Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2018–2019

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2649
Vragen van de leden Van Eijs (D66) en Koerhuis (VVD) aan de Minister en
Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties over het
bericht «ABN-AMRO-economen: bouw is miljarden kwijt door fouten»
(ingezonden 8 april 2019).
Antwoord van Minister Ollongren (Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties), mede namens de Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties (ontvangen 15 mei 2019).
Vraag 1
Kent u het bericht «ABN-AMRO-economen: bouw is miljarden kwijt door
fouten»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Deelt u de mening dat het het van belang is om faalkosten in de bouwsector
terug te dringen, gezien de opgave die onder meer in de Woonagenda
2018–2021 voorligt?
Antwoord 2
Ja.
Vraag 3
Op welke wijze kan het kabinet een bijdrage leveren aan een cultuuromslag in
de sector om onnodige verspilling te voorkomen, gegeven dat het rapport
van ABN-AMRO stelt dat «faalkosten hardnekkig blijven, en een bijna
geaccepteerde inefficiëntie zijn in de bouwsector»?
Antwoord 3
Faalkosten is een thema dat al enige decennia de aandacht van de bouwsector heeft. Het beperken van de faalkosten blijkt echter niet eenvoudig, doordat
het bestaande systeem hiervoor onvoldoende prikkels geeft aan bouwbedrijven. Het ABN-AMRO-rapport noemt de complexiteit van het bouwproces, met

1

ah-tk-20182019-2649
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2019

https://www.nu.nl/economie/5825784/abn-amro-economen-bouw-is-miljarden-euros-kwijt-doorfouten.html

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

1

veel verschillende partijen en bijbehorende communicatie- en afstemmingsproblemen, een gebrekkige voorbereiding en tijdsdruk als hoofdoorzaken van
faalkosten. De interne kwaliteitscontrolesystemen van bouwbedrijven zijn niet
zodanig dat faalkosten hiermee worden voorkomen. Factoren die met
faalkosten samenhangen zijn overigens ook de complexiteit van het product
en tekortkomingen in het huidige stelsel van toezicht op de bouw. Ook deze
factoren komen in de studie aan de orde.
Naar mijn mening is de aangewezen wijze om bij te dragen aan het beperken
van faalkosten, het creëren van een stelsel met voldoende prikkels voor
bouwbedrijven om betere kwaliteit te leveren. Het wetsvoorstel Kwaliteitsborging voor het bouwen beoogt zo’n stelsel, dat tevens kan bijdragen aan de
noodzakelijke cultuuromslag in de sector.
Vraag 4
In hoeverre levert de Wet kwaliteitsborging bouwen die momenteel ter
goedkeuring in de Eerste Kamer wordt behandeld een bijdrage aan het
terugbrengen van de relatief hoge faalkosten in de bouw? Welke eventuele
aanvullende maatregelen acht u noodzakelijk om faalkosten in de bouw te
reduceren?
Antwoord 4
Met het wetsvoorstel Kwaliteitsborging voor het bouwen beoog ik onder
andere om scherpere prikkels voor bouwbedrijven te introduceren om betere
bouwkwaliteit te realiseren. Zo zal de onafhankelijke kwaliteitsborgerscherper
toezicht houden op de op de bouwplaats gerealiseerde kwaliteit van
bouwwerken. Het stelsel zal daarnaast bouwbedrijven stimuleren om de
kosten van kwaliteitsborging te beperken door te investeren in eigen, goed
werkende, kwaliteitscontrolesystemen. Hiermee kunnen bouwbedrijven,
gedurende het bouwproces, hun eigen werk controleren om fouten te
voorkomen. Dit wordt gestimuleerd, doordat een kwaliteitsborger wiens werk
hierdoor eenvoudiger wordt, lagere tarieven kan rekenen aan bedrijven die
minder bouwfouten maken.
Verder wordt met het wetsvoorstel de aansprakelijkheid voor aannemers
zodanig aangescherpt dat aannemers aansprakelijk worden voor al die
gebreken die aan hen zijn toe te rekenen. Zij kunnen hun aansprakelijkheid
niet langer ontlopen met de redenering dat een opdrachtgever een aan de
aannemer toe te rekenen gebrek bij oplevering zelf had kunnen ontdekken.
Ook dit stimuleert aannemers om de kwaliteit van hun werk goed te
controleren.
Naar mijn oordeel bevat het wetsvoorstel hiermee effectieve maatregelen om
de bouwkwaliteit te verbeteren en tegelijkertijd de faalkosten in de bouwsector terug te brengen. Uit evaluaties van proefprojecten blijkt dat dit reële en
realiseerbare verwachtingen zijn. Het ABN-AMRO-rapport verwijst naar
projecten waaruit een vergelijkbare conclusie kan worden getrokken.
Vraag 5
Op welke wijze kan het kabinet een bijdrage leveren aan het verbeteren van
standaarden in de sector, aangezien het gebrek aan standaardisatie en
samenwerking in het rapport wordt aangegeven als een van de oorzaken van
relatief hoge faalkosten?
Antwoord 5
Met standaardisatie wordt, naar ik begrijp, bedoeld dat onderdelen van
bouwwerken op productielocaties worden gemaakt, waarna deze onderdelen
vervolgens naar de bouwplaats worden gebracht en aldaar in elkaar worden
gezet. Volgens sommige deskundigen kan deze productiemethode een goede
impuls voor kwaliteitsverbetering en beperking van faalkosten betekenen
omdat het aantal partijen dat ieder op hun eigen moment een onderdeel van
een bouwwerk vervaardigt door deze werkwijze wordt beperkt. Ik verwacht
dat het beoogde stelsel van kwaliteitsborging vanwege de impuls die ervan
uitgaat voor de bouwkwaliteit ook bouwconcepten zoals modulair bouwen en
prefab bouwen kan stimuleren. Dit omdat hiermee, mits juist toegepast, voor
bouwbedrijven een betere kwaliteit kan worden gerealiseerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

2

Vraag 6
Deelt u de mening dat nieuwe bouwconcepten, zoals modulair- en prefab
bouwen, een bijdrage kunnen leveren aan het terugdringen van faalkosten in
de bouw? Zo ja, wat doet u om dergelijke concepten te stimuleren?
Antwoord 6
Concepten als modulair en prefab bouwen kunnen inderdaad een bijdrage
leveren aan het verbeteren van de kwaliteit en terugdringen van faalkosten in
de bouw. Zo kunnen nieuwe concepten bijdragen aan het beperken van
capaciteitstekorten aan arbeidskrachten en aan de wens om het productietempo van nieuwbouw te verhogen. Ook kunnen, doordat minder partijen
betrokken zijn, afstemmingsproblemen en daarmee samenhangende
bouwfouten worden voorkomen. Hierbij is dan echter wel noodzakelijk dat
ook bij modulair en prefab bouwen de kwaliteit van hetgeen wordt vervaardigd op adequate wijze wordt gecontroleerd. Wanneer dergelijke controles
achterwege blijven, kennen productiemethodes als modulair en prefab
bouwen echter ook risico’s. Zo is een risico, dat een fout in het gestandaardiseerde productieproces zich blijft herhalen, zolang deze niet worden ontdekt.
Ook is van belang dat erop wordt toegezien dat deze bouwproducten dan wel
gefabriceerde onderdelen op de juiste wijze in het uiteindelijke bouwwerk
worden toegepast. Ik heb hier eerder op gewezen naar aanleiding van vragen
over de toepassing van bouwproducten of onderdelen van bouwwerken
waarvoor een kwaliteitsverklaring of een vergelijkbare verklaring is afgegeven. Zo zullen bouwproducten en -onderdelen juist dienen te worden
geplaatst in het grotere geheel van het betreffende bouwwerk. Ook zal
rekening dienen te worden gehouden met mogelijke gevolgen van de
effecten van de omgeving op het te realiseren bouwwerk. Denk bijvoorbeeld
aan de mogelijkheid van verzakkingen van een bouwwerk wanneer onvoldoende rekening is gehouden met het soort ondergrond waarop deze wordt
geplaatst. Gecombineerd met adequate kwaliteitscontroles kunnen deze
concepten derhalve een positieve bijdrage leveren.
Het is primair aan bouwbedrijven, opdrachtgevers en het bouwonderwijs om
in nieuwe bouwconcepten te investeren en zo de mogelijkheden van nieuwe
bouwconcepten te benutten. Er zijn hiervoor ook initiatieven, zoals in
Eindhoven, die via de Woondeal Eindhoven door mij worden gestimuleerd.
Overigens worden in de ABN-AMRO-studie vaker andere factoren genoemd
die kunnen bijdragen aan het verminderen van faalkosten, zoals het werken
met vast personeel, betere samenwerking tussen partijen en meer aandacht
voor kwaliteit.
Vraag 7
Herkent u het in het rapport beschreven risico dat bouwbedrijven ten tijde
van laagconjunctuur bewust te laag inschrijven op aanbestedingen, waarna
bedrijven minder kwaliteit leveren om kosten te drukken? Deelt u de mening
dat dit een onwenselijke gang van zaken is? In hoeverre is het mogelijk
hieraan iets te doen met de regelgeving vanuit de rijksoverheid over
aanbestedingen?
Antwoord 7
Bedrijven handelen onder invloed van marktomstandigheden. De omschreven
wijze van handelen kan gegeven de marktomstandigheden voor bedrijven
rationeel zijn, al zijn er gelukkig veel bedrijven die ook ten tijde van de crisis
zijn blijven inzetten op kwaliteit. Het ABN-AMRO-rapport laat zien dat in tijden
van laagconjunctuur deze werkwijze voorkomt. Tegelijkertijd geeft het rapport
aan dat in periodes van laagconjunctuur de faalkosten lager lijken te liggen
dan in tijden van hoogconjunctuur.
Om kostenbesparingen ten koste van de bouwkwaliteit te voorkomen bevat
de bouwtechnische regelgeving in hoofdstukken 3 tot en met 6 van het
Bouwbesluit de kwaliteitseisen waaraan bouwwerken dienen te voldoen.
Daarnaast is het aan contractspartijen om elkaar aan te spreken wanneer het
bouwwerk niet voldoet aan hetgeen contractueel door partijen is overeengekomen.
In het wetsvoorstel Kwaliteitsborging voor het bouwen is een aanscherping
van de aansprakelijkheid van de bouwer opgenomen, die het voor een
opdrachtgever mogelijk maakt om met succes bouwbedrijven aan te spreken
op gebreken ten opzichte van hetgeen civielrechtelijk is overeengekomen. Een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

3

aannemer wordt met deze wijziging aansprakelijk voor alle gebreken voor
zover deze aan hem zijn toe te rekenen.
Vraag 8
Hoe wordt door middel van de bouwagenda en bijbehorende overlegstructuren gewerkt aan het verbeteren van bovenstaande punten, zoals inefficiëntie,
faalkosten, standaardisering, samenwerking? Wat zijn de resultaten van de
bouwagenda op deze aspecten tot nu toe?
Antwoord 8
Het kabinet heeft ruim twee jaar geleden het initiatief genomen tot de
Bouwagenda om doorbraken te realiseren in het vernieuwingsproces van de
bouw. Stijging van de productiviteit en reductie van faalkosten maken hier
onderdeel van uit. In de Bouwagenda werken overheden en de bouwsector
nauw samen aan zogeheten roadmaps en thema’s om knelpunten en
vraagstukken in de bouwsector aan te pakken.
De Bouwagenda draagt bijvoorbeeld bij aan de oprichting van het Bouwtechniek Innovatiecentrum (BTIC). In dit publiek-private samenwerkingsverband
gaan overheid, kennisinstellingen en brancheorganisaties gezamenlijk een
kennisagenda voor de bouw- en technieksector ontwikkelen, projecten en
programma’s initiëren die hieraan invulling geven, alsmede kennisoverdracht
organiseren.
Via de Bouwagenda wordt ook ingezet op de digitalisering van het bouwproces. Het ontwikkelen van één gezamenlijke digitale taal is noodzakelijk om de
communicatie tussen opdrachtgevers en opdrachtnemers te verbeteren,
faalkosten te minimaliseren en inefficiënties in het proces snel op te sporen.
Daartoe heeft de Bouwagenda het initiatief genomen tot de «Digitaliseringsdeal Gebouwde Omgeving» die op 11 april 2019 is ondertekend. Het is een
samenwerking waarbinnen bestaande initiatieven op het gebied van
digitalisering worden gebundeld en verder ontwikkeld. Er ligt voor het eerst
een sector brede aanpak met commitment van partijen vanuit de gehele
bouwketen -van architecten tot facilitairmanagers- om de digitalisering van de
bouw in goede banen te leiden.
Ook wordt er gewerkt aan slimmere manieren van aanbesteden waarbij
opdrachtgevers en opdrachtnemers op basis van vertrouwen kennis delen en
samenwerken, om beter de vragen in een aanbesteding te kunnen formuleren.
De Bouwagenda publiceert regelmatig over de voortgang van alle 17
roadmaps en thema’s op www.debouwagenda.com.
Vraag 9
Op welke wijze borgt het kabinet dat bij projecten met het Rijk als opdrachtgever de faalkosten zo laag mogelijk worden gehouden, gegeven dat deze
volgens het rapport kunnen ontstaan wanneer de klantbehoefte niet
voldoende duidelijk is of verandert in de loop van het proces?
Antwoord 9
De eerste aanbeveling uit het rapport over de faalkosten in de bouwsector
gaat over een goede voorbereiding: de fase waarin het ontwerp wordt
gemaakt en waarin het project wordt voorbereid. «Meer tijd besteden aan de
wensen van de opdrachtgever, een realistische planning en identificering van
risico’s bij de start van het proces zorgen voor minder onzekerheid en
(wijzigings)kosten in de uitvoeringsfase.» Deze aanbeveling sluit aan bij de
aanbevelingen uit het onderzoek van PwC naar de kostenbeheersing bij
bijzondere en specialistische huisvestingsprojecten waarover u op 18 december 2018 door de Staatssecretaris van BZK bent geïnformeerd. Daarbij gaat
het om aanpassing in de projectfasering van het moment van vaststelling van
(definitief) budget en meer aandacht voor specifieke risico’s in de initiatief- en
definitiefase. De Staatssecretaris heeft aangegeven dat hij de aanbevelingen
overneemt. Daarnaast is ook het toepassen van het Bouwwerkinformatiemodel (BIM) een goede manier om de faalkosten in de bouw te reduceren.
Digitalisering en automatisering helpen bij het terugdringen van fouten en
het verlagen van de kosten. Om de toepassing van BIM te bevorderen is op
11 april 2019 eerdergenoemde DigidealGo ondertekend. Daarin worden
sectorbrede afspraken gemaakt over de uitwisseling, eigenaarschap en
organisatie van data en informatie in de bouw.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

4

Vraag 10
Kunt u deze vragen één voor één en binnen drie weken beantwoorden?
Antwoord 10
De vragen zijn zo spoedig als mogelijk beantwoord.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

5