Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2010–2011

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1306
Vragen van het lid Bouwmeester (PvdA) aan de staatssecretaris van
Veiligheid en Justitie over drugs, drank en telefoons in tbs-klinieken
(ingezonden 9 februari 2011).
Antwoord van minister Opstelten (Veiligheid en Justitie) (ontvangen
15 februari 2011).
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van de uitzending van PowNews waarin wordt
gesproken over blowende, drinkende, en bellende jeugdigen in (jeugd-)
tbs-klinieken?1
Antwoord 1
Ja. Het item van Pownews gaat overigens niet over jeugdigen in (jeugd-)tbs
klinieken maar over jeugdigen in een justitiële jeugdinrichting (JJI).
Vraag 2
Is het waar dat (jeugd-)tbs’ers in de klinieken beschikking hadden over drank,
drugs en telefoons? Zo nee, heeft u een vermoeden waar deze uitspraak dan
vandaan komt? Zo ja, is het waar dat de drugs, drank en telefoons door
bewakers naar binnen zijn gebracht? Zo nee, hoe komen de (jeugd-)tbs’ers
hier dan aan? Zo ja, is het bekend welke bewakers dat zijn en zijn zij
aangesproken op hun gedrag?
Antwoord 2
Gebruik en bezit van drank en drugs
In de JJI’s heerst een totaalverbod op het bezit en gebruik van drank en
drugs. De toenmalige Minister van Justitie heeft uw Kamer op 14 juni 2010 in
een beleidsreactie op het rapport Middelengebruik bij jongens in justitiële
jeugdinrichtingen laten weten dat de conclusies uit dat rapport aanleiding
vormden voor het verder aanscherpen van de maatregelen om bezit en
gebruik van verboden middelen tegen te gaan2.
De maatregelen zien op het versterken van toezicht en controle enerzijds en
van preventie en behandeling anderzijds. De belangrijkste maatregelen zijn:

1
2

ah-tk-20102011-1306
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2011

PowNews, 7 februari 2011.
TK 2009–2010, 24 587, nr. 392.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, Aanhangsel

1

–

Zowel steekproefsgewijs als op indicatie wordt gebruik gemaakt van
grootschalige, inrichtingsbrede controles door middel van visitatie, urineen kamercontroles.
– Er wordt momenteel onderzocht of de inzet van drugshonden voor de
toegangscontrole ook voor JJI’s van toegevoegde waarde is. Dit onderzoek zal moeten uitwijzen of meer structurele inzet van dit controlemiddel
nuttig en wenselijk is.
– Een pilot voor het gebruik van nieuwe, alternatieve detectiemethoden
(speekselanalyse) is in voorbereiding.
– Alle JJI’s worden in 2011 getraind in de toepassing van Brains4Use, een
door de Erkenningscommissie Gedragsinterventies Justitie erkende
interventie op het gebied van middelengebruik.
– De samenwerking van JJI’s met instellingen voor verslavingszorg wordt
versterkt.
Deze maatregelen moeten leiden tot het verder terugdringen van middelengebruik en -bezit. Jeugdigen die in een JJI terecht komen, worden vaak
gekenmerkt door zeer hoogfrequent en problematisch middelengebruik. Dat
betekent enerzijds dat de JJI’s veel aandacht besteden aan het terugdringen
van bezit en gebruik van middelen – door controle én behandeling – maar
anderzijds dat er altijd jongeren zullen zijn die er af en toe in slagen om de
controle en het toezicht te omzeilen. In dat geval worden passende sancties –
bijvoorbeeld uitstel van verlofactiviteiten – en gerichte controle toegepast ten
aanzien van de betreffende jeugdige(n).
Gebruik en bezit van telefoons
Mobiele telefoons zijn niet toegestaan in de JJI’s. Jongeren mogen op gezette
tijden gebruik maken van de vaste telefoon in de inrichting. Op deze manier
kunnen zij contact onderhouden met bijvoorbeeld hun ouders en advocaat.
Daarnaast kunnen jongeren tijdens onbegeleid verlof gebruik maken van
mobiele telefoons van de JJI’s waarmee alleen naar bepaalde nummers
gebeld kan worden.
Item Pownews 7 februari 2011
In het item van Pownews is te zien dat enkele jeugdigen beschikking hebben
gehad over een mobiele telefoon. De filmpjes die enkele maanden geleden
op YouTube zijn geplaatst (zie de antwoorden op de vragen 4 en 5), zijn
hiermee mogelijk opgenomen. Na de uitzending van Pownews op 7 februari
is opnieuw een zogenaamde «spitactie» gehouden op de zogeheten
ITA-afdeling (Individuele Traject Afdeling) van JJI-locatie Kolkemate in
Zutphen waar deze jongeren verblijven. Bij deze actie zijn een mobiele
telefoon, softdrugs en gemixte drank in limonadeflessen gevonden. Alle
aangetroffen contrabande is in beslag genomen.
De controle op het bezit en/of gebruik van middelen op de ITA-afdeling in
genoemde inrichting is verder aangescherpt. Zo is de frequentie van de
standaard kamerinspecties en urinecontroles opgevoerd. Het bezoek wordt
gefouilleerd en mag maximaal drie, in plastic «gesealde» artikelen invoeren.
De kleding en het schoeisel van de jongeren worden extra gecontroleerd en
er vindt extra controle plaats van de medewerkers.
Binnen de bewuste inrichting wordt momenteel onderzocht hoe de verboden
zaken zijn binnengekomen.
Vraag 3
Is het gebruikelijk dat tbs’ers beschikking hebben over telefoon en internet?
Antwoord 3
JJI-jongeren hebben geen vrije beschikking over telefoons en internet. Wel
hebben ze daartoe beperkte en gecontroleerde toegang. Zo beschikken ze niet
over een eigen mobiele telefoon, maar kunnen ze op gezette tijden gebruik
maken van de vaste telefoon op de groep.
Gebruik van internet vindt alleen op school plaats: onder toezicht en in het
kader van de behandeling of opleiding, bijvoorbeeld om specifieke vaardigheden te oefenen met het oog op terugkeer naar de maatschappij. Zo is het
mogelijk dat jongeren onder begeleiding van een pedagogisch medewerker
of docent leren internetbankieren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, Aanhangsel

2

Vraag 4
Is het waar dat het filmpje dat in PowNews wordt getoond, is opgenomen in
een (jeugd-)tbs-kliniek? Zo ja, hoe kan dat? Hoe kan het dat dit filmpje op
YouTube wordt geplaatst?
Antwoord 4
Afgaande op de beelden moet ik inderdaad vaststellen dat het filmpje deels is
opgenomen in één JJI, locatie Kolkemate in Zutphen. De filmpjes zijn echter
bewerkt voordat ze op internet zijn geplaatst en bevatten mogelijk ook oude
beelden. Zie ook het antwoord op vraag 2.
Vraag 5
Is het waar dat Justitie dit filmpje diezelfde dag nog van YouTube heeft
verwijderd? Zo ja, welke stappen zijn ondernomen?
Antwoord 5
Voor zover bekend zijn er in de periode november – december 2010 door/via
jeugdigen van de ITA-afdeling vier filmpjes op Youtube geplaatst. Deze
filmpjes zijn – na de ontdekking ervan eind december 2010 – op verzoek van
DJI begin januari 2011 door Youtube verwijderd. DJI heeft YouTube daartoe
verzocht omdat de slachtoffers van deze JJI-jongeren op deze manier
ongewild geconfronteerd kunnen worden met de daders, waarbij de filmpjes
ten onrechte de suggestie wekken dat deze jongeren niet behandeld worden
en hun verblijf in een JJI een «vrolijke vakantie vol drank- en drugsgebruik»
is.
Vraag 6
Wat hebben (jeugd-)tbs’ers nog meer in hun bezit of waar hebben zij toegang
toe wat niet strookt met hun behandeling of hun aanwezigheid in de kliniek?
Antwoord 6
Indien in een inrichting contrabande – bijvoorbeeld drugs of alcohol,
voorwerpen die als wapen kunnen dienen, of aanstekers – is aangetroffen,
dan wordt dit bij de sectordirectie JJI gemeld door middel van een «melding
bijzonder voorval».
Uit een analyse van de beschikbare gegevens over 2010 blijkt dat de helft van
de JJI’s gedurende dat jaar melding heeft gemaakt van het aantreffen van
verboden goederen. In totaal zijn in 2010 dertien meldingen bijzonder voorval
ontvangen waaruit blijkt dat een of meer van bovengenoemde voorwerpen
zijn aangetroffen in de inrichting.
Vraag 7
Kan de conclusie getrokken worden, naar aanleiding van dit en andere
incidenten, dat er iets schort aan het toezicht en de controle in (jeugd-)
tbs-klinieken? Zo ja, hoe wilt u door te bezuinigen, toch orde op zaken stellen
in de tbs-klinieken?
Antwoord 7
Zoals uiteengezet in mijn antwoord op vraag 2 is het beleid gericht op
terugdringen van bezit en gebruik van drank en drugs, recent aangescherpt.
Ik zal de verdere implementatie en uitvoering van de genoemde maatregelen
nauwlettend blijven volgen.
Vraag 8
Is het waar dat tbs’ers geen behandeling krijgen ook al hebben ze er wel
recht op, zoals in het filmpje wordt gesteld? Zo ja, waarom krijgen zij geen
behandeling? Zo nee, is dat in lijn met hetgeen in het regeerakkoord is
opgenomen over de versobering van de longstay-afdelingen?
Antwoord 8
Jeugdigen in de JJI’s worden wel degelijk behandeld. Alle JJI’s werken sinds
2010 met de basismethodiek YOUTURN, waarmee voor alle jeugdigen
voorzien is in een basisaanbod voor de eerste drie maanden. Jeugdigen die
langer dan drie maanden in een JJI verblijven, dus ook jongeren met een
PIJ-maatregel, ontvangen een behandelaanbod op maat. Dit betekent dat per
jeugdige bekeken wordt welke gedragsinterventie of (externe) hulpverlening

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, Aanhangsel

3

noodzakelijk is gezien de vaak complexe en meervoudige problematiek. Met
het toezenden van de «eindrapportage kwaliteitsverbetering justitiële
jeugdinrichtingen» heb ik uw Kamer op 9 november 2010 uitgebreid
geïnformeerd over de gerealiseerde verbeteringen inzake de begeleiding en
behandeling in de JJI’s3.
Het item van Pownews heeft betrekking op jongeren die zijn geplaatst op de
ITA-afdeling van JJI-locatie Kolkemate in Zutphen. De ITA is een speciale
afdeling voor «groepsongeschikte» jongeren die het proces op een reguliere
afdeling dermate verstoren dat ze een negatieve invloed hebben op groepsgenoten. Ze zijn veelal niet gemotiveerd om aan hun behandeling mee te
werken. Op de ITA krijgen ze een individueel traject aangeboden dat specifiek
is afgestemd op de aard en de ernst van de gedrags- en psychische
problematiek van de jongere. Het dagprogramma op de ITA bestaat onder
meer uit scholing en/of arbeid, sport- en recreatieactiviteiten en zelfverzorging. Daarnaast worden – ook aan de betrokken jongeren – verschillende
therapieën en gedragsinterventies aangeboden, zoals agressieregulatietrainingen, cognitieve gedragstherapieën en EMDR, een therapie gericht op
traumaverwerking.
Met versobering van de longstay-afdelingen heeft een en ander niets te
maken. De longstay-afdelingen zijn gesitueerd in drie forensisch psychiatrische centra die behandeling bieden aan meerderjarige tbs-gestelden. De
behandeling op deze afdelingen is niet gericht op resocialisatie, maar
kenmerkt zich door langdurige verpleging van de tbs-gestelden. Binnenkort
zend ik u een beleidsbrief waarin ik mijn voornemens voor de tbs uiteen zet.
In de brief zal ik tevens ingaan op de versobering van de longstay-afdelingen.
Vraag 9
Deelt u de mening dat jongeren op deze manier uit wanhoop aandacht
vragen voor hulp en behandeling om van hun geestesziekte af te komen? Zo
ja, waarom is niet eerder op dit signaal gereageerd? Zo nee, hoe ziet u dan
dit signaal van deze jongeren?
Antwoord 9
Nee, ik deel de mening dat deze jongeren uit wanhoop aandacht vragen voor
hulp en behandeling volstrekt niet. Het gaat om jongeren die op de ITA zijn
geplaatst omdat ze ongeschikt zijn om op een reguliere afdeling van een JJI
te functioneren. Alle jongeren, ook jongeren op de ITA, krijgen behandeling
en begeleiding aangeboden, naast onderwijs, sport en andere gangbare
onderdelen van een dagprogramma.
Sommige jongeren, en dat geldt in het bijzonder voor jongeren op de ITA,
zijn echter zeer moeilijk te motiveren. Het gebrek aan motivatie kan er soms
toe leiden dat jongeren zich volledig ontrekken aan welke vorm van onderwijs, behandeling of begeleiding dan ook. De betrokken medewerkers in de
JJI’s – van groepsleider tot psychiater – zullen zich tot het uiterste inspannen
om jongeren tot medewerking te bewegen, maar dat heeft helaas niet altijd
het gewenste resultaat tot gevolg.
Van een gebrek aan behandeling is dus geen sprake. Sterker nog, sinds 2008
zijn grote verbeteringen in de behandeling van jeugdige delinquenten in de
JJI’s gerealiseerd. Deze inspanningen worden gecontinueerd.

3

TK 2009–2010, 24 587, nr. 402.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, Aanhangsel

4