Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

32 813

Kabinetsaanpak Klimaatbeleid

Nr. 1114

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR VOLKSHUISVESTING EN RUIMTELIJKE ORDENING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 7 november 2022
In deze brief geef ik graag mijn reactie op de motie van het lid Peter de
Groot over de doelgroep voor 0% rente bij het Nationaal Warmtefonds
(het Warmtefonds). Daarnaast bied ik de jaarverslagen van het Warmtefonds aan over 2021 en geef ik een beeld van de voortgang van het fonds
in de eerste drie kwartalen van 2022.
Motie van het lid Peter de Groot c.s. doelgroep 0% rente:
indexering en beter onderzoek
Sinds kort biedt het Warmtefonds voor woningeigenaren met een laag
inkomen (tot 45.014 euro bruto) financiering aan met 0% rente. De motie
De Groot1 vraagt te onderzoeken «of en, zo ja, tot welke inkomensgrens
het rentenultarief in het Nationaal Warmtefonds zou moeten worden
verhoogd». In antwoord op deze motie kondig ik aan dat ik de inkomensgrens voor 0% rente bij het Warmtefonds zal indexeren2, zodat deze
voortaan meeloopt met de inflatie. Op basis van een analyse van
bestaand onderzoek is er nu geen eenduidige aanleiding voor een verdere
verhoging van de inkomensgrens. Om de vraag evenwel goed te
beantwoorden is nader onderzoek nodig. Ik wil beter in kaart brengen
welke inkomensgroepen nu al gebruik maken van het Warmtefonds en
welke minder, in hoeverre een verdere vergroting van de doelgroep voor
0% rente tot extra verduurzaming leidt en wat het benodigde overheidsbudget daarvoor zou bedragen. U ontvangt de uitkomsten uiterlijk 1 juni
2023. Ook de eerste ervaringen met de 0% rente voor lage inkomens
worden daarbij meegenomen. Of en hoe budget zou kunnen worden
gevonden voor een verdere vergroting van de doelgroep voor 0% rente,
moet worden bezien in het reguliere begrotingsproces.
1
2

kst-32813-1114
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Kamerstuk 32 813, nr. 1102
Het gaat om de grens uit het Besluit toegelaten instellingen volkshuisvesting 2015, artikel 16,
eerste lid. Deze grens wordt jaarlijks geïndexeerd. Het Warmtefonds kan deze indexering
overnemen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 813, nr. 1114

1

Ik licht dit graag toe. Op basis van beschikbaar onderzoek is te zien dat de
doelgroep met een inkomen tot ruwweg modaal (in 2022 38.000 euro
bruto) landelijk achter blijft in het verduurzamen van koopwoningen, in de
beschikbare financiële ruimte en in het gebruik van subsidies en financiering (zie bijlage). De huidige inkomensgrens voor 0% rente bij het
Warmtefonds (7.000 euro boven het modale inkomen) dekt deze groep
ruimschoots af en geeft een belangrijke extra stimulans om te verduurzamen. Indexering zorgt dat de groep meestijgt met de inflatie. Het is
daarnaast denkbaar de inkomensgrens niet alleen te indexeren, maar een
nog veel grotere doelgroep met een bovenmodaal inkomen 0% rente aan
te bieden. Dit zou kunnen leiden tot meer verduurzaming, omdat
woningeigenaren goedkoper kunnen financieren. Ik wil voordat ik hierover
besluit eerst beter in beeld krijgen hoeveel extra verduurzaming dit op zou
kunnen leveren. Daarbij zal ik ook kijken naar verdringing van reguliere
financiering via de markt. Een grotere doelgroep voor 0% rente kan ook
een rem zijn op de ontwikkeling van duurzame financieringsproducten
door andere kredietverstrekkers. Een vergroting van de doelgroep voor
0% rente kan er immers ook toe leiden dat woningeigenaren die nu al
verduurzamen met reguliere marktfinanciering of eigen middelen, dat
voortaan doen met financiering met 0% rente van het Warmtefonds.
Beschikbaar onderzoek laat zien dat de groep met een bovenmodaal
inkomen al relatief veel verduurzaamt, en doorgaans voldoende financiële
ruimte heeft en volop gebruik maakt van bestaande financieringsmogelijkheden.
Om 0% rente aan te kunnen bieden, is belastinggeld nodig. Zonder
aanvullende middelen zal een verdere uitbreiding van de doelgroep te
koste gaan van de financiering die beschikbaar is voor de meer kwetsbare
groepen binnen het Warmtefonds. Wanneer de inkomensgrens bijvoorbeeld op 65.000 euro bruto zou worden gelegd, zoals eerder in debat door
de VVD gevraagd, zou dit – op basis van een eerste inschatting – zo’n
200–300 miljoen euro aan budget per jaar kunnen vergen. Het precieze
budget is onder meer afhankelijk van het verwachte gebruik van de
financiering door woningeigenaren en van de marktrente die het
Warmtefonds betaalt aan private geldverstrekkers. Om tot goede
besluitvorming te komen, wil ik een betere inschatting maken van het
additionele effect, van het budget dat nodig zou zijn en van de voors en
tegens van een verdere vergroting van de doelgroep.
Voortgang Warmtefonds: sterke groei in 2022
Het Warmtefonds maakt voor steeds meer groepen woningeigenaren
deelname aan de energietransitie mogelijk. In de eerste drie kwartalen van
2022 is een sterke groei zichtbaar. Van januari tot en met september 2022
heeft het Warmtefonds voor 110 miljoen euro aan financiering verstrekt
aan woningeigenaren en voor 74 miljoen euro aan Verenigingen van
Eigenaren (VvE’s). Met name bij de VvE’s is sprake van een grote stijging:
nu al een ruime verdubbeling ten opzichte van heel 2021. Voor woningeigenaren is tot en met september de helft meer aan financiering verstrekt
dan in heel 2021 en bijna evenveel als in heel 2020. Het effect van de 0%
rente voor lage inkomens zit nog niet in deze cijfers, dat komt vanaf
november 2022. De eerste financieringen voor woningeigenaren boven de
leeftijd van 75 jaar zijn wel verstrekt: van februari tot en met september
2022 bijna een miljoen euro aan financiering voor verduurzaming.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 813, nr. 1114

2

Jaarverslag Warmtefonds 2021: terugval verstrekte financieringen
Het Warmtefonds heeft eerder dit jaar het jaarverslag over 2021 gepubliceerd3. In 2021 verstrekte het voor een totaal van 107 miljoen euro aan
leningen: ruim 72 miljoen euro aan woningeigenaren en ruim 33 miljoen
aan VvE’s. De verstrekte financiering was daarmee minder dan in 2020. In
het jaarverslag geeft het bestuur van het Warmtefonds aan dat dit onder
meer te maken had met veranderde marktomstandigheden, strengere
leennormen voor consumptief krediet, de Covid-19 crisis en de overgang
naar nieuwe uitvoerders voor het Warmtefonds. Inmiddels is de situatie
op de meeste punten veranderd, zoals de cijfers over 2022 laten zien. Voor
een aantal knelpunten is echter een oplossing nodig, zoals het verstrekken
van financiering aan woningeigenaren zonder leenruimte, zoals het
Warmtefonds sinds kort doet. Verder kijkt het Warmtefonds naar
mogelijkheden om het aanvragen van financiering voor woningeigenaren
en VvE’s te vereenvoudigen. In het jaarverslag geeft het Warmtefonds ook
een beeld van de mate van revolverende werking van het fonds, eventuele
onderbesteding en de betaling van rente aan banken4. Daarnaast
beschrijft het Warmtefonds de overgang naar de nieuwe uitvoerders
Zanders, Pole Star en Ohpen en de oprichting van een tweede stichting
voor woningeigenaren zonder leenruimte en kleine VvE’s. Het Warmtefonds maakt voor deze tweede stichting eveneens een jaarverslag.
Bijgaand treft u dit aan voor het jaar 2021. Omdat dit het oprichtingsjaar
betrof, geeft het jaarverslag vooral een beeld van de aanloopkosten en
van de organisatie. De meeste financieringsmogelijkheden van dit fonds,
zoals voor woningeigenaren boven de 75 jaar, woningeigenaren zonder
leenruimte buiten wijkaanpakken en voor kleine VvE’s zijn in 2022 gestart.
Schuldhulptrajecten en verduurzaming
Naar aanleiding van vragen van de CU-fractie kijk ik ook naar ondersteuning bij verduurzaming voor woningeigenaren in een schuldhulptraject. In het beleidsprogramma Versnelling verduurzaming gebouwde
omgeving is aangegeven dat gemeenten hen kunnen helpen met het
verduurzamen van hun woning vanuit het budget dat gemeenten
ontvangen voor het Nationaal Isolatieprogramma en voor energiearmoede. Daarnaast bespreek ik met het Ministerie van SZW, de VNG en
schuldhulpverleners (NVVK) of financiering, bijvoorbeeld van het
Warmtefonds, deze groep ook nog zou kunnen helpen. Begin 2023
verwacht ik u hierover te kunnen informeren.
De Minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening,
H.M. de Jonge

3
4

Het Warmtefonds jaarverslagen – Warmtefonds
BZK heeft het Warmtefonds gevraagd dit te doen, omdat de Algemene Rekenkamer in het
rapport «Zicht op revolverende fondsen» uit 2019 aandacht vroeg voor de verslaglegging over
revolverende fondsen van het Rijk (Kamerstuk 31 865, nr. 133).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 813, nr. 1114

3

Bijlage
Beantwoording onderzoeksvraag motie van het lid Peter de Groot
doelgroep 0% rente
De motie van het lid Peter de Groot c.s. vraagt de regering «te onderzoeken of en, zo ja, tot welke inkomensgrens het rentenultarief in het
Nationaal Warmtefonds zou moeten worden verhoogd zodat deze groep
middeninkomens hun woning wel kunnen gaan verduurzamen, en dit
onderzoek voor de begrotingsbehandeling te delen met de Kamer.»
Zoals tijdens het Twee minutendebat van 27 september (Handelingen II
2022/23, nr. 4, item 24) toegezegd, is op basis van bestaand onderzoek
gekeken of een verhoging van de genoemde inkomensgrens nodig is. Bij
deze analyse is gebruik gemaakt van gegevens over de verschillen tussen
inkomensgroepen in het verduurzamen van hun koopwoningen, in
financiële ruimte (spaargeld en leenruimte) en in het gebruik van
bestaande financiersmogelijkheden.
Wie verduurzaamt: modale en hoge inkomens isoleren meer dan
benedenmodaal
In een onderzoek van I&O research uit 20215 werd onderzocht welke
inkomensgroepen kiezen voor woningisolatie. I&O research hield een
enquête in een panel van woningeigenaren. Een deel van hen had de
afgelopen jaren wel geïsoleerd en een deel niet. Woningeigenaren met
een modaal of hoger inkomen hadden vaker wel dan niet geïsoleerd.
Woningeigenaren met een benedenmodaal inkomen hadden vaker niet
geïsoleerd dan wel. Overigens liet dit onderzoek zien dat behalve inkomen
ook veel andere kenmerken en factoren relevant zijn voor de vraag of
iemand kiest voor verduurzaming van haar of zijn woning.
Het Nibud keek in 2020 in een onderzoek naar de bereidheid tot verduurzamen per inkomensgroep6. Dit onderzoek liet zien dat de inkomensgroepen benedenmodaal en tot 1,5 keer modaal een lagere bereidheid
hadden om te verduurzamen dan hogere inkomens. Dit was voor de
huidige energiecrisis.

5
6

I&O research, Isolatiebeleid woningen, onderzoek onder woningeigenaren, 2021.
Nibud, Kunnen woningeigenaren energie-investeringen betalen, 2020.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 813, nr. 1114

4

Grafiek uit onderzoek Nibud 2020, pagina 45.

Financiële ruimte inkomensgroepen: beneden modale inkomens vaak
hulp nodig
Cijfers van het Nibud uit 2020 brachten in beeld welke inkomensgroep
onder de woningeigenaren welke financiële ruimte had voor verduurzaming. In dit onderzoek nam het Nibud spaargeld, de hypotheek en
consumptief krediet mee. Te zien is dat met name de beneden modale
inkomens beperkingen in financiële ruimte hadden, ook voor kleinere
bedragen7.
Let op: genoemd onderzoek is uitgebracht voordat het Warmtefonds
financiering aanbood voor mensen zonder leenruimte. Inmiddels heeft het
Nationaal Warmtefonds verantwoorde financiering voor mensen zonder
leenruimte voor bedragen tot 25.000 euro in wijkaanpakken en tot 5.000
euro buiten wijkaanpakken.

Grafiek uit onderzoek Nibud 2020, pagina 44.

7

Nibud, Kunnen woningeigenaren energie-investeringen betalen, 2020. Begin 2022 is een
vergelijkbare studie uitgebracht door DNB. Daarin is de mogelijkheid van consumptief krediet
(zoals van het Warmtefonds) niet meegenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 813, nr. 1114

5

Meefinancieren verduurzaming in nieuwe hypotheek
Steeds meer woningeigenaren houden bij het kopen van een nieuwe
woning rekening met verduurzaming8. Ze gebruiken daarvoor spaargeld
of extra budget in de hypotheek. De Nationale Hypotheekgarantie (NHG)
heeft in 2022 in beeld gebracht welke inkomensgroepen verduurzaming
meenemen in de hypotheek9. Te zien is dat met name de groep met een
inkomen tot 32.000 euro bruto hier zeer sterk in achter blijft. Daarnaast:
hoe hoger het inkomen, hoe vaker energiebesparende maatregelen
worden meegenomen in de hypotheek.

Grafiek uit ESB 19 mei 2022, pagina 83.

Gebruik Nationaal Energiebespaarfonds
In de evaluatie van het Nationaal Energiebespaarfonds, de voorganger
van het Warmtefonds, is gekeken welke inkomensgroepen in 2020 gebruik
maakten van de financiering10. De cijfers lieten grofmazig zien dat
inkomens tot 42.000 euro bruto minder gebruik maakten van de financiering en inkomens erboven juist meer. Door een aantal beperkingen in
de data en onderzoeksmethode was hier geen volledig betrouwbaar beeld
voor te maken. Daarnaast waren deze metingen voordat het Warmtefonds
financiering aanbood voor woningeigenaren zonder leenruimte. Beter en
recenter onderzoek is nodig om tot een goed beeld te komen in welke
mate inkomensgroepen gebruik maken van het Warmtefonds.

8

AFM 2020: «Helft hypotheekafsluiters reserveert geld voor verduurzamen.
Economische Statistische Berichten, 19 mei 2022, pagina 82: «Verduurzaming koopwoning blijft
achter bij lage inkomens en appartementen».
10
PWC, Evaluatie Nationaal Energiebespaarfonds, 2021.
9

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 813, nr. 1114

6

Grafiek uit onderzoek PWC 2021, pagina 34.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 813, nr. 1114

7