Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

29 296

Tunnelveiligheid

Nr. 41

BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR EN
WATERSTAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 24 december 2021
Met deze brief informeer ik u over de actuele ontwikkelingen binnen
verschillende wegtunnels van Rijkswaterstaat.
A73 tunnels – Roertunnel en tunnel Swalmen
De Roertunnel en de tunnel Swalmen zijn onderdeel van het tracé van de
A73. Deze tunnels worden in de zomer van 2023 gerenoveerd als
onderdeel van het programma Vervanging en Renovatie (VenR). De
aanbesteding van het project zit in de afrondende fase. Onderdeel van de
renovatie is het vervangen van het snelheidsdiscriminatiesysteem (SDS).
Het SDS detecteert onder andere snelheidsonderschrijdingen, stilstaande
voertuigen en spookrijders.
Doordat een deel van het systeem aan het einde van zijn levensduur is en
cruciale reserveonderdelen niet meer leverbaar zijn kan het SDS niet meer
goed onderhouden worden. Zo bleek in september jl. dat de zgn.
«redundantie» (dubbele uitvoering) van de communicatieverbinding van
het SDS systeem in één van de tunnelbuizen van de tunnel Swalmen was
weggevallen. Hierdoor is er geen back up, in het geval dat het systeem
uitvalt waarmee de functionaliteit van het systeem erg kwetsbaar is in het
geval van nieuwe storingen.
Bij storing of uitval van het SDS voldoen de tunnels niet meer aan één van
de randvoorwaarden voor veiligheid en daarmee voor het veilig in bedrijf
hebben (open zijn) van de A73 tunnels. Als het systeem uitvalt of op korte
termijn dreigt uit te vallen dan zal RWS direct handelen en zal (worst case)
tunnelsluiting volgen. Dit gebeurt in overleg met de gemeente Roermond
(bevoegd gezag) en de onafhankelijk veiligheidsbeambte wegtunnels.
Door zo te handelen ontstaat er bij uitval van het SDS geen onveilige
situatie voor het wegverkeer in de tunnels. Een consequentie kan wel zijn
dat doorgaand verkeer moet omrijden en het regionaal netwerk
overbelast raakt.

kst-29296-41
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 296, nr. 41

1

Om te voorkomen dat het SDS in de A73 tunnels uitvalt en de tunnels
dicht moeten, doet Rijkswaterstaat onderzoek naar te nemen beheersmaatregelen. Zo wordt onderzocht of het mogelijk is om het meest
kritische deel van het systeem te kopiëren om zo het huidige systeem in
de lucht te houden en te zorgen voor een back up. De uitkomsten van het
onderzoek zijn naar verwachting eind januari bekend. Daarnaast wordt
onderzocht of het mogelijk is met een tijdelijk te bouwen systeem, de
functie van het SDS over te nemen. De realisatietermijn duurt circa vijf
maanden. Omdat dit mogelijk geen soelaas kan bieden worden door RWS
samen met de gemeente Roermond en de veiligheidsbeambte
wegtunnels RWS begin januari op voorhand een aantal scenario’s
doordacht voor de verkeersveiligheid en bereikbaarheid. Dit zodat er snel
gehandeld kan worden in het geval er een storing optreedt voordat het
systeem vervangen is. Daarbij wordt ook gekeken of het, bezien vanuit de
algehele veiligheid, onder voorwaarden verantwoord kan zijn om de
tunnels toch open te laten door het inzetten van tijdelijke compenserende
beheersmaatregelen, bijvoorbeeld door het extra schouwen, invoeren van
een snelheidsbeperking en/of rijbaanafsluiting. De nadelen van het
afsluiten van de tunnel voor de omgeving en de weggebruikers, zoals de
verminderde bereikbaarheid en risico’s voor het omliggende wegennet
vanwege de omleidingsroutes, worden uiteraard meegenomen in de
afweging.
Zoals hierboven beschreven is het streven om het SDS, als onderdeel van
het VenR programma, in 2023 te vervangen. Vooruitlopend hierop is het
huidige SDS in 2019 geoptimaliseerd voor het detecteren van spookrijders. Dit naar aanleiding van het dodelijke ongeval in 2017 met een
spookrijder en een andere weggebruiker op de A73 ten noorden van de
Roertunnel. Door het aanbrengen van detectielussen is er een grotere
kans om spookrijders die de tunnel inrijden, te detecteren1. Aangezien
deze lussen vrij recent zijn aangebracht geldt het verhoogde risico op
storing of uitval daarom niet voor de detectielussen. De Onderzoeksraad
voor Veiligheid (OVV) heeft onderzoek gedaan naar dit ongeval2. Op
30 maart 2021 bent u geïnformeerd over de reactie op de aanbevelingen
die, mede namens de Minister van Justitie en Veiligheid, naar de OVV is
gestuurd3.
Nagegaan is of een soortgelijk risico zich ook bij andere tunnels kan
voordoen waar gebruik wordt gemaakt van een SDS of vergelijkbaar
systeem. Op dit moment is er bij andere tunnels nog geen schaarste van
onderdelen op het SDS of vergelijkbaar systeem. Wel is het gebruikelijke
risico op technisch falen, storingen en daarmee uitval van systemen altijd
beperkt aanwezig en wordt er gemonitord via de reguliere onderhoudscontracten. De grote vervanging van de systemen maakt onderdeel uit
van de VenR opgave. Bij tijdige realisatie van dit programma worden
risico’s op uitval beperkt, echter eventueel (verder) uitstellen van VenR
projecten kan wel hier toe gaan leiden.
Rijkswaterstaat zal bij de situatie in de A73 tunnels gezamenlijk met de
gemeente Roermond optrekken binnen ieders taak en verantwoordelijkheid. Mocht de situatie daar aanleiding toe geven dan zal ik uw Kamer
hier nader over informeren.

1

Kamerstuk 29 398, nr. 783.
publicatie rapport 30 september 2020, Kamerstukken 29 296 en 29 398, nr. 38.
3
Kamerstuk 29 296, nr. 40.
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 296, nr. 41

2

Heinenoordtunnel
RWS voert als tunnelbeheerder gesprekken met de bevoegd gezagen
(desbetreffende gemeente) en de Veiligheidsregio’s over de tunnelveiligheid in de tunnels. Ook worden er inspecties uitgevoerd op de
veiligheidsvoorzieningen. Eén van de onderwerpen die bij tunnelveiligheid een rol speelt zijn de brandblusvoorzieningen. Bij het blussysteem
is de optimale waterdruk voor de brandweer van belang. Hoge druk leidt
mogelijk tot risico’s bij gebruik van de voorzieningen, terwijl een te lage
druk kan leiden tot een te laag debiet (te weinig water opbrengst).
In augustus 2021 is uit een inspectie in de Heinenoordtunnel (A29)
gebleken dat de aanwezige tanks met schuimvormend middel niet
allemaal meer voldeden en de bluswaterdruk hoog is. Door een hoge
waterdruk zijn bij een brand in de tunnel de slanghaspels moeilijker te
bedienen voor weggebruikers en hulpverleners. Nadat de inspectierapporten door RWS zijn beoordeeld, zijn de desbetreffende veiligheidsregio’s op 17 november jl. en gemeente Barendrecht op 19 november jl.
over geïnformeerd. Waarna gezamenlijk op 23 november jl. de tunnel
bezocht en geïnspecteerd is, waarbij is geconstateerd en bepaald wat er
moet gebeuren.
De werkzaamheden voor de benodigde aanpassingen zijn 9 tot en met
13 december jl. uitgevoerd. Vervolgens is 19 december jl. getest of de
hoge waterdruk en het schuimvormend middel (voldoende beschikbaarheid) aan de gestelde eisen voldoen. Door de gemeente Barendrecht
is vastgesteld dat dit voor het schuimvormend middel het geval is. Ook
heeft de bij de wet onafhankelijk aangestelde veiligheidsbeambte
wegtunnels geadviseerd de slanghaspels in de tunnel te gebruiken bij
brand. De gemeente Barendrecht heeft dit advies overgenomen. Vanwege
de hoge waterdruk wordt er wel een gebruiksaanwijzing op de slanghaspels geplaatst. Door de gemeente Barendrecht is geconstateerd dat de
hoge waterdruk niet aan de gestelde eisen voldoet. Daarom is een last
onder dwangsom opgelegd.
Conform de voorwaarden uit de last onder dwangsom van de gemeente
Barendrecht worden daarnaast vanaf vrijdag 24 december aan beide
zijden van de Heinenoordtunnel tijdelijk twee bemande blusvoertuigen
geplaatst. De blusvoertuigen zijn in geval van een brand in de tunnel
direct ter plaatse om hulp te bieden in geval de slanghaspels onvoldoende
zijn. Rijkswaterstaat werkt in overleg met de veiligheidsregio’s aan een
oplossing om de waterdruk in de brandblusvoorzieningen zo snel
mogelijk weer te verlagen en te voldoen aan de voorwaarden. Tot die tijd
zullen de blusvoertuigen bij de tunnel blijven staan.
Brandwerendheid wegtunnels
Over de stand van zaken van de verminderde brandwerendheid van beton
bij de vier wegtunnels die na 2008 opgeleverd zijn is uw Kamer eerder
geïnformeerd4. Ondanks het niet voldoen van het beton aan de brandwerendheidseisen kunnen de wegtunnels veilig gebruikt worden door de
weggebruikers. Hiervoor zijn in overleg met de desbetreffende bevoegde
gezagen en hulpdiensten indien nodig ook tijdelijke operationele
maatregelen getroffen. Naast veiligheid voor de weggebruiker hebben de
eisen ook betrekking op het behoud van de tunnel. Om de tunnels
aantoonbaar te laten voldoen aan de wettelijke normen voor brandwerendheid is in 2018 besloten om hittewerende bekleding aan te brengen5.
4
5

Kamerstuk 29 296, nr. 36.
Kamerstuk 29 296, nr. 34.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 296, nr. 41

3

Op 16 februari jl. is uw Kamer geïnformeerd dat ook de zeven tunnels
opgeleverd in de periode 2000–2008 afspatten van beton laten zien en
sprake lijkt van dezelfde situatie als de vier tunnels opgeleverd tussen
2008 en 20176. Ook hier zijn indien nodig tijdelijke operationele maatregelen getroffen. Daarmee gaat het in totaal om elf tunnels die in de
periode 2000–2017 zijn opgeleverd, zie bijlage.
De oplossing van het op grote schaal aanbrengen van hittewerende
bekleding in deze tunnels zou leiden tot langdurige afsluitingen en hinder
voor het wegverkeer. Daarom is opdracht gegeven tot nader onderzoek
door een hoogleraar en deskundige in betonconstructies. Zij hebben
onderzocht of er alternatieve oplossingen zijn hoe aan de wettelijke
brandwerendheidseisen in landtunnels kan worden voldaan en de
overlast voor de omgeving kan worden beperkt. Uit dit verkennende
onderzoek blijkt dat het op grote schaal aanbrengen van hittewerende
bekleding in landtunnels mogelijk achterwege kan worden gelaten of
slechts in beperkte mate hoeft te worden aangebracht7. Dit vereist wel dat
voor de verschillende landstunnels gezamenlijk met de gemeente
(bevoegd gezag) tunnelspecifiek onderzoek wordt uitgevoerd. Dit wordt
de komende periode opgepakt. Tot die tijd blijven de tijdelijke operationele maatregelen gehandhaafd. Begin volgend jaar zal er samen met de
desbetreffende gemeenten gekeken worden naar de planning van het
vervolgtraject en de prioritering welke tunnels als eerste onderzocht
worden.
Tunnels onder water zijn niet meegenomen in het onderzoek. Bij tunnels
onder water kan de mogelijke gevolgschade van een brand namelijk zeer
omvangrijk zijn en wordt om deze reden vastgehouden aan herstel met
hittewerende bekleding. Dit vanwege de bereikbaarheid van een regio en
de hoge kosten bij herstel van de tunnel.
Ik zal uw Kamer informeren over de voortgang van het tunnelspecifiek
onderzoek bij landtunnels en de uit te voeren werkzaamheden bij de
tunnels onder water.
Hoogachtend,
De Minister van infrastructuur en waterstaat,
B. Visser

6
7

Kamerstuk 29 296, nr. 39.
Publicatie rapport op de website van Rijkswaterstaat wordt binnenkort gepubliceerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 296, nr. 41

4

Bijlage – overzicht tunnels periode 2000–2017
•
•
•
•
•
•

Salland-Twentetunnel (N35); • Ketheltunnel (A4);
Tweede Coentunnel (A10); • Koning Willem Alexandertunnel (A2);
Roertunnel (A73); • Tunnel Swalmen (A73);
2e Beneluxtunnel (A4);
Thomassentunnel (A15)
Drie Sijtwendetunnels (N14)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 296, nr. 41

5