Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2020–2021

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

977
Vragen van het lid Ploumen (PvdA) aan de Staatssecretaris van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport over schadelijke behandelingen tegen
autisme (ingezonden 8 oktober 2020).
Antwoord van Staatssecretaris Blokhuis (Volksgezondheid, Welzijn en Sport)
(ontvangen 2 december 2020). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2020–2021, nr. 507
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «Elijah heeft autisme en wil een verbod op een
homeopatische therapie die hem zou genezen, gaat Staatssecretaris Blokhuis
hem helpen»?1
Antwoord 1
Ja
Vraag 2
Herinnert u zich uw antwoord op eerdere vragen (d.d. 17 juni 2020) hierover:
«Ik ben van plan om, samen met IGJ en CBG, te kijken naar mogelijke
(wettelijke) ingangen, waardoor de aanpak van mogelijk schadelijke homeopathische behandelingen of profylaxe kan worden verbeterd. Dit is door de
coronacrisis helaas vertraagd, maar zal na de zomer weer worden opgepakt.»?2
Antwoord 2
Ja
Vraag 3 en 4
Welke stappen heeft u sinds deze zomer ondernomen om te onderzoeken hoe
schadelijke homeopathische behandelingen of profylaxe verboden kunnen
worden?
Welke stappen zijn er volgens u nog nodig om tot een verbod van deze
behandelingen te komen?

1

https://demonitor.kro-ncrv.nl/uitzendingen/uitzending-elijah-17-heeft-autisme-en-wil-eenverbod-op-een-homeopathische-therapie-die-hem-zou-genezen-gaat-staatssecretaris-blokhuishem-helpen
2
Aanhangsel Handelingen II, vergaderjaar 2019–2020, nr. 3889

ah-tk-20202021-977
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

1

Antwoord 3 en 4
Met betrokken rijksoverheidsinstanties (IGJ, CBG) is de huidige handhavingspraktijk en regelgeving besproken en zijn de mogelijkheden om gerichter en
intensiever toezicht uit te oefenen op alternatieve behandelingen die
(aanmerkelijke kans op) schade aan de gezondheid veroorzaken, geïnventariseerd. Op grond hiervan zijn we gezamenlijk een aantal mogelijke vervolgstappen overeengekomen. Dit betreft aanscherping van toezicht en handhaving door de IGJ op bereiden, voorschrijven en voorraad van
homeopathische middelen voor CEASE-therapie. Daarnaast gaan we vanuit
VWS bekijken waar verder onderzoek naar de schadelijkheid van CEASEtherapie kan worden uitgevoerd en of het bespreken van (risico’s van) een
dergelijke alternatieve therapie kan worden opgenomen in richtlijnen binnen
de reguliere zorg.
Een verbod op CEASE-therapie is niet mogelijk gezien de regelgeving rondom
alternatieve zorg en het gebrek aan bewijs van schade door deze therapie. Er
zijn op grond van de wettelijke voorschriften wel verschillende wegen
mogelijk om zo nodig op te treden tegen homeopathische behandelingen van
autisme. Homeopathie is een alternatieve behandeling die wettelijk is
toegestaan, zolang (1) het geen (aanmerkelijke kans op) schade aan de
gezondheid oplevert (Wkkgz) en (2) er geen onterechte medische claims over
de werkzaamheid van geneesmiddelen worden gedaan, (3) er geen sprake is
van grootschalige productie van, voorraad van, handel in of reclame voor
ongeregistreerde geneesmiddelen (Geneesmiddelenwet) en (4) er geen
voorbehouden handelingen door niet-BIG-geregistreerde behandelaren
worden verricht (wet BIG). Voor alternatieve zorg hoeft niet wetenschappelijk
te zijn aangetoond dat behandeling leidt tot enig gezondheidseffect.
Ad (1) Aantonen van schade door CEASE-therapie
Homeopathie is een alternatieve behandelwijze en valt onder «andere zorg»3.
Volgens de Wkkgz is «andere zorg» toegestaan als deze «niet leidt tot schade
of een aanmerkelijke kans op schade voor de gezondheid van de cliënt,
waarbij de rechten van de cliënt zorgvuldig in acht worden genomen en de
cliënt ook overigens met respect wordt behandeld».
Iemand die schade als gevolg van «andere zorg» heeft ondervonden kan het
volgende doen:
a. De zorgaanbieder aanspreken voor betaling van die schade: civielrechtelijk
b. Een klacht indienen tegen de zorgaanbieder: Wkkgz klachtrecht/
geschillencommissie
c.
Een melding doen bij de inspectie: bestuursrechtelijk. De inspectie zal
dan nagaan of bestuursrechtelijk handhaven mogelijk is.
d. Aangifte doen bij de politie: strafrechtelijk. Het OM zal dan nagaan of
strafrechtelijk vervolgen mogelijk is.
Handhaven vereist dat er is aangetoond dat in een individueel geval schade
aan de gezondheid wordt vastgesteld. Het is niet voldoende om te verwijzen
naar algemene schade die optreedt door een valse claim of belofte (zoals
over genezing van autisme) of dit toe te passen op patiëntengroepen in het
algemeen.
Alleen als een persoon meldt dat hij of zij schade heeft geleden aan zijn/haar
gezondheid door de CEASE-therapie, kan daarnaar gericht onderzoek worden
gedaan. De IGJ ontvangt echter relatief weinig klachten of meldingen over
alternatieve zorgaanbieders. Een individueel geval van schade door CEASEtherapie is niet bekend. Mensen die aantoonbare schade hebben ondervonden door deze therapie, kunnen daarover altijd een melding indienen bij de
IGJ.
Ad (2) Boete op medische claims
Op basis van de Geneesmiddelenwet kunnen boetes voor onterechte
medische claims worden gegeven als die worden gedaan over geregistreerde
(homeopathische) geneesmiddelen of ongeregistreerde geneesmiddelen. Als
(op een website) de naam van het middel en het effect of de indicatie worden
gekoppeld is daar al snel sprake van. Een dergelijke boete is de afgelopen

3

Het begrip «andere zorg» in de Wkkgz betreft de «handelingen op het gebied van de individuele gezondheidszorg als bedoeld in artikel 1 van de Wet BIG, niet zijnde Wlz-zorg of
Zvw-zorg, alsmede handelingen met een ander doel dan het bevorderen of bewaken van de
gezondheid van de cliënt».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

2

periode door de IGJ al regelmatig opgelegd. Alternatieve behandelaren
vermijden daarom nu vaak deze specificaties te geven; ze omschrijven
bijvoorbeeld een behandeling in plaats van een geneesmiddel bij naam te
noemen. Dit maakt het moeilijker vast te stellen of er sprake is van ongeoorloofde geneesmiddelenreclame.
Ad (3) Toezicht op voor CEASE gebruikte homeopathische middelen
Breder toezicht dan alleen op websites, ook in de praktijk (geneesmiddelen
voorschrijven, bereiden en voorraad) is nodig. Apotheken mogen op kleine
schaal ongeregistreerde (homeopathische) middelen bereiden en aan de
eigen patiënten ter hand stellen. Deze bereidingen moeten voldoen aan
wettelijke kwaliteitseisen. Daar houdt de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd
(IGJ) toezicht op. Meer informatie is te vinden op de website van de IGJ.
Zoals hierboven genoemd (ad4 mag voor deze bereidingen ook geen reclame
worden gemaakt en mogen geen claims worden gedaan over het bestrijden
van welke ziekte dan ook.
Ad (4) Toezicht op de handelingen binnen CEASE-therapie
Indien blijkt dat voorbehouden handelingen worden verricht door behandelaren die daartoe niet bevoegd zijn, kan daartegen worden opgetreden.
Homeopathische behandelaren zijn meestal geen arts of beoefenaar van een
ander BIG-geregistreerd beroep. Het BIG-verbod op voorbehouden handelingen, zoals injecteren (alleen door medisch geschoolden uit te voeren) geldt
wel, maar is voor homeopathie (waarbij naar mijn weten de middelen
meestal via druppeltjes of korreltjes worden toegediend) niet aan de orde.
Gezien het bovenstaande zie ik dat er al diverse mogelijkheden zijn om
toezicht op het aanbod en de uitvoering van CEASE-therapie uit te voeren,
die nog aangescherpt kunnen worden voor wat betreft het toezicht (bij de
IGJ) op voorschrijven, bereiden en in voorraad hebben van ongeregistreerde
homeopathische middelen, in de praktijk.
Onderzoek
Meer inzicht in wat CEASE-therapie precies inhoudt is nodig voor versterkt
toezicht. Ik wil daarom onafhankelijk, wetenschappelijk onderzoek naar de
schadelijkheid van de CEASE-therapie laten doen. Er is immers geen
eenduidig beeld van de manier waarop en de frequentie waarmee de
CEASE-therapie bij kinderen met autisme wordt ingezet. Er is daarnaast
(vrijwel) geen informatie over de middelen die door de homeopathische
behandelaren worden gebruikt of over andere componenten zoals coaching,
manuele therapie, voorschrijven van supplementen.
Richtlijnen
De potentiële schadelijkheid van de CEASE-therapie is vooral gestoeld op de
claim dat deze behandeling autisme kan genezen en dat het o.a. veroorzaakt
zou worden door vaccinaties. Kinderartsen noemen de therapie schadelijk
voor kinderen, omdat hen goede hulpverlening en goede begeleiding wordt
onthouden. De verwachting die wordt gewekt door de onterechte claim dat
CEASE-therapie autisme kan genezen zou bij ouders en kind mogelijk veel
frustratie of zelfs trauma kunnen veroorzaken. Daarom wil ik ook inzetten op
betere informatieverstrekking door de reguliere zorgverleners over de
alternatieve behandelingen bij een (eerste) consultatie bij diagnose van
autisme bij kinderen. In richtlijnen kan (meer) nadruk worden gelegd op de
verantwoordelijkheid om naast het aanbod van reguliere behandeling ook
informatie over (de beperkingen en risico’s van) alternatieve behandelingen
zoals CEASE-therapie te bespreken.
Vraag 5
Wanneer bent u voornemens de Kamer te informeren over de stappen die u
onderneemt om schadelijke homeopatische behandelingen of profylaxe te
verbieden?
Antwoord 5
Zoals bovengenoemd, een verbod op de behandeling is niet mogelijk, maar
verscherpt toezicht wel. Over de vervolgstappen rondom nader onderzoek en
informatieverstrekking hoop ik de Kamer begin volgend jaar nader te kunnen
informeren.

4

Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2019–2020, nr. 3889

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

3

Vraag 6
Kunt u deze vragen beantwoorden voorafgaand aan de behandeling van de
begroting van VWS later deze maand?
Antwoord 6
Ja.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

4