Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

25 074

Ministeriële Conferentie van de
Wereldhandelsorganisatie (WTO)

Nr. 170

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 19 november 2010
Binnen de vaste commissie voor Economische Zaken, Landbouw en
Innovatie1 hebben enkele fracties behoefte over de brief van de voormalig
minister van Economische Zaken inzake de nadere reactie DSIA met
betrekking tot de situatie van onteigende Nederlandse ondernemers in
Zimbabwe van 12 oktober 2010 (Kamerstuk 25 074, nr. 169) enkele vragen
en opmerkingen voor te leggen.
De vragen en opmerkingen zijn op 10 november 2010 aan de minister van
Economische Zaken, Landbouw en Innovatie voorgelegd. Bij brief van
18 november 2010 zijn ze door de staatssecretaris van Economische
Zaken, Landbouw en Innovatie beantwoord.

1
Samenstelling:
Leden: Dijksma, S.A.M. (PvdA), SnijderHazelhoff, J.F. (VVD), Verburg, G. (CDA),
Koopmans, G.P.J. (CDA), Ham, B. van der
(D66), Voorzitter, Smeets, P.E. (PvdA),
Samsom, D.M. (PvdA), Jansen, P.F.C. (SP),
Ondervoorzitter, Jacobi, L. (PvdA), Koppejan,
A.J. (CDA), Graus, D.J.G. (PVV), Thieme, M.L.
(PvdD), Gesthuizen, S.M.J.G. (SP), Wiegmanvan Meppelen Scheppink, E.E. (CU), Tongeren,
L. van (GL), Ziengs, E. (VVD), Braakhuis,
B.A.M. (GL), Gerbrands, K. (PVV), Lodders,
W.J.H. (VVD), Vliet, R.A. van (PVV), Dijkgraaf,
E. (SGP), Schaart, A.H.M. (VVD) en Verhoeven,
K. (D66).
Plv. leden: Jadnanansing, T.M. (PvdA), Elias,
T.M.Ch. (VVD), Ormel, H.J. (CDA), Blanksmavan den Heuvel, P.J.M.G. (CDA), Koolmees, W.
(D66), Veen, E. van der (PvdA), Klijnsma, J.
(PvdA), Irrgang, E. (SP), Groot, V.A. (PvdA),
Bijleveld-Schouten, A.T.B. (CDA), Dijck, A.P.C.
van (PVV), Ouwehand, E. (PvdD), Gerven,
H.P.J. van (SP), Ortega-Martijn, C.A. (CU),
Klaver, J.F. (GL), Leegte, R.W. (VVD), El Fassed,
A. (GL), Mos, R. de (PVV), Taverne, J. (VVD),
Bemmel, J.J.G. van (PVV), Staaij, C.G. van der
(SGP), Houwers, J. (VVD) en Veldhoven, S. van
(D66).

kst-25074-170
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

De voorzitter van de commissie,
Van der Ham
Adjunct-griffier van de commissie,
Van der Velden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 25 074, nr. 170

1

Inhoudsopgave
Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de PvdA
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de SP

Blz.
2
2
2

Reactie van de minister van Economische Zaken, Landbouw en
Innovatie

2

I. VRAGEN EN OPMERKINGEN VANUIT DE FRACTIES
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de PvdA
De leden van de PvdA-fractie zijn verheugd met de aanstelling van een
gezant die zich bezig gaat houden met de bemiddeling bij het geschil
tussen de Nederlandse ondernemers en de Zimbabwaanse overheid. Wat
is precies zijn taakopdracht en hoe ziet zijn agenda eruit? Welke andere
(juridische) mogelijkheden zijn er nog om de effectiviteit van de inzet van
een gezant te verstevigen? Zijn de overige suggesties van prof Schrijver1
voldoende uitonderhandeld? Zo nee, waarom niet? De Zimbabwaanse
overheid geeft aan dat zij niet kan uitbetalen zolang er onvoldoende
economische groei is. Welke toezeggingen heeft de Zimbabwaanse
regering wél gedaan?
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de SP
De leden van de SP-fractie kunnen zich in grote lijn vinden in de opstelling
van Nederland zoals verwoord in de brief van de voormalig minister van
Economische Zaken van 12 oktober 20102. Deze leden ondersteunen de
visie dat de investeringsbechermingsovereenkomst (IBO) geen verzekering is, en dat ondernemers in den vreemde een beroep kunnen doen
op de investeringsverzekering van Atradius om zich in te dekken tegen
politieke risico’s in het buitenland. Dat wil echter niet zeggen dat de
Nederlandse staat geen rol heeft; zij dient uit hoofde van de bilaterale IBO
druk uit te oefenen op de Zimbabwaanse overheid om aan haar verplichtingen te voldoen, en heeft volgens deze leden een zorgplicht om
Nederlandse rechtspersonen en burgers in den vreemde te helpen hun
recht te halen. Genoemde leden hebben dan ook een aantal vragen. Welke
acties werden door de ministeries van Economische Zaken, Landbouw en
Innovatie en Buitenlandse Zaken voorzien en ingezet toen het duidelijk
werd dat Zimbabwe (na de IBO-schending) niet aan het vonnis van het
International Centre for Settlement of Investment Disputes (ICSID) wilde
voldoen?
Indachtig het uitgangspunt dat de minister van Economische Zaken,
Landbouw en Innovatie gelooft in de waarde van een IBO-verdrag en een
ICSID uitspraak: is de minister bereid om een overbruggingskrediet te
verlenen aan de ondernemers dat hen in staat stelt verder te vechten en
het recht te halen? Zo niet, op welke andere manieren kan hij de ondernemers ondersteunen om zelf hun recht te halen?

II. REACTIE VAN DE MINISTER
Vragen van de leden van de fractie van de PvdA
Vraag:
1
2

brief expertopinie d.d. 12 maart 2010.
Kamerstuk 24 074, nr. 169.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 25 074, nr. 170

2

Wat is precies zijn taakopdracht en hoe ziet zijn agenda eruit? Welke
andere (juridische) mogelijkheden zijn er nog om de effectiviteit van de
inzet van een gezant te verstevigen?
Antwoord:
De minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie heeft de
aanstelling van de gezant ter ondersteuning van de gedupeerde investeerders gefaciliteerd. De gezant werkt in opdracht van de gedupeerde
investeerders. De gedupeerde investeerders zijn directe partij in het
geschil met de Zimbabwaanse overheid en bepalen, in overleg met de
gezant, de agenda. Door de autonome rol van de gezant wordt maximale
ruimte mogelijk in de contacten met de overheid van Zimbabwe over de
uitstaande claim. Hiermee ondersteunt de Nederlandse regering de
gedupeerde investeerders optimaal in de contacten met de Zimbabwaanse overheid.
Vraag:
Zijn de overige suggesties van prof Schrijver voldoende uitonderhandeld?
Zo nee, waarom niet?
Antwoord:
In zijn appreciatie geeft professor Schrijver aan dat «van de Nederlandse
regering een actieve betrokkenheid mag worden verwacht bij het zoeken
van de naleving van het ICSID vonnis». Deze betrokkenheid kan, aldus
professor Schrijver, vorm worden gegeven door middel van actieve inzet
van de diplomatieke kanalen, aanstelling van een gezant en door druk uit
te oefenen bij internationale organisaties. De acties van de Nederlandse
regering hieromtrent worden in de beantwoording van de eerste vraag
van de SP hieronder beschreven. Tenslotte suggereert professor Schrijver
dat ook een financiële oplossing kan worden gezocht, bijvoorbeeld in de
vorm van een overbruggingskrediet op kostenneutrale voorwaarden voor
de Nederlandse Staat. De tweede vraag van de SP refereert aan de positie
ten aanzien van deze oplossing en wordt hieronder beantwoord.
Vraag:
De Zimbabwaanse overheid geeft aan dat zij niet kan uitbetalen zolang er
onvoldoende economische groei is. Welke toezeggingen heeft de
Zimbabwaanse regering wél gedaan?
Antwoord:
De Zimbabwaanse regering erkent de uitspraak van het ICSID en heeft dat
op verschillende momenten uitgesproken. Ondanks het gebrek aan
middelen, geeft Zimbabwe aan dat het verplicht is uit hoofde van de
afgesloten investeringsbeschermingsovereenkomst (IBO) met Nederland
compensatie te betalen aan de Nederlandse investeerders, wier bezittingen onteigend zijn. De regering van Zimbabwe is zich er inmiddels
terdege van bewust dat deze schadevergoeding niet in aanmerking komt
voor eventuele toekomstige internationale schuldenkwijtscheldingsprocedures. Door inzet van de gezant hebben de Zimbabwaanse autoriteiten
zich opengesteld voor gesprekken over de zaak.
Vragen van de leden van de fractie van de SP
Vraag:
Welke acties werden door de ministeries van Economische Zaken,
Landbouw en Innovatie en van Buitenlandse Zaken voorzien en ingezet
toen het duidelijk werd dat Zimbabwe (na de IBO-schending) niet aan het
vonnis van het International Centre for Settlement of Investment Disputes
(ICSID) wilde voldoen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 25 074, nr. 170

3

Antwoord:
De inzet van de ministeries van Economische Zaken, Landbouw en
Innovatie en Buitenlandse Zaken verloopt langs vijf hoofdlijnen: diplomatieke druk, internationale aandacht, informatie inwinnen, dialoog met de
gedupeerde investeerders en aanstelling gezant.
Diplomatieke druk
Conform het IBO-verdrag heeft Nederland Zimbabwe gewezen op de
verplichting om het bindende vonnis van een internationaal arbitragetribunaal na te komen. Op 9 november 2009 heeft de toenmalige minister
van Buitenlandse Zaken een brief gestuurd aan de Zimbabwaanse
president Mugabe, waarin hij namens het Koninkrijk der Nederlanden zijn
ernstige zorg uitspreekt over de niet-naleving van het arbitragevonnis
door Zimbabwe. Hierin roept hij Zimbabwe op zich te houden aan het
vonnis, om verdere schending van haar internationale verplichtingen
voortvloeiend uit de IBO te voorkomen. Via de Nederlandse ambassade in
Harare en in directe gesprekken met vertegenwoordigers van de Zimbabwaanse regering wordt deze boodschap keer op keer herhaald. Op
initiatief van de ministeries van Economische Zaken, Landbouw en
Innovatie en Buitenlandse Zaken is schriftelijk en telefonisch contact
gelegd met minister Mangoma van Economische Planning, die door de
Zimbabwaanse regering was benoemd tot aanspreekpunt. Tevens is de
gelegenheid van een ontmoeting tussen de EU en Zimbabwe op 2 juli jl.
aangegrepen om in Brussel te spreken met de ministeriële Zimbabwaanse
delegatie, waarbij de oproep van de Nederlandse regering is herhaald.
Internationale aandacht
Vanuit de twee betrokken ministeries is de uitstaande claim van de
gedupeerde investeerders bij de overheid van Zimbabwe onder de
aandacht gebracht van de verschillende multilaterale instellingen,
waaronder de Wereldbank, het Internationale Monetaire Fonds en de
African Development Bank. Op aandringen van de Nederlandse regering
komt de zaak aan de orde tijdens internationale fora met betrekking tot
Zimbabwe, en wordt waar mogelijk een verwijzing opgenomen in de
eindverklaringen. Een voorbeeld hiervan is de verwijzing naar de
bescherming van investeerders (waaronder ook de groep Nederlandse
investeerders valt) in de EU-Raadsconclusies over Zimbabwe in februari
2010: «the Council notes with concern insufficient progress with regard to
.......the protection of investors.»1.
Informatie inwinnen

1

http://www.consilium.europa.eu/uedocs/
cms_Data/docs/pressdata/EN/foraff/112950.pdf

Ten behoeve van de gedupeerde investeerders hebben de betrokken
ministeries informatie ingewonnen. Zo kon na navraag worden gecommuniceerd aan de Zimbabwaanse autoriteiten dat de schadevergoeding geen
deel kan uitmaken van mogelijke toekomstige schuldenkwijtscheldingsprocedures. Via de Nederlandse ambassade in Harare worden de lokale
ontwikkelingen met betrekking tot de schadeloosstelling van gedupeerde
investeerders op de voet gevolgd. Ook het optreden van andere landen
met betrekking tot de gedupeerde investeerders wordt nauwlettend
gevolgd. Slechts een beperkt aantal landen heeft een IBO met Zimbabwe.
Er is onder ICSID nog geen eerdere uitspraak dan in de Nederlandse zaak
gedaan met betrekking tot Zimbabwe, waardoor de positie van de
Nederlandse gedupeerde investeerders uniek is. Tenslotte hebben de
ministeries ook navraag gedaan naar mogelijke financiële oplossingen.
Financiële constructies worden echter bemoeilijkt door de grote schuldenpositie van Zimbabwe, waardoor het land nauwelijks toegang heeft tot
internationale financieringsmogelijkheden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 25 074, nr. 170

4

Dialoog gedupeerde investeerders
De betrokkenheid van de ministeries uit zich ook in de actieve dialoog met
de vertegenwoordigers van de gedupeerde investeerders. Op regelmatige
basis vinden er dan wel telefonisch en waar mogelijk persoonlijke
gesprekken plaats op hoogambtelijk niveau met de gedupeerde investeerders. Op 3 februari 2010 zijn de vertegenwoordigers van de
gedupeerde investeerders ook persoonlijk door de staatssecretaris van
Economische Zaken ontvangen.
Aanstelling gezant
Bovenop de diplomatieke inzet van de Nederlandse overheid, die uit
hoofde van de IBO verwacht mag worden, heeft het Ministerie van
Economische Zaken, Landbouw en Innovatie de aanstelling van de gezant
gefaciliteerd om met Zimbabwe tot een oplossing te komen. De Nederlandse ambassade te Harare heeft actief ondersteund bij de zoektocht
naar een geschikte kandidaat.
Vraag:
Indachtig het uitgangspunt dat de minister van Economische Zaken,
Landbouw en Innovatie gelooft in de waarde van een IBO-verdrag en een
ICSID uitspraak: is de minister bereid om een overbruggingskrediet te
verlenen aan de ondernemers dat hen in staat stelt verder te vechten en
het recht te halen? Zo niet, op welke andere manieren kan hij de ondernemers ondersteunen om zelf hun recht te halen?
Antwoord:
Om het geloof in en de waarde van de investeringsbeschermingsovereenkomst te behouden, is het zaak dat de Zimbabwaanse regering de
uitstaande claim betaalt. Het faciliteren van een overbruggingskrediet aan
de gedupeerde investeerders zou mogelijk kunnen leiden tot afnemende
druk om te betalen. Zoals in de brief aan uw Kamer van 12 oktober jl.
(kamerstuk 25 074, nr. 169) reeds is aangegeven, vormen politieke risico’s,
zoals onteigening, onderdeel van het ondernemersrisico van investeringen in opkomende markten en ontwikkelingslanden. De Nederlandse
staat biedt hiervoor de mogelijkheid tot verzekering, mits het risico
aanvaarbaar is, maar kan niet optreden als voorfinancier van schadeloosstellingen en claims. Het blijft een zaak tussen de gedupeerde investeerders en de Zimbabwaanse regering. Hiermee wordt ook voorkomen
dat Nederland zelf direct partij wordt bij het geschil als schuldeiser, en
mogelijke precedentwerking.
De gedupeerde investeerders hebben nog een uiterste rechtsmiddel ter
beschikking uit hoofde van de IBO. Met de uitspraak van het ICSID kunnen
ze namelijk beslag laten leggen op de tegoeden van de Zimbabwaanse
overheid om op die wijze hun rechtmatige schadeloosstelling te
verkrijgen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 25 074, nr. 170

5