Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

21 501-34

Raad voor Onderwijs, Jeugd, Cultuur en Sport

Nr. 386

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 5 juli 2022
Hierbij stuur ik u het verslag van de Informele Raad (VTC) van Onderwijsministers die op 16 maart jl. plaatsvond en van het cultuur/AV- en
onderwijsdeel van de Onderwijs, Jeugd, Cultuur en Sport Raad (OJCSRaad) die op 4 en 5 april jl. plaatsvond.
Ook informeer ik u over de Raadsaanbeveling Europese benadering
micro-credentials, de Raadsaanbeveling over leren voor de groene
transitie en duurzame ontwikkeling en Raadsconclusies over de
bescherming en veiligheid van journalisten en andere mediaprofessionals.
Mede namens de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
en de Minister voor Primair en Voortgezet Onderwijs,
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
R.H. Dijkgraaf

kst-21501-34-386
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-34, nr. 386

1

Informele Raad Onderwijsministers – 16 maart 2022
Het Franse voorzitterschap heeft een virtuele bijeenkomst georganiseerd
over de situatie in Oekraïne en de mogelijke respons van de Europese
onderwijsministers hierop. Het Franse voorzitterschap vroeg lidstaten wat
zij kunnen doen om kinderen en leraren in Oekraïne materieel te ondersteunen, om onderwijs aan Oekraïense vluchtelingenkinderen te garanderen en op weke manier de coördinatie en solidariteit tussen de
Europese initiatieven versterkt kan worden.
Aan het begin van de Informele Raad sprak de Oekraïense Minister van
Onderwijs, Shkarlet Serhiy, de aanwezigen toe en bedankte de Europese
Onderwijsministers voor hun steun. Daarnaast gaf hij aan dat de
Oekraïense overheid zich inzet voor het ontsluiten van lesmaterialen in het
Oekraïens die Europese scholen kunnen gebruiken om les te geven aan
Oekraïense vluchtelingenkinderen.
Na Minister Serhiy nam de Eurocommissaris Gabriel het woord om
namens de Commissie haar solidariteit met Oekraïne te uiten. Daarnaast
gaf ze aan dat de Europese Commissie bestaande Europese platforms,
zoals School Education Gateway en E-twinning, zou inzetten om lesmaterialen en goede voorbeelden te ontsluiten en op die manier scholen die
onderwijs geven aan Oekraïense vluchtelingenkinderen te ondersteunen.
Veel lidstaten betuigden ten eerste solidariteit en medeleven aan het
Oekraïense volk en gaven aan dat ze grote inzet plegen om onderwijs aan
Oekraïense vluchtelingen te garanderen. Daarnaast gaven ze aan
inderdaad behoefte te hebben aan lesmaterialen in de Oekraïense taal en
dat hun scholen en instellingen geholpen zouden zijn met goede
voorbeelden omtrent het bieden van onderwijs aan Oekraïense vluchtelingenkinderen. Een groot aantal lidstaten gaf ook aan ondersteuning nodig
te hebben bij het inschatten van het onderwijsniveau van Oekraïense
vluchtelingen, met name op het oog op leerlingen die in het laatste jaar
van de middelbare school geplaatst worden en eindexamen zouden
moeten doen.
Bovendien gaven sommige lidstaten aan, met name de lidstaten die een
groot aantal vluchtelingen opvangen, behoefte te hebben aan additionele
financiële middelen om het onderwijs aan Oekraïense vluchtelingen te
kunnen garanderen. Een aantal lidstaten vroeg aandacht voor het belang
van de wederopbouw van het Oekraïense onderwijssysteem na de oorlog
en de ondersteuning die de Europese Unie in dat kader zou moeten
bieden. Tenslotte gaven lidstaten aan dat het niet alleen belangrijk is om
kwalitatief goed onderwijs te bieden, maar ook aandacht te hebben voor
het mentale welzijn van Oekraïense vluchtelingen.
Nederland heeft, in lijn met de geannoteerde agenda die u eerder heeft
ontvangen1, aangegeven dat het solidair is met Oekraïne en dat het hoopt
dat het land weer snel veilig is. Daarnaast heeft Nederland aangegeven
dat het de Oekraïense bevolking in de tussentijd probeert te helpen door
humanitaire en materiële hulp te bieden aan het Oekraïense volk,
waaronder ook aan kinderen en leraren. Bovendien heeft Nederland
aangegeven dat het kabinet scholen (financieel) ondersteunt bij het
onderwijs dat zij aan Oekraïense kinderen geven. Tenslotte heeft
Nederland aangegeven graag met andere lidstaten de optie voor het
opzetten van een digitale Oekraïense school te willen verkennen.

1

Kamerstuk 21 501-34, nr. 377.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-34, nr. 386

2

Cultuur/AV-deel OJCS-Raad – 4 april 2022
Raadsconclusies over het bevorderen van interculturele uitwisselingen
door mobiliteit van kunstenaars en cultuurprofessionals en door meertaligheid in het digitale tijdperk en Raadsconclusies over een Europese
strategie voor het ecosysteem van de culturele en creatieve sector
Tijdens dit onderdeel zijn de Raadsconclusies over het bevorderen van
interculturele uitwisselingen door mobiliteit en meertaligheid en de
Raadsconclusies over een Europese strategie voor het ecosysteem van de
culturele en creatieve sector aangenomen. Alle voorstellen zijn unaniem
aangenomen, maar enkele lidstaten hebben verklaringen ingediend
waarin ze aangeven de term «gender», die in de voostellen voorkomt, te
zien als gelijkheid tussen man en vrouw.
Beleidsdebat over de maatregelen ter bescherming van de culturele sector
en zijn actoren die getroffen worden door de situatie in Oekraïne
Kort voor aanvang van de OJCS-Raad heeft het Franse voorzitterschap
besloten om het eerder aangekondigde onderwerp van het debat over het
verbeteren van de toegang tot en de participatie van burgers, met name
jongeren, in het cultuuraanbod van de EU te wijzigen naar aanleiding van
de situatie in Oekraïne.
De Oekraïense Minister voor cultuur en informatiebeleid, Oleksandr
Tkachenko, was uitgenodigd om via een videoverbinding een toelichting
te geven op de huidige situatie in Oekraïne. Hij wijst o.a. op de dreiging
die uitgaat van de desinformatie via Russische mediakanalen vraagt om
steun om beschadigd cultureel erfgoed na de oorlog te herstellen en
geplunderd cultureel erfgoed terug te vinden.
Alle lidstaten en de Europese Commissie spreken dank en steun uit voor
de interventie van Minister Tkachenko.
Het beleidsdebat ging over de maatregelen ter bescherming van de
culturele sector en zijn actoren die getroffen worden door de situatie in
Oekraïne. In opvolging van de verklaring die tijdens de informele
OJCS-Raad op 7 maart jl. is aangenomen vertelden lidstaten over hun
inzet. Veel lidstaten richten o.a. fondsen op voor culturele samenwerking
met Oekraïne en voor gevluchte kunstenaars, breiden artist-in-residence
programma’s uit voor hen, verstrekken meer beurzen aan Oekraïense
journalisten en bieden hulp aan bij het beschermen van cultureel erfgoed
tegen vernietiging, plundering en zijn extra alert i.v.m. illegale handel in
cultuurgoederen uit Oekraïne. Lidstaten onderstrepen het belang van
coördinatie op EU-niveau en het inzichtelijkheid maken van acties/
informatie over maatregelen door de Europese Commissie.
Namens de Europese Commissie gaf Eurocommissaris Gabriel aan dat
binnen het Creative Europe programma de middelen voor mobiliteit
gedeeltelijk zullen worden benut ter ondersteuning van Oekraïense
kunstenaars en er een specifieke actie binnen Creative Europe zal worden
opgericht inzake Oekraïne. Ook roept ze lidstaten op tot indiening van
meer projecten met Oekraïense partners en wijst op het «Creatives Unite»
platform, waar initiatieven van Europese netwerken die ondersteund zijn
via Creative Europe vermeld staan. Dit platform kan dienen als informatiekanaal voor lidstaten om hun acties inzake Oekraïne te vermelden. In 2023
zal de Commissie een actie presenteren inzake het delen van expertise en
het versterken van capaciteitsopbouw van Oekraïense professionals bij
het herstel van hun cultureel erfgoed. Als laatste geeft de Commissie aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-34, nr. 386

3

Oekraïne via het EU Civil Protection Mechanism noodmateriaal te kunnen
leveren ter bescherming van Oekraïens cultureel erfgoed.
Nederland heeft aangegeven geschokt te zijn door de oorlog in Oekraïne,
die ook de kwetsbaarheid van cultuur en erfgoed laat zien die in hun
voortbestaan worden bedreigd. Nederlandse culturele en creatieve
organisaties hebben verschillende inspirerende acties ondernomen als het
gaat om het hosten van kunstenaars, het ondersteunen van de
persvrijheid en de bescherming van Oekraïens erfgoed. Via het Nederlandse ambassadenetwerk en door Nederland gefinancierde organisaties
als Free Press Unlimited probeert Nederland bijvoorbeeld journalisten en
mensenrechtenverdedigers uit Oekraïne en Rusland te steunen. Ook
draagt Nederland twee miljoen euro bij aan een programma gericht op de
bescherming van journalisten in nood. Verder werkt het Cultural
Emergency Response programma van het Prins Claus Fonds internationaal samen met o.a. Aliph in een netwerk voor de bescherming van
cultuur en erfgoed in Oekraïne. Ook passen Nederlandse cultuurfondsen
hun artist in residency programma’s aan voor opvang van gevluchte
Oekraïense kunstenaars en hebben verschillende Oekraïense en Russische
dansers een plek gekregen bij Nederlandse dansgezelschappen. Wat
betreft het centraliseren van informatie over maatregelen heeft Nederland
aangegeven het liefst aan te sluiten bij bestaande structuren en
netwerken, die de Commissie wellicht in kaart kan brengen. De doelgroep
is daarbij niet alleen professionals, maar ook beleidsmakers, om zo van
elkaar te leren. Tot slot heeft Nederland steun uitgesproken aan Oekraïne
en gezegd samen met de collega’s in de EU en de Raad van Europa op te
willen trekken om te doen wat we kunnen.
Diversen
Na het beleidsdebat werd er aandacht gevraagd voor diverse zaken:
− De Slowaakse delegatie heeft Trenčín uitgeroepen tot culturele
hoofdstad 2026.
− De Italiaanse delegatie heeft de lidstaten geïnformeerd over een
conferentie van cultuurministers van de Euro-mediterrane regio. Deze
eerste bijeenkomst van cultuurministers van het EU Zuidelijk Partnerschap zal plaatsvinden op 16 en 17 juni 2022 in Napels.
− De Estse, Letse en Litouwse delegatie hebben opgeroepen tot
gecoördineerde hulp op EU-niveau om het cultureel erfgoed van
Oekraïne te waarborgen. Daarbij denken ze aan training van experts
over Oekraïens cultureel erfgoed en gecoördineerde acties om illegale
handel van cultuurgoederen uit Oekraïne tegen te gaan. Daarnaast
doen ze ook de oproep aan de Europese Commissie om een drietal
Russische staatszenders aan de EU-sanctielijst toe te voegen.
− De Tsjechische delegatie heeft de prioriteiten van hun voorzitterschap
in de tweede helft van 2022 toegelicht. Voor cultuur zal het opstellen
van het werkplan 2023–2026 op de agenda staan, waarbij o.a. aandacht
is voor digitalisering. Voor media zal de Media Freedom Act, mogelijke
synergiën met de AVMSD, transparantie en onafhankelijkheid van
media op de agenda staan.
Onderwijsdeel OJCS-Raad – 5 april 2022
Raadsconclusies over het bevorderen van de Europese mobiliteit van
leraren, Raadsconclusies over een strategie voor Europese Universiteiten
en Raadsaanbeveling over het bouwen van bruggen voor effectieve
Europese samenwerking op het gebied van hoger onderwijs
Tijdens dit onderdeel zijn Raadsconclusies over het bevorderen van de
Europese mobiliteit van leraren, Raadsconclusies over een strategie voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-34, nr. 386

4

Europese Universiteiten en Raadsaanbeveling over het bouwen van
bruggen voor effectieve Europese samenwerking op het gebied van hoger
onderwijs aangenomen. Alle voorstellen zijn unaniem aangenomen, maar
enkele lidstaten hebben verklaringen ingediend waarin ze aangeven de
term «gender», die in de voostellen voorkomt, te zien als gelijkheid tussen
man en vrouw.
Het voorzitterschap gaf aan dat met de Raadsconclusies over lerarenmobiliteit een belangrijke stap is gezet richting het versterken van carrièrepaden van leraren in en het aantrekkelijker maken van het lerarenberoep
binnen Europa. Over de unaniem aangenomen voorstellen ten aanzien
van Europees hoger onderwijs werd aangegeven dat zij een belangrijke
stap zijn richting het versterken van de kwaliteit van het Europese hoger
onderwijs alsmede de versterking van samenwerking op het gebied van
hoger onderwijs en wetenschap in Europa.
Beleidsdebat over de versterking van crisismanagement in relatie tot de
Europese Onderwijsruimte
De Oekraïense Minister voor onderwijs, Shkarlet Serhiy woonde via
videoverbinding de start van het beleidsdebat bij en gaf aan dat het van
groot belang is dat Oekraïense leerlingen, leraren en het Oekraïense
onderwijssysteem in deze tijden ondersteund worden door internationale
organisaties zoals de Europese Unie.
Het beleidsdebat ging over de manier waarop Europese samenwerking
vorm gegeven kan worden om de Oekraïense crisis maar ook toekomstige
crises het hoofd te bieden. Veel lidstaten gaven hierbij aan dat de
Europese Unie snel heeft kunnen handelen naar aanleiding van de
Oekraïne-crisis en dat dit aangeeft dat de huidige coördinatiemechanismen, zoals de strategische sturing vanuit de High Level Group,
volstaan en dat er geen nieuwe mechanismes in het leven geroepen
hoeven te worden. Enkele lidstaten gaven aan dat er wel nagedacht zou
kunnen worden over een aparte crisisstructuur.
Een groot aantal lidstaten gaf aan dat het delen van goede voorbeelden in
tijden van crises waardevol is, dat de huidige werkstructuren van de
Europese Onderwijsruimte2 hier voldoende toe geëquipeerd zijn en dat de
Europese Commissie en aankomende voorzitterschappen zich blijvend
zouden moeten inzetten op het delen van goede voorbeelden. Daarnaast
riepen vooral de lidstaten die een groot aantal vluchtelingen opvangen op
om nieuwe solidariteitsfondsen in het leven te roepen om lidstaten die
(onevenredig) veel vluchtelingen opvangen te ondersteunen.
Nederland heeft in lijn met de geannoteerde agenda3 die u eerder heeft
ontvangen aangegeven dat een «roadmap» van komende initiatieven
binnen de Europese Onderwijsruimte meer inzicht zou kunnen bieden in
hoe deze gebruikt kan worden om het hoofd te bieden aan crises, dat een
eenduidige aanpak voor het delen van goede voorbeelden de efficiëntie
van de samenwerking zou vergroten en dat het ook in tijden van crises
van belang is dat lidstaten leidend zijn binnen de besluitvormingsprocessen van de Europese Unie.
De Commissie gaf zoals eerder aan dat verschillende Europese platforms,
zoals de School Education Gateway, zijn ingezet om lesmaterialen te delen
en dat verschillende fondsen flexibel ingezet kunnen worden om
maatregelen die nodig zijn ten gevolge van de crisis te bekostigen.
2
3

Kamerstuk 21 501-34, nr. 367.
Kamerstuk 21 501-34, nr. 380.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-34, nr. 386

5

Diversen
Na het beleidsdebat werd er aandacht gevraagd voor diverse zaken.
Het Franse voorzitterschap vroeg aandacht voor een verklaring over
investeringen in het onderwijs. Via deze verklaring geven lidstaten aan
«learning lab» op te zullen zetten dat de effectiviteit van investeringen in
het onderwijs zal evalueren. Daadwerkelijke deelname aan het «learning
lab» zal vrijwillig zijn. Nederland wacht op nadere informatie van de
Europese Commissie alvorens een besluit te nemen over de eigen
deelname. Deze informatie en de daaropvolgende besluitvorming worden
in het najaar verwacht.
De Ministers werden uitgenodigd om aanwezig te zijn bij een conferentie
over duurzaamheidsonderwijs die in het najaar in Nicosia wordt georganiseerd en tenslotte gaf het aanstaande Tsjechische voorzitterschap een
presentatie over zijn werkprogramma. Het Tsjechische voorzitterschap zal
op het gebied van onderwijs inzetten op mentaal welzijn, sociale
veiligheid, digitaal onderwijs en vaardigheden.
Raadsaanbeveling Europese benadering micro-credentials en
Raadsaanbeveling over leren voor de groene transitie en
duurzame ontwikkeling
Over de Raadsaanbeveling Europese benadering micro-credentials
ontving u op 11 februari jl. een BNC-fiche4. Over de Raadsaanbeveling
over leren voor de groene transitie en duurzame ontwikkeling (eerder
genoemd: leren voor ecologische duurzaamheid) ontving u op 25 februari
jl. een BNC-fiche5.
De onderhandelingen over de voorstellen hebben plaatsgevonden op
basis van deze BNC-fiches en de beoogde onderhandelingsresultaten zijn
in grote mate gerealiseerd. Nederland is tevreden met de resultaten, die in
lijn zijn met het Nederlandse beleid.
Beide Raadsaanbevelingen zijn op 16 en 17 juni in de EPSCO-Raad als
hamerstuk zijn aangenomen. Daarvoor is gekozen omdat er geen
Onderwijs, Jeugd, Cultuur en Sport Raad meer gepland staat tijdens het
Franse voorzittershap.
Raadsconclusies over de bescherming en veiligheid van journalisten en andere mediaprofessionals.
Het Franse voorzitterschap heeft na de OJCS-Raad van 4 en 5 april nog
Raadsconclusies voorgesteld over de bescherming en de veiligheid van
journalisten en andere mediaprofessionals.
Inhoud
In de conclusies wordt het belang van vrijheid van meningsuiting en recht
op informatie voor democratie benadrukt en de rol van de journalistiek
daarbij. Er wordt gewezen op de gevaren waar journalisten en andere
media professionals aan blootgesteld worden en de precaire economische
situatie. De conclusies bouwen voort op een aanbeveling van de Europese
Commissie van september 2021.

4
5

Kamerstuk 22 112, nr. 3317.
Kamerstuk 22 112, nr. 3352.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-34, nr. 386

6

De Europese Commissie wordt onder meer opgeroepen om, in het kader
van het bestaande European News Media Forum (een forum waarin
stakeholders in de nieuws media bijeenkomen), discussies en uitwisselingen van beste praktijken te organiseren over de bescherming van
journalisten. En om de financiering van onafhankelijke onderzoeksjournalistiek te verstevigen.
De Europese Commissie en de lidstaten worden onder meer opgeroepen
om de kennis over de potentiële risico’s voor mediaprofessionals en de
beste praktijken die kunnen helpen, met name wat betreft hun
bescherming en veiligheid in gebieden met gewapende conflicten, te
vergroten. Ook wordt opgeroepen om de sector te stimuleren om
initiatieven en indicatoren te ontwikkelen voor de betrouwbaarheid van
nieuws- en mediakanalen, zoals het in dienst hebben van journalisten en
andere mediaprofessionals, met als doel platforms en adverteerders te
stimuleren verantwoordelijkheid te tonen bij het deelnemen aan de
beschikbaarheid van betrouwbare informatie en verschillende
perspectieven.
In de tekst is ook aandacht voor de huidige situatie in Oekraïne en worden
de Commissie en lidstaten opgeroepen om journalisten en andere
mediaprofessionals die ernaar streven om op onafhankelijke en onpartijdige wijze verslag te doen van gewapende conflicten te ondersteunen
en initiatieven aan te moedigen die hun werk en de verspreiding ervan
bevorderen, bijvoorbeeld speciale secties in met name mediadiensten in
de Oekraïense taal en onafhankelijke en verbannen journalisten en
mediaprofessionals, met name uit landen als Oekraïne, Wit-Rusland en de
Russische Federatie, in het licht van hun individuele situatie en reden van
ballingschap te steunen.
Appreciatie
Nederland heeft de Raadsconclusies gesteund. De Raadsconclusies
sluiten aan bij het Nederlandse beleid en de in september gepubliceerde
aanbeveling van de Europese Commissie over de bescherming van
journalisten. Persvrijheid is fundamenteel voor een goed functionerende
democratie. Nederland staat pal voor dit grondrecht. Journalisten moeten
hun werk onafhankelijk en in veiligheid kunnen doen.
Na een korte onderhandeling in Raadskader zijn de Raadsconclusies op
21 juni jl. als hamerstuk door de Raad Algemene Zaken aangenomen.
Daarvoor is gekozen omdat er geen Onderwijs, Jeugd, Cultuur en Sport
Raad meer gepland staat tijdens het Franse voorzittershap.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-34, nr. 386

7