9
Kwaliteit van de gehandicaptenzorg
Aan de orde is het dertigledendebat over de kwaliteit van
de gehandicaptenzorg.
De voorzitter:
Ik heet u allen hartelijk welkom en wens u een goed debat
toe. Een bijzonder woord van welkom voor de staatssecretaris, de mensen op de publieke tribune en allen die thuis
meekijken. De spreektijd bedraagt drie minuten per fractie.
Ik stel voor om per fractie maximaal twee interrupties in
twee ronden te plaatsen.

Mevrouw Leijten (SP):
Voorzitter. In december heb ik dit debat aangevraagd naar
aanleiding van het zwartboek Achter de façade II over misstanden in de verstandelijkgehandicaptenzorg. Laat ik maar
meteen beginnen: ik ken de mensen achter dit zwartboek
al veel te lang. Zolang ik Kamerlid ben, staan zij rammelend
aan de deuren omdat zij niet gehoord worden, omdat
zorginstellingen handleidingen schreven over manieren
om lastige ouders buiten de deur te houden en over
manieren om ze een verbod op te leggen om op het instellingsterrein te komen, om ze te isoleren. Wij hebben er in
2008 een debat over gevoerd in deze Kamer. Toenmalig
staatssecretaris Bussemaker heeft de Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland (VGN) indertijd gesommeerd om die
handreiking hoe je lastige ouders buiten de deur houdt
terug te trekken. Maar nog steeds rammelen deze mensen
aan de deur. Nog steeds hebben zij een verhaal.
Onvoldoende opgeleid personeel, fraude, misbruik,
ondeskundige raden van toezicht, een grote rechtsongelijkheid. Het is maar een greep uit de in het zwartboek opgesomde misstanden. Bij het lezen van de meldingen lopen
je de rillingen over de rug, want je weet dat achter al deze
meldingen meer meldingen schuilgaan, dat het een topje
van de ijsberg is. Het gaat over afhankelijke mensen, over
ouders die het hebben over hun kinderen die nooit zelfstandig zullen zijn en die een veilige plek zoeken in de overtuiging dat hun kind veilig is en de beste zorg krijgt. En dan
krijgen ze te maken met dichte deuren, met doorverwijzen
en met het ridiculiseren van hun klachten. Dat is niet alleen
onacceptabel, maar ook vreselijk om mee te maken.
Daarom ben ik ook een beetje verbaasd over de reactie van
de staatssecretaris. Hij zegt: wij zijn ermee bezig en alles
wordt opgelost. Was het maar zo, zei ik tegen de staatssecretaris. In de uitzending van Kassa van begin december
werd het zwartboek gepresenteerd samen met het verhaal
van een vrouw die had geconstateerd dat in de instelling
van haar zusje geen toilet aanwezig was. De bewoners
konden niet naar de wc. Zij verplaatste haar zusje naar een
andere zorginstelling en gelukkig gaat het daar goed, maar
niet iedereen kan zijn verwant verplaatsen, niet iedereen
heeft een verwant die het voor je opneemt als het niet goed
gaat.
Ik heb een vraag waarop ik een toezegging van de staatssecretaris verwacht. Er is een kwaliteitsagenda voor de
ouderenzorg opgesteld. Kan hij de gehandicaptenzorg
daarin laten meelopen? Anders moeten wij er misschien

Tweede Kamer

Kwaliteit van de gehandicaptenzorg

over een jaar of over twee jaar weer om vragen, terwijl er
nu heel veel energie wordt gestoken in die kwaliteitsagenda.
Volgens mij kan de staatssecretaris daar gewoon op zeggen:
dat geldt ook voor de gehandicaptenzorg.
Ten tweede zou ik graag een oplossing vinden voor al die
mensen die rammelend aan de deuren staan en die niet
gehoord worden. Dat is slecht voor de instellingen die het
goed doen. Dat is niet goed voor het beeld van onze zorg.
Is het niet mogelijk dat er een soort patiëntenautoriteit
komt? Er zijn nu al onafhankelijke klachtcommissies waar
je terechtkunt, maar een patiëntenautoriteit zou dat kunnen
bundelen. Bij zo'n autoriteit moet je terechtkunnen. De
inspectie gaat alleen over de kwaliteit. Een bepaalde stichting gaat misschien alleen over de Zorgverzekeringswet.
Maar wat als je voor een dichte deur staat als je zegt dat er
geen toilet voor je zusje is, dat je zusje in de instelling niet
naar het toilet kan? Formeel kun je dan nergens terecht.
Dan kun je alleen je zusje verhuizen.
De voorzitter:
Wilt u afronden?
Mevrouw Leijten (SP):
Zou het niet goed zijn om een soort Nederlandse patiëntenautoriteit op te zetten die onafhankelijk onderzoek doet, een
bindende uitspraak doet en bij structureel geconstateerde
problemen de mogelijkheid krijgt om ons te adviseren om
beleid te wijzigen?

De heer Otwin van Dijk (PvdA):
Voorzitter. De Stichting Klokkenluiders Verstandelijk
Gehandicapten Zorg heeft een indrukwekkend zwartboek
gepresenteerd. Wat daarin staat, komt wel binnen. Het is
een triest zwartboek, vol ontgoocheling, zo kopte een van
de kranten die hierover schreef. De PvdA vindt het goed
dat de stichting dit zwartboek heeft opgesteld. Mensen met
een verstandelijke beperking en hun familie moeten er altijd
op kunnen rekenen dat de zorg die zij krijgen, gewoon goed
is. Er gaat gelukkig ook veel goed, maar missstanden, zeker
als die structureel zijn, passen niet in een beschaafd land
als het onze. De gehandicaptenzorg moet beter en wat mij
betreft is dat ook een van de redenen waarom de langdurige
zorg veranderd moet worden.
Ik wil in het debat graag twee vragen naar voren brengen
en, niet geheel toevallig, zijn dat naar mijn idee de twee
prangende vragen uit het zwartboek. Hoe versterken we de
positie en de zeggenschap van cliënten en cliëntenraden?
En hoe verbeteren we de kwaliteit van de gehandicaptenzorg?
De Partij van de Arbeid wil de zeggenschap van mensen
versterken. Niet de standaardindicatie of het standaardaanbod van een zorgaanbieder bepaalt hoe jij je leven leidt,
want dat bepaal je zelf, samen met je familie en de zorgprofessionals die je daarbij ondersteunen. In de Wmo en de
Wlz zijn amendementen van de PvdA en D66 opgenomen
die mensen het recht geven om zelf een eigen zorgplan te
maken. Dat geeft mensen meer grip op hun leven en
oplossingen die passen bij hun leven.

8 april 2015
TK 73

73-9-1

Maar wat als mensen kritiek leveren? Het past zorgaanbieders dan niet om kritische cliënten en familieleden weg te
zetten als lastig. Wij willen dat er echt naar cliënten, familie
en cliëntenraden wordt geluisterd. De PvdA heeft er nog
dit weekend voor gepleit om de positie van de cliëntenraden
te versterken, bijvoorbeeld door cliëntenraden een eigen
budget te geven om advies te kunnen inhuren. Welke
maatregelen gaat de staatssecretaris verder nog nemen
om voldoende tegenmacht te organiseren? We lezen dat
zorgkantoren niet veel doen met de kritiek die ze krijgen
van cliënten over zorgorganisaties waar contracten mee
zijn afgesloten, maar zorgkantoren hebben door de Wlz wel
een belangrijkere taak gekregen. Wat kan cliëntenondersteuning voor cliënten en hun familie juist op dit punt betekenen
en verbeteren?
Mijn tweede punt gaat over de verbetering van de kwaliteit
van de gehandicaptenzorg. Eigenlijk zien we veel parallellen
met de discussie die we voeren over de ouderenzorg. Bij
de behandeling van de Wlz heeft de PvdA met andere partijen gevraagd om een vernieuwingsagenda voor de langdurige zorg, want de hervorming van de zorg gaat immers
niet alleen om de verandering van wetten, maar juist ook
om de verbeteringen in de praktijk. Die vernieuwingsagenda
wordt momenteel opgesteld met innovatieve partijen,
waaronder de cliënten zelf, en moet voor de zomer klaar
zijn. Daarbij staan kwaliteit van leven voor cliënten, ruimte
voor zorgprofessionals en minder ingewikkeldheid en
bureaucratie centraal.
Zorgprofessionals zijn nu te veel tijd kwijt met zaken die
helemaal niks met zorg te maken hebben: papierwerk en
lijstjes invullen. Dat geldt ook voor cliënten: wat een
bureaucratie komen zij soms tegen. Daar zagen we afgelopen maandag bij Pauw ook nog een mooi voorbeeld van,
of eigenlijk een slecht voorbeeld. Daar zagen we Brigitte
die lacht op haar pasfoto's. Die foto's worden altijd afgekeurd, ook al heeft Brigitte een verstandelijke beperking
waardoor zij gewoon altijd lacht. Eigenlijk is dat ook heel
mooi.
De voorzitter:
Kunt u afronden?
De heer Otwin van Dijk (PvdA):
Voorzitter. Ik ga afronden.
Kan de staatssecretaris de stand van zaken geven van de
vernieuwingsagenda en dan specifiek ten aanzien van de
gehandicaptenzorg? En wat kunnen we daarbij leren van
ervaringen in het zwartboek?
Mevrouw Leijten (SP):
Ik ben eigenlijk wel benieuwd te horen wat de Partij van de
Arbeid van het voorstel vindt om een onafhankelijke commissie of autoriteit in te stellen voor het geval dat alle
deuren op slot zitten en er geen uitspraak wordt gedaan in
een conflict. Mensen moeten bij die commissie terechtkunnen voor een bindende uitspraak. Wat vindt de PvdA van
dit voorstel uit het zwartboek? Deze mensen hebben al jaren
de ervaring dat deuren dichtzitten, hun problemen worden
geridiculiseerd en ze worden weggezet terwijl ze wel een
punt hebben. Wat vindt de heer Van Dijk van de Partij van
de Arbeid daarvan?

Tweede Kamer

Kwaliteit van de gehandicaptenzorg

De heer Otwin van Dijk (PvdA):
Volgens mij zoeken we allemaal naar maatregelen die helpen om de onmacht die mensen voelen, weg te nemen.
Mensen hebben vaak het gevoel voor een gesloten deur te
staan of dat hun zorgorganisatie wegkijkt. Sterker nog,
mevrouw Leijten heeft in het verleden het voorbeeld
gegeven van kritische mensen die worden afgewimpeld.
Wij hebben het voorstel gedaan om de cliëntenraden te
versterken door ze bijvoorbeeld een eigen budget te geven.
Er staan meer voorstellen in het zwartboek en ik vind dat
we met elkaar op zoek moeten gaan naar maatregelen die
het beste recht doen aan het gevoel van onmacht van die
mensen. Daar moeten we wat aan doen en daarom vind ik
het een goed voorstel. Ik zoek echter nog wel naar wat wel
of niet helpt om dat gevoel van onmacht weg te halen.
De voorzitter:
Uw vervolgvraag, mevrouw Leijten.
Mevrouw Leijten (SP):
Een van de dingen die helpen is dat een onafhankelijke
commissie ernaar kijkt. Dat moet anders gaan dan zoals
het nu gebeurt. In het antwoord van de staatssecretaris
staat: het is dan toch weer een cliëntenraad, en die is weer
gelieerd aan een instelling. Ook de heer Van Dijk weet dat
dat soms een-op-een het beleid van een instelling kan zijn.
Als de deuren overal dichtzitten, moeten wij er toch voor
zorgen dat wij een deur openen, en dat er een onafhankelijke uitspraak komt, waardoor mensen weer verder kunnen
met hun leven? Ik hoop echt dat de PvdA het voorstel hierover dat ik zo dadelijk zal indienen, zal kunnen steunen. Hoe
het gaat heten en dergelijke maakt me geen donder uit. Als
het niet om kwaliteit gaat waarover de inspectie alleen
oordeelt, zie je juist bij deze zorg dat de deuren dichtzitten.
Volgens mij is dat slecht voor iedereen, ook voor de sector
zelf. Ik hoop dus op de steun van de Partij van de Arbeid
als ik dit voorstel indien.
De heer Otwin van Dijk (PvdA):
Volgens mij zoeken mevrouw Leijten en ik allebei naar een
methode om iets te doen aan het onmachtgevoel van
mensen. Ik heb zelf het voorbeeld gelezen van zorgkantoren.
Die hebben daarin ook een belangrijke rol, onder meer als
het gaat om het regelen van cliëntondersteuning en om de
wat zachtere maar voor mensen heel betekenisvolle kanten.
Maar ook zij houden de deur dicht. Daaraan moeten wij ook
iets doen. Ik vind eerlijk gezegd dat wij met elkaar moeten
zoeken naar maatregelen die helpen om daar iets aan te
doen. Ik sta er best sympathiek tegenover, mevrouw Leijten,
maar ik denk dat wij moeten zoeken naar dingen die daarin
helpen.

Mevrouw Pia Dijkstra (D66):
Voorzitter. Je zou kunnen denken dat het met de kwaliteit
in de gehandicaptenzorg helemaal niet zo slecht is gesteld.
De inspecteur-generaal heeft de sector onlangs nog een
pluim gegeven. Maar het zwartboek van de Klokkenluiders
Verstandelijk Gehandicapten, een groep ouders met kinderen in de gehandicaptenzorg, laat een heel ander beeld zien.
Vorige maand kregen wij de reactie van de staatssecretaris
op dit zwartboek.

8 april 2015
TK 73

73-9-2

Iets moet me van hart; laat ik daarmee beginnen. Het motto
van de staatssecretaris is: van systemen naar mensen. Maar
in het halfjaar dat ik nu de portefeuille van mijn collega
Bergkamp waarneem, valt mij elke keer opnieuw iets op
als ik de brieven lees, ook in deze reactie van de staatssecretaris: het gaat helemaal niet over mensen maar het gaat
over de systemen. Het is een koele, afstandelijke houding
die ik terugzie in die brieven. Het gaat elke keer zo weinig
over het centraal stellen van de mensen. Dat geldt voor de
brief van 17 maart, maar wij zien het ook rond de pgb's en
in de kwaliteitsbrief ouderenzorg. De ouderenzorg en de
gehandicaptenzorg zijn twee heel verschillende sectoren,
maar door de oogharen bekeken, lijken de problemen toch
sterk op elkaar: regelmatig slechte zorg, tekortschietende
controle en toezicht, niet luisteren naar cliënten of hun
vertegenwoordigers, een gesloten cultuur waarin fouten
onder het tapijt worden geveegd en klachten niet serieus
worden genomen in plaats van dat ze worden gezien als
een kans om te leren.
Nu werkt de staatssecretaris aan een Nationaal Programma
Gehandicapten. De opdracht voor de uitwerking is vorige
week gegeven. Graag hoor ik vandaag al van de staatssecretaris wat zijn concrete ambities zijn voor dit programma.
Ik wil daar toch graag iets meer van weten. Kan de Kamer
het uitgewerkte plan voor de zomer verwachten, en wanneer
zien wij vervolgens de echte veranderingen?
De gehandicaptensector werkt nu al een paar jaar aan het
in kaart brengen van kwaliteit; dat is het Kwaliteitskader
Gehandicaptenzorg. Dat is heel positief, maar het is voor
ouders die op zoek zijn naar een goed huis voor hun
gehandicapte zoon of dochter nog steeds heel moeilijk om
objectieve informatie te krijgen over de kwaliteit van een
bepaalde woonvorm en om verschillende woonvormen
met elkaar te vergelijken. D66 wil dat deze informatie, net
als bij de ouderenzorg, snel en gemakkelijk te vinden is,
bijvoorbeeld via een website. Van mij mag dat ook kiesBeter.nl zijn, als die website dan inmiddels is verbeterd. Wil
de staatssecretaris toezeggen om hiervan in overleg met
de sector werk te maken?
Ten slotte, mijn allerlaatste opmerking: wij horen alarmerende geluiden over vergrijzing onder zorgverleners in de
gehandicaptensector. Jong, goed opgeleid personeel verdwijnt weer. Ik hoor graag van de staatssecretaris of hij dit
beeld herkent, of hij bereid is om hiernaar eventueel
onderzoek te laten verrichten en wat hij eraan gaat doen.
Wil hij in overleg met de sector en de opleidingen kijken
naar eventuele knelpunten op het terrein van ontwikkelingsperspectief en bijscholing?
De voorzitter:
Dat was prachtig binnen de tijd. Dank u wel.

De heer Potters (VVD):
Voorzitter. Dit kabinet is vanaf de start bezig met een
ongelofelijk ambitieuze en ingewikkelde klus, het verbeteren
van de kwaliteit van de zorg en het onder controle krijgen
van de kosten van de zorg. Voorgangers van mij die namens
de VVD in deze Kamer zaten, hebben het al vaker gezegd:
in plaats van wereldkampioen kosten langdurige zorg
moeten we wereldkampioen kwaliteit worden.

Tweede Kamer

Kwaliteit van de gehandicaptenzorg

Voor ons is van belang dat het kabinet daarbij koers houdt.
Echte kwaliteitsverbetering vergt een structurele en fundamentele aanpak. Daarom zijn we blij met de nieuwe Wet
langdurige zorg, die de wensen van de mensen die zorg
nodig hebben veel meer centraal stelt. Hiermee, en met de
vernieuwingsagenda, die er mede op ons verzoek komt,
moet er echt werk worden gemaakt van persoonsvolgende
bekostiging. Minder regels en meer sturen op het leveren
van kwaliteit in plaats van op allerlei afvinklijstjes.
Ik dank de Stichting Klokkenluiders Verstandelijk Gehandicapten voor het opgestelde zwartboek. Mijn fractie neemt
de signalen uiterst serieus. Het is goed dat ook in dit rapport
duidelijk wordt aangegeven dat het niet zo is dat de gehele
sector slecht functioneert en dat het een kwestie is van meer
geld om het op orde te brengen. Daar waar het wel misgaat,
moet stevig worden ingegrepen, vindt ook de VVD. Er is
geen quick fix en het zal ook nooit zo zijn dat er niets meer
misgaat. Zoals eerder aangegeven door het kabinet, wordt
er heel veel gedaan om de kwaliteit te verbeteren. Kwaliteit
brengt je omhoog, dus we moeten structureel het stelsel
van de zorg cliëntgerichter maken door meer openheid over
kwaliteit, vraaggestuurde bekostiging, een stevige positie
van de cliënten, goedgeschoold personeel en een goed
bestuur. Veel van deze acties vergen een lange adem.
Hiermee wordt op veel aanbevelingen van de stichting
reeds actie ondernomen.
Ik vraag de staatssecretaris om specifiek ten aanzien van
de gehandicaptenzorg te zorgen dat de bekendheid van het
Landelijk Meldpunt Zorg vergroot wordt. Ik hoor graag van
de staatssecretaris of dit mogelijk is.
In november heeft er een debat plaatsgevonden over kwaliteit van de ouderenzorg. Naar aanleiding van dit debat
heeft de staatssecretaris toegezegd, een kwaliteitsaanpak
langdurige zorg op te stellen. Wat de VVD betreft, gaat die
ook over de kwaliteitsaanpak met betrekking tot de gehandicaptenzorg. De staatssecretaris heeft naar onze tevredenheid aangegeven dat hij in 2015 naast de ouderenzorg ook
voor andere sectoren zal ingaan op de kwaliteit van zorg.
In de gehandicaptenzorg zal het opzetten van een nationaal
programma gehandicaptenzorg een belangrijk onderdeel
daarvan zijn.
Het zwartboek rapporteert over het gebrek aan medezeggenschap van cliënten. De VVD vindt inspraak van cliëntenraden erg belangrijk en heeft daarom vorige week voorgesteld om de positie van cliëntenraden waar mogelijk te
versterken. De VVD ziet graag dat het kabinet hier met de
sector over in gesprek gaat. We zien de uitkomsten van dat
gesprek vol vertrouwen tegemoet.
Tot slot wil ik nog aangeven dat hoewel ook de VVD alle
problemen het liefst gisteren nog opgelost zag, we wel
terughoudend moeten zijn met allerlei nieuwe plannen en
ideeën. We moeten er vooral voor zorgen dat de uitwerking
van de reeds ingezette beweging daadwerkelijk resultaten
gaat opleveren.
De voorzitter:
Dank u wel. Keurig binnen de drie minuten. Mevrouw Leijten heeft een interruptie.

8 april 2015
TK 73

73-9-3

Mevrouw Leijten (SP):
Je kunt iedereen versterken met medezeggenschap, maar
wat als alle deuren dichtzitten en je niet wordt gehoord,
sterker nog, als je wordt geridiculiseerd? De voorzitter van
deze Kamer, een partijgenoot van de heer Potters, kan
erover meepraten, want die heeft tussen 2006 en 2010
menig debat gevoerd over deze onderwerpen in de Kamer.
Je ziet hoe dicht het kan zitten op het moment dat je nergens terechtkunt. Een van de adviezen uit Achter de façade
is ervoor te zorgen dat mensen die helemaal zijn vastgelopen in het systeem zich ergens kunnen melden voor een
onafhankelijke uitspraak, los van medezeggenschap. Zojuist
zei de PvdA in tweede instantie dat het weleens misloopt
bij zorgkantoren. Wat mij betreft kan het bij zo'n commissie
ook gaan over zorgkantoren. Daar waar de deur dichtzit en
niet opengaat, en de burger die afhankelijk is van zorg en
van derden alleen staat …
De voorzitter:
Kunt u tot uw vraag komen?
Mevrouw Leijten (SP):
… moet er een onafhankelijke commissie zijn die een bindende uitspraak doet. Hoe staat de VVD daartegenover?
De heer Potters (VVD):
Zoals ik al heb aangegeven in mijn betoog is de VVD van
mening dat we dit onderwerp serieus moeten nemen en
dat mensen echt gehoord moeten worden en een ingang
moeten kunnen vinden, zeker in geval van de gehandicaptenzorg. Laat daar echt geen twijfel over bestaan. Wij hebben al een aantal instellingen en instanties in het leven
geroepen. Wij hebben het Landelijk Meldpunt Zorg. Daar
kunnen mensen terecht. Wij hebben de Inspectie VWS, waar
mensen ook terechtkunnen. Wij hebben bijvoorbeeld de
Nationale ombudsman, waar mensen met hun klacht
terechtkunnen. En dan hebben wij ook nog de cliëntenraden.
Ik wil echt voorkomen — dat is het pleidooi in mijn betoog
— dat wij nu weer iets nieuws gaan inrichten, mensen weer
gaan vragen om na te denken over de vraag waar zij hun
klacht moeten neerleggen en waar zij gehoord moeten
worden, terwijl wij bestaande instellingen en instrumenten
hebben die gewoon goed moeten functioneren. Ik ben van
de school waarbij wij eerst proberen om wat er is goed te
laten functioneren in plaats van de burger weer naar een
ander loket te sturen, want daarmee maken wij de verwarring alleen maar groter. Ik snap uw pleidooi. Volgens mij
staan wij aan dezelfde kant van het touw te trekken, maar
laten wij nu eerst eens kijken hoe de bestaande instrumenten goed kunnen functioneren.
Mevrouw Leijten (SP):
De bestaande instrumenten, zoals het Landelijk Meldpunt
Zorg, lossen niets op en verwijzen alleen maar door. Zij
kunnen geen klachten oplossen en verwijzen terug naar de
instelling. De inspectie pakt het alleen op als het de kwaliteit
betreft en niet als het andere zaken betreft waarin je ook
enorm kunt vastlopen. De Nationale ombudsman controleert
alleen het beleid van de overheid en burgers die daarin
vastlopen. Dit is privaat. De Nationale ombudsman gaat
niet over zorginstellingen. Hij heeft dat vaker gezegd. Hij
heeft in rapporten geschreven hoe de inspectie bijvoorbeeld

Tweede Kamer

Kwaliteit van de gehandicaptenzorg

de deur dichthield als mensen daar kwamen met hun zorgen
en klachten. Dat heeft er overigens toe geleid dat de IGZ
nu een enorm verbetertraject doormaakt. Het probleem is
dat, als je echt vastzit, er uiteindelijk niemand over gaat
met een bindende uitspraak.
De voorzitter:
Wat is uw vraag?
Mevrouw Leijten (SP):
Ik geef nog een voorbeeld. Voor geschillen met betrekking
tot de vergoeding van de basisverzekering hebben wij een
onafhankelijke geschillencommissie. Waarom breiden wij
die niet uit voor de Wlz? Daar kunnen mensen dan terecht.
Hoe je het noemt, maakt mij niet uit. Ik wil geen nieuw loket.
Laten wij vooral laten bestaan wat er is, maar laten wij
ervoor zorgen dat wij de deur wel open kunnen laten duwen
waar die dicht zit.
De heer Potters (VVD):
Ik snap het pleidooi. Ik snap ook dat wij de klachten serieus
in overweging moeten nemen en mensen niet van het kastje
naar de muur moeten sturen. Ik vind echter ook dat wij
moeten kijken hoe wij het bestaande instrumentarium
kunnen verbeteren. Die vraag kan de staatssecretaris goed
beoordelen. Hij kan daar een overweging bij geven. Ik ben
nog niet zover dat ik vind dat wij naar dit punt moeten gaan,
ook vanuit het aspect dat de burger duidelijkheid moet
hebben over de instrumenten die werken. Wij moeten niet
weer een nieuwe deur openen, waardoor het nog moeilijker
wordt om het juiste loket te vinden. Dat lijkt mij niet verstandig. Ik deel de mening dat wij dit goed moeten oplossen,
dat wij het serieus moeten nemen en dat iedereen gehoord
moet worden als hij een klacht heeft.

Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Voorzitter. Vandaag mag ik Mona Keijzer vervangen, onze
betrokken zorgwoordvoerder, die anders altijd de degens
kruist met al die andere zo betrokken zorgwoordvoerders
in de Kamer. Als woordvoerder voor justitie en binnenlandse zaken moest ik wel even slikken. Toen ik de stukken
las en mij realiseerde wie vandaag nog meer het debat
voerde, dacht ik echter: ik hoef het helemaal niet te doen
zoals al deze deskundige betrokken zorgwoordvoerders.
Laat ik gewoon mijn bril van gevangenisdirecteur eens
opzetten. U moet weten dat ik groot ben geworden aan de
Universiteit Utrecht, waar Total Institutions van Goffman
nog steeds verplichte kost is. Het valt mij op dat de rechten
van de opgenomen verstandelijk gehandicapten op heel
veel punten die er volgens de ouders het meest toe doen,
nog altijd zo ver achterlopen op die van de gevangenen.
Dan trek ik het niet zo breed als mevrouw Agema deed met
haar goedbedoelde totale beginselenwet, maar het gaat
dan vooral over het klachtrecht, over de medezeggenschap
en over onafhankelijk onderzoek bij ernstige incidenten.
Ten aanzien van het klachtrecht beschrijft de staatssecretaris, naar aanleiding van het zo waardevolle en akelige
zwartboek dat nu voorligt in de Eerste Kamer, goed wat er
allemaal in gang is gezet. Hij bespreekt ook het Landelijk

8 april 2015
TK 73

73-9-4

Meldpunt Zorg. Dat is, zoals mevrouw Leijten terecht zegt,
eigenlijk allemaal ingestoken vanuit de verantwoorde
medische zorg. Daarmee is lang niet altijd alles getackeld.
Kijk naar het gevangeniswezen, waar de commissies van
toezicht werken. Die gaan niet over de zorg — de zorg gaat
naar de inspectie — maar puur over de bejegening. Hoe
maakt een instelling het eigenlijk goed als het is misgegaan?
Hoe worden vergissingen opgelost? Hoe worden fouten
hersteld, juist ten aanzien van die onafhankelijke bejegening
en het serieus nemen van cliënten en hun ouders? Daar
kunnen ze echt van leren. Zou de staatssecretaris zich daarin
willen verdiepen? Misschien is dat ook een antwoord op
wat mevrouw Leijten aangeeft.

standelijke beperking raken, omdat het hier gaat om zorg
die levenslang en levensbreed is en waarbij de afhankelijkheidsrelatie misschien wel het allergrootst is van alle zorgsectoren. Het gaat niet alleen om de afhankelijkheidsrelatie
tussen cliënt en zorgverlener, maar ook tussen ouders en
zorgverleners. Ik lees in alle meldingen terug hoe moeilijk
het is voor ouders om, wanneer ze jarenlang 24 uur per dag
voor hun kind hebben gezorgd, die zorg op een gegeven
moment over te dragen aan een instelling, die het anders
doet, andere keuzes maakt en de ouders daar niet altijd bij
betrekt, terwijl die ouders wel ervaringsdeskundige bij uitstek zijn. Miscommunicatie ontstaat dan gemakkelijk, wat
leidt tot gebrek aan vertrouwen.

De medezeggenschap wordt ervaren als een wassen neus.
Als je als gevangenisdirecteur de medezeggenschap niet
serieus neemt, heb je een serieus probleem. Dan komt de
inspectie langs, net als de commissie van toezicht en de
Centrale Raad voor Strafrechtstoepassing. Dan leer je het
wel af! Hoe borgen wij nou, ook binnen de zorg, dat de
medezeggenschap veel meer serieus wordt genomen? Ook
hierbij zie ik weer de vergelijking met het gevangeniswezen.

De centrale vraag die de meldingen in het zwartboek
oproepen is: wat is het algemene kwaliteitsbeeld van de
sector? Deze meldingen snijden door je ziel, want deze
mensen ervaren dat de zorg voor hun kinderen niet goed
is. Daar moeten wij iets aan doen. Daarentegen concludeert
bijvoorbeeld de Inspectie voor de Gezondheidszorg dat de
cultuuromslag in de gehandicaptenzorg al eerder in gang
is gezet en heeft plaatsgevonden, en dat er resultaten zijn
bereikt. De kwaliteit van leven wordt belangrijker. Innovatie
wordt belangrijker. Er is veel verbeterd op het gebied van
zorg en dwang. De kennis en kunde is van een hoger niveau
dan vroeger. En het is gebruikelijker om hulp van buiten in
te roepen als zorgsituaties dreigen vast te lopen. Het
inschakelen van het CCE (Centrum voor Consultatie en
Expertise) en het gebruik van meerzorg zijn daar voorbeelden van.

Tot slot wil ik ingaan op de rol van de inspectie bij heel
ingrijpende incidenten in een instelling, bijvoorbeeld bij
een overlijden. Het is absoluut ondenkbaar dat een gevangenis louter zelf onderzoek zou doen. Waarom bieden wij
een zorginstelling die ruimte wel? Mijn collega Bruins Slot
heeft samen met de SP, en naar ik meen ook met D66, in
actualiteitenprogramma EenVandaag aangegeven dat de
inspectie altijd onderzoek moet doen naar een overlijden,
wanneer er ook maar enige verdenking is dat er iets mis
zou kunnen zijn gegaan. Die ruimte zou een gevangenis
nooit krijgen. Laten wij die ruimte ook niet bij de zorginstellingen neerleggen.
Kijk dus ten aanzien van het klachtrecht, de medezeggenschap en het onafhankelijke onderzoek eens naar het
gevangeniswezen! Het is akelig om het te moeten zeggen,
maar op die punten kan de zorg heel veel van het gevangeniswezen leren.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.
De voorzitter:
In de eerste termijn van de staatssecretaris sta ik twee
interrupties in tweeën toe. Het woord is aan de staatssecretaris.

Staatssecretaris Van Rijn:
Voorzitter. De aanleiding om dit debat met elkaar te voeren
is het zwartboek van de Stichting Klokkenluiders Verstandelijk Gehandicapten. De meldingen die de opstellers van het
zwartboek consciëntieus hebben samengebracht, vragen
erom serieus genomen te worden. Het gaat om gebrekkige
communicatie, klachten die niet serieus worden genomen,
misbruik, falende medezeggenschap en oneigenlijk gebruik
van zorggeld. Als je de meldingen zo leest en de optelsom
ziet, dan is het goed voorstelbaar dat degenen die deze
meldingen hebben gedaan een slechte zorgkwaliteit ervaren. Dat is niet acceptabel.

Misschien is het goed om nog even de revue te laten passeren wat de afgelopen jaren is gedaan om de kwaliteit van
de gehandicaptenzorg op een hoog peil te brengen. Tussen
2005 en 2012 hebben tientallen organisaties meegedaan
aan het verbeterprogramma Zorg voor Beter met als specifieke thema's preventie van seksueel misbruik, probleemgedrag, vrijheidsbeperking en sociale participatie. Voor de
gehandicaptensector is de kennis uit Zorg voor Beter en
het Verbeterprogramma Gehandicaptenzorg opgenomen
in een breed kennisplatform waarin VGN, MEE Nederland,
Vilans en ZonMw samenwerken. Veel instellingen in de
gehandicaptensector hebben meegedaan met het experiment regelarme instellingen.
Last but not least, het wetsvoorstel zorg en dwang beschrijft
een stappenplan dat zich richt op het terugdringen van
dwang en dwangmaatregelen in de verstandelijkgehandicaptenzorg. Dat wetsvoorstel wacht op behandeling in de
Eerste Kamer. Ook in de klachtenbehandeling — het punt
van mevrouw Leijten — zijn op zich forse verbeteringen
aangebracht. Met het wetsvoorstel klacht en kwaliteit
gezondheidszorg worden zorgaanbieders verplicht te
beschikken over een klachtenfunctionaris die helpt oplossingen te vinden voor klachten en die een bemiddelende
rol op zich kan nemen. Sinds vorig jaar is er het functionerend Landelijk Meldpunt Zorg.

Uit de onderwerpen van het zwartboek springt naar voren
dat ze het karakter van de zorg voor mensen met een ver-

Dit zijn de twee beelden die wij met elkaar hebben. Aan de
ene kant is dit een sector die aan de gang is met kwaliteitsverbetering, waaraan de afgelopen jaren het nodige is
gebeurd. Aan de andere kant zijn er deze meldingen, die
uitermate indringend zijn, die erop wijzen dat het op een
aantal plekken nog steeds niet goed genoeg gaat, die het
vertrouwen van cliënten en ouders schaden, die schade
toebrengen aan de hele sector en die vooral verschrikkelijk
zijn voor degenen die dat moeten meemaken.

Tweede Kamer

8 april 2015
TK 73

Kwaliteit van de gehandicaptenzorg

73-9-5

De klachten van de klokkenluiders neem ik uitermate serieus. Wij moeten waardering hebben voor de inspanningen
die de sector zich tot nu toe heeft getroost om de kwaliteit
te verbeteren, maar er moeten nog steeds zaken beter en
dit soort signalen moet zeer serieus worden genomen,
omdat die het beeld bepalen maar vooral omdat die voor
de betrokkenen ongelooflijk droevig en triest zijn, zeker als
je zo voor je kind moet opkomen.
In de huidige situatie zijn er twee groepen cliënten voor wie
de zorg soms tekortschiet. Allereerst is er de groep cliënten
met een lichte verstandelijke beperking van wie de wens
tot eigen regie soms leidt tot een niet goede begeleiding;
door drugsgebruik en prostitutie komen mensen aan de
rand van het bestaan terecht. Zorgverleners en ouders lopen
dan tegen enorme vragen op. Dat zijn vaak ethische
dilemma's rond de vraag hoever de zorg moet gaan in het
beschermen van cliënten. Daarnaast is er de groep cliënten
met een ernstige gedragsproblematiek waarbij er nog
steeds handelingsverlegenheid is. Ook dat kan leiden tot
heftige confrontaties tussen de cliënt, de zorgverlener en
de mantelzorger.
Het is al even aan de orde geweest: een tijdje terug heb ik
in de Kamer het plan van aanpak voor de ouderenzorg
kunnen bespreken. Dat bestaat eigenlijk uit twee componenten. Hoe kunnen we de ruimte die we hebben gegeven en
die gaat ontstaan met de Wet langdurige zorg beter benutten? Maar vooral ook: hoe kunnen we een specifiek programma maken om de kwaliteit van de ouderenzorg in ons
land te verbeteren en te leren van de goede voorbeelden
en de sector op sleeptouw te nemen? Het is goed dat die
verbeteringen in het plan van aanpak — de heer Van Dijk
vroeg ook naar het vernieuwingsprogramma — niet alleen
van toepassing zijn op de ouderenzorg maar ook op de
gehandicaptensector. Toch zou het ook goed zijn om een
specifieke beweging te maken. We moeten voor de gehandicaptenzorg niet kopiëren wat er in de ouderenzorg is
gedaan; soms verschilt die sector namelijk op essentiële
punten van de ouderenzorg. We moeten samen met de
sector komen tot een plan van aanpak dat recht doet aan
de eigenheid van de verstandelijkgehandicaptensector,
waarbij de meldingen uit het zwartboek gehoord worden
en de onderliggende problematiek een plaats dient te krijgen.
Met name het thema dat door de Kamer zo indringend naar
voren is gebracht, namelijk de relatie tussen cliënt, zorgverlener en mantelzorger, maar ook de communicatie naar de
instelling, vraagt naar mijn smaak ook in de gehandicaptensector om een eigen invulling. Waar de gehandicaptensector
kan meevaren met het plan van aanpak voor de verpleeghuizen met betrekking tot toezicht, bestuurlijk leiderschap
en transparantie, kunnen we dat op dezelfde manier doen.
Ik ben er echter ook voor om specifiek voor de gehandicaptensector een apart plan van aanpak — dit is tevens een
antwoord op een vraag van mevrouw Leijten — voor de
verpleeghuissector te gaan ontwikkelen. Wat mij betreft
gebeurt dat met, voor en door de sector, maar ook met
medeneming van de klokkenluiders, die in dit verband een
aantal zaken aan de orde hebben gesteld. Die moeten wat
mij betreft meepraten met de ontwikkeling van dit plan.

ik hiermee gekregen. Het is een goede uitkomst van dit
debat dat dat plan van aanpak er komt. Ik zal er een specifieke toelichting bij geven. We hebben gezegd dat we voor
de ouderenzorg de bezettingsnorm gaan onderzoeken,
vooral de personeelsbezetting. Hoe dat vorm gaat krijgen,
moet vooral de praktijk leren. Is de staatssecretaris bereid
om dat plan ook over te nemen voor de gehandicaptenzorgsector?
Staatssecretaris Van Rijn:
Alle ideeën die voor de ouderenzorg zijn ontwikkeld en die
misschien ook voor de gehandicaptenzorg of anderszins
gelden, moeten we daarin meenemen. Ik wil dit, net als het
plan van aanpak voor de ouderenzorg en de verpleeghuiszorg, samen met de sector en samen met de klokkenluiders
ontwikkelen. Daarin kunnen dit soort zaken wat mij betreft
ook een rol spelen.
Mevrouw Leijten (SP):
Ook over die toezegging ben ik tevreden. Ik wil alleen nog
benadrukken hoe belangrijk het is. De staatssecretaris sprak
net over mensen met ernstige gedragsproblemen. Dat is
bijkans de moeilijkste groep mensen om goed te begeleiden
en goed te verzorgen. Juist bij die groep zien we dat het
essentieel is dat er vaste mensen op vaste groepen staan.
Eén verandering maakt dat het evenwicht weg is en dat het
heel gevaarlijk en onveilig kan worden voor zowel personeel
als medebewoners. Ik hoop dus echt dat de staatssecretaris
de bezettingsnorm mee wil nemen en uiteindelijk met
werkgevers en werknemers wil ontwikkelen.
Staatssecretaris Van Rijn:
Daar ben ik het mee eens, maar we moeten ook onderkennen dat het probleem soms eerder speelt. Als ouders voor
hun kind met ernstige gedragsproblemen op zoek zijn naar
een geschikte instelling, nadat ze jarenlang voor hun kind
hebben gezorgd, is het ongelooflijk moeilijk om een goede
match te vinden tussen enerzijds de kennis en de kunde
van ouders en soms ook het verdriet en de blijdschap die
ouders ervaren in de zorg voor hun kind en anderzijds het
moeten overdragen aan een instelling waarvan het nog niet
zeker is of die ook in staat is om de zorg te leveren die
ouders gewend zijn of willen. Aan de voorkant is de vraag:
hoe kun je een goede instelling vinden? De vervolgvraag
is hoe je, als er een instelling is gevonden, kunt zorgen voor
een team dat geschikt is en blijft om voor het kind te zorgen.
Deze twee aspecten zullen zeker een rol blijven spelen bij
de ontwikkeling van het plan.
De voorzitter:
De staatssecretaris vervolgt zijn betoog.

Mevrouw Leijten (SP):
Ik vind het heel goed dat de staatssecretaris dit toezegt. Ik
zei in mijn termijn ook dat ik een toezegging zocht; die heb

Staatssecretaris Van Rijn:
Ik kom nu op een aantal specifieke vragen die zijn gesteld.
Mevrouw Leijten had het naast hetgeen waarover we het
net hadden, ook over het klachtensysteem, waarbij mensen
van het kastje naar de muur worden gestuurd en er veel
meldpunten zijn. De VVD-woordvoerder zei ook: er zijn
nogal wat meldpunten en voorzieningen in het leven
geroepen. Er zijn veel meldpunten op het terrein van de
zorg. Bij deze meldpunten kunnen ook klachten binnenko-

Tweede Kamer

8 april 2015
TK 73

Kwaliteit van de gehandicaptenzorg

73-9-6

men over de zorg. Het Landelijk Meldpunt Zorg is al
genoemd. Dat moet er juist aan bijdragen dat er één loket
komt en dat de klachtafhandeling in de zorg wordt verbeterd. Met onder andere de Patiëntenfederatie, LOC, de
Ombudsman, de Consumentenbond, zorgbelangenorganisaties en de Nederlandse Zorgautoriteit zijn samenwerkingsafspraken gemaakt, juist ook om te voorkomen dat mensen
van het kastje naar de muur worden gestuurd.
Ik wijs ook nog eens op de Wet kwaliteit, klachten en
geschillen zorg (Wkkgz), op basis waarvan iedere zorgaanbieder wordt verplicht om aangesloten te zijn bij een
geschilleninstantie. Die geschilleninstantie doet bindende
uitspraken. Het wetsvoorstel ligt in de Eerste Kamer. Het
nader voorlopig verslag is uitgebracht. Wellicht kunnen we
voor de zomer de behandeling van dit wetsvoorstel daar
tegemoet zien. Laten we dat hopen.
Met alle meldpunten die we hebben én met de voorziening
die in de Wkkgz worden getroffen, zetten we een belangrijke
stap op weg naar een klachtenbehandeling en een geschillenbeslechting die minder vrijblijvend zijn dan we nu kennen. In antwoord op de vraag van mevrouw Leijten of er
niet één enkele instantie moet komen, zeg ik: ik denk dat
met het Landelijk Meldpunt Zorg, met de voorzieningen die
we hebben en met de geschilleninstantie die we in de Wkkgz
regelen, in belangrijke mate al tegemoet is gekomen aan
haar vraag.
De heer Van Dijk vroeg mij meer in zijn algemeenheid hoe
we de positie van de cliënt in de gehandicaptenzorg gaan
verbeteren. Hij maakt een terecht punt als hij vraagt: hoe
zorgen we ervoor dat er tegenwicht komt, een machtsbalans
komt als die er niet is?
De voorzitter:
Er is nog een interruptie van de heer Van Dijk op het vorige
punt.
De heer Otwin van Dijk (PvdA):
Ja. Ik hoorde in het debatje tussen mevrouw Leijten —
daarom keek ik ook even naar haar — en de heer Potters
over de geschillenbeslechting dat deze onafhankelijk zou
moeten zijn. Ik moet eerlijk zeggen dat het mij niet uitmaakt
waar die plaatsvindt. Dat heb ik mevrouw Leijten ook horen
zeggen. Maar die onafhankelijke geschillenbeslechting moet
er wel zijn. Nu hoor ik de staatssecretaris zeggen: het
meldpunt heeft die functie. Ook met het oog op de afweging
straks van voorstellen die nog door mijn collega's worden
gedaan, vind ik het belangrijk om te weten wie nu die
mensen helpt die zich onmachtig voelen en waar die
geschillenbeslechting plaatsvindt. Waar die plaatsvindt,
maakt me niet uit, maar wáár gebeurt dat dan?

punten die we hebben, hebben we het Landelijk Meldpunt
Zorg, waardoor we komen tot een betere klachtenbehandeling en wegwijzer voor mensen die een klacht hebben, maar
straks krijgen we via de Wkkgz — ik moet nog steeds wennen aan die afkorting — ook nog een geschilleninstantie
die onafhankelijke en bindende uitspraken doet in de
klachtenbehandeling. Met, veel te simpel gezegd, een goede
wegwijzer en bindende uitspraken van de geschillencommissie hebben we straks een goed systeem van klachtenbehandeling.
De heer Otwin van Dijk (PvdA):
Ik begrijp dat hetgeen door de Kamer wordt gevraagd,
namelijk ergens een plek voor geschillenbeslechting, er dus
komt.
Staatssecretaris Van Rijn:
Ja. In mijn optiek hebben we in de Wkkgz geregeld dat er
een geschilleninstantie komt die bindende uitspraken doet,
een instantie waar mensen dus terechtkomen als ze er
samen met de instelling niet uit komen.
Mevrouw Leijten (SP):
Ik wil toch nog even doorgaan op die onafhankelijke
geschillencommissie. Ik heb zelf de Wkkgz, die wet over
klachten en geschillen in de zorg, hier behandeld. Toen is
een amendement van de SP afgewezen om de geschillenbeslechting onafhankelijk en overal hetzelfde te maken. Nu
komen er regionale klachtencommissies, waarbij zorginstellingen een behoorlijke stem hebben in het bepalen van wie
daarin komt en waarbij je eerst een hele procedure binnen
een instelling moet hebben doorlopen voordat je je daar
mag melden. Is dat nu echt het karakter van onafhankelijk?
Wat zou er nu op tegen zijn, zeg ik tegen de staatssecretaris
…
De voorzitter:
Via de voorzitter.
Mevrouw Leijten (SP):
... via de voorzitter, om zoiets als de Stichting Klachten en
Geschillen Zorgverzekeringen te laten onderzoeken wat er
nu wel of niet wordt vergoed uit de basisverzekering? Ook
een conflict tussen een burger, een patiënt, en de zorgverzekeraar leg je daar neer. Dan volgt een uitspraak die door
allen gevolgd moet worden. Zou dat voor de Wet langdurige
zorg nu ook niet kunnen?

Staatssecretaris Van Rijn:
We moeten onderscheid aanbrengen tussen het meldpunt
waar mensen worden geholpen om hun klachten verder te
zetten, om het maar simpel te zeggen, en de geschillencommissie die we gaan regelen met de Wet kwaliteit, klachten
en geschillen zorg. Die onafhankelijke geschilleninstantie
moet er zijn. Die doet bindende uitspraken, waaraan
instellingen zich moeten houden. Mijn stelling was, in antwoord op de vraag van mevrouw Leijten: naast alle meld-

Staatssecretaris Van Rijn:
Dat zou kunnen, maar mevrouw Leijten loopt nu vooruit op
de werking van de wet met de moeilijke naam, de Wkkgz.
Daarin hebben wij juist geregeld dat het in alle klachtenen geschillenregelingen in dit land, op welk terrein dan ook,
noodzakelijk is om eerst je klacht aan te kaarten bij de
instellingen zelf, vaak bij de klachtenfunctionaris. Die kijkt
dan of de klacht opgelost kan worden. Ben je daar niet
tevreden over, dan heb je een instantie die daarover uitspraken kan doen. Nu hebben wij dat in een bepaalde vorm
geregeld in de Wkkgz. Die wet moet nog in werking treden,
want het wetsvoorstel ligt nog bij de Eerste Kamer. Zullen

Tweede Kamer

8 april 2015
TK 73

Kwaliteit van de gehandicaptenzorg

73-9-7

wij dit even een plek geven? Laten we bekijken hoe dit
werkt, voordat we het nu, voordat de wet is aangenomen,
alweer anders willen. Ik constateer dat wij daar een voorziening voor treffen. Wij kunnen er nog geen oordeel over
vellen of het werkt of niet. Ik vind het prima om daarnaar
te kijken, maar ik constateer dat dit dus wel komt. Misschien
kunnen wij best nog wel nadenken over waar het nog beter
georganiseerd kan worden en over hoe wij de eerste ervaringen zien. Ik zou dat even willen afwachten. Wij moeten
de wetgeving die al door deze Kamer is, maar nog door de
Eerste Kamer moet, misschien even de kans geven om uitgevoerd te worden.
Mevrouw Leijten (SP):
Ik merk hierbij op dat wij niet over de Eerste Kamer gaan.
Het is nog maar de vraag of dat wetsvoorstel daar doorheen
komt. Het wetsvoorstel ligt er niet voor niets al zo lang en
er is volgens mij al een tweede nadere lezing geweest. Maar
goed, daar gaat de senaat over. Het gaat erom dat mensen
een onafhankelijk en bindend advies krijgen. De staatssecretaris zegt hier dat dit er komt met de Wet kwaliteit,
klachten en geschillen zorg.
Staatssecretaris Van Rijn:
Iedere zorgaanbieder moet zich verplicht aansluiten bij een
geschilleninstantie en die instantie doet bindende uitspraken. Het is dan de vraag wat we onafhankelijk vinden en
hoe wij dat in de wet geregeld hebben. Mevrouw Leijten is
misschien niet tevreden over de manier waarop dit in de
wet geregeld is. Daarom heeft zij een amendement ingediend, maar dat is niet aangenomen. Ik constateer dat wij
met elkaar die wet hebben gemaakt. Er komt een geschillencommissie die bindende uitspraken kan doen. Laten wij
dat alles een beetje een kans geven.
Ik vervolg mijn betoog. De heer Van Dijk vroeg hoe de
positie van de cliënt in de gehandicaptenzorg verbeterd kan
worden. Ik wil daarover enkele dingen zeggen. De Wet
langdurige zorg die wij hebben aangenomen versterkt de
positie van de cliënt op verschillende manieren. Allereerst
is er meer regie voor de cliënt en bovendien is er meer
ruimte voor maatwerk. De cliëntondersteuning is geregeld
in de Wet langdurige zorg en de zorgplannen zijn wettelijk
verankerd. Verder zijn er wettelijk verankerde leveringsvormen, waarin onder andere de regie van de patiënt en de
cliënt wordt versterkt. We introduceren meer maatwerk.
We sturen op de zorginkoop. Verder is er een experimentartikel. Wat we in de Wet langdurige zorg hebben geregeld,
gaat helpen om de positie van de cliënt, ook in de langdurige zorg, verder te versterken. De heer Potters wees daar
al op.

of zijn verwanten zijn geregeld. Ik wil in het plan van aanpak
uitgebreid daarbij stilstaan.
In antwoord op de vragen van mevrouw Dijkstra, zeg ik dat
ik die sterke positie overigens breed zie: goed toegerust om
de dialoog aan te gaan en het hebben van goede keuzeinformatie, want het gaat om het vertegenwoordigen van
het cliëntperspectief op instellingniveau, bijvoorbeeld via
de cliëntenraad. Er zijn daarom inmiddels een aantal voorstellen gedaan om de Wet medezeggenschap cliënten
zorginstellingen te verbeteren. Samen met de minister heb
ik de Kamer hierover geïnformeerd in de brief goed bestuur
in de zorg. De voorstellen variëren van een herijking en
uitbreiding van het adviesrecht tot aanpassing van het
enquêterecht voor de cliëntvertegenwoordiging of een
werk- en scholingsbudget voor de cliëntvertegenwoordiging
in cliëntenraden. Ik denk dat we met dit pakket — de Wet
langdurige zorg zelf, het kwaliteitsprogramma en datgene
wat we aanvullend aan het regelen zijn in de Wet medezeggenschap cliënten zorginstellingen — ook in de gehandicaptensector een belangrijke versterking van de positie van de
cliënt kunnen realiseren.
Ik heb al gezegd dat we een apart plan gaan maken voor
de kwaliteit van de gehandicaptenzorg. Ik wil dat plan van
aanpak uiterlijk in november voorleggen aan de Kamer,
nadat ik het met de sector zelf heb ontwikkeld. Ik ben dus
van plan om dat, net als voor de V&V-sector, te doen met
de mensen die in de sector zelf werken. Ook in dat plan van
aanpak sluit ik de mogelijkheid van experimenten niet uit.
Als het gaat om de ruimte voor verbeterinitiatieven vragen
we ons in de V&V-sector af of er instellingen zijn die de
norm voor de sector kunnen zijn. Ik kan me voorstellen dat
we dat ook in de gehandicaptensector op die manier gaan
vormgeven.
De heer Van Dijk vroeg hoe dat aansluit bij de vernieuwingsagenda. Wat mij betreft doet het dat zeer. Ik denk dat veel
thema's uit de vernieuwingsagenda voor de langdurige
zorg niet aan een sector zijn gebonden en het brede thema's
zijn, maar dat we er een specifieke invulling van krijgen met
het plan van aanpak voor de gehandicaptensector. Ik ben
overigens vol goede moed om die vernieuwingsagenda
conform de toezegging voor 1 juli naar de Kamer te sturen.

Naast die wet wil ik ook komen met een plan van aanpak
voor de gehandicaptenzorg. Dat heb ik net al gezegd. De
kwaliteit moet nog verder verbeterd worden à la de discussie die wij over de verpleeghuiszorg hebben gevoerd. Het
centrale thema zou volgens mij de relatie tussen de cliënt,
de zorgverlener en de informele zorg moeten zijn. Een sterke
positie van de cliënt of zijn vertegenwoordiger is essentieel
voor een goede relatie. Ik denk dat de heer Van Dijk hier
een terecht punt heeft. De kwaliteit staat of valt met de
vraag hoe de medezeggenschap, de gesprekken en de
communicatie tussen zorgverlener, zorgaanbieder en cliënt

De heer Van Dijk hintte ernaar, maar ik ben zeer van plan
om de conclusies van het zwartboek en de rol van de klokkenluiders zeer te betrekken bij de ontwikkeling van het
plan van aanpak. In het zwartboek draait heel veel om de
communicatie en soms ook om ervaren machtsverschillen.
In de kern gaat het een beetje zwaar gezegd — de klokkenluiders zeggen het zelf ook — bijna om morele vraagstukken. Zij zeggen ook: het gaat vaak niet om wet- en regelgeving; het vraagt om een cultuurverandering op een aantal
plekken, althans bij een aantal zorgaanbieders. Wat mij
betreft moet het plan van aanpak voor de gehandicaptenzorg dus niet alleen gaan over wet- en regelgeving of andere
zaken, maar ook over een cultuuromslag, de positie en de
relatie van de cliënt en de medezeggenschap daarin. Het
gaat om communicatie in de breedste zin van het woord,
tussen zorginstellingen en cliënten en familie, maar ook
om de interne gezagsverhoudingen binnen instellingen. Ik
heb met de klokkenluiders gesproken. We hebben afgesproken dat zij in het kader van het plan van aanpak mee zullen
denken over verbeteringen.

Tweede Kamer

8 april 2015
TK 73

Kwaliteit van de gehandicaptenzorg

73-9-8

Mevrouw Dijkstra stelde een aantal vragen over Gewoon
Bijzonder, het Nationaal Programma Gehandicapten en de
stand van zaken daarvan ...
De voorzitter:
Er is nog een interruptie op het vorige punt; de tweede van
de heer Van Dijk.
De heer Otwin van Dijk (PvdA):
En dan ben ik door mijn interrupties heen. In de vernieuwingsagenda werd gevraagd om een apart ontwikkelspoor
voor de ouderenzorg en de gehandicaptenzorg. Ik ben dus
blij met de toezegging van de staatssecretaris om er aparte
ontwikkelplannen voor te maken. Maar ik wil toch nog even
terug naar de aanleiding voor dit debat, namelijk het
zwartboek en de onmacht die mensen soms voelen.
Onmacht is een gevoel dat je alleen kunt oplossen door
naast mensen te gaan staan. Een van de voorbeelden in
het zwartboek was dat, als mensen zich er meldden, zorgkantoren het gevoel hadden dat zij zorginkopers waren.
Maar zorgkantoren hebben in de Wet langdurige zorg de
positie gekregen om niet alleen zorg in te kopen maar ook
naast cliënten te gaan staan. Ik ben benieuwd hoe de
staatssecretaris de rol van zorgkantoren ziet als mensen
zich daar melden bij klachten.
Staatssecretaris Van Rijn:
Ik denk dat wij het erg met elkaar eens zijn dat de vraag hoe
je goede zorg moet inkopen geen technische exercitie is
van budgetten of van welke bestaande zorgaanbieders we
hebben. De zorginkoop wordt mede bepaald door de
opvattingen, de wensen en de signalen die door de
gebruikers van de zorg, de cliënten worden gegeven. Wat
mij betreft moeten de opvattingen van de cliënten doorklinken bij de zorginkoop door zorgkantoren. Dat kan worden
gestimuleerd doordat we cliëntondersteuning hebben
geregeld in de Wet langdurige zorg. Maar ik ben het er zeer
mee eens — ik ben ook zeer bereid om dat met de zorgkantoren te wisselen — dat de positie van de cliënt en de
opvatting over wat kwaliteit is, gebaseerd op transparantie,
een rol moet spelen bij de zorginkoop.
De heer Otwin van Dijk (PvdA):
Ik ben blij met deze toezegging. Maar wat nou als een
individuele cliënt er toch niet uit komt met zijn zorgaanbieder? We hebben net gesproken over het spoor van klachten
en geschillen, maar soms melden mensen zich ook bij een
zorgkantoor. In het zwartboek stonden ook een aantal
voorbeelden van mensen die daar dan niet doorheen kwamen. Kan de staatssecretaris daar ook een reactie op geven?
Staatssecretaris Van Rijn:
Ik kan natuurlijk niet precies beoordelen hoe dat zit. Maar
stel: je hebt een klacht, je wordt niet gehoord door de
zorginstelling en je komt er voor je gevoel niet doorheen.
Vervolgens kom je bij het zorgkantoor terecht, dat ook zegt
dat het je niet kan helpen, omdat het de zorg heeft ingekocht. Het zorgkantoor zegt dat je het geschil met je zorgaanbieder moet oplossen. Ik kan mij voorstellen dat dat dan
heel frustrerend is. Ik vind dus aan de ene kant dat de
zorgkantoren gewoon moeten luisteren. Ze moeten ervoor

Tweede Kamer

Kwaliteit van de gehandicaptenzorg

zorgen dat ze naast de cliënt gaan staan en ze moeten in
ieder geval de goede weg wijzen, als ze het probleem niet
kunnen oplossen. Ik vind het echter ook belangrijk dat de
twee sporen die we net hebben ontwikkeld — waar kun je
je klachten goed melden en een goede wegwijzer krijgen
en als er een geschil is, kan het dan worden opgelost? —
heel belangrijke ankerpunten zijn. Ik kan me dus heel goed
voorstellen dat zorgkantoren het niet kúnnen oplossen,
maar ze moeten minstens luisteren en goed wegwijzen. Ik
denk dat we met die twee ankerpunten een goed spoor te
pakken hebben.
Dan kom ik op het nationaal programma Gewoon Bijzonder.
We zijn bezig om met veel partijen tot een nationaal programma voor de gehandicaptensector te komen. Dat nationaal programma Gewoon Bijzonder gaat eigenlijk over de
kennisinfrastructuur. We merkten dat de sector er zelf
behoefte aan had om gestructureerd kennis te ontwikkelen,
te verspreiden, maar ook toe te passen en te actualiseren.
Dat is ook in de gehandicaptensector nodig, bijvoorbeeld
omdat vragen over vergrijzing van de populatie van de cliënten tot nieuwe onderzoeken en nieuwe kennisvragen
leidt waar professionals mee te maken krijgen en waarvan
het goed is om die in de hele sector te verspreiden. Het
gaat niet alleen maar om nieuw onderzoek, maar dus ook
gewoon om het verspreiden van kennis. ZonMw heeft
inmiddels een eerste conceptprogrammatekst opgesteld.
Die tekst is op verschillende momenten met de diverse
partijen besproken. Een aanpaste versie wordt de komende
week met de gehandicaptensector, de cliënten en de voorzitter van de programmacommissie besproken. Ik verwacht
dat ik de week erop het definitieve voorstel van ZonMw kan
krijgen. Op maandag 22 juni organiseert het Kennisplein
Gehandicaptensector — dat zijn VGN, MEE, Vilans en
ZonMw — een symposium voor de sector: Focus op kennis
en onderzoek. Tijdens dat symposium zal ik de formele
aftrap van het programma geven. Uiteraard zal ik de definitieve programmatekst en de bijbehorende documenten aan
de Kamer doen toekomen.
De heer Potters vroeg hoe de medezeggenschap verder kan
verbeteren en hoe daarbij rekening wordt gehouden met
de aanbevelingen uit het zwartboek. Ik noemde net al de
agenda "Goed bestuur in de zorg", waarin we samen met
de minister hebben aangegeven hoe wij de wettelijke
medezeggenschapsregels willen verbeteren. Er zal een
wijziging van de Wet medezeggenschap cliënten zorginstellingen worden voorgesteld, waarin de knelpunten die in
het zwartboek worden genoemd, meegenomen zullen
worden bij de voorstellen. Het gaat dan bijvoorbeeld om
het verminderen van de vrijblijvendheid van het adviesrecht
en het invoeren van instemmingsrecht op belangrijke
onderwerpen. Ook wordt de financiële ondersteuning van
cliëntenraden verbeterd, waarmee het mogelijk wordt om
externe expertise in te schakelen. Er zal ook kritisch worden
gekeken naar de positie van cliëntenraden en de cliëntvertegenwoordigende organen ten opzichte van elkaar. Ik wil
op dit punt meteen de vraag van mevrouw Van Toorenburg
meenemen. Zij vroeg of ik ook naar andere sectoren kijk
om daarvan te leren. Dat doe ik welzeker. Het lijkt mij
belangrijk om in het plan van aanpak mee te nemen om te
bekijken of er ervaringen zijn in andere sectoren waar de
gehandicaptensector goed gebruik van kan maken.
Ik zie dat ik een vraag van mevrouw Dijkstra heb overgeslagen over de keuze-informatie van cliënten. Wat mij betreft
is dat een zeer belangrijk onderdeel van het plan van aan-

8 april 2015
TK 73

73-9-9

pak. De transparantie van kwaliteit is essentieel bij kwaliteitsverbetering. Zij vroeg mij ook of ik de vergrijzing onder
zorgverleners herken en het feit dat de sector daar soms
mee worstelt. Ik heb hier gesprekken met de sector over
gevoerd. Er spelen twee punten. De sector zegt dat hij
aantrekkelijk wil blijven voor jonge mensen, maar te maken
heeft met een vergrijzing. Tegelijkertijd hebben we het
beleid dat te vroeg eruit gaan of langer doorwerken een
belangrijk gegeven is, ook in de gehandicaptensector. Met
de sectorplannen zijn we nu bezig om te bekijken hoe we
die twee uitgangspunten kunnen verenigen. We zeggen
dan niet dat mensen die wat ouder zijn maar niet meer
moeten werken, want met elkaar vinden we dat langer
werken goed is. Tegelijkertijd moeten we ervoor zorgen dat
de gehandicaptensector voor jonge mensen aantrekkelijk
blijft en wordt, voor zover dat nog niet het geval is. De
afgelopen jaren zagen wij in de gehandicaptensector overigens nog steeds een lichte stijging van de werkgelegenheid,
maar ik herken het signaal zeer. Ik blijf bereid om met de
sector te spreken over de vraag hoe wij, bijvoorbeeld in de
opleidingen, ervoor kunnen zorgen dat de sector aantrekkelijk blijft voor jonge mensen. Wij moeten inspelen op die
nieuwe, zich ontwikkelende vraag van de gehandicaptensector. Ook zal ik bespreken hoe het strategisch personeelsbeleid er voor de komende jaren uit zou moeten zien,
rekening houdend met de veranderingen die op de sector
gaan afkomen.
De heer Potters wil ik graag bevestigen dat ik inderdaad
met de sector in gesprek ga over de vraag hoe wij de positie
van de cliëntenraden verder kunnen versterken, niet alleen
maar in wet- en regelgeving — zie de voorstellen voor goed
bestuur die ik samen met de minister naar de Kamer heb
gestuurd — maar ook in het plan van aanpak gehandicaptenzorg. Verder gaat het erom hoe besturen van instellingen
in de praktijk omgaan met de positie van hun cliëntenraden.
Ik ben bereid om na te gaan of er in de gehandicaptensector
voldoende bekendheid is met het meldpunt in de zorg. Ik
dacht overigens wel dat dit zo is, maar ik ben dus zeer
bereid om na te gaan of er voldoende bekendheid is met
dat meldpunt in de zorg, zodat ook de gehandicaptensector
daarvan in voldoende mate gebruikmaakt.
Ik heb al geantwoord op de vraag van mevrouw Van Toorenburg over de ervaringen in het gevangeniswezen. Het is
inderdaad heel interessant om te zien hoe belangrijk de
verschillende rollen rondom medezeggenschap en inspraak
zijn om de bedrijfsvoering goed op orde te brengen. Dat
zal dus ook in de gehandicaptensector gelden. Ik ben zeer
bereid om daarnaar te kijken.
Mevrouw Van Toorenburg had ook een vraag gesteld over
het eigen onderzoek door de IGZ. De praktijk is niet zo dat
de IGZ nooit zelf onderzoek doet. De praktijk is ook niet zo
dat de IGZ altijd zelf onderzoek doet. In de praktijk zal het
altijd een afweging zijn. Het is wel heel belangrijk, zeker in
de gezondheidszorg, dat de instelling er zelf van leert als
zich een incident of calamiteit voordoet, in de trant van:
wat is er nu precies gebeurd en wat hebben wij fout
gedaan? Hoe kunnen wij verantwoording afleggen? Hoe
kunnen wij met bijvoorbeeld familie en verwanten daarover
spreken? De inspectie vraagt van de instelling zelf rapportages. Die beoordelen wij. Vaak wordt er een onafhankelijk
oordeel over gevraagd. Soms wordt er een externe bij gezet.
Als er sprake is van overlijden als gevolg van dwang doet
de inspectie altijd zelf onderzoek. Als er bij de familie gerede
twijfel is over de vraag "hoe is het gegaan en vertrouwen

Tweede Kamer

Kwaliteit van de gehandicaptenzorg

wij dit eigenlijk wel?" vind ik het heel belangrijk dat dit signaal bij de inspectie doorkomt. De inspectie kan dan met
de familie overleggen over de vraag: hoe gaan wij hier op
een goede manier onderzoek naar doen? Wat laten wij aan
de instelling over en wat moeten wij niet aan de instelling
overlaten? In gevallen waarin er gerede twijfel is over de
vraag of de instelling goed bezig is geweest dan wel een
scheve schaats heeft gereden, zal de aanleiding voor de
inspectie om zelf onderzoek te doen harder zijn dan wanneer
men eerst de rapportage van de instelling afwacht. De
praktijk is dat de inspectie elke keer beoordeelt wat zij aan
de instelling kan overlaten, waarbij zij dat heel goed volgt.
De inspectie stelt dan eisen aan het onderzoek en vraagt
soms om een onafhankelijk oordeel. Soms komt er ook een
onafhankelijke persoon bij. Soms doet de inspectie zelf
onderzoek, als daar aanleiding toe is bij zorg en dwang.
Ook gebeurt dat als er gerede twijfel is over de vraag of de
instelling wel in staat is om zelf eerst onderzoek te doen.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Het is niet voor niets dat het gevangeniswezen juist zo
rabiaat die keuze heeft gemaakt. Als iemand overlijdt en er
verdenkingen zijn — die kunnen in deze sector van de
ouders komen — moet er gewoon onafhankelijk onderzoek
worden gedaan. Het lijkt een beetje alsof de staatssecretaris
wil suggereren dat een instelling er niet van kan leren als
er onafhankelijk onderzoek komt. Ik zou die tegenstelling
niet willen maken. Als iemand in een zorginstelling overlijdt
en er enige verdenking is, al is die bij de ouders, denk ik
dat het belangrijk is dat er gewoon onafhankelijk naar
gekeken wordt en dat het geregeld wordt. Bij het gevangeniswezen heeft men veel ervaring. Wij hebben een rechtspositie opgebouwd, omdat op een bepaald moment door
mensen die daar anders nooit kwamen werd gezien wat
het eigenlijk betekent om in detentie te zijn. In het gevangeniswezen heeft men een heel bijzondere gang gemaakt.
Kijk daar dan naar en zorg ervoor dat een instelling nooit
zelf kan besluiten om zich niet aan een onafhankelijk
onderzoek te onderwerpen.
De voorzitter:
De aansporing is duidelijk, maar wat is uw vraag?
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Ik wil graag dat de staatssecretaris de toezegging doet dat
dit echt gebeurt.
Staatssecretaris Van Rijn:
Als er discussie is over de vraag of het in de instelling goed
gegaan is, als familie daar twijfels over heeft, dan snap ik
heel goed dat er in sommige gevallen weinig vertrouwen
is in een goed onderzoek door de zorgaanbieder. Wat levert
dat nou precies op? Ik vind twee dingen heel belangrijk.
Ten eerste vind ik heel belangrijk dat de inspectie bij zo'n
calamiteitenmelding in een heel vroeg stadium zelf contact
opneemt met de familie om te horen wat er speelt, om te
bekijken hoe zij het onderzoek kan aanpakken. Dat kan ertoe
leiden dat eerst de instelling om een verslag wordt
gevraagd. Het kan er ook toe leiden dat men dat niet wil
afwachten, omdat men gelijk zelf onderzoek wil plegen. Ten
tweede heb ik gemerkt dat die werkwijze van de inspectie,
die leidraad, heel vaak tot discussie leidt. Ik heb de inspectie

8 april 2015
TK 73

73-9-10

dan ook gevraagd om veel duidelijker kenbaar te maken
wanneer zij zelf onderzoek doet en wanneer zij dat niet
nodig vindt. Overleg daarover altijd met de familie. De IGZ
werkt aan een betere versie van die leidraad om duidelijk
te maken wanneer zij de instelling kan vragen om onderzoek
te doen en vervolgens zelf een oordeel kan geven, al dan
niet voorzien van een onafhankelijk oordeel, en wanneer
de inspectie zelf meteen onderzoek doet, bijvoorbeeld als
er te weinig vertrouwen is dat het onderzoek van de instelling voldoende vertrouwenwekkend resultaat oplevert. In
alle gevallen moet er altijd met de familie worden overlegd.
De voorzitter:
Mevrouw Van Toorenburg heeft een vervolgvraag.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Deze gang heeft het gevangeniswezen ook gemaakt. Die
onduidelijke tussenfase leidt tot niks. Ik vraag de staatssecretaris om nu gewoon zo snel mogelijk te besluiten dat er
onafhankelijk onderzoek wordt gedaan, dat er een onafhankelijke instantie bij betrokken wordt zodra daar aanleiding
voor is. Dit "wij gaan overleggen, de ene keer wel, de andere
keer niet" zal nooit rust brengen.
Staatssecretaris Van Rijn:
Dat ben ik mevrouw Van Toorenburg eens. Zij sprak een
cruciale bijzin uit: "zodra daar aanleiding voor is". De discussie gaat elke keer over de vraag wanneer die aanleiding er
wel of niet is. Een besluit van de inspectie moet altijd in
overleg met de familie worden genomen. Als er zoiets aan
de orde is, neemt de inspectie contact op met de familie.
Op basis daarvan wordt besloten of een onderzoek kan
worden afgewacht om daarna tot een oordeel te komen, of
dat onafhankelijk onderzoek of onderzoek door de inspectie
zelf moet worden gedaan. Dat moet van het begin af aan
ook voor de familie helder zijn. Er is wel enig onderscheid
met het gevangeniswezen. Het is niet zo dat elk overlijden
moet leiden tot onderzoek. In de zorg zijn er natuurlijk veel
andersoortige overlijdens in de zorg. Bij het gevangeniswezen denk ik dan altijd aan een calamiteit, maar mevrouw
Van Toorenburg heeft daar meer verstand van dan ik. In de
zorg moet je eigenlijk altijd onderzoek doen naar wat er aan
de hand is. Nogmaals, die afweging moet altijd gemaakt
worden. Als er aanleiding is om te zeggen dat de instelling
niet zelf onderzoek moet doen, dan moet de inspectie zelf
onderzoek doen of moet er een onafhankelijk oog bij.
De voorzitter:
De staatssecretaris vervolgt zijn betoog.

Mevrouw Leijten (SP):
Voorzitter. Over het onafhankelijk onderzoek bij een verdacht overlijden of bij het niet afgeven van een verklaring
van een natuurlijke dood zeg ik: was het maar waar dat de
inspectie contact opneemt met de familie en was het maar
waar dat onderzoek wordt ingesteld op basis van een goede
foto van de laatste 24 uur. Het zou de staatssecretaris sieren
als hij wat meer ruimte zou geven aan de terechte opmerking van het CDA en de lang slepende discussie in deze
Kamer over het onafhankelijk onderzoek. Dat wordt niet
gedaan. Als een lijkschouwer geen verklaring van een
natuurlijke dood afgeeft, dan hoeft een instelling dat niet
eens te melden bij de inspectie. Of de inspectie weet niet
eens dat het niet gemeld wordt. De staatssecretaris moet
het maar eens vragen aan de inspectie: er zijn meerdere
gevallen waarin de familie moest melden dat er sprake was
van een onnatuurlijke …
De voorzitter:
De minuut spreektijd is inclusief het voorlezen van een
eventuele motie.
Mevrouw Leijten (SP):
Dat weet ik, maar weet u, het gaat hier over het overlijden
van zeer kwetsbare mensen. En dan wil ik graag mijn zin
kunnen afmaken. Als hier wordt gezegd dat altijd contact
wordt opgenomen met de nabestaanden, terwijl je weet
dat dat niet waar is, dan is dat emotioneel.
Onafhankelijke klachtafhandeling? Was het maar waar. Ik
voel mij genoodzaakt om de volgende motie in te dienen.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat veel mensen vastlopen bij het indienen
van een individuele klacht over de kwaliteit van de zorg;
constaterende dat er geen organisatie of autoriteit is die
volstrekt onafhankelijk in deze situaties kan ondersteunen
en vervolgens een bindende uitspraak kan doen;
verzoekt de regering, een orgaan in te stellen, dan wel uit
te breiden, dat volstrekt onafhankelijk bindende adviezen
kan geven,
en gaat over tot de orde van de dag.

Staatssecretaris Van Rijn:
Ik heb mijn betoog beëindigd.

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Leijten. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.

De voorzitter:
Ik constateer dat er behoefte is aan een tweede termijn. De
spreektijd bedraagt één minuut en er is ruimte voor één
verhelderingsvraag, mocht daar aanleiding toe zijn.

Zij krijgt nr. 489 (30597).

Tweede Kamer

Kwaliteit van de gehandicaptenzorg

8 april 2015
TK 73

73-9-11

Mevrouw Pia Dijkstra (D66):
Voorzitter. Ik ben eerder aan de beurt dan ik dacht en
daarom moet ik nog even mijn gedachten ordenen, maar
daarna kan ik heel kort zijn.
De staatssecretaris heeft toegezegd dat hij gaat werken aan
een nationaal programma gehandicapten en dat er een
apart plan komt voor de aanpak van de problemen in de
gehandicaptensector. Dat is een heel goede toezegging.
Verder heeft de staatssecretaris aangegeven dat hij zal
overleggen met de sector om de transparantie en de informatie over de kwaliteit van woonvormen en de vergelijking
daarvan op te pakken. Ik zou graag concreet van hem horen
hoe hij dat vorm denkt te geven. Ik heb geopperd om die
informatie net als bij de ouderenzorg snel en gemakkelijk
aan te bieden via een website. Daarop krijg ik nog graag
zijn reactie.

Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Voorzitter. Fijn dat de staatssecretaris aangeeft dat hij ook
bij andere sectoren te rade zal gaan. Ik wil hem vragen om
met name met de Raad voor Strafrechtstoepassing en
Jeugdbescherming te spreken, want die kan een heel mooi
overzicht geven van de kansen en de bedreigingen die er
in de zorg liggen.
Ik ben eigenlijk niet tevreden met de reactie van de staatssecretaris op onze vragen over onnatuurlijke dood. Ik heb
hem echter wel horen zeggen dat hij specifiek met de
inspectie om de tafel gaat om te zoeken naar mogelijkheden
voor verbetering. Ik vraag hem daarover de Kamer te rapporteren, zodat wij er dan over kunnen spreken. Dat is ook
de reden waarom ik hiervoor geen motie heb voorbereid.
Ik wil namelijk de staatssecretaris juist op dit punt de ruimte
geven om het goed te doen.
Maar nogmaals, wij weten van ouders hoeveel zorgen zij
zich hierover maken en dat soms het Openbaar Ministerie
zich hiermee heeft moeten bemoeien, omdat in eerste
instantie een onafhankelijk onderzoek helemaal niet nodig
werd geacht. Dat kan niet en daarom wil ik op dit punt een
toezegging van de staatssecretaris. Ik zie hem knikken en
ik hoop dat die toezegging er komt, inclusief de toezegging
dat wij hierover goed worden geïnformeerd. Want als dat
noodzakelijk blijkt, moeten we hierover nogmaals met elkaar
kunnen spreken. Voorlopig geef ik de staatssecretaris dus
nog even de ruimte om het netjes uit te werken.
De voorzitter:
Dank voor de bijdragen.

inspectie altijd het Openbaar Ministerie in. Het Openbaar
Ministerie wordt ook ingeschakeld door de gemeentelijke
lijkschouwer als hij een niet-natuurlijke dood heeft geconstateerd. Het Openbaar Ministerie doet dus in beide gevallen
onderzoek naar mogelijk strafbare feiten.
Wanneer het OM door een gemeentelijke lijkschouwer
wordt ingeschakeld na een vermoeden van een nietnatuurlijke dood, is er sprake van een calamiteit. De instelling is in zo'n geval wettelijk verplicht om die te melden bij
de IGZ. Als dat niet gebeurt, is dat dus een laakbaar feit dat
gewoon voor bestuursrechtelijke sancties in aanmerking
komt en soms zelfs voor een boete. Daarmee wil ik dus niet
zeggen dat het in alle gevallen goed is gegaan.
Ik kan mij zeer goed voorstellen hoe erg het moet zijn om
je als familielid af te moeten vragen of het goed is gegaan
of om te betwijfelen of het wel goed wordt onderzocht. Dat
levert een ongelooflijke frustratie op. Om die reden heb ik
aangegeven dat naar mijn mening een beslissing over het
onderzoek altijd in overleg met de familie moet worden
genomen. Dat behoort ook de standaardwerkwijze van de
inspectie te zijn. Als er gerede twijfel is of de instelling dat
überhaupt kan doen, moet er inderdaad onafhankelijk
onderzoek plaatsvinden of onderzoek door de inspectie zelf.
Ik zeg mevrouw Van Toorenburg graag toe dat ik dit met
de inspectie zal bespreken. Wij werken nu ook aan een
actualisatie van de leidraad. Dat lijkt mij een prima gelegenheid om met elkaar te bekijken of dat tot een bevredigend
resultaat heeft geleid.
De voorzitter:
Mevrouw Leijten, u hebt alleen nog de ruimte voor één
verhelderende vraag.
Mevrouw Leijten (SP):
Voorzitter, ik ga gewoon aan de staatssecretaris vragen wat
ik vraag. Hoe vaak wordt de niet-natuurlijke dood afgegeven? Hoe vaak wordt het OM ingeschakeld? Kan de staatssecretaris die feiten naar de Kamer sturen, tegelijk met de
nieuwe leidraad? Kan de staatssecretaris aangeven in hoeveel van de gevallen van een niet afgegeven natuurlijke
dood de inspectie een melding heeft gehad en wel onderzoek heeft gedaan en in hoeveel gevallen zij geen onderzoek
heeft gedaan? Kan hij daarbij ook aangeven hoe vaak er bij
het vaststellen van een niet-natuurlijke dood, ofwel door
een lijkschouwer, ofwel door een andere medische instelling
dan de instelling waar iemand heeft gewoond, ofwel door
iemand die de zorg voor diegene in handen had, ook melding is gemaakt bij de inspectie? Naar die cijfers ben ik
namelijk heel benieuwd.
De voorzitter:
Dit is een verzoek aan de staatssecretaris.

Ik stel de staatssecretaris graag in de gelegenheid om te
reageren op de gemaakte opmerkingen en de motie.

Staatssecretaris Van Rijn:
Voorzitter. Ik begin met het punt van de inspectie en de
niet-natuurlijke dood. Er zijn twee situaties mogelijk. Als de
IGZ op basis van een calamiteitenmelding vaststelt dat er
vermoedens zijn van dood door schuld, schakelt de

Tweede Kamer

Kwaliteit van de gehandicaptenzorg

Staatssecretaris Van Rijn:
De cijfers die hierover beschikbaar zijn, wil ik graag naar
de Kamer sturen. In het geval van een niet-natuurlijke dood,
waarbij er vermoedens zijn dat er iets aan de hand is en
het OM wordt ingeschakeld, vindt er in de regel overleg
plaats tussen het OM en de inspectie over de vraag wie
welk onderzoek doet en wanneer dat onderzoek wordt
gedaan. Dat kan ertoe leiden dat eerst het onderzoek door

8 april 2015
TK 73

73-9-12

het OM wordt afgewacht — vaak zijn er dan strafbare
aspecten aan verbonden — maar soms ook niet. Ik herken
de emotie van mevrouw Leijten, want die emotie heb ik
ook. Dat komt omdat er voorbeelden zijn waarbij je kunt
concluderen dat het in ieder geval in de ogen van de familie
niet goed is gelopen, en soms misschien ook werkelijk niet
goed is gelopen. Het zijn gevallen waarvan je kunt zeggen:
had de beslissing om zelf onderzoek te doen of onafhankelijk onderzoek te doen maar eerder genomen. Die emotie
heb ik dus ook. Zoiets leidt ertoe dat er soms veel frustratie,
woede en verdriet bij de families is. Zij zitten met de vraag:
wordt het nu wel goed uitgezocht? Om die reden heb ik
gezegd dat het de standaardwerkwijze van de inspectie
hoort te zijn dat zij tot een onderbouwd oordeel komt over
de vraag: kunnen wij een verslag van de instelling afwachten of moeten wij zelf onderzoek doen, dan wel moeten wij
onafhankelijke deskundigen aan het werk zetten?
Zo'n besluit moet aan de voorkant met de familie worden
gecommuniceerd, zodat bij de familie vertrouwen ontstaat
in de aanpak van het onderzoek. Van de dingen die daarbij
niet goed zijn gegaan of waarover terechte frustratie bestaat
bij de familieleden, moeten wij juist leren. Een en ander
moet echt aan de voorkant worden geregeld. Als je gerede
twijfels hebt of het allemaal goed is gegaan, kan ik me heel
goed voorstellen dat je er misschien geen vertrouwen in
hebt dat de instelling zelf onderzoek doet. Als je dan
onvoldoende gehoor vindt, ofwel bij het OM ofwel bij de
inspectie, en het daar niet goed lijkt te gaan, raak je het
vertrouwen kwijt. Dat is precies de reden waarom moet
worden verduidelijkt wanneer het wel gebeurt en wanneer
niet. Bovendien moet het altijd in overleg met de familie
gebeuren.
De voorzitter:
Mag ik concluderen dat u bereid bent om als u over de cijfers daarover beschikt, deze aan de Kamer te doen toekomen, en dat op basis daarvan het gesprek hierover vervolgd
kan worden?
Staatssecretaris Van Rijn:
Ik had mevrouw Van Toorenburg al toegezegd dat ik na
overleg met de inspectie zal kijken naar de actualisatie van
de leidraad. Vervolgens kunnen wij met elkaar bekijken of
dat een bevredigend resultaat geeft. Voor zover er voor mij
cijfers beschikbaar zijn, ben ik zeer bereid om die aan de
Kamer ter beschikking te stellen.

bereid om de staatssecretaris de casussen te geven na
afloop van het debat. Ik zou graag over alle vier de casussen
een stand van zaken willen krijgen. Uiteindelijk is namelijk
iedere keer het antwoord: de inspectie doet onderzoek en
ik wacht dat af. Maar als wij na een halfjaar nog steeds
wachten, zijn wij nog geen stap verder.
De voorzitter:
Het verzoek is helder. Het woord is aan de staatssecretaris.
Staatssecretaris Van Rijn:
De stand van zaken van de casussen kan natuurlijk altijd
gemeld worden. Ik vind het echter wel belangrijk om te
zeggen dat als er onderzoek plaatsvindt, dat niet voor niets
is. Dat betekent dat we de uitkomsten van die onderzoeken
soms moeten afwachten om een conclusie te kunnen trekken, hoe frustrerend dat soms ook is. Ik kan mij namelijk
heel goed voorstellen dat als de familie toch al niet veel
vertrouwen in het proces heeft gekregen, door wat voor
oorzaak dan ook, en als het onderzoek langer duurt dan
verwacht, zij zich afvraagt of het wel goed komt. Maar laten
we ook met elkaar vaststellen dat in de gevallen waarin
onderzoek wordt gedaan, we de onderzoekende instanties
hun werk moeten kunnen laten doen, zodat we goede conclusies kunnen trekken, waarvan we kunnen leren en die
soms ook leiden tot maatregelen in de richting van de verantwoordelijke instelling.
In de motie-Leijten, op stuk nr. 489, wordt de regering verzocht om een orgaan in te stellen dan wel uit te breiden dat
volstrekt onafhankelijk bindende adviezen kan geven. We
hebben het daar, denk ik, al over gehad. Ik heb aangegeven
dat we zowel een landelijk meldpunt hebben als het wetsvoorstel Wet Kwaliteit in verscheidenheid hoger onderwijs,
klachten en geschillen zorg (Wkkgz). In deze wet wordt
geschillenbeslechting geregeld. Ik geef er de voorkeur aan
om de werking daarvan af te wachten alvorens we weer tot
veranderingen komen. Om die reden ontraad ik de motie.
De beraadslaging wordt gesloten.
De voorzitter:
Ik dank de staatssecretaris voor de beantwoording van de
vragen. Ik dank u allen voor uw inbreng en voor uw
belangstelling, op enigerlei wijze betoond. De stemming
over de ingediende motie is volgende week dinsdag. Ik sluit
de vergadering, maar niet dan nadat ik u allen nog een
arbeidsvreugdevolle avond heb toegewenst.

De voorzitter:
Mevrouw Leijten, ik geef u nog gelegenheid voor een korte
opmerking, geen derde interruptie.
Mevrouw Leijten (SP):
Ik zou de staatssecretaris het volgende willen meegeven.
Hij weet heel goed op welke casussen ik duid, want wij
hebben het daarover al vaker gehad, onder meer in debatten
over de inspectie. Ook heb ik er Kamervragen over gesteld.
Het zijn namelijk politiek relevante vragen wie er onderzoek
doet, hoe de familie erbij wordt betrokken en of het onderzoek daadwerkelijk onafhankelijk is. Die Kamervragen zijn
beantwoord terwijl de onderzoeken door de inspectie liepen.
Het gaat hierbij om vier casussen vanaf de zomer. Ik ben

Tweede Kamer

Kwaliteit van de gehandicaptenzorg

8 april 2015
TK 73

73-9-13