Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

29 247

Acute zorg

Nr. 215

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,
WELZIJN EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 16 november 2015
Naar aanleiding van de Regeling van Werkzaamheden van 29 september
jl. (Handelingen II 2015/16, nr. 7, item 26) heeft u mij verzocht om een brief
inzake het bericht dat er steeds meer ouderen op de spoedeisende hulp
(SEH) komen. Daarnaast is uit de procedurevergadering van 30 september
jl. het verzoek gekomen om een brief naar aanleiding van het bericht dat
er steeds meer ouderen zijn met ernstige brandwonden. Met deze brief
voldoe ik aan deze verzoeken.
Volgens het bericht van de NOS zien twee op de drie SEH-posten een
toename van het aantal ouderen op de SEH. De cijfers hebben betrekking
op 2014 en 2015. Een kwart van de SEH-posten noemt volgens de NOS
het regeringsbeleid als de oorzaak of een van de oorzaken. Wij hebben de
NOS gevraagd of wij de vraagstelling en resultaten van de enquête in zijn
geheel konden ontvangen. De NOS heeft dat verzoek niet ingewilligd,
omdat aan de respondenten privacy is toegezegd. Wel heeft de NOS ons
doorgegeven welke onderzoeksvragen zijn gesteld en aangeboden om
gerichte vragen van onze kant over het onderzoek te beantwoorden.
Hoewel wij een aantal gerichte vragen hebben gesteld richting NOS blijft
het voor ons lastig om de resultaten van het totale onderzoek te duiden
als wij geen inzicht hebben in alle vragen en alle antwoorden. Wij hebben
bij de NOS onder andere gevraagd welke andere verklaringen er worden
genoemd voor de toename van het SEH-bezoek door ouderen. Hieruit
blijkt dat de overige driekwart van de SEH-posten het regeringsbeleid niet
noemt, soms omdat ze het te vroeg vinden om daar uitspraken over te
doen, soms omdat er geen wetenschappelijk onderzoek is. Andere
verklaringen die volgens de NOS worden genoemd zijn de vergrijzing –
veertien van de negentig ondervraagde SEH-posten noemen vergrijzing
als dé oorzaak of als voornaamste oorzaak – en het toenemend aantal
ouderen met verschillende aandoeningen. Verder worden genoemd; de
observatie dat mensen hun weg naar de zorg minder snel vinden, maar
ook dat zo lang mogelijk gewacht wordt met ziekenhuisbezoek omdat
ziekenhuisbezoek belastend is voor ouderen. De SEH-posten geven dus

kst-29247-215
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 247, nr. 215

1

een hele reeks van mogelijke verklaringen voor de door hen geobserveerde toename van ouderen op de SEH, die bovendien vooral te
verklaren zijn door de (natuurlijke) tendens dat ouderen sowieso een
steeds groter deel uitmaken van de patiënten in de zorg.
Aan de hand van de verklaringen zou de vraag kunnen zijn of bezoek aan
een SEH-post of brandwondencentrum in sommige gevallen voorkomen
kan worden. Voorkomen is tenslotte beter dan genezen. Juist hiervoor is
van belang dat risico’s tijdig worden opgespoord en dat actie wordt
ondernomen.
Overigens wil ik erop wijzen dat de trend dat mensen langer thuis blijven
wonen, al ruim voor de hervormingen in de langdurige zorg zichtbaar
was. Mensen willen zelf langer zelfstandig wonen. Het aantal plaatsen in
verzorgingshuizen is in de periode 1980 tot 2010 gedaald van 150.000 naar
84.000. Het aantal 80-plussers is in dezelfde periode verdubbeld. Daarbij is
het aantal kwetsbare mensen dat thuis woont, ook toegenomen. De
levensverwachting van mensen steeg in de periode 2002–2011 voor zowel
mannen als vrouwen sterk; voor mannen met 2,3 jaar en voor vrouwen
met 1,6 jaar. Daarnaast is het aantal mensen met multimorbiditeit
toegenomen met 17% in de periode 2004–2011. In die zin kan dan ook
worden gesteld dat de hervormingen in de langdurige zorg vooral
ingegeven zijn door deze al langer ingezette trend. De conclusie dat er een
directe relatie ligt tussen de nog maar zeer recent doorgevoerde hervormingen langdurige zorg en de in de berichtgeving genoemde stijging van
het bezoek van ouderen aan de SEH lijkt dan ook wat kort door de bocht.
Mensen zelf kunnen het beste ongevallen voorkomen. Ook de omgeving
kan door alert te zijn een handje helpen. Als dat onvoldoende is moet er
goede zorg en ondersteuning zijn waarop men kan terugvallen. Met de
hervorming van de langdurige zorg en de uitwerking van het bestuurlijk
akkoord eerste lijn (waaronder de nieuwe bekostiging van de huisartsenzorg en ketenzorg voor chronisch zieken) zijn belangrijke stappen gezet
om zorg en ondersteuning in de nabijheid van mensen te organiseren.
Doordat de wijkverpleegkundige en huisarts beiden onder de Zorgverzekeringswet vallen, wordt het eenvoudiger om afspraken te maken over het
signaleren van kwetsbaarheid. Daarnaast bepaalt de wijkverpleegkundige
zelf weer welke zorg nodig en gepast is. De nieuwe rollen en verantwoordelijkheden van gemeenten en verzekeraars vragen om goede samenwerking, zodat de mensen zelf hun verhaal zo weinig mogelijk hoeven te
vertellen en zorgverleners zo goed mogelijk met de persoonlijke situatie
van de mensen rekening houden. Nu zorgverzekeraars zowel verantwoordelijk zijn voor een belangrijk deel van de zorg thuis als in het ziekenhuis,
hebben verzekeraars ook alle aanleiding om de zorg thuis voor ouderen
goed te organiseren. Uiteraard volg ik de ontwikkelingen op de voet.
Aanvullend merk ik op dat wanneer thuis wonen (tijdelijk) niet meer gaat,
er uiteraard de mogelijkheid bestaat dat iemand tijdelijk (eerstelijns
verblijf) of permanent (Wlz instelling/verpleeghuis) wordt opgenomen. Bij
acute gevallen kan dit snel worden geregeld, om erger te voorkomen.
Het is overigens een feit dat de keuze om langer thuis te wonen ook
consequenties met zich meebrengt in de wijze hoe we naar risico’s
moeten kijken. Er zal balans moeten zijn tussen een samenleving die aan
de ene kant terecht meer ruimte wil voor persoonlijke keuzes van mensen
en aan de andere kant bij voorkeur alle risico’s wil uitsluiten die met die
keuzes gepaard gaan.
Naast het anders organiseren van de zorg is het erg belangrijk dat er
structurele aandacht is voor valpreventie en veiligheid van ouderen thuis.
Ik vind het nemen van preventieve maatregelen ter voorkoming van vallen
een zaak van alle betrokkenen, primair van de oudere en zijn of haar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 247, nr. 215

2

directe omgeving. Het is belangrijk dat de oudere zich bewust is van de
valrisico’s in en om het eigen huis en van de mogelijkheden die er zijn om
die risico’s zo klein mogelijk te laten zijn. Gemeenten en lokale partijen
kunnen ouderen hierbij ondersteunen. Gemeenten kennen de lokale
situatie waardoor ze in staat zijn om maatwerk te leveren. Er zijn op lokaal
niveau veel goede initiatieven als bijvoorbeeld periodieke preventieve
huisbezoeken door seniorenadviseurs, professionele scans waarbij
woningen van ouderen op valrisico’s worden doorgelicht, het inzetten van
valpreventiebussen en andere laagdrempelige ideeën om ouderen te
bereiken al dan niet in samenwerking met verzekeraars. Verder stimuleer
ik, ter ondersteuning van gemeenten en lokale partijen, initiatieven om
meer aandacht te geven aan preventie van valincidenten. Ik noem
bijvoorbeeld de activiteiten die VeiligheidNL met subsidie van VWS
verricht om valongevallen bij ouderen te voorkomen. VeiligheidNL richt
zich bijvoorbeeld op het ontwikkelen en verspreiden van kwalitatief goede
interventies en het ondersteunen van professionals. Valpreventie bij
senioren is daarbij een belangrijk aandachtsgebied. Daarnaast heeft
VeiligheidNL per gemeente basisgegevens rondom valongevallen
berekend en geplaatst op de website www.waarstaatjegemeente.nl.
De branden in wooncomplexen voor senioren maken duidelijk dat de
brandveiligheid van woningen voor ouderen aandacht behoeft. Het
kabinet is zich bewust van deze problematiek, zeker omdat ouderen steeds
langer zelfstandig thuis blijven wonen. De ministeries van VWS, BZK en
VenJ onderzoeken de mogelijkheden om ouderen beter te beschermen
tegen brand in samenspraak met het Veiligheidsberaad, het Instituut
Fysieke Veiligheid, Brandweer Nederland, de Vakvereniging Brandweer
Vrijwilligers (VBV), het Verbond van Verzekeraars, VNO-NCW,
MKB-Nederland en de Nederlandse Brandwondenstichting. Uw kamer
wordt dit jaar door de Minister voor WenR geïnformeerd over de
resultaten hiervan. Hierbij zal zeker aandacht zijn voor de gevolgen van
ernstige brandwonden.
Uiteraard kunnen incidenten niet altijd worden voorkomen. In eerste
instantie is de huisarts (of diens waarnemer) de aangewezen zorgverlener
of in zeer acute gevallen de ambulance. Buiten de reguliere uren kan men
op de huisartsenpost terecht (HAP). In zo een geval belt de patiënt naar de
HAP, waar een medewerker vervolgens een beoordeling kan maken van
de situatie. Indien het niet wenselijk of mogelijk is dat de patiënt naar de
HAP komt kan er ook besloten worden dat een dienstdoende huisarts op
visite gaat bij de patiënt. In ernstiger gevallen kan de HAP medewerker
ook iemand direct doorsturen naar de spoedeisende hulp van een
ziekenhuis of een ambulance inschakelen. Er is al met al een arsenaal aan
mogelijkheden beschikbaar om als er sprake is van een incident snel en
adequaat op te treden.
De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
M.J. van Rijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 247, nr. 215

3