Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2017–2018

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1772
Vragen van het lid Raemakers (D66) aan de Staatssecretaris van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid over jongeren in de Participatiewet (ingezonden
9 maart 2018).
Antwoord van Staatssecretaris Van Ark (Sociale Zaken en Werkgelegenheid)
(ontvangen 13 april 2018)
Vraag 1
Kunt u meer inzicht geven in de cijfers van het Centraal Bureau voor de
Statistiek (CBS) over bijstandsgerechtigden, waaruit blijkt dat de groep
jongeren onder de 27 jaar met een bijstandsuitkering niet afneemt ondanks
de aantrekkende economie?1
Antwoord 1
Het CBS geeft aan dat het aantal bijstandsgerechtigde jongeren tot 27 jaar in
2017 praktisch gelijk is gebleven. Eind 2017 waren dit er 48.500, ongeveer 11
procent van de totale populatie bijstandsontvangers. In 2015 en 2016 groeide
deze groep nog met respectievelijk 4 duizend en 6 duizend. Als we wat meer
in detail kijken naar de achterliggende gegevens achter dit persbericht zien
we dat in 2015 en 2016 procentueel sprake was van een groei van het aantal
jongeren met bijstand met 10 procent in 2015 en 16 procent in 2016. Deze
relatief hoge groei is nu omgebogen naar 0,4 procent in 2017, dus vrijwel een
stabilisatie. Deze ombuiging is relatief gezien groter dan voor de andere
leeftijdsgroepen. Voor 27 tot 45 jarigen was de groei in 2015 en 2016 met 0,5
en 0,1 procent relatief gering. Dit is nu omgebogen naar een daling van 4
procent. Voor 45 plussers is de stijging in de jaren 2015 en 2016 van 5 en 4
procent nu omgebogen naar een stijging van 2 procent. Kortom, we zien nog
geen afname voor de jongeren maar wel een duidelijke afvlakking van de
relatief sterke groei in de voorgaande jaren. Deze afvlakking is sterker dan
bijvoorbeeld die voor 45 plussers.
Vraag 2
Kunt u aangeven welk deel van de instroom bestaat uit jongeren met een
niet-duurzame en volledige arbeidsbeperking en wat andere oorzaken zouden
kunnen zijn voor het gelijk blijven van deze groep in de bijstand?

1

ah-tk-20172018-1772
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2018

CBS, 28 februari 2018- https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2018/09/voor-het-eerst-in-jaren-minderbijstandsontvangers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

1

Antwoord 2
In de periode september 2016 tot september 2017 stroomden circa 23 duizend
jongeren tot 27 jaar de bijstand in. In 2017 hebben ruim 1.400 personen (ca.
24 procent van het aantal afwijzingen) bij een beoordeling Wajong2015 te
horen gekregen dat zij tijdelijk geen arbeidsvermogen hebben. Zij hebben in
tegenstelling tot jongeren die duurzaam geen arbeidsvermogen hebben geen
recht op een Wajong2015-uitkering. Deze personen vallen onder de Participatiewet en komen dus in aanmerking voor ondersteuning door de gemeenten.
Niet al deze jongeren zullen in aanmerking komen voor een bijstandsuitkering. Uit onderzoek van Seo komt naar voren dat de 18 jarige jonggehandicapten die voorheen meer dan de helft van de instroom in de Wajong
vormden weinig beroep doen op de bijstand (15 procent). 2 Dit komt
voornamelijk doordat 60 procent van hen onderwijs volgt en daarom (nog)
niet in aanmerking komt voor een bijstandsuitkering, wel voor een studietoeslag en eventueel een studiebeurs (wanneer ze een MBO opleiding volgen).
Dit overziend is de inschatting dat het aandeel jongeren met tijdelijk geen
arbeidsvermogen slechts een gering aandeel vormt van de totale jaarlijkse
instroom van jongeren in de bijstand.
Ik volg deze groep wel nauwlettend in de ervaringsonderzoeken met name in
het onderzoek onder cliënten. Ik kijk daarbij onder andere naar de ondersteuning die deze personen krijgen van de gemeente. Zo blijkt dat ongeveer een
kwart van de jongeren die zelf aangeven tijdelijk geen arbeidsvermogen te
hebben het laatste half jaar een plek kreeg aangebonden om werkervaring op
te doen en 14 procent volgde een re-integratietraject.3 Overigens kunnen deze
jongeren alsnog in aanmerking komen voor een Wajonguitkering als op enig
moment blijkt dat er sprake is van duurzaam geen arbeidsvermogen.
Vraag 3
Kunt u een inschatting maken welk deel van de jongeren in de bijstand direct
bemiddelbaar is naar werk en welk deel eerst een scholingstraject of een
werktraject nodig heeft om aan de slag te kunnen?
Antwoord 3
De ondersteuning van jongeren in de bijstand is een verantwoordelijkheid
van de gemeenten. Het is aan hen om op basis van maatwerk te bepalen
welke ondersteuning iemand nodig heeft. De ondersteuningsbehoefte van
jongeren door gemeenten wordt niet landelijk bijgehouden. Wel monitor ik
zoals aangegeven onder vraag 2 de groep jongeren met een arbeidsbeperking. Deze groep is echter niet representatief voor alle jongeren. Ik kan dus
niet op basis van dit onderzoekuitspraken doen over alle jongeren in de
bijstand.
Vraag 4
Kunt u aangeven hoeveel van deze jongeren ook een scholings- of werktraject
volgen?
Antwoord 4
Nee, op dit moment wordt dit onderscheid in de Statistiek Re-integratie
Gemeenten (SRG) van het CBS niet gemaakt. Ik ben in overleg met het CBS
over nieuwe richtlijnen in de uitvraag voor het SRG. We bekijken hierin
samen met gemeenten wat de mogelijkheden zijn voor een verder onderscheid naar typen voorzieningen. Onderscheid tussen opleidingstrajecten en
overige trajecten zal zeer waarschijnlijk wel tot de mogelijkheden gaan
behoren.
Overigens gaat het hierbij dan om maatwerkopleidingen en niet om studies
zoals een MBO of HBO studie. Jongeren die een (vervolg)studie volgen
komen niet in aanmerking voor bijstand maar wel voor studiefinanciering in
de vorm van een beurs of een lening.

2
3

Seo 2018, Jonggehandicapten onder de Participatiewet
Bijlage bij brief stand van zaken Participatiewet, 8 december 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

2

Vraag 5
Bent u van mening dat voor groepen met enige afstand tot de arbeidsmarkt
vrijwilligerswerk een goede manier kan zijn om bij te dragen aan de
samenleving en alvast werkritme op te doen?
Antwoord 5
Vrijwilligerswerk kan zeker een goede manier zijn om betrokken te zijn bij de
samenleving. Gemeenten bepalen in overleg met de werkzoekende wat het
beste traject is om de kansen op werk te vergroten, w.o. het opdoen van
werkritme. Vrijwilligerswerk kan hierbij helpen, zeker als betaald werk nog
een stap te ver is voor een individueel persoon. Ook kunnen gemeenten
ervoor kiezen om in individuele gevallen vrijwilligerswerk te zien als
tegenprestatie.
Vraag 6
Klopt het dat jongeren onder de 27 jaar nu direct volledig worden gekort op
hun uitkering als zij een vrijwilligersvergoeding ontvangen?
Antwoord 6
Als een bijstandsgerechtigde jongere onder de 27 jaar een vrijwilligersvergoeding ontvangt, geldt dat als de vergoeding betrekking heeft op door het
vrijwilligerswerk daadwerkelijke gemaakte onkosten, dit geen gevolgen heeft
voor de hoogte van de bijstand. Een algemene kostenvergoeding voor het
door de betreffende jongere verrichte vrijwilligerswerk, heeft wel gevolgen
voor de hoogte van de uitkering. Bij deze laatste vergoeding geldt, in
tegenstelling tot bijstandsgerechtigden van 27 jaar en ouder, geen vrijlatingsregeling. De reden hiervoor is dat jongeren worden geacht òf een scholing/
studie te volgen òf te werken.
Vraag 7
Zijn er voor gemeenten andere mogelijkheden om toch jongeren te stimuleren om vrijwilligerswerk te verrichten?
Antwoord 7
Het aantal jongeren dat vrijwilligerswerk doet is relatief hoog. Exacte
gegevens over het aantal vrijwilligers in Nederland zijn lastig te geven omdat
de cijfers per onderzoek wisselen, afhankelijk van de vraagstelling en timing
van het onderzoek. Volgens gegevens uit Statline van het CBS blijkt dat in
2016 meer dan de helft van de jongeren in de leeftijd 15 tot 25 jaar vrijwilligerswerk deed.
Gemeenten zijn verantwoordelijk op grond van de Wmo2015 om de
verschillende categorieën van mantelzorgers, en vrijwilligers, zoveel mogelijk
in staat te stellen hun taken als mantelzorger of vrijwilliger uit te voeren. Veel
gemeenten voeren een actief vrijwilligersbeleid en als onderdeel daarvan
hebben veel gemeenten een (online) vrijwilligerssteunpunt of een vrijwilligerscentrale. Movisie doet op dit moment onderzoek naar de wijze waarop
gemeenten invulling geven aan vrijwilligerswerkbeleid en wat kansen en
knelpunten zijn.
In het Regeerakkoord «Vertrouwen in de toekomst» is de maatregel opgenomen om een vrijwillige maatschappelijke diensttijd in te voeren om jongeren
in staat te stellen een bijdrage te leveren aan de samenleving. Op dit moment
wordt gewerkt aan de uitwerking daarvan.
In het kader van de Participatiewet stellen gemeenten een plan van aanpak
op bij jongeren onder de 27 jaar, waarin is geregeld of zij ondersteuning
krijgen en hoe die ondersteuning eruit ziet. Het uitgangspunt in de Participatiewet is dat jongeren werken of leren en dus zo kort mogelijk gebruik maken
van de uitkering. Jongeren behoren na school immers zo goed mogelijk
voorbereid naar de arbeidsmarkt te gaan. Het merendeel van de jongeren
werkt tijdens hun opleiding, waardoor ze al werkervaring opdoen. Leren en
werken is een uitstekende combinatie om later succesvol te zijn om de
arbeidsmarkt te betreden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

3