ingewonnen en na
overleg met de Minister van Veiligheid en Justitie de hoogte van een
billijke vergoeding vaststellen voor een specifieke branche en voor een
bepaalde periode. De minister gaat alleen tot vaststelling over op
gezamenlijk verzoek van een vereniging van makers en (een vereniging
van) exploitanten.
Het ingrijpen in de vrije prijsvorming door het vaststellen van een billijke
vergoeding voor het verlenen van een exploitatiebevoegdheid kan, indien
dit wordt doorberekend in de prijs van goederen, indirect een belemmering vormen voor het vrij verkeer van goederen. Als zodanig kan dit als
een maatregel van gelijke werking getroffen worden door het verbod
neergelegd in artikel 34 VWEU. Dergelijke belemmeringen kunnen echter
worden gerechtvaardigd met een beroep op de «rule-of-reason» en met
een beroep op de bescherming van de belangen opgesomd in artikel 36
VWEU.
Het vaststellen van een billijke vergoeding moet dus gericht zijn op het
dienen van het algemeen belang en niet enkel gericht zijn op het
waarborgen van een economisch deelbelang van de auteurs. Het
vaststellen van een billijke vergoeding bevordert dat auteurs in staat
blijven bij te dragen aan de culturele diversiteit binnen het Nederlands
taalgebied. Daarom is in het tweede lid expliciet bepaald dat de
vaststelling van een billijke vergoeding op een zodanige wijze plaatsvindt
dat daarmee de belangen zoals genoemd in het tweede lid (behoud van
culturele diversiteit, toegankelijkheid van cultuur, een doelstelling van
sociaal beleid of het consumentenbelang) gediend zijn. Deze belangen zijn
volgens de jurisprudentie van het Hof van Justitie ook erkend als
dwingende redenen van algemeen belang die een inbreuk op het vrij
verkeer kunnen rechtvaardigen (zie in dit verband arrest HvJ van
13 december 2007, zaak C-250/06, United Pan-Europe, overwegingen
41–43; arrest HvJ van 29 november 2007, C-393/05, Commissie/Oostenrijk,
overweging 52 en de aldaar aangehaalde jurisprudentie). De culturele
diversiteit is ook met name genoemd als een van de doelstellingen van
artikel 3 derde lid, laatste volzin, van het Verdrag betreffende de Europese
Unie waarin wordt gesteld dat de Unie haar rijke verscheidenheid van
cultuur en taal eerbiedigt en toeziet op de instandhouding en ontwikkeling
van het culturele erfgoed.
Volgens vaste jurisprudentie van het Hof van Justitie kan een maatregel
die louter en alleen gericht is op het realiseren van economische
doelstellingen niet worden gerechtvaardigd (zie bijv. arrest HvJ van
16 februari 2006, Amy Rockler, zaak C-137/04, overweging 24). Daarentegen is een maatregel die een dwingende reden van algemeen belang
nastreeft, maar ook daarbij ogenschijnlijk een economische doelstelling
nastreeft, wel degelijk een te rechtvaardigen maatregel (zie arrest HvJ
12 oktober 2004, Wolff & Müller, zaak C-60/03, overweging 41 en arrest
HvJ van 5 maart 2009, UTECA, zaak C-222/07). Dat het vaststellen van een
billijke vergoeding door de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap tevens tot gevolg heeft dat de auteurs delen in de inkomsten van de
exploitatie waarmee dus ook hun economische belangen worden gediend
is dus wegens voornoemd belang dat ermee gediend wordt ook vanuit
een oogpunt van Europees recht niet bezwaarlijk.
Bij de vaststelling van een billijke vergoeding houdt de Minister van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap dus niet alleen rekening met de
belangen van makers en exploitanten van werken in de desbetreffende
sector maar ook met het algemeen belang als boven omschreven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 308, nr. 3

13

Daarmee wordt ook recht gedaan aan het Europeesrechtelijk vereiste dat
een te rechtvaardigen belemmering niet alleen noodzakelijk moet zijn,
maar ook proportioneel. In dat verband zij opgemerkt dat de toepassing
van de maatregel omgeven is met een aantal waarborgen. Zo dient er aan
de vaststelling door de Minister van een billijke vergoeding een
gezamenlijk gedragen verzoek door marktpartijen vooraf te gaan.
Vervolgens dient de minister advies van een nader bij AMvB vast te
stellen orgaan in te winnen. Pas indien beide stappen zijn doorlopen kan
de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap overgaan tot
vaststelling van een billijke vergoeding, mits dit noodzakelijk is voor het
realiseren van de doelstellingen van algemeen belang zoals neergelegd in
de wet. De vaststelling door de minister wordt bovendien gemotiveerd.
De geschetste doelstellingen kunnen niet met andere minder ingrijpende
maatregelen worden gerealiseerd. Als er geen billijke vergoeding onder
normale marktomstandigheden tot stand komt tussen de partijen, zijn
auteurs immers niet of veel minder in staat om kwalitatief hoogstaand
maar minder goed verkopend werk te produceren. Hierdoor verschraalt de
diversiteit op cultureel vlak. Stimuleringsmaatregelen, al dan niet met
publiek geld gefinancierd, kunnen deze onderliggende onevenwichtigheid
niet wegnemen. Dit soort maatregelen is bovendien erg kostbaar en kan
niet op permanente basis worden gefinancierd. Derhalve is een ingrijpen
in de vergoeding de enige structurele oplossing voor de branches waar
een dergelijke onevenwichtigheid zich voordoet.
De maatregel is tot slot ook non-discriminatoir aangezien het besluit van
de minister voor een ieder geldt die in de desbetreffende branche actief is.
Gelet op het voorgaande kan worden geconstateerd dat aan alle
voorwaarden voor een beroep op de «rule-of-reason» is voldaan.
Een beperking van de regeling in de tijd kan om verschillende redenen
wenselijk zijn. Ondanks een zorgvuldige afweging door de marktpartijen,
het adviesorgaan en de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
kan blijken dat een regeling in de praktijk niet goed werkt. Ook kan een
vastgestelde billijke vergoeding door ontwikkelingen in de markt of op
technisch gebied worden ingehaald, waardoor aanpassing of beëindiging
nodig is. Omdat een redelijke periode van geldigheid per branche kan
verschillen kan de periode het beste door de Minister in het vaststellingsbesluit worden vastgelegd.
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap gaat ingevolge het
derde lid slechts tot vaststelling van de vergoeding over op verzoek van
een in de desbetreffende branche bestaande representatieve en onafhankelijke vereniging van makers van werken van wetenschap, letterkunde en
kunst enerzijds en een exploitant of een vereniging van exploitanten van
deze werken anderzijds. Het verzoek dient een gezamenlijk gedragen
advies inzake de hoogte van de vergoeding te bevatten en een duidelijke
afbakening van de branche waarop het verzoek betrekking heeft. Naar
aanleiding van het advies van de Afdeling kent het wetsvoorstel niet
langer een afwijkingsmogelijkheid wegens bijzondere omstandigheden en
indien de maker ermee instemt. Het blijft evenwel mogelijk onderscheid
aan te brengen, bijvoorbeeld door in het verzoek verschillende categorieën met afzonderlijke tarieven voor een billijke vergoeding op te nemen.
Zo zou bijvoorbeeld een aparte categorie opgenomen kunnen worden
voor succesvolle makers of voor makers die hun medewerking verlenen
aan een open access model of gebruik maken van een creative commons
licentie. De criteria waaraan moet worden voldaan om in een bepaalde
categorie te vallen zal dan in het advies door de partijen moeten worden
aangeduid en onderbouwd.
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap kan van dit advies
afwijken. Door deze afwijkingsmogelijkheid houdt hij zelf de bevoegdheid
een beslissing te nemen over de hoogte van een billijke vergoeding en de
mogelijkheid om verschillende tarieven voor aparte categorieën vast te
stellen. Het gezamenlijk verzoek van een in de desbetreffende branche

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 308, nr. 3

14

1

Zie recentelijk het arrest van 2 december
2010, zaak C-225/09, Jakubowska, punt 49 en
het arrest van 3 maart 2011, zaak C-437/09.
Beaudout, punt 37. Daarin wordt de rechtspraak herhaald die de Afdeling noemt in
voetnoot 10 van zijn advies.
2
Vaste rechtspraak sinds de zaken C-2/91 en
C-245/91, Meng en OHRA, Jur. 1993, p. I-5851
en bevestigd in zaak C-446/05, Doulamis, Jur.
2008, p. I-1377.

bestaande vereniging van makers en een exploitant of vereniging van
exploitanten van die werken houdt aldus het karakter van een niet
bindend advies aan de minister. Pas door de uiteindelijke vaststelling door
de minister staat de hoogte van een billijke vergoeding vast.
In dit wetsvoorstel is ervoor gekozen om de Minister van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap de hoogte van een billijk te achten vergoeding
vast te laten stellen op verzoek van de meest betrokken partijen uit de
branche. Doordat de vaststelling door de Minister van OCW een
overheidsbesluit is, wordt verzekerd dat de vaststelling van de hoogte van
de vergoeding niet op mededingingsrechtelijke bezwaren stuit. Anderzijds
wordt verzekerd dat het besluit kan rekenen op draagvlak doordat de
Minister slechts tot vaststelling van een billijke vergoeding kan overgaan
nadat de meest betrokken partijen uit de branche een gezamenlijk
gedragen verzoek hebben uitgebracht. Het enkele feit dat een gezamenlijk
gedragen advies voorwaarde is voor vaststelling van een billijke
vergoeding door de minister van OCW, brengt echter niet met zich dat de
Minister van OCW altijd tot vaststelling conform het advies zal overgaan.
De minister zal een zelfstandige afweging dienen te maken teneinde het
karakter van overheidsbesluit te waarborgen.
Dat zou anders kunnen liggen indien de hoogte van de vergoeding louter
zou berusten op afspraken die tussen verenigingen van auteurs en een
exploitant of vereniging van exploitanten gemaakt zijn. Die afspraken
zouden in strijd kunnen zijn met artikel 6 van de Mededingingswet en
artikel 101 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie
(VWEU). Ook een wettelijke regeling die een dergelijke afspraak tussen
marktpartijen mogelijk zou maken verdraagt zich mogelijk niet met de
artikelen 101 VWEU jo artikel 10 EG (oud).
Op grond van rechtspraak van het Hof van Justitie mogen lidstaten geen
afbreuk doen aan het nuttig effect van de Europese mededingingsregels.
Die rechtspraak is gebaseerd op de algemene goede trouwverplichting
van de lidstaten tegenover de Unie, aangeduid als «de Unietrouw» (art. 4
lid 3 VEU). Volgens vaste rechtspraak is sprake van strijd met deze
verdragsbepalingen wanneer een lidstaat «(...) het tot stand komen van
met artikel 101 VWEU strijdige mededingingsregelingen oplegt of
begunstigt of de werking ervan versterkt, dan wel aan zijn eigen regeling
het overheidskarakter ontneemt door de verantwoordelijkheid voor het
nemen van besluiten tot interventie op economisch gebied aan particuliere marktdeelnemers te delegeren.»1
Samengevat gaat het om vier categorieën verboden overheidsmaatregelen: (1) een mededingingsbeperking opleggen, (2) een mededingingsbeperking aanmoedigen, (3) een mededingingsbeperking bekrachtigen en
(4) publiekrechtelijke bevoegdheden delegeren aan marktpartijen. Steeds
dient er een combinatie te zijn van een overheidsmaatregel en mededingingsbeperkende gedragingen. Die situatie doet zich niet voor als een
overheidsmaatregel mededingingsbeperkende afspraken overbodig
maakt.2
In het onderhavige geval zijn de eerste en de tweede figuur (opleggen en
aanmoedigen) niet aan de orde. Bij de derde figuur (bekrachtigen) wordt
een mededingingsbeperkende regeling door de overheid bekrachtigd,
bijvoorbeeld door een algemeen verbindendverklaring. In artikel 25c van
het wetsvoorstel komt het zo ver niet, omdat de meest betrokken partijen
in de branche slechts een advies voor een tariefregeling opstellen. Van
een mededingingsbeperkende afspraak is dan geen sprake, zodat een
dergelijke afspraak ook niet kan worden bekrachtigd. Vereist is dan wel
dat de sector de beoogde tarieven niet al feitelijk toepast, omdat dat al als
een verboden overeenkomst of een onderling afgestemde feitelijke
gedraging in de zin van art. 6 lid 1 Mededingingswet kan worden gezien.
Bij de vierde figuur (delegeren van publiekrechtelijke bevoegdheid) is
beslissend of de overheid daadwerkelijk het laatste woord heeft. Zo ja,
dan is sprake van een besluit met een overheidskarakter. Of dat het geval

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 308, nr. 3

15

1

HvJEG 5 december 2006, Cipolla, gevoegde
zaken C-94/04 en C-202/0.
.....

is, is een tamelijk casuïstische aangelegenheid. Illustratief is de zaak
Cipolla over een Italiaanse regeling over kostenveroordeling voor
advocaten in procedures.1 Een ontwerp voor de tariefregeling werd
opgesteld door de beroepsorganisatie van advocaten. Al eerder was
uitgemaakt dat die beroepsorganisatie daarbij niet handelde als
verlengstuk van het openbaar gezag. Het Hof stelde vast dat het
overheidskarakter van de tariefregeling voldoende was gegarandeerd.
In het licht van deze rechtspraak kan worden gesteld dat de voorgestelde
regeling, waarbij de minister de tarieven op initiatief van de sector
vaststelt, geen delegatie van publiekrechtelijke bevoegdheden aan de
sector inhoudt. Een gezamenlijk gedragen verzoek is weliswaar een
vereiste voor vaststelling van de tarieven door de minister, maar het is de
minister die uiteindelijk – indien nodig en na advies – beslist en ook van
het verzoek kan afwijken. Dit is in overeenstemming met de jurisprudentie
van het Hof van Justitie.
De Afdeling verwijst in haar advies naar Duitsland waarin na de invoering
van een vergelijkbare bepaling slechts een enkele regeling tot stand is
gekomen. In Nederland was het maken van tariefafspraken in bepaalde
sectoren gangbaar. Voorts hebben in de consultatie zowel verenigingen
van makers en verenigingen van exploitanten erop aangedrongen te
onderzoeken of er mogelijkheden zijn om te komen tot collectieve
onderhandelingen. Naar wij menen maakt dit het waarschijnlijk dat het
resultaat in de Nederlandse verhouding anders zal zijn,
In lid 4 is bepaald dat de hiervoor bedoelde verenigingen representatief
en onafhankelijk dienen te zijn. De Afdeling heeft opgemerkt dat onduidelijk is wat het doel is van de eis van onafhankelijkheid en dat de eis van
representativiteit te onbepaald blijft. Ter toelichting op de eis van
representativiteit wordt opgemerkt dat nu de vaststelling van een billijke
vergoeding door de minister geldt voor een specifieke branche, het van
belang is dat de makers en exploitanten op wie de regeling betrekking
heeft voldoende door de verenigingen worden vertegenwoordigd. Op
welke wijze aan de eis van representativiteit wordt voldaan kan per
branche verschillen. Deze verschillen kunnen voorvloeien uit de mate
waarin en de wijze waarop makers zich hebben verenigd. Zo kan er bij
makers binnen een branche weinig behoefte bestaan om zich te verenigen
of kunnen er juist meerdere verenigingen zijn. Ook is het mogelijk dat er
binnen een branche verdeeldheid heerst tussen verenigingen van makers.
De eisen die aan representativiteit worden gesteld kunnen daarom nader
worden geregeld bij of krachtens AMvB zoals bepaald in het vijfde lid.
Onafhankelijkheid ten opzichte van elkaar is van belang omdat er geen
evenwichtig verzoek kan ontstaan als verenigingen van makers en
exploitanten over en weer niet vrij zijn van elkaars inmenging.
In lid 6 is bepaald dat indien bevoegdheden zijn verleend ten aanzien van
toekomstige exploitatiewijzen, de maker een aanvullende billijke
vergoeding dient te verkrijgen. Ratio hierachter is dat de maker dient te
kunnen delen in de opbrengst van de exploitatie terwijl de exploitant,
indien partijen dit zijn overeengekomen, geen onnodige belemmering
moet ondervinden in het ontplooien van een nieuwe exploitatiewijze
doordat onduidelijk is of toestemming is verleend.
. De vordering van een aanvullende vergoeding kan door de maker ook
worden ingesteld tegen een opvolgend verkrijger van het auteursrecht.
Het betreft een kwalitatieve verplichting: degene die de kwaliteit van
rechthebbende bezit zal zich rekenschap dienen te geven dat de maker in
aanmerking komt voor een aanvullende vergoeding indien hij bevoegdheden heeft verkregen ten aanzien van ten tijde van het sluiten van de
primaire exploitatieovereenkomst onbekende explotatiewijzen en de
voorheen onbekende exploitatiewijze zich daadwerkelijk materialiseert.
Ik zie geen aanleiding om het advies van de Commissie Auteursrecht over
te nemen de vaststelling van de hoogte van de billijke vergoeding te
beperken tot secundaire en tertiaire exploitatie. Het wordt aan partijen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 308, nr. 3

16

gelaten om te komen tot een collectief verzoek inzake de vergoeding die
zij, gelet op de exploitatiewijze, billijk achten.
Artikel 25d Aw
Artikel 25d voorziet in een disproportionaliteitsregel, ook wel bestsellerbepaling genoemd. Op grond van het eerste lid kan de maker van een werk
van letterkunde, wetenschap of kunst die zijn auteursrecht ter exploitatie
heeft overgedragen of gelicentieerd, in rechte een aanvullende
vergoeding vorderen. Voorwaarde voor toewijzing van een dergelijke
vordering is dat de vergoeding die hij ontvangt, gelet op de wederzijdse
prestaties, een ernstige onevenredigheid vertoont in verhouding tot de
opbrengst van de exploitatie van het werk. De bepaling stelt de maker dus
in de gelegenheid mee te delen in de opbrengst van de exploitatie van zijn
werk, mocht die exploitatie een, al dan niet onverwacht, groot commercieel succes zijn. Zo artikel 25c zich richt op het ex tunc vaststellen van een
billijke vergoeding, zo richt artikel 25d zich op een ex nunc beoordeling
van de vergoeding in het individuele geval.
Voor een succesvol beroep op de disproportionaliteitsregel moet er, gelet
op de wederzijdse prestaties, sprake zijn van een ernstige onevenredigheid tussen de vergoeding en de opbrengst van de exploitatie van het
werk. Die ernstige onevenredigheid moet in objectieve zin vast te stellen
zijn. De rechter zal bij de behandeling van een dergelijke vordering de
omstandigheden van het geval meewegen. Een wettelijke opsomming
van de omstandigheden waarmee de rechter rekening dient te houden is
dan ook niet vereist. De disproportionaliteitsregel heeft een ruim
toepassingsbereik in die zin dat de regel zowel van toepassing is op
situaties waarin sprake is van ontoereikende forfaitaire vergoedingen, als
op situaties waarin sprake is van te kort schietende royaltyregelingen. Dat
laat onverlet dat de regel in de praktijk vermoedelijk minder snel zal
worden toegepast bij royaltyregelingen (zoals ook al in het
WODC-onderzoek en het advies van de Commissie Auteursrecht wordt
geconstateerd) omdat daarbij de hoogte van de vergoeding voor de
maker bijvoorbeeld gerelateerd is aan het aantal verkochte exemplaren
van het werk. Niet in iedere onevenredigheid is meteen een grond
gelegen om de exploitatieovereenkomst door de rechter aan te laten
passen. Er moet sprake zijn van een ernstige onevenredigheid. Zodoende
wordt verzekerd dat een exploitant genoegzaam in de gelegenheid is om
de gedane investeringen terug te verdienen. Bovendien wordt daardoor
verzekerd dat de exploitant (voor het ondernemingsrisico dat hij met de
exploitatie van werken van letterkunde, wetenschap en kunst bereid is te
lopen) winst kan maken. Dat is ook noodzakelijk om op andere investeringen geleden verliezen te kunnen compenseren.
De disproportionaliteitsregel stelt niet de eis dat de ernstige onevenredigheid niet te voorzien was ten tijde van de contractsluiting. De bepaling
is derhalve ook van toepassing op overeenkomsten waar van meet af aan
sprake is van een ernstige onevenredigheid. Daarin is ook de meerwaarde
ten opzichte van artikel 6:258 BW gelegen. De aldaar geregelde imprévision zou eenvoudig buiten werking kunnen worden gesteld door in de
overeenkomst standaard een bepaling op te nemen voor het geval het
werk een groot commercieel succes kent (zonder dat makers en uitvoerende kunstenaars alsdan daarvan kunnen meeprofiteren).
Een beroep op de disproportionaliteitsregel is voorbehouden aan de
maker/natuurlijke persoon van werken van letterkunde, wetenschap of
kunst (artikel 25b, derde lid), alsmede de natuurlijke persoon die het
auteursrecht als erfgenaam of legataris van de maker heeft verkregen
(artikel 25b, vierde lid). Exploitanten kunnen zich niet op de regel
beroepen. Mocht de exploitatie van een bepaald werk onverhoopt
floppen, dan kunnen zij de rechter dus niet om aanpassing van de
overeenkomst verzoeken teneinde de geleden verliezen (gedeeltelijk) op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 308, nr. 3

17

de maker van dat werk af te wentelen. Een flop behoort tot het ondernemingsrisico van de exploitant. Een exploitant kan het risico van een
geslaagd beroep dus beperken door te voorzien in een vergoeding op
royaltybasis. Aan toepassing van artikel 25d zal, zoals reeds genoemd,
naar verwachting minder snel worden toegekomen indien de beloning
gerelateerd is aan de verkoop van het werk.
Het tweede lid bepaalt dat de maker een derde, niet zijnde de contractuele
wederpartij, in rechte kan betrekken om een aanvullende vergoeding te
verkrijgen indien de ernstige onevenredigheid tussen de vergoeding van
de maker en de opbrengst van de exploitatie van het werk is ontstaan
nadat het auteursrecht door de wederpartij van de maker aan een derde is
overgedragen. . Deze bepaling is noodzakelijk om te voorkomen dat de
maker met lege handen staat indien het auteursrecht door zijn wederpartij
is overgedragen aan een derde. Een derde die auteursrecht exploiteert, zal
uit hoofde van zijn status als rechthebbende op het auteursrecht er steeds
rekening mee dienen te houden dat de maker hem kan aanspreken indien
de vergoeding die de maker heeft ontvangen, gelet op de wederzijdse
prestaties, een ernstige onevenredigheid vertoont in verhouding tot de
opbrengst van de exploitatie van het door de maker vervaardigde werk. Er
is aldus sprake van een kwalitatieve plicht van degene die het auteursrecht exploiteert jegens de maker. In een dergelijk geval volgt het recht
van de maker op een vergoeding het auteursrecht. De regeling zal ertoe
leiden dat een derde/verkrijger van een auteursrecht die dit wenst te
exploiteren tevens zicht zal moeten hebben op de afspraken die door de
eerdere rechthebbende zijn gemaakt met de maker van het werk indien hij
duidelijkheid wil hebben met welke verplichtingen hij mogelijk te maken
krijgt.
De kwalitatieve plicht is alleen verbonden aan de persoon van auteursrechthebbende. Degene die op basis van een licentie exploiteert is niet
gehouden tot deze verplichting. Een licentienemer beschikt niet over het
auteursrecht als zodanig: hij exploiteert enkel op basis van toestemming
van de auteursrechthebbende. De maker kan in een dergelijke geval de
licentiegever aanspreken of – indien hijzelf licentiegever is – zelf de
licentienemer aanspreken op basis van de licentieovereenkomst.
Artikel 25e Aw

1

Vgl Hof Amsterdam, 23 december 2008, AMI
2009, 2 (Intersong Basart/Hans van Hemert)
inzake de ontbinding van een muziekuitgavencontract wegens wanprestatie van de
muziekuitgever.

Artikel 25e voorziet in een herroepingsrecht wegens non usus naar het
model van artikel 6:265 e.v. van het Burgerlijk Wetboek. Het belang van
invoering van een non-usus regel is toegenomen nu de bepalingen inzake
niet-overdraagbaarheid en de vijfjaarlijkse opzegmogelijkheid van de
exclusieve licentie niet langer onderdeel zijn van het voorstel. Het artikel is
om die reden ten opzichte van het voorontwerp aangevuld.
Op grond van het eerste lid van artikel 25e kan de maker de overeenkomst
waarbij hij zijn auteursrecht ter exploitatie heeft overgedragen dan wel
heeft gelicentieerd, geheel of gedeeltelijk ontbinden indien zijn wederpartij het werk binnen een redelijke termijn na het sluiten van de
overeenkomst c.q. de laatste exploitatie van het werk niet of niet langer in
voldoende mate uitbaat1. Het is in (rechts)economisch opzicht niet
efficiënt als rechten waarvoor een markt bestaat, niet worden geëxploiteerd. De maker dient in dat geval in de gelegenheid te worden gesteld
zijn rechten aan een andere exploitant te verlenen die in de uitbating
daarvan wel is geïnteresseerd. Dit speelt temeer nu het auteursrecht geldt
tot zeventig jaar na het overlijden van de maker. Op de exploitant rust
gedurende de duur van het auteursrecht een voortdurende inspanningsverplichting. Laat hij die inspanning na dan kan de maker hem op grond
van artikel 25e aansporen alsnog tot exploitatie over te gaan of het
auteursrecht weer aan de maker te doen toekomen zodat deze het
auteursrecht zelf kan exploiteren of een andere exploitant kan inschakelen. De bepaling stimuleert daarmee ook mededinging tussen exploi-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 308, nr. 3

18

tanten. De wet voorziet bewust niet in een specifieke termijn waarbinnen
de rechten door de wederpartij van de maker moeten worden geëxploiteerd. De diverse mediasectoren verschillen daarvoor namelijk onderling
te zeer. Verenigingen van makers en exploitanten in een sector kunnen dit
nader uitwerken, bijvoorbeeld via modelcontracten.
Uit artikel 25b volgt dat het moet gaan om een overeenkomst waarbij de
maker zijn auteursrecht primair ter exploitatie heeft overgedragen. Indien
het primaire doel geen exploitatie betrof, is de bepaling derhalve niet van
toepassing. Dit doet zich bijvoorbeeld voor bij de overdracht van in
opdracht gemaakte werken met het primair doel het gebruik door de
opdrachtgever, zoals werken van architectuur, websites en logo’s gemaakt
door individuele ontwerpers of reclamemakers. Op grond van artikel 2:265
BW heeft de maker in beginsel de keuze voor een algehele ontbinding of
een gedeeltelijke ontbinding. Indien de exploitant wel exploiteert maar
daarbij geen gebruik maakt van alle exploitatiewijzen die op grond van de
overeenkomst mogelijk zijn, ligt het voor de hand dat de maker slechts
gedeeltelijk ontbindt. Te weten, slechts voor die exploitatiewijzen die door
de exploitant onbenut zijn gelaten.
Het eerste lid bepaalt verder dat de bevoegdheid de exploitatieovereenkomst te ontbinden niet geldt, wanneer het aan de maker is toe te rekenen
dat de rechten niet binnen een redelijke termijn zijn uitgeoefend. Dit is
gemodelleerd op artikel 6:266 BW inzake schuldeisersverzuim. Daarbij kan
bijvoorbeeld worden gedacht aan de omstandigheid dat de maker er niet
of niet tijdig in is geslaagd om een voor exploitatie geschikt werk aan de
exploitant beschikbaar te stellen. Het spreekt voor zich dat de maker een
redelijk belang bij de ontbinding dient te hebben. Ontbreekt dit belang
(bijvoorbeeld in het geval van een samengesteld werk waarbij de maker
na ontbinding het werk niet zelfstandig kan exploiteren), dan komt de
maker geen beroep op de ontbindingsbevoegdheid toe. Zou dit anders
zijn dan zou de exploitant met een onexploiteerbaar werk achterblijven.
Voorts geldt de bevoegdheid niet indien de wederpartij een zodanig
zwaarwichtig belang heeft bij de instandhouding van de overeenkomst
dat het belang van de maker daarvoor naar maatstaven van redelijkheid
en billijkheid moet wijken. Deze zinsnede geldt als een inkleuring en
specificering van het bepaalde in het licht van artikel 3:13 BW op grond
waarvan degene die een bevoegdheid toekomt, haar niet kan inroepen
voor zover hij haar misbruikt. Door in artikel 25e te bepalen dat een
exploitant een zwaarwichtig belang dient te hebben alvorens de conclusie
gerechtvaardigd is dat een maker in redelijkheid niet tot uitoefening van
het recht had kunnen komen. Hiermee wordt beoogd de maker een
sterkere positie te geven dat hij op grond van algemene recht al heeft.
Het tweede lid regelt dat de situatie dat bij een samengesteld,
onscheidbaar werk een maker weigert medewerking te verlenen aan het
inroepen van het non usus-recht. Hij kan zo tegenhouden dat andere
makers zich beroepen op het non usus-recht en de andere makers
daardoor onevenredig benadelen. De andere makers kunnen zich dan op
grond van lid 2 tot de rechter wenden om de overeenkomst alsnog te
ontbinden. Hiermee is niet beoogd een andere maatstaf te hanteren dan
bedoeld in artikel 3:13 BW. In dat geval is het dus alleen mogelijk om te
ontbinden door middel van een gerechtelijke uitspraak.
Op grond van het derde lid ontstaat de bevoegdheid tot ontbinding verder
pas nadat de maker aan degene aan wie de rechten zijn verleend
schriftelijk een redelijke termijn heeft gegund deze alsnog of opnieuw uit
te oefenen en die uitoefening binnen deze termijn uitblijft. Indien de
wederpartij de rechten aan een derde heeft verleend, is het aan de
wederpartij om de derde zo spoedig mogelijk te berichten dat de maker
zich na ommekomst van de termijn mogelijk beroept op de non
usus-bepaling. Het voorstel voorziet andermaal bewust niet in een
termijn, omdat de verschillende mediasectoren daarvoor onderling te zeer
verschillen. Ook hierbij is het dus raadzaam invulling van de termijn via

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 308, nr. 3

19

overeenstemming over modelcontracten aan de sector over te laten. Het
is niet nodig een termijn in acht te nemen indien duidelijk is dat nakoming
niet mogelijk is. Dit is bijvoorbeeld het geval indien de exploitant
ondubbelzinnig heeft aangegeven niet tot de exploitatie te zullen
overgaan.
Lid 4 bepaalt dat op verzoek van de maker de wederpartij een specificatie
dient te overleggen van de omvang van de exploitatie. De specificatie
dient zodanig specifieke informatie te bevatten dat de maker een goed
beeld krijgt van de omvang van de exploitatie en de verschillende
distributiekanalen die de exploitant heeft benut. Uit de specificatie van de
omvang van de exploitatie zal ook dienen te blijken of er sublicenties zijn
verleend en/of het auteursrecht geheel dan wel gedeeltelijk is overgedragen aan derden. Deze aanvulling op het voorontwerp is opgenomen
op advies van de Commissie Auteursrecht. Aan de hand van de specificatie dient de maker te kunnen vaststellen of er in voldoende mate is
geëxploiteerd. Dit vereenvoudigt de bewijslast voor de maker aanzienlijk,
waarmee de drempel voor gebruikmaking van de non usus-bepaling voor
de maker wordt verlaagd.
Op de ontbinding blijft ook het commune overeenkomstenrecht van
kracht. Op grond van artikel 6:269 BW heeft de ontbinding geen terugwerkende kracht. Voor een uit hoofde van de overeenkomst reeds verrichte
exploitatie blijft de rechtsgrond dan ook gewoon intact en rechtsgeldig.
Wel brengt de ontbinding volgens 6:271 BW een verplichting tot
ongedaanmaking van de door de maker reeds ontvangen prestaties mee.
Wordt de overeenkomst slechts gedeeltelijk ontbonden dan treden de
rechtsgevolgen alleen in ten aanzien het ontbonden gedeelte. Op grond
van artikel 6:272 BW zou de maker de exploitant een vervangende
vergoeding verschuldigd zijn indien de aard van de prestatie uitsluit dat zij
ongedaan gemaakt kan worden. Heeft de prestatie niet aan de verbintenis
beantwoord dan wordt deze vergoeding beperkt tot de waarde die de
prestatie voor de ontvanger daadwerkelijk heeft gehad.
Uit het vijfde lid volgt dat de overeenkomst buiten rechte kan worden
ontbonden door een schriftelijke verklaring van de maker aan de
exploitant. Daarnaast kan de overeenkomst ook op vordering van de
maker door de rechter worden ontbonden. Hiermee wordt in de
Auteurswet geëxpliciteerd hetgeen reeds op basis van artikel 6:267 BW
geldt. Het ligt voor de hand dat indien de maker twijfelt of hij een
gerechtigd is tot ontbinding en hij geen risico wil nemen, hij de
ontbinding via de rechter inroept. Voorts kan dit ook spelen indien er
slechts grond is voor een gedeeltelijke ontbinding. Indien de geschillencommissie is ingesteld zou hij ook ervoor kunnen kiezen het geschil aan
de commissie voor te leggen. Gelet op het zesde lid is een rechterlijke
uitspraak niet noodzakelijk voor de teruglevering.
Het zesde lid bevat een regeling voor het geval de wederpartij van de
maker het auteursrecht heeft overgedragen aan een derde. Met de
Commissie Auteursrecht is de regering van mening dat de non
usus-regeling van toepassing dient te zijn op de gehele keten van
opeenvolgende overdrachten van auteursrecht. Het voorstel om een
bepaling in te voeren in de trant van «koop breekt geen exploitatieplicht»
is in dit lid overgenomen. Elke derde verkrijger is gebonden aan de
positieve exploitatieplicht uit de eerdere overeenkomst. Het betreft
derhalve een kwalitatieve verplichting. Dit stelt auteurs in staat elke
verkrijger in de keten van opeenvolgende overdrachten te houden aan de
exploitatieplicht en zich ten opzichte van een ieder van hen te beroepen
op non usus. Uiteraard dient de derde wel op de hoogte te zijn van het feit
dat de maker gebruik heeft gemaakt van zijn ontbindingsbevoegdheid. De
maker dient dus ook de derde te berichten alvorens hij de uit de
ontbinding voortvloeiende rechten – waaronder het recht op teruglevering
– tegen de derde geldend kan maken. De maker wordt daartoe in staat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 308, nr. 3

20

gesteld doordat uit de specificatie van de omvang van de exploitatie dient
te blijken of er rechten aan derden zijn verleend en zo ja, aan wie.
Lid 7 bevat een specifieke regeling inzake schadevergoeding indien de
wederpartij of de derde zijn verplichting tot teruglevering niet nakomt.
Doordat de ontbinding terugwerkende kracht ontbeert blijft in het geval de
exploitatiebevoegdheden zijn verleend door middel van overdracht, de
wederpartij ook na ontbinding rechthebbende. Voor de maker is het dus
nodig dat zijn wederpartij meewerkt aan een retro-overdracht aan de
maker om goederenrechtelijk effect te sorteren. De wederpartij is hiertoe
ook verplicht gelet op de plicht tot ongedaanmaking van de prestaties die
uit de ontbinding voortvloeit. Een maker kan weliswaar schadevergoeding
vorderen indien de wederpartij zijn medewerking aan de teruglevering
weigert maar het kan voor de maker lastig zijn om schade aan te tonen in
het geval er niet wordt geëxploiteerd. Om die reden adviseert de
Commissie Auteursrecht de opname van een civielrechtelijke boeteclausule in de wet. Dit advies is overgenomen in lid 7. Naast de
mogelijkheid tot het vorderen van schadevergoeding die reeds uit de
artikelen 6:74 en 6:277 BW volgt, kan de maker de rechter dus vragen hem
een aanvullende vergoeding toe te kennen indien de wederpartij
medewerking aan teruglevering weigert. De hoogte van het bedrag dient
door de rechter aan de hand van de omstandigheden van het geval te
worden vastgesteld. De hoogte van het bedrag moet dusdanig zijn dat het
een reële aansporing vormt voor de wederpartij of de derde om alsnog tot
nakoming over te gaan. Naar verwachting zal uit de mogelijkheid dat de
rechter een geldbedrag kan opleggen, al een stimulans uitgaan voor de
wederpartij om zijn medewerking te verlenen nog voordat het tot een
rechterlijke procedure komt.
Artikel 25f Aw
Artikel 25f, lid 1, bepaalt conform het advies van de Commissie Auteursrecht dat het niet is toegestaan om in een exploitatieovereenkomst voor
een onredelijk lange of onvoldoende bepaalde termijn opties te bedingen
ten aanzien van toekomstige werken. Dergelijke contractsbepalingen,
waarvoor geen rechtvaardiging valt te geven, zijn vernietigbaar. De wet
bevat geen nadrukkelijke termijn omdat de verscheidene mediabranches
daarvoor onderling te zeer verschillen. Het is in laatste instantie aan de
rechter om te bezien wanneer er sprake is van een onredelijke lange of
onvoldoende bepaalde termijn.
Het tweede lid bepaalt dat een beding dat gelet op de aard en overige
inhoud van de exploitatieovereenkomst, de wijze waarop de overeenkomst tot stand is gekomen, de wederzijds kenbare belangen van partijen
en de overige omstandigheden van het geval onredelijk bezwarend is
voor de maker, vernietigbaar is. Anders dan in het voorontwerp wordt hier
niet langer gesproken van evident onredelijk bezwarend om tot
uitdrukking te brengen dat er geen zwaardere toets moet worden
gehanteerd dan thans reeds op grond van artikel 6:2 BW geldt.
Integendeel, door een aparte bepaling op te nemen inzake de vernietigbaarheid van onredelijk bezwarende bepalingen in de Auteurswet geeft de
wetgever het signaal af dat een lichtere toets op zijn plaats is.
Voorbeelden van onredelijke bezwarende bepalingen zijn bepalingen
waarbij royalties worden gebaseerd op bruto-bedragen waarop onbeperkt
aftrekposten, zoals promotiekosten en dergelijke, in mindering kunnen
worden gebracht, zodat netto niets aan de maker wordt uitgekeerd. Of aan
de bij platencontracten wel voorkomende verplichte aansluiting bij een
bepaalde aan de exploitant gelieerde muziekuitgever. De Commissie
Auteursrecht heeft in haar advies in overweging gegeven dergelijke
afspraken die neerkomen op gedwongen winkelnering te verbieden. Een
ander voorbeeld van een onredelijke bezwarende bepaling is de
zogeheten kickbackregeling op grond waarvan een maker verplicht is zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 308, nr. 3

21

van een collectieve beheersorganisatie ontvangen makersvergoeding
gedeeltelijk terug te betalen aan de opdrachtgever. Een dergelijke afspraak
omzeilt het systeem van collectief beheer terwijl het collectief beheer nu
juist mede beoogt makers een sterkere positie te geven in de onderhandelingen over auteursrechtvergoeding met gebruikers. Met deze regeling
wordt uitvoering gegeven aan de toezegging in de beantwoording van
Kamervragen van het lid Harbers (TK 2010–2011, Aanhangsel van de
Handelingen, 284)
Om de flexibiliteit te bieden andere dan genoemde bepalingen onredelijk
bezwarend te verklaren, is gekozen voor een open bepaling in plaats van
de opsomming van de door de commissie genoemde bepalingen. Ten
aanzien van het advies van de Commissie Auteursrecht te voorzien in een
wettelijke regeling die in de weg staat aan een contractsbepaling waarbij
alle rechten van de maker dan wel uitvoerende kunstenaar worden
overgedragen aan de exploitant, zonder dat daar tegenover een plicht van
de exploitant staat de rechten uit te baten en zonder de mogelijkheid dat
de rechten wegens non usus terugkeren naar de maker of uitvoerende
kunstenaar, wordt het volgende overwogen. Nu het wetsvoorstel al
voorziet in een herroepingsrecht wegens non usus, zal aan toepassing van
artikel 25f in een dergelijk geval naar verwachting geen grote behoefte
bestaan. De maker heeft met artikel 25e al een middel in handen waarmee
hij de niet exploitatie van zijn werk tegen kan gaan.
In lid 3 is opgenomen dat indien een wederpartij de mogelijkheid van
tussentijdse opzegging heeft bedongen, deze bevoegdheid onder gelijke
voorwaarden tevens bestaat voor de maker. De tussentijdse opzeggingsbevoegdheid ontstaat voor de maker dan op grond van de wet. Dit
betekent dat eenzijdige opzegclausules ten faveure van de exploitant niet
meer mogelijk zijn. Deze bepaling is overgenomen uit het voorontwerp, zij
het dat het in het voorontwerp onderdeel uitmaakte van artikel 25b.
Artikel 25g Aw
Artikel 25g bevat een regeling voor de instelling van een onafhankelijke
geschillencommissie voor geschillen inzake het auteurscontractenrecht.
Aan de Minister van Veiligheid en Justitie wordt hierbij de bevoegdheid
toegekend om een geschillencommissie aan te wijzen en in het kader van
die aanwijzing nadere regels te stellen. Idealiter wordt een vorm van
alternatieve geschilbeslechting door het veld gedragen. Naar verwachting
komt er geen alternatieve vorm van geschillenbeslechting tot stand indien
de overheid daartoe niet het initiatief neemt. Om die reden is in een
grondslag voorzien in dit wetsvoorstel. Ten aanzien van de financiering
van de geschillencommissie wordt opgemerkt dat een eventuele bijdrage
van de overheid slechts zal kunnen zien op de aanloopkosten gedurende
een afgebakende periode. Een structurele financiering van de geschillencommissie zal door de betrokken partijen zelf moeten worden opgebracht.
Een geschillencommissie zou kunnen oordelen over geschillen over de
billijke vergoeding waarop de maker jegens de wederpartij bij een
exploitatieovereenkomst recht heeft (uitsluitend het eerste lid van artikel
25c), de disproportionaliteitsregel (artikel 25d), de non-usus (artikel 25e)
en de maker onredelijk bezwarende bepalingen (artikel 25f). Een geschil
kan ingevolge het eerste lid worden aangebracht door een of meerdere
individuele makers en ingevolge het tweede lid ook door een stichting of
vereniging met volledige rechtsbevoegdheid die belangenbehartiging van
(een bepaalde) groep makers statutair tot doel heeft. Op deze wijze kan
een geschil namens makers aanhangig worden gemaakt. Dit omdat een
individuele maker wellicht uit vrees voor repercussies in de individuele
relatie het aanhangig maken van een geschil achterwege laat. Een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 308, nr. 3

22

stichting of vereniging zal van de geschillenregeling bijvoorbeeld gebruik
kunnen maken om onredelijke bepalingen in standaardcontracten voor te
leggen.
In het Wetsvoorstel toezicht collectieve beheersorganisaties voor auteursen naburige rechten is al aangegeven dat zal worden bezien of geschillen
inzake overeenkomsten tussen collectieve beheersorganisaties en makers
onder een geschillencommissie kunnen worden gebracht. Voor de opzet
van de geschillencommissie zou aansluiting gezocht kunnen worden bij
de geschillencommissie die wordt ingesteld in het kader van voornoemde
wet (Kamerstukken II 2008–2009, 31 766). Gelet op het advies van de
Commissie auteursrecht waarin zij de vrees uitspreekt dat de commissie
te zwaar zal worden belast, ligt het in de rede te kiezen voor een
gefaseerde invoering bij AMvB. De wet biedt louter de grondslag voor het
instellen van de geschillencommissie. Het tijdstip waarop van de
grondslag voor de mogelijke te beslechten geschillen gebruik zal worden
gemaakt, wordt bij AMvB bepaald. Zodoende zal het takenpakket pas
worden uitgebreid, indien vaststaat dat de geschillencommissie
voldoende is toegerust voor de haar toegewezen taak.
In het tweede lid is opgenomen dat indien partijen niet binnen een termijn
van drie maanden na verzending van de uitspraak door de geschillencommissie het geschil hebben voorgelegd aan de rechter, de uitspraak
bindend wordt voor partijen. Hiermee wordt op korte termijn duidelijkheid
verkregen over de vraag wat de juridische gevolgen zijn van de uitspraak.
Ofwel de uitspraak van de geschillencommissie geldt, ofwel de civiele
rechter wordt gevraagd zich een oordeel te vormen. De rechter zal de
uitspraak van de geschillencommissie uiteraard bij de beoordeling van het
geschil kunnen betrekken.
Artikel 25h Aw
Artikel 25h, eerste lid, bepaalt dat van het in hoofdstuk Ia bepaalde door
de maker geen afstand kan worden gedaan.
Uit het tweede lid volgt dat het recht op een redelijke vergoeding voor het
verlenen van exploitatiebevoegdheid, de disproportionaliteitsregel, het
herroepingsrecht ingeval van non usus en de vernietigbaarheid van
bedingen inzake onredelijk lange opties op toekomstige werken of andere
voor de maker onredelijke bezwarende bedingen, van dwingend recht zijn.
Het is niet mogelijk voor partijen om van de wettelijke bepalingen af te
wijken. Om het dwingendrechtelijke karakter van de bepalingen te
benadrukken is tevens een conflictregel opgenomen die bepaalt dat een
rechtskeuze door partijen de bepalingen van het hoofdstuk inzake de
exploitatieovereenkomst niet buiten werking stelt, indien zonder de
rechtskeuze Nederlands recht van toepassing zou zijn geweest of de
exploitatiehandelingen in Nederland ten uitvoer moeten worden gelegd.
Voorkomen moet worden dat de bepalingen van het hoofdstuk kunnen
worden omzeild door de maker te bewegen in te stemmen met een
rechtskeuze voor buitenlands recht. Hiermee worden de bepalingen van
het hoofdstuk auteurscontractenrecht aangemerkt als bepalingen van
bijzonder dwingend recht in de zin van artikel 9 van de Rome I verordening inzake het recht dat van toepassing is op verbintenissen uit
overeenkomst.
Onderdeel C (Artikel 45d Aw)
Artikel 45d wordt van leden voorzien. Het eerste lid bepaalt dat tenzij
schriftelijk anders is overeengekomen makers van filmwerken worden
geacht aan de producent het recht overgedragen te hebben om vanaf het
in artikel 45c bedoelde tijdstip het filmwerk te verhuren en anderszins

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 308, nr. 3

23

openbaar te maken, dit te verveelvoudigen in de zin van artikel 14, er
ondertitels bij aan te brengen en de teksten ervan na te synchroniseren.
Gespecificeerd wordt dat ook het verhuurrecht geacht wordt te zijn
overgedragen. Daarmee wordt geen inhoudelijke wijziging ten opzichte
van de vigerende wettelijke regeling doorgevoerd. Van de zijde van zowel
makers als producenten is kritiek geuit in de consultatie over het
voorontwerp. Makersverenigingen dringen aan op verplicht collectief
beheer om zo te kunnen waarborgen dat makers een billijke vergoeding
ontvangen, producentenverenigingen en de overige partners in de
distributieketen dringen aan op een cessio legis, een overdracht van alle
exploitatierechten op grond van de wet, ten behoeve van de producent
omdat zij dit noodzakelijk achten voor de zekerheid over de exploitatie van
een filmwerk. Producenten en de overige partners in de keten willen
voorkomen dat zij telkenmale met een groot aantal collectieve beheersorganisaties dienen te onderhandelen. De onzekerheid hierover zou de
financiering en exploitatie van het filmwerk in gevaar brengen.
De Commissie Auteursrecht heeft aangegeven geen aanleiding te zien
voor invoering van verplicht collectief beheer, noch cessio legis. De
problematiek waarmee filmproducenten te kampen hebben kan haars
inziens grotendeels worden weggenomen door het recht op een billijke
vergoeding op een deugdelijke manier te regelen. De commissie
vermoedt dat indien wettelijk gewaarborgd wordt dat filmproducenten de
billijke vergoeding niet in één keer kunnen afkopen, de behoefte bij
makers om de exploitatierechten te laten beheren door collectieve
beheersorganisaties zal afnemen. Het voorstel van de Commissie
Auteursrecht nemen we over. In aansluiting op hetgeen door de
Commissie Auteursrecht is overwogen, is in de speerpuntenbrief reeds
door ons aangegeven dat er bijzondere aandacht zal worden besteed aan
de versterking van de samenwerking tussen de verschillende organisaties
en de realisering van de 1-loketgedachte. Richtinggevend is dat er één
digitaal loket (one-stop-shop) is, waar de gebruiker van auteursrechtelijk
beschermd materiaal mee te maken heeft en waar hij zijn opgave kan
doen van zijn auteursrechtelijke relevant gebruik en terecht kan met zijn
klachten. Deze samenwerking in de omroepsector zal ertoe moeten leiden
dat omroepen een one-stop-shop hebben als aanspreekpunt voor
onderhandelingen, betalingen en klachten. Het aantal organisaties dat zich
achter het loket bevindt, zal kunnen verminderen doordat het wetsvoorstel
toezicht bepaald dat de beheerskosten moeten worden genormeerd over
de gehele keten tussen inning en verdeling. Indien de rechthebbenden er
eind 2012 niet in zijn geslaagd om de 1-loket-benadering zelf door te
voeren, zal gebruik gemaakt worden van de mogelijkheid in het
wetsvoorstel toezicht om bij AMvB nauwere samenwerking op te leggen.
Het wettelijk vermoeden van overdracht blijft dus regelend recht, zodat de
huidige situatie op dit punt niet wordt gewijzigd. Het tweede lid bepaalt
dat het eerste lid (wettelijke vermoeden van overdracht) niet geldt ten
aanzien van degene die ten behoeve van het filmwerk de muziek gemaakt
heeft en degene die de bij de muziek behorende tekst gemaakt heeft. Ook
hier is geen inhoudelijke wijziging ten opzichte van de vigerende
wettelijke regeling voorgesteld en beoogd.
De leden 3 tot en met 5 gaan over het recht van makers en hun rechtverkrijgenden op een billijke vergoeding. Het derde lid bepaalt dat de
producent aan de makers of hun rechtverkrijgenden een billijke
vergoeding is verschuldigd voor de exploitatie van het filmwerk. De maker
heeft recht op deze billijke vergoeding ongeacht of de exploitatie
geschiedt op basis van de overdracht uit het eerste lid van artikel 45d, of
op basis van andersluidende schriftelijke afspraken met de producent. De
producent is de billijke vergoeding en de billijke proportionele vergoeding
van artikel 45d alleen verschuldigd indien de maker hem de rechten
genoemd in artikel 45d ook daadwerkelijk heeft overgedragen. Ten
aanzien van filmwerken is het recht op een billijke vergoeding niet nieuw.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 308, nr. 3

24

Het wetsvoorstel beoogt daarin ook geen inhoudelijke wijziging aan te
brengen. Geheel in overeenstemming met het advies van de Commissie
Auteursrecht wordt op deze plek slechts verduidelijkt dat het recht op een
billijke vergoeding niet alleen geldt bij de rechten die op grond van artikel
45d, eerste lid, Aw zijn overgedragen, maar ook indien van het vermoeden
van overdracht is afgeweken en de producent en de maker dus andersluidende afspraken hebben gemaakt. Indien de maker ervoor kiest de in
artikel 45d bedoelde exploitatierechten over te dragen aan een cbo, kan hij
geen beroep meer doen op de billijke (proportionele) vergoeding van
artikel 45d. Wij achten het wenselijk dat de voor de exploitatie benodigde
rechten bij de producent komen te liggen. Wij verwachten dat de billijke
proportionele vergoeding voldoende aansporing is voor partijen om
hierover tot overeenstemming te komen. De Commissie Auteursrecht
merkte op dat de billijke vergoeding onderscheiden moet worden van het
honorarium. Het feit dat een billijke vergoeding verschuldigd is voor de
exploitatie van het auteursrecht, maakt niet dat een maker geen aanspraak
kan maken op betaling van een honorarium voor geleverde diensten,
bijvoorbeeld in het geval van een scenario dat geschreven is voor een film
die uiteindelijk niet op de markt wordt gebracht. De Commissie Auteursrecht merkte op dat een honorarium eventueel wel zou kunnen dienen als
voorschot op de betaling van een proportionele billijke vergoeding of dat,
afhankelijk van de hoogte van het honorarium, het percentage van de
proportionele billijke vergoeding lager kan uitvallen. Wij menen dat
slechts een deel van het honorarium als voorschot zou kunnen gelden
waarbij het op voorhand duidelijk dient te zijn voor de maker welk
gedeelte honorarium betreft, en welk gedeelte als voorschot op de
vergoeding dient. Doordat voor de groep makers die een wezenlijke
bijdrage heeft geleverd van scheppend karakter is bepaald dat zij recht
hebben op een proportionele vergoeding is het niet langer noodzakelijk te
bepalen dat voor elke wijze van exploitatie een vergoeding is
verschuldigd.
In overeenstemming met het aanvullende advies van de Commissie
Auteursrecht wordt opgemerkt dat makers genoemd in artikel 40 en
andere makers die een wezenlijke bijdrage van scheppend karakter
leveren bij de totstandkoming van het filmwerk recht hebben op een
proportionele vergoeding. Dit betekent dat hun rechten niet in één keer
kunnen worden afgekocht. Er is bewust gekozen geen limitatieve
opsomming op te nemen in de wet van makers die recht hebben op een
proportionele vergoeding zodat de mogelijkheid blijft bestaan andere
makers dan die genoemd in artikel 40 Aw, indien daartoe aanleiding
bestaat, aan te merken als een maker die een wezenlijke bijdrage van
scheppend karakter levert. Via artikel 4 van de Wet op de naburige rechten
is deze bepaling van overeenkomstige toepassing op uitvoerende
kunstenaars, zoals acteurs. Acteurs die een hoofdrol vervullen zullen zeker
behoren tot de kring van makers die een wezenlijke bijdrage van
scheppend karakter leveren. Bij ondergeschikte bijrollen ligt dit anders.
Voor deze groep makers geldt dat zij het recht op een billijke vergoeding
behouden maar is niet voorgeschreven dat deze in de vorm van een
proportionele vergoeding dient te geschieden. Voor de beoordeling van
de billijkheid van de vergoeding is uiteraard van belang welk gebruik van
het werk wordt gemaakt. Ook voor die makers die niet op grond van 45d
in aanmerking komen voor een proportionele billijke vergoeding geldt dat
zij bij ernstige onevenredigheid tussen de overeengekomen vergoeding
en de opbrengst van de exploitatie zich ingevolge het zesde lid op de
disproportionaliteitsbepaling kunnen beroepen.
In het vierde lid is geregeld dat van het recht op een billijke vergoeding als
bedoeld in het derde lid geen afstand kan worden gedaan. Nieuw is dat de
wet niet langer vereist dat de billijke vergoeding op schrift dient te worden
gesteld. Bij gebreke van een passende sanctie op het niet nakomen van
het vereiste, heeft een dergelijk schriftelijkheidsvereiste geen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 308, nr. 3

25

meerwaarde. Dat laat onverlet dat partijen bij een wettelijk vermoeden
van overdracht de billijke vergoeding schriftelijk overeen kunnen komen.
Bij licentieovereenkomsten, waarbij wordt afgeweken van het wettelijk
vermoeden van overdracht, ligt het schriftelijk vastleggen van de billijke
vergoeding voor de hand. Bij gebreke van een schriftelijk overeengekomen billijke vergoeding ligt het in de rede dat de rechter (of de
geschillencommissie) bij geschillen over de vraag of de vergoeding billijk
is de bewijslast zal laten rusten op de filmproducent ex artikel 150 Rv als
de meest gerede partij die daarenboven over een machtspositie ten
opzichte van de makers beschikt.
Het geheel nieuwe vijfde lid, ten slotte, bepaalt conform het advies van de
Commissie Auteursrecht dat de bepalingen van het hoofdstuk inzake de
exploitatieovereenkomst van overeenkomstige toepassing is. Dit brengt
met zich dat verenigingen van makers in overleg met een vereniging van
exploitanten tot een advies kunnen komen inzake de hoogte van vergoedingen teneinde deze te laten vaststellen door de Minister van OCW. En
dat makers ook bij een wettelijk vermoeden van overdracht door
rechterlijke tussenkomst de producent een aanvullende vergoeding
kunnen verzoeken, mocht de exploitatie van het filmwerk een bijzonder
groot commercieel succes zijn. Ook zullen makers zich kunnen beroepen
op de non usus-regel met dien verstande dat alle makers het daarover
onderling eens moeten zijn of de rechter de vordering tot ontbinding
toewijst. Tot besluit kan de maker zich ook beroepen op de vernietigbaarheid van onredelijk bezwarende bedingen. Dit volgt reeds uit artikel
25b lid 2 en hoeft derhalve niet van overeenkomstige toepassing te
worden verklaard in artikel 45d lid 5.
ARTIKEL II WET OP DE NABURIGE RECHTEN
Het tweede artikel strekt ertoe enige wijzigingen door te voeren in de Wet
op de naburige rechten.
Onderdeel A (artikel 2b Wnr)
Het nieuwe artikel 2b bevat een schakelbepaling. De bepaling verklaart het
hiervoor reeds toegelichte hoofdstuk Ia van de Auteurswet van overeenkomstige toepassing op de uitvoerende kunstenaar. Dat betekent dat het
recht op een billijke vergoeding (artikel 25c Aw), de disproportionaliteitsregel (artikel 25d Aw), het herroepingsrecht ingeval van non usus (artikel
25e Aw) en de vernietigbaarheid van bedingen inzake aanspraken op
toekomstige werken voor een onredelijk lange of voor een onvoldoende
bepaalde termijn of andere onredelijke bedingen (artikel 25f Aw), alsmede
de geschillenbeslechting via een geschillencommissie (artikel 25g) ook
gelden voor uitvoerende kunstenaars indien zij een overeenkomst sluiten
die het verlenen van exploitatiebevoegdheid tot hoofddoel heeft en
waarop artikel 3.28 BVIE niet van toepassing is. Daarvan kan ook hier geen
afstand worden gedaan (artikel 2b Wnr jo. artikel 25h lid 1 Aw). En, na het
overlijden van de uitvoerende kunstenaar, kan de natuurlijke persoon die
als erfgenaam of legataris van hem heeft verkregen bescherming
ontlenen aan het van overeenkomstige toepassing verklaarde hoofdstuk Ia
van de Auteurswet (vgl. artikel 25h lid 4 Aw).
Onderdeel B (artikel 9 Wnr)
Onderdeel B brengt artikel 9 Wnr qua inhoud en strekking in overeenstemming met het hiervoor reeds toegelichte artikel 2 van de Auteurswet.
Artikel 9 wordt daartoe anders ingedeeld en van leden voorzien. In
afwijking van artikel 2 Aw wordt in artikel 9, derde lid, Wnr geen onderscheid gemaakt tussen natuurlijke en fictieve makers. De reden daarvoor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 308, nr. 3

26

is dat de Wet op de naburige rechten alleen natuurlijke uitvoerende
kunstenaars en geen fictieve uitvoerende kunstenaars kent. De
Auteurswet kent naast makers die natuurlijke personen zijn ook fictieve
makers, waaronder de werkgevers ex artikel 7 Aw waarvoor op onderdelen een ander regime geldt.
Nieuw ten opzichte van het huidige artikel 9 Wnr is dat het tweede lid
bepaalt dat voor licentiëring van nabuurrechtelijk beschermde prestaties
slechts een akte is vereist indien de licentiëring een exclusief karakter
heeft. Artikel 9 stelt daarmee niet langer de eis dat zulks tevens voor een
niet-exclusieve licentie geldt aangezien dat voor de praktijk tot administratieve lasten leidt. Aan de daarmee geboden bescherming lijkt niet of
nauwelijks behoefte te bestaan. Het verlenen van een niet-exclusieve
licentie kan dus evenals bij het auteursrecht vormvrij, dus ook mondeling,
geschieden.
Op grond van het derde lid van artikel 9 omvat het verlenen van exclusieve toestemming door de uitvoerende kunstenaar (of na zijn overlijden:
de overdracht dan wel exclusieve licentieverlening door de erfgenaam of
legataris) alleen die bevoegdheden waarvan dit in de akte is vermeld of uit
de aard of strekking van de titel noodzakelijk voortvloeit. Hierbij worden
twee wijzigingen ten opzichte van de bestaande regeling doorgevoerd.
Ten eerste geldt de (inhoudelijk ongewijzigde) regel alleen nog voor een
exclusieve licentieverlening. Bij niet-exclusieve licentieverlening blijkt aan
deze bescherming niet of nauwelijks behoefte te bestaan. Ten tweede
wordt bepaald dat alleen de uitvoerende kunstenaar (alsmede, na zijn
overlijden, degene die zijn naburige rechten als erfgenaam of legataris
heeft verkregen) een beroep op artikel 9, derde lid, kan doen. Rechtverkrijgenden onder bijzondere titel, zoals fonogrammenproducenten, omroeporganisaties, filmproducenten, alsmede hun rechtverkrijgenden, kunnen
op deze bescherming niet langer aanspraak maken. Gelet op hun sterkere
economische positie is er geen aanleiding om hen deze bescherming te
verlenen. Verondersteld mag worden dat deze partijen al in voldoende
mate doordrongen zijn van de betekenis van een exclusieve rechtenverlening en de noodzaak om dat zorgvuldig op papier te regelen.
ARTIKEL III OVERGANGSRECHT
Artikel III bevat in overeenstemming met het advies van de Commissie
Auteursrecht een bepaling inzake het overgangsrecht. Op grond van het
eerste lid van die bepaling worden de voor het in werking treden van het
wetsvoorstel gesloten overeenkomsten intact gelaten.
Het tweede lid voorziet in een aantal uitzonderingen op die regel. Artikel
25e, eerste tot en met vijfde lid en het zevende lid, 25f zijn van toepassing
op overeenkomsten die voor de inwerkingtreding van het wetsvoorstel
zijn gesloten.Voorts zijn artikel 45d vijfde lid Auteurswet en artikel 2b Wet
op de naburige rechten van overeenkomstige toepassing op bestaande
overeenkomsten voor zover daarin de artikelen 25e, eerste tot en met
vijfde lid en het zevende lid en artikel 25f Auteurswet van overeenkomstige toepassing zijn verklaard.
ARTIKEL IV INWERKINGTREDING
Artikel IV bevat een gebruikelijke bepaling om het wetsvoorstel in werking
te laten treden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 308, nr. 3

27

ARTIKEL V CITEERTITEL
Conform het advies van de Afdeling bevat het wetsvoorstel een citeertitel.
De wet kan worden aangehaald als de Wet auteurscontractenrecht.
De staatssecretaris van Veiligheid en Justitie,
F. Teeven
De staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
H. Zijlstra

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 308, nr. 3

28