Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2015–2016

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

414
Vragen van het lid Kuzu (Groep Kuzu/Öztürk) aan de Minister van Veiligheid en
Justitie over het bericht dat de politie de nekklem mag blijven gebruiken van
de rechter (ingezonden 30 september 2015).
Antwoord van Minister Van der Steur (Veiligheid en Justitie) (ontvangen
28 oktober 2015) Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2015–2016, nr.
365
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «Rechter: politie kan nekklem blijven gebruiken»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Waarom wordt een techniek die niet getraind noch aangeleerd wordt, toch in
de praktijk toegepast?
Antwoord 2
De politie mag op grond van wet- en regelgeving gepast geweld gebruiken.
Dat betekent dat in uitzonderlijke omstandigheden ook zware vormen van
fysiek geweld gerechtvaardigd kunnen zijn, ook als de gebruikte techniek niet
specifiek wordt aangeleerd. De nekklem wordt door de politie gezien als een
dergelijke ingrijpende vorm van fysiek geweld. Dat met deze techniek zeer
terughoudend wordt omgegaan blijkt ook uit het rapport «verantwoord
politiegeweld» van de Nationale ombudsman van 2 juni 2013. In de politieopleiding en bij de periodieke (IBT) trainingen wordt overigens regelmatig
specifiek aandacht besteed aan het risico van verstikking bij aanhoudingen.
Vraag 3
Heeft u een overzicht van het aantal personen dat de afgelopen tien jaar
overleden of invalide geraakt is tijdens of na de arrestatie door het gebruik
van de nekklem? Hoeveel van deze personen hadden een niet-Westerse
achtergrond?

1

ah-tk-20152016-414
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2015

http://www.ad.nl/ad/nl/1012/Nederland/article/detail/4144097/2015/09/17/Rechter-Politie-kannekklem-blijven-gebruiken.dhtml

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

1

Antwoord 3
Ik beschik niet over een overzicht van het aantal personen dat de afgelopen
tien jaar overleden of invalide is geraakt tijdens of na de arrestatie door het
gebruik van de nekklem.
Vraag 4 en 13
Wat gaat u doen tegen het onnodig gebruiken van een nek- of neusklem
tegen arrestanten?
Wanneer is een nekklem onrechtmatig? Wanneer is politiegeweld gerechtvaardigd en proportioneel?
Antwoord 4 en 13
Of fysiek geweld gerechtvaardigd en proportioneel is, dient bezien te worden
in de concrete omstandigheden van het geval. In uitzonderlijke omstandigheden kan iedere vorm van fysiek geweld gerechtvaardigd zijn. Gedurende de
opleiding en tijdens trainingen wordt gewezen op de risico’s die inherent zijn
aan het gebruik van fysiek geweld. Terughoudendheid is hierbij het uitgangspunt. In individuele gevallen kan het uiteindelijk aan de rechter zijn om te
toetsen of het toegepaste geweld gerechtvaardigd en proportioneel was.
Vraag 5, 6, 7, 8, 9, 10, 12, 14, 15 en 18
Waarom zijn de nek- en neusklem niet verboden gezien het aantal gevallen
waarbij een arrestant zwaargewond raakte en/of overleed?
Bent u bereid de nekklem te verbieden? Vindt u dat een nekklem gebruikt
mag worden indien die niet verboden is? Zo nee, waarom niet?
Waarom wordt de nekklem niet minimaal tijdelijk verboden, in afwachting
van onderzoek?
Vindt u dat een nekklem gebruikt mag worden? Zo ja, waarom?
Bent u bereid om te vragen naar een snel onderzoek van de Inspectie van
Veiligheid en Justitie naar de nekklem? Zo nee, waarom niet?
Waarom zijn er geen maatregelen getroffen met betrekking tot het gebruiken
van de nekklem?
Welke maatregelen gaat u nemen om buitensporig politiegeweld tegen te
gaan?
Bent u bereid nieuwe regels en eisen op te stellen voor het gebruik van
politiegeweld? Zo ja, wanneer? Zo nee, waarom niet?
Bent u bereid na het onderzoek van de Inspectie Veiligheid en Justitie
maatregelen te treffen die de nekklem verbieden of strenge(re) eisen te
stellen voor het gebruik ervan? Zo nee, waarom niet?
Deelt u de mening dat als het gebruik van de nekklem niet verboden wordt,
de agenten een goede opleiding moeten hebben waar ze de nekklem
aangeleerd krijgen? Zo ja, wanneer starten ze met die opleiding? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord 5, 6, 7, 8, 9, 10, 12, 14, 15 en 18
De rechtbank Den Haag heeft naar aanleiding van het kort geding waarin een
verbod op de toepassing van de nekklem werd gevorderd, in haar vonnis van
17 september jl. geoordeeld dat in het algemeen niet kan worden geconcludeerd dat de toepassing van de nekklem onrechtmatig is, zodat voor een
algeheel verbod op het gebruik van de nekklem geen plaats is. De onrechtmatigheid moet volgens de rechtbank in individuele gevallen getoetst worden. Ik
verwijs u ook naar mijn antwoord op de vragen 4 en 13.
Zoals ik uw Kamer op 10 juli jl. liet weten heb ik de Inspectie Veiligheid en
Justitie verzocht een onderzoek in te stellen naar het gebruik van de nekklem
door de politie. De Inspectie onderzoekt hoe de politie, de Koninklijke
Marechaussee en de Dienst Justitiële Inrichtingen omgaan met het risico op
verstikking bij de toepassing van fysiek geweld. Tevens onderzoekt de
Inspectie hoe het executief personeel van de politie, de Koninklijke Marechaussee en de Dienst Justitiële Inrichtingen wordt opgeleid en getraind voor
de toepassing van fysiek geweld met het risico op blijvend letsel dan wel
overlijden door verstikking. Zodra de Inspectie haar bevindingen oplevert,
naar verwachting in december van dit jaar, zal ik uw Kamer hierover
informeren. Aan de hand van deze bevindingen zal ik bezien of het noodzakelijk is om opleidingen, procedures en / of geweldsinstructies aan te passen.
Ik zie geen reden om in afwachting van het onderzoek het gebruik van de
nekklem te verbieden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

2

Vraag 11
Deelt u de mening dat het onderzoek naar de nekklem niet uitgevoerd moet
worden door de inspectie van uw ministerie maar door een externe partij? Zo
nee, waarom niet?
Antwoord 11
Die mening deel ik niet. De Inspectie Veiligheid en Justitie onderzoekt als
onafhankelijk, onpartijdig en deskundig toezichthouder integraal de kwaliteit
van de taakuitvoering door organisaties werkzaam op het terrein van
veiligheid en justitie.
Vraag 16
Weet u dat in België de nekklem niet aangeleerd wordt en daarom ook niet
toegepast mag worden? Zo ja, waarom mag het in Nederland dan wel
toegepast worden terwijl het niet wordt aangeleerd?2
Antwoord 16
Een internationale vergelijking maakt deel uit van het Inspectie-onderzoek.
Hierbij onderzoekt de Inspectie wat het normenkader is voor de politiekorpsen in België, Groot-Brittannië, Denemarken en Duitsland met betrekking tot
het gebruik van geweld(smiddelen) en wat het curriculum is voor de
opleiding en training van politiemedewerkers in het gebruik van geweld(smiddelen).
Vraag 17
Weet u dat de nekklem (wurggreep) in de Verenigde Staten al 20 jaar
verboden is? Zo ja, bent u dan bereid om onderzoek te doen naar de redenen
van dit verbod?3
Antwoord 17
De nekklem is in de Verenigde Staten nog niet bij wet verboden. Wel is er
recent een amendement voor een federale wet ingediend, welke erop is
gericht het gebruik van de nekklem te verbieden. De indiening van het
amendement is echter pas de eerste stap in het Amerikaans wetgevingsproces.
Vraag 19 en 20
Bent u bereid om agenten te vervolgen die door gebruik van de nekklem een
arrestant om het leven brengen of blijvend lichamelijke letsel veroorzaken?
Zo nee, waarom niet?
Bent u bereid om agenten die een arrestant om het leven brengen door de
nekklem (of andere manieren van geweld) te vervolgen wegens «dood door
schuld»? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 19 en 20
In gevallen waarin (het vermoeden bestaat dat) personen zijn overleden of
zwaar lichamelijk letsel hebben opgelopen door optreden van de politie dan
wel terwijl zij aan de zorg van de politie waren toevertrouwd, wordt een
onafhankelijk onderzoek door de Rijksrecherche ingesteld. Op basis van de
onderzoeksresultaten van de Rijksrecherche neemt het Openbaar Ministerie
een vervolgingsbeslissing.
Vraag 21
Waarom zijn de agenten die de nekklem op de heer Henriquez toegepast
hebben niet direct op non-actief gezet?
Antwoord 21
Zodra op basis van onderzoek het vermoeden bestaat dat de politie geweld
niet gelegitimeerd heeft toegepast, kan de politiechef daartoe een aantal
ordemaatregelen nemen. Dat is in dit geval ook gebeurd. De politiechef heeft
de betrokken politiefunctionarissen in afwachting van de uitkomst van het
ingestelde Rijksrecherche onderzoek buiten functie gesteld.

2
3

http://nos.nl/op3/artikel/2046104-is-de-nekklem-in-andere-landen-ook-omstreden.html
http://nos.nl/op3/artikel/2046104-is-de-nekklem-in-andere-landen-ook-omstreden.html

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

3

Vraag 22 en 23
Deelt u de mening dat de agenten de heer Henriquez moesten reanimeren,
aangezien een agent zei «dat er nog weinig leven in zit» en dat zij, in plaats
van te sjorren en te slepen, de ambulance moesten bellen? Zo nee, waarom
niet?
Bent u van mening dat het geweld dat is toegepast op dhr. Henriquez
gelegitimeerd is? Kunt u aangeven wat de standaardprocedure is wanneer
een arrestant buiten bewustzijn raakt? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 22 en 23
In het belang van het lopende onderzoek van de Rijksrecherche kan ik op dit
moment geen uitspraken doen over deze casus.
Iedere politiefunctionaris in de basisopleiding wordt getraind in levensreddend handelen met de training Eerste Hulp door Politie (EHDP). De training is
een afgeleide van een EHBO opleiding en bevat de meest voorkomende
medische situaties waar een politiefunctionaris in de uitvoering van zijn
werkzaamheden mee te maken kan krijgen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

4