Inhoud

Extra Bijlagen Financieel jaarverlag van het Rijk 2009
(www.rijksbegroting.nl)
Bijlage 1. Budgettaire kerngegevens
Bijlage 2. De uitgaven en niet-belastingontvangsten
Bijlage 3. EMU-saldo en EMU-schuld
Bijlage 4. Belastinguitgaven
Bijlage 5. Verticale toelichting

2
3
9
12
14

1

Bijlage 1. Budgettaire kerngegevens

Tabel 1.1 Budgettaire kerngegevens (in € miljard)
MN
2009

FJR
2009

Verschil

Inkomsten (belastingen en sociale premies)

234,0

207,0

– 27,0

Netto uitgaven onder de kaders*
wv. Rijksbegroting in enge zin
wv. Sociale Zekerheid en Arbeidsmarkt
wv. Budgettair Kader Zorg
Overige netto uitgaven
wv. rentelasten
wv. stimuleringspakket (excl. inkomstenkant)
wv. gasbaten (incl. kas transactieverschil (ktv))
wv. overig (ktv, FES, zorgtoeslag, etc.)
Totale netto uitgaven

221,9
109,4
57,5
55,0
4,7
9,8
0,0
– 14,1
9,0
226,6

220,7
105,4
58,9
56,4
13,2
9,0
1,3
– 11,0
13,9
233,8

– 1,2
– 4,0
1,4
1,4
8,4
– 0,9
1,3
3,1
4,9
7,2

EMU-saldo centrale overheid

7,4

– 26,8

– 34,2

EMU-saldo lokale overheden

– 0,2

– 3,4

– 3,2

Feitelijk EMU-saldo
Feitelijk EMU-saldo (in % bbp)

7,2
1,2%

– 30,2
– 5,3%

– 37,4
– 6,5%

EMU-schuld
EMU-schuld (in % bbp)

246,4
39,6%

347,0
60,9%

100,6
21,2%

bbp

621,9

570,2

– 51,7

* Inclusief mutaties in werkloosheidsuitgaven en nominale ontwikkeling.

2

Bijlage 2. De uitgaven en niet-belastingontvangsten

Tabel 2.1 Uitgaven begrotingen (in € miljoen)

1
2A
2B
3
4
5
6
7
8
9A
9B
10
11
12
13
14
15
16
17
18
40
41
50
51
55
56
58
59
63
AP
90
HgIS

*

**

MN
2009

FJR
2009

Verschil

7,0
133,6

7,0
134,7

0,0
1,1

99,3
67,5
348,6
9 929,5
5 739,1

110,1
70,9
607,9
11 136,2
6 239,6

10,8
3,4
259,3
1 206,7
500,5

6 586,0
35 127,2
14 854,3
4 256,7
8 472,4

6 012,0
36 285,5
28 129,9
13 963,3
8 732,6

– 574,0
1 158,3
13 275,6
9 706,6
260,2

1 216,2
8 794,2
2 778,3
2 476,6
25 182,7
14 583,1
6 212,5
4 881,8
0,0

1 487,3
9 074,6
2 805,9
2 549,6
26 900,6
15 267,3
6 498,9
5 061,5
102,5

271,1
280,4
27,6
73,0
1 717,9
684,2
286,4
179,7
102,5

De Koning
Staten-Generaal
Overige Hoge Colleges van Staat en
Kabinetten
Algemene Zaken
Koninkrijksrelaties
Buitenlandse Zaken
Justitie
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
Nationale Schuld (Transactiebasis)
Financiën
Defensie
Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer
Verkeer en Waterstaat
Economische Zaken
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
Sociale Zaken en Werkgelegenheid
Volksgezondheid, Welzijn en Sport
Jeugd en Gezin
Wonen, Wijken en Integratie
Sociale Verzekeringen*
Premiegefinancierd Budgettair Kader
Zorg*
Gemeentefonds
Provinciefonds
Infrastructuurfonds
Fonds Economische Structuurversterking
Diergezondheidsfonds
BTW-compensatiefonds
Waddenfonds
Aanvullende Posten
Consolidatie
Internationale Samenwerking**

0,0
17 421,2
1 298,2
7 738,6

0,0
17 683,0
1 329,2
7 352,2

0,0
261,8
31,0
– 386,4

2 477,9
11,0
2 468,0
40,5
5 145,1
– 9 346,3
(6 569,9)

1 724,1
14,6
2 577,1
14,3
0,0
– 9 249,1
(5 983,9)

– 753,8
3,6
109,1
– 26,2
– 5 145,1
97,2
(5,8)

Totaal

179 000,8

202 623,3

23 622,5

De uitgaven van hoofdstuk 40 en 42 betreffen de maatregelen uit het stimuleringspakket.
Deze zijn buiten het kader SZA respectievelijk BKZ geplaatst en worden daarom in bovenstaande tabel opgenomen en niet in tabellen 2.4 en 2.5.
In deze tabel zijn de uitgaven voor Internationale Samenwerking toegerekend aan de begrotingen waarop deze worden verantwoord. De totale uitgaven voor Internationale Samenwerking zijn tussen haakjes vermeld en lopen niet mee in de totaaltelling.

3

Tabel 2.2 Niet-belastingontvangsten (in € miljoen)

2A
2B
3
4
5
6
7
8
9A
9B
10
11
12
13
14
15
16
17
18
50
55
56
57
58
63
AP
90
HgIS

*

MN
2009

FJR
2009

Verschil

2,5

8,3

5,8

2,8
1,9
16,3
836,4
1 253,3

4,3
2,9
127,7
2 935,6
1 314,4

1,5
1,0
111,4
2099,2
61,1

238,1
1971,0
1 560,0
3 513,2
531,5

899,0
2 216,0
8 090,4
18 017,1
466,9

660,9
245,0
6 530,4
14 503,9
– 64,6

Staten-Generaal
Overige Hoge Colleges van Staat en
Kabinetten
Algemene Zaken
Koninkrijksrelaties
Buitenlandse Zaken
Justitie
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
Nationale Schuld (Transactiebasis)
Financiën
Defensie
Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening
en Milieubeheer
Verkeer en Waterstaat
Economische Zaken
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
Sociale Zaken en Werkgelegenheid
Volksgezondheid, Welzijn en Sport
Jeugd en Gezin
Wonen, Wijken en Integratie
Gemeentefonds
Infrastructuurfonds
Fonds Economische Structuurversterking
AOW-spaarfonds
Diergezondheidsfonds
Waddenfonds
Aanvullende Posten
Consolidatie
Internationale Samenwerking*

255,7
90,4
12 224,8
608,0
776,9
59,1
13,5
847,3
0,0
7 738,6

329,6
98,1
9 833,5
513,7
913,4
568,7
139,6
996,8
0,1
7 475,7

73,9
7,7
– 2 391,3
– 94,3
136,5
509,6
126,1
149,5
0,1
– 262,9

2 477,9
4 805,3
11,0
33,9
22,5
– 9 346,3
(155,3)

1 724,1
4 793,6
4,0
33,9
0,0
– 9 249,1
(183,1)

– 753,8
– 11,7
– 7,0
0,0
– 22,5
9 346,3
(– 27,8)

Totaal

30 545,6

52 258,3

21 712,7

In deze tabel zijn de niet-belastingontvangsten voor Internationale Samenwerking toegerekend aan de begrotingen waarop deze worden verantwoord. De totale niet-belastingontvangsten voor Internationale Samenwerking zijn tussen haakjes geplaatst en lopen niet mee in de
totaaltelling.

In het Nederlandse begrotingsbeleid wordt bij de start van een kabinetsperiode een uitgavenkader vastgesteld. Het uitgavenkader bevat de maximale uitgaven die jaarlijks gedurende de kabinetsperiode worden gedaan.
Het totaalkader is onderverdeeld in drie deelkaders: het kader Rijksbegroting in enge zin (RBG-eng), het kader Sociale Zekerheid en Arbeidsmarkt
(SZA) en het Budgettair Kader Zorg (BKZ). De tabellen 2.3 tot en met 2.5
geven de opbouw van het verschil tussen de uitgavenraming bij Miljoenennota en de realisatie bij het Financieel Jaarverslag voor de drie
verschillende deelkaders weer.

4

Tabel 2.3 Opbouw kader RBG-eng (in € miljoen)

Totale uitgaven Rijksbegroting
Niet-belastingontvangsten Rijksbegroting
Netto Rijksuitgaven
Af: Begrotingsgefinancierde uitgaven SZA
Af: Begrotingsgefinancierde uitgaven BKZ
Af: Niet-kaderrelevante uitgaven
Af: Stimuleringspakket (excl. fiscale stimulering)
Netto uitgaven kader RBG-eng

MN
2009

FJR
2009

Verschil

179 001
30 546
148 455
11 712
2 389
24 957
0
109 398

202 623
52 258
150 365
11 107
2 294
30 278
1 286
105 400

23 623
21 713
1 910
– 605
– 95
5 321
1 286
– 3 998

MN
2009

FJR
2009

Verschil

11 030
682
11 712
45 740
45 740
57 452

11 107
0
11 107
47 793
47 793
58 900

77
– 682
– 605
2 053
2 053
1 448

MN
2009

FJR
2009

Verschil

818
1 492
79
2 389
52 627
52 627
55 016

761
1 533
0
2 294
54 084
54 084
56 378

– 57
41
– 79
– 95
1 456
1 456
1 361

Tabel 2.4 Netto uitgaven Kader SZA (in € miljoen)

15
AP
40

Sociale Zaken en Werkgelegenheid
Aanvullende Posten
Netto begrotingsgefinancierde uitgaven
Sociale Verzekeringen
Netto premie-uitgaven
Netto uitgaven kader SZA

Tabel 2.5 Netto uitgaven Kader Zorg (in € miljoen)

16
50
AP
41

Volksgezondheid, Welzijn en Sport
Gemeentefonds (WMO)
Aanvullende Posten
Netto begrotingsgefinancierde uitgaven
Premiegefinancierde uitgaven zorg
Netto premie-uitgaven
Netto uitgaven kader Zorg

De tabellen 2.6 tot en met 2.9 tonen per budgetdisciplinesector het
verschil in uitgaventoetsing tussen de raming bij Miljoenennota 2009 en
de realisatie van het Financieel Jaarverslag. De tabellen tonen eerst de
bepaling van de reële uitgavenkaders. De reële uitgavenkaders worden
bepaald door de ramingen ten tijde van het Coalitieakkoord te defleren
voor de prijsontwikkeling van de Nationale Bestedingen (NB-deflator).
Vervolgens wordt weergegeven hoe de uitgaven zich verhouden tot het
uitgavenkader in lopende prijzen. Het uitgavenkader in lopende prijzen is
te bepalen door het reële uitgavenkader te corrigeren voor de deflator.
Daarnaast wordt gecorrigeerd voor de overboekingen tussen de Rijksbegroting in enge zin enerzijds, en de sector Sociale Zekerheid en Arbeidsmarkt (SZA) en de sector Zorg (BKZ) anderzijds. Ook wordt gecorrigeerd
voor statistische factoren. Zo is in het Aanvullend Beleidsakkoord besloten
de mutatie in de uitgaven aan werkloosheidsuitkeringen en de ruilvoet ten
opzichte van de Miljoenennota 2009 op het kader te corrigeren.

5

Tabel 2.6 Uitgaventoetsing Rijksbegroting in enge zin (in € miljoen; min betekent
onderschrijding)
MN
2009

FJR
2009

Verschil

1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.

Raming uitgaven bij Coalitieakkoord 2007
pNB ten tijde van MLT 2007
Reële ijklijn
NB-deflator
Overboekingen
Statistisch
Uitgavenkader RBG-eng in lopende prijzen

106 449
1,0432
102 042
1,0604
277
433
108 912

106 449
1,0432
102 042
1,0431
221
– 408
106 249

0
0
0
– 0,017
– 56
– 842
– 2 663

8.
9.

Actuele ramingen uitgaven
Over/onderschrijding kader RBG-eng (9=8–7)

109 398
486

105 400
– 849

– 3 998
– 1 335

Tabel 2.7 Uitgaventoetsing Sociale Zekerheid en Arbeidsmarkt (in € miljoen; min betekent onderschrijding)
MN
2009

FJR
2009

Verschil

1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.

Raming uitgaven bij Coalitieakkoord 2007
pNB ten tijde van MLT 2007
Reële ijklijn
NB-deflator
Overboekingen
Statistisch
Uitgavenkader SZA in lopende prijzen

56 353
1,0432
54 019
1,0604
– 112
474
57 642

56 353
1,0432
54 019
1,0431
57
2 967
59 370

0
0
0
– 0,017
169
2 493
1 728

8.

Actuele ramingen uitgaven
wv. Begrotingsgefinancierd
wv. Premiegefinancierd
Over/onderschrijding kader SZA (9=8–7)

57 452
11 712
45 740
– 190

58 900
11 107
47 793
– 470

1 448
– 605
2 053
– 280

9.

Tabel 2.8 Uitgaventoetsing Budgettair Kader Zorg (in € miljoen; min betekent onderschrijding)
MN
2009

FJR
2009

Verschil

1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.

Raming uitgaven bij Coalitieakkoord 2007
pNB ten tijde van MLT 2007
Reële ijklijn
NB-deflator
Overboekingen
Statistisch
Uitgavenkader BKZ in lopende prijzen

55 493
1,0432
53 196
1,0604
– 165
– 945
55 296

55 493
1,0432
53 196
1,0431
– 278
– 557
54 652

0
0
0
– 0,017
– 113
388
– 644

8.

Actuele ramingen uitgaven
wv. Begrotingsgefinancierd
wv. Premiegefinancierd
Over/onderschrijding BKZ (9=8–7)

55 016
2 431
52 585
– 281

56 378
2 294
54 083
1 725

1 362
– 136
1 498
2006

9.

6

Tabel 2.9 Uitgaventoetsing totaal kader (in € miljoen; min betekent onderschrijding)
MN
2009

FJR
2009

Verschil

1.
2.
3.
4.
5.

Reële ijklijn
NB-deflator
Overboekingen
Statistisch
Uitgaven in lopende prijzen

209 257
1,0604
0
– 37
221 850

209 257
1,0431
0
2002
220 271

0
– 0,017
0
2 040
– 1 579

6.
7.

Actuele ramingen uitgaven
Over/onderschrijding totaal kader (7=6–5)

221 865
15

220 677
406

– 1 188
391

Tabel 2.10 Uitgaven en niet-belastingontvangsten niet relevant voor enig kader (in
€ miljoen)

Rentelasten
Rijksbijdrage aan de Sociale fondsen
Zorgtoeslag
BTW-compensatiefonds
Studieleningen
Gasbaten (kasbasis, exclusief VPB)
FES-uitgaven (incl. in=uit taakstelling ABK)
Kasbeheer
Netto verkoop staatsbezit
Netto opbrengsten ingrepen financiële sector (excl.
rente lening Fortis/ABN)
Lening VUT-fonds
Landbouwheffingen
Werkgeversbijdrage kinderopvang
Overig
Totaal netto niet relevante uitgaven

MN
2009

FJR
2009

Verschil

10 202
16 858
3 804
2 468
1 882
– 14 100
2 478
1 644
0

9 085
18 363
4 070
2 577
1 588
– 11 013
920
9 719
– 5 122

– 1 117
1 505
266
109
– 295
3 087
– 1 559
8 075
– 5 122

0
900
– 422
– 677
– 80
24 957

1 271
– 600
– 270
– 684
2 916
30 278

– 1 271
– 1 500
152
–7
2 996
5 321

Tabel 2.11 Kas- transverschillen en financiële transacties (in € miljoen)
MN
2009

FJR
2009

Verschil

400
1 128
– 852
0
– 241
250
685

– 2 500
5 395
– 6 455
– 7 506
– 276
0
– 11 342

– 2 900
4 267
– 5 604
– 7 506
– 35
– 250
– 12 027

Overige ktv’s
Kasbeheer
Aankoop staatsbezit
Lening VUT-fonds
Studieleningen
Aansluiting NR 2009
Overig
Ktv’s en financiële transacties uitgaven

65
– 2 496
0
– 900
– 2 124
0
– 18
– 5 473

2 551
– 16 175
– 2 385
600
– 1 865
11
– 11
– 17 273

2 486
– 13 679
– 2 385
1 500
259
11
7
– 11 801

Totaal ktv’s en financiële transacties

6 158

5 931

– 227

Ktv aardgas
Ktv belastingen
Kasbeheer
Verkoop staatsbezit
Studieleningen
Agentschaprekening en overige centrale overheid
Ktv’s en financiële transacties inkomsten

7

De aardgasbaten worden met name beïnvloed door de productie van
aardgas, de hoogte van de olieprijs en de euro/dollarkoers. De olieprijs is
van belang, omdat de prijs van aardgas is gerelateerd aan de prijs van olie
in dollars.
Onderstaande tabel geeft een overzicht van de aardgasbaten. De tabel laat
zien dat de aardgasbaten niet alleen op kasbasis, maar ook op transactiebasis worden geregistreerd. Dit wordt gedaan omdat het EMU-saldo –
volgens Europese methodiek – wordt berekend op transactiebasis, terwijl
de Rijksbegroting op kasbasis wordt opgesteld.1
Tabel 2.12 Aardgasbaten (in € miljoen)
MN
2009

FJR
2009

Verschil

58
1,37
73

61
1,39
75

3
0,03
2

Kas
Niet-belastingontvangsten
Vennootschapsbelasting
Totaal

10 850
1 850
12 700

11 000
1 850
12 850

150
0
150

Ktv
Niet-belastingontvangsten
Vennootschapsbelasting
Totaal

2 250
200
2 450

2 500
200
2 700

250
0
250

Trans
Niet-belastingontvangsten
Vennootschapsbelasting
Totaal

8 600
1 650
10 250

8 500
1 650
10 150

– 100
0
– 100

Olieprijs (in dollars per vat)
Euro/dollarkoers (in dollars)
Productie (x miljard kubieke meter)

Conform het trendmatig begrotingsbeleid hebben mee- of tegenvallende
aardgasbaten geen effect op uitgaven of lasten, maar leiden ertoe dat het
begrotingssaldo (EMU-saldo en EMU-schuld) verbetert dan wel verslechtert.

1

In een begroting op kasbasis worden transacties geboekt in de periode waarin de betaling plaatsvindt, in een begroting op transactiebasis worden transacties geboekt in de
periode waarin de rechten en verplichtingen
zijn ontstaan.

8

Bijlage 3. EMU-saldo en EMU-schuld

Tabel 3.1 Opbouw EMU-schuld collectieve sector

EMU-schuld primo
EMU-saldo collectieve sector (min is overschot)
EMU-saldo sociale fondsen*
ktv’s en financiële transacties
Derdenrekening en overig**
Overbruggingskrediet FBN / ABN AMRO
Financiële transactie lokale overheden
EMU-schuld ultimo
EMU-schuldquote
*
**

2008

2009

258 592
– 4 370
3 871
45 917
– 5 346
49 141
– 1 118
346 687
58,2%

346 687
30 210
– 7 244
5 931
1 228
– 29 792
0
347 021
60,9%

Het EMU-saldo sociale fondsen loopt mee via de post ktv’s en financiële transacties (kasbeheer).
Dit is een post die bestaat uit mutaties die alleen relevant zijn voor de EMU-schuld en dus
niet voor het EMU-saldo.

Tabel 3.2 Opbouw EMU-schuldquote (in % bbp; min betekent schuldverbeterend)

EMU-schuld 1 januari 2009
Noemereffect
Effect EMU-saldo
Interventies in de financiële sector
Overige financiële transacties
EMU-schuld ultimo 2009

MN
2009

FJR
2009

42,1%
– 1,9%
– 1,2%
0,0%
0,6%
39,6%

58,2%
2,6%
5,3%
– 4,1%
– 1,2%
60,9%

2008

2009

200,0
101,2
301,2

213,2
88,7
301,9

Tabel 3.3 Staatsschuld (in € miljard)

Gevestigde schuld
Overige schuld
Staatsschuld conform EMU-definitie*
*

De staatsschuld is onderdeel van de EMU-schuld. De EMU-schuld omvat daarnaast de schuld
van de sociale fondsen en de lokale overheden.

9

10

EMU-schuld collectieve sector
EMU-schuld collectieve sector (in % bbp)

1997

1998

1999

232,2
76,1%

1995
237,0
74,1%

1996
233,3
68,2%

1997
238,2
65,7%

1998
236,1
61,1%

1999

– 25 748 – 4 887 – 7 069 – 4 167 – 3 357
– 2 423 – 1 740
– 54
990
4 653
34
583
2 851
13
304
– 28 137 – 6 044 – 4 272 – 3 164
1 600
– 9,2% – 1,9% – 1,2% – 0,9%
0,4%

1996

Tabel 3.5 Historisch overzicht EMU-schuld (in € miljard)

EMU-saldo centrale overheid
EMU-saldo sociale fondsen
EMU-saldo lokale overheden
EMU-saldo collectieve sector
EMU-sadlo collectieve sector (in % bbp)

1995

Tabel 3.4 Historisch overzicht EMU-saldo collectieve sector (in € miljoen)
2001

224,8
53,8%

2000
227,1
50,7%

2001

1 656
– 932
6 525
235
63
– 379
8 244 – 1 076
2,0% – 0,2%

2000

2003

2004

2005

2006

2007

2008

2009

235,1
50,5%

2002
248,0
52,0%

2003
257,6
52,4%

2004
266,1
51,8%

2005

255,9
47,4%

2006

258,6
45,5%

2007

346,7
58,2%

2008

347,0
60,9%

2009

– 5 375 – 13 456 – 8 347
268
4 640
2 838
2 908 – 19 557
– 2 079
106
729
– 753 – 1 465
– 596
3 871 – 7 244
– 2 255 – 1 548
– 966
– 874
– 256 – 1 147 – 2 579 – 3 409
– 9 709 – 14 898 – 8 584 – 1 359
2 919
1 095
4 200 – 30 210
– 2,1% – 3,1% – 1,7% – 0,3%
0,5%
0,2%
0,7%
– 5,3%

2002

Historisch overzicht EMU-schuld (in % bbp)

90%
80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
60

19

65

19

70

19

75

19

80

19

85

19

90

19

95

19

00

20

05

20

11

Bijlage 4. Belastinguitgaven

De informatieverstrekking van belastinguitgaven is met ingang van het
begrotingsjaar 2002 geïntegreerd in de VBTB-verantwoordingssystematiek. Dit houdt in dat de budgettaire en meer algemene informatie over de
belastinguitgaven wordt opgenomen in de Miljoenennota en het Financieel Jaarverslag van het Rijk. Meer specifieke informatie over belastinguitgaven wordt opgenomen in de begrotingen en jaarverslagen van de
verscheidene vakdepartementen. Van de gebudgetteerde belastinguitgaven en de afdrachtverminderingen loonbelasting zijn op dit moment
voorlopige realisatiegegevens beschikbaar over 2009. Deze realisaties
worden vermeld in het FJR 2009. Voor de overige belastinguitgaven zal in
de Miljoenennota 2011 een aangepaste raming 2009 worden opgenomen
op basis van de meest recente gegevens van dat moment.
4.1 Afdrachtverminderingen in de loonbelasting
Tabel 4.1 laat de voorlopige realisaties van de afdrachtverminderingen
2009 zien. De realisaties zijn gebaseerd op geaggregeerde informatie
vanuit loonaangiften.
Tabel 4.1: Voorlopige realisaties afdrachtverminderingen 2009 (in € mln)
Afdrachtvermindering

Onderwijs (incl. WVA starters)
Zeevaart
Speur- en ontwikkelingswerk

Raming 2009
(MN 2010)

Voorlopige realisatie 2009

300
84
606

345
101
687

De afdrachtverminderingen speur- en ontwikkelingswerk kent een voorlopige overschrijding van bijna 15 procent. Het is niet met zekerheid vast te
stellen wat hiervan de oorzaak is. De overschrijding van 2009 wordt cf.
begrotingssystematiek in 2011 opgevangen binnen het budget «afdrachtverminderingen speur- en ontwikkelingswerk».

12

4.2 Investeringsfaciliteiten
Tabel 4.2 bevat voorlopige realisatiegegevens over het jaar 2009 voor de
investeringsfaciliteiten waarvoor een aanmeldingsverplichting geldt.
Tabel 4.2: Gegevens investeringsfaciliteiten 2009, (stand februari 2009 x mln.)
Regeling

Willekeurige afschrijving milieu-investeringen (VAMIL)
Energie-investeringsaftrek (EIA)
Energie-investeringsaftrek (EIA) uit aanvullend beleidsakkoord
Milieu-investeringsaftrek (MIA)

Gemeld investeringsbedrag
(2009)

Budget 2009
(MN 2010)

Realisatie 2009

784
823
38
791

48
145
130
109

32
85
5
62

VAMIL
Op basis van deze regeling mag willekeurig worden afgeschreven op
aangewezen milieu-investeringen. Deze regeling leidt in principe, evenals
de andere regelingen voor vervroegde afschrijving, voor de belastingplichtige tot een liquiditeits- en rentevoordeel. Het budgettair beslag
wordt berekend met de netto-contante waarde-methode gebaseerd op het
gemelde investeringsbedrag.
EIA/MIA
De budgettaire derving wordt gebaseerd op gemelde investeringsbedragen, in principe volgens de volgende formule: derving = (investeringsbedrag -/- correctiepercentage) * aftrekpercentage faciliteit * gemiddeld
belastingtarief.
Het budget van de energie-investeringsaftrek (EIA) uit het aanvullend
beleidsakkoord wordt separaat beheerd.
Onderschrijding
Volgens deze realisatiecijfers kennen zowel de VAMIL, MIA als EIA een
onderschrijding in verband met minder investeringen als gevolg van de
kredietcrisis.

13

Bijlage 5. Verticale toelichting

De verticale toelichting bevat een cijfermatig overzicht voor alle begrotingen van budgettaire veranderingen die zich hebben voorgedaan sinds
de Ontwerpbegroting 2009. Er wordt per begroting een cijfermatig overzicht gepresenteerd, gevolgd door een toelichting op de voornaamste
veranderingen. Voor een meer gedetailleerde toelichting op de veranderingen wordt verwezen naar de afzonderlijke begrotingen.
De verticale toelichting onderscheidt drie categorieën mutaties:
1. mee- en tegenvallers;
2. beleidsmatige mutaties;
3. technische mutaties.
Alle overboekingen, desalderingen, statistische correcties en mutaties die
niet tot een ijklijn behoren, zijn in de laatste categorie «technische mutaties» geclusterd. Overigens hebben vrijwel alle overboekingen en desalderingen wél een beleidsmatig karakter. Dit komt tot uitdrukking in de
toelichtingen. Ingeval samenhangende mutaties in meerdere categorieën
voorkomen, worden deze eenmaal toegelicht.
De totalen per begroting worden in eerste instantie gepresenteerd exclusief de bedragen die onder de Homogene Groep Internationale Samenwerking (HGIS) vallen. Door middel van een aansluitregel wordt het deel
van de begroting dat onder HGIS valt, zichtbaar gemaakt. De veranderingen die optreden binnen het HGIS-deel van de begroting worden
gepresenteerd en toegelicht in de verticale toelichting van alle HGISuitgaven.
Tevens worden de totalen per begroting gepresenteerd exclusief de
bedragen die onder het stimuleringspakket, afgesproken in het Aanvullend Beleidsakkoord, vallen. Door middel van een aansluitregel wordt het
deel van de begroting dat onder het stimuleringspakket valt, zichtbaar
gemaakt. De stimuleringsmiddelen zijn apart toegelicht in bijlage 2 van de
Voorlopige Rekening 2009.
De laatste regel geeft per begroting de totaalstand inclusief HGIS en het
stimuleringspakket aan.
De ondergrens is afhankelijk van de omvang van de begroting en verschilt
voor de verschillende categorieën mutaties. De post diversen bevat de
mutaties die onder de ondergrens vallen en wordt in principe alleen
toegelicht, indien zich bijzonderheden voordoen.

14

Huis der Koningin
I HUIS DER KONINGIN: UITGAVEN
2009
Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS & Stim. Pakket)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

7,0

0,0

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

0,0
0,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking
Totaal Stimuleringspakket

7,0
0,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009

7,0

Staten-Generaal
IIA STATEN-GENERAAL: UITGAVEN
2009
Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS & Stim. Pakket)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

133,6

– 0,5
– 0,5

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

– 5,9
– 5,9

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

7,4

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

7,4
1,1

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking
Totaal Stimuleringspakket

134,7
0,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009

134,7

15

IIA STATEN-GENERAAL: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN
2009
Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS & Stim. Pakket)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

2,5

2,1
2,1

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

3,8

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

3,8
5,9

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking
Totaal Stimuleringspakket

8,3
0,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009

8,3

Diversen
Deze post wordt in 2009 deels verklaard doordat de middelen voor
ICT-projecten wegens vertraging in de uitvoering niet tot besteding zijn
gekomen. Ook zijn de uitgaven voor fractiekosten toegenomen met 2,1
miljoen euro als gevolg van de bevoorschottingswensen van de fracties.
Verder wordt het grootste gedeelte van de uitgavengroei veroorzaakt door
loon- en prijsbijstellingen.
Diversen – ontvangsten
De mutaties worden voornamelijk veroorzaakt door het afrekenen van
fractiekosten van 2,2 miljoen euro.

16

Overige Hoge Colleges van Staat en Kabinetten
IIB OVERIGE HOGE COLLEGES VAN STAAT EN KABINETTEN: UITGAVEN
2009
Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS & Stim. Pakket)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

99,1

1,9
1,9

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

1,4
1,4

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

7,5

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

7,5
10,8

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking
Totaal Stimuleringspakket

109,8
0,3

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009

110,1

IIB OVERIGE HOGE COLLEGES VAN STAAT EN KABINETTEN: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN
2009
Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS & Stim. Pakket)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

2,8

0,7
0,7

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

0,5
0,5

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

0,3

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

0,3
1,5

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking
Totaal Stimuleringspakket

4,3
0,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009

4,3

17

Diversen
De extra uitgaven worden vooral veroorzaakt door een groei van het
aantal HBV-zaken (Hoger Beroep Vreemdelingen) en de invoering van de
Wet Ruimtelijke Ordening. Dit leidt tot extra kosten voor de Raad van
State. Voor de invoering van de WRO zijn gelden overgeheveld van de
VROM begroting. Verder wordt de uitgaventoename voornamelijk veroorzaakt door loon- en prijsbijstellingen.

18

Algemene Zaken
III ALGEMENE ZAKEN: UITGAVEN
2009
Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS & Stim. Pakket)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

67,5

– 5,1
– 5,1

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Bijdrage Vernieuwing Rijksdienst
Diversen

11,4
– 5,4
6,0

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

2,4

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

2,4
3,4

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking
Totaal Stimuleringspakket

70,9
0,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009

70,9

III ALGEMENE ZAKEN: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN
2009
Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS & Stim. Pakket)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

1,9

– 0,1
– 0,1

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

1,0
1,0

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

0,1

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

0,1
0,9

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking
Totaal Stimuleringspakket

2,9
0,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009

2,9

19

Bijdrage Vernieuwing Rijksdienst
Conform het Coalitieakkoord zijn in het kader van het Programma Vernieuwing Rijksdienst middelen beschikbaar gesteld voor de rijksbrede
projecten Overheidscommunicatie Nieuwe Stijl (ONS) en 1 Logo.
Diversen
Het gaat hier met name om onderuitputting en vertragingen bij de rijksbrede communicatieprojecten ONS en 1 Logo. Een gedeelte van de
budgetten voor deze projecten is doorgeschoven naar 2010.

20

Koninkrijksrelaties
IV KONINKRIJKSRELATIES: UITGAVEN
2009
Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS & Stim. Pakket)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Arubadeal
Samenwerkingsbeleid
Veiligheidsplan
Diversen

348,6

– 9,6
– 8,4
– 6,4
– 10,5
– 34,9

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Arubadeal
Kustwacht en samenwerkingsmiddelen
Middelen sociaal economisch initiatief (SEI)
Schuldsanering
Diversen

14,1
– 9,1
5,0
213,9
6,5
230,4

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Betalingsachterstanden
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
Overname kosten schuld Nederlandse Antillen

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

41,8
– 11,2
33,1
63,7
259,3

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking
Totaal Stimuleringspakket

607,9
0,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009

607,9

21

IV KONINKRIJKSRELATIES: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN
2009
Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS & Stim. Pakket)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Aflossing en rente
Schuldsanering
Diversen

16,3

– 10,0
48,6
1,7
40,3

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Betalingsachterstanden
Niet tot een ijklijn behorend
Overname kosten schuld Nederlandse Antillen

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

41,8
29,5
71,3
111,5

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking
Totaal Stimuleringspakket

127,7
0,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009

127,7

Arubadeal
In het kader van de Arubadeal is afgesproken de schuld van Aruba aan
Nederland te saneren. De beschikbare middelen kunnen tot en met 2012
worden gebruikt. De in 2008 niet uitgeputte middelen bleven derhalve
beschikbaar voor 2009. In 2009 zijn niet alle middelen tot besteding
gekomen, deze worden doorgeschoven naar 2010.
Samenwerkingsbeleid
In 2009 kwam niet het volledig beschikbare budget in het kader van
samenwerkingsbeleid (onder andere Stichting Ontwikkeling Nederlandse
Antillen (SONA)) tot besteding.
Veiligheidsplan
Via het Plan Veiligheid Nederlandse Antillen wordt gewerkt aan duurzame
verbetering van organisaties van politie, het Gemeenschappelijk Hof van
Justitie, het Openbaar Ministerie, het gevangeniswezen en de vreemdelingenketen. De beschikbare middelen voor dit plan zijn in 2009 niet volledig
tot besteding gekomen.
Arubadeal
In het kader van de Arubadeal is afgesproken de schuld van Aruba aan
Nederland te saneren. De beschikbare middelen kunnen tot en met 2012
worden gebruikt. De in 2008 niet uitgeputte middelen bleven derhalve
beschikbaar voor 2009 en zijn bij Voorjaarsnota opgeboekt.
Kustwacht en samenwerkingsmiddelen
De middelen voor de kustwacht en samenwerking zijn in 2009 niet
volledig tot besteding gekomen. Voor de kustwacht was de aanschaf van
nieuwe middelen (helikopters) begroot, maar deze zijn uiteindelijk niet

22

aangeschaft. De samenwerkingsmiddelen, ten behoeve van verschillende
projecten, zijn wegens te weinig uitvoeringscapaciteit op de BES eilanden
niet volledig tot besteding gekomen.
Middelen sociaal economisch initiatief (SEI)
In het kader van de Sociaal-Economische Initiatieven (SEI) worden sociaaleconomische problemen op de Antillen aangepakt. Het betreft maatregelen op het gebied van overheidsfinanciën, hervorming economische
structuur, reorganisatie overheidsapparaat, investeringsimpulsen en
sociaal vangnet. Een deel van het budget is in 2008 niet tot besteding
gekomen en is derhalve doorgeschoven naar 2009 en bij Voorjaarsnota
opgeboekt.
Schuldsanering
De schuldsanering van de schuldtitels Nederlandse Antillen is dit jaar van
start gegaan. Voor de dekking hiervan is bij Coalitie Akkoord reeds een
reservering gemaakt op de Aanvullende Post. Het nu benodigde gedeelte
is overgeheveld naar hoofdstuk IV.
Betalingsachterstanden
In het kader van het terugdringen van de betalingsachterstanden van de
BES-eilanden (Bonaire, Sint Eustasius en Saba) is overgegaan tot betaling
van een aantal posten. Tegenover deze uitgaven staan gelijke ontvangsten
aangezien deze middelen uit de daarvoor bestemde begrotingsreserve
worden gefinancierd.
Overname kosten schuld Nederlandse Antillen
In het Besluit Tijdelijk Financieel toezicht Nederlandse Antillen, Curaçao en
Sint Maarten is de zogenaamde lopende inschrijving opgenomen. Dit
betreft de inschrijving op emissies van geldleningen door de Antillen of
een eilandgebied (Curaçao en Sint Maarten). Afgesproken is dat Nederland inschrijft op emissies tegen het actuele rendement op Nederlandse
staatsleningen. Het doel van de lopende inschrijving is om de Antillen,
Curaçao en Sint Maarten zo gunstig mogelijke financiering aan te bieden.
Tegen de verwachting in heeft Sint Maarten niet van deze regeling gebruik
gemaakt hetgeen een meevaller opleverde, Curaçao heeft bovendien in
2009 de met deze regeling samenhangende schuld aan Nederland afgelost.
Aflossing en rente
Doordat in 2009 is gestart met de schuldsanering, worden diverse
leningen uit begin jaren negentig niet meer afgelost. Dit leidt tot een
tegenvaller. De niet afgeloste schuld wordt in z’n geheel meegenomen in
de transitie.
Schuldsanering
Vrijval van eerder overgehevelde middelen vanuit de interne begrotingsreserve.

23

Buitenlandse Zaken
V BUITENLANDSE ZAKEN: UITGAVEN
2009
Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS & Stim. Pakket)
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
EU afdrachten

4 253,6

– 371,6
– 371,6

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
EU afdrachten correctie

2 108,7

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

2 108,7
1 737,1

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking
Totaal Stimuleringspakket

5 990,7
5 145,5

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009

11 136,2

V BUITENLANDSE ZAKEN: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN
2009
Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS & Stim. Pakket)
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Overige ontvangsten
Perceptiekostenvergoedingen

705,3

102,0
– 126,9
– 24,9

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
EU afdrachten correctie

2 108,7

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

2 108,7
2 083,9

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking
Totaal Stimuleringspakket

2 789,2
146,4

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009

2 935,6

Relatie begroting Buitenlandse Zaken en de Homogene groep internationale samenwerking (HGIS)
Er zijn twee soorten uitgaven op de begroting van Buitenlandse Zaken:
HGIS en niet-HGIS. Niet-HGIS uitgaven zijn de afdrachten aan de Europese Unie. HGIS-uitgaven zijn alle andere buitenlanduitgaven. De HGISuitgaven staan op diverse begrotingen en worden elders toegelicht; hier
wordt alleen de ontwikkeling van de EU-afdrachten belicht.

24

EU afdrachten
De EU afdrachten bestaan uit vier componenten: bni-afdrachten,
btw-afdrachten, invoerrechten en landbouwheffingen. Aan het einde van
het jaar werd duidelijk dat het bruto nationale inkomen uit voorgaande
jaren naar beneden is bijgesteld, waardoor Nederland budget terugontvangt (zie ook de post overige ontvangsten). In de ramingen was – net als
in eerdere jaren gebeurde – juist rekening gehouden met een hoger bni en
dus hogere afdrachten. De realisatie van de afdrachten valt hiermee circa
340 miljoen euro lager uit. In 2009 deed zich verder nog een meevaller
voor (circa 30 miljoen euro), omdat de verwerking van de onderuitputting
van de EU-begroting 2008 plaatsvond via verrekening met de bni afdracht.
EU afdrachten correctie
De wijziging betreft een technische bijstelling. Als gevolg van de inwerkingtreding van het nieuwe Eigen Middelenbesluit in 2009 zijn de
kortingen op de afdrachten van 2007 en 2008 met terugwerkende kracht
verwerkt in de afdrachten van 2009. Er is van uitgegaan dat dit zou resulteren in lagere uitgaven. Echter, de korting is door de EU over 2007 en
2008 teruggestort en dit dient als ontvangst in de begroting te worden
opgenomen. Deze hogere ontvangsten gaan gepaard met eenzelfde
verhoging van de geraamde afdrachten. Per saldo verandert de afdracht
van Nederland niet door deze technische bijstelling.
Overige ontvangsten
Eind 2009 werd onverwachts bekend dat Nederland 102 miljoen euro
ontvangt in verband met een bijgesteld lager bni over voorgaande jaren.
Perceptiekostenvergoedingen
Perceptiekostenvergoedingen zijn vergoedingen die Nederland ontvangt
voor het innen van landbouwheffingen en invoerrechten. De vergoeding
bedraagt 25 procent van de geïnde middelen. Door de sterk gedaalde
invoerrechten, zijn tevens de perceptiekostenvergoedingen gedaald (126,9
miljoen euro).

25

Justitie
VI JUSTITIE: UITGAVEN
2009
Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS & Stim. Pakket)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Tegenvaller rechtsbijstand
Voorlopige afrekening 2009
Diversen

5 715,6

17,7
– 19,0
– 2,7
– 4,0

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Reguliere bezetting COA
Efficiënter kasbeheer
Hogere asielinstroom IND
Kasschuif rechtsbijstand
PMJ: forensische zorg strafrechtelijk kader
Taakstellende onderuitputting 2009
Diversen

133,7
– 15,0
58,0
40,3
15,0
– 23,1
70,0
278,9

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Loonbijstellling tranche 2009
Diversen

159,3
62,6

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

221,9
496,8

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking
Totaal Stimuleringspakket

6 212,3
27,3

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009

6 239,6

26

VI JUSTITIE: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN
2009
Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS & Stim. Pakket)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

1 253,3

29,3
29,3

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
ODA toerekening hogere instroom asiel
Tegenvaller Boeten en Transacties
Diversen

64,3
– 86,0
18,6
– 3,1

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

34,9

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

34,9
61,1

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking
Totaal Stimuleringspakket

1 314,4
0,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009

1 314,4

Tegenvaller rechtsbijstand
De rechtsbijstand heeft een specifieke tegenvaller van 17,7 miljoen euro.
Dit heeft te maken met het toegenomen aanbod van zaken waarbij een
beroep werd gedaan op de Rechtsbijstand zowel binnen de sector straf als
de sector civiel. Voornaamste reden van deze toename is de economische
crisis waardoor onder andere het aantal ontslagaanvragen en faillissementszaken is toe genomen.
Voorlopige afrekening 2009
Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) heeft in 2009 een lagere productie
gehad bij het gevangeniswezen, de forensische zorg, jeugdinstellingen en
de vreemdelingenbewaring. Dit heeft geleid tot een lagere bijdrage (19
miljoen euro) van het moederdepartement.
Diversen – beleidsmatige mutaties
Deze post is het saldo van meerdere autonome mee- en tegenvallers,
waarvan de grootste worden toegelicht. Meevallers zijn onder andere
ontstaan doordat minder is uitgegeven dan verwacht aan de huisvesting
RANOV (Regeling afhandeling nalatenschap oude vreemdelingenwet) (10
miljoen euro); lagere krimpkosten van het Centaal Orgaan Asielzoekers
(COA) (ruim 7 miljoen euro) en een lager dan geraamd gebruik van mediation (6 miljoen euro). Hiertegenover staat een tegenvaller (5,5 miljoen
euro) bij de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) door de hoger dan
geraamde kosten bij de Internationale Tribunalen. Het eigen vermogen
van DJI dreigde hierdoor negatief dreigde te worden. Justitie heeft dit
zodoende aangevuld. Tevens is er sprake van een tegenvaller (ruim 7
miljoen euro) bij het Centraal Justitieel Incasso Bureau (CJIB) vanwege de

27

vertraagde invoering van het doorbelasten van de kosten aan de overtredende burger voortvloeiend uit de wet administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften (WAHV).
Reguliere bezetting COA
De asielinstroom was in 2009 hoger dan geraamd. Tevens was er sprake
van een lagere uitstroom, omdat de terugkeer van asielzoekers nog steeds
moeizaam verloopt. Gevolg is een stijging van de gemiddelde bezetting
van het COA en de bijbehorende kosten.
Efficiënter kasbeheer
De liquide middelen van de batenlastendiensten (Justis, NFI, DJI en CJIB)
zijn eenmalig vrij gevallen. Dit heeft geen invloed op de geplande activiteiten.
Hogere asielinstroom IND
De asielinstroom steeg in 2008. Op basis hiervan is de verwachte asielinstroom voor 2009 geraamd op 17 000. Dit heeft tot hogere behandelingskosten bij de IND geleid.
Kasschuif rechtsbijstand
De maatregelen op het gebied van de rechtsbijstand leveren, vanwege
onder meer een aantal noodzakelijke wetswijzigingen, niet direct de volledige taakstelling van 50 miljoen euro per jaar op. De besparingsverliezen
uit 2009 en 2010 worden middels deze kasschuif gecompenseerd door
hogere besparingen in de jaren 2011 t/m 2014.
PMJ (prognose model justitiële keten): forensische zorg strafrechtelijk
kader
Met ingang van 2008 zijn middelen overgeheveld uit de AWBZ naar de
Justitie begroting. In de loop van 2009 is gebleken dat het aantal personen
in de diverse GGZ-instellingen die op strafrechtelijke titel behandeld
worden groter is dan aanvankelijk verwacht. Dit heeft tot een bijstelling in
de kosten geleid (hierin zijn ook de uitvoeringskosten opgenomen).
Taakstellende onderuitputting 2009
Justitie heeft incidenteel het uitgavenkader verlaagd om het tekort op de
ontvangsten bij de boeten en transacties op te kunnen vangen.
Diversen – beleidsmatige mutaties
Dit is een saldo van een aantal beleidsmatige posten. Naast de stijging in
de capaciteitsbehoeften bij de forensische zorg strafrechtelijk kader in de
PMJ-ramingen, was er als gevolg van diezelfde ramingen ook een hogere
capaciteitsbehoefte bij de rechtspraak (10 miljoen euro). Hiertegenover
staan juist weer dalingen in de capaciteitsbehoefte bij de jeugdcellen (14,6
miljoen euro) en het gevangeniswezen. Toch brengt de daling van het
gevangeniswezen eerst nog hogere kosten (13 miljoen euro) met zich mee
vanwege o.a. arbeidsvoorwaarden, detachering en herplaatsing van overtollig personeel bij DJI. Daarnaast waren er extra uitgaven voor de staatkundige hervorming van de Nederlandse Antillen, aangezien Justitie al
begonnen is met het volgen en begeleiden van bepaalde taken op het
gebied van de strafrechtketen en het vreemdelingenbeleid.
Diversen – technische mutaties
Bij de technische mutaties bestaat de post diversen vooral uit de prijsbijstelling.

28

Diversen – mee- en tegenvallers
Deze post bestaat voornamelijk uit hogere ontvangsten bij verbeurd
verklaarde goederen. Als gevolg van een schikking met een aantal zenders
over de zogenaamde belspellen is een meevaller (13 miljoen euro)
ontstaan.
ODA toerekening hogere instroom asiel
Door een hogere asielinstroom stijgt ook de ODA-toerekening conform de
internationale criteria voor eerstejaars opvang van asielzoekers uit
ODA-landen.
Tegenvaller Boeten en Transacties
De ontvangsten uit de boeten en transacties zijn lager uitgevallen dan
geraamd. Dit tekort is in 2009 zo veel mogelijk ingevuld met onderuitputting. Het resterende tekort is meegenomen naar 2010 via de eindejaarsmarge.
Diversen – technische mutaties
Door een toename van de instroom van zaken in de rechtspraak zijn ook
de griffieontvangsten hoger uitgevallen. Daarnaast heeft Justitie een deel
van het eigen vermogen van de dienst Justis afgeroomd door hoger dan
geraamde ontvangsten van de dienst.

29

Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
VII BINNENLANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIES: UITGAVEN
2009
Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS & Stim. Pakket)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

6 585,6

– 40,3
– 40,3

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
VRD digitale werkomgeving rijk
Diversen

35,0
47,3
82,3

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Loon en prijsbijstelling 2009
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
Vutfonds

– 900,0

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

– 616,1
– 574,2

214,7
69,2

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking
Totaal Stimuleringspakket

6 011,4
0,7

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009

6 012,1

30

VII BINNENLANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIES: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN
2009
Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS & Stim. Pakket)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

238,1

– 3,3
– 3,3

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

3,8
3,8

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Vutfonds rente
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
Voorlopige realisatie aflossing
Vutfonds rente
Vutfonds terugbetaling
Diversen

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

– 35,7
47,7
100,0
45,6
500,0
2,9
660,5
661,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking
Totaal Stimuleringspakket

899,0
0,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009

899,0

VRD digitale werkomgeving rijk
Uit het budget van het programma Vernieuwing Rijksdienst (VRD) worden
middelen ter beschikking gesteld voor het project Digitale Werkomgeving
Rijk. Dit project heeft als doel rijksambtenaren op elk moment en plaatsonafhankelijk op een veilige wijze de beschikking te geven over digitale
informatie en applicaties die zij voor het werk nodig hebben
Diversen (beleidsmatige mutaties)
De post diversen wordt ondermeer verklaard door bijdragen uit het
budget van het programma Vernieuwing Rijksdienst aan een aantal
projecten. Het betreft onder meer administratieve lastenverlichting voor
burgers en e-inspecties.
Diversen (technische mutaties)
De post diversen wordt ondermeer verklaard door de reguliere prijsbijstelling van ruim 28 miljoen euro. Daarnaast ontvangt BZK ruim 17 miljoen
euro van VWS, Defensie en gemeenten als bijdrage in de kosten van het
communicatiesysteem C2000 en worden de kosten van 11 miljoen euro
van de Werkmaatschappij en P-direkt doorberekend aan de afnemers. (Zie
ook «Diversen technische mutaties» aan de ontvangstenkant)
Vutfonds
Aangezien meer mensen besluiten om later gebruik te maken van FPU
(Flexibel Pensioen en Uittreden) is de liquiditeitsbehoefte van het

31

Vutfonds sterk gewijzigd. Dit heeft geleid tot een nieuwe aangepaste leenovereenkomst tussen de Staat en het Vutfonds. Kern van deze nieuwe
afspraken is dat de lening is teruggebracht tot 1,8 miljard euro. Als gevolg
van de minder grote liquiditeitsbehoefte in 2009 wordt afgezien van de
laatste tranche van 900 miljoen euro, zoals nog onder de oude leenovereenkomst voorzien was. Als gevolg van de liquiditeitsbehoefte van het
Vutfonds in 2011 t/m 2013 zal een beroep worden gedaan op de leenfaciliteit.
Vutfonds rente
Als gevolg van het gewijzigde kasritme bij het VUT-fonds vanwege de
aangepaste leenovereenkomst tussen de Staat en het VUT-fonds, is ook
het bijbehorende renteschema gewijzigd.
Vutfonds terugbetaling
Vanwege de gewijzigde liquiditeitsbehoefte van het VUT-fonds (zie ook
onder uitgaven) wordt een deel (800 miljoen euro) van de eerder
verstrekte lening vervroegd terugbetaald in 2009 en 2010.

32

Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
VIII ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP: UITGAVEN
2009
Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS & Stim. Pakket)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Bijstelling autonome raming studiefinanciering
Ramingsbijstelling wet kinderopvang + kinderopvangtoeslag
Diversen

35 062,0

– 197,6
184,4
– 15,4
– 28,6

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Awir-effect: prolongatie 5 euro
Eindejaarsmarge
Eindejaarsmarge: inzet begrotingsproblematiek
Hogere juridische verplichte prijsbijstelling
Diversen

25,0
234,8
– 83,5
44,9
– 167,0
54,2

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Loonbijstelling
Prijsbijstelling
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
Bijstelling autonome raming studiefinanciering
Prijsbijstelling indexering WSF
Diversen

– 273,6
67,3
11,2

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

978,4
1 003,9

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking
Totaal Stimuleringspakket

36 065,9
74,5
145,1

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009

36 285,5

955,0
138,7
79,8

33

VIII ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN
2009
Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS & Stim. Pakket)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Bijstelling autonome raming studiefinanciering
Kinderopvangtoeslag
Diversen

1 971,0

47,0
58,9
48,9
154,8

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

3,5
3,5

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
Diversen

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

50,1
36,6
86,7
244,9

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking
Totaal Stimuleringspakket

2 216,0
0,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009

2 216,0

Bijstelling autonome raming studiefinanciering
De bijstelling autonome raming studiefinanciering betreft de studiefinanciering, WTOS en lesgelden. De relevante meevaller heeft verschillende
oorzaken. De belangrijkste heeft betrekking op de studiefinanciering en
betreft minder omzettingen van prestatiebeurs in een gift dan geraamd.
Vooral bij de beroepsopleidende leerweg was dit effect groot in 2009. Ook
was er sprake van minder uitgaven aan de aanvullende beurs voor eerstejaarsstudenten dan verwacht. Daarnaast werkte de meevaller in 2008 bij
de studiefinanciering nog door in 2009 (minder gebruik basisbeurs en
aanvullende beurs).
Aan de ontvangstenkant betreft het voornamelijk een meevaller op het
artikel voor studiefinanciering als gevolg van hogere renteontvangsten
dan geraamd. Ook aan de ontvangstenkant werkte de meevaller van 2008
bij de studiefinanciering nog door.
Ramingsbijstelling wet kinderopvang + kinderopvangtoeslag
Deze post van 184,4 miljoen euro valt uiteen in 133 miljoen euro en 51,4
miljoen euro. De realisatie van de kinderopvang is in 2009 133 miljoen
euro hoger uitgevallen dan geraamd. Deze overschrijding is grotendeels
te verklaren door een trager dan geraamde vraaguitval als gevolg van de
bezuiniging op de toeslagtabel per 1 januari 2009. Na de definitieve vaststelling van de kinderopvangtoeslag door de belastingdienst worden
zowel bedragen nabetaald als terug ontvangen. Aan de uitgavenkant zijn
de nabetalingen 51,4 miljoen euro hoger dan geraamd (zie ook ontvangsten).

34

Awir-effect: prolongatie 5 euro
Door onderhoud aan het systeem van de toeslagen was het vanaf
december 2009 enige tijd niet mogelijk voor vraagouders hun gegevens in
dit systeem aan te passen. Daarom is er voor gekozen de toeslag van alle
ouders in het systeem automatisch te prolongeren. Hierdoor heeft een
aantal ouders ten onrechte toeslag uitbetaald krijgen, die later wordt
teruggevorderd. Dit heeft geleid tot extra uitgaven in 2009.
Eindejaarsmarge
OCW heeft in 2009 ruim 234 miljoen euro ontvangen aan overgehevelde
middelen van 2008 naar 2009 (eindejaarsmarge). Het overgrote deel
daarvan is ingezet voor overlopende verplichtingen; het restant (83,5
miljoen euro) is in het voorjaar aangewend voor begrotingsproblematiek.
Hogere juridische verplichte prijsbijstelling
Voor sommige sectoren is OCW (juridisch) verplicht om in 2009 een
hogere compensatie voor prijsontwikkelingen af te dragen dan dat
volgens de gebruikelijke prijsbijstellingsmethodiek ontvangen werd.
Diversen – beleidsmatige mutaties
Op verschillende dossiers is het budget in 2009 om uiteenlopende
redenen niet volledig besteed. Voor een aanzienlijk deel betreft het
budgetten waarvan de betaling volgend jaar plaatsvindt, zogenaamde
kasschuiven. Voorbeelden zijn geraamde uitgaven voor HBO-masters die
pas in 2010 gerealiseerd worden of einddeclaraties voor de bestrijding
van voortijdig schoolverlaten die pas in 2010 binnenkomen. De middelen
die OCW in 2009 niet heeft uitgegeven, lopen mee in de eindejaarsmarge
voor 2010.
Bijstelling autonome raming studiefinanciering
Deze niet-relevante meevaller betreft een lager dan geraamd gebruik van
de leenfaciliteit en voor een ander deel een hoger dan geraamd bedrag
aan omzettingen van prestatiebeurs naar rentedragende leningen.
Prijsbijstelling indexering WSF
Dit is de overboeking van de niet-relevante prijsbijstelling van de Aanvullende Post (begrotingshoofdstuk 84) waarmee de studiefinanciering, de
WTOS en de lesgelden worden geïndexeerd.
Kinderopvangtoeslag
De ontvangsten waren 58,9 miljoen euro hoger dan geraamd (zie ook
uitgaven).

35

Nationale Schuld
IXA NATIONALE SCHULD (TRANSACTIEBASIS): UITGAVEN
2009
Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS & Stim. Pakket)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Rentelasten kasbeheer
Diversen

14 854,3

– 226,5
– 3,0
– 229,5

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
Leningen kasbeheer
Mutaties rekening courant
Rente sociale fondsen
Wijziging geldmarktberoep en rente
Wijziging kapitaalmarktberoep en rente
Diversen

6 372,2
7 302,8
– 249,7
– 418,2
536,2
– 38,6

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

13 505,2
13 275,7

0,5

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking
Totaal Stimuleringspakket

28 129,9
0,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009

28 129,9

IXA NATIONALE SCHULD (TRANSACTIEBASIS): NIET-BELASTINGONTVANGSTEN
2009
Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS & Stim. Pakket)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

1 560,0

19,7
19,7

Technische mutaties
Niet tot een ijklijn behorend
Leningen kasbeheer
Wijziging geldmarktberoep en rente
Wijziging kapitaalmarktberoep en rente
Diversen

5 600,2
1 060,6
– 154,5
4,3

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

6 510,6
6 530,4

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking
Totaal Stimuleringspakket

8 090,4
0,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009

8 090,4

36

Rentelasten kasbeheer
Gewijzigd leengedrag van RWT’s en batenlastendiensten en wijzigingen
van de korte rente hebben tot aanpassing van uitgaven voor het rente
kasbeheer geleid.
Leningen kasbeheer
De ontvangsten en uitgaven voor leningen leningen kasbeheer waren in
2009 hoger dan geraamd. De belangrijkste oorzaak hiervoor is dat bij de
batenlastendiensten voor ruim 5 miljard euro leningen zijn omgezet. Dit
heeft geleid tot aflossingen van bestaande leningen en tot het afsluiten
van nieuwe leningen.
Mutaties rekening courant
De mutaties van de saldi rekening courant en deposito’s werden gedomineerd door de ontwikkeling van de rekening-courant saldi van de sociale
fondsen. In 2009 zijn de rekening courant saldi van de sociale fondsen fors
gedaald.
Rente sociale fondsen
De inleg van de sociale fondsen is gewijzigd als gevolg van (onder meer)
mutaties in de premieontvangsten en de premiegefinancierde uitgaven.
Hierdoor is ook de rentevergoeding over de inleg veranderd.
Wijziging geldmarktberoep en rente
Wijzigingen in de ontwikkeling van het begrotingssaldo alsmede aanpassing van de korte rente hebben voor 2009 tot aanpassingen in de rentebaten en rentelasten over de vlottende schuld geleid.
Wijziging kapitaalmarktberoep en rente
Gewijzigde inzichten in de ontwikkeling van het tekort alsmede aanpassingen van de lange rente hebben tot aanpassingen in de rentebaten en
-lasten over de vaste schuld geleid.

37

Financiën
IXB FINANCIEN: UITGAVEN
2009
Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS & Stim. Pakket)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Anticiperende aankopen
Heffings- en invorderingsrente
Schade-uitkering EKV
Diversen

4 095,4

– 25,0
43,8
151,0
– 1,1
168,7

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Advieskosten staatsdeelnemingen
Kasschuif CR
Diversen

40,6
– 40,0
32,2
32,8

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Loonbijstelling
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
ABN Amro
Afkoop exploitatie bijdrage Westerscheldetunnel
Back-up faciliteit ING
Depositogarantiestelsel
Mandatory Convertible Notes
Verwerving 2e tranche Havenbedrijf Rotterdam
Diversen

1 350,0
881,5
3 976,0
199,1
2 600,0
412,7
2,7

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

9 568,7
9 770,2

87,9
58,8

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking
Totaal Stimuleringspakket

13 865,5
97,7

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009

13 963,3

38

IXB FINANCIEN: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN
2009
Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS & Stim. Pakket)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Boeteontvangsten
Dividend staatsdeelnemingen
Heffings- en invorderingsrente
Holland Casino
Overige programma ontvangsten
Winstafdracht DNB
Diversen

3 502,2

– 19,8
– 19,4
– 52,9
– 57,0
18,0
134,0
16,7
19,6

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Kosten vervolging
Provenu’s EKV
Ramingsbijstelling agrarische gronden
Diversen

45,0
122,5
25,0
48,2
240,7

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Superdividend NS
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
Back-up faciliteit ING
Fonds Financiële Structuurversterking
Premieontvangsten garantieregeling bancaire leningen
Verkoop Fortis Corporate Insurance
Verkoop Westerscheldetunnel
Diversen

3 995,0
7 435,8
115,6
350,0
970,7
– 24,2

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

14 242,8
14 503,2

1 400,0
– 0,1

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking
Totaal Stimuleringspakket

18 005,4
11,7

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009

18 017,1

Anticiperende aankopen
Het beschikbare budget voor anticiperende aankopen is in 2009 niet
volledig uitgeput.
Heffings- en invorderingsrente
Bij Voorjaarsnota was de uitgavenraming voor de heffings- en invorderingsrente op basis van realisatiecijfers met 100 miljoen euro naar boven
bijgesteld. Door sterke daling van de rentetarieven gedurende 2009 bleken
de uitgaven echter slechts 44 miljoen euro hoger te zijn.
Schade-uitkering EKV
Vanwege de economische crisis hebben zich in 2009 meer schades voorgedaan dan oorspronkelijk geraamd.

39

Advieskosten staatsdeelnemingen
Als gevolg van de maatregelen die zijn genomen in het kader van de
kredietcrisis, zijn er kosten gemaakt voor de inhuur van externen voor
advisering op juridisch, strategisch en financieel gebied. Deze kosten
waren in 2009 hoger dan oorspronkelijk geraamd. Een gedeelte van deze
kosten is doorbelast aan de deelnemingen.
Kasschuif CR
Binnen het programma complexiteitsreductie van de Belastingdienst is er
sprake van vertraging. Het budget is doorgeschoven naar latere jaren,
omdat het gereserveerde bedrag nodig is om de doelstellingen op het
gebied van de complexiteitsreductie te realiseren.
ABN Amro
In het kader van de herkapitalisatie van ABN AMRO en Fortis Bank Nederland (FBN) is voor 1,35 miljard euro aan schuldtitels van Fortis Bank
Nederland omgezet in eigen vermogen. De omzetting heeft plaatsgevonden door een storting op het aandelenkapitaal onder gelijktijdige
aflossing van een deel van de langlopende schuld die FBN bij de Staat
heeft.
Afkoop exploitatiebijdrage Westerscheldetunnel
Dit betreft de afkoop van de exploitatiebijdrage van de Staat aan de NV
Westerscheldetunnel in verband met de verkoop van de NV Westerscheldetunnel.
Back-up Faciliteit ING
Op 26 januari 2009 is een transactie overeengekomen tussen ING en de
Nederlandse Staat. Met deze transactie heeft de Nederlandse Staat 80
procent van het risico op de gesecuritiseerde hypothekenportefeuille van
ING overgenomen (Kamerstukken II 2008–2009, 31 371, nr. 95). Daarnaast
heeft de Staat hiervoor aan ING een management fee en een funding fee
betaald.
Depositogarantiestelsel
De mutatie betreft uitgaven die voortkomen uit het feit dat de Nederlandse Staat de uitkeringen die hebben plaatsgevonden uit hoofde van het
Depositogarantiestelsel voorfinanciert.
Mandatory Convertible Notes (MCN)
De Mandatory Convertible Notes zijn verplicht converteerbare leningen
aan ABN Amro. Deze maken onderdeel uit van de herkapitalisatie van
ABN Amro en zullen bij separatie worden omgezet in gewoon aandelenkapitaal.
Verwerving 2e tranche Havenbedrijf Rotterdam
Met het oog op de voor de financiering van de Tweede Maasvlakte benodigde vermogenspositie, is de Staat medeaandeelhouder van het Havenbedrijf Rotterdam geworden. Deze uitgave betreft de tweede tranche. De
Staat heeft hiermee in totaal 29,2 procent van het aandelenkapitaal in het
Havenbedrijf Rotterdam verworven.
Boeteontvangsten
De boeteontvangsten in de categorieën motorrijtuigenbelasting en omzetbelasting waren in 2009 lager dan oorspronkelijk geraamd.

40

Dividend staatsdeelnemingen
Het voor 2009 verwachte superdividend (100 miljoen euro) van Bank
Nederlandse Gemeenten (BNG) is niet uitgekeerd. Daar tegenover
stonden meevallende dividenduitkeringen van o.a. de Gasunie en de NS.
Per saldo heeft dit tot een tegenvaller geleid.
Heffings- en invorderingsrente
De ontvangsten voor de heffings- en invorderingsrente waren in 2009
lager dan oorspronkelijk geraamd. De belangrijkste oorzaak hiervan was
de sterke daling van de rentetarieven.
Holland Casino
De winstafdrachten van Holland Casino vielen tegen in 2009. Dit werd
onder meer veroorzaakt door teruglopende bezoekersaantallen, bestedingen en door reorganisatievoorzieningen. Daarnaast heeft de Staat –
wegens te hoge afdrachten in 2008 – een terugbetaling van 11,5 miljoen
euro aan Holland Casino gedaan.
Kosten vervolging
De kosten voor invordering – zoals de kosten voor aanmaningen, dwangbevelen, beslagopdrachten, verkoopdrachten en de inzet van deurwaarders – worden doorbelast aan de belastingplichtigen en gelden als
ontvangsten op begroting IX-B. Mede door toename van het aantal belastingplichtigen waren deze ontvangsten in 2009 hoger dan oorspronkelijk
geraamd.
Overige programma ontvangsten
Deze meevaller is veroorzaakt door OZB-ontvangsten uit 2008 die in 2009
binnenkwamen en meevallende opbrengsten bij de benzineveilingen.
Provenu’s EKV
De provenu’s waren in 2009 hoger dan oorspronkelijk geraamd. Dit werd
enerzijds veroorzaakt doordat een gedeelte van de schades die in 2009 zijn
gevallen, ook al in 2009 gerecupereerd zijn. Tevens was er sprake van een
onverwachte terugbetaling.
Winstafdracht DNB
Rente-effecten op de kapitaal- en geldmarkt hebben ervoor gezorgd dat de
winstafdracht DNB hoger is dan geraamd.
Ramingsbijstelling agrarische gronden
De verkoopopbrengsten van agrarische gronden die taakstellend voor
2010 waren ingeboekt, werden al in 2009 gerealiseerd.
Superdividend NS
De Nederlandse Spoorwegen (NS) heeft in 2009 superdividend aan de
Staat uitgekeerd.
Back-up faciliteit ING
Op 26 januari 2009 is een transactie overeengekomen tussen ING en de
Nederlandse Staat. Met deze transactie heeft de Nederlandse Staat 80
procent van het risico op de gesecuritiseerde hypothekenportefeuille van
ING overgenomen (Kamerstukken II 2008–2009, 31 371, nr. 95). De Staat
ontvangt van ING voor 80 procent de stromen afkomstig uit de Alt-A
portefeuille en een garantiefee.

41

Fonds Financiële Structuurversterking
Deze mutatie bestaat uit twee onderdelen. Ten eerste heeft de Staat in
2009 couponbetalingen ontvangen, omdat ING, Aegon en SNS Reaal in
2008 een interim dividend hebben uitgekeerd aan de aandeelhouders en
de participaties een korte eerste coupon hebben. Daarnaast is in 2009 met
ING, Aegon en SNS Reaal overeengekomen dat zij een gedeelte van de in
2008 verstrekte securities vervroegd aflossen aan de Staat. De betalingen
betroffen zowel de nominale waarde van de securities alsook de verschuldigde rente en een premie voor vervroegde terugbetaling (ING en Aegon)
van de securities, de zogenaamde repurchase fee.
Premieontvangsten garantieregeling bancaire leningen
Deze mutatie betreft de premieontvangsten van de verstrekte en geëffectueerde garanties uit hoofde van de garantieregeling bancaire leningen.
Verkoop Fortis Corporate Insurance (FCI)
De staat heeft haar 100 procent belang in Fortis Corporate Insurance
verkocht.
Verkoop Westerschelde tunnel
De Staat heeft haar 95,4 procent belang in de NV Westerscheldetunnel
verkocht.

42

Defensie
X DEFENSIE: UITGAVEN
2009
Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS & Stim. Pakket)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Bijstelling betalingen aan het ABP
Bijstelling investeringen vanwege tegenvallende verkoopopbrengsten
Overige investeringen
Personele en materiële exploitatie
Diversen

8 125,6

– 27,0
– 79,3
24,1
109,9
0,7
28,4

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Bommelerwaard
Budget staf DMO en CDC
Dekking Bommelerwaard uit personele exploitatie
Eindejaarsmarge 2008
Exploitatie informatievoorzieningsystemen
Investeringen infrastructuur
Nader te verdelen onvoorzien
Overheveling van Buitenlandse Zaken inzake C-17
Diversen

26,0
19,4
– 26,0
– 33,0
30,0
– 29,0
– 42,0
18,0
12,2
– 24,4

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Loonbijstelling 2009
Prijsbijstelling 2009
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
Diversen

– 19,9

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

222,2
226,4

175,4
71,9
– 5,2

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking
Totaal Stimuleringspakket

8 351,9
380,7

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009

8 732,6

43

X DEFENSIE: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN
2009
Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS & Stim. Pakket)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Lagere opbrengst verkopen
Diversen

530,1

– 79,3
17,7
– 61,6

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Herfasering verkoopopbrengsten
Diversen

– 29,0
6,8

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

– 22,2
– 83,7

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking
Totaal Stimuleringspakket

446,4
20,5

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009

466,9

Bijstelling betalingen aan het ABP
Het betreft hier geraamde betalingen aan het ABP die niet meer in 2009
hebben plaatsgevonden. Deze betalingen zullen nu in 2010 plaatsvinden.
Bijstelling investeringen vanwege tegenvallende verkoopopbrengsten
Als gevolg van de doorwerking van tegenvallende ontvangsten zijn
verschillende uitgaven binnen het investeringsprogramma van de DMO
neerwaarts bijgesteld.
Overige investeringen
Binnen het investeringsprogramma van de Defensie Materieel Organisatie
(DMO) zijn diverse projecten vertraagd, terwijl andere projecten juist
sneller tot realisatie hebben geleid. Te denken valt aan onder meer de
ontwikkeling van de NH-90 helikopter, investeringen in militaire satellietcapaciteit (MILSATCOM), patrouillevaartuigen, de JSF en Chinooks. Deze
boeking betreft het saldo van die ontwikkelingen.
Personele en materiële exploitatie
Uit realisaties van de dienstonderdelen blijken hogere uitgaven aan onder
andere onderhoud en munitie. Verder zijn de uitgaven aan het project CDC
(Commando Diensten Centra)-Direct dat tot doel heeft tot een verbeterde
klant-leverancierrelatie te komen hoger uitgevallen dan voorzien en
datzelfde geldt voor de uitgaven aan het dienstencentrum internationale
ondersteuning (DCIOD).
Bommelerwaard
In 2009 heeft de afhandeling plaatsgevonden van de schadeclaims in het
kader van het vliegongeval met een Apache helikopter in de Bommelerwaard in 2007. De oorspronkelijke raming (46 miljoen euro) voor uitgaven
aan schadeclaims is met 10 miljoen euro naar beneden bijgesteld. Tevens

44

wordt een deel (10 miljoen euro) van de uitkeringen pas uitgekeerd in
2010 en niet zoals verwacht in 2009. Het saldo dat resteert bedraagt de
genoemde 26 miljoen euro.
Budget staf DMO en CDC
De Defensie Materieel Organisatie (DMO) en het Commando Diensten
Centra (CDC) voerden meer taken centraal uit. Hiervoor zijn budgetten
voor bijvoorbeeld onderhoudskosten overgeheveld van de krijgsmachtsonderdelen naar de DMO en het CDC.
Dekking Bommelerwaard uit personele exploitatie
Het benodigde budget ter dekking van de uitgaven samenhangend met
het vliegongeval in de Bommelerwaard wordt gevonden in de budgetten
voor personele exploitatie bij onder andere de krijgsmachtonderdelen, de
Defensie Materieel Organisatie (DMO) en het Commando Diensten Centra
(CDC).
Eindejaarsmarge 2008
In 2008 heeft Defensie het budget overschreden. Deze overschrijding is in
2009 gecompenseerd.
Exploitatie informatievoorzieningsystemen
Er zijn middelen vrijgemaakt voor invoering van verschillende informatievoorzieningsystemen (SAP/FINAD en ERP). Deze informatiesystemen
zullen een bijdrage leveren aan een verbeterd inzicht in de financiële
administratie van Defensie. Deze toevoeging van budget was in de Defensiebegroting 2008 aangekondigd.
Investeringen infrastructuur
Een aantal infrastructuurprojecten zijn vertraagd en hebben daardoor in
2009 niet tot uitgaven geleid. Het betreft de herhuisvesting op het Plein/
Kalvermarktcomplex, de huisvesting van de Joint CIS Group (een onderdeel van de Defensie Telematica Organisatie) in Soesterberg, de uitbreiding van de Van Braam Houckgeestkazerne te Doorn en de renovatie van
de Operationele School te Den Helder.
Nader te verdelen onvoorzien
Met deze mutatie wordt het per ultimo 2009 resterende bedrag op de post
nominaal en onvoorzien via de regels van de eindejaarsmarge meegenomen naar 2010.
Overheveling van Buitenlandse Zaken inzake C-17
Deze overheveling is de verschuldigde bijdrage voor 2009 van Buitenlandse Zaken aan Defensie t.b.v. het Strategic Airlift Capability C-17 NAVO
initiatief om de strategische luchttransportcapaciteit te vergroten. De
eenmalige investeringskosten voor Nederland bedragen in totaal 130
miljoen euro verspreid over enkele jaren. Deze worden geaccommodeerd
binnen de begrotingen van Defensie (70 miljoen euro) en Buitenlandse
Zaken (60 miljoen euro).
Diversen – niet tot een ijklijn behorend
Deze mutatie is met name een ramingsbijstelling van de niet-relevante
uitgaven aan militaire pensioenen.
Lagere opbrengst verkopen
Portugal heeft Orion-vliegtuigen gekocht en Letland Mijnenjagers. De
verkoopopbrengsten in 2009 zijn echter lager dan geraamd aangezien de

45

betalingen later binnen komen. Daarnaast zijn verkopen die in 2008
gepland waren, maar toen zijn doorgeschoven naar 2009, ook in 2009 niet
gerealiseerd. Dit betreft zowel onroerende zaken als overige (strategische)
roerende goederen. De vertraging is onder meer het gevolg van de internationale financiële situatie.
Herfasering verkoopopbrengsten
Het betreft hier een herfasering van verkoopopbrengsten van roerende
zaken, waaronder Pantserhouwitsers en F-16 gevechtsvliegtuigen.

46

Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu
XI VOLKSHUISVESTING, RUIMTELIJKE ORDENING EN MILIEUBEHEER: UITGAVEN
2009
Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS & Stim. Pakket)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Apparaat
Schadevergoeding Van Gansewinkel
Diversen

1 161,8

38,3
7,9
7,9
54,1

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Afvalfonds
Apparaat WWI
DSM Agro
Grootschalige basiskaart Nederland
Kasschuif basisregistraties
Kasschuif WABO
Roetfilters
Stimulering lokale klimaatinitiatieven (SLOK)
Uitvoering afvalstoffenbeleid
Diversen

53,7
– 5,1
24,0
7,0
– 10,5
9,0
– 11,0
5,0
5,0
11,6
88,7

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
DSM Agro
FES BIRK + saneringsregeling
FES Enveloppe luchtkwaliteit
FES Nota Ruimte
FES Roetfilters
Loonbijstelling tranche 2009
Overboeking apparaatskosten SenterNovem
Overboeking middelen voor SLOK
Overboeking WABO
Prijsbijstelling tranche 2009
Diversen

24,0
– 25,7
19,8
46,4
16,0
10,9
14,5
– 13,1
– 25,0
16,2
16,4

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

100,4
243,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking
Totaal Stimuleringspakket

1 404,8
27,2
55,3

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009

1 487,3

47

XI VOLKSHUISVESTING, RUIMTELIJKE ORDENING EN MILIEUBEHEER: NIETBELASTINGONTVANGSTEN
2009
Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS & Stim. Pakket)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

255,7

– 4,2
– 4,2

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

3,5
3,5

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
FES BIRK + saneringsregeling
FES Enveloppe Luchtkwaliteit
FES Nota Ruimte
FES Roetfilters
Diversen

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

– 25,7
19,8
46,4
16,0
18,3
74,8
74,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking
Totaal Stimuleringspakket

329,6
0,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009

329,6

Apparaat
VROM – inclusief WWI – heeft een forse overschrijding op het apparaat.
Deze overschrijding wordt veroorzaakt door externe inhuur (4,1 miljoen
euro), ICT-kosten die hoger uitvallen dan geraamd (12 miljoen euro),
hogere loonkosten (4,7 miljoen euro) en een besparingsverlies op de
taakstelling (5,3 miljoen euro). Ook zijn de kosten met betrekking tot de
inzet van beleidsproducten (12,4 miljoen euro) hoger dan begroot.
Schadevergoeding Van Gansewinkel
VROM heeft met Van Gansewinkel een schikking getroffen over de betaling van schadevergoeding als gevolg van een rechterlijke uitspraak op
het terrein van grensoverschrijdend transport van afvalstoffen.
Afvalfonds
In 2008 zou het Afvalfonds opgericht worden. Echter doordat de onderhandelingen meer tijd vergde dan verwacht, is het Afvalfonds in 2009
opgericht. Vooruitlopend op de oprichting van het Afvalfonds waren er in
2008 wel reeds kosten gemaakt door VROM. Een deel van het gereserveerde budget voor het Afvalfonds kwam in 2008 niet tot besteding (53,7
miljoen euro). In 2009 is afgesproken dat het resterende begrote bedrag
beschikbaar bleef voor het Afvalfonds gezien de beoogde fondsstructuur
waarin bedragen over de jaargrenzen meegenomen kunnen worden. Dit
resterende bedrag is na oprichting in 2009 alsnog aan het Afvalfonds
toegekend. Daarmee werden de afspraken uit het convenant met
gemeenten en betrokken bedrijfsleven nagekomen en werd de voortgang
op het afvaldossier geborgd.

48

Apparaat WWI
Het apparaatbudget van WWI staat op de VROM begroting. In 2008 had
VROM een overschrijding van het budget. Een deel van deze overschrijding werd veroorzaakt door hogere loonkosten en een besparingsverlies
van de taakstelling op het apparaatbudget van WWI. Deze overschrijding
was tijdelijk gedekt uit de VROM-begroting en werd bij de tweede suppletoire begroting vanuit de WWI-begroting gecompenseerd.
DSM Agro
VROM heeft de schadevergoeding betaald die het gevolg was van de
verplaatsing van de ammoniakproductie van DSM Agro van IJmuiden
naar Geleen. De milieuvergunning voor de salpeterzuurfabriek in
IJmuiden is door de provincie Noord-Holland ingetrokken waarna deze
fabriek is ontmanteld en verplaatst naar Geleen. De schadevergoeding
komt voor de helft voor rekening van V&W. VROM betaalde de andere
helft middels een kasschuif van 2010–2012 naar 2009.
Grootschalige basiskaart Nederland
Uit de investeringsimpuls E-overheid was een bijdrage van 7 miljoen euro
aan de VROM-begroting toegekend ten behoeve van de totstandkoming
van de Basisregistratie Grootschalige Topografie (BGT). In deze registratie
is heel Nederland in kaart gebracht. Deze basisregistratie bevat de geometrische gegevens van objecten met beschrijvende kenmerken.
Kasschuif basisregistraties
De uitvoering van de Basisregistratie Grootschalige Topografie (BGT) en
Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG) was vertraagd, waardoor
het budget voor 2009 is doorgeschoven naar 2010 en 2011. Het BGT
project is bestuurlijk complex, waardoor er in 2009 onduidelijkheid was
over de financiering. Hierdoor is het project later van start gegaan dan
verwacht. Bij de BAG werd de vertraging vooral veroorzaakt doordat de
verschillende systemen van gemeenten moesten aansluiten op de landelijke voorschriften. Dit heeft meer tijd gekost dan voorzien. Voor beide
projecten is afronding in 2011 voorzien.
Kasschuif WABO – FES Roetfilters – Overboeking WABO
De WABO (Wet Algemene Bepalingen Omgevingsrecht) regelt de omgevingsvergunning. Dit is één geïntegreerde vergunning voor o.a. wonen en
bouwen wat tot minder administratieve lasten voor burger en bedrijf moet
leiden. Ten behoeve van de invoering van de WABO is in 2009 een
decentralisatie-uitkering via het Gemeentefonds verstrekt aan medeoverheden (25 miljoen euro). Om deze betaling mogelijk te maken, werd 9
miljoen euro op de begroting VROM van 2010 naar 2009 geschoven. Daarnaast werd het gereserveerde FES-budget voor de WABO ook verlaagd
met 16 miljoen euro in 2009. Dit bedrag komt ten gunste aan het
FES-project Roetfilters.
Roetfilters
In 2009 is minder beroep gedaan op subsidies voor roetfilters door inzakkende autoverkopen. Daar kwam bij dat de regeling voor halfopen roetfilters tijdelijk was gesloten vanwege tegenvallende testresultaten van deze
categorie roetfilters.
Stimulering lokale kimaatinitiatieven (SLOK)
Vanwege de grote belangstelling en het belang van klimaatinitiatieven op
lokaal niveau, die nationale doelen ondersteunen, is eenmalig extra

49

budget beschikbaar gesteld voor de stimulering van lokale klimaatinitiatieven. Uit dit budget werden tevens de uitvoeringskosten gedekt.
Uitvoering afvalstoffenbeleid
Dit betreft een eenmalige verhoging van het budget voor uitvoering van
afvalbeleid om de ondersteunende systemen te vernieuwen.
FES Budget Investeringen Ruimtelijke Kwaliteit (BIRK) + saneringsregeling
Met het Budget Investeringen Ruimtelijk Kwaliteit (BIRK) draagt het Rijk
financieel bij aan ruimtelijke investeringsprojecten die passen binnen het
nationaal ruimtelijk beleid (VROM). In 2009 is ruim 25 miljoen euro via
aannemers, projectontwikkelaars en leveranciers besteed aan bouwprojecten.
FES Enveloppe luchtkwaliteit
Medio 2008 is een nieuwe regeling Nationale Samenwerking Luchtkwaliteit (NSL) van kracht geworden. Als gevolg hiervan moest een gedegen
toets aan criteria plaatsvinden wat heeft geleid tot vertraging in de uitvoering in 2008. De middelen worden nu opgevoerd voor 2009 en 2010.
FES Nota Ruimte
Het kabinet heeft in het kader van het Nota Ruimtebudget subsidies
beschikbaar gesteld voor een aantal complexe projecten voor de ruimtelijke prioriteiten van dit kabinet. In totaal zijn er 23 projecten geselecteerd.
Deze subsidies zijn o.a. gegaan naar de projecten Noordelijke IJ-oevers,
Spoorzone Den Bosch, Nijmegen Waalfront en Maastricht Belverdere.
Overboeking apparaatskosten SenterNovem
Deze overboeking betreft de bijdrage van WWI in de jaarlijkse apparaatskosten van de uitvoeringsorganisatie SenterNovem, die voor VROM en
WWI totaal in één keer zijn toegekend.
Overboeking middelen voor Stimulering Lokale Klimaatinitiatieven (SLOK)
De middelen voor Stimulering Lokale Klimaatinitiatieven worden via een
decentralisatie-uitkering vanuit het Gemeentefonds verstrekt aan individuele gemeenten. Via deze mutatie worden SLOK middelen toegevoegd
aan het Gemeentefonds.

50

Wonen, Wijken en Integratie
XVIII WONEN, WIJKEN EN INTEGRATIE: UITGAVEN
2009
Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS & Stim. Pakket)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Hogere voorschotten huurtoeslag
Inburgeringstrajecten
Minder reguliere betalingen BWS 1992–1994
Subsidies energiebesparing gebouwde omgeving
Diversen

4 881,8

100,0
– 33,7
– 34,0
– 19,0
– 34,9
– 21,6

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Actualisering kasraming investeringen rijkshuisvesting
BLS: aanpassing fasering
BLS: toevoeging uit eindejaarsmarge
Huurtoeslag
ISV/IPSV aanpassing kasritme projecten
Diversen

– 31,0
– 62,3
29,1
57,2
– 18,0
11,4
– 13,6

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Bewonersbudgetten en middelen wijkaanpak
Budget 40+ wijken
Extra bijdragen van departement ihkv BDU-SIV
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
Diversen

– 82,8
– 30,0
119,2
– 54,6
0,1

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

– 48,1
– 83,3

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking
Totaal Stimuleringspakket

4 798,5
0,0
263,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009

5 061,5

51

XVIII WONEN, WIJKEN EN INTEGRATIE: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN
2009
Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS & Stim. Pakket)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Huurtoeslag: ontvangsten
Restituties subjectsubsidies
Vertraagde invordering ontvangsten huurtoeslag
Diversen

847,3

41,4
15,5
– 50,0
17,1
24,0

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

– 4,7
– 4,7

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Extra bijdragen van departementen ihkv BDU-SIV
Diversen

119,2
11,1

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

130,3
149,5

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking
Totaal Stimuleringspakket

996,8
0,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009

996,8

Hogere voorschotten huurtoeslag
Er was sprake van een overschrijding op de reguliere voorschotbetalingen
voor het toeslagjaar 2009. Dit was vooral het gevolg van het afschaffen
van de fiscale aftrek Buitengewone Uitgaven. Hierdoor ging namelijk voor
veel huishoudens (met name ouderen) het belastbaar inkomen omhoog.
Huishoudens bleken – ondanks diverse acties van WWI en de Belastingdienst – hun inkomensgegevens nog onvoldoende te actualiseren. Dat
leidde voor deze huishoudens tot een te hoge huurtoeslag, welke in latere
jaren terugbetaald moet worden. Daarnaast vonden in 2009 meer nabetalingen plaats die volgden uit het vastgestelde toeslagjaar 2007. Naar
verwachting leiden de hogere uitgaven in 2009 tot hogere ontvangsten in
2010 en latere jaren. Deze worden in het voorjaar 2010 verwerkt.
Inburgeringstrajecten
In 2009 was een budget van 30 miljoen euro beschikbaar voor volumeverhoging inburgeringstrajecten en konden gemeenten een extra bijdrage
ontvangen voor de inburgeringstrajecten in het kader van de nalatenschap van de oude vreemdelingenwet. Van beide regelingen werd minder
gebruik gemaakt dan verwacht. Hierdoor bleef een bedrag van 33,7
miljoen euro over in 2009 (27,7 miljoen euro volumeverhoging en 6
miljoen euro nalatenschap van de oude vreemdelingenwet).
Minder reguliere betalingen BWS 1992–1995
In 2009 vonden minder reguliere betalingen Besluit Woninggebonden
Subsidies (BWS) plaats dan was geraamd. Dit kwam door de afkoop van
deze meerjarige subsidietoekenningen.

52

Subsidies energiebesparing bebouwde omgeving
Er is in 2009 minder gebruik gemaakt van de dubbelglasregeling als
gevolg van het later dan gepland in werking treden van de regeling. Ook
is het aantal aanvragen achtergebleven bij de raming. Daarnaast zijn er
minder uitvoeringskosten (3 miljoen euro) gerealiseerd dan geraamd.
Actualisering kasraming investeringen rijkshuisvesting
De RGD pastte voor investeringsprojecten voor paleizen, investeringen in
gebouwen van de Hoge Colleges van Staat en Algemene Zaken en energiebesparing in rijkshuisvesting kasritmen aan, omdat er vertraging was
opgelopen bij de uitvoering van deze projecten.
BLS: aanpassing fasering
Een deel van de middelen die beschikbaar waren voor woningbouw zijn
doorgeschoven naar 2010. Deze middelen waren voor de periode 2005–
2009 beschikbaar gesteld en bevoorschot aan gemeenten via het Besluit
Locatiegebonden Subsidies (BLS). Bij dit budget was in 2009 sprake van
een vertraging bij de uitgaven als gevolg van de achterblijvende woningbouwproductie. In 2010 vindt de eindafrekening plaats met gemeenten,
daarom blijven de middelen beschikbaar voor 2010.
BLS: toevoeging uit eindejaarsmarge
Een groot deel van de uitgekeerde eindejaarsmarge in 2009 werd toegevoegd van het budget Besluit Locatiegebonden Subsidies (BLS). Bij dit
budget was in 2008 sprake van een vertraging bij de uitgaven als gevolg
van een achterblijvende woningbouwproductie en realisatie op het gebied
van particulier opdrachtgeverschap.
Huurtoeslag
De belangrijkste oorzaak van de stijging van de uitgaven voor de huurtoeslag was het verslechterde economische vooruitzicht.
ISV/IPSV aanpassing kasritme projecten
Als gevolg van een wijziging in het tempo van uitvoering van Maatwerkafspraken ISV en enkele projecten voor Innovatie IPSV zijn de uitgaven lager
uitgekomen dan geraamd. Door middel van een intertemporele schuif is
deze verlaging doorgeschoven naar latere jaren.
Bewonersbudgetten en middelen wijkaanpak
Bewonersbudgetten worden in de periode tot en met 2011 via het
gemeentefonds beschikbaar gesteld aan gemeenten en uiteindelijk bewoners, zodat bewoners zelf initiatieven kunnen ontplooien om hun wijk ter
verbeteren. Dit om de leefbaarheid in de wijk te bevorderen en de sociale
samenhang te versterken. De middelen voor wijkaanpak zijn bedoeld als
medefinanciering van de wijkactieplannen in de 40 aandachtswijken en
worden via het gemeentefonds aan gemeenten beschikbaar toegedeeld.
Budget 40+ wijken
In 2009 werd 30 miljoen euro aan het gemeentefonds uitgekeerd in het
kader van 40+budget. Dit budget is bedoeld voor wijken die niet tot de 40+
prioritaire wijken behoren, maar die wel vergelijkbare problemen kennen.
Extra bijdragen van departementen ihkv BDU-SIV
De realisatie is hoger dan geraamd, omdat aan de BDU-SIV (Brede Doeluitkering Sociaal, Integratie en Veiligheid) in de loop van 2009 bijdragen
van andere departementen zijn toegevoegd. De bijdragen voor het onderwijsachterstandenbeleid en de maatschappelijke opvang, vrouwenopvang

53

en verslavingszorg zijn toegevoegd. Ook zijn er middelen voor OGGz
(Openbare Geestelijke Gezondheidszorg) en volwasseneducatie toegevoegd aan de WWI-begroting. Per saldo was het effect hiervan neutraal,
omdat zowel de uitgaven als de ontvangsten van deze bijdragen in de
begroting zijn opgenomen.
Diversen – technische mutaties
Het grootste deel hiervan werd gevormd door vertragingen bij investeringsprojecten van de Rijksgebouwendienst (RGD). In het voorjaar van
2009 is, als onderdeel van het Aanvullend Beleidsakkoord, besloten om
om te buigen op de beschikbare budgetten voor het project voor het technisch en visueel herstel van gevel en dak van het Paleis op de Dam te
Amsterdam. Dat noodzaakte tot heroverwegingen binnen de renovatie
van het Koninklijk Paleis Amsterdam en uitstel van voorgenomen aanbestedingen en werkzaamheden. Het betekende voor 2009 een uitgavenvertraging van circa 14 miljoen euro. Dit is deels gecompenseerd door
versnelde uitgaven binnen investeringsprojecten voor de Hoge Colleges
van Staat zoals het project 2e fase ver- en nieuwbouw Raad van State.
Huurtoeslag: ontvangsten
Op basis van gegevens van de belastingdienst kon worden uitgegaan van
een stijging van de terugvorderingen als gevolg van definitieve toekenningen van huurtoeslagen.
Restituties subjectsubsidies
Uit de definitieve vaststelling over het toeslagjaar 2007 zijn hogere nabetalingen verstrekt dan geraamd.
Vertraagde invordering ontvangsten huurtoeslag
Er was sprake van een vertraagde invordering van de ontvangsten huurtoeslag. Hierdoor is in 2009 minder binnengekomen dan was geraamd.
WWI zal samen met de Belastingdienst/toeslagen de oorzaken achter de
vertraging onderzoeken en in de raming 2011 zal indien nodig de invorderingstermijn worden aangepast. De ontvangsten die in 2009 zijn misgelopen zullen in latere jaren alsnog binnenkomen.
Extra bijdragen van departementen ihkv BDU-SIV
De realisatie was hoger dan geraamd, omdat aan de BDU SIV in de loop
van 2009 bijdragen van andere departementen zijn toegevoegd. De
bijdragen voor het onderwijsachterstandenbeleid en de maatschappelijke
opvang, vrouwenopvang en verslavingszorg zijn toegevoegd. Ook zijn er
middelen voor OGGz en volwasseneducatie toegevoegd aan de WWI-begroting. Per saldo was het effect hiervan neutraal omdat zowel de uitgaven
als de ontvangsten van deze bijdragen in de begroting zijn opgenomen.

54

Verkeer & Waterstaat
XII VERKEER EN WATERSTAAT: UITGAVEN
2009
Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS & Stim. Pakket)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

8 774,7

– 16,9
– 16,9

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Beroep op de eindejaarsmarge
Geluidsisolatie schiphol (GIS)
Inpassen GIS
Diversen

25,5
– 19,6
20,6
1,0
27,5

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
f 12 miljard programma
Loonbijstelling hoofdstuk XII
Loonbijstelling Infrafonds
Prijsbijstelling Infrafonds
Diversen

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

– 200,0
48,1
33,9
137,6
19,1
38,7
49,2

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking
Totaal Stimuleringspakket

8 823,9
15,3
235,5

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009

9 074,6

55

XII VERKEER EN WATERSTAAT: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN
2009
Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS & Stim. Pakket)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

90,4

– 15,9
– 15,9

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

1,6
1,6

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

22,1

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

22,1
7,7

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking
Totaal Stimuleringspakket

98,1
0,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009

98,1

Beroep op de eindejaarsmarge
Via de eindejaarsmarge is een gedeelte van de onderuitputting 2008 doorgeschoven naar het jaar 2009.
Geluidsisolatie Schiphol (GIS)/Inpassen GIS
Om geluidshinder te beperken worden woningen rond Schiphol geïsoleerd via het Geluidsisolatie Schiphol programma (GIS). Er is vertraging
opgetreden bij het ontwerp van geluidwerende voorzieningen door
mislukte aanbestedingen. Daarnaast hebben ingenieursbureaus moeite
om de werkzaamheden kwalitatief goed uit te voeren binnen de contractueel overeengekomen tijd. Een deel van de middelen voor GIS zijn daardoor niet tot betaling gekomen in 2009 en worden doorgeschoven naar
2010. Deze kasschuif wordt binnen de begroting van V&W ingepast (zie
ook mutatie «inpassing GIS» in de tabel).
f 12 miljard programma
Een uitgave van 200 miljoen euro ten behoeve van het basispakket Beheer
en Onderhoud Hoofdwegennet die voorzien was voor 2009, is al in 2008
voldaan bij Najaarsnota.
Diversen – technische mutaties
Deze diversenpost bevat ontvangsten voor de FES projecten Auto van de
Toekomst (6 miljoen euro), biobrandstoffen (8,5 miljoen euro) en het innovatieprogramma Duurzaam Openbaar Busvervoer (7,5 miljoen euro).

56

Economische Zaken
XIII ECONOMISCHE ZAKEN: UITGAVEN
2009
Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS & Stim. Pakket)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Veilig ondernemen
Diversen

2 599,0

– 16,4
– 4,0
– 20,4

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
BMKB
COVA
Dekking t.b.v. begrotingsreserve GO
Gebiedsgerichte Regionale Ondersteuning
Herverdeling budgetten
Kapitaalstorting ROM’s
Middelen voor afstorting begrotingsreserve GO
Milieukwaliteit Elektriciteitsproductie (MEP)
Ruimtevaart
Temporisatie SDE
Diversen

26,4
19,8
– 45,0
– 27,1
– 39,8
15,0
45,0
62,0
19,9
– 131,0
36,1
– 18,7

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diverse FES-projecten
Realisatie diverse FES-projecten
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
Diversen

– 13,2

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

3,4
– 35,7

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking
Totaal Stimuleringspakket

2 563,3
172,7
69,8

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009

2 805,9

73,9
– 50,5
– 6,8

57

XIII ECONOMISCHE ZAKEN: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN
2009
Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS & Stim. Pakket)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Terugontvangsten IPR-decentraal Noorden
Diversen

12 213,0

– 15,3
– 5,3
– 20,6

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
CO2 veilingopbrengsten
NMa boeteraming
Terugontvangsten IPR-decentraal Noorden
Terugontvangsten Novem BV
Diversen

– 55,0
– 29,3
16,0
23,0
– 16,7
– 62,0

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diverse FES-projecten
Realisatie diverse FES projecten
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
Aanpassing afdracht FES
Aardgasbaten
Diversen

753,7
– 3 087,1
19,8

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

– 2 301,4
– 2 384,0

73,9
– 50,5
– 11,2

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking
Totaal Stimuleringspakket

9 829,0
4,5

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009

9 833,5

Veilig ondernemen
De subsidieregeling Veiligheid Kleine Bedrijven (VKB) is gericht op kleine
bedrijven die subsidie kunnen krijgen voor een onafhankelijke beveiligingsscan en het realiseren van veiligheidsmaatregelen. De regeling is in
september 2009 opengesteld. Het merendeel van de aanvragen kwam pas
in december binnen, waardoor deze niet meer tot uitbetaling konden
komen in 2009. De daadwerkelijke betaling van de aanvragen volgt in
2010.
BMKB
De schade-uitgaven voor de Borgstellingsregeling MKB (BMKB) zijn ten
opzichte van de initiële raming hoger uitgevallen. De oorzaak van deze
hogere schade-uitgaven betreft de crisis. Hierdoor zijn meer bedrijven in
problemen gekomen en hebben de banken fors meer verliesdeclaraties
ingediend.
COVA
De kosten voor het onderhouden van noodvoorraden aardolie door het
Centraal Orgaan Voorraadvorming Aardolieproducten (COVA) zijn hoger
uitgevallen. Deze hogere uitgaven zijn het gevolg van verhoogde tarieven
(per 1 juli 2009 is de korting op het wettelijke tarief komen te vervallen

58

waardoor het tarief is aangepast van 5,30 euro naar het oorspronkelijke
niveau van 5,90 euro per kg/kl). Tevens is het volume waarover de heffing
plaatsvond groter doordat er meer aardolieproducten zijn ingevoerd dan
verwacht. Tegenover deze hogere uitgaven staan ook hogere ontvangsten
(zie ontvangstenkant/diversen).
Dekking t.b.v. begrotingsreserve GO
In 2009 is er een begrotingsreserve gecreëerd voor de tijdelijke Garantie
Ondernemingsfinanciering waar 45 miljoen euro in is gestort. Dit is ter
afdekking van de risico’s, aangezien de ontvangsten (premies) en uitgaven
(uit te keren schades) naar verwachting op jaarbasis niet gelijk zullen
lopen. Deze mutatie betreft de dekking, deze is gevonden bij de programma’s Micro-elektronica, Phase 2 en Innovatiesubsidies Samenwerkingsprojecten.
Gebiedsgerichte regionale ondersteuning
Voor «Kompas van het Noorden» geldt dat dit programma t/m 2006 heeft
gelopen en dat de uitfinanciering van de aangegane verplichtingen t/m
circa 2011 zouden lopen. Omdat het hier nog slechts om het uitfinancieren
van oude verplichtingen ging, zijn de resterende verplichtingen in 2008 in
één keer uitbetaald, om op die manier versneld het aantal specifieke uitkeringen terug te brengen en de bestuurlijke lasten terug te dringen. Door
de versnelling in de uitfinanciering in 2008, vallen de geraamde kasmiddelen in 2009 en 2010 vrij.
Herverdeling budgetten
Deze post bestaat grotendeels uit aanpassingen van kasramingen. In het
verleden aangegane verplichtingen voor diverse regelingen en programma’s komen sneller dan wel trager tot uitbetaling dan aanvankelijk
verwacht, waardoor de ramingen moesten worden aangepast. Bij de
programma’s Technopartner, Point One, Eureka en Duurzame Energie is
voornamelijk sprake van vertraging in de uitvoering van de projecten, dit
verklaart grotendeels de onderuitputting in 2009.
Kapitaalstorting ROM’s
In 2009 is 15 miljoen euro aanvullend kapitaal gestort ten behoeve van de
Regionale Ontwikkelingsmaatschappijen Oost NV en Brabantse Ontwikkelingsmaatschappij (BOM). De aanvullende storting was, mede in het licht
van de stimulerende werking die er vanuit gaat tijdens de crisis, gewenst
om de participatietaken van de beide ROM’s op niveau te kunnen houden.
Middelen voor afstorting begrotingsreserve GO
In 2009 is er een begrotingsreserve gecreëerd voor de tijdelijke Garantie
Ondernemingsfinanciering waar 45 miljoen euro in is gestort. Dit is ter
afdekking van de risico’s, aangezien de ontvangsten (premies) en uitgaven
(uit te keren schades) naar verwachting op jaarbasis niet gelijk gaan
lopen.
Milieukwaliteit Elektriciteitsproductie (MEP)
De kasoverschrijding bij de MEP is het gevolg van hogere subsidiabele
elektriciteitsproductie door installaties met een MEP-beschikking dan waar
bij het opstellen van de ramingen door de uitvoerders (EnerQ en
SenterNovem) mee was gerekend. Uit de monitoring door SenterNovem
volgt vooralsnog de conclusie dat de stijging incidenteel en niet structureel is.

59

Ruimtevaart
Enkele ruimtevaartprogramma’s, zoals ISS, Ariane 5 en FLPP, zijn in 2009
in plaats van 2010 tot uitbetaling gekomen.
Temporisatie SDE
Bij de subsidieregeling Stimulering Duurzame Energieproductie (SDE) zijn
de verplichtingen (met name voor «wind op land» en «wind op zee») later
aangegaan dan eerder geraamd. Dit heeft geleid tot lagere uitgaven in
2009.
Diversen – beleidsmatige mutaties
Deze diversenpost bestaat voornamelijk uit de kascorrectie van het amendement Ten Hoopen c.s. (Kamerstukken II 2007/08, 31 200 XIII, nr. 36), de
toevoeging van de eindejaarsmarge 2008 (circa 8 miljoen euro) en hogere
declaraties bij de stadsverwarmingsprojecten (circa 14 miljoen euro). Met
het amendement Ten Hoopen zijn middelen vrijgemaakt voor de subsidieregeling Veiligheid Kleine Bedrijven. Omdat het kasritme van de uitgaven
niet in overeenstemming was met het amendement, is bij eerste suppletore begroting 2009 de spreiding van de uitgaven van 2009 tot en met
2012 teruggedraaid en geconcentreerd in 2009.
Diverse FES-projecten
Als onderdeel van het Aanvullend Beleidsakkoord zijn de FES middelen
die in 2008 niet tot besteding zijn gekomen aan de EZ-begroting toegevoegd in 2009 en 2010. Daarnaast zijn er FES-middelen beschikbaar
gesteld uit de Innovatieagenda Energie voor diverse duurzame energieprogramma’s (zie ook ontvangsten).
Realisatie diverse FES-projecten
Dit betreft de uiteindelijke realisatie van diverse FES-projecten in 2009. Bij
een aantal FES-projecten (zoals Duurzaamheid) is de uitfinanciering trager
verlopen, omdat er door de subsidieontvangers minder declaraties zijn
ingediend. Ook is er een aantal FES-projecten uiteindelijk later gestart
waardoor middelen niet uitgegeven zijn in 2009 (zie ook ontvangsten).
Diversen – technische mutaties
Deze diversenpost bestaat voornamelijk uit bijdragen van de EZ-begroting
aan het Provincie- en Gemeentefonds voor de herstructurering van bedrijventerreinen. De middelen zijn afkomstig uit de motie Van Heugten
(Kamerstukken II 2008/09, 31 200 XVIII, nr. 19) waarin 27 miljoen euro is
vrijgemaakt voor herstructureringsprojecten. Daarnaast valt onder deze
diversenpost ook de compensatie voor de loon- en prijsontwikkeling van
EZ-uitgaven en de desalderingen voor de Groeifaciliteit en de Garantieregeling scheepsbouw.
Diversen – niet tot een ijklijn behorend
Dit betreft de Luchtvaartkredietregeling. Doel van het krediet is ondersteuning van het luchtvaartcluster in het aangaan van een deelname in civiele
vliegtuigontwikkelingsprogramma’s van Airbus. Omdat er vertraging is
opgetreden in het Airbus 350 project, was het beroep van de Nederlandse
vliegtuigbouwindustrie op deze kredietfaciliteit in 2009 lager dan
verwacht.
Terugontvangsten IPR-decentraal Noorden
Eind 2009 heeft EZ de eindafrekening van de regeling IPR-decentraal
Noorden (de investeringspremieregeling Noord-Nederland) vastgesteld.

60

De hiermee samenhangende terugontvangst van teveel betaalde voorschotten kon echter niet meer in 2009 worden gerealiseerd, maar zal in
2010 plaatsvinden.
CO2 veilingopbrengsten
De voorgenomen veiling van CO2-emissierechten heeft niet in 2009 plaatsgevonden, maar zal naar verwachting begin 2010 plaatsvinden. Omdat de
einduitspraak van de Raad van State over het geding tussen de elektriciteitsproducenten en de Staat pas op 20 oktober 2009 bekend gemaakt
werd, kon er in 2009 uiteindelijk niet meer geveild worden. De ontvangstenraming in 2009 is daarom met 55 miljoen euro neerwaarts bijgesteld,
waarbij ervan wordt uitgegaan dat deze ontvangst zich alsnog in 2010 zal
voordoen.
NMa boeteraming
Bij het toekennen van de high trust-boetetaakstelling is voor het ramen
van boeteontvangsten een nieuwe manier van ramen geïntroduceerd.
Voorheen werd de stand jaar t-1 van opgelegde boetes opgenomen in de
raming voor de komende jaren. Nu worden de te verwachten in plaats van
opgelegde boetes meegenomen in de raming. Bij deze nieuwe ontvangstenraming was per abuis een dubbeltelling ontstaan, die middels deze
mutatie weer teniet gedaan is.
Terugontvangsten van IPR-decentraal Noorden
In 2009 zou EZ 16 miljoen euro aan middelen terugontvangen van het
Noorden in verband met de eindafrekening van het programma
IPR-decentraal (InvesteringsPremieRegeling Noord-Nederland) Uiteindelijk is deze ontvangst niet meer in 2009 gerealiseerd, maar zal deze in 2010
worden gerealiseerd (zie ook mee- en tegenvallers).
Terugontvangsten Novem BV
In 2009 zijn de ontvangsten in verband met de in het verleden door
Novem BV verstrekte leningen ten behoeve van energiebesparingsprojecten gerealiseerd.
Diversen – beleidsmatige mutaties
Dit betreft onder andere de boeteontvangsten uit hoofde van de «oude»
bouwfraudezaken. Met name als gevolg van trager verlopende (hoger)beroepszaken, zijn de geraamde boeteontvangsten niet in 2009 ontvangen.
De verwachting is dat deze ontvangsten alsnog binnenkomen in 2010 en
2011. Daarnaast is een deel van de geraamde high trust boeteontvangsten
niet in 2009 gerealiseerd, ondanks maatregelen ter invulling van het high
trust boetebeleid (zoals de nieuwe boetebeleidsregels die de NMa de
mogelijkheid bieden hogere boetes op te leggen bij overtreding van de
mededingings- en energieregels).
Aanpassing afdracht FES
Het kasritme en de omvang van de uitgavenraming binnen het FES zijn
leidend voor de voeding van het fonds. Dit betreft de aanpassing van de
voeding van het FES die nodig is geweest om het gerealiseerde kasritme
van de FES-uitgaven in 2009 te dekken.
Aardgasbaten
Bij Voorjaarsnota 2009 zijn naar aanleiding van het Centraal Economisch
Plan de ramingen voor de aardgasbaten neerwaarts bijgesteld. Deze forse
neerwaartse bijstelling werd voornamelijk veroorzaakt door een sterk
gedaalde olieprijs ten opzichte van de ramingen. Behalve een lagere olie-

61

prijs was bovendien ook de euro/dollar koers gewijzigd, vergeleken met
vorige ramingen en was het productievolume neerwaarts bijgesteld. De
uiteindelijke realisatie in 2009 viel echter wel hoger uit dan waarvan werd
uitgegaan ten tijde van de Voorjaarsnota, omdat het productievolume in
de laatste maanden van 2009 juist weer hoger was.
Diversen – niet tot een ijklijn behorend
Dit betreft het Centraal Orgaan Voorraadvorming Aardolieproducten
(COVA). Allereerst is de COVA-heffing verhoogd en ten tweede is het
volume waarover de COVA-heffing wordt geheven groter gebleken dan
geraamd. Dit hogere heffingplichtig volume wordt veroorzaakt doordat er
meer aardolieproducten zijn ingevoerd dan verwacht. Daardoor zijn zowel
de afdracht als de doorbetaling daarvan aan COVA hoger uitgevallen dan
geraamd (zie ook uitgaven).

62

Landbouw, Natuur en voedselkwaliteit
XIV LANDBOUW, NATUUR EN VOEDSELKWALITEIT: UITGAVEN
2009
Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS & Stim. Pakket)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Apparaat algemeen
Bekostiging VMBO-groen en OCW conforme subsidies
Dienst Regelingen
Europees Visserij Fonds (EVF)
Glastuinbouwregelingen
Programma Beheer
Subsidie Agrarisch Natuurbeheer
Voedsel en Warenautoriteit
Diversen

2 447,7

16,9
5,1
7,9
– 5,7
– 9,2
23,3
– 9,0
14,3
– 18,7
24,9

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Apurement
Generieke blokkade
ILG en BTW-compensatie
Specifieke invulling
Storting Dierengezondheidsfonds
Vernieuwing rijksdienst
Diversen

8,7
– 11,7
– 15,5
7,0
– 7,0
16,8
4,8
3,1

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Correctie ILG en BTW-compensatiefonds
ILG kasschuif
ILG Schiphol en omgeving
ILG synergiegelden
Loonbijstelling tranche 2009
Prijsbijstelling tranche 2009
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
Diversen

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

15,5
– 100,0
13,0
12,9
55,8
18,4
15,5
0,4
31,5
59,4

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking
Totaal Stimuleringspakket

2 507,1
27,6
14,9

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009

2 549,6

63

XIV LANDBOUW, NATUUR EN VOEDSELKWALITEIT: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN
2009
Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS & Stim. Pakket)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Apparaat algemeen
Landinrichtingsprojecten DLG
Diversen

608,0

8,5
5,8
– 2,7
11,6

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Ilg schiphol en omgeving
Ilg synergiegelden
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
Lagere landbouwheffingen
Diversen

– 151,4
2,2

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

– 105,9
– 94,4

13,0
12,9
17,4

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking
Totaal Stimuleringspakket

513,7
0,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009

513,7

Apparaat algemeen
Dit betreft hogere uitgaven voor personele- en financiële systemen
samenhangend met de omschakeling naar P-direkt en de introductie van
het financiële pakket E-procurement en Finance. Daarnaast is budget
vanuit de bedrijfsvoering beleidsdirecties toegevoegd aan de algemene
apparaatsmiddelen.
Bekostiging VMBO-groen en OCW conforme subsidies
De hogere uitgaven voor bekostiging VMBO-groen houden verband met
een niet voorziene stijging ten opzichte van de ramingscijfers 2008 van het
aantal leerlingen bij de groene scholengemeenschappen. Daarnaast is een
groter beroep gedaan op de OCW conforme subsidies.
Dienst Regelingen
De bijdrage aan Dienst Regeling (DR) voor werkzaamheden op het domein
van agroketens en visserij is in overeenstemming gebracht met het
opdrachtgeverspakket. Dit heeft tot een hogere bijdrage aan DR geleid.
Europees Visserij Fonds (EVF)
De EVF-periode loopt van 2007–2013. Het EVF budget 2009 voor verduurzaming visserijsector is niet volledig uitgeput. De kasuitgaven van het
operationeel programma lopen niet één op één met het aangaan van de
verplichtingen. De kasmiddelen zijn daarom niet volledig in 2009 uitgegeven De niet uitgeputte middelen blijven beschikbaar in de EVF-periode.
Glastuinbouwregelingen
Bij de glastuinbouwregelingen marktintroductie Energie-innovatie (MEI),
de Investeringsregeling energiebesparing (IRE) en de Infrastructuurrege-

64

ling Glastuinbouw (IRG) hebben zich vertragingen voorgedaan. Dit is
veroorzaakt doordat ondernemers voor de aanvraag van energieregelingen glastuinbouw het project in twee jaar dienen af te ronden, waarbij
de praktijk is dat de aanvrager pas in het laatste jaar de aanvraag tot
uitbetaling indient. Hierdoor is in 2009 een deel van het budget niet
besteed, maar zal in latere jaren wel tot besteding leiden.
Programma Beheer
De provincies en het ministerie van LNV bereiden een vereenvoudiging
voor van de regelgeving van het nieuwe stelsel voor het Programma
Beheer. Op termijn dalen door deze vereenvoudiging de administratieve
lasten en uitvoeringskosten bij de Dienst Regelingen. De huidige regelgeving en wijze van uitvoering is complex en heeft geleid tot hogere uitvoeringskosten dan geraamd.
Subsidie Agrarisch Natuurbeheer
Er heeft zich een vertraging voorgedaan in de uitbetalingen van de
vergoedingen van de Subsidieregeling Agrarisch Natuurbeheer (SAN)
inzake schade veroorzaakt door ganzen. Dit houdt verband met een nog
niet afgeronde herstelactie ganzenaanvragen 2007 en 2008. Deze
aanvragen waren namelijk niet EU-conform. Aangezien deze herstelactie
langer duurt dan voorzien worden de vergoedingen pas in 2010 uitbetaald.
Voedsel en Warenautoriteit
Als gevolg van het uitstellen van de tariefstijging Voedsel en Warenautoriteit (VWA) naar 1 juli 2009 en de gederfde inkomsten als gevolg van het
roodvleesconvenant is de bijdrage aan de VWA verhoogd.
Apurement
Correcties door de Europese Commissie op de uitkering van Europese
subsidies op het LNV-domein hebben geleid tot betaling van zogenaamde
apurementskosten aan Brussel. Conform bestaande financieringsafspraak
komt 3,4 miljoen euro ten laste van de LNV-begroting en wordt het
overige deel gecompenseerd uit de algemene middelen.
Generieke blokkade
Ter dekking van de uitvoeringsproblematiek van LNV en de invulling van
het LNV-deel in de Voorjaarsnota taakstelling is een beperkte generieke
blokkade opgelegd op alle programma-uitgaven. Uitgezonderd zijn de
middelen uit het stimuleringspakket, de uitgaven in het kader van het
Investeringsbudget Landelijk Gebied en de uitgaven normatief onderwijs.
ILG en BTW-compensatie
Bij Voorjaarsnota 2009 is een correctie verwerkt op de budgetten voor het
Investeringsbudget Landelijk Gebied (ILG). Het deel dat door de provincies
niet declarabel is bij het BTW-compensatiefonds is teruggestort naar de
LNV-begroting. Het bedrag voor 2009 wordt ingezet om problematiek op
te lossen op het terrein van natuur en groen (ILG-gerelateerd).
Specifieke invulling
Ter dekking van de uitvoeringsproblematiek van LNV en de invulling van
het LNV-deel in de Voorjaarsnota taakstelling wordt naast de generieke
blokkade ook specifieke dekking ingezet. Deze dekking betreft o.a. ombuigingsmaatregelen op het groene onderwijs naar analogie van het ministerie van OCW, uitvoeringsbesparingen naar aanleiding van de Health

65

Check van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid en het inzetten van
middelen uit de interne begrotingsreserve landbouw en visserij.
Storting Dierengezondheidsfonds
De jaarlijkse storting vanuit LNV naar het Diergezondheidsfonds (DGF)
heeft dit jaar niet plaatsgevonden aangezien het saldo van het DGF toereikend was.
Vernieuwing rijksdienst
Vanuit de 1e tranche ICT-middelen in het kader van het programma
Vernieuwing Rijksdienst is circa 22 miljoen euro voor 2009 en 2010
beschikbaar gesteld voor het LNV-programma «digitale dienstverlening»,
waarmee wordt geïnvesteerd in de infrastructuur en services voor communicatie met bedrijven (agrosector) en burgers via het internet. Met dit
programma is een bijdrage geleverd aan de krimpdoelstelling van LNV en
kreeg het terugdringen van de «beleefde last» bij bedrijven en burgers
een forse impuls. Tevens is de tranche 2009 van de middelen voor Sociaal
Flankerend Beleid ad circa 4 miljoen euro aan de LNV-begroting toegevoegd.
Correctie ILG en BTW-compensatiefonds
Bij de Voorjaarsnota 2007 is 113 miljoen euro van de LNV-begroting overgeheveld naar het BTW-compensatiefonds. Dit betrof 3,7 procent van het
totale Investeringsbudget Landelijk Gebied voor de periode 2007 t/m 2013.
Hierop vond een meerjarige correctie plaats voor het deel dat door de
provincies niet declarabel is bij het BTW-compensatiefonds.
ILG kasschuif
Het kabinet heeft in het Aanvullend Beleidsakkoord besloten een kasschuif
uit te voeren voor het Investeringsbudget Landelijk Gebied (ILG) op de
onderdelen Ecologische Hoofdstructuur (EHS) en Recreatie om de Stad
(RodS). Het ILG wordt zowel in 2009 als 2010 met 100 miljoen euro per
jaar verlaagd en in 2011 verhoogd met 200 miljoen euro.
ILG Schiphol en omgeving
LNV heeft op grond van de actuele bestuursovereenkomst ILG, afspraken
gemaakt met de provincie Noord-Holland over de realisatie van 500 ha.
groen in de Haarlemmermeer. De hiervoor beschikbare middelen zijn
vanuit het Groenfonds overgeheveld naar de LNV-begroting.
ILG synergiegelden
In 2008 zijn conform de Investeringsbudget Landelijk Gebied-systematiek
en bestuursovereenkomsten verplichtingen aangegaan richting provincies
om opdrachten uit de Kaderrichtlijn Water en andere opgaven voor het
verbeteren van de waterkwaliteit te realiseren (o.a. inrichting van natuurvriendelijke oevers, aanleg van ecologische verbindingszones en projecten op het gebied van beekherstel). Met deze mutatie is de meerjarige
doorwerking verwerkt.
Landinrichtingsprojecten DLG
In het kader van het versneld afwikkelen van (oude) lopende landinrichtingsprojecten door Dienst Landelijk Gebied (DLG) doen zich op jaarbasis
fluctuaties voor in de uitgaven en ontvangsten van deze projecten. Dit
heeft in 2009 geleid tot zowel hogere uitgaven als hogere ontvangsten.

66

Lagere landbouwheffingen
Als gevolg van de inzakkende wereldhandel en de realisatie over 2008 was
er sprake van lagere invoerrechten op landbouwproducten.

67

Sociale Zaken en Werkgelegenheid
XV SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID: UITGAVEN
2009
Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS & Stim. Pakket)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Diversen
Sociale zekerheid
Bijstand zelfstandigen nabetalingen
Nominale ontwikkeling
Wajong volume
Diversen

25 182,0

– 19,8
24,1
206,4
– 47,5
– 31,2
132,0

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen
Sociale zekerheid
Eindejaarsmarge
Eindejaarsmarge (ingezet ter dekking)
Inzet loon- en prijscompensatie
Overboeking naar WW uitvoeringskosten
Vrijval risicovoorziening Europees Sociaal Fonds
Diversen

0,1
111,0
– 78,6
– 48,3
– 16,7
– 95,0
– 9,2
– 136,7

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen
Sociale zekerheid
BU-dossier tegemoetkoming (>35% en +125 netto)
Kadercorrectie WBB
Loonbijstelling tranche 2009
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
BU-dossier tegemoetkoming (>35% en +125 netto)
Ophoging AOW-tegemoetkoming t.b.v. koopkracht
Rijksbijdrage ouderdomsfonds
Diversen

118,3
81,9
1 233,3
39,9

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

1 663,8
1 659,2

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking
Totaal Stimuleringspakket

26 841,1
0,7
58,7

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009

26 900,6

2,2
35,6
33,7
127,9
– 9,0

68

XV SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN
2009
Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS & Stim. Pakket)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Diversen
Sociale zekerheid
Bijstand zelfstandigen ontvangsten
Restituties
Terugontvangsten re-integratiebudget (Werk-deel)
WSW anticumulatiebaten
Diversen

776,9

3,2
20,3
37,7
45,0
– 38,1
10,4
78,5

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen
Sociale zekerheid
Wsw anticumulatiebaten
Diversen

5,0
15,8
14,3
35,1

Technische mutaties
Sociale zekerheid
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
Diversen

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

20,9
2,0
22,9
136,5

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking
Totaal Stimuleringspakket

913,4
0,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009

913,4

Bijstand zelfstandigen nabetalingen
Ter zake van het BBZ (Besluit Bijstandsverlening Zelfstandigen) worden
nabetalingen over 2008 verricht aan die gemeenten die meer uitgegeven
hebben dan zij van SZW (via de bevoorschotting) ontvangen hebben. De
totale uitgaven 2009 komen hierdoor hoger uit dan geraamd.
Nominale ontwikkeling
Met een overboeking van de Aanvullende Post «koppeling uitkeringen»
naar de begroting van SZW zijn de begrotingsgefinancierde uitkeringen
op prijspeil 2009 gebracht.
Wajong volume
In 2008 kwam de stijging van de Wajong instroom bij realisatie beperkt
lager uit dan de sterke stijging die was geraamd. Voor 2009 heeft dit tot
een licht neerwaartse bijstelling van de groei van het aantal Wajong uitkeringen geleid.
Eindejaarsmarge/Eindejaarsmarge (ingezet ter dekking)
De eindejaarsmarge is ingezet voor overlopende verplichtingen, alsmede
ter dekking van tegenvallers en intensiveringen.

69

Inzet loon- en prijscompensatie
Een deel van de loon- en prijscompensatie is ingezet om uitvoeringstegenvallers te dekken.
Overboeking naar WW uitvoeringskosten
Er heeft een verschuiving plaatsgevonden van begrotingsgefinancierde
uitgaven naar premiegefinancierde uitgaven in het kader van de fusie van
het CWI en de UWV.
Vrijval risicovoorziening Europees Sociaal Fonds (ESF)
De resterende risicovoorziening ESF die is getroffen als gevolg van de
loketsluiting in 2005 en de daaruit voortvloeiende uitspraak in hoger
beroep over het moment van loketsluiting, is vrijgevallen.
BU-dossier tegemoetkoming (>35% en +125 netto)
Bij de omzetting van de buitengewone uitgavenregeling (BU-regeling) in
de wet tegemoetkoming chronisch zieken en gehandicapten (Wtcg) is het
arbeidsongeschiktheidsforfait verhoogd met 125 euro en is de doelgroep
verruimd.
Kadercorrectie WBB
In het Aanvullend Beleidsakkoord is afgesproken dat met het oog op
versterkte werking van de automatische stabilisatoren de kaders in 2009,
2010 en 2011 worden gecorrigeerd voor mutaties in de werkloosheidsuitgaven.
Ophoging AOW-tegemoetkoming t.b.v. koopkracht
De rijksbijdrage aan het AOW-fonds is opgehoogd in verband met de
verhoging van de tegemoetkoming AOW. De extra verhoging van de
tegemoetkoming AOW is mede bedoeld als compensatie voor de beperking van de belastingaftrek voor hoge ziektekosten.
Rijksbijdrage ouderdomsfonds
De mutatie bij de Rijksbijdrage ouderdomsfonds is veroorzaakt door een
neerwaartse bijstelling van de verwachte premie-inkomsten. Het tekort is
opgevangen door de rijksbijdrage te verhogen.
Bijstand zelfstandigen ontvangsten
SZW ontvangt geld van de gemeenten die minder hebben uitgegeven
hebben dan zij van SZW (via de bevoorschotting) ontvangen hebben.
Daarnaast zijn er terugbetalingen door gemeenten doordat zelfstandigen
aan hen verstrekt bedrijfskapitaal hebben afgelost.
Restituties
De gerealiseerde terugontvangsten op diverse regelingen zijn hoger dan
werd verwacht ten tijde van Miljoenennota.
Terugontvangsten re-integratiebudget (Werk-deel)
In 2008 hebben gemeenten niet alle reı̈ntegratiemiddelen voor het Werkdeel van de WWB aangewend. Gemeenten mogen overschotten tot een
bepaalde grens meenemen naar het volgende jaar. De totale onderuitputting was echter groter dan het bedrag dat gemeenten mochten meenemen. Dat deel is teruggevorderd en heeft tot terugontvangsten geleid.
WSW anticumulatiebaten
Bij de Wet Sociale Werkvoorziening (WSW) is sprake van anticumulatiebaten. Dit houdt in dat op het moment dat een Wajonger of WAO/WIA-er

70

in de WSW gaat werken de daardoor bespaarde uitkering toevalt aan het
Rijk. De uitgaven zijn geactualiseerd op basis van de meerjarige volumeontwikkeling. De beleidsmatige mutatie betreft de overboeking van de
loon- en prijscomponent vanuit de Aanvullende Post WKA (koppeling
uitkeringen).

71

Sociale Zekerheid
SOCIALE ZEKERHEID: UITGAVEN
2009
Stand Miljoenennota 2009
Mee- en tegenvallers
Sociale zekerheid
ANW volume
IVA volume
Loonkostensubsidies/Brugbanen
Re-integratie WW uitvoeringskosten
Vangnet ZW
Vangnet ZW prijs
Vangnet ZW volume
Wajong volume
WAO
WAO prijs
WAO uitvoeringskosten
WAO volume
Werktijdverkorting
WGA prijs
WGA terugvordering eigenrisicodragers
WGA volume
WW prijs
Zwangerschaps- en bevallingsverlof volume/prijs
Diversen

58 425,4

– 26,0
– 55,8
– 31,6
41,3
37,0
– 33,3
– 45,6
– 47,5
73,6
91,0
– 33,9
195,8
– 50,0
– 39,6
– 40,0
42,5
– 39,2
135,1
– 5,8
168,0

Beleidsmatige mutaties
Sociale zekerheid
Commissie Bakker
Eindejaarsmarge
Eindejaarsmarge (ingezet ter dekking)
Inzet loon- en prijscompensatie
Vrijval risicovoorziening Europees Sociaal Fonds
Diversen

– 193,0
111,0
– 78,6
– 48,3
– 95,0
– 81,0
– 384,9

Technische mutaties
Sociale zekerheid
BU-dossier tegemoetkoming (>35% en +125 netto)
Kadercorrectie WBB
Nominale ontwikkeling
Raming bijstandspercentagetarief
Werktijdverkorting
Diversen

239,2
1 561,7
– 139,1
– 61,8
180,0
– 24,8

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

1 755,2
1 538,4

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009

59 963,8

72

SOCIALE ZEKERHEID: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN
2009
Stand Miljoenennota 2009
Mee- en tegenvallers
Sociale zekerheid
Restituties
Terugontvangsten re-integratiebudget (W-deel)
WSW anticumulatiebaten
Diversen

973,4

37,7
45,0
– 38,1
12,3
56,9

Beleidsmatige mutaties
Sociale zekerheid
Diversen

14,3
14,3

Technische mutaties
Sociale zekerheid
Diversen

19,3

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

19,3
90,6

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009

1 063,9

ANW volume
Door een hogere uitstroom dan geraamd zijn de uitgaven in 2009 lager
dan verwacht.
IVA volume
Het IVA-volume is vooral gedaald doordat de doorstroom vanuit de WGA
in 2008 naar de IVA aanzienlijk lager bleek uit te vallen dan eerder
geraamd. Dit werkt door naar 2009.
Loonkostensubsidie/Brugbanen
De besparing op de Loonkostensubsidie (LKS)/brugbanen komt voort uit
het tegenvallend/achtergebleven gebruik van de brugbanen. Daarnaast
waren er minder vacatures waarop iemand met loonkostensubsidie aan
de slag zou kunnen dan was verwacht.
Re-integratie WW uitvoeringskosten
In 2009 is ter bestrijding van de stijgende werkloosheid als gevolg van de
crisis een groot aantal werkcoaches aangenomen.
Vangnet ZW
Uit de realisatiegegevens van het UWV blijkt dat de Vangnet ZW uitgaven
hoger zijn uitgevallen dan eerder geraamd.
Vangnet ZW prijs
Op basis van uitvoeringsinformatie van het UWV is de gemiddelde uitkering van het Vangnet ZW neerwaarts bijgesteld. Het aandeel van mensen
met een lager inkomen in het Vangnet ZW is groter dan ten tijde van
Miljoenennota werd geraamd.

73

Vangnet ZW volume
Het volume van het vangnet Wgf en Ufo is lager uitgevallen dan waarvan
in de Miljoenennota is uitgegaan. Op basis van de realisatiegegevens van
het UWV is het volume van het Vangnet ZW neerwaarts bijgesteld. Het
betreft voornamelijk de doorwerking van een daling in het aantal zieke
werklozen als gevolg van de terugloop in de werkloosheid in 2008.
Wajong volume
De in 2009 gerealiseerde stijging van de Wajonginstroom is lager dan
geraamd, wat heeft geleid tot een beperkt lager aantal Wajonguitkeringen.
WAO
De realisaties van het UWV laten zien dat de uitkeringslasten van de WAO
73,6 miljoen euro hoger liggen dan bij de januarinota geraamd. Voornaamste oorzaak is een bijstelling van de anticumulatiebaten WSW (dit is
een boekhoudkundige verrekening om inzichtelijk te maken dat de WSW
uitkeringslasten bespaart bij de WAO, Wajong en WAZ).
WAO prijs
De gemiddelde uitkering is in 2009 hoger uitgevallen dan werd geraamd.
WAO uitvoeringskosten
De realisatie van de WAO-uitvoeringskosten is lager uitgevallen dan
eerder gedacht. Dit is het resultaat van de administratieve toerekening van
de totale uitvoeringskosten UWV naar wet. Het totaal aan uitvoeringskosten UWV is binnen het budget gebleven. Voor sommige wetten bleken
de uitvoeringskosten hoger, voor andere (zoals deze WAO-mutatie) lager
dan eerder ingeschat.
WAO volume
Het WAO volume was in 2009 hoger dan geraamd. De uitstroom uit de
WAO was in 2009 lager dan eerder werd ingeschat.
Werktijdverkorting
Bedrijven die vanwege de kredietcrisis een acuut omzetverlies leden,
konden een verzoek indienen voor tijdelijke werktijdverkorting voor hun
werknemers. In totaal was hiervoor 200 miljoen euro beschikbaar,
waarvan 180 miljoen euro in 2009 (in de tabel te vinden onder «technische
mutaties»; 20 miljoen euro had betrekking op 2008). Van de in 2009 voor
werktijdverkorting gereserveerde middelen is 60 miljoen euro niet tot
besteding gekomen vanwege een sneller dan geraamde uitstroom uit de
regeling.
WGA prijs
De gemiddelde uitkering is lager uitgevallen dan werd geraamd.
WGA terugvordering eigenrisicodragers
De raming van de verwachte terugvordering aan uitkeringen die in de
periode 2006–2009 door UWV op voorschot zijn betaald aan eigenrisicodragers binnen de WGA is met 40 miljoen euro verhoogd.
WGA volume
Het WGA-volume is vooral gestegen doordat de doorstroom vanuit de
WGA naar de IVA aanzienlijk lager is uitgevallen dan geraamd.

74

WW prijs
Over het gehele begrotingsjaar 2009 genomen is de daguitkering WW
lager uitgevallen dan was geraamd. Overigens fluctueert de daguitkering
nogal; uit de januarinota 2010 blijkt dat in de laatste maanden van 2009 de
daguitkering weer is gestegen.
Zwangerschaps- en bevallingsverlof volume/prijs
De tegenvaller bij de Zwangerschaps- en bevallingsverlofuitkeringen heeft
zich voorgedaan door zowel een hoger volume als een hogere gemiddelde uitkering. Het aantal uitkeringen is opwaarts bijgesteld vanwege een
toename van de arbeidsparticipatie van vrouwen in de vruchtbare leeftijd.
Daarnaast was de gemiddelde uitkering hoger dan eerder geraamd door
een positieve loonontwikkeling en doordat de omvang van het dienstverband in uren is toegenomen.
Commissie Bakker
Voor 2009 waren er op een Aanvullende Post middelen gereserveerd
anticiperend op de aanbevelingen van de Commissie Bakker. Deze reservering is vervallen en is via de SZW-begroting ingezet voor dekking van
uitvoeringstegenvallers.
Eindejaarsmarge/Eindejaarsmarge (ingezet ter dekking)
De eindejaarsmarge is ingezet voor overlopende verplichtingen, alsmede
ter dekking van tegenvallers en intensiveringen.
Inzet loon- en prijscompensatie
Een deel van de loon- en prijscompensatie is ingezet om het budgettaire
beeld sluitend te maken.
Vrijval risicovoorziening Europees Sociaal Fonds
De risicovoorziening ESF die is getroffen als gevolg van de loketsluiting in
2005 en de daaruit voortvloeiende uitspraak in hoger beroep over het
moment van loketsluiting, is vrijgevallen. Het programma ESF-3 is afgerond. Op het restant van de risicovoorziening is minder beroep gedaan,
waardoor een meevaller van 95 miljoen euro resteert.
BU-dossier tegemoetkoming (>35% en +125 netto)
Bij de omzetting van de buitengewone uitgavenregeling (BU-regeling) in
de wet tegemoetkoming chronisch zieken en gehandicapten was er extra
aandacht voor de koopkracht van de kwetsbare groepen. Het arbeidsongeschiktheidsforfait is verhoogd met 125 euro en de doelgroep die gebruik
mag maken van het arbeidsongeschiktheidsforfait is verruimd.
Kadercorrectie WBB
In het Aanvullend Beleidsakkoord is afgesproken dat met het oog op
versterkte werking van de automatische stabilisatoren de kaders in 2009,
2010 en 2011 worden gecorrigeerd voor mutaties in de werkloosheidsuitgaven.
Nominale ontwikkeling
Ten opzichte van de Miljoenennota is de loon- en prijsontwikkeling neerwaarts bijgesteld. De nominale ontwikkeling wordt gebaseerd op
ramingen van het CPB.

75

Raming bijstandspercentagetarief
In het ramingsmodel voor de WWB wordt het bijstandspercentagetarief
geraamd. Het betreft het opslagpercentage op de netto uitkering om tot
de bruto uitkering te komen. Op basis van realisatiecijfers zijn de uitgaven
voor 2009 aangepast.
Werktijdverkorting
Zie de eerdere toelichting bij werktijdverkorting.
Restituties
De gerealiseerde terugontvangsten op diverse regelingen zijn hoger dan
werd verwacht ten tijde van Miljoenennota.
Terugontvangsten re-integratiebudget (Werk-deel)
In 2008 hebben gemeenten niet alle middelen voor het Werk-deel van de
WWB aangewend. In principe mogen gemeenten de overschotten tot een
bepaalde grens meenemen naar het volgende jaar. De totale onderuitputting was echter groter dan het bedrag dat gemeenten mochten meenemen. Dat deel (ad 45 miljoen euro) is teruggevorderd in 2009.
WSW anticumulatiebaten
Bij de Wet Sociale Werkvoorziening (WSW) is sprake van anticumulatiebaten. Dit houdt in dat op het moment dat een Wajonger of WAO/WIA-er
in de WSW gaat werken de uitkering die de uitkeringsgerechtigde
ontvangt kan worden teruggevorderd. De raming is geactualiseerd op
basis van de meerjarige volume-ontwikkeling.

76

Volksgezondheid, Welzijn en Sport
XVI VOLKSGEZONDH EID, WELZIJN EN SPORT: UITGAVEN
2009
Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS & Stim. Pakket)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Invulling taakstellende onderuitputting
Kasschuif griep
Medisch noodzakelijke zorg illegalen
Realisatie
Realisatie TBU
Wet wanbetalers zorgverzekering
Diversen
Zorg
Diversen

14 569,5

56,3
– 60,0
– 19,5
– 92,8
30,3
– 26,3
– 29,1
– 14,4
– 155,5

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Aanpassing tegemoetkoming buitengewone uitgaven (TBU)
Griepvaccins
Inhouden bevoorschotting RIVM
Inhouden bevoorschotting ZonMw
Mantelzorgondersteuning
Meerkosten indicatiestelling pakketmaatregelen
Diversen
Zorg
Diversen

128,1
262,0
– 35,0
– 30,0
– 30,0
21,4
41,8
6,8
365,1

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Loonbijstelling
Diversen
Zorg
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
Bijstelling Zorgtoeslag
Realisatie Zorgtoeslag
Bijstelling zorgtoeslag n.a.v. NvW
Diversen

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

71,4
90,8
14,0
– 168,6
334,9
100,0
32,1
474,6
684,1

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking
Totaal Stimuleringspakket

15 253,6
13,7

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009

15 267,3

77

XVI VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN
2009
Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS & Stim. Pakket)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Wet wanbetalers zorgverzekering
Diversen
Zorg
Oktober actualisatie opleidingsfonds

59,1

– 35,3
17,1
38,9
20,7

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

3,0
3,0

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
Realisatie zorgtoeslag verrekening met de belastingdienst

434,2

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

461,5
485,2

27,3

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking
Totaal Stimuleringspakket

544,3
0,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009

544,3

Invulling taakstellende onderuitputting
Deze boeking betrof de invulling van de taakstellende onderuitputting op
de begroting van VWS van circa 56 miljoen euro. Bij Voorjaarsnota 2009 is
op de VWS-begroting een taakstelling ingeboekt, die worden ingevuld uit
de opgetreden onderuitputting gedurende het jaar.
Kasschuif griep
Door een vertraging in de levering van de vaccins voor de Mexicaanse
griep (Nieuwe Influenza A), verwachtte VWS een onderuitputting van circa
60 miljoen euro op het eerder generaal beschikbaar gestelde budget van
262 miljoen euro voor 2009. Deze boeking betrof de uitgaven die hierdoor
zijn doorgeschoven naar 2010.
Medisch noodzakelijke zorg illegalen
Binnen het budget voor medisch noodzakelijke zorg aan illegalen was
sprake van een meevaller van circa 33 miljoen euro in 2009. Deze boeking
betrof een meevaller van 19,5 miljoen euro binnen de ziekenhuiszorg als
gevolg van de nieuwe dbc-bekostigingssystematiek. Middels deze bekostigingssystematiek is zorg die voor vergoeding in aanmerking kwam, later
gedeclareerd dan verwacht. Het overige deel van deze meevaller (circa
13,5 miljoen euro) is te herleiden tot een afspraak tussen het College voor
zorgverzekeringen (CVZ) en GGZ-instellingen om geleverde zorg in een
volgend boekjaar te declareren. Deze boeking van 13,5 miljoen euro valt
onder de diversenpost (beleidsmatige mutaties).

78

Realisatie
De post Realisatie bestaat uit diverse realisatiecijfers van diverse budgetstanden. Naast een omvangrijke verzameling van (relatief kleinschalige)
mutaties, bestaat deze post onder andere uit onderuitputting binnen het
budget voor de Mexicaanse griep door een additionele vertraging in de
levering van de griepvaccins (– 12,4 miljoen euro) en verminderde
uitgaven aan distributie van antivirale middelen, voorlichting en communicatie (– 19,9 miljoen euro), het budget voor het CAK ten behoeve van de
invoering van de Wtcg (– 9,1 miljoen euro), de subsidieregeling mobiliteitsbevordering en de subsidieregeling werkgelegenheidsbevordering
(– 6,2 miljoen euro), de subsidies voor verschillende instrumenten ten
behoeve van tienermoeders, zwerfjongeren en mensenhandel (– 3,2
miljoen euro) en binnen het budget voor invoering van het nieuwe Rijkslogo (– 2,9 miljoen euro).
Realisatie TBU
Het beroep op de aflopende regeling Tegemoetkoming Buitengewone
Uitgaven (TBU) was groter dan in de uitgavenraming voorzien. Hierdoor is
het budget van de TBU met circa 30 miljoen euro overschreden.
Wet wanbetalers zorgverzekering
De wet ten aanzien van structurele maatregelen wanbetalers zorgverzekering is later in werking getreden dan eerder was voorzien. Hierdoor is een
meevaller opgetreden van circa 26,3 miljoen euro binnen de voor 2009
geraamde uitvoeringskosten. Tegenover deze meevaller stond tevens een
tegenvaller van circa 35,3 miljoen euro in 2009 (aan de ontvangstenkant).
Deze tegenvaller is opgetreden door een lagere opbrengst in de geraamde
bestuursrechtelijke premie ten aanzien van de wet wanbetalers.
Diversen – mee- en tegenvallers
De post diversen bestaat uit meerdere mee- en tegenvallers. Zo was het
beroep dat gedaan is door cliënten op de werkzaamheden van de
MEE-organisaties door de pakketmaatregelen AWBZ minder groot dan
verwacht (– 4 miljoen euro). Daarnaast zijn de uitgaven voor cliëntondersteuning in het kader van de invoering van de zzp’s lager uitgevallen,
doordat cliëntorganisaties niet in staat waren hiervoor een gezamenlijk
projectplan in te dienen (– 7,2 miljoen euro). Ook is ruimte ontstaan door
een latere aansluiting van huisartsen op het landelijk schakelpunt en het
elektronisch patiëntendossier (– 9,9 miljoen euro) en door niet uitgekeerde
prijsbijstelling (– 12,2 miljoen euro).
Diversen mee- en tegenvallers (zorg)
De post diversen bestaat volledig uit de realisatiestand van het budget
voor het opleidingsfonds. De uitgaven voor de subsidies voor met name
de opleidingen tot medisch specialist vielen lager uit dan geraamd (– 14,4
miljoen euro).
Aanpassing Tegemoetkoming Buitengewone Uitgaven (TBU)
Doordat het gebruik van de Buitengewone Uitgavenregeling (BU) de
laatste jaren een sterke stijging liet zien, zijn ook de samenhangende
uitgaven aan de Tegemoetkoming Buitengewone Uitgaven (TBU) hoger
uitgevallen dan geraamd. Dit heeft een doorwerking in 2009 en 2010
omdat de tegemoetkoming pas kan worden vastgesteld nadat de belastingaangifte is afgerond. Ook blijken de uitgaven zich eerder voor te
hebben gedaan dan geraamd. Hierdoor heeft een verschuiving in de kas
plaatsgevonden.

79

Griepvaccins
Voor de bestrijding van de Mexicaanse griep (Nieuwe Influenza A) is incidenteel een budget van 262 miljoen euro beschikbaar gesteld ten behoeve
van de aanschaf en distributie van griepvaccins, vaccinatie, distributie van
antivirale middelen en voorlichting en communicatie.
Inhouden bevoorschotting RIVM en ZonMw
Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) en de Nederlandse organisatie voor gezondheidsonderzoek en zorginnovatie (ZonMw)
beschikten in 2009 over meer liquide middelen dan voor de werkzaamheden in hetzelfde jaar noodzakelijk was. Op basis hiervan is voor beide
organisaties de bevoorschotting 2009 ingehouden en ingezet ter dekking
van de algehele uitvoeringproblematiek op de VWS begroting.
Mantelzorgondersteuning
Deze boeking betrof een meevaller van circa 30 miljoen euro die was
ontstaan door niet uitgegeven middelen (mantelzorgcomplimenten)
binnen het budget voor mantelzorgondersteuning.
Meerkosten indicatiestelling pakketmaatregelen
Als gevolg van de eerder genomen AWBZ-pakketmaatregel «ondersteunende en activerende begeleiding» (OB/AB) uit de begroting 2009 zijn
binnen de begroting 2010 van VWS extra middelen beschikbaar gesteld
voor noodzakelijke additionele herindicaties door het Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ).
Diversen – beleidsmatige mutaties
De post diversen bestaat voornamelijk uit diverse (relatief kleinschalige)
beleidsmatige mutaties op verschillende beleidsartikelen. Naast een
meevaller van 13,5 miljoen euro binnen het budget voor medisch noodzakelijke zorg aan illegalen (zie voorafgaande toelichting), is binnen deze
post vooral sprake van eindejaarsproblematiek (circa 23 miljoen euro) en
het invullen van diverse taakstellingen binnen de begroting van VWS ter
dekking van de algehele begrotingsproblematiek.
Diversen – beleidsmatige mutaties/zorg
De post diversen bestaat naast enkele prijsbijstellingen tranche 2009 voor
het grootste gedeelte uit (relatief kleine) budgettaire ruimte bij het opleidingsfonds. De beschikbare budgettaire ruimte is ingezet ter dekking van
de algehele uitvoeringsproblematiek op de begroting van VWS.
Diversen – technische mutaties
De post diversen bestaat naast diverse (relatief kleinschalige) technische
mutaties voor het grootste gedeelte uit loonbijstelling tranche 2009 (circa
70 miljoen euro) en prijsbijstelling tranche 2009 (circa 12 miljoen euro).
Daarnaast bestaat de post diversen uit een aantal technische overboekingen naar andere begrotingshoofdstukken.
Diversen – technische mutaties/zorg
De post diversen bestaat uit de loon- en prijsbijstelling tranche 2009.
Bijstelling en Realisatie Zorgtoeslag (n.a.v. NvW)
De zorgtoeslag dient als tegemoetkoming in de kosten van de nominale
zorgpremie. Gedurende het jaar wordt de raming voor de zorgtoeslag
bijgesteld op basis van de cCEP, CEP, kMEV, cMEV en MEV van het
Centraal Planbureau en de realisatiecijfers van de Belastingdienst. Daarnaast is de raming voor de zorgtoeslag aangepast naar aanleiding van de

80

vervanging van de Buitengewone Uitgavenregeling (BU) in de Inkomstenbelasting voor de Wet chronisch zieken en gehandicapten (Wtcg). In de
Wtcg bestaat een beperktere aftrekmogelijkheid. Dit kan in bepaalde
gevallen leiden tot een hoger verzamelinkomen waardoor het aandeel van
de zorgkosten in het verzamelinkomen relatief kleiner wordt. De raming
voor de zorgtoeslag is eveneens aangepast als gevolg van de begrotingsbehandeling 2009 en het aanvullend koopkrachtpakket, zoals toegelicht in
de eerste Nota van Wijziging op de begroting van VWS.
Diversen – technische mutaties
De diversenpost bestaat uit een bijstelling van de raming van de bijdrage
BIKK (bijdrage in de kosten van kortingen) op basis van de CEP en MEV
van het Centraal Planbureau (18,4 miljoen euro) en de kredietfaciliteit
IJselmeerziekenhuizen 2009 (12,5 miljoen euro).
Diversen – mee- en tegenvallers
Bij de ontvangstenramingen hebben zich diverse (relatief kleinschalige)
mee- en tegenvallers voorgedaan. Per saldo heeft zich in 2009 een
ontvangstenmeevaller van circa 17 miljoen euro voorgedaan.
Oktober actualisatie opleidingsfonds
De subsidies die in 2008 vanuit het opleidingsfonds zijn verleend voor
medische specialistische en een aantal andere medische vervolgopleidingen, zijn in 2009 definitief vastgesteld. Dit heeft geleid tot een terugbetaling van 38,9 miljoen euro.

81

Budgettair Kader Zorg
BUDGETTAIR KADER ZORG: UITGAVEN
2009
Stand Miljoenennota 2009
Mee- en tegenvallers
Zorg
Actualisatie zorguitgaven
Receptregel en volume geneesmiddelen
Preferentiebeleid
Verlopen octrooien
Wijziging voorcalculatie
Financieringsschuif
Diversen

58 009,5

1 931,5
223,2
– 350,0
– 20,0
– 67,4
265,2
– 62,9
1 919,6

Beleidsmatige mutaties
Zorg
Besparingsverlies maatregel niet indexeren huisartsen
(pseudo-)WW premie
Compensatie niet doorgaan vermogensinkomensbijtelling
Ramingsbijstelling tariefmaatregel AWBZ
SGLVG
Diversen

37,0
30,0
– 25,0
– 60,0
44,0
37,2
63,2

Technische mutaties
Zorg
IJklijnmutaties
Macromutaties
Diversen

– 119,5
– 531,9
14,4

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

– 637,0
1 345,6

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009

59 355,1

82

BUDGETTAIR KADER ZORG: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN
2009
Stand Miljoenennota 2009
Mee- en tegenvallers
Zorg
Eigen betalingen AWBZ
Terugontvangsten opleidingsfonds

2 993,4

– 37,0
63,3
26,3

Beleidsmatige mutaties
Zorg
Vermogensinkomensbijtelling
Diversen

– 40,0
5,0
– 35,0

Technische mutaties
Zorg
IJklijnmutaties

– 7,2

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

– 7,2
– 15,9

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009

2 977,5

Actualisatie zorguitgaven
Op basis van gegevens van de NZa en het CVZ zijn gedurende het jaar de
budgetten en de financiering geactualiseerd. Uit de totale actualisering
komt per saldo een tegenvaller van 1 932 miljoen euro. Deze tegenvaller
bestaat voornamelijk uit hogere uitgaven aan medisch specialisten, de
ziekenhuizen, de geneeskundige GGZ en de AWBZ zorg geleverd door
instellingen.
Receptregel en volume geneesmiddelen
Dit betreft de gevolgen van de door de NZa in 2009 vastgestelde verhoging van de receptregelvergoeding voor apothekers en een stijging van
het gebruik van geneesmiddelen.
Preferentiebeleid
Terwijl het volumegebruik is toegenomen is de prijs van geneesmiddelen
in 2009 gedaald. In veel gevallen is dit een gevolg van het preferentiebeleid.
Verlopen octrooien
Na het verlopen van een aantal octrooien op geneesmiddelen is de prijs
van die geneesmiddelen sterker gedaald dan eerder geraamd.
Wijziging voorcalculatie
In 2009 is een technische aanpassing gedaan in de manier waarop de
loon- en prijsindexatie voor de curatieve zorg wordt uitgekeerd. Dit zorgde
in 2009 voor een kleine meevaller.
Financieringsschuif
In de zorg kan het voorkomen dat ná afloop van het jaar het budget voor
dat jaar nog wordt bijgesteld. Er zijn dan in dat jaar dus meer of minder
voorschotten verstrekt dan waar de instellingen recht op hebben. Hier-

83

door ontstaan zogeheten financieringsachterstanden ofvoorsprongen die
in het daaropvolgende jaar verrekend worden.
Op basis van nu bekende gegevens blijkt er 265 miljoen euro meer gefinancierd is dan op grond van de budgetten verwacht mag worden. Een
deel van dit verschil wordt in 2010 ingelopen. Het andere deel betreft het
inhalen van financieringsachterstanden uit 2008 en eerdere jaren.
Diversen – mee- en tegenvallers
Deze post is het saldo van verschillende kleinere mutaties.
Besparingsverlies maatregel niet indexeren huisartsen
Het besluit om de huisartsentarieven niet te indexeren is genomen
voordat definitieve cijfers over de prijsontwikkeling bekend waren.
Nieuwe cijfers over de prijsontwikkeling laten zien dat de maatregel iets
minder opbrengt dan ten tijde van het besluit werd verwacht.
(pseudo-)WW premie
Met ingang van 2009 is de premie voor het werknemersdeel van de WW
op nihil vastgesteld. Hierdoor lopen de academische ziekenhuizen (als
overheidswerkgever) een deel van hun inkomsten mis. Voor het vervallen
van dit deel van hun inkomsten zijn de academische ziekenhuizen gecompenseerd.
Compensatie niet doorgaan vermogensinkomensbijtelling
Het voornemen om bij de vaststelling van de eigen bijdragen in de AWBZ
een vermogensinkomensbijtelling in te voeren is niet ten uitvoer gebracht.
Dit betreft een deel van de compensatie van de hierdoor gederfde
ontvangsten.
Ramingsbijstelling tariefmaatregel AWBZ
Dit betreft de opbrengst van een wel doorgevoerde, maar nog niet structureel geboekte tariefswijziging bij de ondersteunende begeleiding.
SGLVG (sterk gedragsgestoorde licht verstandelijk gehandicapten)
In het kader van de invoering van de zorgzwaartepakken (ZZP) zijn bij het
CIBG (Centraal Informatiepunt Beroepen Gezondheidszorg) 4 000 aanvragen ingediend voor nieuwe plaatsen voor SGLVG-verblijf. Om een budgettair neutrale invoering te waarborgen zijn vanaf 2010 de ZZP tarieven
binnen de gehandicaptenzorg aangepast. In 2009 waren er echter netto
meerkosten.
Diversen – beleidsmatige mutaties
Deze post is het saldo van verschillende kleinere mutaties.
IJklijnmutaties
Dit betreft het saldo van diverse mutaties tussen het BKZ en de andere
uitgavenkaders Rijksbegroting in enge zin (RGB-eng) en Sociale Zekerheid
en Arbeidsmarktbeleid (SZA). Voor deze mutaties wordt de ijklijn (het
kader BKZ) verhoogd of verlaagd, zodat er geen effect is op de kadertoetsing.
Macromutaties
Gedurende het jaar wordt de verwachte nominale ontwikkeling van de
uitgaven onder het budgettair kader zorg (BKZ) bijgesteld. Dit gebeurt
telkens op basis van de meest recente macro-economische inzichten van
het CPB. In 2009 is de raming van de nominale ontwikkeling van de

84

zorguitgaven neerwaarts bijgesteld met 532 miljoen euro. Dit reflecteert
de gedaalde inflatie en loonontwikkeling.
Diversen – technische mutaties
Deze post is het saldo van verschillende kleinere mutaties.
Eigen betalingen AWBZ
Uit de actualisering van de zorguitgaven in 2008 en 2009 blijkt dat de
eigen betalingen in de AWBZ in 2009 37 miljoen euro lager uitvielen dan
geraamd.
Terugontvangsten opleidingsfonds
Bij het opleidingsfonds is er af en toe sprake van terugontvangsten,
bijvoorbeeld als verleende subsidie niet (geheel) wordt uitgegeven.
Vermogensinkomensbijtelling
Per 2009 is de Wtcg (Wet tegemoetkoming chronisch zieken en gehandicapten) geïntroduceerd. Een onderdeel van de Wtcg is een korting op de
eigen betalingen in de AWBZ. Bij het ramen van deze korting was rekening gehouden met de invoering van de vermogensinkomensbijtelling
(VIB). Omdat de eigen betalingen lager uitvallen nu de VIB niet doorgaat,
valt de korting op de eigen betalingen ook lager uit dan geraamd.
IJklijnmutaties
Ook aan de ontvangstenkant was er sprake zijn van ijklijnmutaties. Een
toelichting op deze mutaties is te vinden in het jaarverslag van het ministerie van VWS.

85

Jeugd en Gezin
XVII JEUGD EN GEZIN: UITGAVEN
2009
Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS & Stim. Pakket)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Aanpassing AKW-bevoorschotting
Diversen

6 212,5

24,0
– 26,8
– 2,8

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Tegenvaller WKB
Diversen

134,0
30,3
164,3

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Loonbijstelling
Diversen

52,9
46,8

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

99,7
261,2

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking
Totaal Stimuleringspakket

6 473,8
0,0
25,2

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009

6 498,9

86

XVII JEUGD EN GEZIN: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN
2009
Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS & Stim. Pakket)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Realisatie Kindgebonden budget
Diversen

13,5

101,7
13,9
115,6

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

0,7
0,7

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

9,7
9,7
126,1

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking
Totaal Stimuleringspakket

139,6
0,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009

139,6

Aanpassing AKW-bevoorschotting
De Sociale Verzekeringsbank (SVB) raamde voor de bevoorschotting van
de algemene kinderbijslagwet (AKW) voor het vierde kwartaal 2009 een
hoger bedrag dan beschikbaar was. Met deze mutatie werd het kastekort
van 24 miljoen euro opgelost.
Diversen – mee- en tegenvallers
De post diversen is opgebouwd uit verschillende onderdelen. Bij de schippersinternaten was er onder andere een daling van het kinderaantal, waardoor de subsidieverlening kon worden verlaagd (5 miljoen euro). Bij de
jeugdbescherming is een minder groot beroep gedaan op de hardheidsclausule en projectmiddelen (6 miljoen euro). Het LBIO heeft in 2009 geen
subsidieaanvraag gedaan voor partneralimentatie (3,3 miljoen euro).
Daarnaast zijn middelen terugontvangen naar aanleiding van de afrekening 2008 van het NIDOS (circa 1,5 miljoen euro) Tevens is er vertraging
opgetreden bij de uitvoering van projecten op de BES (2,7 miljoen euro)
en is tenslotte een deel van de prijsbijstelling niet ingezet (2,6 miljoen
euro).
Tegenvaller WKB
Het voorschotbedrag dat de Belastingdienst voor januari 2009 heeft uitgekeerd ten behoeve van het Kindgebonden Budget (WKB) was hoger dan
geraamd. Op basis van deze bevoorschotting werd voor 2009 een tegenvaller verwacht van 134 miljoen euro. Deze tegenvaller is in het voorjaar
ingeboekt.
Diversen – beleidsmatige mutaties
De post diversen bestaat uit meerdere achterliggende mutaties. Er is 5
miljoen euro beschikbaar gesteld voor de uitvoering van de motie Slob

87

voor gezinsvoogdij en 6 miljoen euro om de impuls voor het vrijwilligerswerk mogelijk te maken. Daarnaast is er 6 miljoen euro beschikbaar
gesteld voor de grootstedelijke regio’s voor jeugdzorg. Ook is er vanwege
een wetswijziging 6,9 miljoen euro beschikbaar gesteld om de volumegroei bij de Raad voor de Kinderbescherming op te vangen en was er 2,9
miljoen euro beschikbaar voor het indexeren van de pleegvergoeding.
Diversen – technische mutaties
De indexatie van het kindgebonden budget (17,5 miljoen euro) en de
algemene kinderbijslag (15,8 miljoen euro) vormen de grootste mutaties
in deze post. Daarnaast was er een verrekening met Justitie van 2,8
miljoen euro in verband met de overdracht van twee justitiële jeugdinrichtingen van Justitie naar J&G per februari 2009 in plaats van januari 2009,
is er 4,1 miljoen euro toegevoegd aan het Gemeentefonds voor het elektronisch kinddossier en is er prijsbijstelling uitgekeerd (6,2 miljoen euro).
Realisatie Kindgebonden budget
Bij het maken van de uitgavenraming voor het Kindgebonden budget kon
vanwege het ontbreken van realisatiegegevens geen rekening gehouden
worden met eventuele terugvorderingen. Gezinnen die een te hoog kindgebonden budget ontvangen moeten dit terugbetalen aan de Belastingdienst. Het teveel uitgekeerde budget wordt in de meeste gevallen pas in
latere jaren terugbetaald. Wanneer dit het geval is moeten deze terugvorderingen als een ontvangst worden geboekt.
Diversen – mee- en tegenvallers
Deze post diversen bestond voor 11,2 miljoen euro uit een nadere afrekening AKW 2008. De SVB heeft dit bedrag terugbetaald aan J&G.
Diversen – technische mutaties
Deze post bestaat voor 4,3 miljoen euro uit een verrekening met de
provincies vanwege de brede doeluitkering jeugdzorg. Daarnaast is er 4,1
miljoen euro aan ontvangsten geboekt vanwege de liquidatie van de
Stichting EKD.NL.

88

Gemeentefonds
B GEMEENTEFONDS: UITGAVEN
2009
Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS & Stim. Pakket)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Wijziging betalingsverloop algemene uitkering 2008
Diversen
Zorg
Diversen

17 421,2

– 77,3
– 13,6
– 6,6
– 97,5

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Besparingsverlies bestuurskosten
Diversen

29,0
– 8,7
20,3

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Afschaffen behoedzaamheidsreserve
Budget 40+wijken
Correctie accres 2009
Incidentele bijdrage 2009
Structurele doorwerking nacalculatie accres 2008
Uitkering behoedzaamheidsreserve 2008
Wijkactieplannen
Diversen
Zorg
Diversen

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

208,7
30,0
– 354,5
90,0
– 129,7
79,1
58,5
249,7
47,5
279,3
202,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking
Totaal Stimuleringspakket

17 623,2
0,0
59,8

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009

17 683,0

Wijziging betalingsverloop algemene uitkering 2008
Bij Voorlopige Rekening 2008 is vastgesteld hoe de in 2008 gerealiseerde
uitbetalingen aan de gemeenten zich verhouden tot het bedrag dat bij de
tweede suppletore begroting 2008 voor de uitbetalingen is geraamd.
Daarbij is gebleken dat er hogere uitbetalingen zijn gedaan dan bij
Najaarsnota 2008 werd verwacht. Het gemeentefonds is daarom in 2009
neerwaarts bijgesteld.
Besparingsverlies bestuurskosten
In het Bestuurlijk Overleg Financiële verhoudingen (Bofv) tussen het Rijk
en VNG/IPO van 11 september 2008 is afgesproken dat het kabinet het
restant van de taakstelling voor bestuurskosten als besparingsverlies voor
zijn rekening neemt. Dit besluit is gecommuniceerd via Nota van Wijziging
(zie ook Kamerstukken II, 2008/09, 31 700 B, nr. 5).

89

Afschaffen behoedzaamheidsreserve
Onderdeel van de normeringssystematiek is de behoedzaamheidsreserve
(BRES), d.w.z. het deel van het accres (208 miljoen euro) dat ingehouden
wordt en geldt als zogenaamde «buffer» voor de nacalculatie van het
accres in het jaar volgend op het begrotingsjaar. Onderdeel van de
aanvullende afspraken met de medeoverheden (Kamerstukken II 2008/09,
31 965 B, nr. 1, bijlage 3) was het afschaffen van de BRES, omdat er tot en
met 2011 geen nacalculatie van het accres plaatsvindt. Deze mutatie
betreft de kasoverboeking van de BRES van het accres gemeentefonds
naar het gemeentefonds.
Budget 40+wijken
In 2009 is 30 miljoen euro uitgekeerd in het kader van het 40+budget. Dit
budget, afkomstig van de WWI-begroting, is bedoeld voor wijken die niet
tot de 40 aandachtswijken behoren, maar die wel vergelijkbare problemen
kennen.
Correctie accres 2009/Incidentele bijdrage 2009 en 2010
Met gemeenten en provincies is overeenstemming bereikt over de nominale mutaties in de accressen 2009–2011. Deze afspraak is onderdeel van
de aanvullende afspraken die in het voorjaar van 2009 zijn gemaakt met
de medeoverheden.
Voor gemeenten houdt de afspraak in dat:
1. de nominale accressen voor de jaren 2009, 2010 en 2011 worden vastgelegd op respectievelijk 866 miljoen euro, 75 miljoen euro en 74
miljoen euro;
2. de gemeenten een incidentele bijdrage ontvangen van 90 miljoen euro
in zowel 2009 als 2010;
3. in 2009 wordt 22 miljoen euro aan het gemeentefonds toegevoegd ter
dekking van de invoeringskosten van de Wet algemene bepalingen
omgevingsrecht. Dit laatste bedrag is onderdeel van de post
«Diversen».
Bij Miljoenennota 2009 bedroeg het accres 2009 naar de toen geldende
inzichten 1,2 miljard euro. Deze middelen zijn destijds overgeboekt naar
het gemeentefonds. De mutatie (354 miljoen euro) betreft de correctie van
het reeds naar het gemeentefonds overgeboekte accres 2009.
Structurele doorwerking nacalculatie accres 2008
Onderdeel van de normeringssystematiek is de nacalculatie gebaseerd op
de realisatie van de netto gecorrigeerde rijksuitgaven. Deze nacalculatie
over 2008 leidt tot een structurele neerwaartse aanpassing.
Uitkering behoedzaamheidsreserve 2008
Als gevolg van de afgeronde nacalculatie 2008 is het restant van de
behoedzaamheidsreserve over 2008 in 2009 aan het gemeentefonds
toegevoegd.
Wijkactieplannen
Voor de medefinanciering van de wijkactieplannen in de 40 aandachtswijken, zoals benoemd in het kader van het Actieplan Krachtwijken, is in
2009 en 2010 58,5 miljoen euro overgeheveld van de WWI-begroting naar
het gemeentefonds. Dit geld komt via een decentralisatie-uitkering ter
beschikking van de 18 betrokken gemeenten.

90

Diversen – technische mutaties
De diversenpost bevat onder meer overhevelingen voor de invoeringskosten van de Wabo, uitvoeringskosten inburgering en de herstructurering van bedrijventerreinen.
Diversen – zorg
Dit zijn overhevelingen voor de integratie-uitkering Wmo. Het gaat hier
voornamelijk om het terugdraaien van de eerdere uitname in verband met
het Volledig Pakket Thuis en het overhevelen van budgetten voor dure
woningaanpassingen.

91

Provinciefonds
C PROVINCIEFONDS: UITGAVEN
2009
Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS & Stim. Pakket)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

1 298,2

0,1
0,1

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

1,0
1,0

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Afschaffen behoedzaamheidsreserve
Correctie accres 2009
Incidentele bijdrage 2009
Project Moerdijk
Structurele doorwerking nacalculatie 2008
Diversen

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

18,2
– 29,5
10,0
24,2
– 10,7
17,7
29,9
31,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking
Totaal Stimuleringspakket

1 329,2
0,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009

1 329,2

Afschaffen behoedzaamheidsreserve
Onderdeel van de normeringssystematiek is de behoedzaamheidsreserve
(BRES), d.w.z. het deel van het accres (18,2 miljoen euro) dat ingehouden
wordt en geldt als zogenaamde «buffer» voor de nacalculatie van het
accres in het jaar volgend op het begrotingsjaar. Onderdeel van de
aanvullende afspraken die in het voorjaar met de medeoverheden
gesloten zijn (Kamerstukken II 2008/09, 31 965 B, nr. 1, bijlage 3), was het
afschaffen van de BRES, omdat er geen nacalculatie van het accres meer
plaatsvindt. Deze mutatie betreft de kasoverboeking van de BRES van het
accres provinciefonds naar het provinciefonds.
Correctie accres 2009
Bij Miljoenennota 2009 bedroeg het accres 2009 naar de toen geldende
inzichten 101 miljoen euro en deze middelen zijn destijds overgeboekt
naar het provinciefonds. De mutatie (– 29,5 miljoen euro) betreft de
correctie van het reeds naar het provinciefonds overgeboekte accres 2009,
als gevolg van het akkoord met de medeoverheden.
Incidentele bijdrage 2009
De incidentele bijdrage 2009 maakt onderdeel uit van het akkoord met de
medeoverheden.

92

Project Moerdijk
Naar aanleiding van het Bestuursakkoord Realisatie Gebiedsontwikkeling
Moerdijk draagt het Rijk bij aan de gebiedsontwikkeling van Moerdijk. Dit
geld is overgeboekt van de begroting van Economische Zaken en komt via
een decentralisatie-uitkering ter beschikking van de provincie NoordBrabant.
Structurele doorwerking nacalculatie 2008
Onderdeel van de normeringssystematiek is de nacalculatie gebaseerd op
de realisatie van de netto gecorrigeerde rijksuitgaven. Deze nacalculatie
over 2008 heeft geleid tot een structurele neerwaartse aanpassing.

93

Infrastructuurfonds
A INFRASTRUCTUURFONDS: UITGAVEN
2009
Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS & Stim. Pakket)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
A2 traject
Aanbestedingsmeevaller en betalingen aan waterschappen
Anders Betalen voor Mobiliteit
Diverse spoorprojecten
Lagere realisatie waterkeren
Projecten stuwen in de Lek en masterplan Haringvliet
Schadevergoeding HSL-Zuid
Subsidie teruggevorderd
Vertraging planstudies vaarwegen
Diversen

7 738,6

34,8
– 19,4
24,5
21,2
– 68,7
– 25,4
– 19,0
129,1
– 42,9
– 11,3
22,9

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Actuele planning van het project Ruimte voor de Rivier
Afkoopsom
Beheer en instandhouding spoor
Beheer en onderhoud Hoofdwatersystemen
Betuweroute
Binnenvaart onderhoudsprojecten
DBFM-contracten
HSL-Zuid
Onderuitputting planstudies spooraanlegprojecten
Planstudies hoofdwegen
Project Mainport Rotterdam
Regionale infrastructuur
Regiospecifiekpakket Noorden
Risicoreservering spoorprogramma
Subsidies regionale wateroverlast
Toedeling voordelig saldo 2008
Tunnels A73/74 Venlo-Maasbracht
Versnelling Aanleg Hoofdwegen
Versnelling Beheer en onderhoud hoofd(vaar)wegen
Versnelling Sanering van de Vecht
Vertraging Aanleg binnenvaartprojecten
Vertraging Aanleg spoorprojecten
Diversen

– 70,1
52,1
– 33,0
118,8
– 30,0
– 45,3
– 75,7
– 60,0
– 447,5
77,2
25,3
– 131,0
– 25,8
– 74,0
– 31,1
392,7
66,6
79,9
424,9
80,5
– 35,0
– 179,6
– 7,8
72,1

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Actieprogramma Regionaal OV
Anders Betalen voor Mobiliteit
f 12 miljard programma
Kasschuif IF (FES)
Loon en prijsbijstelling 2009
Noordvleugel
Railwegen: high speed alliance (HSA)
Diversen

– 78,7
– 67,4
– 200,0
– 402,0
171,5
37,1
– 91,9
– 83,2

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

– 714,6
– 619,9

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking
Totaal Stimuleringspakket

7 118,7
0,0
233,5

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009

7 352,2

94

A INFRASTRUCTUURFONDS: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN
2009
Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS & Stim. Pakket)
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
Ontvangsten wegen
Project Zuid-Willemsvaart (vervanging sluizen 4, 5 en 6)
Subsidie teruggevorderd
Diversen

7 738,6

42,7
– 15,9
165,2
2,3
194,3

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Lagere ontvangsten spoor
Toevoeging voordelig saldo 2008

– 120,0
144,0
24,0

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Actieprogramma Regionaal OV
Anders betalen voor mobiliteit
f 12 miljard programma
Kasschuif IF (FES)
Loonbijstelling 2009
Noordvleugel
Overboekingen van en naar hoofdstuk XII
Prijsbijstelling 2009
Railwegen: High Speed Alliance (HSA)
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
Toevoeging voordelig saldo 2008

– 78,9
– 67,4
– 200,0
– 402,0
33,9
37,1
– 48,6
137,6
– 91,9
– 34,4
248,7

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

– 465,9
– 247,6

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking
Totaal Stimuleringspakket

7 491,0
0,0
233,5

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009

7 724,5

A2 traject
Bij de A2 kon op het deeltraject rond Everdingen de uitvoering worden
versneld ten opzichte van eerdere verwachtingen. Ook de uitvoering van
de A2 Rondweg Den Bosch is versneld waardoor rond de jaarwisseling
het project is opengesteld voor het verkeer. Bij de A2 HolendrechtOudenrijn worden de hogere uitgaven met name verklaard door een
aangepaste betalingsregeling met de aannemer.
Aanbestedingsmeevaller en betalingen aan waterschappen
De lagere uitgaven zijn veroorzaakt door een aanbestedingsmeevaller en
door meevallers bij een efficiënte afwikkeling van claims. Daarnaast zijn
betalingen aan de Waterschappen vertraagd, omdat zij de rekeningen
voor 2009 niet tijdig hebben ingediend.

95

Anders Betalen voor Mobiliteit
De uitgaven Anders Betalen voor Mobiliteit (ABvM) worden deels gefinancierd middels een FES-bijdrage. Gebleken is dat in 2009 het FES-waardige
aandeel in de gerealiseerde uitgaven lager is dan was begroot. Derhalve is
een hoger bedrag aan niet FES-waardige uitgaven ten laste van begroting
XII gebracht. De totale gerealiseerde uitgaven aan ABvM zijn gelijk aan de
begrote uitgaven.
Diverse spoorprojecten
De hogere uitgaven zijn met name terug te voeren op een drietal
projecten. Bij Vleuten-Geldermalsen en bij de Hanzelijn verliep de afronding van het werkzaamheden voorspoediger dan gedacht. Hierdoor bleek
een aanvullend voorschot over het 4e kwartaal 2009 nodig met een
hogere realisatie tot gevolg. De meeruitgaven voor integrale spooruitbreiding Amsterdam-Utrecht moet gezien worden in samenhang met het
voorschot dat in 2008 voor dit project is gedaan. Dit is in 2009 niet toereikend gebleken.
Lagere realisatie waterkeren
Voor de realisatie van waterkeren zijn minder uitgaven gedaan door een
nog niet betaalde termijn en een aanbestedingsmeevaller bij steenbestortingen. Daarnaast is er een lager dan verwacht aantal subsidieaanvragen
ingediend voor het project SUBB IED (Regeling eenmalige uitkering
baggerwerkzaamheden bebouwd gebied). Tenslotte zijn er vertragingen
opgetreden in het hoogwaterbeschermingsprogramma en bij herstel en
inrichting van waterkeren door capaciteitsproblemen en door vertragingen in grondaankopen.
Projecten stuwen in de Lek en masterplan Haringvliet
In verband met de mislukte aanbesteding bij de stuwen in de Lek wordt
een nieuwe scope en planning voor dit project opgesteld. Hierdoor is het
project vertraagd. Bij het Masterplan Haringvliet is sprake van een gewijzigde planning van de aannemer doordat aanvankelijk niet aan de kwalitatieve verplichtingen was voldaan die door VenW waren vereist.
Schadevergoeding HSL-Zuid
De lagere uitgaven worden veroorzaakt doordat uitgaven die waren voorzien in 2009 doorschuiven naar 2010. Hieronder valt onder andere een
schadevergoeding van 6,0 miljoen euro die in 2009 zou worden betaald,
maar die nu begin 2010 zal worden afgerekend.
Subsidie teruggevorderd
Bij de subsidievaststelling aan ProRail voor het jaar 2009 is een bedrag
van 137 miljoen euro teruggevorderd in verband met gerealiseerde efficiency in 2007. Dit is aan de Tweede Kamer gemeld (Kamerstukken II,
2009/10 XII, 29 984, nr. 207). Het bedrag is verrekend met de betaling van
de rijksbijdrage aan ProRail in 2009. Deze verrekening is conform de
Comptabiliteitswet bruto verantwoord aan zowel de uitgaven- als de
ontvangstenkant. Daarnaast zijn er per saldo minder uitgaven gedaan (17
miljoen euro) en waren er hogere ontvangsten van de provincie Overijssel, Noord-Holland en de NS (28 miljoen euro).
Vertraging planstudies vaarwegen
Het overschot is hoofdzakelijk veroorzaakt door vertragingen bij de
projecten Eemsgeul en Waal als gevolg van ingewikkeld natuuronderzoek
in het kader van MER/Natura 2000-regelgeving. Daarnaast wordt de onderuitputting veroorzaakt doordat via een amendement van de leden Cramer

96

en Van Huijm (Kamerstukken II, 2007–2008, 31 474 A, nr. 9) medio 2008 10
miljoen euro is toegevoegd aan de begroting voor het project MeppelRamspol (keersluis Zwartsluis), vooruitlopende op de daadwerkelijke
planning van het project (budget was in 2008 over en is via voordelig
saldo aan 2009 toegevoegd). De start van de uitvoering van dit project is
voorzien in 2010.
Actuele planning van het project Ruimte voor de Rivier
Met de verlaging wordt het beschikbare bedrag in lijn gebracht met de
actuele planning van het project Ruimte voor de Rivier. Dit is aan de
Tweede Kamer gemeld via de 14e voortgangs-rapportage.
Afkoopsom
De veren Bergse Maas wordt versneld overgedragen aan gemeenten. De
N273 wordt overgedragen aan de provincie Limburg. De extra kosten
betreffen de afkoopsom.
Beheer en Instandhouding Spoor
Voor Beheer en Instandhouding van het Spoor wordt 33 miljoen euro niet
besteed in 2009 maar in 2010, op basis van inzichten uit het beheerplan.
Deze middelen worden door middel van een verschuiving doorgeboekt
naar 2010.
Beheer en Onderhoud Hoofdwatersystemen
De hogere uitgaven worden voornamelijk verklaard, doordat vertraagde
uitgaven uit 2008 ten laste zijn gekomen van het uitvoeringsjaar 2009.
Door middel van versnelling ten laste van 2010 is 57 miljoen euro aan
2009 toegevoegd voor het reguliere uitgavenprogramma. Daarnaast zijn
zandsuppleties en beheer en onderhoud aan stormvloedkeringen versneld
uitgevoerd (69 miljoen euro).
Betuweroute
De Kamer is geïnformeerd door middel van voortgangsrapportages dat de
realisatie van de Betuweroute is vertraagd. De realisatie vindt naar
verwachting in 2010 plaats. Dit heeft als gevolg dat 30 miljoen euro aan
middelen in 2009 niet tot besteding is gekomen.
Binnenvaart onderhoudsprojecten
Circa 45 miljoen euro blijft als gevolg van vertragingen onbesteed in 2009.
Dit is voornamelijk toe te schrijven aan de projecten baggeren en onderhoud van kunstwerken in de Maas, het project Rotterdam–België/Zeeland
(renovatie van onder andere Volkeraksluizen en baggeren) en Amsterdam
Rijnkanaal fase 2.
DBFM-contracten
De lagere uitgavenraming houdt voor een deel verband met de nog te
realiseren omzetting van het beschikbare budget voor de N31
(Leeuwarden–Drachten) naar DBFM (Design, Build, Finance, Maintenance)
met beschikbaarheidsvergoedingen. Daarnaast is het contract voor het
project 2e Coentunnel/Westrandweg een aantal maanden later getekend
dan gepland was. Hierdoor wordt 52 miljoen euro doorgeschoven naar
2010.
HSL-Zuid
De Kamer is geïnformeerd door middel van voortgangsrapportages dat de
realisatie van de HSL is vertraagd. De realisatie is voorzien in 2010. Dit
heeft als gevolg dat 60 miljoen euro in 2009 nog niet tot besteding komt.

97

Onderuitputting planstudies spooraanlegprojecten
De onderuitputting op het realisatie- en planstudieprogramma spoor
wordt voor het grootste deel (circa 400 miljoen euro) veroorzaakt door het
project Zuidas. De vertraging is ontstaan doordat er nog geen besluitvorming heeft plaatsgevonden over de Zuidas. Een rijksvertegenwoordiger is
aangesteld om met betrokken partijen te onderzoeken hoe de business
case verbeterd kan worden. Het onderzoek is nog niet afgerond. Het
budget blijft behouden voor 2010 en latere jaren.
Planstudies hoofdwegen
De hogere uitgaven zijn voornamelijk het gevolg van hogere planstudiekosten (in verband met vertragingen door luchtonderzoek) en een
correctie op een eerdere overboeking vanuit planstudie naar realisatie bij
het project A1/6/9 Schiphol/Amsterdam–Almere. Dit vanwege inmiddels
verkregen FES-middelen.
Project Mainport Rotterdam
De hogere uitgaven hebben betrekking op de sneller dan verwachte betaling van de kosten voor de duincompensatie (ter hoogte van de Delflandse
kust en de Zeereep langs de Brouwersdam) en anderzijds de latere vaststelling van het Monitoring- en Evaluatieprogramma Duincompensatie
(MEP).
Regionale infrastructuur
De regionale projecten als de Noord/Zuidlijn, de Randstadrail en de N201
worden gedeclareerd op basis van de voortgang en zullen pas in 2010
worden betaald. Daarnaast worden de voor planstudies gereserveerde
middelen niet volledig benut. Hierdoor komt 131 miljoen euro in 2009 niet
tot betaling.
Regiospecifiekpakket Noorden
Het overschot doet zich voor op het Regiospecifiekpakket Noorden.
Betrokken partijen werken de wijze waarop en eventuele voorwaarden
waaronder de bijdrage t.b.v. het regionaal economisch pakket beschikbaar
wordt gesteld uit.
Risicoreservering spoorprogramma
Voor de HSL-Zuid en de Betuweroute bestaat een risicoreservering.
Hierop is in 2009 geen beroep gedaan.
Subsidies regionale wateroverlast
In het kader van het Nationaal Bestuursakkoord Water (NBW) zijn minder
subsidieaanvragen gedaan dan verwacht voor de tijdelijke regeling voor
de bestrijding van regionale wateroverlast.
Toedeling voordelig saldo 2008
De resterende middelen van 2008 uit het Infrastructuurfonds zijn toegedeeld aan verschillende begrotingsartikelen in 2009.
Tunnels A73/74 Venlo-Maasbracht
Bij de oplevering van de A73/74 Venlo-Maasbracht zijn extra kosten
gemaakt voor de aanleg van de tunnels en de daarmee samenhangende
ontluchtingsinstallaties en meetapparatuur.

98

Versnelling Aanleg Hoofdwegen
Uitgaven voor aanlegprojecten van het hoofdwegennet zijn in 2009
voldaan. Deze uitgaven waren voorzien in 2010. Hierdoor ontstaat in 2010
budgettaire ruimte voor uitgaven aan projecten die door vertraging pas in
2010 tot betaling zullen komen.
Versnelling Beheer en onderhoud hoofd(vaar)wegen
Uitgaven voor beheer en onderhoud van het hoofdwegennet (218 miljoen
euro) en het hoofdvaarwegennet (207 miljoen euro) zijn in 2009 voldaan.
Deze uitgaven waren voorzien in 2010.
Versnelling Sanering van de Vecht
Het project Sanering van de Vecht was voorzien voor 2010. Door een
versnelling van de planning is dit project in 2009 uitgevoerd.
Vertraging Aanleg binnenvaartprojecten
Het project Walradar Noordzeekanaal ondervindt vertraging door een
mislukte aanbesteding. Dit project zal naar verwachting in 2010 worden
gestart. Daarnaast is er vertraging opgetreden bij het tracébesluit van de
Maasroute, fase 2.
Vertraging Aanleg Spoorprojecten
De aanpassingen van de Cuyperhal in Amsterdam zijn afhankelijk van
vergunningverlening in het kader van de monumentenwet. Zoals eerder
aan de Tweede Kamer is gemeld, worden de uitgaven voor dit project
begin 2010 gedaan. Daarnaast is sprake van een onderuitputting op de
realisatieprojecten Vleuten-Geldermalsen en Hanzelijn (circa 50 miljoen
euro). Deze projecten zullen wel volgens plan worden afgerond.
Actieprogramma Regionaal OV
Het Kabinet heeft 500 miljoen euro beschikbaar gesteld voor regionale
openbaar vervoerprojecten (Mobiliteitsaanpak; actieprogramma regionaal
OV). Hiervan komt 300 miljoen euro uit de beschikbare middelen voor
regionale en lokale projecten van het Infrastructuurfonds, waarvan 78,9
miljoen euro in 2009. Deze middelen zijn via de Brede Doel Uitkering
beschikbaar gesteld.
Anders Betalen voor Mobiliteit
In 2009 is een bedrag teruggestort aan het FES voor Anders Betalen voor
Mobiliteit. In 2010 wordt het bedrag weer opgevraagd bij het FES. De
middelen zijn bestemd voor de financiering van investeringen in het kilometerprijssysteem.
f 12 miljard programma
Het Bereikbaarheid/voorfinanciering f12 miljard pakket van het Infrastructuurfonds is met een bedrag van 200 miljoen euro verhoogd bij Najaarsnota 2008. Daarbij is een uitgave van 200 miljoen euro ten behoeve van
het basispakket Beheer en Onderhoud Hoofdwegennet die was voorzien
voor 2009, al in 2008 voldaan. Met deze reden waren de uitgaven voor dit
basispakket in 2009 200 miljoen euro lager.
Kasschuif IF (FES)
Deze FES-middelen zijn reeds overgeboekt naar het Infrastructuurfonds en
worden met een kasschuif van 2009 naar 2011 geschoven. Het betreft de
FES-bijdrage voor het «Bereikbaarheid/voorfinanciering f12 mld» pakket
(zie hierboven).

99

Noordvleugel
Bij de Noordvleugel zijn hogere uitgaven voor de A6/A9 gedaan. Hiertegenover stond een hogere bijdrage uit het FES in 2009.
Railwegen: High Speed Alliance (HSA)
De aanvangsdatum voor vervoer via de High Speed Alliance (HSA) is
vastgesteld op 1 juli 2009. Deze datum vormt de basis voor de financiële
afspraken die zijn gemaakt met de HSA, waaronder een tijdelijke verlaging
van de gebruikersvergoeding inclusief een rentevergoeding voor de Staat
en uitstel van betaling van drie jaar. Uitstel van de aanvangsdatum leidt
tijdelijk tot lagere ontvangsten en daardoor een inpassingsprobleem in de
periode 2009–2013 en in de jaren 2014–2020 tot een tijdelijke overschrijding. De ontvangsten van het Infrastructuurfonds nemen hierdoor af in de
periode 2009–2013.
Diversen – technische mutaties
Dit betreft uitgaven uit verschillende CA-enveloppen en FES-uitgaven.
Voorbeelden zijn de Extra kwaliteit Nieuwe Sleutel Projecten uit de enveloppe OV (45 miljoen euro in de jaren 2010–2013), Innovatie Kaderrichtlijn
Water (35 miljoen euro), Hoogwaterbescherming en Innovatie Deltatechnologie (68 miljoen euro).
Ontvangsten wegen
De hogere realisatie is een saldo van hogere en lagere ontvangsten van
regionale overheden. De hogere ontvangsten betreffen de RW2 Holendrecht (22 miljoen euro) van de provincie en de RW4 Burgerveen-Leiden (43
miljoen euro). De lagere ontvangsten betreffen de RW12 Den Haag
-Gouda van de provincie (11 miljoen euro) en RW A4 Dinteloord-Berg op
Zoom (5 miljoen euro).
Project Zuid-Willemsvaart (vervanging sluizen 4,5 en 6)
De bijdrage van de regio voor het project Zuid-Willemsvaart is nog niet
ontvangen, omdat er nog onduidelijkheden zijn over de prijscompensatie
en de btw.
Lagere ontvangsten spoor
Met de begroting 2009 is de financiering van de spoorambities van 4,5
miljard euro geregeld.
Hierbij is aangegeven dat 2 miljard euro grotendeels wordt gevonden
door een vermogensconversie (uitkering superdividend) van NS naar
ProRail. De rentevrijval die zodoende bij ProRail ontstaat levert tot en met
2020 het merendeel van dit bedrag op.
Deze 2 miljard euro is in de begroting 2009 onder de noemer «Mandje
spoor» kasmatig ingeschat en technisch verwerkt onder de ontvangstenraming. Inmiddels is er overeenstemming bereikt tussen NS en de Staat
(brief van 26 november 2009, kenmerk TK 2009–10, 28 165 nr. 105) en is
duidelijk in welke de jaren de 2 miljard euro aan de uitgaven- en ontvangstenkant van de begroting moet worden verwerkt. Dit zal geschieden bij
Voorjaarnota 2010/Begroting 2011. Door de latere verwerking zal het
bedrag van 120 miljoen euro dat geraamd stond in 2009 pas later worden
ontvangen.

100

Fonds Economische Structuurversterking
D FONDS ECONOMISCHE STRUCTUURVERSTERKING: UITGAVEN
2009
Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS & Stim. Pakket)
Technische mutaties
Niet tot een ijklijn behorend
Bereikbaarheid/voorfinanciering f12 miljard pakket
Budget Investeringen in Ruimtelijke Kwaliteit (BIRK) + saneringsregeling
CA-enveloppe Openbaar vervoer
CA-enveloppe Energie
CA-enveloppe Water en kust
Duurzaamheid reservering
Integrale gebiedsopgaven
Kennis BSIK
Vrije ruimte kennis, innovatie en onderwijs
Diversen

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

2 477,9

– 402,0
– 41,0
– 31,1
– 60,4
– 40,9
– 44,0
– 80,3
– 43,0
– 56,8
– 211,0
– 1 010,5
– 1 010,4

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking
Totaal Stimuleringspakket

1 467,5
0,0
256,7

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009

1 724,1

D FONDS ECONOMISCHE STRUCTUURVERSTERKING: NIETBELASTINGONTVANGSTEN
2009
Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS & Stim. Pakket)
Technische mutaties
Niet tot een ijklijn behorend
Ontvangsten uit aardgasbaten

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

2 477,9

– 753,7
– 753,7
– 753,7

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking
Totaal Stimuleringspakket

1 724,1
0,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009

1 724,1

Bereikbaarheid/voorfinanciering f 12 miljard pakket
Deze FES-middelen zijn reeds overgeboekt naar het Infrastructuurfonds en
worden met een kasschuif van 2009 naar 2011 geschoven. Het betreft de
FES-bijdrage voor het «Bereikbaarheid/voorfinanciering f 12 miljard»
pakket.
Budget Investeringen in Ruimtelijke Kwaliteit (BIRK) + saneringsregeling
Met het BIRK draagt het Rijk financieel bij aan ruimtelijke investeringsprojecten die passen binnen het nationaal ruimtelijk beleid. Een aantal inves-

101

teringsprojecten hebben uitvoeringsproblemen waardoor de voorschotbetalingen achterlopen op schema. De budgetten worden op grond van
nieuwe kasprognoses bijgesteld. De projecten komen in 2010 en latere
jaren tot betaling.
CA-enveloppe Openbaar vervoer
De middelen uit de CA-enveloppe Openbaar vervoer zijn in 2009 gereserveerd voor het Programma Hoogfrequent Spoor (PHS). Dit programma
moet leiden tot een hogere frequentie van treinen op de drukste trajecten
in de Randstad. PHS bevindt zich momenteel in planstudiefase waardoor
het budget van 2009 niet volledig is uitgeput. Deze uitgaven schuiven
door naar 2010 en latere jaren.
CA-enveloppe Energie
De gereserveerde ruimte in deze enveloppe neemt af. Dit betreft een overboeking van budget vanuit de CA-enveloppe Energie naar departementale
begrotingen evenals het uitgavenartikel van het FES voor concrete
projecten. Een voorbeeld is de Innovatie Agenda Energie Gebouwde
Omgeving (WWI). Minder energiegebruik, in huizen of andere gebouwen,
betekent minder uitstoot van CO2. De Innovatie Agenda Energie
Gebouwde Omgeving probeert dit te bereiken door het inzetten van activiteiten en instrumenten waarmee innovaties voor bestaande bouw en
nieuwbouw kunnen worden gestimuleerd en gerealiseerd. Andere voorbeelden zijn de EZ-projecten Kas als Energiebron, CO2-Afvang Transport
en Opslag (CATO 2) en Duurzame elektriciteitsvoorziening.
CA-enveloppe Water en kust
De middelen in de CA-enveloppe Water en Kust nemen af. Het geld wordt
overgeheveld naar het Infrastructuurfonds en daarmee de uitgavenartikelen van het FES voor de Innovatieregeling Kaderrichtlijn Water (circa 40
miljoen euro) en het Synergieprogramma Kaderrichtlijn Water (circa 36
miljoen euro). De Kaderrichtlijn Water (KRW) heeft tot doel om de ecologische en chemische waterkwaliteit te verbeteren. Het geld wordt verdeeld
via twee tenderregelingen. De regeling voor deze tweede tender (40
miljoen euro) werd in de tweede helft van 2009 gepubliceerd in de
Staatscourant. Inschrijvingen die met de meeste innovatiekracht en beste
kosteneffectiviteit de knelpunten aanpakken, krijgen een financiële
bijdrage. Met het Synergieprogramma KRW wordt een impuls gegeven
aan het versneld uitvoeren en verbreden van de KRW-maatregelen, waardoor meerdere rijksdoelen gelijktijdig worden gediend.
Duurzaamheid reservering
In de jaren 2009 en 2010 neemt de ruimte in de CA-enveloppe Duurzaamheid in totaal circa 55 miljoen euro af. Deze middelen worden ingezet voor
projecten op de begroting van V&W voor Biobrandstoffen (7 miljoen euro)
en het Innovatieprogramma Duurzaam Openbaar Busvervoer (10 miljoen
euro) en op de begroting van EZ voor de projecten Energietender Technopartners Seed Faciliteit (7 miljoen euro), Energy Efficiency Bedrijfsleven
(16 miljoen euro) en de projecten Innovatieve Energiebesparing en Duurzame Warmte Gebouwen en Omgeving (WGO) (14 miljoen euro).
Integrale gebiedsopgaven
Deze middelen blijven gereserveerd in het FES voor latere jaren, omdat de
kosten-batenanalyses van de concrete projectvoorstellen niet voltooid
zijn. De uitkomst van deze analyses weegt mee in de toekenning van
FES-middelen aan de departementale begrotingen.

102

Kennis BSIK
Besluit Subsidies Investeringen Kennisinfrastructuur (BSIK) is een breed
opgezet, nationaal stimuleringsprogramma voor onderzoek waarmee
Nederland haar fundament voor de toekomst wil versterken. Kennisinstellingen en bedrijven kunnen cofinanciering van het Rijk aanvragen voor
wetenschappelijk onderzoek. De projecten verrichten fundamenteel onderzoek en vertalen dit in nieuwe producten, processen of maatschappelijke
concepten. Er zijn minder projecten aangeleverd dan verwacht. De
middelen blijven binnen het FES beschikbaar.
Vrije ruimte kennis, innovatie en onderwijs
De vrije ruimte kennis, innovatie en onderwijs neemt de komende jaren
met circa 170 miljoen euro af. Deze middelen zijn beschikbaar gesteld
voor grootschalige researchprojecten en innovatieve oplossingen voor
toekomstige lerarentekorten en worden toegevoegd aan een apart begrotingsartikel.
Diversen – technische mutaties
Deze post bevat een groot aantal kleine mutaties en een aantal wat
grotere, waaronder de FES Enveloppe luchtkwaliteit (24,7 miljoen euro).
Medio 2008 is een nieuwe regeling Nationale Samenwerking Luchtkwaliteit (NSL) van kracht geworden. Als gevolg hiervan moest een gedegen
toets aan criteria plaatsvinden wat heeft geleid tot vertraging in de uitvoering in 2008. De middelen worden nu opgevoerd voor 2009 en 2010.
Ontvangsten uit aardgasbaten
De mutatie betreft een aanpassing van de voeding van het FES die nodig
is vanwege het nieuwe kasritme van de FES-uitgaven. De omvang en het
kasritme van de uitgavenraming binnen het FES zijn leidend voor de
voeding van het fonds. De voeding is niet afhankelijk van de totale aardgasopbrengsten van het Rijk.

103

AOW-spaarfonds
E AOW-SPAARFONDS: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN
2009
Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS & Stim. Pakket)
Technische mutaties
Niet tot een ijklijn behorend
Diversen

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

4 805,3

– 11,7
– 11,7
– 11,7

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking
Totaal Stimuleringspakket

4 793,6
0,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009

4 793,6

Diversen
De post diversen bestaat uit mutaties als gevolg van wijzigingen in de
rente bij macro-economische ramingen (CEP en MEV). Hiervoor is de
rentebijdrage over het AOW-spaarfonds aangepast.

104

Diergezondheidsfonds
F DIERGEZONDHEIDSFONDS: UITGAVEN
2009
Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS & Stim. Pakket)
Technische mutaties
Niet tot een ijklijn behorend
Overheveling eindsaldo 2008
Realisatie DGF
Diversen

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

11,0

18,8
– 15,8
0,6
3,6
3,6

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking
Totaal Stimuleringspakket

14,6
0,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009

14,6

F DIERGEZONDHEIDSFONDS: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN
2009
Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS & Stim. Pakket)
Technische mutaties
Niet tot een ijklijn behorend
Diversen

11,0

– 7,0

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

– 7,0
– 7,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking
Totaal Stimuleringspakket

4,0
0,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009

4,0

Overheveling eindsaldo 2008
In 2008 waren nog niet alle uitgaven uit hoofde van de Blauwtongvaccinaties gedaan. Daarnaast moesten er nog uitgaven worden verricht voor de
crisisfaciliteit destructie. De vertraging in de uitgaven hangt samen met
het feit dat nog niet alle facturen hiervoor waren ingediend en/of afgerekend. Het positief eindsaldo 2008 van het Diergezondheidsfonds (DGF) is
in 2009 aan de begroting toegevoegd.
Realisatie DGF
Bij Voorjaarsnota 2009 is het voordelig eindsaldo 2008 van het DGF aan
het uitgavenbudget bestrijding dierziekten toegevoegd. Een deel van deze
uitgaven is gerealiseerd, met name voor laboratoriumonderzoek en vaccinaties in het kader van de dierziekten Aviaire Influenza (AI) en Blauwtong
(BT). Dit leidt tot een lagere uitgavenrealisatie.

105

BTW-compensatiefonds
G BTW-COMPENSATIEFONDS: UITGAVEN
2009
Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS & Stim. Pakket)
Technische mutaties
Niet tot een ijklijn behorend
Realisatie

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

2 468,0

109,1
109,1
109,1

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking
Totaal Stimuleringspakket

2 577,1
0,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009

2 577,1

Op basis van de realisatiecijfers van de Belastingdienst is het uitgavenbedrag van het BTW-compensatiefonds hoger ten opzichte van het bedrag
dat in de begroting 2009 werd geraamd. Dit komt doordat gemeenten,
provincies en wgr-plusregio’s circa 109 miljoen euro meer hebben gedeclareerd dan oorspronkelijk werd verwacht. Deze extra uitgaven zijn overigens het resultaat van een even grote extra ontvangst, aangezien de
ontvangsten en uitgaven binnen het BTW-compensatiefonds aan elkaar
gelijk zijn.

106

Waddenfonds
H WADDENFONDS: UITGAVEN
2009
Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS & Stim. Pakket)
Technische mutaties
Niet tot een ijklijn behorend
Kasschuif Waddenfonds
Overheveling eindsaldo 2008
Vertraging diverse projecten

40,5

– 40,0
36,8
– 23,0

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

– 26,2
– 26,2

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking
Totaal Stimuleringspakket

14,3
0,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009

14,3

Kasschuif Waddenfonds
Het kabinet heeft in het Aanvullend Beleidsakkoord besloten een kasschuif
uit te voeren op het Waddenfonds. Het Waddenfonds wordt in 2009 met
40 miljoen euro verlaagd en in 2011 verhoogd met eenzelfde bedrag.
Overheveling eindsaldo 2008
In mei 2008 zijn subsidies voor de eerste tender ad 40,5 miljoen euro
toegekend. Gesubsidieerde projecten kunnen na toekenning voorschotten
aanvragen op grond van hun projectvoortgang in enig kalenderjaar. In
2008 zijn slechts enkele voorschotten aangevraagd. Het resulterende
overschot uit 2008 is doorgeschoven naar 2009
Vertraging diverse projecten
Diverse projecten (o.a. Noordelijke Elfstedenvaarroute, Bezoekerscentrum
Nieuwe Stijl Schiermonnikoog, Verkweldering Bildtpolen, Ecologisch
herstel en natuurvriendelijke inrichting Pieterbuursemaar) liggen achter
op schema. Dit komt omdat de vergunningverlening en beroepsprocedures meer tijd kosten dan verwacht en men pas daarna een subsidie kan
ontvangen voor de projecten.

107

Homogene Groep Internationale Samenwerking
HOMOGENE GROEP INTERNATIONALE SAMENWERKING: UITGAVEN
2009
Stand Miljoenennota 2009
Mee- en tegenvallers
Rijksbegroting in enge zin
BNP aanpassing
Diversen

6 569,9

– 593,8
0,5
– 593,3

Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Apparaatsuitgaven
Armoedevermindering
C-17 (naar Defensie)
Duurzaam waterbeheer
Eindejaarsmarge HGIS
Humanitaire hulpverlening
Milieu en Water
Multilaterale Ontwikkelingsbanken en fondsen
Onderuitputting CDM
Onderwijs
Participatie civil society
Regionale stabiliteit en crisisbeheersing
Schuldkwijtschelding
Voorziening crisisbeheersingsoperaties
Vreemdelingenbeleid
Diversen

20,2
359,3
– 18,0
– 19,7
134,5
43,8
– 49,3
– 64,3
– 17,5
– 201,5
– 122,0
– 46,6
22,1
– 20,6
64,2
11,5
96,1

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Generale kasschuif buitenlands klimaatbeleid
Diversen

– 78,9
– 10,0

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

– 88,9
– 586,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009

5 983,9

108

HOMOGENE GROEP INTERNATIONALE SAMENWERKING: NIETBELASTINGONTVANGSTEN
2009
Stand Miljoenennota 2009
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Hogere ontvangsten diverse operaties
Diversen

155,3

19,1
18,8
37,9

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

– 10,0

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

– 10,0
27,8

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009

183,1

De Homogene Groep Internationale Samenwerking (HGIS) is een aparte
budgettaire constructie waarin de uitgaven aan Internationale Samenwerking van de verschillende departementen worden gebundeld. Het uitgavenniveau van de HGIS wordt aangepast voor macro-economische
ontwikkelingen. Het ODA-deel van het HGIS budget is gekoppeld aan het
bruto nationaal product (BNP) en wordt gecorrigeerd voor veranderingen
van het BNP. Het non-ODA deel van de HGIS kent een vaste omvang die
wordt gecorrigeerd voor prijsveranderingen. Het merendeel van de HGISuitgaven wordt via de begroting van Buitenlandse Zaken verantwoord.
BNP Aanpassing
Als gevolg van macro-economische ontwikkelingen is de omvang van de
HGIS neerwaarts bijgesteld. Dit betreft grotendeels ODA (550 miljoen
euro). Dit heeft met name geleid tot lagere uitgaven in de sector onderwijs
en aan maatschappelijke organisaties.
Apparaatsuitgaven
De overschrijding is voor een deel het gevolg van een hogere dollarkoers
ten opzichte van de gehanteerde corporate rate. Hierdoor is er sprake van
een koersverlies (20 miljoen euro). Dit wordt als een uitgavenverhoging
geboekt. Verder is binnen het apparaatbudget meer uitgegeven aan beveiliging op hoog-risico posten en minder aan personeel door een lagere
bezetting dan geraamd.
Armoedevermindering
Op het achterliggende artikel heeft aanvankelijk een verlaging plaatsgevonden, omdat de daling van het ODA-budget door de BNP-aanpassing in
afwachting van een beleidsmatige invulling op dit artikel was opgenomen.
Vervolgens heeft in de loop van 2009 de beleidsmatige invulling van de
BNP-aanpassing (naar andere artikelen) plaatsgevonden. De stand van
deze mutatie wordt derhalve zeer sterk beïnvloed door dit parkeerkarakter.
Verder is onder meer het budget voor begrotingssteun verlaagd met 63
miljoen euro in verband met opschortingen en verlagingen in onder meer
Tanzania (30 miljoen euro), Moldavië en Rwanda. Tenslotte een verlaging
door een technische herschikking tussen beleidsartikelen van beleidsondersteunende activiteiten (12 miljoen euro).

109

C-17 (naar Defensie)
Het betreft de verschuldigde bijdrage voor 2009 van BZ aan Defensie t.b.v.
het Strategic Airlift Capability C-17 NAVO initiatief om de strategische
luchttransportcapaciteit te vergroten. De eenmalige investeringskosten
voor Nederland bedragen in totaal 130 miljoen euro verspreid over enkele
jaren. Deze worden geaccommodeerd binnen de begrotingen van
Defensie (70 miljoen euro) en Buitenlandse Zaken (60 miljoen euro).
Duurzaam waterbeheer
Verlaging op de landenprogramma’s, onder meer in Tanzania waar vertraging in de uitvoering is ontstaan (10 miljoen euro). Ook vertraging op het
centrale programma in het kader van de Water Supply and Sanitation
Collaborative Council (WSSCC) als gevolg van een conflict tussen de WHO
en WSSCC (7 miljoen euro).
Eindejaarsmarge HGIS
De onderuitputting op de HGIS in 2008 is via de eindejaarsmarge verdeeld
over de jaren 2009–2011. In 2009 is deze voor een groot deel ten goede
gekomen aan crisisbeheersingsoperaties (50 miljoen euro), het Clean
Development Mechanism (circa 40 miljoen euro) en Joint Implementation
(circa 35 miljoen euro).
Humanitaire hulpverlening
In 2009 zijn onder meer de bijdragen aan het Internationaal Comité van
het Rode Kruis en het Wereldvoedselprogramma verhoogd. Naar aanleiding van de trend van de afgelopen jaren is het noodhulpbudget opgehoogd.
Milieu en Water
De mutatie betreft een saldo. De bijdrage aan de Global Environment
Facility is reeds uitgevoerd in 2008 en daarom in 2009 met 40 miljoen euro
naar beneden bijgesteld. Verder is er een verlaging van circa 18 miljoen
euro opgetreden door vertragingen in landenprogramma’s en door een
lagere bijdrage aan het Montreal Protocol. Dit laatste door hogere
bijdragen van andere donoren en door een lage dollarkoers. Daarnaast
verhogingen als gevolg van meer uitgaven op landenprogramma’s in
Ethiopië (Universiteit van Addis Abeba ondersteuning Science faculty),
Bangladesh (Emergency Disaster Damage rehabilitation Project), aan de
energiewerkgroep in Indonesië en voor projecten ten behoeve van biodiversiteit en bossen in Colombia en Bolivia.
Multilaterale Ontwikkelingsbanken en -fondsen
Uit hoofde van kasmanagement binnen het ODA-budget is het betalingsschema aan ontwikkelingsbanken aangepast. Een bedrag van 64,3 miljoen
euro voor 2009 is reeds in 2008 betaald.
Onderuitputting CDM
Bij het Clean Development Mechanism is sprake van vertraging en uitvallende projecten.
Onderwijs
In 2009 is met name minder uitgegeven dan geraamd door een lager dan
verwachte liquiditeitsbehoefte bij het Fast Track Initiative (140 miljoen
euro), vertraging in het Education in Emergencies programma via Unicef
(10 miljoen euro) en onderuitputting bij verschillende landenprogramma’s
waaronder Bangladesh, Oeganda en Zuid-Afrika.

110

Participatie civil society
De verlaging op dit artikel in 2009 hangt samen met de bevoorschotting
eind 2008 van enkele organisaties gefinancierd vanuit het Medefinancieringsstelsel.
Regionale stabiliteit en crisisbeheersing
Door een wijziging in het systeem van VN afdrachten vindt een 2009 betaling van 26 miljoen euro aan het VN fonds voor crisisbeheersingsoperaties pas in 2010 plaats. Verder is er sprake van een verlaging door
beperkte liquiditeitsbehoefte bij grote trustfunds zoals het State and Peace
Building Fund van de Wereldbank (10 miljoen euro) en het African Development Bank Trust Fund (4 miljoen euro). Daarnaast zijn er lagere
uitgaven op decentrale programma’s in Afghanistan (vertraging). Enkele
bijdragen aan programma’s in de Palestijnse gebieden en Soedan zijn
verlaagd, door een lagere liquiditeitsbehoefte dan geraamd.
Schuldkwijtschelding
De raming voor schuldkwijtschelding is begin 2009 naar beneden bijgesteld met 20 miljoen euro De kwijtschelding aan Ivoorkust is uiteindelijk
lager uitgevallen dan geraamd (27 miljoen euro i.p.v. 29 miljoen euro).
Omdat schuldkwijtschelding meetelt voor de ODA-prestatie van 0,8
procent BNP, wordt het budget voor ontwikkelingssamenwerking aangepast.
Voorziening crisisbeheersingsoperaties
De verlaging is onder andere het gevolg van het doorschuiven van
uitgaven naar 2010 bij de missies ISAF, Atalanta en EUFOR Tsjaad. Daarnaast is bij de ISAF missie sprake van een lagere realisatie op specifieke
uitgaven zoals munitie. Extra ontvangsten bij Defensie als gevolg van
door partnerlanden en de VN ontvangen vergoedingen voor missie
worden toegevoegd aan de voorziening crisisbeheersingsoperaties.
Vreemdelingenbeleid
De kosten van eerstejaarsopvang van asielzoekers uit DAC-landen worden
volgens internationale afspraken toegerekend aan ODA. Door een hogere
asielinstroom in 2009 vielen ook de kosten voor eerstejaars asielopvang
die aan ODA worden toegerekend, hoger uit.
Generale kasschuif buitenlands klimaatbeleid
Binnen de HGIS is invulling gegeven aan de kasschuif buitenlandse
klimaatverplichtingen uit het Aanvullend Beleidsakkoord. De mutaties
vinden plaats op de begrotingen van VROM en EZ door budget voor het
Clean Development Mechanism en Joint Implementation van 2009 naar
2011 te schuiven.
Hogere ontvangsten diverse operaties
De bijstelling naar boven is met name het gevolg van de van partnerlanden ontvangen vergoeding voor de ondersteuning in Afghanistan.
Daarnaast is er een vergoeding ontvangen van de VN voor de Nederlandse inzet van personeel en materieel bij de UNIFIL-missie.
Diversen – mee- en tegenvallers
De ontvangsten in 2009 zijn hoger door terugstorting van uitgaven uit
voorgaande jaren (9 miljoen euro). Dit heeft betrekking op uitgaven
binnen het Stabiliteitsfonds en personeelsgerelateerde uitgaven. Daarnaast is sprake van meerontvangsten uit de verkoop van onroerend goed
in het buitenland.

111

Accressen Gemeente- en Provinciefonds
ACCRES GEMEENTEFONDS/PROVINCIEFONDS: UITGAVEN
2009
Stand Miljoenennota 2009
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Bijdrage WABO
Dekking incidentele bijdrage 2009
Afschaffen BRES
Incidentele doorwerking nacalculatie 2008
Structurele doorwerking nacalculatie 2008
Vrijval accres 2009

0,0

22,0
100,0
226,9
86,5
– 140,4
– 384,0
– 89,0

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Afschaffen BRES
Corrigeren Accres 2009
Incidentele doorwerking nacalculatie 2008
Structurele doorwerking nacalculatie 2008
Uitdelen bijdrage WABO
Uitdelen incidentele bijdrage 2009

– 226,9
384,0
– 86,5
140,4
– 22,0
– 100,0

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

89,0
0,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009

0,0

(Uitdelen) bijdrage WABO
Onderdeel van het bereikte akkoord is een bijdrage aan gemeenten voor
de invoeringskosten WABO (22 miljoen euro). De mutatie betreft de overboeking naar het Gemeentefonds en de belasting van de generale
middelen.
Dekking/Uitdeling incidentele bijdrage 2009 + Vrijval/Corrigeren Accres
2009
Met gemeenten en provincies is overeenstemming bereikt over de nominale mutaties in de accressen 2009–2011. Deze afspraak is onderdeel van
het akkoord dat is gesloten met de medeoverheden. Voor gemeenten
houdt de afspraak in dat de accressen voor de jaren 2009, 2010 en 2011
zijn vastgelegd op respectievelijk 866 miljoen euro, 75 miljoen euro en 74
miljoen euro.
De gemeenten hebben een incidentele bijdrage van 90 miljoen euro in
2009 ontvangen en er is in 2009 22 miljoen euro aan het Gemeentefonds
toegevoegd ter dekking van de invoeringskosten van de Wet algemene
bepalingen omgevingsrecht (Wabo).
Voor de provincies houdt de afspraak in dat de accressen voor de jaren
2009, 2010 en 2011 zijn vastgelegd op respectievelijk 72 miljoen euro, 6
miljoen euro en 6 miljoen euro en de provincies hebben in 2009 een incidentele bijdrage van 10 miljoen euro ontvangen.
Bij MN2009 bedroeg het Accres 2009 naar de toen geldende inzichten 1,2
miljard euro en deze middelen zijn destijds overgeboekt naar het Gemeentefonds. De mutatie (384 miljoen euro) betreft de correctie van het reeds

112

naar het Gemeentefonds overgeboekte Accres 2009. De correctie is ten
goede gekomen aan de algemene middelen.
Afschaffen BRES
Onderdeel van de normeringssystematiek is de behoedzaamheidsreserve
(BRES), d.w.z. het deel van het accres (227 miljoen euro) dat ingehouden
is en geldt als zgn. «buffer» voor de nacalculatie van het accres in T+1. Dit
kasbedrag is voor de jaren 2010 e.v. gereserveerd op de Aanvullende Post,
de verplichtingen staan reeds op het Gemeentefonds.
Onderdeel van het akkoord is dat de BRES is afgeschaft en dit heeft tot
een eenmalige (beleidsmatige) tegenvaller in 2009 geleidt. De (technische)
mutatie betreft de kasoverboeking van de BRES naar het Gemeentefonds.
Incidentele en Structurele doorwerking nacalculatie 2008
Voor 2008 komt het accrespercentage uit op 6,49 procent (positief),
hetgeen overeenkomt met een accres van 955 miljoen euro voor gemeenten en provincies tezamen. Het negatieve verschil ten opzichte van de
stand Najaarsnota 2008 van 140,4 miljoen euro is de omvang van de
nacalculatie over het uitkeringsjaar 2008 en is tevens de structurele doorwerking van de nacalculatie. Het resultaat van de nacalculatie is verrekend
met de behoedzaamheidreserve die in 2008 is gereserveerd. Op grond
hiervan is in 2009 86,5 miljoen euro uitgekeerd.

113

Prijsbijstelling/indexering Wet Studiefinanciering
PRIJSBIJSTELLING/INDEXERING WSF: UITGAVEN
2009
Stand Miljoenennota 2009
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

1 510,3

0,0
0,0

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Nominale ontwikkeling
w.v. prijsbijstelling
w.v. indexering WSF
Uitdeling tranche 2009
w.v. prijsbijstelling
w.v. indexering WSF
Sociale zekerheid
Nominale ontwikkeling
Uitdeling tranche 2009
Zorg
Nominale ontwikkeling
Uitdeling tranche 2009
Niet tot een ijklijn behorend
Nominale ontwikkeling
w.v. prijsbijstelling
w.v. indexering WSF
Uitdeling tranche 2009
w.v. prijsbijstelling
w.v. indexering WSF

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009
Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009

– 809,6
– 9,4
– 532,6
– 18,4

– 32,4
– 21,8
– 5,1
– 2,8

– 14,5
3,8
– 0,2
– 67,3
– 1 510,3
– 1 510,3
0,0

Prijsbijstelling
Op de Aanvullende Post Prijsbijstelling worden de middelen gereserveerd
die worden gebruikt om de prijsgevoelige uitgaven op de diverse begrotingen te compenseren voor de prijsontwikkeling. Deze compensatie
wordt jaarlijks van de Aanvullende Post overgeboekt naar de departementale begrotingen. De volledige prijsbijstelling voor het jaar 2009 is uitgekeerd. De indexering van de prijsbijstelling wordt aangepast aan de
macro-economische ontwikkeling.
Indexering WSF
Op de Aanvullende Post Indexering WSF wordt de prijsbijstelling over de
uitgaven voor de studiefinanciering, WTOS en lesgelden gereserveerd.
Het betreft uitgaven die voor een deel relevant en voor een deel nietrelevant zijn voor het uitgavenkader. Gedurende het begrotingsjaar wordt
de indexering van de uitgaven voor de studiefinanciering aangepast aan
de macro-economische ontwikkelingen. De prijsbijstelling voor de relevante uitgaven van de studiefinanciering, WTOS en lesgelden en de prijsbijstelling voor de niet-relevante uitgaven van de studiefinanciering op

114

begrotingshoofdstuk VIII (OCW) zijn uitgekeerd. Ook hier geldt dat de
indexering van de prijsbijstelling wordt aangepast aan de macroeconomische ontwikkeling.
Arbeidsvoorwaarden
ARBEIDSVOORWAARDEN: UITGAVEN
2009
Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS & Stim. Pakket)
Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Loonbijstelling tranche 2009
Nominale ontwikkeling
Sociale zekerheid
Loonbijstelling tranche 2009
Diversen
Zorg
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
Diversen

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

2 312,9

– 1 885,0
– 275,1
– 128,6
0,6
– 20,9
– 4,0
– 2 313,0
– 2 312,9

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking
Totaal Stimuleringspakket

0,0
0,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009

0,0

Loonbijstelling tranche 2009
Op basis van de stand Centraal Economisch Plan 2009 is de loonbijstelling
tranche 2009 overgeboekt naar de departementale begrotingen. Alle loongerelateerde uitgaven zijn hiermee op het loonniveau 2009 gebracht.
Nominale ontwikkeling
Als gevolg van nieuwe inzichten op basis van ramingen van het Centraal
Planbureau in de ontwikkeling van de lonen en de sociale werkgeverslasten is de uitgavenraming voor de loonbijstelling bijgesteld.

115

Koppeling uitkeringen
KOPPELING UITKERINGEN: UITGAVEN
2009
Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS & Stim. Pakket)
Mee- en tegenvallers
Sociale zekerheid
Nominale ontwikkeling
Diversen

284,3

– 206,1
0,4
– 205,7

Beleidsmatige mutaties
Sociale zekerheid
Diversen

5,0
5,0

Technische mutaties
Sociale zekerheid
Raming bijstandspercentagetarief
Diversen

– 61,8
– 21,7

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

– 83,5
– 284,3

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking
Totaal Stimuleringspakket

0,0
0,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009

0,0

KOPPELING UITKERINGEN: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN
2009
Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS & Stim. Pakket)
Mee- en tegenvallers
Sociale zekerheid
Diversen

18,5

– 1,4
– 1,4

Beleidsmatige mutaties
Sociale zekerheid
WSW anticumulatiebaten

– 15,8
– 15,8

Technische mutaties
Sociale zekerheid
Diversen

– 1,3

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

– 1,3
– 18,5

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking
Totaal Stimuleringspakket

0,0
0,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009

0,0

116

Nominale ontwikkeling
Met een overboeking naar de begroting van SZW zijn de begrotingsgefinancierde uitkeringen op de begroting van SZW op prijspeil 2009
gebracht.
Raming bijstandspercentagetarief
Gemeenten houden belasting in over de bijstandsuitkeringen. In de berekening van o.a. het Inkomen-deel (I-deel) wordt rekening gehouden met
de gemiddelde belastingdruk. Het belastingtarief dat hiervoor gebruikt
wordt is het bijstandspercentage (jaarlijks vastgesteld door de Belastingdienst). De aanpassing van dit tarief heeft geleid tot een bijstelling van de
uitgaven.
WSW anticumulatiebaten
Bij de Wet Sociale Werkvoorziening (WSW) is sprake van anticumulatiebaten. Dit houdt in dat op het moment dat een Wajonger of WAO/WIA-er
in de WSW gaat werken de daardoor bespaarde uitkering toevalt aan het
Rijk. De uitgaven zijn bijgesteld op basis van de meerjarige volumeontwikkeling. De beleidsmatige mutatie betreft de overboeking van de
loon- en prijscomponent naar begroting SZW.
Nominale bijstelling Algemene Kinderbijslag Wet
NOMINALE BIJSTELLING AKW: UITGAVEN
2009
Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS & Stim. Pakket)
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

64,9

– 3,3
– 3,3

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

– 61,6

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

– 61,6
– 64,9

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking
Totaal Stimuleringspakket

0,0
0,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009

0,0

Diversen – beleidsmatige mutaties
De post diversen bestaat uit twee achterliggende mutaties. Allereerst
heeft er een bijstelling plaatsgevonden van het kindgebonden budget
(WKB) van 1,7 miljoen euro. Dit was een eenmalige correctie die werd
veroorzaakt door de bevoorschotting van de Belastingdienst in 2008.
Daarnaast zijn er in 2009 diverse maatregelen genomen bij de kindregelingen die nodig waren vanwege de economische crisis en de overschrijdingen bij het kindgebonden budget en een bestaande taakstelling op de
begroting. Een van deze maatregelen is het niet-indexeren van de algemene kinderbijslag (AKW) in de tweede helft van 2009 geweest. Dit heeft
geleid tot – 5 miljoen euro aan indexering in 2009.

117

Diversen – technische mutaties
Deze post bestaat uit de reguliere indexatie van de Algemene kinderbijslag (AKW) met – 15,8 miljoen euro en voor het kindgebonden budget
(WKB) met – 17,5 miljoen euro. Daarnaast is er een bijstelling geweest van
de AKW met – 28,5 miljoen euro naar aanleiding van de nieuwe cijfers van
het CPB. De inflatieverwachting bleek te zijn veranderd en de nominale
bijstelling is hierop aangepast.
Aanvullende Post Algemeen
ALGEMEEN: UITGAVEN
2009
Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS & Stim. Pakket)
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Behoedzaamheidsreserve Gemeente- en Provinciefonds
Diverse vrijval
Doorschuif Sociaal Flankerend Beleid Vernieuwing Rijksdienst
Ramingstechnische veronderstelling in=uit
Schuldsanering Nederlandse Antillen
Uitdeling middelen Sociaal Flankerend Beleid naar departementen
Diversen
Sociale zekerheid
Commissie Bakker
Diverse vrijval
Zorg
Inzet reserve AWBZ knelpunten
Diversen

972,7

– 226,9
– 32,1
30,1
84,9
– 395,0
– 138,1
– 3,7
– 193,0
– 24,9
– 16,0
– 1,2
– 915,9

Technische mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen
Sociale zekerheid
Inzet IDM-tranches Aanvullend Beleidsakkoord
Diversen
Zorg
Inzet reserve AWBZ-knelpunten
Diversen
Niet tot een ijklijn behorend
Diversen

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

0,2
– 37,2
20,9
– 34,0
1,2
– 8,1
– 57,0
– 972,7

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking
Totaal Stimuleringspakket

0,0
0,0
0,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009

0,0

118

ALGEMEEN: NIET-BELASTINGONTVANGSTEN
2009
Stand Miljoenennota 2009 (excl. IS & Stim. Pakket)
Beleidsmatige mutaties
Rijksbegroting in enge zin
Diversen

4,0

– 4,0

Totaal mutaties sinds Miljoenennota 2009

– 4,0
– 4,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009 (subtotaal)
Totaal Internationale samenwerking
Totaal Stimuleringspakket

0,0
0,0

Stand Financieel Jaarverslag van het Rijk 2009

0,0

Behoedzaamheidsreserve Gemeente- en provinciefonds
De vrijval voor 2009 wordt veroorzaakt, omdat jaarlijks ten behoeve van
de behoedzaamheidreserve (BRES) een bedrag wordt ingehouden op het
Gemeente- en Provinciefonds. Deze reserve wordt tijdelijk geparkeerd op
de Aanvullende Post Algemeen. Op grond van de nacalculatie is de
behoedzaamheidreserve over het jaar 2008 deels uitgekeerd aan gemeenten en provincies.
Door de aanvullende afspraken met de medeoverheden van voorjaar 2009
ligt het accres tot en met 2011 vast en is de Behoedzaamheidsreserve
vanaf 2010 vervallen.
Diverse vrijval
Op de Aanvullende Post Algemeen worden middelen per definitie tijdelijk
«geparkeerd». Het gaat hierbij om middelen waarvan op het moment van
reserveren nog niet kan worden aangegeven op welke begroting(en) zij
uiteindelijk worden verantwoord, of waarvan de exacte omvang nog niet
bekend is. Deze middelen zijn bij Najaarsnota vrijgevallen ten gunste van
het generale beeld. Het grootste gedeelte van deze middelen zal in latere
jaren tot besteding komen.
Doorschuif Sociaal Flankerend Beleid Vernieuwing Rijksdienst
Voor de vernieuwing van de Rijksdienst zijn in het Coalitieakkoord voor de
periode 2007–2011 middelen gereserveerd. Deze middelen zijn bedoeld
voor de benodigde investeringen (bijvoorbeeld in ICT) en de gevolgen
voor sociaal flankerend beleid. Het budget voor het sociaal flankerend
beleid was in 2008 niet volledig aangewend. Het bedrag is daarom toegevoegd aan de begroting van 2009.
Ramingstechnische veronderstelling in=uit
Bij Voorjaarsnota is de eindejaarsmarge uitgekeerd aan de departementale begrotingen. Als tegenhanger hiervan is de ramingstechnische veronderstelling in=uit op de Aanvullende Post Algemeen verwerkt. Hierbij
wordt er vanuit gegaan dat de onderuitputting die zich in 2008 heeft voorgedaan, ook in 2009 zal optreden.

119

Schuldsanering Nederlandse Antillen
De schuldsanering van de schuldtitels Nederlandse Antillen is 2009 van
start gegaan. Voor de dekking hiervan is bij het Coalitieakkoord reeds een
reservering gemaakt op de Aanvullende Post Algemeen. Het benodigde
gedeelte voor 2009 (ad 133 miljoen euro) is overgeheveld naar het begrotingshoofdstuk IV (Koninkrijksrelaties). Daarnaast is op basis van nieuw
beschikbare gegevens een nadere duiding gemaakt van de kosten van de
schuldsanering van de Nederlandse Antillen. De raming van de resterende
reservering op de Aanvullende Post is dienovereenkomstig aangepast en
doorgeschoven naar latere jaren.
Uitdeling middelen Sociaal Flankerend Beleid naar departementen
In 2009 zijn de gereserveerde middelen voor het Sociaal Flankerend Beleid
en voor innovatieve investeringsprojecten overgeboekt naar de departementale begrotingen. In onderstaande tabel is de uitdeling per departementale begroting opgenomen. De bedragen zijn in miljoen euro.
Departement

2009

Staten-Generaal
Overige Hoge Colleges van Staat
AZ
Buitenlandse Zaken
Justitie
BZK
OCW
Financiën
Defensie
VROM/WWI
V&W
EZ
LNV
SZW
VWS/JenG

0,03
0,04
11,70
1,40
7,70
63,70
1,90
4,80
1,20
6,90
2,90
5,70
16,80
11,70
1,60

Totaal

138,10

Commissie Bakker
Voor 2009 waren er middelen gereserveerd op een Aanvullende Post
anticiperend op de aanbevelingen van de Commissie Bakker. Deze reservering is komen te vervallen en is via de SZW-begroting ingezet voor
dekking van uitvoeringstegenvallers.
Inzet reserve AWBZ-knelpunten
Met de MEE-organisaties is overeengekomen dat zij in 2009 eenmalig een
bedrag van 15 miljoen euro ontvangen voor de ondersteuning van
diegenen die als gevolg van de in de AWBZ genomen maatregelen hun
aanspraak op begeleiding verliezen. De hiervoor gereserveerde bedragen
op de Aanvullende Post zijn overgeboekt naar de begroting van VWS.
Inzet IDM-tranches Aanvullend Beleidsakkoord
De op de Aanvullende Post gereserveerde middelen voor «Iedereen Doet
Mee» (IDM) zijn ingezet ter dekking van de gepresenteerde maatregelen
uit het Aanvullend Beleidsakkoord.

120