Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

29 628

Politie

28 844

Integriteitsbeleid openbaar bestuur en politie

Nr. 905

BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIE EN VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 4 september 2019
In het Algemeen Overleg van 17 april 2019 (Kamerstuk 29 628, nr. 876) heb
ik uw Kamer toegezegd om schriftelijk te reageren op de notitie «Onveilig
buiten, veilig binnen» aangeboden door het lid Van Dam (CDA). In deze
notitie beschrijft hij, onder meer op basis van gesprekken met politieambtenaren die het onderwerp waren van een disciplinair onderzoek, wat de
impact van dat onderzoek op hen is geweest. In zijn notitie pleit hij voor
een onderzoek naar de kwaliteit van het integriteitsonderzoek door en bij
de politie; een politietuchtrecht dat meer op eigen benen staat, los van het
strafrechtelijk onderzoek door het OM; en het aanstellen (binnen het
korps) van een zelfstandige politie Ombudsman. In deze brief ga ik op
deze punten in.
Laat ik het volgende voorop stellen: ik vind dat de politieorganisatie zowel
«buiten» als «binnen» veilig moet zijn. Geweld tegen politieambtenaren
en andere functionarissen met een publieke functie is onacceptabel en
heeft mijn volste aandacht, zoals ik ook heb benadrukt in mijn brief van
2 september.1 Bij een veilig «binnen» hoort een correcte bejegening op de
werkvloer. Tegelijkertijd is het ook voor politiemedewerkers van belang
dat waar iemand niet integer heeft gehandeld, de werkgever kan optreden
of zelfs waar van toepassing aangifte kan doen. Voor de legitimiteit van de
politie moeten we immers kunnen vertrouwen op een integere
organisatie.
Ik ben van mening dat het huidige stelsel van disciplinaire afdoening van
de politie (hierna: politietuchtrecht) in algemene zin goed is uitgerust om
hiermee om te gaan. Het betreft een doordacht, voldoende onafhankelijk
en beproefd systeem waarin alle nodige procedurele waarborgen zijn
ingebouwd om te komen tot een rechtvaardige afdoening. Onder deze
waarborgen vallen bezwaar- en beroepsprocedures én toetsing van zowel
proces als inhoud door onafhankelijke rechters en rechtscolleges.

1

kst-29628-905
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Kamerstuk 29 628, nr. 903.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 628, nr. 905

1

Dit neemt niet weg dat binnen het stelsel verbetering mogelijk en soms
nodig is. Daarom werkt de politie ook aan verbeteringen van haar
disciplinair stelsel, zoals hieronder is weergegeven.
Kwaliteit van het disciplinair onderzoek
Ik neem de signalen dat de uitvoering niet altijd goed aansluit, op hetgeen
in regelgeving en beleid is neergelegd, serieus. Dat geldt ook voor de
korpschef. De korpschef heeft opdracht gegeven het proces rondom
interne onderzoeken te evalueren, waarbij kritisch gekeken zal worden
naar de kwaliteit van interne onderzoeken, belemmeringen die mogelijk
van invloed zijn op kwaliteitsverbeteringen en de omgang met de
betrokkene en diens omgeving gedurende het onderzoek. De bevindingen
uit het rapport «Het lekken van vertrouwelijke politie-informatie» waarin
een aantal door het lid Van Dam (CDA) gesignaleerde aandachtspunten is
benoemd, zullen hierbij worden meegenomen2. De voorbereidingen
hiervoor zijn inmiddels opgestart. Uitvoering ervan is gepland in de eerste
helft van 2020. Op basis van deze uitkomsten zal de korpschef bezien of en
zo ja welke gebieden verbetering behoeven, waarop dan maatregelen
getroffen zullen worden.
Op het gebied van vakinhoudelijke kennis wordt bij de politie continu
gewerkt aan verbetering, zo ook op het onderhavige onderwerp. Zo zullen
vanaf volgend jaar interne onderzoekers van bureau Veiligheid, Integriteit
en Klachten (VIK) een verdiepende opleiding volgen, gericht op de
kwaliteit van het onderzoek en op het professioneel omgaan met de
collega’s die betrokken zijn in een intern onderzoek.
Tijdens het VAO van 13 juni jl. is (Handelingen II 2018/19, nr. 93, item 12) –
tijdens de bespreking van zijn motie over de positie van het Landelijk
Meldpunt Misstanden (LMM) van de politie3 – de suggestie van het lid Van
Dam (CDA) om een politie-ombudsman in te stellen besproken. Zowel op
het inrichten van een ombudsmanfunctie binnen de politie als op het
inrichten van het door de korpschef aangekondigde meldpunt kom ik in
het komend halfjaarbericht terug.
Politietuchtrecht en andere stelsels van tuchtrecht
In de notitie wordt een stelsel bepleit van politietuchtrecht «dat meer op
eigen benen staat«, waarbij wordt opgemerkt dat de politie zou kunnen
leren van het «tuchtrecht van artsen, advocaten en andere beroepsgroepen». Hoewel leren van anderen altijd verstandig is, wil ik bij deze
specifieke suggestie een aantal kanttekeningen plaatsen.
De beroepen van onder meer artsen en advocaten zijn gereglementeerde
beroepen die een wettelijk geregeld niet hiërarchisch tuchtrecht kennen.
De gemene deler van deze «vrije» beroepen is dat zij in principe hun taak
onafhankelijk van een hiërarchische structuur uitvoeren, in die zin dat ze
zelf volledig verantwoordelijk zijn voor hun handelen. Dat is de basis voor
toepassing van tuchtrecht door een college van beroepsgenoten en
externe deskundigen.
Het tuchtrecht voor de politie is wezenlijk anders ingericht, omdat het
bovenstaande niet van toepassing is op de politie. Een politiemedewerker
vervult zijn taak binnen een hiërarchische structuur. De keuze om op een
bepaalde manier te handelen ligt niet enkel bij de politieambtenaar zelf,
hij kan opdrachten krijgen van zijn meerdere en ook van het gezag onder
2
3

Kamerstuk 28 844, nr. 169.
Kamerstuk 29 628, nr. 877.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 628, nr. 905

2

wie de taakuitvoering valt. Voorts omvat het te beschermen belang zowel
de professionele kwaliteit van de beroepsuitoefening als ook de interne
orde en de legitimiteit van de politie. Zo kan een adequate disciplinaire
reactie op individueel niveau uiteindelijk ook belangrijk zijn om
vertrouwen in de politie te herstellen. Het politietuchtrecht is dan ook een
belangrijk middel dat de korpschef in staat stelt adequaat te reageren op
normovertredingen. Tenslotte wil ik benadrukken dat het ter bescherming
van de samenleving noodzakelijk is dat er zowel tegelijk met als naast het
hiërarchische tuchtrecht een strafrechtelijke toetsing van eventuele
normovertredingen mogelijk is.
Stelsel van procedurele waarborgen
In het huidige stelsel van politietuchtrecht zijn al veel procedurele
waarborgen opgenomen om tot een rechtvaardige afdoening te kunnen
komen.4 Allereerst zal een disciplinair onderzoek moeten worden
uitgevoerd door VIK – soms voorafgaand door een oriënterend onderzoek
– waaruit moet blijken dat sprake kan zijn van plichtsverzuim zoals
gedefinieerd in het Besluit Algemene Rechtspositie Politie (Barp). Indien
op basis van dit onderzoek de korpschef beoordeelt dat er sprake is van
plichtsverzuim, dan wordt een eventuele maatregel besproken in een
Landelijk Strafmaatoverleg (SMO). Dit is een overleg van juristen dat
bekijkt of een voorgenomen disciplinaire maatregel passend en evenredig
is. Vervolgens kan het bevoegd gezag (de korpschef of een gemandateerd
leidinggevende) besluiten om een disciplinaire maatregel op te leggen
aan de politieambtenaar in kwestie. Tegen dat besluit kan bezwaar worden
ingediend door de politieambtenaar; een externe bezwaaradviescommissie adviseert het bevoegd gezag vervolgens ten behoeve van de
beslissing op bezwaar. Mocht het bezwaar ongegrond worden verklaard,
dan kan tegen de beslissing op bezwaar beroep worden ingesteld bij de
rechtbank. Tegen deze beslissing van de rechtbank is tenslotte hoger
beroep mogelijk bij de Centrale Raad van Beroep. Zoals hierboven reeds
aangegeven wordt de werking van het systeem geëvalueerd. De
uitkomsten kunnen aanleiding zijn om het geheel nog eens op zijn merites
te beoordelen.
Professionaliteit van de opsporingsambtenaar als uitgangspunt
Naar aanleiding van gesprekken met onder meer (ex-)politieambtenaren
en vakbonden bepleit het lid Van Dam (CDA) dat onderzoeken naar
plichtsverzuim vaker starten vanuit het disciplinaire recht.
Laat ik voorop stellen dat in die gevallen waarin sprake is van plichtsverzuim uiteraard wordt gekeken naar een passende disciplinaire
afdoening van dat verzuim. Wanneer tevens sprake is van vermeend
strafbaar handelen zal aangifte worden gedaan tegen de betrokken
ambtenaar. De suggestie dat de politie een keuzevrijheid zou hebben om
de gedraging van een medewerker strafrechtelijk óf disciplinair te
onderzoeken – en daarbij te snel naar het eerste zou grijpen – wijs ik
echter van de hand. De bevoegdheid om een strafrechtelijk onderzoek te
starten naar een politiemedewerker is belegd bij het openbaar ministerie
(OM). Het OM bewaakt zowel de toedeling en prioritering van strafrechtelijke onderzoeken (aan de Rijksrecherche óf aan VIK) als de kwaliteit van
die onderzoeken. Wanneer medewerkers van VIK betrokken zijn bij het
strafrechtelijk proces, werken zij onder de verantwoordelijkheid van de
Officier van Justitie. Naast de genoemde bevoegdheid van het OM om
een strafrechtelijk onderzoek in te stellen staat de bevoegdheid van de
4

Ik verwijs op dit punt tevens naar mijn brief aan de kamer d.d. 15 januari 2019 «integriteitsbeleid openbaar bestuur en politie», Kamerstuk 28 844, nr. 166.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 628, nr. 905

3

politie om een disciplinair onderzoek in te stellen. Hoewel beide procedures los van elkaar staan en gevoerd kunnen worden, kan een beslissing
in de ene procedure wel worden meegewogen in de beslissing in de
andere procedure.
Ik wil hierbij benadrukken dat de korpschef en ik van mening zijn dat de
VIK-onderzoeker die betrokken is bij het disciplinaire onderzoek niet ook
betrokken behoort te zijn bij een eventueel daarop volgend strafrechtelijk
onderzoek.5 Deze lijn is recentelijk intern nog eens bevestigd en onder de
aandacht van de teamchefs VIK gebracht. Praktijksituaties zoals door het
lid Van Dam (CDA) aangehaald in zijn notitie zijn onwenselijk. Mocht uit
voornoemde evaluatie van het proces rondom interne onderzoeken of
anderszins blijken dat de oorzaak ervan is gelegen in het huidige
disciplinaire stelsel voor politieambtenaren, dan zal ik op dat moment
samen met de korpschef bezien welke aanpassingen aangewezen zijn.
De Minister van Justitie en Veiligheid,
F.B.J. Grapperhaus

5

Zie tevens kamerstuk 28 844, nr. 166.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 628, nr. 905

4