4
Vragenuur: Vragen Van der Plas
Vragen van het lid Van der Plas aan de minister van Justitie
en Veiligheid, bij afwezigheid van de staatssecretaris van
Justitie en Veiligheid, over onbeantwoorde schriftelijke
vragen inzake het opstarten van een mediationtraject met
het COA, Rijk en gemeente Westerwolde.
De voorzitter:
Er is nog een mondelinge vraag aan de minister van Justitie
en Veiligheid, bij afwezigheid van de staatssecretaris, naar
aanleiding van onbeantwoorde schriftelijke vragen van
mevrouw Van der Plas van BBB inzake het opstarten van
een mediationtraject met het COA, Rijk en gemeente Westerwolde. Het woord is aan mevrouw Van der Plas van BBB.

Mevrouw Van der Plas (BBB):
Dank u wel. Het is een mooi instrument dat als je vragen
niet binnen zes weken beantwoord worden, ze in het vragenuur terechtkomen. En dan moet de minister gewoon
naar de Kamer komen. Daarvoor zijn we hier vanmiddag.
Voorzitter. Een aantal gemaakte afspraken die zijn vastgelegd in de bestuursovereenkomst tussen het COA en de
gemeente Westerwolde inzake het COA-complex in Ter
Apel — "COA" staat voor "Centraal Orgaan opvang asielzoekers" — wordt meer dan incidenteel niet nagekomen door
het COA. Ik noem bijvoorbeeld het zonder bouwvergunning
neerzetten van paviljoens, het toelaten van meer dan 2.000
vluchtelingen en het inhumaan verblijven van vluchtelingen
op het gras. Daarmee worden de gemeenschap, de
gemeente en met name het dorp Ter Apel opgezadeld met
problemen als gevolg van het niet optimaal uitvoeren van
taken door het COA. Zowel de dorpsbewoners als de
vluchtelingen worden hierdoor zwaar gedupeerd. Bovendien
is de overlast van een kleine groep vluchtelingen in Ter
Apel dermate groot dat het draagvlak voor opvang bijna
nihil is geworden. Ter Apel is wanhopig en de psychosociale
druk, ook voor de werknemers van het COA ter plekke, is
onacceptabel geworden. Dat geeft de gemeenteraad van
Ter Apel aan.
Overleg tussen de gemeente en het management van het
COA heeft tot nu toe niet tot adequate oplossingen geleid.
Op 28 september nam de gemeenteraad een motie aan die
het college van B en W opdroeg om binnen vier weken een
mediationtraject op te starten en dat voor 31 december af
te ronden. De motie eiste daarnaast dat het COA en de
overheid per direct alle afspraken nakomen die in de
bestuursovereenkomst zijn vastgelegd. Inmiddels zijn we
zes weken verder en is de gemeente Westerwolde gestart
met een kosten-batenanalyse van de COA-locatie. Alles
wijst erop dat het Rijk op ramkoers ligt met de gemeente
Westerwolde, met als mogelijk resultaat dat het fragiele
kaartenhuis van de asielketen ineenstort. Mijn vragen aan
de minister luiden dan ook: is het kabinet zelf nauw
betrokken bij de mediation met de gemeente Westerwolde?
Wat is uw visie op het mediationtraject? Wat gaat het
kabinet doen om de situatie te verbeteren? Is het kabinet
bereid om nu gewoon door te pakken?

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Van der Plas

De voorzitter:
Het woord is aan de minister.

Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Dank u wel, voorzitter. Om te beginnen is het, denk ik, netjes
om te zeggen dat het me spijt dat het kabinet niet in de
gelegenheid is geweest om deze vragen tijdig te beantwoorden. Mevrouw Van der Plas heeft gelijk dat dit dan een erg
goed instrument is. Maar laat ik wel zeggen dat mijn collega
de staatssecretaris dit op zeer korte termijn natuurlijk alsnog
zal doen.
Wellicht is het goed om toe te lichten dat een van de redenen om nog even te wachten met de antwoorden was dat
het COA in afwachting was van een voorstel van de
gemeente. De gemeente heeft, naar ik heb begrepen, na
het verzoek van de gemeenteraad aan het college, de Nationale ombudsman gevraagd om te helpen bij de mediation.
De betrokkenheid van de Nationale ombudsman, de heer
Van Zutphen, kan helpen om een zekere kwaliteitsborging
en onafhankelijkheid in het traject te brengen. Ik denk dat
dat een goede zaak is. Vorige week was de staatssecretaris
met de bestuursvoorzitter van het COA op bezoek bij het
college en de fractievoorzitters van de gemeenteraad in
Westerwolde. Toen is ook stilgestaan bij het voorgenomen
traject. Deze week spreekt de bestuursvoorzitter van het
COA met de heer Van Zutphen over het traject.
Ook het COA hoopt uiteraard dat het traject heel snel van
start mag gaan. Ik kan vanaf deze plek zeggen dat die
samenwerking met de gemeente Westerwolde niet alleen
het COA maar ook het kabinet zeer dierbaar is. Wij zijn de
gemeente zeer erkentelijk voor het mogelijk maken van het
aanmeldcentrum. Het is ook echt te betreuren dat de operationele situatie tot momenten leidt die voor de gemeente
onacceptabel zijn. Ik ben er zelf geweest, ik weet waar
mevrouw Van der Plas op doelt en ik weet dat de staatssecretaris daar heel vaak aanwezig is. Ik heb heel veel respect
voor iedereen. Mevrouw Van der Plas noemde ook de
medewerkers van het COA, de IND en de mensen die daar
rondlopen. Ik heb heel veel respect voor iedereen die er
daar het beste van maakt.
Ik wil hier nog even aan toevoegen dat er inmiddels sprake
is van een verbetering van de situatie rond het aanmeldcentrum. Er hebben de laatste paar maanden geen asielzoekers
op het gras geslapen en de sporthal is niet meer nodig om
personen onderdak te bieden. Ook de bufferlocatie Marnewaard heeft sinds kort enige reservecapaciteit. Dat wil niet
zeggen dat het is opgelost, dus dat de vragen niet relevant
zijn, maar het lijkt me goed om dat nog even toe te voegen.
Ik denk dat ik de meeste zaken al naar voren heb gebracht.
De mediation vindt dus plaats tussen het COA en de
gemeente. Wij doen er vanuit het kabinet alles aan om de
opvangcapaciteit te vergroten. Ik weet dat dit in andere
debatten vaak langskomt. In de afgelopen periode wordt
wel voldaan aan de bestuursovereenkomst door onder die
2.000 te zitten, maar het is duidelijk waar de vragen op
doelen. En we kennen de situatie allemaal. Het is goed om
het proces nu in beslotenheid te laten verlopen, zodat het
vertrouwen hersteld kan worden en er goede afspraken
gemaakt kunnen worden. Ik denk en hoop dat ik daarmee
voor nu de vraag heb beantwoord.

6 december 2022
TK 31

31-4-1

Mevrouw Van der Plas (BBB):
Dank u wel voor de antwoorden tot zover. Dat de
Ombudsman is gevraagd, is op zich natuurlijk helemaal
prima, maar de gemeenteraad heeft het college opgedragen
om voor 31 december met een oplossing te komen. Dat lijkt
me dan vrij onhaalbaar. De gemeenteraad heeft ook gezegd
— in ieder geval heeft de fractievoorzitter van de grootste
partij in Westerwolde dat gezegd — te overwegen naar de
rechter te stappen. Beseft het kabinet wat voor crisis het
sluiten van de COA-locatie in Ter Apel, mocht daar een
uitspraak over komen als de gemeente naar de rechter stapt,
oplevert in de asielketen? Er is dan echt een groot probleem.
Het lijkt mij dus dat de minister en het ministerie alles op
alles moeten zetten om die afspraken niet alleen nu, maar
ook in de toekomst na te komen.
Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Dit deel ik zeer met mevrouw Van der Plas. Ik weet dat mijn
collega, de staatssecretaris, dat heel scherp voor ogen heeft.
De keren dat ik deze zomer in Ter Apel was, ging het
natuurlijk ook hierover, over de situatie. Dat is precies de
situatie waardoor het onder druk komt te staan. Wij wachten
op dit moment op de gemeente, die als eerste aan zet is
om het traject te starten. Vandaar ook dat ik net het hele
proces schetste. We zullen er ook voor zorgen dat we de
vragen zo snel mogelijk goed beantwoorden, zodat
mevrouw Van der Plas dit ook terug kan lezen. We wachten
dus op de gemeente. Wij zullen daar meteen op reageren.
Ik kan namens de staatssecretaris zeggen dat het — laat ik
het even gechargeerd zeggen — in ieder geval niet aan ons
zal liggen als er enige vertraging is of als hiermee op een
andere manier wordt omgegaan. Zodra de gemeente zover
is, kan de mediation wat ons betreft, wat het COA betreft,
direct van start gaan. De verantwoordelijkheid daarvoor
ligt bij het college, maar aan onze kant is er geen enkele
belemmering.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Nee. Nu legt de minister het natuurlijk heel handig — dat
snap ik — door te zeggen dat het een zaak is tussen het
COA en de gemeente, waar wij verder niet tussen moeten
zitten. Maar het traject tussen het COA en de gemeente
loopt gewoon helemaal spaak. Dat is al maanden aan de
gang. De consequenties van het eventuele falen van de
mediation komen wel 100% op het bordje van het kabinet.
Ik wil er bij de minister toch op aandringen om niet rustig
af te wachten en dan te kijken, maar om gewoon door te
pakken bij deze onderhandelingen, want de consequenties
kunnen enorm zijn.
Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Volgens mij moeten die ook absoluut niet onderschat worden. Dan hebben we het nog niet eens over datgene waarover mevrouw Van der Plas aan het begin van haar inbreng
terecht sprak: de betrokkenheid van alle mensen die daar
werken en die dit ook gewoon nodig hebben. Het is dus enen. De naleving is voor mij, voor mijn collega de staatssecretaris, voor het COA en voor alle partijen in de asielketen
van groot belang. Er is dus absoluut geen houding van: we
zien het wel. Ik denk dat mediation juist heel goed is en dat
het ook goed is dat de Ombudsman daarin een rol gaat
spelen. Dat kan dus gaan starten. Er worden op dit moment
hele intensieve gesprekken gevoerd. Ik krijg nog door van

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Van der Plas

de mensen van de staatssecretaris dat de meest recente
gesprekken nog afgelopen maandag plaatsvonden. De
staatssecretaris was toen zelf ook in Ter Apel. Alles wat
mevrouw Van der Plas zegt, nemen wij mee als extra, extra
aansporing en ondersteuning om datgene wat wij vanuit
onze rol kunnen doen, zo goed mogelijk te doen.
De voorzitter:
Mevrouw Van der Plas, tot slot.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Ja, tot slot.
Minister Yeşilgöz-Zegerius:
O, ik bedoelde te zeggen "vorige week maandag", voordat
ik iets zeg wat niet helemaal klopt.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
In de breed aangenomen motie van de gemeenteraad staat
bijvoorbeeld dat er in een nieuwe versie van de bestuursovereenkomst preventieve maatregelen moeten komen ter
voorkoming van overlast, alsmede preventieve maatregelen
om te voorkomen dat het aantal van 2.000 plaatsen voor
vluchtelingen wordt overschreden. Ook wordt er gevraagd
om structureel voldoende opvangplekken elders in Nederland en om preventieve maatregelen ter voorkoming van
psychosociale werkdruk van de vluchtelingen, maar ook
zeker van het personeel van Ter Apel en omgeving. Mijn
laatste vraag is wat de minister kan beloven aan de
gemeente Westerwolde en de inwoners van Ter Apel in het
bijzonder, alsmede aan de medewerkers van het COA, die
ook gewoon lijden onder deze situatie.
Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Wat ik vooral kan beloven, is dat we dag en nacht kneiterhard werken om ervoor te zorgen dat we, zoals mevrouw
Van der Plas weet, meerdere aanmeldcentra openen in ons
land. Ook kijken we op alle mogelijke manieren hoe we de
instroom beheersbaar kunnen krijgen en kunnen beperken
tot wat ons land aankan, zodat de doorstroom en uitstroom
goed plaatsvinden. Ook een belangrijk punt voor mij als
minister van Justitie en Veiligheid, waarmee ik samen met
de staatssecretaris inhoudelijk bezig ben, is dat overlast zo
veel mogelijk wordt beperkt. Want ook dat is een factor die
we veel van de gemeenten en de medewerkers horen. We
hebben daar afgelopen zomer 45 miljoen euro voor vrijgemaakt en er een Coördinator Nationale Aanpak Overlast
bovenop gezet, die letterlijk naar Ter Apel gaat en het hele
land door gaat om ervoor te zorgen dat de overlastgevers,
die er eigenlijk — even met mijn woorden — steeds mee
wegkwamen, er niet meer mee weg kunnen komen. We
zetten dus alles op alles om het vertrouwen in Westerwolde
te herstellen, maar ook om ervoor te zorgen dat we een
asielbeleid hebben dat goed functioneert en dat ons land
wél aankan.
De voorzitter:
Dank u wel. Ook dank aan mevrouw Van der Plas voor de
mondelinge vraag. Dan geef ik het woord aan mevrouw
Kröger, GroenLinks.

6 december 2022
TK 31

31-4-2

Mevrouw Kröger (GroenLinks):
De minister heeft het over maatregelen om de overlast te
beperken. Een van die maatregelen was natuurlijk de
maatregel om gezinshereniging door nareizigers te voorkomen en mensen langer van elkaar gescheiden te laten. Die
maatregel kwam uit de lelijke politieke asieldeal die eerder
gesloten is. Die maatregel is gisteren door de rechtbank
van tafel geveegd, met een heel duidelijke uitspraak,
waaruit blijkt dat hij strijdig is met de Vreemdelingenwet
en strijdig is met de EU-regels, en dat er eigenlijk geen
wettelijke grondslag is om gezinshereniging tegen te houden. Mijn vraag aan de minister is: wat gaat ze met deze
uitspraak doen en gaat deze maatregel nu gewoon zo snel
mogelijk van tafel?

De heer Brekelmans (VVD):
Ik wil even terug naar het onderwerp van deze mondelinge
vraag, namelijk het mediationtraject. De belangrijkste reden
voor de ontevredenheid in Ter Apel is natuurlijk de overlast,
waar bewoners en winkeliers heel veel last van hebben. Nu
heeft het kabinet eerder 45 miljoen aangekondigd. Ook
heeft de staatssecretaris laatst weer een brief gestuurd,
waarin hij zegt: we gaan die groep nog harder aanpakken;
we gaan er nog meer bovenop zitten en mensen nog sneller
in vreemdelingenbewaring stellen. Ik vraag me af of de
minister er iets van kan zeggen wanneer de inwoners van
Ter Apel daar nu iets van gaan merken en wat er specifiek
in Ter Apel gebeurt om deze groep raddraaiers aan te pakken.

De voorzitter:
Voordat de minister deze vraag beantwoordt: dit is niet de
mondelinge vraag die op de agenda stond, maar ik laat het
aan de minister over of zij bereid is om deze vraag te
beantwoorden.

Minister Yeşilgöz-Zegerius:
De brief van de staatssecretaris was volgens mij van afgelopen maand. Het lijkt me sowieso een goed idee om begin
volgend jaar met een update te komen. De aanpak wordt
in hoog tempo uitgerold. Het gaat er aan de ene kant om,
ervoor te zorgen dat je dossiers aanlegt van mensen die
voor heel veel overlast zorgen. Als je dossiers hebt en je
de samenwerking met politie en justitie goed opbouwt, kun
je ze ook echt effectief aanpakken, zodat ze er niet mee
wegkomen. Het zijn vaak lichte vergrijpen, of lichte zaken,
waardoor het lastig is om mensen aan te pakken.

Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Laat ik eerst teruggaan naar het begin van de vraag. Om
de overlast te beperken, is een nareismaatregel ingevoerd.
Die zaken hebben uiteraard niks met elkaar te maken.
Overlast gaat over mensen die hier komen en hier waarschijnlijk helemaal geen rechten hebben, maar die zich hier
onaantastbaar wanen en vervolgens ongelofelijk veel
overlast en onveiligheid veroorzaken binnen een asielzoekerscentrum, binnen een aanmeldcentrum, maar ook voor
de gemeente. Die moet je kneiterhard aanpakken. Ik ga er
eerlijk gezegd ook van uit dat daarvoor brede steun in de
Kamer is. De nareismaatregel was een maatregel die in de
zomer is genomen omdat we zagen dat mensen op het gras
sliepen, omdat mensen buiten op straat belandden, omdat
er gewoon geen plek was. We hebben naast de nareismaatregel een heleboel andere maatregelen getroffen. Daarbij
is gezegd: familie van een statushouder, van een vluchteling, kan hiernaartoe komen op het moment dat betrokkene
een woning heeft. De rechter heeft uitspraak gedaan in een
individuele, specifieke zaak. Dat heeft dus geen vertaling
naar de maatregel in algemene zin. Dat kan ik nu zeggen.
Uiteraard is het team van de staatssecretaris aan het kijken
wat de uitspraak verder zegt en hoe dat er verder uitziet.
Mevrouw Piri (PvdA):
Als ik goed luister naar de minister, dan stelt de minister
dat de maatregel gewoon blijft zoals die is, ondanks de
uitspraak van de rechter, ondanks dat de rechter heel duidelijk heeft gezegd dat deze maatregel, in deze individuele
zaak maar ook in het algemeen, niet in lijn is met de
Nederlandse Vreemdelingenwet, nog even los van Europese
regels. Mijn vraag is eigenlijk: denkt de minister dat in een
andere individuele zaak de kans groot is dat de rechter
anders gaat oordelen?

Aan de andere kant moeten we ervoor zorgen dat we
mensen die hier geen plek hebben en hier niet horen te
blijven effectiever kunnen uitzetten. Dus al die elementen
zitten daarin. Het lijkt me heel goed — als de heer Brekelmans dat ook een goed idee vindt, overigens — om in het
eerste kwartaal van volgend jaar weer met een update te
komen, in een brief van de staatssecretaris. Ik ben er vrij
zeker van dat ik dat namens hem wel mag toezeggen.
Daarbij zoomt hij in op Ter Apel. Dat is een specifieke
locatie, maar we weten dat dit op verschillende plekken in
Nederland een issue is. We willen dan laten zien wat er
sindsdien allemaal is opgebouwd en waar het verder
naartoe gaat. Dit is volgens mij heel belangrijk. Wil je een
asielbeleid hebben dat hier in ons land op draagvlak en
draagkracht kan rekenen, dan moet je er ook voor zorgen
dat degenen die er misbruik van maken, flink worden aangepakt.
De voorzitter:
Dank. Daarmee zijn we aan het einde gekomen van het
mondelinge vragenuur. Ik dank de minister nogmaals. Ik
schors de vergadering voor een enkel moment en dan gaan
we over tot het verslag van de commissie voor het onderzoek van de Geloofsbrieven. Daarna gaan we stemmen.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.

Minister Yeşilgöz-Zegerius:
Ik ga nooit op de stoel van een rechter zitten, dus nu ook
niet.

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Van der Plas

6 december 2022
TK 31

31-4-3