Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

31 757

Stedenbeleid

Nr. 100

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 5 maart 2020
Met deze brief informeer ik u over de voortgang en verdere ontwikkeling
van de interbestuurlijke programma’s Agenda Stad (AS) en de Europese
Agenda Stad (EAS). De G4 en G40 steden, het Netwerk Kennissteden en
de diverse betrokken departementen zijn betrokken bij het opstellen van
deze brief. Met deze brief voldoe ik aan mijn toezegging om de Tweede
Kamer te informeren over de voortgang van Agenda Stad en de Europese
Agenda Stad.1
Achtergrond
Met Agenda Stad hebben steden en rijksoverheid zich sinds 2015 samen
met maatschappelijke partners gecommitteerd aan het bevorderen van
innovatie, leefbaarheid en economische groei in het Nederlandse en
Europese stedennetwerk. Dit doen we op nationaal niveau door het
sluiten van City Deals rond concrete, stedelijke transitieopgaven. Hierbij
werken ambitieuze partners uit de steden – publiek en privaat – samen
met de rijksoverheid aan nieuwe oplossingen, waarbij bestaande
praktijken en financieringsmodellen ter discussie staan. Samenwerking
tussen stedelijke regio’s is daarbij cruciaal. De looptijd van een City Deal
varieert van één tot vijf jaar. Na een pilotfase worden de resultaten van
City Deals onder meer omgezet in landelijke beleidsprogramma’s of
wetgevingstrajecten en worden de lessen gedeeld met andere
gemeenten.
Met de Europese Agenda Stad werken Nederlandse steden en de
rijksoverheid samen met andere Europese steden, regio’s, nationale
overheden, de Europese Commissie en overige Europese instellingen in
themagerichte partnerschappen. Hier wordt in Europees verband gewerkt

1

kst-31757-100
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Kamerstuk 35 300 VII, nr. 8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 31 757, nr. 100

1

aan het bevorderen van stedelijke innovatie door «better funding, better
regulation and better knowledge».2
Zowel de werkwijze Agenda Stad als die van de Europese Agenda Stad
dragen bij aan de doelstellingen van de Duurzame Ontwikkelingsdoelen
(Sustainable Development Goals) van de Verenigde Naties,3 en zijn ook te
beschouwen als een vorm van bestuurlijke vernieuwing. Dit beeld wordt
onder meer ondersteund door de Universiteit Utrecht (Urban Futures
Studio) die de City Deal-aanpak heeft uitgelicht als goed voorbeeld in de
publicatie «Experimenteel Bestuur».4
Voortgang Agenda Stad
Afgeronde en lopende City Deals
In totaal zijn in het kader van Agenda Stad 20 City Deals gestart, waarvan
er 13 inmiddels zijn afgerond. Er lopen momenteel nog 7 City Deals. Bij
deze Kamerbrief is een bijlage gevoegd waarin de status, betrokken
partijen en concrete resultaten van City Deals zijn weergegeven5.
Daarnaast is door verschillende departementen aan de Kamer de
voortgang gemeld van lopende City Deals. In bijgevoegde link treft u een
overzicht aan van de verstuurde brieven.6
Community of Practice City Deals
In 2019 is gestart met de Community of Practice van City Deals dat zowel
bijdraagt aan kennisdeling over de bevindingen van City Deals, als aan
professionalisering van de City Deal-aanpak. Hierin wisselen projectleiders en andere betrokkenen bij City Deals inhoudelijke lessen en
procesvraagstukken uit met elkaar en met andere stedelijke professionals.
Ook in 2020 zal de Community of Practice knelpunten en ontwikkelkansen
in de City Deal-aanpak signaleren.
Dag van de Stad
Het gedachtegoed van Agenda Stad, het ontwikkelen van innovatieve
oplossingen voor grootstedelijke problematiek, leeft breed in Nederland.
Met het oog hierop wordt al drie jaar op rij de Dag van de Stad georganiseerd. Dit is tevens de plek waar resultaten uit City Deals en andere
stedelijke innovaties worden gedeeld. De Dag van de Stad is de afgelopen
jaren het podium geweest waar bestuurders, ondernemers, maatschappelijke organisaties, ambtenaren, wetenschappers en ook actieve burgers
leren van elkaars aanpak voor stedelijke opgaven. Het congres groeit in
populariteit, in 2019 waren er 2000 deelnemers. In 2020 zal de vierde
editie van de Dag van de Stad worden georganiseerd op 26 oktober in
Heerlen.
Perspectief Agenda Stad
Nieuwe City Deals
Afgelopen jaar zijn er vanuit de diverse steden onderwerpen aangedragen
voor nieuwe City Deals. Op de Dag van de Stad 2019 op 28 oktober jl. is
aangekondigd dat er zeven nieuwe deals worden verkend en deze worden
2

The Pact of Amsterdam: Urban Agenda for the EU (2016)
Agenda Stad zal genoemd worden in de SDG rapportage 2020
Potjer (2019)
5
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
6
Zie voor overzicht https://agendastad.nl/overzicht-kamerstukken/
3
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 31 757, nr. 100

2

eventueel aangevuld met nieuwe onderwerpen. Om mee te doen aan City
Deals kunnen steden zich aanmelden bij Agenda Stad7 in overleg met de
stedelijke partners van de G4, G40, Netwerk Kennissteden en de diverse
betrokken departementen.
De werkwijze van het instrument City Deal laat op diverse onderwerpen
concrete resultaten zien. De lessen die geleerd zijn bij City Deals worden
ook benut bij Woon- en Regio Deals.
Voortgang Europese Agenda Stad
De Europese Agenda Stad (EAS) is op 30 mei 2016 onder het Nederlands
voorzitterschap van de Raad van de Europese Unie vastgesteld bij het
«Pact van Amsterdam».8 In de EAS werken steden, regio’s, nationale
overheden, Europese instellingen en andere stakeholders op prioritaire
thema’s op gelijke voet samen om de positie van steden bij EU-beleid,
-regelgeving en -financiering te versterken. Deze informele interbestuurlijke samenwerking brengt steden rechtstreeks aan tafel met partijen als
de Europese Investeringsbank en de Europese Commissie. Deze bestuurlijke innovatie is een belangrijk kenmerk van de Europese Agenda Stad.
Partnerschappen zijn het belangrijkste uitvoerende instrument van de
Europese Agenda Stad. Ruim 260 steden, regio’s, nationale overheden,
Directoraten-Generaal van de Europese Commissie en andere stakeholders werken in 14 Partnerschappen samen op sociale, economische en
ecologische thema’s die in heel Europa spelen zoals armoede,
huisvesting, mobiliteit, digitalisering, klimaatadaptatie, energietransitie,
innovatief aanbesteden en luchtkwaliteit.9
De Europese Agenda Stad heeft een stevige positie verworven als een
aanjager, facilitator en katalysator voor het behartigen van de belangen
van steden in Europa.10
Perspectief Europese Agenda Stad
In 2018 heeft de Europese Commissie een bevorderlijk voorstel gedaan
voor een European Urban Initiative, waarin alle Europese stedelijke
programma’s inclusief de Europese Agenda Stad worden gebundeld voor
meer slagkracht.Ook wordt voorgesteld om 6% van de Europese fondsen
voor regionale ontwikkeling (ERDF) verplicht te oormerken voor duurzame
stedelijke ontwikkeling («stedelijk luik»). De voorstellen maken deel uit
van de lopende onderhandelingen voor het nieuwe Meerjarig Financieel
Kader van de EU.
Duurzame ontwikkeling van Europese steden en stedelijke gebieden is ook
een van de opdrachten van de nieuwe eurocommissaris voor Cohesie en
Hervorming, Elisa Ferreira. De evaluatie van de EAS, die werd gepresenteerd tijdens het Cities Forum in Porto eind januari, wordt in de mission
letter van Commissievoorzitter Von der Leyen genoemd als een kans om
verdere samenwerking met steden te zoeken op dossiers als digitalisering,
klimaatverandering en circulaire economie.

7

Zie https://agendastad.nl/city-deal-voorstel-indienen/
Kamerstuk 34 139, nr. 14
9
Zie voor een volledig overzicht van Partnerschappen, Actieplannen en implementatie
https://ec.europa.eu/futurium/en/urban-agenda
10
European Urban Knowledge Network, The National Impact of the Urban Agenda for the
EU2016–2019, Den Haag 2019.
8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 31 757, nr. 100

3

Een belangrijke mijlpaal voor EAS is het Duitse voorzitterschap van de
Raad van de Europese Unie in de tweede helft van 2020. De ambitie van
Duitsland is om tijdens zijn voorzitterschap een geactualiseerde versie van
het «Leipzig Charter» vast te stellen, als vervolg op het Pact van
Amsterdam. Hierin worden de uitgangspunten voor duurzame stedelijke
ontwikkeling in Europa bepaald.
De Europese Agenda Stad wordt het belangrijkste uitvoerende instrument
daarbij.
In de komende jaren wil Nederland zich als lidstaat hard maken voor
voortzetting van de Europese Agenda Stad en betrokkenheid en invloed
van steden in de EU. De onlangs opnieuw aangestelde Dutch Urban
Envoy speelt hierbij een verbindende en aanjagende rol.
In de Taskforce Europese Agenda Stad, waar onder andere het rijk, de
koepels van de medeoverheden en de Nederlandse deelnemers aan de
Partnerschappen aan tafel zitten, wordt actief samengewerkt aan het
coördineren van het Nederlandse standpunt en het bevorderen van het
Nederlandse belang in stedelijk Europa.
Ten slotte
Naar verwachting worden in 2020 tenminste zeven City Deals gestart met
als thema’s: Smart Cities, Aardgasvrije Wijkvernieuwing, Maatwerk bij
Digitale Dienstverlening, Lokale Weerbaarheid Cybercrime, Stedelijke
Mobiliteit, Samenleven in de Wijk en Circulaire Stad (2.0). De nieuwe City
Deals worden gepubliceerd in de Staatscourant. Tevens wordt de vierde
editie van de Dag van de Stad georganiseerd op 26 oktober 2020 in
Heerlen.
Met deze brief hoop ik u voldoende geïnformeerd te hebben over de
voortgang van Agenda Stad en Europese Agenda Stad.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
R.W. Knops

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 31 757, nr. 100

4