Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

29 911

Bestrijding georganiseerde criminaliteit

29 279

Rechtsstaat en Rechtsorde

Nr. 333

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR RECHTSBESCHERMING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 12 oktober 2021
De bestrijding van recidive van criminaliteit is een belangrijk onderdeel
van het kabinetsbeleid. Het WODC rapporteert tweejaarlijks over de
recidive onder jeugdige en volwassen justitiabelen.1 Het is de belangrijkste informatiebron voor het volgen van de ontwikkeling van de
recidive. Hierbij bied ik uw Kamer het WODC-rapport «Recidive onder
justitiabelen in Nederland: Verslag over de periode 2008–2020» aan2. Ik zal
in deze brief kort ingaan op de inhoud en belangrijkste resultaten en
afsluiten met een beleidsreactie.
Het WODC-rapport heeft betrekking op jeugdige en volwassen daders die
in de periode 2008 – 2017 een strafzaak hadden, uitstroomden uit een
justitiële inrichting of met de reclassering in aanraking kwamen voor het
uitvoeren van een werkstraf of die een periode onder toezicht van de
reclassering stonden. Nieuw in deze rapportage is dat er ook specifiek
gekeken wordt naar volwassen daders die (deels) een financiële sanctie
opgelegd hebben gekregen van het OM of de rechter.
Van alle personen in het onderzoek is tot juli 2020 nagegaan of men
opnieuw een delict heeft gepleegd dat geleid heeft tot een veroordeling
door de rechter of een afdoening door het OM.3 Daarbij is gekeken naar
de tweejarige recidiveprevalentie en de recidivefrequentie en recidiveomvang per jaar. Het betreft daarbij zowel de geregistreerde recidive als
recidive-uitkomsten waarbij gecorrigeerd is voor verschuivingen in
achtergrondkenmerken van de dadergroep (de zogenaamde gecorrigeerde recidive).
Het WODC gaat tevens, naast de recidive van de bovengenoemde
dadergroepen, de recidive van de TA-groep (Terroristenafdeling) periodiek
1

Bijlage bij Kamerstuk 28 741, nr. 53
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
3
Omdat daders die in de periode 2008–2017 een strafzaak hadden dan wel zijn uitgestroomd uit
een justitiële inrichting zijn gevolgd tot uiterlijk 2020, noemt het WODC het rapport «Verslag
over de periode 2008–2020».
2

kst-29911-333
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 911, nr. 333

1

meten. Deze eerste meting wordt dit najaar verwacht. Daarnaast verwacht
ik uw Kamer op korte termijn te kunnen informeren over de recidive onder
gedetineerden die in de periode 2006–2020 zijn uitgestroomd na een
verblijf op de TA.
Het WODC doet apart verslag over de recidive na uitstroom uit de
forensische zorg. In de voortgangsbrief forensische zorg van 3 december
2020 (Kamerstukken 33 628 en 29 452, nr. 78) heb ik uw Kamer mijn
reactie doen toekomen op twee recidiveonderzoeken van het WODC, te
weten «Recidive na forensische zorgtrajecten met uitstroom 2013–2015»
en «Op zoek naar methoden om recidive tijdens een strafrechtelijk traject
in kaart te brengen (Bijlage bij Kamerstuk 33 628, nr. 76); recidive tijdens
tbs met dwangverpleging als testcase».4 Recent heb ik uw Kamer bij brief
van 3 september 2021 het WODC-onderzoek «Recidive tijdens forensische
zorgtrajecten 2013–2017» aangeboden. Om de resultaten van dit
onderzoek te bespreken en te duiden wordt dit najaar een symposium
georganiseerd met de onderzoekers, wetenschappers en forensische
zorgprofessionals. Ik neem de beleidsreactie op het onderzoek op in de
eerstvolgende voortgangsbrief forensische zorg, die ik uw Kamer naar
verwachting in november van dit jaar zend.
Uitkomsten WODC-rapport
De belangrijkste uitkomsten uit het WODC-rapport zijn:
• Bij de volwassen onderzoeksgroepen (volwassen daders,
ex-gedetineerden, ex-werkgestraften en ex-ondertoezichtgestelden) is
geen duidelijke daling of stijging van de recidive over de tijd waarneembaar.
• De recidive van jeugdige daders is – na een lichte stijging die twee jaar
geleden door het WODC werd gerapporteerd – weer gedaald en ligt
daarmee weer ongeveer op hetzelfde niveau als voor die stijging.
• De recidive van de financiële hoofdsanctiegroepen (de zwaarste
sanctie betreft een onvoorwaardelijke geldboete opgelegd door de
rechter of het OM, of een door het OM aangeboden transactie
geldsom) laat een daling zien in de onderzochte periode. Bij de
voorwaardelijke geldboete (in dat geval hoeft de veroordeelde geen
boete te betalen mits die zich aan gestelde voorwaarden houdt) is een
lichte stijging van de recidive zichtbaar.
Beleidsreactie
Volwassen daders
Bij volwassen daders is het recidivebeeld nauwelijks gewijzigd in de
onderzochte periode. Zowel de gecorrigeerde recidiveprevalentie,
recidivefrequentie als de recidiveomvang is stabiel gebleven over de tijd.
Dit geldt ook voor de recidive bij ex-gedetineerden.
Dit kabinet zet in op verdere terugdringing van de recidive. De samenleving verlangt vergelding van aangericht kwaad, genoegdoening voor
het slachtoffer en de samenleving als geheel, en zo weinig mogelijk
herhaling. Door de recidive verder terug te dringen, beschermen we de
maatschappij tegen toekomstig onrecht en geven we daders de kans om
in het vervolg van hun leven een positieve bijdrage te leveren aan de
samenleving. Deze missie is vertaald in de visie op effectieve gevangenisstraffen «Recht doen, kansen bieden». Ik heb uw Kamer in drie voortgangsbrieven over de uitvoering hiervan geïnformeerd.5 Belangrijke pijler
van de visie is dat goed gedrag in detentie wordt beloond met meer
4
5

Kamerstukken 33 628 en 29 452, nr. 78.
Kamerstukken 29 279 en 24 587 nrs. 532 en 603 en Kamerstuk 29 279, nr. 655.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 911, nr. 333

2

vrijheden en activiteiten (zoals arbeid), strafrechtelijke trajecten en
interventies effectiever worden gemaakt, en vanaf dag één gewerkt wordt
aan een veilige toekomst buiten de gevangenismuren. Meer dan voorheen
werken reclassering, het gevangeniswezen en de gemeenten samen met
de gedetineerde om de basisvoorwaarden voor een goede re-integratie in
de samenleving op orde te krijgen.6 In het innovatieprogramma Koers en
Kansen voor de sanctie-uitvoering zoeken justitie, zorg en sociaal domein
sinds 2018 in uiteenlopende lokale projecten naar nieuwe manieren voor
een effectievere sanctie-uitvoering en het voorkomen van herhaalde
criminaliteit.
Als sluitstuk van deze visie is op 1 juli 2021 de Wet straffen en
beschermen in werking getreden. Vijf en tien jaar na inwerkingtreding
wordt deze wet inclusief de visie geëvalueerd. Ik heb het eindrapport
«Voorbereiding evaluatie Wet straffen en beschermen» op 10 september
2021 aan uw Kamer aangeboden.7 Uit deze evaluatie zal blijken in
hoeverre de wet en de visie effectief zijn bij het verminderen van
herhaalde criminaliteit.
Ondertoezichtgestelden en werkgestraften
Uit de recidivemonitor blijkt dat de recidiveprevalentie bij ex-ondertoezichtgestelden in de afgelopen jaren vrijwel gelijk is gebleven, rond de
35%. Op 6 september 2021 zond ik uw Kamer de beleidsreactie op een
aantal WODC-onderzoeken over onder andere reclasseringstoezicht, die
ondersteunen dat met dit toezicht resultaten op het gebied van gedragsverandering kunnen worden behaald.8 Ik noem uit het onderzoek
«Recidive tijdens en na reclasseringstoezicht» specifiek de bevindingen
dat het risico op recidive hoger is tijdens het toezicht dan na het toezicht
en dat het recidiverisico gedurende het toezicht afneemt. Een mogelijke
verklaring is dat toezicht bijdraagt aan de rehabilitatie van ondertoezichtgestelden, maar dat dit wel tijd kost.9 Dit beeld wordt door de reclassering
herkend. Daarom zet ik met de reclassering het versterken van de
ingezette maatwerkaanpak binnen het toezicht voort. In bovengenoemde
beleidsreactie zijn de bevindingen, maatwerkaanpak en ontwikkelingen
daarin nader toegelicht.
Hiernaast ga ik de komende jaren extra investeren in de reclassering in de
penitentiaire inrichtingen en de aanpak extreem verharde delinquenten
die een hoog risico vormen voor de eigen medewerkers en het publiek.
Bij de uitvoering van werkstraffen zet de reclassering in op versnelling van
de starttermijnen, door de werkgestrafte zo snel mogelijk na rechterlijke
uitspraak te laten starten met de uitvoering van de werkstraf. Belangrijke
doelen daarbij zijn een zekere uitvoering en het verminderen van uitval.
Daders met een financiële sanctie
In deze monitor is voor het eerst de recidive onderzocht bij de (on)voorwaardelijke geldboetes (opgelegd door de rechter of het OM) en transacties, die als hoofdsanctie zijn opgelegd. De monitor laat zien dat de
recidiveprevalentie bij ieder van deze financiële sancties kleiner is dan bij
alle andere onderzochte sanctiesoorten. Dit roept de vraag op of de aard

6

Bestuurlijk akkoord «Kansen bieden voor re-integratie», 1 juli 2019. Basisvoorwaarden:
werk/inkomen, onderdak, schuldaanpak, (continuïteit) van zorg, id-bewijs en sociaal netwerk.
7
Kamerstuk 35 122, nr. 42
8
Kamerstukken 29 270 en 29 911, nr. 146.
9
In het onderzoek worden alleen conclusies getrokken ten aanzien van de samenhang met
recidive en niet ten aanzien van causaliteit. Derhalve zijn er ook alternatieve verklaringen
mogelijk voor deze bevindingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 911, nr. 333

3

van de financiële sanctie de recidive beïnvloedt naast kenmerken van de
persoon van de veroordeelde. Om daar een beter beeld van te kunnen
krijgen, wil ik de financiële sancties ook onderdeel laten zijn van de
volgende recidivemonitors. Dit biedt de mogelijkheid om de invloed van
maatschappelijk verantwoorde inning en incasso (iets dat de laatste jaren
sterk is ontwikkeld; denk aan betalen in termijnen en de noodstopprocedure) op recidive te onderzoeken.
Jeugdige daders
Het WODC-rapport geeft voor jeugdige daders aan dat de recidive na een
lichte stijging die twee jaar geleden werd gerapporteerd weer is gedaald
en met 35% weer ongeveer op hetzelfde niveau als voor die stijging ligt.
Bij ex JJI jeugdigen ligt de algemene recidive op 56%. Het WODC
signaleert bij de groep jeugdige daders een toename van het aantal
personen dat bij de oplegging van de straf ouder is dan 18 jaar. Deze
stijging kan waarschijnlijk worden verklaard door de invoering van het
adolescentenstrafrecht.
Ik herken de veranderingen in de doelgroep. Daarom heb ik in 2019
maatregelen genomen in de aanpak jeugdcriminaliteit. De afgelopen jaren
heb ik uw Kamer geïnformeerd over deze aanpak en de voortgang.10
Hierbij worden vier actielijnen gevolgd: 1) meer maatwerk bij vrijheidsbeneming en nazorg, 2) een betere aansluiting bij de ernst van het delict om
herhaling te voorkomen, 3) een snelle reactie op strafbare feiten of
overtreding van voorwaarden, en 4) meer interventiemogelijkheden bij
specifieke delicten en problematiek.
Tijdens de kabinetsperiode zijn hierin belangrijke stappen gezet. Ook is de
aanpak gericht op recidiverisicos en daderprofielen van jeugdige daders
verbeterd. Zo wordt het risicotaxatie-instrumentarium jeugdstrafrechtketen (LIJ) aangepast op basis van een normeringsonderzoek waarbij is
nagegaan hoe sterk de items die worden gemeten in het LIJ samenhangen met de recidive zoals gemeten in de WODC-recidivemonitor.11 Het
WODC heeft voor de eerste keer een overzicht gemaakt van daderprofielen op basis van beschermende en risicofactoren die door het LIJ
worden gemeten en hun relatie met de recidive. Met deze profielen kan
nog beter worden ingeschat welke interventies nodig zijn en welke
interventies nog missen.12
Ik zal deze aanpak voortzetten en mij daarbij nog nadrukkelijker richten op
een effectieve aanpak voor de risicogroep jeugdige daders die zware
delicten plegen. Dit heb ik nader toegelicht in mijn brief van 23 juni 2021
over de ontwikkelingen in de jeugdcriminaliteit.13
Tot besluit
Het doel van de tweejaarlijkse herhaalmetingen door het WODC is
periodiek inzicht te geven in de ontwikkeling van recidive van diverse
dadergroepen. In de herhaalmetingen wordt niet ingegaan op de nadere
duiding van recidivetrends. Ook kunnen er geen uitspraken worden
gedaan over de effectiviteit van verschillende sancties. Door vervolgonderzoek zal meer inzicht worden verkregen in recidivetrends door na te
gaan in hoeverre deze trends zich in dezelfde mate voordoen bij verschil10

Kamerstuk 28 741 nrs. 53, 77, 81.
Normeringsonderzoek Ritax A en Ritax B van het Landelijk Instrumentarium Jeugdstrafrechtketen (LIJ), Universiteit van Amsterdam, dr. C. van der Put, 2021.
12
Op zoek naar profielen van jeugdige verdachten, WODC Cahier 2011 11.
13
Kamerstuk 28 741 nr. 81.
11

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 911, nr. 333

4

lende subgroepen van de dadergroepen. Op dit moment doet het
WODC-onderzoek naar de nadere duiding van de ontwikkeling van de
recidive bij verschillende subgroepen jeugdige daders. Dit onderzoek is in
het najaar van 2021 gereed.
Daarnaast beveelt het WODC aan om, naast het periodiek monitoren van
de mate waarin diverse onderzoeksgroepen recidiveren, toekomstig
onderzoek ook te richten op de effectiviteit van straffen, maatregelen en
justitiële interventies.
Deze aanbeveling sluit goed aan bij het traject dat is opgestart in het kader
van het programma Koers en Kansen. Daarbij is een recidivemodel
ontwikkeld dat bijdraagt aan evidence based beleidsvorming en aan het
doorontwikkelen van de kennis over recidiveren. Ik heb u daarover ook
geïnformeerd in mijn derde voortgangsbrief over de uitvoering van de
visie Recht doen, kansen bieden.14 Dit model vergroot het inzicht in de
relaties tussen beschermende en risicofactoren voor recidive waar de
justitiële interventies op ingrijpen. Meer inzicht in deze relatie vergroot de
effectiviteit van de aanpak van de recidive. Ik zal uw Kamer op de hoogte
houden van de ontwikkelingen op dit punt.
De Minister voor Rechtsbescherming,
S. Dekker

14

Kamerstuk 29 279 nr. 655.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 911, nr. 333

5