Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

29 861

Arbeidsmigratie en sociale zekerheid

Nr. 50

VERSLAG VAN EEN NOTAOVERLEG
Vastgesteld 10 juni 2020
De vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft op
25 mei 2020 overleg gevoerd met mevrouw Van Ark, Staatssecretaris van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid, en de heer Koolmees, Minister van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid, over:
– de initiatiefnota van de leden Segers en Marijnissen over een
Actieplan arbeidsmigratie (Kamerstuk 35 359);
– de brief van de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid d.d. 4 mei 2020 inzake reactie op de initiatiefnota
«Actieplan arbeidsmigratie» van de leden Segers en Marijnissen (Kamerstuk 35 359, nr. 3);
– de brief van de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid d.d. 21 juni 2019 inzake aanpak misstanden arbeidsmigranten (Kamerstuk 29 861, nr. 47);
– de brief van de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid d.d. 20 december 2019 inzake integrale aanpak misstanden arbeidsmigranten (Kamerstuk 29 861, nr. 48);
– de brief van de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid d.d. 4 mei 2020 inzake aanjaagteam bescherming
arbeidsmigranten (Kamerstuk 29 861, nr. 49).
Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de commissie,
Rog
De griffier van de commissie,
Esmeijer

kst-29861-50
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 861, nr. 50

1

Voorzitter: Rog
Griffier: Witzke
Aanwezig zijn twaalf leden der Kamer, te weten: Bruins, Emiel van Dijk,
Gijs van Dijk, Jasper van Dijk, Van Kent, Palland, Rog, Segers, Smeulders,
Stoffer, Tielen en Van Weyenberg,
en mevrouw Van Ark, Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, en de heer Koolmees, Minister van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid.
Aanvang 13.32 uur.
De voorzitter:
Aan de orde is een notaoverleg van de commissie voor Sociale Zaken en
Werkgelegenheid. Wij hebben aan de orde niets minder dan een
initiatiefnota van het lid Segers van de ChristenUnie en mevrouw
Marijnissen van de Socialistische Partij. Mevrouw Marijnissen is helaas
met verkoudheidsklachten thuis, en in deze coronatijd betekent dat dat zij
niet in ons midden is. Dat is jammer. Ongetwijfeld zal zij dit debat vanaf
een andere plek volgen. We wensen haar vanaf deze plek beterschap. Zij
wordt vervangen door haar fractiegenoot Jasper van Dijk van de
Socialistische Partij.
Een initiatiefnota is altijd bijzonder, zeker nu. Het gebeurt ook niet veel,
dus het is fijn dat we hiervoor bij elkaar zijn. Wij hebben afgesproken om
naast de initiatiefnota, die de naam Actieplan arbeidsmigratie draagt, ook
een aantal stukken te betrekken van de bewindspersonen. Ook hen heet ik
van harte welkom. Dat zijn mevrouw Van Ark, de Staatssecretaris, en de
heer Koolmees, de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.
Wij hebben als commissie met elkaar afgesproken dat wij een vaste
spreektijd hanteren van vier minuten. Daarnaast hebben wij de tijd van dit
overleg beperkt tot vierenhalf uur. Dat heeft u zelf gedaan, zeg ik tegen de
commissieleden. Dat betekent dat ik een beperking wil aanbrengen in het
aantal interrupties. Dat worden er namelijk twee. Na de eerste termijn
zullen we gaan pauzeren, zeker ook om de initiatiefnemers in de
gelegenheid te stellen om de antwoorden op de aan hen gestelde vragen
goed voor te bereiden. Onze bewindspersonen zijn dat inmiddels gewend,
dus dat komt helemaal goed.
Voorts hebben wij met elkaar afgesproken dat we de begrotingsvolgorde
hanteren. Dat betekent dat we gaan van de grootste oppositiepartij naar
de grootste coalitiepartij en zo verder. Ik kijk om mij heen en zie dat de
grootste oppositiepartij er op dit moment niet of nog niet is. Ik geef het
woord dus aan mevrouw Tielen. Zij is lid van de fractie van de VVD.
Mevrouw Tielen (VVD):
Dank u wel, voorzitter. Meneer Smeulders en ik waren even in afwachting
of u zou kiezen voor de grootste oppositiepartij daarna of niet, maar dat
doet u niet.
Voorzitter. Allereerst mijn waardering voor deze nota van de ChristenUnie
en de Socialistische Partij. Zo’n nota is noeste arbeid, hard werken.
Vandaag besteden we daar dan ook graag aandacht aan,... O, daar is de
heer Emiel van Dijk. We besteden dus graag aandacht aan deze nota, en al
helemaal omdat die gaat over een belangrijk onderwerp, met invloed op
onze maatschappij en onze economie: arbeidsmigratie. Dat is een
onderwerp met zonnige en duistere kanten, van vooruitgang, achterstelling, positieve effecten en negatieve effecten.
Deze nota van de beide heren, in dit geval, is in zijn geheel best wel
negatief. De nota beschrijft vooral een aantal verontrustende problemen.
De VVD erkent de aangehaalde reële problemen. Tegelijkertijd benadruk ik
graag dat arbeidsmigratie ook gaat over het verdienvermogen van onze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 861, nr. 50

2

economie. Zeker tijdens deze coronacrisis wordt duidelijk dat heel veel
werk in de landbouw, de fabrieken en de distributiecentra opgepakt wordt
door werknemers uit andere EU-landen. Arbeidsmigratie gaat ook over
buitenlandse ingenieurs, die nodig zijn in onze hightech- en innovatieve
industrie. Wat mij betreft worden die positieve kanten van arbeidsmigratie
nog te weinig belicht. Mijn vraag aan de initiatiefnemers is dan ook welke
positieve kanten van arbeidsmigratie zij wel hebben gezien in hun noeste
voorbereiding, maar uit de nota hebben gelaten. En in hoeverre zijn ze
bereid om ook voorstellen te overwegen die die positieve kanten
stimuleren?
Het draagvlak in Nederland voor arbeidsmigranten is toegenomen. Het is
goed dat ze er zijn en meewerken, zegt de helft van Nederland. Wat
mensen echter minder bevalt, is dat ze geen Nederlands spreken, zo blijkt
uit onderzoeken van onder andere het SCP. En ook de SER adviseerde in
2014 al om aandacht te hebben voor de inburgering van EU-arbeidsmigranten. Het programma Tel mee met Taal is er, en het is relatief
succesvol. De Minister gaat daarmee door. Toch worden nog geen 10.000
arbeidsmigranten bereikt, en dat vind ik weinig. Ook de initiatiefnemers
vragen aandacht voor taal en inburgering. Mijn vraag aan hen is wat zij
vinden dat er concreet moet gebeuren. Aan de Minister vraag ik hoe hij
het bereik van taalprogramma’s significant kan vergroten en hoever hij wil
gaan met betrekking tot het aanbod en het volgen van taallessen. Graag
een reactie.
Daarnaast zijn er onmisbare migranten op het gebied van techniek en ICT.
Grote bedrijven hebben voldoende juridische en HR-kennis in huis om
talent uit het buitenland te werven, maar de gemiddelde mkb’er met
behoefte aan technici niet. Kan de Minister het voor mkb’ers makkelijker
maken om gericht kennismigranten aan te trekken, vooral als het gaat om
techniek en ICT? Graag een reactie.
De VVD is positief over het aanjaagteam. Dit aanjaagteam maakt het
mogelijk dat werkgevers, uitzenders, gemeenten en provincies op
regionaal niveau afspraken maken. De voorzitter van het team is een
bekende van ons allemaal, maar kan de Minister toelichten wie er verder
in het team zitten? En wat is de concrete opdracht van het team? Wanneer
kan de Kamer eerste resultaten krijgen? Aan de initiatiefnemers vraag ik:
vinden zij met mij dat dit team ook moet bestaan uit werkgevers en
gemeenten?
Wat de VVD betreft heeft de nota een paar goede denkrichtingen. We
moeten wel goed bedenken of maatregelen ook echte oplossingen
bieden. Het kabinet plaatst daar een aantal terechte kanttekeningen bij,
maar laten we vooral kijken naar wat we wel kunnen bijdragen. De VVD,
en ik vermoed de rest van de Kamer ook, wil dat de uitzendmarkt een
eerlijker markt is, waarin de goede uitzenders hun werk kunnen blijven
doen en de malafide uitzenders geweerd worden. De vergunningsplicht
gaat daarbij wat ons betreft voorbij aan wat er al is, namelijk de
SNA-certificering. Dat is een goed systeem dat helaas nog door een te
klein deel van de bureaus wordt gebruikt. De bureaus die niet gecertificeerd zijn, worden nauwelijks geïnspecteerd. Mijn vraag aan de initiatiefnemers is wat zij vinden van die certificering en hoe zij het zouden vinden
om die verplicht te stellen voor alle uitzenders in plaats van een nieuw
vergunningensysteem.
De voorzitter:
Mevrouw Tielen, er is een interruptie voor u van de heer Gijs van Dijk van
de Partij van de Arbeid.
De heer Gijs van Dijk (PvdA):
Dit is wel een van de belangrijke punten, ook uit de nota: hoe krijgen we
grip op de uitzendsector? Het SNA-keurmerk doet te weinig. De
vakbonden zitten daar bijvoorbeeld niet in. Die zijn er bewust uitgestapt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 861, nr. 50

3

Waarom wil de VVD dan niet de stap maken naar een vergunningstelsel
waarbij je aan de voorkant kunt controleren of de bedoelingen goed zijn,
of er voldoende omzet wordt gedraaid en of ze voldoen aan alle eisen?
Mevrouw Tielen (VVD):
Twee antwoorden daarop. Het ene is dat het vergunningsysteem een
soort slinger is. Volgens mij hebben we het weleens gehad en is het er
niet voor niks weer uit gehaald. Het andere is de «voorkant», zoals de heer
Van Dijk zegt. Dat suggereert eigenlijk dat het daarna niet meer gebeurt.
Het mooie aan het SNA-keurmerk is dat er gewoon elk jaar twee keer door
de branche zelf wordt geconstateerd of dingen kloppen en of dingen nog
goed gaan. Volgens mij is juist die continue druk op kwaliteit heel
belangrijk.
De heer Gijs van Dijk (PvdA):
Dan zitten we waarschijnlijk dichter bij elkaar dan wij denken, want als het
SNA-keurmerk verplicht wordt, zoals de VVD stelt, dan kom je toch bij een
vorm van vergunningen terecht. Als je namelijk niet aan het SNA-keurmerk voldoet, kun je ook geen uitzendbureau beginnen. Volgens mij is dat
waar we als Kamer naar zoeken, namelijk naar iets waardoor we meer
grip krijgen op de goede versus de slechte uitzendbureaus.
Mevrouw Tielen (VVD):
Ik denk dat de heer Van Dijk heel duidelijk constateert dat we inderdaad
heel dicht bij elkaar zitten, in ieder geval qua doelstelling. Over het middel
en over wat de beste manier is, heb ik verschillende dingen gezegd. Ik kan
me best voorstellen dat we een manier kunnen vinden die aan beide
kanten enigszins tegemoetkomt. Maar goed, dat is toch vooral aan de
initiatiefnemers en uiteraard aan de Minister. Daar ben ik benieuwd naar.
De voorzitter:
U kwam tot een afronding.
Mevrouw Tielen (VVD):
Ja, ik had nog een paar zinnen. We vragen de Minister dus of hij bereid is
dat wettelijk verplicht te maken. Welke mogelijkheden zien de Minister en
de Staatssecretaris om op te treden tegen malafide uitzenders die het ene
bureau even snel liquideren om daarna weer een nieuw bureau op te
starten, zoals de inspectie signaleert? Hoe zorgen ze voor voldoende
juridische handvatten om dat tegen te gaan?
Ten slotte. Zeker in deze tijd is het van groot belang dat onze economie op
gang blijft. Een goed werkende interne markt in Europa is voor Nederland
cruciaal. Harde werkers zijn daarbij ontzettend belangrijk. Arbeidsmigratie
is onderdeel van onze economie, maar wat ons betreft alleen als dat meer
goede dan negatieve kanten heeft: eerlijk, productief, met effectieve
aandacht voor taal en inburgering en met een stevige handhaving bij
negatieve uitwassen.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Tielen. Er is nog een interruptie van de heer Bruins
van de ChristenUnie.
De heer Bruins (ChristenUnie):
Mijn collega Gijs van Dijk sprak al even over het SNA-keurmerk met
mevrouw Tielen. Ik denk dat het uiteindelijk gaat om de eisen die we
stellen aan de uitzendbranche, of je het nou een keurmerk of een
vergunning noemt. Wellicht heeft mevrouw Tielen gezien dat er bijvoorbeeld ook wordt voorgesteld om een waarborgsom vooraf te vragen en
afdwingbare kwaliteitseisen te stellen. Hoe zou mevrouw Tielen, even

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 861, nr. 50

4

helemaal los van hoe je het formeel noemt, dat soort voorwaarden
waarderen?
Mevrouw Tielen (VVD):
Nou hoorde ik de heer Bruins twee dingen noemen: een waarborgsom en
nog iets.
De heer Bruins (ChristenUnie):
En afdwingbare kwaliteitseisen.
Mevrouw Tielen (VVD):
«Afdwingbare kwaliteitseisen» klinkt mij goed in de oren, dus als we dat
enigszins praktisch uitvoerbaar kunnen krijgen zonder enorme ordners
aan bureaucratie, lijkt mij dat fijn. Een waarborgsom, daar twijfel ik een
beetje aan, omdat dat ook wel afhankelijk is van de hoogte ervan. Ik vind
het best wel ingewikkeld als beginnende ondernemers met een goede
missie en een goed werkgeverschap in het oog € 100.000, en dat is
gewoon echt heel veel geld, zouden moeten inleggen om iets te kunnen
starten, terwijl we ons ook wel kunnen voorstellen dat malafide ondernemers in no time aan € 100.000 komen. Ik vraag me dus af of dat nou
een middel is dat daadwerkelijk de goeden van de kwaden scheidt.
De heer Bruins (ChristenUnie):
In ieder geval vinden mevrouw Tielen en ik elkaar als het gaat om het
proberen te scheiden van de schapen en de bokken, de bonafide en de
malafide uitzendondernemers. Welke voorwaarden zou zij verder nog
gesteld willen zien aan de branche, zodat we die wildgroei aan kleine
bureautjes, die zomaar vanuit het niets komen oppoppen, kunnen
voorkomen en tegengaan?
Mevrouw Tielen (VVD):
Ik denk een heleboel, maar twee dingen zijn heel belangrijk. Het ene is om
inderdaad te voorkomen dat die toch wat criminelere ondernemers steeds
maar weer opnieuw hun ding kunnen doen. Er zou dus een of ander
juridisch handvat moeten zijn, en daar vraag ik ook naar. Het andere is
wellicht om werkgevers die gebruikmaken van uitzendbureaus, zich in hun
jaarverslagen te laten verantwoorden over met wat voor soort bureaus ze
eigenlijk werken. En dat je, als je zo’n keurmerk hebt, als werkgever ook
laat zien dat je met een goede aan de slag bent. Dat zijn twee
voorbeelden.
De voorzitter:
Dank u wel. Er is nog een interruptie van de heer Van Kent van de SP.
De heer Van Kent (SP):
Ik hoor mevrouw Tielen van de VVD zeggen dat het een soort slinger is die
de hele tijd op een neer ging tussen vergunningen en geen vergunning.
Dat is onjuist. Eigenlijk vindt al twaalf jaar hier het debat plaats over of er
wel of niet een vergunning zou moeten komen. Achtereenvolgens door
Donner, door Kamp, door Asscher en anderen is toen gezegd: nee, we
gaan het eerst aan de sector zelf laten; we gaan met certificaten werken,
met keurmerken. En keer op keer bleek dat het hebben van een keurmerk
of het niet-hebben van een keurmerk niet zo heel veel zegt over het aantal
overtredingen dat een uitzendbureau begaat. Met andere woorden: het
aantal malafide uitzendbureaus is in die twaalf jaar alleen maar toegenomen. We hebben het nu over 14.000 uitzendbureaus, waarvan er
duizenden malafide zijn. Daarom deze vraag aan mevrouw Tellegen: welke
grote stap is de VVD bereid te zetten tegen al die malafide uitzendbedrijven, die duizenden uitzendkrachten hebben gedupeerd en vandaag de
dag nog steeds duperen? Welke ultieme maatregelen is de VVD bereid te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 861, nr. 50

5

nemen om daar een einde aan te maken, en die malafide uitzendbureaus
uit te roeien?
Mevrouw Tielen (VVD):
Een makkelijk antwoord is natuurlijk: een maatregel die effectief is. Ik weet
het niet precies hoor, maar ik hoor de heer Van Kent altijd een beetje het
verschil opzoeken, en dat mag; daar is een debat ook voor. Maar volgens
mij moeten we met elkaar zoeken naar maatregelen die ook werken, die
niet alleen maar mooi zijn voor de bühne of voor een mooie krantenkop,
maar die er daadwerkelijk toe leiden dat uitzendbureaus het goede doen.
En als je kijkt naar die SNA-certificering, dan werkt dat goed. Er zijn
gewoon goede bureaus en die sector kan zichzelf ook goed reguleren; ze
zetten mensen er ook uit als het niet werkt. Om het bereik van die
certificering groter te maken, daarover ben ik het met de heer Van Kent
helemaal eens. Ik heb het net al in een interruptiedebatje met de andere
heren aan de overkant gehad over wat daar volgens mij maatregelen voor
kunnen zijn. Maar volgens mij moeten we niet met labeltjes strooien,
maar vooral kijken naar hoe je in de kern kan zorgen dat malafide bureaus
geen plek hebben, zodat het ook een eerlijker speelveld wordt voor al die
goede uitzenders die er ook zijn.
De heer Van Kent (SP):
Het gaat mij er inderdaad niet om om de verschillen te benadrukken. Het
gaat mij erom dat wij hier vandaag met een stap komen, na twaalf jaar
met elkaar in gesprek zijn. Dus dat we na die twaalf jaar dit debat vandaag
kunnen afsluiten met een aantal voorstellen, waar hier dan ook gewoon
een meerderheid voor is, om echt een oplossing te gaan bieden. En ik
hoor mevrouw Tielen zeggen: ik ben voor maatregelen die werken. Ja, dat
zijn we hier allemaal, dus daarin kunnen we elkaar snel vinden. Maar nu
doen de initiatiefnemers een aantal voorstellen, gezien de ontwikkelingen
in de sector en gezien ook bijvoorbeeld – de heer Gijs van Dijk noemde
het ook – het terugtreden van de vakbond uit het SNA-keurmerk, omdat
dat onvoldoende werkt. Nu stellen de initiatiefnemers in ieder geval twee
zaken voor: dat die € 100.000 waarborgsom gestort moet worden, zodat
als er niet betaald wordt terwijl er wel betaald had moeten worden,
werknemers gewoon krijgen waar ze recht op hebben, en dat er
afdwingbare kwaliteitseisen worden gesteld aan de uitzendsector. Volgens
mij is dat een heel redelijk voorstel, waar we met z’n allen vandaag over
moeten zeggen: dat is in ieder geval de eerste stap die we zetten. Dan
gaan we vervolgens kijken naar een vergunningstelsel en andere zaken
die werken. Maar laten we alsjeblieft vandaag niet weer, zoals in de
afgelopen jaren, eindigen met: we zijn voor maatregelen die werken en
we moeten zo veel mogelijk zorgen dat uitzendbureaus voldoen aan
kwaliteitseisen. Dat is het verhaal dat we al kennen van de afgelopen
jaren. Dat heeft niet gewerkt.
Mevrouw Tielen (VVD):
Volgens mij heeft de heer Van Kent zelf het woord «kwaliteitseisen»
genoemd, dus ik snap niet daar hij daar zo met die toon over spreekt. Ik
heb al iets gezegd over de waarborgsom. Als de waarborgsom zou
helpen, dan lijkt me dat een goed idee. Alleen, ik vraag me dan het
volgende af. In de wat duistere circuitjes, waar ik ook aan gerefereerd heb,
is het misschien niet zo moeilijk om € 100.000 op tafel te leggen, maar
vervolgens zijn er dan nog steeds allerlei uitwassen. Dat helpt dus niet.
Als meneer Van Kent kan bewijzen dat het werkt, is het prima. Maar
volgens mij moeten we zoeken naar afdwingbare kwaliteitseisen en naar
een certificering waarbij de sector zichzelf voortdurend blijft toetsen op
wat kan en waarbij de werkgevers inzichtelijker maken wat wel of geen
goede bureaus zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 861, nr. 50

6

De voorzitter:
Dank u wel. U was aan het einde gekomen van uw eerste termijn. Ik kijk
even naar de heer Van Dijk van de PVV, die in ons midden is. Hij is de
derde heer Van Dijk die hier aanwezig is, dus ik zeg: de heer Emiel van Dijk
van de PVV. Ik geef hem het woord, vier minuten spreektijd.
De heer Emiel van Dijk (PVV):
Voorzitter, dank u wel. De PVV verwelkomt het voorstel van de initiatiefnemers voor de invoering van een tewerkstellingsvergunning voor
arbeidsmigranten. Dat is ook exact de reden waarom we hier twee weken
geleden zelf een motie over hebben ingediend. Helaas kon deze wederom
niet op voldoende steun rekenen, mede dankzij de collega’s van de
ChristenUnie, die blijkbaar alleen in woord voor een tewerkstellingsvergunning zijn, maar niet in daad. Dit terwijl die juist zo hard nodig is.
Door de coronacrisis staan straks honderdduizenden banen van hardwerkende Nederlanders op de tocht. Vele banen zijn reeds verloren gegaan.
Een rem op arbeidsmigratie helpt niet alleen om verdringing van
Nederlandse werknemers op de arbeidsmarkt tegen te gaan, maar helpt
ook te voorkomen dat nog meer migranten zich in Nederland komen
vestigen, op een toch al historisch krappe Nederlandse woningmarkt.
Dat brengt mij bij het volgende punt, waar de PVV minder enthousiast
over is. De initiatiefnemers willen het namelijk aantrekkelijker maken voor
arbeidsmigranten om hiernaartoe te komen. Zo moeten gemeenten in hun
woonvisie rekening gaan houden met de huisvesting van arbeidsmigranten. Dit kan natuurlijk niet. Voor onze studenten was het bijvoorbeeld
prima om samen met asielzoekers in containerwoningen te worden
geplaatst. We moeten juist stoppen met het weggeven van de toch al
schaars beschikbare woningen van gemeenten aan immigranten.
De initiatiefnemers hebben gelijk: er vinden ook misstanden plaats. Daar
mogen we niet van wegkijken. Maar het is de taak van de Arbeidsinspectie
om hier iets aan te doen, om bedrijven aan te pakken. De oplossing is niet
om arbeidsmigranten dan nog meer geld te geven. Dit gaat zorgen voor
een gigantisch aanzuigende werking, terwijl we nu juist minder arbeidsmigranten naar Nederland moeten halen. We moeten ook niet net doen alsof
het hier een grote ramp is voor deze groep mensen, want dan zou ik wel
een verklaring willen horen voor hoe het in vredesnaam mogelijk is dat
sinds de opening van de grenzen voor arbeiders uit Midden- en
Oost-Europa meer dan een kwart miljoen van die arbeiders hier is
gebleven. Dit zijn niet allemaal mensen die het idee hebben dat ze hier
uitgebuit worden. Dat zijn mensen die staan te popelen om hier een slag
in de rondte te verdienen, met een salaris dat een factor 3, 4, 5 meer is
dan wat ze in hun eigen land ooit kunnen verdienen. Na een paar
maanden werk in het Westland keren velen, niet allemaal maar velen van
hen, met een zak Nederlandse WW terug naar Polen, Roemenië en
Bulgarije. Misstanden moet je aanpakken, maar het is hier helemaal niet
zo slecht als men vaak wil doen voorkomen.
Voorzitter. We hebben een gigantisch probleem op onze arbeidsmarkt
voor onze eigen mensen. Desalniettemin willen de initiatiefnemers het
nog aantrekkelijker maken voor arbeidsmigranten om hiernaartoe te
komen, door de salarissen te verhogen, taallessen te bieden, vaste
contracten te bieden en de huisvesting te verbeteren. De PVV ziet liever
dat we dat geld aan onze eigen mensen besteden. Bijna niemand in
Nederland krijgt tegenwoordig nog een vast contract. En een salarisverhoging zit er straks al helemaal niet meer in. De Nederlandse arbeider
mag blij zijn als hij straks zijn baan nog heeft.
En dan al die verschrikkelijke EU-regels die dit mogelijk hebben gemaakt.
We moeten dus niet, zoals de initiatiefnemers voorstellen, nieuwe
soevereiniteit overdragen aan een Europese arbeidsautoriteit, maar we
moeten daarentegen zo snel mogelijk die verschrikkelijke EU verlaten. We
hebben dus een nexit nodig, zodat we weer zelf kunnen beslissen over

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 861, nr. 50

7

onze eigen grenzen, wie we binnenlaten en hoe we met onze arbeidsmarkt en ons sociale beleid omgaan: vrij en zonder EU-bemoeienis.
Ook moeten we ervoor zorgen dat al die tijdelijke arbeidskrachten weer zo
snel mogelijk huiswaarts keren en vooral niet blijven hangen. We hebben
namelijk woningen tekort, migranten te veel en een gigantische financiële
molensteen om onze nek als gevolg van de coronacrisis. We hebben nu
elke cent keihard nodig om de gevolgen van deze crisis op te vangen en
de Nederlandse werknemers te ontzien. Meer duur betaalde arbeidsmigranten naar Nederland halen zal enkel de positie van de Nederlandse
werklozen en arbeiders verzwakken.
Voorzitter, ik rond af. De PVV is voorstander van het invoeren van een
tewerkstellingsvergunning voor MOE-landers en daarmee dus
voorstander van een verdere beperking van migratie naar Nederland.
Tegelijkertijd staan wij daarmee dus ook voor de bescherming van de
Nederlandse werknemers en al die Nederlanders die als gevolg van de
coronacrisis werkloos zijn geraakt. Onze boodschap aan de initiatiefnemers is dan ook om onze eigen mensen eerst te helpen in plaats zich op
te winden over de inwoners van derde landen.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Van Dijk. Dan ga ik naar de volgende spreker. Dat is
de heer Smeulders, lid van de fractie van GroenLinks.
De heer Smeulders (GroenLinks):
Dank u wel, voorzitter. Ik wil beginnen met het uitspreken van grote
complimenten aan de initiatiefnemers. Arbeidsmigratie is een heel
belangrijk onderwerp dat zeker ook in deze tijden van het coronavirus vol
in de belangstelling staat. En terecht, want er gaat nog heel veel mis en
daar moeten we echt iets aan doen.
Voorzitter. Het zal de indieners waarschijnlijk ook niet verbazen dat wij iets
minder enthousiast zijn over de gedachte van het inperken van vrij
verkeer van werknemers. Wat GroenLinks betreft moet je niet de rechten
van slachtoffers inperken maar moet je de daders aanpakken. Gelukkig
doen de indieners daar ook heel veel voorstellen voor. Alle complimenten
daarvoor. Toch heb ik een vraag daarover aan de indieners. Stel nou dat
alle misstanden worden aangepakt, dat ons dat lukt. Dat is iets wat we
samen heel graag willen. Zouden de indieners het dan nog steeds nodig
vinden om de discussie over vrij verkeer te voeren? Dat is eigenlijk de
meest fundamentele vraag die wij hebben.
Dan even naar de situatie nu, naar wat er op dit moment aan de hand is. Ik
heb net al iets gezegd over het coronavirus. We merken dat heel veel
arbeidsmigranten in sectoren werkzaam zijn waarin het heel lastig is om
anderhalve meter afstand te houden. Afgelopen vrijdag was ik naar
aanleiding van een uitzending van Argos over arbeidsmigratie op
werkbezoek in de distributiecentra van Albert Heijn en van Jumbo. Die
bedrijven geven heel eerlijk toe dat het hun niet lukt om alles meteen
perfect te doen. Ze zeggen: we hebben al 200 maatregelen genomen en
we nemen iedere week nieuwe maatregelen om ervoor te zorgen dat het
toch veilig kan. En dan horen wij ook signalen dat er nog steeds dingen
niet perfect gaan. Daar zijn dat soort bedrijven eerlijk over, maar ik heb
bewondering voor de snelheid waarmee zo’n organisatie zich aanpast
terwijl de vraag naar hun producten enorm gestegen is.
Wat daar enorm mee in contrast is, is de situatie in de slachthuizen. Dat
hebben we afgelopen weken en dagen op het nieuws gehoord en we
hebben dat vandaag nog in het AD kunnen lezen. Dat is echt horror! Het is
ongelooflijk dat wij dit toestaan in een welvarend land als Nederland. Ik
zou graag de reactie daarop van de indieners van deze nota horen, maar
ook die van het kabinet. Daarbij wil ik heel graag een stukje citeren uit het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 861, nr. 50

8

AD van vandaag, want dat maakt precies duidelijk wat er op dit moment
misgaat.
In het AD staat het volgende: Na een rondje bellen langs overheidsorganisaties rijst het beeld op van een cultuur waarin iedereen vooral naar
elkaar wijst. De NVWA zegt dat zij wel verantwoordelijk is voor de
dierenartsen in de slachterijen, maar niet voor het overige personeel. De
Arbeidsinspectie zegt dat zij wel naar de werkplek kijkt, maar niet naar de
besmettingen. Het Ministerie van Landbouw gaat wel over dierenwelzijn,
maar verwijst voor vragen over het testbeleid naar Volksgezondheid, en
die wijst weer naar de GGD’s.
En op de werkvloer zorgt dit voor een enorme machteloosheid. Die
mensen die daar gewoon dag in, dag uit keizwaar hard werk doen, die
denken: wie neemt het nou eigenlijk voor ons op? Wij begrijpen dat. Ik zou
echt een klemmend beroep willen doen op het kabinet. Kom alsjeblieft
voor deze mensen op, want als jullie het niet doen, dan doet niemand het.
Dit was precies de reden dat we vorige maand een motie hebben
ingediend, die met heel brede steun in de Kamer is aangenomen, dat het
afgelopen moet zijn met dat verwijzen van het kastje naar de muur.
Uiteindelijk is het kabinet gewoon verantwoordelijk en moet het die
verantwoordelijkheid ook nemen. Ik hoor dan ook heel graag van het
kabinet hoe het staat met de uitvoering van die aangenomen Kamermotie.
Dit kan niet waar zijn. Tijdens dit debat worden er niet alleen duizenden
dieren geslacht, maar zijn er ook duizenden mensen werkzaam in
onveilige omstandigheden. Dat moet stoppen.
Dan heb ik twee concrete vragen over de nota. De antwoorden daarop zijn
in onze ogen de allerbelangrijkste antwoorden om dit op termijn te
kunnen stoppen. De eerste gaat over huisvesting en contract bij dezelfde
werkgever. De initiatiefnemers stellen voor om dat uit elkaar te trekken.
Wij zijn het daar heel erg mee eens. Ik hoor heel graag van het kabinet,
dat daar in zijn antwoord een beetje ingewikkeld over doet, of het die stap
wil zetten, want volgens mij is daar een Kamermeerderheid voor.
Afrondend mijn tweede punt, waar net ook al een interruptiedebat over
ging: het vergunningstelsel voor uitzendbureaus. Dat was er vroeger. Het
werkte uitstekend, maar is onder druk van de uitzendbureaus zelf van tafel
gegaan. We zien nu in de praktijk dat dat desastreuze gevolgen heeft.
Alsjeblieft, voer dat vergunningstelsel zo snel mogelijk in. Dat zeggen niet
alleen wij, maar dat zeggen ook een hoop uitzendbureaus zelf. Ik zou dus
graag van het kabinet horen waar we nog op wachten.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Smeulders. Dan ga ik naar mevrouw Palland, lid van
de fractie van het CDA.
Mevrouw Palland (CDA):
Voorzitter, dank u wel. Arbeidsmigranten maken al decennialang deel uit
van onze arbeidsmarkt en samenleving. De vraagstukken die dat met zich
meebrengt, maken een debat als vandaag heel relevant. Daarom ook dank
aan de initiatiefnemers, de CU en de SP, voor hun werk en het stuk dat
vandaag voorligt. Voor mijn inbreng heb ik twee lijnen. Als eerste: hoe kijk
je aan tegen nut en noodzaak van arbeidsmigratie, nu en de toekomst? Als
tweede: de omstandigheden en het oplossen van knelpunten in de
praktijk.
Als eerste nut en noodzaak. Bedrijven, uitzendbureaus en gemeenten
wezen ons ter voorbereiding van dit overleg op het belang van arbeidsmigranten voor Nederland. Zonder hen zou onze economie in bepaalde
sectoren – land- en tuinbouw, transport, bouw, maar ook ICT – tot stilstand
komen. Ook in de huidige coronacrisis ontstonden acute personeelstekorten. Tegelijkertijd ontvangen wij andere signalen over arbeidsmigratie,
bijvoorbeeld over verdringing van Nederlandse arbeidskrachten.
Onderzoeken hiernaar zijn niet altijd eenduidig. Zo stellen het CPB en het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 861, nr. 50

9

SCP in hun rapport dat sommige studies wel laten zien dat bepaalde
groepen, vaak laagopgeleiden die direct concurreren met arbeidsmigranten, geraakt kunnen worden door immigratie, en dat de bovenkant
van de arbeidsmarkt juist lijkt te profiteren van immigratie. Welke indruk
heeft de Minister? En verwacht hij dat deze verdringing zal toenemen als
gevolg van de stijgende werkloosheid door de coronacrisis?
Het zijn vragen als deze die voor het CDA al eerder aanleiding waren om
ons af te vragen of en hoe we kunnen sturen en ook grenzen kunnen
stellen aan het aantal buitenlandse werknemers in Nederland. Met het
oog op de groter wordende groep mensen die door de coronacrisis aan
de kant komt te staan, is deze vraag alleen maar actueler geworden. De
initiatiefnemers stellen een migratie- of wederkerigheidspact voor. Die
Europese route lijkt ons juridisch best een lastige. Hoe ziet de Minister
dat?
De voorzitter:
Mevrouw Palland, er is een interruptie van de heer Van Weyenberg van
D66.
De heer Van Weyenberg (D66):
Volgens mij heeft deze Kamer zelf ooit onderzoek gedaan en daarbij
overigens geconstateerd dat er geen sprake was van verdringing op de
arbeidsmarkt. Maar nou hoor ik mevrouw Palland zeggen dat we moesten
zoeken naar grenzen. Ik ben het erg met de CDA-fractie eens dat we
moeten zoeken naar een veel eerlijker speelveld, maar begrijp ik nou goed
dat mevrouw Palland dus gewoon een maximumaantal arbeidsmigranten
uit Europa wil en het vrije verkeer daarmee wil beperken? Of heb ik het
dan toch verkeerd begrepen?
Mevrouw Palland (CDA):
U geeft aan dat er eerder onderzoek naar is gedaan en dat er geen sprake
is van verdringing. Ik heb dat ook op hoofdlijnen gelezen in het eerste deel
van het bevolkingsonderzoek dat plaatsvindt. We zitten als Kamer nog te
wachten op deel twee van dat onderzoek, maar als je dan wat dieper
graaft, zie je toch dat daar vraagtekens bij te zetten zijn als je inzoomt op
specifieke groepen. Bijvoorbeeld bij laagopgeleiden of in specifieke
sectoren zou er toch sprake kunnen zijn van verdringing. Vandaar ook
mijn vraag hoe de Minister daartegen aankijkt. Aan dat gelijke speelveld
moeten we inderdaad werken. Daar hebben we samen ook initiatieven in
genomen. Ten aanzien van de arbeidsmigratie zoals die nu is, denk ik dat
we nu vooral bezig zijn met het beheersen daarvan en met de consequenties en knelpunten die het met zich meebrengt. Ik denk dat we veel
meer moeten kijken naar hoe we erop kunnen sturen, zodat we niet alleen
aan het repareren zijn, maar ook aan de voorkant kijken hoe we dingen
beter kunnen regelen. Ik zeg dit ook omdat we in het verleden dachten dat
de arbeidsmigratie misschien tot 40.000 personen zou oplopen, terwijl we
nu ongeveer op 800.000 mensen zitten. Dat zijn schattingen omdat we niet
alles in beeld hebben.
De heer Van Weyenberg (D66):
Ik ben het helemaal eens: goed regelen, nog verder aanpakken met de
Detacheringsrichtlijn, uitzendbureaus... Ik ga daar in mijn eigen inbreng
allemaal op in. Het enige is dat ik mevrouw Palland hoor zeggen: wij
moeten grenzen stellen. Het onderzoek van deze Kamer heeft laten zien
dat er geen verdringing was, maar mevrouw Palland herhaalt eigenlijk
niet haar punt dat ze grenzen wil stellen aan het aantal arbeidsmigranten.
Dus ik herhaal mijn vraag: heb ik haar goed begrepen dat ze in absolute
aantallen grenzen aan arbeidsmigranten wil stellen? Dat zou een nieuw
standpunt zijn van het CDA, dus ik was wel nieuwsgierig.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 861, nr. 50

10

Mevrouw Palland (CDA):
Het is niet direct een nieuw standpunt van het CDA. Wij kauwen op de
gedachte hoe wij naar de toekomst toe de stroom beter kunnen beheersen
en daar gericht op kunnen sturen. Wij hebben op onderdelen zeker
arbeidsmigranten nodig in onze economie. Het vrije verkeer in Europa is
absoluut van grote waarde, maar wij zien ook dat er knelpunten zijn in ons
eigen land. Kunnen we deze grote aantallen opvangen? Kunnen we die
goed huisvesten? Leiden die niet tot verdringing? En in het land van
herkomst gaan de mensen weg die daar een bijdrage kunnen leveren aan
de opbouw en de economie van dat land. Tot zover, voorzitter.
De heer Van Weyenberg (D66):
Toch nog even heel kort, want de antwoorden worden steeds langer, maar
ik had een heel heldere vraag gesteld: grenzen stellen aan het aantal
arbeidsmigranten, dat gaan we toch niet doen?
Mevrouw Palland (CDA):
Wij zijn aan het zoeken naar hoe we het beter kunnen beheersen. Als we
deze lijn doortrekken, dan komen we tot aantallen die zeker gaan leiden
tot verdringing en die we niet goed kunnen opvangen in ons land.
Ik zou graag willen vervolgen, voorzitter, want dan komt er misschien nog
een aanvullende reactie.
De voorzitter:
Zeker, maar er is nog een andere interruptie. Die is van de heer Smeulders
van GroenLinks.
De heer Smeulders (GroenLinks):
Ik snap dat mevrouw Palland misschien door wil, maar ik vind dit een heel
wezenlijk punt. Wij zitten in de Europese Unie en in de Europese Unie heb
je gewoon vrij verkeer van werknemers. Zegt het CDA nu serieus «wij
willen daar misschien wel van af» of «wij willen daar een maximum op
gaan zetten»?
Mevrouw Palland (CDA):
Wij constateren hier eigenlijk met elkaar dat er een aantal problemen zijn
– dat constateren de initiatiefnemers met ons – met hoe we hier de
aantallen kunnen opvangen en een goede plek kunnen bieden, zodat ze
ook een bijdrage leveren aan onze economie zonder dat dat leidt tot
verdringing. Het leidt ook in grote aantallen tot problemen in de landen
van herkomst binnen de Europese Unie, daar waar die mensen ook
hartstikke hard nodig zijn. Daar laten ze gaten vallen in de economie,
gaten in de beroepsbevolking. Daar moeten we eerlijk de discussie met
elkaar over gaan voeren. Dan heb ik het er niet over dat we er een
specifiek getal op moeten gaan plakken, maar als wij deze problemen
constateren, moeten we ook niet bang zijn om ze te benoemen en te
kijken hoe we daar in Europees verband betere beheersmaatregelen op
kunnen treffen. Dat is zowel in ons belang als in het belang van de landen
waar deze werknemers vandaan komen. Het is overigens geen nieuw
standpunt. Ook de heer Buma en anderen hebben daar eerder uitspraken
over gedaan.
De heer Smeulders (GroenLinks):
Dat is wel interessant. Het CDA stelt dus echt voor om het vrije verkeer
van werknemers – een van de fundamenten van de Europese Unie – ter
discussie te gaan stellen. Zou u dan kunnen aangeven hoeveel mensen
hier zouden mogen blijven werken? U zei: we dachten ooit 40.000 en nu
zijn het er te veel, namelijk 800.000. Moeten het er 400.000 zijn? Of
600.000? Mag het groeien naar 1 miljoen? Heeft u daarover al nagedacht
of is dit een proefballonnetje?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 861, nr. 50

11

Mevrouw Palland (CDA):
Dan verval ik toch in herhaling, want ik heb juist gezegd dat we daar geen
aantal op moeten plakken. We moeten kijken naar wat er nodig is en ook
in Europees verband afspraken maken met de landen van herkomst. Wat
betekent dit en hoe kunnen we beter met elkaar zorgen dat we er beter
van worden? Ik wil niet gaan verbieden dat mensen hierheen komen,
maar we moeten het ons niet laten overkomen en we moeten voorkomen
dat we alleen bezig zijn met beheersmaatregelen. We moeten er ook op
kunnen sturen. Ook de landen van herkomst moeten er baat bij hebben.
Dat stel ik voor.
De heer Gijs van Dijk (PvdA):
Dit is toch wel redelijk fundamenteel. Op het moment dat boven de markt
gaat hangen dat Nederland gaat zeggen «zoveel arbeidsmigranten en dan
zit Nederland vol», beginnen we aan de verkeerde kant. Het gaat er in
essentie om dat er hard wordt geconcurreerd op arbeidsvoorwaarden en
dat mensen daar de dupe van zijn. Dat is wat de initiatiefnemers in hun
verschillende maatregelen opschrijven en ook wat mevrouw Palland in
haar inbreng zegt. Als we daar beginnen en daar ook eindigen, als wij dat
goed Europees oplossen, dan hoeven wij toch helemaal niet te spreken
over een taks aan arbeidsmigranten?
Mevrouw Palland (CDA):
Nogmaals, ik heb niet gesproken over een taks of een aantal. Ik ben het
met u eens – dat is het tweede onderdeel van mijn bijdrage – dat we die
knelpunten moeten aanpakken, maar daarnaast vind ik ook dat we moeten
bekijken of we er zijn als we die knelpunten hebben opgelost. Dat is
eigenlijk ook de vraag die GroenLinks stelde aan de initiatiefnemers. We
zijn er nog niet helemaal met het oplossen van die knelpunten.
De heer Gijs van Dijk (PvdA):
Dan ben ik nog wel benieuwd wat er dan precies aan vragen overblijft. We
proberen de kwaliteit van werk en de arbeidsomstandigheden van
mensen gelijk te krijgen met de geldende voorwaarden in het land waar zij
werken. Op het moment dat we dat oplossen hou je het vrije verkeer van
personen in stand en zorg je ervoor dat er in Europa een gelijk speelveld
ontstaat. Volgens mij is dat de zoektocht. Wat mij betreft liggen er dan
geen vragen meer open.
Mevrouw Palland (CDA):
Dan laat u bijvoorbeeld het knelpunt van de braindrain in de landen van
herkomst liggen. We discussiëren nu over wat wij kunnen doen om die
knelpunten op te lossen, maar als die aantallen toch blijven toenemen, is
het toch een klein beetje een illusie om te denken dat we die mensen
allemaal heel goed kunnen huisvesten in dit land en dat daar ook
voldoende draagvlak voor is. Ik denk ook aan de inburgering en aan het
kunnen meedoen in deze samenleving. Dat kan wellicht ook onder druk
staan.
De voorzitter:
Gaat u verder met uw betoog.
Mevrouw Palland (CDA):
Voorzitter. In het verlengde van deze discussie past deze vraag voor het
CDA in de bredere discussie over hoe onze bevolking zich de komende
jaren ontwikkelt en welke plek arbeidsmigratie daarin inneemt. Ik noem
ook de druk op ruimtevoorzieningen en kwetsbare stelsels. Onder anderen
Paul Scheffer, Kim Putters en Feike Sijbesma pleiten voor een nieuw
sociaal contract: zaken moeten beter geregeld worden. Een interessante
gedachte, vinden wij als CDA.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 861, nr. 50

12

Dan kom ik bij de tweede lijn: de omstandigheden en de knelpunten in de
praktijk. De woon- en werkomstandigheden van arbeidsmigranten zijn niet
altijd een visitekaartje voor Nederland. Er is een groot tekort aan goede
huisvesting, met ongewenste gevolgen zoals onhygiënische woonlocaties
en overlast. Arbeidsmigranten zijn onvoldoende in beeld bij de gemeenten of raken snel uit beeld. Tot slot zijn er malafide uitzendbureaus en
andere constructies die ontduiking van of concurrentie op arbeidsvoorwaarden in de hand werken. Veel gemeenten worstelen met die
knelpunten.
Over de huisvesting deed de commissie-Koopmans, de tijdelijke
commissie lessen uit recente arbeidsmigratie, in 2011 de volgende
aanbeveling: «De commissie beveelt het kabinet aan dat zij de regie
neemt en erop stuurt dat provincies en gemeenten gezamenlijk een
regionaal huisvestingsbeleid ontwikkelen. Dat beleid moet voldoen,
meetbaar zijn en helder maken hoe verantwoordelijkheden zijn verdeeld.»
Mijn vraag aan de Minister: wat is hiervan terechtgekomen?
Over de huisvesting weten we dat via de Stichting Normering Flexwonen
gecertificeerde woningen worden gecontroleerd. Een goede zaak. Alle
verbeteringstrajecten daarin juichen wij toe. Maar de crux zit ’m met name
in de partijen die onder de radar blijven. Een groot deel van de locaties
valt niet onder de inspecties, door het ontbreken van een verplichting.
Extra handhavingsinzet is nodig, juist op niet-gecertificeerde uitzenders en
verhuurders. Wat vindt de Minister van het idee om te stimuleren dat
gemeenten het SNF-keurmerk of het AKF-keurmerk opnemen in de
plaatselijke APV voor de huisvesting van arbeidsmigranten?
Bovendien moeten wij werken aan verbetering van de registratie van
arbeidsmigranten in de BRP. Het is van belang dat zij in beeld zijn, met
name lokaal. Pas dan kunnen zij bereikt worden voor een ondersteuningsaanbod voor bijvoorbeeld taal. Pas dan kunnen ze gecontact worden voor
handhavingsvraagstukken en controles. Welke stappen wil de Minister
hierin zetten?
Voorzitter. Tot slot het punt van de malafide uitzenders en bemiddelingsbureaus. Het CDA heeft samen met D66 al diverse malen aandacht
gevraagd voor de uitwassen in contracting en de concurrentie op
loonkosten via driehoeksrelaties. Dat speelt hier ook een belangrijke rol.
De gedachte van herinvoering van een vergunningenbeleid klinkt logisch,
maar zouden we niet eerst naar het alternatief kunnen kijken: het hanteren
van een waarborgsom? Daarmee kunnen we malafide ondernemers die
met plof-bv’s een spoor van ellende achterlaten, rechtstreeks in de
portemonnee raken in plaats van met een administratieve hobbel.
Daarmee voorkomen we ook het optuigen van nieuwe regels die moeten
worden gehandhaafd via een vergunningsstelsel dat we eerder ook
kenden en dat niet goed werkte. Laten we de route van de waarborgsom
eens verkennen. Graag een reactie van de initiatiefnemers op dit voorstel.
Voorzitter, dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Palland. Er is nog een interruptie van de heer Van
Kent van de SP.
De heer Van Kent (SP):
Allereerst wil ik zeggen dat ik veel bewondering heb voor de manier
waarop het CDA de ongecontroleerde en ongereguleerde arbeidsmigratie
ter discussie stelt. Ik ben daar heel erg blij mee, want volgens mij is het
een belangrijk debat dat wij zeker moeten voeren. Als ik het initiatief lees,
is dat een eerste aanzet daartoe. Volgens mij is dit een belangrijke kant
van de discussie, die in ieder geval bij de voorstanders van arbeidsmigratie onderbelicht is gebleven. Bewondering daarvoor, maar de vraag die
ik wil stellen gaat over huisvesting. Ik hoor het CDA terecht aangeven dat
de commissie-Koopmans daar een aantal adviezen en aanbevelingen voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 861, nr. 50

13

heeft gedaan. Dat heet de LURA, lessen uit recente arbeidsmigratie.
Volgens mij moeten we constateren dat er nog steeds hele grote
problemen zijn en dat die vooral voortvloeien uit het feit dat bed en baas
in één hand zijn. Als je je baan kwijtraakt, raak je daardoor ook je bed
kwijt. Is mevrouw Palland, is het CDA, bereid om in ieder geval de eerste
stap te zetten en een einde te maken aan het inhouden van de huur op het
loon? Bent u bereid te zeggen «naast de arbeidsovereenkomst moet er
ook een huurovereenkomst zijn»?
Mevrouw Palland (CDA):
Ik heb die suggestie gelezen. Het klinkt natuurlijk vanzelfsprekend dat je
dat van elkaar scheidt, maar de vraag is wat je daarmee in de praktijk
oplost. Je houdt dan namelijk alsnog de verplichting om je huurkosten te
voldoen. Als je het helemaal uit elkaar zou trekken, wordt het misschien
zelfs nog wel ondoorzichtiger. Er zijn nu namelijk nog enige richtlijnen
waardoor we nog enige grip erop hebben, bijvoorbeeld het maximeren
van de bijdrage en de inhouding op het loon, en transparantie op de
loonstrook. Als je het helemaal uit elkaar zou trekken, is het, denk ik, ook
heel erg lastig voor arbeidsmigranten om op deze overspannen woningmarkt een plek te vinden. Ik aarzel dus nogal.
De voorzitter:
Een korte vervolgvraag van Van Kent.
De heer Van Kent (SP):
In regio’s waar veel arbeidsmigranten verblijven, bijvoorbeeld Den Haag,
zie je dat mensen op vrijdag worden ontslagen en zich die dag nog
melden bij de daklozenopvang, omdat ze geen huisvesting meer hebben.
Dat is immers gekoppeld. Vervolgens worden ze op maandag weer
aangenomen en hebben ze ook weer huisvesting. Het leidt dus tot hele
bizarre afhankelijkheidsrelaties. Het maakt het, zeker in coronatijd, ook
veel moeilijker om je arbeidsomstandigheden en de veiligheid op je
werkplek ter discussie te stellen, omdat je weet dat je je huisvestiging
kwijt bent als je contract wordt ontbonden. Dát is iets wat we volgens mij
met elkaar moeten voorkomen. Die afhankelijkheid moet doorbroken
worden. Daarom zou het goed zijn – ik roep het CDA ook op om daarover
mee te denken – dat dat niet meer in één hand is. Als je je baan kwijtraakt
moet je een andere baan kunnen gaan zoeken en moet je niet ook nog
eens gaan zoeken naar andere huisvesting, laat staan dat je dan moet
terugkeren naar het land waar je vandaan komt.
Mevrouw Palland (CDA):
Ik kan de consequenties van het uit elkaar halen niet een-twee-drie
overzien. Het aanhangig maken van arbeidsomstandigheden terwijl je een
afhankelijkheidsrelatie hebt met je baas, is inderdaad moeilijk. De heer
Smeulders en ik hebben dan ook gezamenlijk het initiatief genomen om
dat via de vakbonden beter te organiseren, namelijk zonder dat meteen
namen en rugnummers bekend zijn bij de baas. Ik zou eerder naar de
route willen kijken om afspraken te maken, bijvoorbeeld via de gemeentes. Ik heb daarom ook voorgesteld om het keurmerk bijvoorbeeld in de
plaatselijke verordeningen op te nemen. We moeten buiten de
keurmerken om wat aan die huisvestingsomstandigheden gaan doen door
de gemeentes daar beter op toe te laten zien en door beter te gaan
handhaven.
De voorzitter:
Meneer Smeulders, het kan nog.
De heer Smeulders (GroenLinks):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 861, nr. 50

14

Zeker, voorzitter. Ik ga op dit punt van de SP door, want ik vind het een
heel terecht punt. U heeft, mevrouw Palland, net een best kritisch verhaal
gehouden over de arbeidsmigratie, maar dan moet u, als ik uw gedachtegang afmaak, juist meegaan met dit verhaal. Dat geldt zeker voor het
punt dat u maakt over het niet langer inhouden van de huur op het loon.
Nu is dat eigenlijk een manier om arbeidsmigranten goedkoper te maken
dan Nederlandse werknemers, omdat over dat bedrag geen sociale
premies verschuldigd zijn. Is het dan niet heel interessant voor het CDA
om te zeggen «we willen in ieder geval niet dat de huur wordt ingehouden
op je loon en daarom gaan we dat afschaffen»? Dan hebben we een
eerlijker speelveld en volgens mij bent u daarvoor.
Mevrouw Palland (CDA):
Ik ben zeker voor een eerlijk speelveld, maar het is de vraag of deze
hypothese – als je het eraf haalt, wordt het speelveld eerlijker – wel klopt.
Mensen moeten dan namelijk alsnog hun huur gaan betalen. Op het
moment dat je dat organiseert buiten de werkgever om, wordt het de
vraag of je niet een hele nieuwe tussenlaag gaat creëren met partijen die
in huisvestiging gaan voorzien en die daar ook wat aan willen verdienen.
Het zelf organiseren kan overigens nu al, want een derde van de arbeidsmigranten kiest daarvoor. Twee derde doet dat dus niet, omdat die daar
wel in gefaciliteerd wil worden. Mensen moeten dan alsnog hun huur
gaan betalen. Op het moment dat je dat gaat organiseren buiten de
werkgever om – dat kan nu al; een derde van de arbeidsmigranten kiest
daarvoor en twee derde niet, want die willen juist daarin gefaciliteerd
worden – is de vraag of je niet een hele nieuwe tussenlaag gaat creëren
met partijen die in huisvesting gaan voorzien en daar ook weer wat aan
willen verdienen. Nu hebben werkgevers er juist vaak belang bij dat de
mensen goed gehuisvest worden en hoeven ze daar niet op te verdienen,
want ze hebben die arbeidskrachten nodig. Het klinkt heel sympathiek.
Overigens zie ik de logica niet helemaal dat omdat ik het ene zeg, ik dit
dan ook zou moeten vinden. Die zou dan ook voor uzelf moeten gelden,
want u bent hier blijkbaar wel een voorstander van en van het eerste deel
van mijn betoog iets minder, had ik het idee. Dus ik ben nog niet overtuigd, maar ik hoor graag de reactie van de initiatiefnemers en van de
Minister op dit punt.
De heer Smeulders (GroenLinks):
Wij zijn hier zeker een heel groot voorstander van, omdat wij willen dat de
arbeidsmigrant een sterkere positie krijgt. Het voordeel van dit voorstel is
dat je de afhankelijkheid van de arbeidsmigrant van zijn werkgever kleiner
maakt, omdat hij eigen huisvesting heeft. Dat betekent dat als je een keer
je mond opentrekt op je werk omdat je je bijvoorbeeld niet aan de
coronamaatregelen kan houden, je de dag daarna niet ineens én geen
baan meer hebt én op straat staat. Dat lijkt me best logisch. Ik ben
inderdaad gecharmeerd van het voorstel van de initiatiefnemers. Als je
het niet op het loon mag inhouden, dan moet je het inderdaad op een
andere manier betalen. Maar dat betekent wel dat je een hoger loon krijgt
en dat de concurrentie tussen Nederlandse werknemers en arbeidsmigranten minder wordt. Ik zie oprecht alleen maar voordelen in dit voorstel
en ben benieuwd of het CDA in ieder geval wil overwegen om voorstellen
daartoe te steunen. Dan kunnen we vandaag echt iets goed veranderen.
Mevrouw Palland (CDA):
Ik heb aangegeven dat ik daar mijn vraagtekens bij heb. Ik steun het doel,
namelijk dat die positie sterker wordt en dat de arbeidsmigrant kwesties
die spelen aanhangig kan maken. We hebben er samen in opgetrokken
om dat te versterken, bijvoorbeeld in de WAS. Dat doel steun ik, maar de
vraag is of dit middel daadwerkelijk daartoe leidt. Partijen moeten nog
steeds huisvestingslasten betalen en worden dan overgeleverd aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 861, nr. 50

15

andere partijen die daarin gaan bemiddelen. Die willen daar waarschijnlijk
ook weer wat aan gaan verdienen, dus de vraag is of het er per saldo
beter van wordt. Maar ik sta er zeker voor open om overtuigd te worden,
ook in de tweede termijn, door u allen. Dan zal ik zien of ik die voorstellen
alsnog kan steunen, maar daar zit mijn twijfel.
De voorzitter:
Dank u wel. Mevrouw Palland was aan het einde gekomen van haar
betoog. Dat betekent dat ik mij wend tot de heer Van Kent van de SP.
De heer Van Kent (SP):
Dank, voorzitter. We gaan natuurlijk met z’n allen proberen mevrouw
Palland te overtuigen.
Het beeld aan het begin van de coronacrisis was dat de vliegvelden
stillagen. Schiphol lag plat. Buitenlandse Zaken was bezig om gestrande
Nederlandse reizigers uit het buitenland naar Nederland te halen. Maar
één vliegveld was nog wel druk, namelijk in mijn geboortestad, vliegveld
Eindhoven. Aan de lopende band landden daar vliegtuigen uit onder
andere Polen en Roemenië om arbeidsmigranten naar Nederland te
vervoeren.
Inmiddels gaat het beter met de coronacrisis. Er zijn gelukkig minder
besmettingen en ic’s zijn minder belast, maar we zien dat het zeker onder
arbeidsmigranten nog helemaal niet beter gaat. Het meest gruwelijke
voorbeeld dat mij tot nu toe bekend is – de heer Smeulders van GroenLinks noemde het net ook al – is de slachterij in Groenlo waar maar liefst
147 van de 657 werknemers, arbeidsmigranten dus, besmet zijn met het
coronavirus. De inspectie van de Voedsel- en Warenautoriteit wilde daar
niet meer heen. Dat was de reden om de slachterij te sluiten. Dus niet het
aantal besmettingen en de situatie van de werknemers, maar het
ontbreken van het toezicht op het dierenwelzijn was de reden om deze
slachterij te sluiten. Maar wie let er op de werknemers? We hebben in de
krant moeten lezen dat heel veel werknemers zoek zijn en dat niet bekend
is waar zij wonen. Dat is een van de grote problemen die terecht in deze
notitie worden aangekaart, namelijk dat we simpelweg niet weten waar
mensen verblijven. Mensen hebben bij de GGD een telefoonnummer
achtergelaten, maar dat blijkt in een aantal gevallen niet te kloppen. Hoe
ga je een verplichte thuisquarantaine die is opgelegd effectueren, als acht
mensen bij elkaar wonen in een klein vakantiehuis en een badkamer, een
keuken en een koelkast moeten delen?
Voorzitter. Wat deze coronacrisis in ieder geval duidelijk maakt, is dat de
indieners van deze nota de vinger op de zere plek leggen. Deze coronacrisis maakt eens te meer duidelijk wat de zeer kwetsbare, afhankelijke en
problematische positie van heel veel arbeidsmigranten in Nederland is.
Niet alleen wordt de vinger op de zere plek gelegd, er worden ook
oplossingen aangedragen om de pijn weg te nemen. Deze initiatiefnota
laat bijvoorbeeld zien dat baas en bed in één hand zeer, zeer ernstige
gevolgen heeft. In het debatje met het CDA ging het daar al over. Volgens
mij moeten we er eerst voor zorgen dat er niet meer op het loon mag
worden ingehouden, wat ook gevolgen heeft voor de concurrentiepositie
van arbeidsmigranten ten opzichte van Nederlandse werknemers.
Het tweede is dat op dit moment allerlei tuig een uitzendbureau kan
beginnen. Je gaat naar de Kamer van Koophandel, je schrijft je in en vanaf
dan ben je een uitzendbureau. Loop je tegen de lamp, laat je je failliet
verklaren of gaat het mis, dan ga je opnieuw naar diezelfde Kamer van
Koophandel en word je ineens een ander uitzendbureau, met een ander
06-nummer en een andere sticker op je busje. Ik heb het hier gezien op het
Kaapseplein in Den Haag, waar de arbeidsmigranten ’s ochtends worden
opgepikt en de koppelbazen in dikke Audi Q8’s rondrijden om de boel in
de gaten te houden. Daar moeten we een eind aan maken. Die 14.000
uitzendbureaus waarvan een groot deel malafide is, moeten we stoppen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 861, nr. 50

16

Op heel veel manieren zorgen zij immers voor heel veel schade aan onze
samenleving, aan de arbeidsmigranten maar ook aan Nederlandse
werkzoekenden.
Die € 100.000 is een eerste stapje, denk ik, om ervoor te zorgen dat in
ieder geval een aantal cowboys uit de markt worden gedrukt. Die
€ 100.000 dient niet alleen om de cowboys uit de markt te drukken, maar
is er vooral voor bedoeld om werknemers die niet hebben gekregen waar
ze recht op hebben, gewoon hun loon te geven, betaald van het geld dat
op de geblokkeerde rekening staat, zodat ze krijgen waar ze recht op
hebben.
Voorzitter. De nota laat zien dat er snel een einde moet worden gemaakt
aan de massale overtredingen van de coronavoorschriften in die
bedrijven. Het kabinet zet daar ook een aantal stappen in. Daar gaan een
aantal ons welbekende mensen mee aan de slag. Maar voor één ding
moeten we waken, namelijk dat de kosten van de maatregelen en de
gevolgen daarvan worden afgewenteld op de arbeidsmigranten. Ik wil de
initiatiefnemers ook vragen hoe zij tegen de meest recente ontwikkelingen
aankijken. Ik vraag het kabinet erop toe te zien dat de kosten niet op de
arbeidsmigranten worden afgewenteld.
Tot slot is er natuurlijk een discussie nodig over het vrije verkeer in
Europa. Ik zou alle voorstanders – ik kijk naar de woordvoer van D66 en
naar anderen – op het hart willen drukken om niet alleen te kijken naar het
economisch gewin in Nederland, maar ook naar de gevolgen in de landen
waar mensen vertrekken. Ik ben met onder anderen de heer Jasper van
Dijk in Polen geweest. Daar heb ik gezien dat werkgevers een bedrijf
moesten sluiten omdat ze geen werknemers hadden. Ik heb daar de
Oekraïners in de kas zien werken onder erbarmelijke omstandigheden. De
huisvesting was bizar slecht. De werknemers die eerst in de kas werkten,
werken nu in Nederland in de kas. Voor dat soort schrijnende gevolgen
van ongecontroleerde en ongereguleerde arbeidsmigratie moeten ook de
voorstanders van arbeidsmigratie oog hebben, dus naast verdringing en
naast de problemen die arbeidsmigratie veroorzaakt op de Nederlandse
arbeidsmarkt ook oog hebben voor wat er in de landen gebeurt waar
mensen vertrekken. Daarom vinden wij als SP – ik ben blij dat er in deze
Kamer meer draagvlak is – dat landen onderling verstandige afspraken
moeten kunnen maken over arbeidsmigratie. Dat is immers gewoon een
kwestie van beschaving.
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Van Kent. Ik ga naar de heer Van Weyenberg van D66.
De heer Van Weyenberg (D66):
Dank u wel, voorzitter. Ook van mijn kant allereerst dank aan beide
initiatiefnemers en de heer Jasper van Dijk, die nu invalt, als ik het zo mag
noemen, voor de interessante initiatiefnota. Het zal geen verrassing zijn
dat mijn fractie op een aantal punten een fundamenteel andere
benadering heeft. Ik vond dat professor Lucassen vanochtend een mooi
verhaal op RTL Nieuws had: uitbuiting is natuurlijk een probleem, maar
dat betekent niet dat je het recht van mensen om in Europa te werken, ter
discussie zou moeten stellen. Ook is er veel af te dingen op het metabeeld
dat het Nederlandse banen zou kosten.
Voorzitter. Laat ik zoeken naar aanknopingspunten in de notitie waar ik wel
brood in zie, juist omdat een partij die een groot voorstander is van het
recht om in Europa te werken, vindt dat de spelregels wel eerlijk moeten
zijn. Daar kunnen we elkaar deels vinden. Niet in het invoeren van
tewerkstellingsvergunningen of zo. Daar is mijn fractie op tegen en dat is
ook niet in lijn met de afspraken die we gemaakt hebben. Maar wel in het
optreden tegen malafide uitzendbureaus. Ik heb ook de voorstellen gezien
over bijvoorbeeld een waarborgsom. Ik ben nieuwsgierig naar de reactie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 861, nr. 50

17

van het kabinet daarop. Kun je op die manier niet nog meer doen om even
de boeven uit de markt te halen? Dat zou ook kunnen helpen voor al die
uitzendbureaus die zich wel aan de regels houden. Graag een reactie van
de regering daarop.
Voorzitter. Ik ben specifiek ook nog wel op zoek naar de huisvesting, want
ik deel de zorg op dat punt. Je kunt zeggen: je moet helemaal een knip
maken tussen werkgever en huisvester. Ik snap de aantrekkelijkheid van
die gedachte, maar tegelijkertijd zag ik bijvoorbeeld in het onderzoek bij
de maatschappelijke heroverwegingen dat het kabinet naar de Kamer
heeft gestuurd dat de ambtenaren waarschuwen dat er dan ook veel bijna
ondergronds zou kunnen gaan, dat je dan uiteindelijk misschien het paard
achter de wagen spant en dat je misschien aan andere maatregelen moet
denken. Ik denk dan bijvoorbeeld aan het geven van echte huurrechten,
zodat je niet zomaar je huisvesting verliest als je contract afloopt. Veel
collega’s hebben daar terecht aandacht voor gevraagd. Net als mevrouw
Palland laat ik mij graag overtuigen als het gaat om een algemeen verbod,
maar ik zie ook wel de risico’s die worden geschetst. Ik zou de initiatiefnemers willen vragen om in te gaan op die risico’s, die ook in de brede
maatschappelijke heroverweging staan, en het kabinet wat naar het
oordeel van de Minister en de Staatssecretaris hier nou de goede vorm is.
Voorzitter. Dan de handhaving. We hebben bij de Arbeidsinspectie nu
extra capaciteit voor eerlijk werk. Kan de Staatssecretaris al wat zeggen
over de eerste beelden daar? En zijn de bewindslieden het ook met mijn
fractie eens dat we gewoon toe moeten naar een minimumloon per uur,
zodat je veel makkelijker kunt controleren of dat minimumloon wel eerlijk
wordt betaald? Ik zie de heer Gijs van Dijk echt opfleuren. Daar doe ik het
allemaal voor.
Voorzitter. Dan zou ik nog aandacht willen vragen voor de doorgang – zo
noem ik het maar even – waarbij een derdelands arbeidsmigrant via
bijvoorbeeld Polen uiteindelijk in Amsterdam terechtkomt. Ik heb meer
dan een jaar geleden Kamervragen gesteld over allerlei constructies van
bedrijfjes die zo’n model hebben. Zou er in Europa niet meer één lijn
moeten worden getrokken op dat punt? Ik ben ook ontzettend voor
arbeidsmigratie van mensen van buiten Europa, als je dat volgens de
regels doet, maar nu is het een soort model gericht op mensen Europa
binnenhalen via het land met de minste bescherming. Zou daar niet meer
coördinatie op moeten plaatsvinden? Ik overweeg op dat punt een motie
in tweede termijn.
Voorzitter. Tot slot de slachterij in Groenlo en veel andere. Ik lees net dat
het kabinet nu ingrijpt en dat deze bedrijven voor morgen moeten
vertellen hoe ze zorgen voor veilige arbeidsomstandigheden. Dat een
kwart van de mensen ziek is, is onbestaanbaar. Ik ben dat met alle
collega’s eens. Het feit dat mensen niet kunnen worden gevonden, kan
natuurlijk gewoon niet. Niet alleen de inspecteurs van de Nederlandse
Voedsel- en Warenautoriteit moeten veilig hun werk kunnen doen –
collega Van Kent zei dat – maar ook al die werknemers daar. Het is wat mij
betreft heel simpel. Is het bij u niet veilig werken? Dan gaat u dicht. Ik kan
u allemaal foto’s laten zien van de omstandigheden achter die lopende
banden. Los van het feit dat het arbeidsmigranten zijn, staat het veilig
werken in coronatijd daar volgens mij überhaupt ernstig ter discussie. De
consequentie is dat de Minister van Landbouw morgen de NVWA en de
Arbeidsinspectie om advies vraagt en dat er voor alle bedrijven die
morgenavond niet kunnen aantonen dat er bij hen veilig kan worden
gewerkt, maar één sanctie is. Of het nou de Arbeidsinspectie of de NVWA
is, interesseert me eerlijk gezegd niet. Dat moet het kabinet onderling
regelen. Maar ze moeten gewoon dichtgaan.
Dank u wel.
De voorzitter:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 861, nr. 50

18

Dank u wel, meneer Van Weyenberg. Ik geef het woord aan de heer Gijs
van Dijk van de Partij van de Arbeid.
De heer Gijs van Dijk (PvdA):
Dank u wel, voorzitter. Om bij het laatste punt van de heer Van Weyenberg
aan te sluiten: het is bijna cynisch dat we een coronacrisis nodig hebben
om te zien wat de alledaagse werkzaamheden en arbeidsvoorwaarden zijn
in de vleessector, want dat weten we eigenlijk al best wel lang. Daarom is
het heel relevant en goed dat de twee initiatiefnemers deze nota hebben
gemaakt. Dit raakt nogal aan het thema van goede arbeidsvoorwaarden
en hele slechte arbeidsvoorwaarden waarvan je eigenlijk denkt: dat zou in
een land als Nederland toch helemaal niet moeten voorkomen? We zien
vandaag de dag in Groenlo, maar ook in heel veel andere sectoren, dat er
heel veel donkere, besloten werksettings zijn waar we weinig grip op
krijgen en waar er keihard wordt geconcurreerd op arbeidsvoorwaarden
en op het menswaardig kunnen werken van mensen, met name mensen
uit Oost-Europa. Het is dus goed wat de initiatiefnemers doen.
Op één punt verschillen we van mening: het vrije verkeer van personen.
Dat is voor de Partij van de Arbeid echt een wezenlijk punt. Ik had het er
net al even over in het debat met mevrouw Palland. Ik denk dat wij echt
wel een oplossing hebben zonder dat we het vrije verkeer van personen
aan hoeven te tasten. In essentie moeten we de concurrentie op arbeidsvoorwaarden in Europa aanpakken, en voortvarend. Volgens mij hoeven
we helemaal niet de discussie te voeren over een mogelijke taks aan
arbeidsmigranten of het aantasten van een wezenlijk recht binnen de
Europese Unie. Ik hoor graag van de initiatiefnemers en het kabinet of we
elkaar daar wellicht kunnen vinden.
Het tweede wat ik graag zou willen weten en wat ik met name aan het
kabinet vraag, is waarom het kabinet nou niet doorpakt als het gaat over
de uitzendbureaus. Hoe vaak hebben we deze discussie al gehad? De heer
Van Kent verwees er ook al even naar. Bij eigenlijk ieder debat over
arbeidsvoorwaarden en arbeidsmarktbeleid gaat het over de uitzendbureaus. En waarom? Omdat we in Nederland duizenden uitzendbureaus
hebben die niet gecertificeerd zijn. Die houden zich niet aan de wet- en
regelgeving en hebben als verdienmodel het zo goedkoop mogelijk aan
het werk zetten van mensen. Waarom pakt dit kabinet nou niet door?
De initiatiefnemers noemen terecht het vergunningenstelsel. We weten
dat dit gebeurt via de inspectie en de vele overtredingen. Ik heb het even
opgezocht. In 2016 ging het om 500 uitzendbureaus en 131 boetes. In
totaal is er 1,3 miljoen euro betaald. In het inspectierapport uit 2019
worden malafide praktijken beschreven, zoals illegale tewerkstelling,
slechte werkomstandigheden, onderbetaling en buitensporig veel
inhouding op het salaris. Dat is Nederland 2020! Wat gaat het kabinet nou
doen met deze zeer zorgwekkende signalen die we gelukkig krijgen, met
name via het goede werk van de inspectie?
De afgelopen jaren is er meer ingezet op de inspectie. Een van de punten
die we in Europa en in Nederland nog steeds als probleem zien, is het
premieshoppen. Wat gaat het kabinet doen om de oneerlijke concurrentie
via premieshopping aan te pakken? De inspectie moet nu door heel veel
hoepels heen springen. Ik denk dat het makkelijker is om de bewijslast
voor de vraag of er wel genoeg en de juiste premies worden betaald, bij
de werkgever neer te leggen. Hoe denken de initiatiefnemers daarover?
Hoe denkt het kabinet daarover?
Tot slot, voorzitter. Dit is een wezenlijke initiatiefnota. Als wij de oneerlijke
concurrentie op arbeidsvoorwaarden aanpakken, is de Partij van de
Arbeid ervan overtuigd dat wij in een Europa kunnen leven en werken
waarin we vrij kunnen reizen, zonder enige barrière.
Dank u wel.
De voorzitter:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 861, nr. 50

19

Dank u wel, meneer Van Dijk. Ik ga het woord geven aan de heer Bruins
van de ChristenUnie.
De heer Bruins (ChristenUnie):
Dank u wel, voorzitter. In 1928 kwam mijn oma, Anna Grodotzki, vanuit
Polen achterop de boerenkar en deels lopend via het Ruhrgebied naar
Nederland om in het Gooi, in Baarn, aan de slag te gaan als dienstmeid.
De vrijheid van personen en diensten, zo kan ik als derdegeneratiearbeidsmigrant zeggen, heeft Europa veel gebracht.
Arbeidsmigratie is nuttig en in sommige sectoren zelfs nodig. Maar we
willen onze ogen niet sluiten voor de problemen. We hebben een enorme
concurrentie op arbeid zien ontstaan door de toegenomen mobiliteit.
Vanuit lagelonenlanden komen arbeidsmigranten binnen de EU op zoek
naar meer welvaart, op manieren waarbij de mazen in de wet worden
opgezocht. Dit laatste leidt tot uitbuiting van deze werkers, zoals oneerlijke
concurrentie tussen Nederlandse en andere Europese medewerkers, en
tot maatschappelijke ontwrichting. Door de zo volprezen Europese
vrijheden worden werknemers en gemeenschappen tegen elkaar
uitgespeeld. We zien tegelijkertijd een demografische winter in de
EU-landen in Midden- en Oost-Europa. Terwijl Poolse werkers naar
Nederland komen, haalt Polen zijn arbeidskrachten uit Oekraïne. De
Europese verworvenheden hebben grote, haast ongelimiteerde vrijheden
gebracht voor het individu, maar daarbij heeft Europa de waarde van
gemeenschappen en geworteldheid uit het oog verloren.
Voorzitter. Zonder gemeenschappen vervalt de verantwoordelijkheid voor
het welzijn van mensen naar overheden en socialezekerheidstelsels. De
ultieme verstrooiing van het individu zonder sociale geworteldheid is
wellicht een liberale droom, maar het is een christelijk-sociale nachtmerrie. Daarom kan ik mij goed vinden in het pleidooi dat collega’s
Segers en Marijnissen in hun initiatiefnota doen. Het is goed om binnen
de EU het gesprek aan te gaan over regulering van het vrije verkeer door
het mogelijk te maken dat lidstaten onderling afspraken maken door te
kijken naar vergunningen per sector. Vaak wordt gedaan alsof het vrije
verkeer heilig is of een soort natuurwet, maar het is een keuze. Laten we
daarom serieus onderzoeken en ook bespreken wat kan, wat mag en wat
wenselijk is. Het is geen taboe. Ik denk bijvoorbeeld aan een adviesaanvraag aan de Raad van State om te kijken wat er wél kan qua regulering. Ik
overweeg een motie op dit punt.
Voorzitter. De beste en eerste manier om uitbuiting van arbeidsmigranten
tegen te gaan, is ervoor te zorgen dat je eigen arbeidsmarkt fair en sociaal
is. Door alle flexconstructies die er de afgelopen decennia zijn ontstaan, is
het wel heel gemakkelijk geworden om goedkoop aan arbeidskrachten te
komen en heel snel weer van ze af te komen. Dat heeft weinig te maken
met de verbondenheid en de wederkerigheid die mijn fractie juist zo
belangrijk vindt op de arbeidsmarkt. We praten natuurlijk vaak over dit
thema. Denk aan de commissie-Borstlap en het rapport van de WRR. Het
is in de discussie over arbeidsmigratie ook een cruciaal onderdeel. Juist in
deze coronatijd hebben we minder praten en meer actie nodig. Welke
maatregelen kan de Minister versnellen om te komen tot verbetering?
Ook zien we de verstrengeling van baas en bed, arbeidsmigranten die
hutjemutje op elkaar wonen, soms op bedrijventerreinen of campings,
vaak ook nog tegen woekerprijzen, waarbij hun baas de huur inhoudt op
het loon. Er moet een einde komen aan deze misstanden, juist in deze
coronatijd. We zien die natuurlijk ook in de slachthuizen; de heer Van Kent
sprak er al over. Is er voldoende handhaving vanuit de Inspectie SZW, zo
vraag ik de Minister. En wat heeft hij nodig om te kunnen ingrijpen vanuit
SZW-hoek, en niet alleen vanuit de hoek van Minister Schouten?
Graag een reactie van de initiatiefnemers en de Minister op het idee om
huisvesting te laten regelen door professionele, onafhankelijke partijen en
inhoudingen op het loon te stoppen. À propos: de Minister van BZK heeft

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 861, nr. 50

20

al toegezegd aan mijn collega Dik-Faber dat zij een conferentie met
gemeenten wil beleggen over dit onderwerp, maar tot nu toe blijft het stil.
Gaat deze Minister het nu snel samen met zijn partijgenoot van BZK
oppakken?
Tot slot, voorzitter. Mijn fractie is voorstander van regulering van de
uitzendbranche. Er is een wildgroei van bedrijfjes en bureaus ontstaan die
misbruik maken van de kwetsbare positie van arbeidsmigranten. Daar is
niets sociaals aan. Het is ook nadelig voor de uitzendbureaus die wel
goede intenties en hoge standaarden hebben. Graag hoor ik van de
indieners hoe zij dit verder zouden willen vormgeven. Intussen denk ik zelf
na over een motie op dit punt.
Tot zover, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Bruins. Als laatste spreker van de zijde van de Kamer
geef ik het woord aan de heer Stoffer van de SGP.
De heer Stoffer (SGP):
Voorzitter. Je zult als zwangere vrouw maar door je baas onder druk gezet
worden om door te werken terwijl dat medisch gezien volstrekt onverantwoord is, of met te veel arbeidsmigranten opgehokt worden in een
container of busje. Dat zijn dingen die we in Nederland niet normaal
vinden, maar die wel gewoon gebeuren. Ik spreek mijn waardering uit dat
de initiatiefnemers, de heer Segers en mevrouw Marijnissen, het
probleem van de arbeidsmigratie op de kaart zetten door de nota die ze
hebben gemaakt. Wat mij betreft hadden zij de voorbeelden uit de bijlage
misschien beter in de inleiding kunnen beschrijven, want dan maakt het
gelijk duidelijk dat die nota niet gaat over een theoretisch probleem, maar
over een daadwerkelijk schrijnende praktijk.
Voorzitter. De SGP vindt dat we niet alleen moeten dweilen, maar vooral
ook aan de kraan moeten zitten. We moeten niet alleen de gevolgen en de
misstanden aanpakken, maar allereerst de bron van waaruit deze
problemen eigenlijk onvermijdelijk voortvloeien, de regels over het vrije
verkeer. Ik constateer helaas dat het kabinet krampachtig vasthoudt aan
een onhoudbare situatie. Mijn vraag is: waarom?
De initiatiefnemers zijn gelukkig realistischer. Zij stellen dat de verschillen
binnen de EU te groot zijn om uit te kunnen gaan van één functionerende
arbeidsmarkt. Maar toch is me nog niet helemaal duidelijk waar ze precies
naartoe willen. Pleiten ze daadwerkelijk voor een modernisering van het
vrije verkeer?
De SGP heeft daarnaast nog een aantal praktische vragen. De eerste is:
wat vinden de initiatiefnemers van de deal tussen de EU en het Verenigd
Koninkrijk in 2016, die onder meer ruimte bood voor een ingroeimodel
voor de sociale zekerheid en voor het verlagen van de uitkering bij export?
De tweede vraag: vinden ze ook dat werknemers van buiten de EU niet
automatisch van het vrije verkeer gebruik zouden mogen maken?
De SGP kan zich in veel van de voorstellen van de initiatiefnemers vinden,
maar is kritisch over een aantal suggesties. Ik pak er twee bij de kop. De
eerste is een flexibele schil van maximaal 20%. Is dat wenselijk en
werkbaar? Kunnen de initiatiefnemers inzichtelijk maken wat dit betekent
voor onder meer seizoenswerk en de agrarische sector?
Het tweede punt waar ik kritisch op ben, is dat de initiatiefnemers pleiten
voor een verbod op de inhouding van loon. De FNV pleit voor de
scheiding van baan en bed en noemt de huidige praktijk zelfs middeleeuws. Ik krijg de indruk dat werkgevers bij voorbaat als uitbuiters gezien
worden. Beseffen de initiatiefnemers dat er juist ook goede voorbeelden
zijn, en dat een scheiding van bed en baan niet per definitie goed uitpakt
voor werknemers? Onderkennen ze dat er een wezenlijk verschil is tussen
een recht op ontkoppeling van bed en baan en een verbod op die
koppeling?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 861, nr. 50

21

Voorzitter. Dan nog twee aandachtspunten, tot slot. De SGP pleit voor
betere afstemming tussen overheden bij de aanpak van arbeidsmigratie.
Ik noem concreet het aanjaagteam. Als ik het goed begrepen heb, zitten
daarin geen vertegenwoordigers van werkgevers en huisvesters. Mijn
vraag is of daar een verbreding in komt.
Dan het tweede aandachtspunt. Hebben de initiatiefnemers onderzocht of
er ook financiële regelingen zijn die welbewust de inzet van arbeidsmigranten stimuleren? Ik krijg die indruk uit de nota, maar ik hoor graag een
reactie van de opstellers en ook van de regering hierop.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Stoffer. Dan zijn we hiermee gekomen aan het einde
van de eerste termijn van de zijde van de Kamer. Om de initiatiefnemers
in de gelegenheid te stellen om de reacties op de aan hen gestelde vragen
goed voor te bereiden, wil ik voorstellen dat wij tot 15.10 uur schorsen.
Dan gaan wij met elkaar verder.
De vergadering wordt van 14.40 uur tot 15.10 uur geschorst.
De voorzitter:
Aan de orde is het debat over de initiatiefnota van de leden Segers en
Marijnissen over een Actieplan arbeidsmigratie. Mevrouw Marijnissen is
wegens verkoudheidsklachten thuis. Zij volgt dit debat. Haar fractiegenoot
de heer Jasper van Dijk vervangt haar hier. Een initiatiefnota is altijd iets
bijzonders. We hebben de eerste termijn van de Kamer gehad. Gewoonlijk
beginnen we dan nu aan de eerste termijn van de zijde van het kabinet,
maar hier zitten nu ook de initiatiefnemers. Ik geef hun straks eerst het
woord. Daarna vragen wij ook een reactie van het kabinet en krijgen beide
bewindspersonen de gelegenheid om de aan hen gestelde vragen te
beantwoorden. Ik wilde de heer Segers vragen om zo te beginnen en ons
mee te geven hoe de verdeling van de beantwoording in elkaar steekt.
Het woord is aan de heer Segers.
De heer Segers (ChristenUnie):
Dank u wel, meneer de voorzitter. Dat zal ik zeker doen, maar niet dan
nadat ik eerst gezegd heb dat ik het ook bijzonder vind om hier te zitten. Ik
heb bijna drie jaar geleden uitgebreid onderhandeld met vertegenwoordigers van drie andere partijen, waaronder de Minister van Sociale Zaken,
maar het is ook weleens bijzonder om een gelegenheidscoalitie te sluiten
en rond een onderwerp eens met een andere partij, van de oppositie, op
te trekken en een belangrijk thema als dit op de agenda te zetten. Zo zit je
dan op maandagmiddag in een goed gesprek over arbeidsmigratie, een
onderwerp dat ons allemaal aangaat, waarbij we allemaal misstanden
willen tegengaan en waarvan we allemaal willen dat het in goede banen
wordt geleid. Dat is dus de zoektocht. Het is voor mij ook bijzonder; het is
niet mijn dagelijkse kost om in deze commissie mee te draaien, maar het
is wel heel bijzonder om dit, inderdaad samen met de SP, te ondernemen.
Hartelijk dank voor alle bijdragen van de verschillende fracties. Die
hebben we zeer gewaardeerd. Ik zie uit naar de gedachtewisseling en de
verdere zoektocht naar hoe we dit in goede banen gaan leiden.
Ik zal even de routekaart van onze kant vertellen. Ik zal eerst kort toelichten
waarom wij deze nota hebben geschreven. Waarom vinden we dit een
belangrijk onderwerp? Dan zal ik ingaan op de manier waarop het raakt
aan Europese regels; de Europese context is heel belangrijk en daar zijn
veel vragen over gesteld. Ik zal de vragen behandelen over regulering van
de uitzendbranche. Dan zal collega Van Dijk vervolgens vanuit zijn
perspectief toelichten waarom de fractie van de SP heeft meegeschreven.
Hij zal ingaan op de regels rond flexwerk op onze eigen arbeidsmarkt en
hij behandelt vragen over huisvesting van arbeidsmigranten, dus de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 861, nr. 50

22

scheiding van baas en bed, waar ook veel vragen over zijn gesteld. Zo
zullen we proberen om de vragen van u allen zo goed mogelijk te
beantwoorden. Wat er blijft liggen, gaat u ons ongetwijfeld nog vragen.
De eerste vraag die ik dus wil beantwoorden, is: waarom nou deze
initiatiefnota? Waarom vinden we dit een belangrijk onderwerp? Waarom
hebben we deze nota geschreven? Mevrouw Tielen zei: zeg nou ook eens
een keer wat positiefs; je moet niet alleen maar somber doen over
arbeidsmigratie. Nou, laat ik een paar positieve dingen zeggen, al was het
maar omdat arbeidsmigratie ook zomaar een vijfde, zeer gewaardeerd lid
van de ChristenUnie-fractie kan opleveren, derde generatie arbeidsmigrant; als dat de oogst is, is dat in zichzelf al zeer waardevol. Maar
natuurlijk is arbeidsmigratie vaak heilzaam voor Nederlandse bedrijven
die handen tekortkomen, soms ook tijdelijk. Het is dus gewoon heel fijn en
mooi dat dat kan. Het is ook een kans voor mensen die bijvoorbeeld in
Oost-Europa nauwelijks kansen hebben en die kansen hier wel krijgen. Zij
kunnen hier echt aan de slag gaan en hun gaven en talenten ontplooien.
Dat is ook iets positiefs, iets moois. Maar dan moeten we arbeidsmigratie
wel reguleren. Daar zijn we het volgens mij allemaal over eens, maar de
vraag is dan in welke mate je dat doet en wie dat doet. Is dat de overheid
of zijn het voornamelijk werkgevers die reguleren? Is het primair
Nederland als natiestaat of primair de Europese Unie? Op dit moment is
het arbeidsmigratiebeleid voor een groot deel gedelegeerd aan
werkgevers. Terugblikkend op de historie zou je kunnen zeggen dat
werkgevers traditioneel aanjagers zijn van migratie. Werkgevers hebben
veel vrijheid om goedkopere arbeidskrachten te zoeken. Het is vaak ook
een verdienmodel voor uitzendbureaus. Daar is ook in de eerste termijn
van de kant van de Kamer veel over gezegd. Het is ook een verdienmodel
voor werkgevers, die soms voor een dubbeltje op de eerste rang willen
zitten.
Zoals het er nu aan toe gaat, is het voor niemand echt alleen maar goed.
Om te beginnen is het niet goed voor de arbeidsmigrant. Collega Stoffer
zei: had nou de aan het eind genoemde voorbeelden in de inleiding gezet,
want dan weten we onmiddellijk waar het over gaat en hoe ernstig het is.
Maar dat illustreert inderdaad dat het voor sommige arbeidsmigranten
een heel slecht verhaal is, dat ze worden uitgebuit, dat hun omstandigheden erbarmelijk zijn en dat er inhoudingen plaatsvinden op hun loon.
Dat dit soms ook tot gevaarlijke situaties leidt, blijkt ook in deze coronacrisis. Verschillenden van u refereerden aan Groenlo, aan het slachthuis,
en aan andere omstandigheden waarin arbeidsmigranten in busjes
worden rondgereden die niet coronaproof zijn. Voor hen is het dus niet
alleen maar een goed verhaal, maar soms een uitgesproken slecht
verhaal. Collega Emiel van Dijk zegt: «Is dat nou allemaal zo erg? Wij
moeten toch vooral voor Nederlanders opkomen?» Dat mag je vinden,
maar uit het oogpunt van fatsoenlijk omgaan met mensen en fatsoenlijke
omstandigheden zou ik zeggen dat wij ook moeten opkomen voor
arbeidsmigranten. Het verschil in behandeling tussen de een en de ander
is niet te rechtvaardigen. Ook het verschil in beloning is niet te rechtvaardigen. Dat is een verantwoordelijkheid die wij ook hebben, hoe je verder
ook over de Europese Unie denkt.
De voorzitter:
U haalde de heer Emiel van Dijk aan. Hij wil graag een interruptie plegen.
De heer Emiel van Dijk (PVV):
Ja, ik wil daar inderdaad graag op reageren. Het is natuurlijk niet zo dat
wij wegkijken van de misstanden, maar daar hebben we de Arbeidsinspectie voor. Als die gewoon haar goed werk goed doet, handhaaft en
beboet waar nodig, dan wordt het probleem bij de wortel aangepakt en op
die manier opgelost. U moet dus niet het beeld scheppen dat wij hiervoor
wegkijken, want dat is niet het geval.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 861, nr. 50

23

De heer Segers (ChristenUnie):
Dat is goed om te horen. Ik denk dat we allemaal belang hechten aan het
werk van de inspectie. Het is wel de vraag of die voldoende capaciteit
heeft en of dit voldoende lukt, maar daar zullen we later op ingaan. Maar
ik hoorde collega Emiel van Dijk ook zeggen dat het niet zo erg kan zijn
zolang mensen vanuit Oost-Europa hierheen komen, want dan is het hier
op z’n minst beter dan daar. Het kan zo zijn dat omstandigheden daar qua
betaling en qua leef- en werkomstandigheden nog erbarmelijker zijn,
maar dat is nog geen rechtvaardiging om mensen hier slecht te behandelen. Ook al zou het nog ietsje beter zijn dan in Roemenië of Bulgarije,
dan nog moeten wij mensen op een fatsoenlijke manier behandelen, ook
los van waar ze vandaan komen.
De heer Emiel van Dijk (PVV):
Dat staat buiten kijf.
De heer Segers (ChristenUnie):
Arbeidsmigratie, zoals die nu plaatsvindt, is ook lang niet altijd goed voor
de landen van herkomst, zoals Polen, Bulgarije en de Baltische staten die
leeglopen. Soms is er sprake van een demografische wind. Dan zie je dat
echt een hele generatie jongeren of een middengroep wegtrekt waardoor
een samenleving onder druk staat. Het is ook niet goed voor lokale
gemeenschappen hier, die soms onder druk staan door te veel arbeidsmigranten, door de manier waarop ze gehuisvest zijn en door de overlast die
daardoor ook wordt veroorzaakt. Er zijn toch heel wat voorbeelden te
geven van lokale situaties. Ik noem Den Haag. Ter voorbereiding las ik een
hele serie in een lokale krant met verhalen over de overlast waarvan in
sommige buurten sprake is. Dat is slecht voor die lokale gemeenschappen. Het is ook niet goed voor ons als samenleving. Mensen blijven
hier vaak, te vaak langs de kant staan als gevolg van arbeidsmigratie. Het
feit dat er veel arbeidsmigranten in het Westland werken terwijl tegelijkertijd veel mensen in een stad als Rotterdam in de bijstand zitten, is wat
mij betreft een ongezonde situatie. Soms hapert ook de integratie, het hier
een volwaardige plek innemen en het volwaardig kunnen meedoen. Dus
is het niet alleen maar een goed verhaal voor ons als samenleving.
Kortom, we zijn op zoek naar een betere balans tussen de vrijheden van
diensten en mensen die we binnen de Europese Unie hebben en het
belang van gemeenschappen, daar en hier. Dat is de zoektocht.
De D66-fractie bij monde van collega Van Weyenberg vroeg of er nou
sprake is van een braindrain. Dat raakt ook mijn punt dat het ook slecht is
voor de landen daar, namelijk dat jongeren wegtrekken, dat een bepaald
segment in de samenleving wegtrekt, wat ervoor zorgt dat de samenstelling van die samenleving zelfs ongezond wordt, gezinnen wegtrekken
en de samenleving daar vergrijst. Soms zijn het ook «the best and the
brightest» die wegtrekken.
Er is inderdaad soms sprake van een braindrain. De vraag was om dat te
onderbouwen. De meest gezaghebbende stem die ik hier kan aanhalen, is
die van de Minister van Sociale Zaken die in de beantwoording op
schriftelijke vragen van de collega’s Jasper van Dijk en Bruins in
november schreef: «Leegloop en braindrain zijn serieuze problemen die
ook in EU-verband aandacht verdienen. Als braindrain in een groeiend
aantal lidstaten als ernstig propleem wordt gezien, moet ook op Europees
niveau verkend worden hoe aan deze uitdaging het hoofd kan worden
geboden.»
De European Council on Foreign Relations heeft vorig jaar een onderzoek
gedaan in vijftien Europese landen en daarin zie je dat vooral landen in
het zuiden en het oosten zich grote zorgen maken over het wegtrekken
van mensen uit hun samenleving naar West-Europa. Zij zeggen zich nog
meer zorgen te maken over wegtrekkende mensen dan over migranten
die naar hen toekomen, terwijl er zeker in het zuiden landen zijn die te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 861, nr. 50

24

maken hebben met de komst van migranten vanuit bijvoorbeeld Afrika. Zij
zeggen: dat is voor ons nog een minder groot probleem dan onze eigen
mensen die wegtrekken naar West-Europa. Dus ja, daar is sprake van. Een
paar weken geleden was nog groot in het nieuws dat landen in
Oost-Europa een groot tekort hebben aan medisch personeel, omdat dat
massaal naar het westen is getrokken in het afgelopen jaar. In deze
coronacrisis wordt zo pijnlijk zichtbaar dat er inderdaad wel degelijk
sprake is van een braindrain. Dat ter onderbouwing van de stelling dat
hier inderdaad sprake van is, en ook als antwoord op de vragen van
collega Van Weyenberg.
Dan kom ik bij mijn punt, en dat is een heel principieel en belangrijk punt.
Hoe verhoudt zich dat nou tot Europa en de Europese Unie, en tot de
vrijheid die we daar hebben? Verschillende fracties zeiden: wil je nou
tornen aan die vrijheid, want dat is wel een hele fundamentele vrijheid.
Onder anderen collega Smeulders zei dat. Dat is inderdaad een fundamentele vrijheid. Maar wat ons betreft is de centrale vraag bij de
voorstellen die wij doen voor regulering niet «kan het?» of «mag het?»,
maar «wil je het?». Dat is de centrale politieke vraag: wil je deze manier
van regulieren, ja of nee? En eigenlijk is de fundamentele vraag daarbij:
wie moet dienstbaar zijn aan wie? Is het de Europese Unie die dienstbaar
moet zijn aan de lidstaten? Ik zou zeggen: ja, de Europese Unie moet
dienstbaar zijn aan de lidstaten. Of moet het andersom zijn? Moeten
lidstaten dienstbaar zijn aan de Europese Unie? Is die vrijheid belangrijker
dan onze eigen politieke wil?
En dat is eigenlijk de fundamentele vraag die hier op tafel ligt. Willen we
het niet omdat het niet mag, of willen we het juist wel en gaan we
vervolgens zoeken naar manieren waarop we tot die regulering kunnen
komen? Dus ja, dat raakt inderdaad aan het vrije verkeer van personen en
diensten, maar wat mij betreft is de vormgeving daarvan niet in twee
stenen tafelen gebeiteld. Het is niet, om het maar even Bijbels te zeggen,
een soort Goddelijk gebod, maar een afspraak van mensen. Het is echt
een zoektocht naar hoe we kunnen vasthouden aan de vrijheid die ons lief
en dierbaar is en die ons ook veel heeft opgeleverd, en tegelijkertijd
kunnen reguleren op een manier die kwetsbare mensen binnen Europa en
op de arbeidsmarkt beschermt. Dat was een vraag van de D66-fractie en ik
dacht ook van de PvdA-fractie, maar zeker ook van de GroenLinksfractie.
Dit is dus eigenlijk het fundamentele, principiële punt dat hier voorligt.
Nou, dan is de vraag: hoe dan? Hoe wil je dan... Nee, laat ik nog één ding
zeggen, nog één hartenkreet eigenlijk. Collega Emiel van Dijk zei dat we
toe moeten naar een nexit, naar een vertrek uit de Europese Unie. Ik zou
dat niet willen. Ik wil dat wat we hebben opgebouwd in de Europese Unie
behouden. Maar als ik dan zie dat er een brexit heeft plaatsgevonden en
dat een van de belangrijkste factoren of motoren daarachter de zorg was
over ongereguleerde migratie, dan zou ik die zorg zo veel mogelijk willen
wegnemen. Daar waar de Europese Unie en het Verenigd Koninkrijk
samen hebben gezocht naar nieuwe manieren van regulering bleek dat
niet voldoende te zijn om de bezorgde kiezer bij het brexitreferendum
gerust te stellen. Ik zeg niet dat de drang tot een nexit hier heel groot is, of
dat mensen staan te trappelen om een nexit, maar datzelfde sentiment
zou hier op termijn wel post kunnen vatten. Des te belangrijker is het dus
om arbeidsmigratie op een goede manier te reguleren, op zo’n manier dat
mensen zich gerustgesteld weten, en weten dat we de hand aan de kling
hebben en dat het ons niet over de schoenen loopt.
De voorzitter:
Meneer Segers, voordat u naar uw volgende punt gaat, heeft de heer Van
Weyenberg een interruptie.
De heer Van Weyenberg (D66):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 861, nr. 50

25

Wat je ook ziet, is dat bijvoorbeeld in een land als Polen de lonen fors zijn
verhoogd en dat arbeidsmigranten ook weer een bijdrage terug leveren
aan die economieën door het geld dat ze overmaken of mee terug nemen.
Ik begrijp heel goed dat de heer Segers zegt dat het wel eerlijk moet gaan
in Europa. Daar gaan we het zo nog uitgebreid over hebben, want daarin
is nog een heleboel te verbeteren; dat ben ik met hem eens. Maar de
fundamentele vraag is uiteindelijk wel de volgende. Het vrije verkeer van
werknemers zegt dat met goede spelregels, die nog beter moeten, een
Poolse werknemer er uiteindelijk voor mag kiezen om in Nederland te
komen werken. Stelt de heer Segers, samen met de SP, nou dat dit
principiële punt, die principiële vrijheid, bij hem gewaarborgd is? Of zegt
hij: nee, ik wil bijvoorbeeld met tewerkstellingsvergunningen die
principiële vrijheid begrenzen van iemand om ergens anders in Europa te
werken? Ik vraag dat gewoon even voor de scherpte in de discussie.
De heer Segers (ChristenUnie):
Als je reguleert, begrens je. En ik wil regulering, dus het is inderdaad een
begrenzing. Alleen, het is geen afschaffing van die vrijheid, het is een
regulering. Het is een stroomlijning van die vrijheid. Wij stellen voor om
te komen tot een bilateraal pact, waarbij twee landen zeggen: laten we
eens om de tafel gaan zitten om te bekijken wat het belang is van een
gemiddelde Baltische staat en Nederland en laten we daar eens afspraken
over maken. Wat mij betreft zou dat moeten kunnen. Ik zie ook de
positieve kanten. Ik zie inderdaad dat arbeidsmigratie Polen ook veel heeft
opgeleverd, bijvoorbeeld in de vorm van het geld dat weer teruggaat. Ik
ben ook niet tegen arbeidsmigratie. Het enige wat wij willen en
voorstellen is een vorm van regulering en het bestrijden van de onrechtvaardigheid waarmee arbeidsmigratie soms gepaard gaat.
De heer Van Weyenberg (D66):
Maar regulering is een heel breed begrip. Er is al regulering, bijvoorbeeld
via de Detacheringsrichtlijn. Ik ben het er helemaal mee eens dat we iets
moeten met de regels rond uitzendbureaus. Daar kunnen we elkaar in
vinden. Maar de crux is of de regulering zó ver gaat dat het ook gewoon
een getalsmatige regulering is, waardoor er tegen iemand gezegd kan
worden: u mag niet in dit land werken, ook al wordt u net betaald en is er
nette huisvesting voor u; u mag hier niet werken want we hebben bepaald
dat we arbeidsmigratie op een bepaald getal begrenzen. Is dat wat de
heer Segers onder regulering verstaat: een getalsmatige inperking en
daarmee dus het beperken van het recht van mensen om in Europa op
een plek te werken waar zij op dat moment willen werken? Als ik de heer
Segers zo hoor, is het antwoord op die vraag eigenlijk gewoon ja. Hij wil
het niet alleen beter regelen, maar hij wil ook kwantitatief grenzen stellen:
tot zover. Dan komt de vraag op die de heer Smeulders eerder al aan
mevrouw Palland stelde, namelijk hoe hoog dat getal is. Hoeveel mogen
er dan komen?
De heer Segers (ChristenUnie):
De heer Smeulders stelde de volgende, beetje grote, vraag: wat nou als
aan alle voorwaarden wordt voldaan en alles keurig en netjes is, zowel
hier als daar? Dat zou betekenen dat er een gelijk speelveld is en dat
mensen in een veel grotere mate van vrijheid kunnen kiezen waar ze
willen werken dan waarvan nu sprake is. Als er erbarmelijke omstandigheden zijn daar, met nog lagere lonen, dan zal de drang om hiernaartoe te
komen groter zijn. Dat is een pushfactor die wat mij betreft niet gezond is.
Wat erachter schuilgaat zijn onderbetaling en slechte omstandigheden
daar. Dus naarmate er sprake is van een gelijker speelveld zal die vrijheid
groter zijn. Reguleren is altijd begrenzen. Waar wij voor pleiten in onze
nota is de mogelijkheid voor een land dat ontzettend zijn best doet om z’n
jongeren weer terug te krijgen en om mensen weer terug te halen uit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 861, nr. 50

26

West-Europa naar hun land van oorsprong, om afspraken te kunnen
maken met Nederland. Dan hebben ze de vrijheid om afspraken te maken
over de mate waarin er sprake kan zijn van arbeidsmigratie. Dat gaat dan
in goed overleg.
De voorzitter:
Heel kort, meneer Van Weyenberg. Daarna komt de heer Van Dijk.
De heer Van Weyenberg (D66):
Dat is toch de kern van het debat? Hier scheiden echt onze wegen.
Overigens, als het gaat om het beperken van het vrije verkeer, vinden we
veel van de landen waar mensen vandaan komen op dit moment zeker
niet aan de zijde van de heer Segers. De crux is dus dat hij zegt dat zelfs
met gelijke omstandigheden en zelfs met het beter regelen van arbeidsmigratie – denk aan betere arbeidsomstandigheden, gelijk loon voor gelijk
werk en betere huisvesting – het gerechtvaardigd moet zijn om in Europa
te zeggen: u mag dat recht niet gebruiken, want wij, overheden, hebben
afgesproken dat de vrijheid om te werken waar je wilt voor u even niet
geldt. Dat is de kern. Dat is het principiële uiterste van de redenering van
de heer Segers. Dan zeg ik het toch goed?
De heer Segers (ChristenUnie):
Dan wil ik het even heel secuur zeggen. Naarmate het speelveld ongelijker
is, zal de noodzaak om te reguleren groter zijn en zal het soort maatregelen verstrekkender zijn. Naarmate er sprake is van een gelijker
speelveld, bijvoorbeeld door gelijke loonkosten, woonomstandigheden en
arbeidsomstandigheden, zal de noodzaak om te reguleren minder zijn.
Dan is er namelijk een vrijheid die veel vrijer is dan de schijnvrijheid
waarvan nu sprake is. Iedereen wil een vorm van reguleren. Dat wilt u
ook, want u wilt bijvoorbeeld gelijk loon voor gelijk werk. Dat is ook een
vorm van reguleren. Je kunt mensen immers ook ongelijk betalen als je
dat wilt. Maar dat wilt u niet, dus u wilt ook reguleren. Alleen, hoe groter
de ongelijkheid, hoe meer noodzaak tot regulering er is en hoe verstrekkender die zal zijn. Dat is eigenlijk de kern van mijn antwoord. Dus ik zeg
niet: ik wil hoe dan ook die vrijheid inperken. Nee, hoe meer vrijheid, hoe
beter, alleen moet het leiden tot een rechtvaardige uitkomst.
De heer Gijs van Dijk (PvdA):
Ik wil hier ook nog even op doorgaan. Want de vraag is: hoe gaan we daar
komen? Mijn overtuiging is: op het moment dat we bijvoorbeeld aan de
Detacheringsrichtlijn pensioenpremies gaan toevoegen en die helemaal
vervolmaken, op het moment dat we het premieshoppen verbieden en de
uitzendsector reguleren, dan zijn we er. Volgens mij liggen er dan geen
vragen meer open om via de andere kant, het vrije verkeer van personen,
dat recht aan te tasten. Het moeilijke is – en dat zou ik graag aan de heer
Segers willen vragen – dat we voor die eerste weg, via detachering,
misschien wel een Europees minimumloon, allerlei Europese afspraken,
meer zullen moeten samenwerken op sociaal gebied in Europa dan nu. En
dan vraag ik me af waar deze twee partijen van de initiatiefnemers daarin
staan.
De heer Segers (ChristenUnie):
Ik geloof dat collega Jasper van Dijk daar nog op ingaat, maar ik kan wel
zeggen dat wij, als het gaat om Europese afspraken over een bodem in de
arbeidsmarkt, daar positief tegenover staan. Dus ja, daar kun je goede
afspraken over maken, en daar staan wij voor open. Maar wat mij betreft,
nogmaals, is de fundamentele vraag niet zozeer of je vrijheid wilt
inperken, want vrijheid willen we allemaal. De vraag is: wil je een
rechtvaardige uitkomst en wil je een gelijk speelveld? Dát is de vraag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 861, nr. 50

27

De heer Gijs van Dijk (PvdA):
Volgens mij willen wij allemaal dat gelijke speelveld. En dat is politiek
ingewikkeld, want we willen allemaal daar komen, ik denk dat we dat
allemaal delen. Maar mijn overtuiging is dat de weg dan is dat we op
Europees niveau socialere en betere afspraken zullen moeten maken, en
een aantal zaken gelijk zullen moeten trekken. En dan zie je de politiek: de
eensgezindheid die we hebben over de aanpak van misstanden en de
mensenhandelpraktijken, maar de verdeeldheid als het over Europa gaat.
En dan wordt het wel een heel fundamenteel debat over deze nota en de
oplossingsrichting, want mijn overtuiging is dat alleen meer Europa op
sociaal gebied daarin kan helpen en niet minder, want dat zal ertoe leiden
dat wij zeggen «grenzen dicht», «vergunningen». En dan raak je uiteindelijk toch fundamenteel aan de kern van waarom wij Europees samenwerken en samenleven.
De heer Segers (ChristenUnie):
Ja, het werkt van twee kanten. De ene kant is inderdaad de omstandigheden zo veel mogelijk gelijk laten worden. Ik had het over dat gelijke
speelveld, dus dat heeft alles met sociale afspraken te maken. Tegelijkertijd heeft dat ook met de mate van vrijheid om te reguleren te maken.
Dus wij zoeken inderdaad. Die eerste weg waar de heer Gijs van Dijk mij
naar vraagt, ja, daar staan wij open voor; daar willen wij graag in
meedenken. Tegelijkertijd willen wij ook kunnen reguleren, kunnen
ingrijpen, deze arbeidsmarkt in goede banen kunnen leiden. Wat ik een
beetje proefde – en dat leg ik dan maar terug – is de reactie: ja, maar dan
kom je aan een fundamentele vrijheid, en dat mag niet. Maar als een
vrijheid zoals die is omschreven, leidt tot een onrechtvaardige uitkomst,
dan moet je de manier waarop je die vrijheid definieert en vormgeeft, ook
ter discussie durven stellen. En dat leggen wij op tafel, niet zozeer om de
vrijheid van personen in te perken, maar om ervoor te zorgen dat mensen
rechtvaardig worden behandeld, en zodat er inderdaad niet daar een
demografische kaalslag plaatsvindt en soms hier een druk op lokale
gemeenschappen die ongewenst is.
Maar wat we vaak te horen krijgen, is «het kan niet». Dat was ook een
beetje de vraag die we hier kregen: je komt aan de fundamentele vrijheid
van Europa. Dan ligt er wel een precedent, en dat is namelijk – ik
refereerde er al aan – de onderhandeling tussen het Verenigd Koninkrijk
en Europa aan de vooravond van het brexitreferendum, toen we allemaal
nog de hoop hadden dat het Verenigd Koninkrijk binnen de Europese Unie
zou blijven. Toen is het Verenigd Koninkrijk de vrijheid gegeven om meer
te kunnen reguleren. Dan kun je zeggen: is dat wel helemaal op een
sociale manier? Nou, daar kun je inderdaad je vragen bij stellen, want zij
mochten op allerlei manieren het sociale vangnet afschalen. Maar er ligt
dus wel een precedent: dat er ruimte is om in de onderhandeling tussen
lidstaten en Europese Unie meer vrijheid te nemen.
De voorzitter:
Meneer Segers, u gaat eigenlijk volleerd, zo zou ik bijna willen zeggen,
alweer verder met uw punt, maar de heer Smeulders wilde nog eventjes
verder op dit punt.
De heer Smeulders (GroenLinks):
Dit is het meest fundamentele punt in het debat dat wij vandaag voeren.
Volgens mij zijn we het er allemaal over eens dat er betere arbeidsomstandigheden en een gelijk speelveld moeten komen. De vraag is alleen
wat je, ervan uitgaande dat we dat samen gaan regelen, doet als
werkgevers in Nederland heel graag gebruik willen maken van arbeidsmigranten en arbeidsmigranten uit andere EU-landen hier heel graag willen
komen werken. Als die vraag en dat aanbod er zijn, en het speelveld gelijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 861, nr. 50

28

is, vindt de heer Segers dan toch dat er een maximum moet zijn,
bijvoorbeeld omdat dit niet goed is voor het land van herkomst?
De heer Segers (ChristenUnie):
Nee, ik waag mij niet aan aantallen. Het gaat inderdaad om rechtvaardige
omstandigheden. Als we zien dat arbeidsmigratie zoals we die nu hebben
vormgegeven leidt tot verdringing... Er is ook gevraagd of daar wel sprake
van is. Bij delen van de arbeidsmarkt is er inderdaad sprake van
verdringing. Als het leidt tot gebrekkige integratie, tot overlast, tot een
braindrain elders, dan zijn er zo veel uitwassen. Dan zou ik zeggen dat de
noodzaak om te reguleren heel groot is. Dan zijn er wat mij betreft weinig
taboes. Maar ik ben niet tegen arbeidsmigratie. Dus als wij in het
Westland, zeker bij seizoensarbeid, extra handen nodig hebben, en als
mensen elders niet aan de bak kunnen komen terwijl wij een tekort
hebben, dan kunnen wij in Europa elkaar op een heel goede manier
helpen. Dat kan iets heel moois zijn. Het kan goed zijn voor de mensen
daar. Het kan goed zijn voor de samenleving hier. Dan is het iets wat ik
toejuich.
De heer Smeulders (GroenLinks):
Dit is natuurlijk best een principieel punt. We zijn het er echt over eens dat
we die uitwassen moeten aanpakken. Volgens mij vinden we dat allemaal.
We kunnen niet genoeg stappen daartoe zetten. Hopelijk kunnen we op
dat vlak vandaag heel jullie nota overnemen om te zorgen dat we echt
stappen zetten. Ik hoop dat er een Kamermeerderheid voor is, dat ook uw
coalitiepartners er op dezelfde manier in staan als wij. Ik vind het iets
ingewikkelder worden als er vraag is vanuit Nederlandse werkgevers en
als er aanbod is van buitenlandse arbeidsmigranten die hier heel graag
komen werken, zeker als er een gelijk speelveld is, om dan toch te zeggen:
we vinden dat er een maximum aan zit. Het enige echte argument dat ik
daarbij kan bedenken, is dat we het niet goed vinden voor het land van
herkomst, omdat daar dan een braindrain is. Maar de landen van
herkomst staan daar op dit moment heel anders in. Zij zeggen: laat ze
alsjeblieft maar vertrekken.
De heer Segers (ChristenUnie):
Nee, dat laatste is niet het geval. Er zijn ook landen van herkomst die
zeggen: «Kom alsjeblieft terug. Wij hebben jullie nodig. Jonge gezinnen,
jullie zijn weggetrokken. Wij zitten hier met een vergrijzende samenleving
en dat is op termijn niet houdbaar. Wij zien mensen vertrekken die wij zelf
heel hard nodig hebben.» Dat is de reactie van de landen van herkomst. Ik
heb het onderzoek aangehaald waarin een groot deel van de bevolking in
het zuiden en oosten van Europa zegt: wij maken ons grote zorgen over
het wegtrekken van the best and the brightest. Het is dus niet alleen maar
in het belang van de landen van herkomst.
Het meest vergaande voorstel is inderdaad een tewerkstelling, een
bilaterale overeenkomst tussen het land van herkomst en het ontvangende land om het in goed overleg te reguleren. Dat is natuurlijk alleen
maar nodig als er sprake is van onevenwichtigheid. Als die er niet is, als
de omstandigheden rechtvaardig zijn, als de betaling rechtvaardig is, als
mensen inderdaad in volledige vrijheid een keus kunnen maken dat ze
liever hier of daar werken, dan zal er geen noodzaak zijn voor zo’n
overeenkomst. Dan zal die er ook niet komen. Als die noodzaak er wel is,
als je ziet dat landen van herkomst nu ontzettend hun best doen om
mensen terug te krijgen, terwijl wij hier soms zitten met overlast,
verdringing of welke misstanden wij hier ook zien, kan het wel degelijk
een middel zijn dat we nodig hebben en uit de kast moeten trekken om
uiteindelijk te zorgen voor een rechtvaardigere arbeidsmarkt.
De voorzitter:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 861, nr. 50

29

Gaat u verder, meneer Segers. Excuus, mevrouw Palland.
Mevrouw Palland (CDA):
We hebben deze discussie gehad. In het vervolg daarop zou ik willen
inzoomen op de voorstellen die u doet. Dat zijn inderdaad die bilaterale
afspraken tussen de landen. Nou vind ik dat toch lastig, los van het
Europeesrechtelijke aspect ervan. Bent u niet bang dat als wij met 26
EU-lidstaten verschillende afspraken gaan maken, dit zal leiden tot een
wirwar aan afspraken? Bent u ook niet bang dat die bilaterale afspraken
ook weer eenvoudig te omzeilen zijn via constructies waarbij arbeidsmigranten via een ander EU-land alsnog ons land binnenkomen? Zou u dan
niet veeleer de afspraken, de controlemechanismes die er wellicht zijn,
verder willen verdiepen, zoals die ook bij de brexitonderhandelingen van
tevoren zijn verkend binnen Europa? Moeten we niet kijken of we dat
meer kunnen inzetten om tot regulering te komen? Ik hoorde u daar net
ook even aan refereren en dat is ook door collega Stoffer aangehaald.
De heer Segers (ChristenUnie):
De vraag of het Europeesrechtelijk mag, ligt inderdaad ook op tafel. Ik zal
daar even heel kort op ingaan. Het Europees Hof heeft gezegd dat er
dwingende redenen van algemeen belang kunnen zijn om tot een
inperking te komen. Dat zou een clausule kunnen zijn waar je een beroep
op doet. Als die redenen maar dwingend genoeg zijn, kun je inderdaad
verder regelen. Er bestaat momenteel al een rule of reason ten aanzien
van het vrije verkeer van goederen. Belemmeringen van het vrije verkeer
moeten worden aanvaard voor zover dringende eisen ze noodzakelijk
maken. Dat zou wellicht ook een grond kunnen zijn om tot die afspraken te
komen. Kunnen die ontdoken worden? Uiteraard. Alleen, als ze in goed
overleg en met wederzijds welbevinden en met wederzijdse vrijheid
worden gemaakt, dan is dat, als het goed is, in het belang van het land
van herkomst en het land van aankomst. Dat zullen geen overeenkomsten
zijn met alle landen, omdat er ook landen zijn die zeggen: wij vinden het
eigenlijk wel prima zoals het nu gaat; wij hebben geen zin in zo’n
overeenkomst. Er zullen landen zijn waar nauwelijks mensen uit
vertrekken. Dus wij zullen niet met 26 of 25 landen zo’n overeenkomst
sluiten. Dat zullen enkele overeenkomsten zijn. Wat mij betreft zou de
Europese Unie dienstbaar aan de lidstaten moeten zijn en daar de ruimte
voor moeten geven. Kan het ontdoken worden? Ongetwijfeld. Maar dat is
nog geen reden om te zeggen: we gaan er niet aan beginnen.
De voorzitter:
Gaat u verder.
De heer Segers (ChristenUnie):
Op dit punt was er een suggestie van collega Bruins om de Raad van
State te vragen hoe dat Europeesrechtelijke aspect zich verhoudt tot dit
voorstel. Kunnen we inderdaad binnen dat raamwerk van fundamentele
vrijheden zoals die hier ook beschreven en verdedigd zijn – en zoals die
ook door de meeste mensen hier verdedigd worden – tot afspraken
komen? Dat lijkt mij een goede suggestie. Het lijkt mij goed als we
voorlichting vragen. Dat lijkt mij dus een goed voorstel.
Dan kom ik op het punt van integratie. Collega Tielen stelde daar vragen
over.
De voorzitter:
Meneer Van Weyenberg, u zit niet in mijn gezichtsveld. U krijgt het woord.
De heer Van Weyenberg (D66):
Helemaal goed, voorzitter. Het is een beetje zoeken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 861, nr. 50

30

Ik heb het nu een kwartiertje aangehoord en ik moet heel eerlijk bekennen
dat ik het nog steeds niet begrijp. Ik deel de analyse dat het belang om
arbeidsmigrant te worden of om zo iemand in te huren, groter is als de
verschillen tussen landen groter zijn. Dat snap ik helemaal en in het
bijzonder als zou blijken dat je in Nederland voor minder loon werkt of
met slechtere huisvesting. Dat laatste willen we dus ook allemaal
gelijktrekken. Maar de vraag die daaronder ligt en die ik ook stelde bij de
voorlichting over de Raad van State, is of de heer Segers hier dus
voorstelt om het individuele recht dat de Europese Unie aan een
werknemer geeft om ergens anders te gaan werken, waarbij dat netjes
voldoet aan de regels van de arbeidswetgeving en netjes voldoet aan de
beloning, te beknotten door afspraken tussen landen. Wat de heer Segers
nu zegt en wat ik een interessante suggestie vind, is dat de Raad van State
gaat zeggen hoe we quota kunnen gaan instellen. Want dat is toch wat ik
hoor: quota voor het aantal arbeidsmigranten. Is dat nu waar de
voorlichting over moet gaan? Die hoeft blijkbaar niet te gaan over beter
borgen dat er op de Nederlandse werkvloer gelijk wordt betaald of over
huisvesting. Daar hebben we allerlei voorstellen over; er is nog veel te
doen. Maar gaat het daar dus over, dat landen onderling kunnen
afspreken «we doen maar zoveel Polen en niet één meer dan dat?»
De heer Segers (ChristenUnie):
Er is vrijheid voor bilaterale afspraken, waar die ook over gaan, bijvoorbeeld waar je premies afdraagt en hoe hoog de premies zijn die we
betalen. We hebben het dus niet alleen over gelijk loon, maar ook over
loonkosten. Daar zit nog steeds verschil. Daar kun je afspraken over
maken. Ook de heer Van Weyenberg is voor begrenzing van vrijheid, want
als iemand er nu in vrijheid voor kiest om zich te laten onderbetalen en in
slechte omstandigheden te zitten, dan zegt de heer Van Weyenberg: ja, dat
kan je vrijheid zijn, maar die wil ik ook beperken. Zo wil ik ook de vrijheid
beperken door bijvoorbeeld een verschil in loonkosten. Dus bilaterale
afspraken tussen twee landen, in alle vrijheid en waarbij beide landen er
baat bij hebben, waar die ook over gaan: daar zou ik de vrijheid voor
willen hebben en niet primair voor quotumaantallen, als dat de vraag zou
zijn. Als zij in goed overleg tot afspraken komen, dan zou daar de vrijheid
voor moeten bestaan.
De heer Van Weyenberg (D66):
Maar de crux van Europese afspraken is juist dat we proberen hier geen
lappendeken te hebben, maar één sociaal stelsel dat borgt dat er op de
werkplek gelijk wordt betaald aan een arbeidsmigrant en aan een
Nederlandse werknemer en dat de huisvesting goed op orde is. Dat moet
je juist Europees regelen. Ik zie er de meerwaarde niet van om dat
allemaal apart nog een keer te doen. Ik ben het erg met collega Gijs van
Dijk eens: laten we daarover betere Europese afspraken maken. Maar
onderliggend hoor ik steeds terugkomen in het pleidooi dat de initiatiefnemers gewoon paal en perk willen kunnen stellen aan het aantal
arbeidsmigranten. Volgens mij is het goed als dat dan expliciet wordt
gezegd door de initiatiefnemers. Dat zit diep verweven in uw notitie. Mijn
oproep is: ga daar dan gewoon voor staan. Mijn fractie is daartegen; ik wil
een gelijk speelveld. Ik zie eerlijk gezegd niet de toegevoegde waarde van
bilaterale afspraken om bilateraal dingen te regelen die we wat mij betreft
juist Europees moeten regelen. Ik heb steeds de indruk dat dit gewoon
bilaterale afspraken moeten worden om te zeggen: er moeten 5.000 Polen
komen en niet 5.001. Dan ben je wel degelijk het individuele recht van een
werknemer aan het beperken om in Nederland te komen werken voor
gelijk loon, in goede huisvesting en zonder uitbuiting door uitzendbureaus. Maar dan moet je dat doen. Volgens mij is dat wel de fundamentele
vraag die dan voorligt. Gaat de Raad van State zeggen dat dat vrije

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 861, nr. 50

31

verkeer wel een tandje minder mag? Volgens mij is dat de vraag die u nu
eigenlijk stelt.
De heer Segers (ChristenUnie):
We moeten hier doel en middel heel goed onderscheiden. Het doel is een
rechtvaardige behandeling van iedereen, een gelijke behandeling van
iedereen, en fatsoenlijke werkomstandigheden. Dat is afspraken maken
die in het belang zijn van het land van herkomst – Zuid-Europa, OostEuropa – en in het belang van landen in West-Europa, de ontvangende
landen. Dat is het doel. De rest is middel, is ondergeschikt daaraan. Dat
zou het ook voor de heer Van Weyenberg moeten zijn. Als we nu zien dat
er misstanden zijn op een manier... Nou ja, u heeft het allemaal
beschreven. U heeft zelf gerefereerd aan wat er in zo’n slachterij gebeurt.
Als we zien dat dit de uitkomst is, dat dit de realiteit is, dan is de zoektocht
van de initiatiefnemers hoe we daar paal en perk aan kunnen stellen. In de
middelen zullen wij wellicht verschillen, maar het doel staat voorop. Het
doel is niet om afspraken die we ooit hebben gemaakt, heilig te verklaren.
Dat is echt ondergeschikt daaraan. Het doel is een fatsoenlijke, rechtvaardige behandeling van werknemers, wie ze ook zijn en waar ze ook
vandaan komen. Dat is het doel.
De voorzitter:
Gaat u verder, meneer Segers.
De heer Segers (ChristenUnie):
Dan kom ik op het punt van integratie. Als ze hier zijn, willen we arbeidsmigranten goede woon- en werkomstandigheden geven. Ook willen we ze
de mogelijkheid geven om de taal te leren en daadwerkelijk mee te doen.
Mevrouw Tielen legde daar in het bijzonder de vinger bij toen het ging
over taalles voor arbeidsmigranten. Dat punt delen wij van harte, maar we
zien dat de aantallen echt achterblijven. Er zit geen schot in. We zijn het er
van harte mee eens dat ze, als ze hier zijn, volledig moeten meedoen. De
kinderen moeten naar school en daar kunnen meedoen. Ze moeten
kunnen integreren. Kortom, wij zijn het hierover van harte eens. Volgens
mij is dat een gezamenlijke en gedeelde inspanning: als mensen hier zijn,
laat ze dan ook echt hun plek kunnen innemen. En taal is daar cruciaal bij.
Wij schrijven daarover dat gemeenten en werkgevers echt een verantwoordelijkheid hierin hebben. In een wat grijzer verleden hebben collega
Jasper van Dijk en ik een gezamenlijke motie ingediend: maak die
werkgevers daar medeverantwoordelijk voor; laat ze daarvoor een plan
maken. De Minister van Sociale Zaken is daarmee aan de slag gegaan. Het
staat op de agenda, maar als je ziet dat de aantallen achterblijven, dat
mensen echt nog op achterstand staan in de samenleving, dan is er echt
nog een wereld te winnen.
Dan kom ik op de uitzendbureaus, waarover veel vragen zijn gesteld. Ik
ben blij met het brede draagvlak dat ik proef om onderscheid te maken
tussen bonafide en malafide uitzendbureaus. Het werd heel beeldend
omschreven door collega Van Kent. Hij verwees naar een zeker plein in
Den Haag waarin mensen rondrijden in een Audi waarvan ik het type
alweer vergeten ben. Een A8 hoor ik. Ik ben niet echt van de auto’s, maar
goed, ik had er een bepaald beeld bij. De heer Van Kent gebruikte het
woord «koppelbazen». Dat is een beetje ouderwets, maar wel een
beeldend woord in deze context. Dat willen we aanpakken. Als ik het op
mijn beurt beeldend wil zeggen, dan zeg ik: het lijkt nog wel makkelijker
om een uitzendbureau te beginnen dan een snackbar. Terwijl het echt om
mensen gaat, mensen die een fatsoenlijke behandeling verdienen. Sinds
de afschaffing van de vergunningsplicht zijn er 10.000 uitzendbureaus bij
gekomen. Het waren er 4. 000, het zijn er nu 14.000. Dat zijn niet alleen
maar bonafide uitzendbureaus. Er zitten ook echt de mensen tussen die
collega Van Kent beschrijft.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 861, nr. 50

32

Onze initiatiefnota pleit voor herinvoering van een vergunningsplicht,
maar ik proefde in eerste termijn breed in de Kamer een zoektocht naar
het stellen van afdwingbare kwaliteitseisen. Dat zou bijvoorbeeld via een
vergunning kunnen, maar het kan ook op andere manieren. Mevrouw
Tielen vroeg naar uitbreiding van het SNA-keurmerk. Het nadeel daarvan
is dat de vakbonden zich in 2014 hebben teruggetrokken, terwijl ze
natuurlijk wel een heel belangrijke partij zijn bij handhaving en toezicht op
de naleving van de afspraken van het keurmerk. Dat keurmerk werkt dus
onvoldoende. Wij vinden dat er meer nodig is.
Je zou kunnen denken aan een waarborgsom bij het starten van een
nieuw uitzendbureau. Verschillende leden refereerden eraan en zijn erop
ingegaan. Dan heb je echt een hogere drempel voor die uitzendbureaus.
Voordat je een uitzendbureau wilt starten, moet je echt met serieus geld
aankomen. Dan weten we zeker dat je een serieuze ondernemer bent, die
op een fatsoenlijke manier ondernemer wil zijn en op een fatsoenlijke
manier met mensen wil omgaan. Dat zijn die stevige kwaliteitseisen die je
dan kunt stellen. Als het echt heel erg misgaat, dan zou je een civielrechtelijk bestuursverbod moeten kunnen uitvaardigen.
Er is veel over de handhaving gesproken. Ik onderstreep het belang
daarvan. De inspectie heeft daar een belangrijke taak in. Het is lastig
omdat het om zo’n enorm aantal gaat: 14.000. Wat kan een inspectie op
een goede dag? Ik ben benieuwd wat de bewindslieden daarover kunnen
vertellen. 14.000 uitzendbureaus controleren is een forse taak, maar wij
onderstrepen het belang ervan.
Meneer de voorzitter, ik denk dat ik met de vragen over de uitzendbureaus
aan het einde ben gekomen van mijn deel van de beantwoording.
De voorzitter:
Dank u wel. Er is nog een interruptie van mevrouw Tielen.
Mevrouw Tielen (VVD):
Ik hoor meneer Segers allemaal zinnige dingen zeggen over de kwalificatie van uitzendbureaus. Hij zegt daarbij ook: de vakbonden wilden in
2014 niet meer en daarom moeten we maar weer naar terug naar twintig
jaar geleden. Ik ben het ermee eens dat vakbonden als vertegenwoordigers van werknemers een belangrijke partij aan tafel zijn, en ook kunnen
zijn in dit proces. Ze hebben er de laatste tijd wel vaker een handje van
om dan maar te zeggen «dan doen we niet meer mee», maar is er ook een
methode om die vakbonden mee te nemen en terug te laten keren naar
wat ze in 2014 zeiden, zodat we samen met hen kunnen kijken naar wat er
ligt? Volgens mij is wat er ligt, gewoon intrinsiek goed om het verder te
verbeteren. Heeft meneer Segers daar een beeld van?
De heer Segers (ChristenUnie):
Ik vind het lastig om dat allemaal precies na te gaan. Ik ben er namelijk
niet bij geweest in 2014, maar wat je wel kunt vaststellen is dat het nu niet
functioneert. Als de vakbonden niet meedoen, dan werkt het niet. Je hebt
echt iedereen nodig, want het gaat om vrijwillige afspraken en afspraken
waar je je vrijwillig aan onderwerpt. Dan moet iedereen meedoen en dat
is nu niet het geval. Wij denken dat die kwaliteitseisen een goede zaak
zouden zijn en dat een waarborgsom inderdaad een forse maar wel een
goede drempel zou zijn. Je weet dan namelijk zeker dat ondernemers
serieus zijn. Dat is de richting waar we naar zoeken. Dat keurmerk is met
hele goede bedoelingen begonnen, maar door het vertrek van de bonden
is het helaas wel een zachte dood gestorven.
Mevrouw Tielen (VVD):
Ik vind het toch wel jammer dat volgens de heer Segers het enige
belangrijke criterium voor de kwaliteit de aanwezigheid van de bonden
aan tafel is. Volgens mij moeten we met elkaar en met al die partners naar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 861, nr. 50

33

de inhoud kijken, want anders hebben we weer een nieuw dingetje, hè.
Misschien hebben we dan wel de vakbonden mee, maar gaat het dan nog
steeds niet werken. Laten we proberen om naar de inhoud van die criteria
te kijken en zo de kwaliteitseisen te verbeteren. Maar ik zou de vakbonden
dan wel via de stream willen oproepen om ook gewoon effe op inhoud
mee te denken.
De heer Segers (ChristenUnie):
Het zou mooi zijn als de vakbonden meedoen, zeker. Maar als zij heel
sceptisch zijn over dit keurmerk en het functioneren daarvan, dan... Ze zijn
natuurlijk niet zonder reden weggegaan. Nu functioneert het niet. Wat we
nu hebben, lukt niet en daarom doen wij voorstellen voor verbetering.
Meneer de voorzitter, ik heb nog één nabrander, maar dat is wel een
belangrijke. Iedere keer komt de vraag terug of er sprake is van
verdringing als gevolg van arbeidsmigratie. Iemand refereerde aan de
column van Leo Lucassen die op RTL Z zei dat daar geen sprake van is. Er
is een studie gedaan door het CPB en het SCP en die zeggen: grosso
modo nauwelijks of weinig verdringing, maar er is wel een kwetsbare
groep. Dat zijn wat dan wordt genoemd «de mensen aan de onderkant».
Dat is nou precies de meest kwetsbare groep en een groep die daarom de
bescherming van de overheid nodig heeft. Daar is wel sprake van
verdringing of daar dreigt verdringing en dat is een rechtvaardiging om
nu bijvoorbeeld voorstellen te doen voor kwaliteitseisen voor uitzendbureaus.
Dank u.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Segers. Dan ga ik naar de tweede initiatiefnemer, de
heer Jasper van Dijk.
De heer Jasper van Dijk (SP):
Hartelijk dank. Zoals u al zei, voorzitter, vervang ik Lilian Marijnissen, die
helaas ziek is. Ik dank de Kamer voor haar inbreng en de regering voor
haar brief en haar reactie op onze nota.
Ik ben het uiteraard volledig eens met mijn buurman, de heer Segers, dat
regulering van arbeidsmigratie hard nodig is. We zijn heel blij met deze
samenwerking tussen ChristenUnie en SP, kan ik namens de SP zeggen. Ik
moet u bekennen dat ik al weken bezig ben met de heer Bruins om de
raakvlakken tussen het christendom en het socialisme uit te zoeken. Die
zijn er! Wellicht hoort u hier op een ander moment nog meer over. Maar
deze samenwerking smaakt dus naar meer! «Een fusie» hoor ik de
Minister zeggen. Dat is wellicht wat voorbarig, maar je moet niks
uitsluiten. Wij zijn niet zo van de dogma’s. Alles is bespreekbaar!
Voorzitter. Laat ik vooropzetten dat het zou mooi zijn als we vandaag een
aantal stappen kunnen zetten. Het debat rond arbeidsmigratie speelt al
jaren. In 2004 was er de uitbreiding van de Europese Unie met
Oost-Europa. Er werden toen sussende woorden gesproken door
toenmalig Staatssecretaris Rutte van Sociale Zaken: «Het zou wel
meevallen met de komst van arbeidsmigranten.» Hij voorspelde er 44.000
in 2030. Inmiddels is het 2020 en zijn het er ruim 800.000, waarvan meer
dan 400.000 uit Oost-Europa. In 2011 kregen we mede om die reden de
commissie-Koopmans, prominent CDA-lid. Hij boog zich over de
misstanden rond arbeidsmigratie. Het opmerkelijke is dat hij toen punten
agendeerde die wij vandaag weer agenderen, maar het is wel negen jaar
later. De uitzendbureaus, de huisvesting, de gebrekkige integratie,
allemaal punten die we vandaag met verve bespreken en waar ik goede
opvattingen over hoor, maar die zijn dus al jarenlang onderwerp van
discussie.
Ik verzet mij overigens uitdrukkelijk tegen verwijten van nationalisme of
discriminatie, want het is niet juist dat wij de grenzen willen sluiten voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 861, nr. 50

34

arbeidsmigranten. Onze nota is expliciet gericht tegen uitbuiting,
oneerlijke concurrentie en ontwrichting, voor wie dan ook. We zien echter
dat het vrije verkeer van werknemers vooral een verdienmodel is van
werkgevers. Het geeft hun de beschikking over een oneindig reservoir aan
goedkope arbeidskrachten als gevolg van de welvaartsverschillen tussen
de lidstaten. Dat maakt dat werknemers wegtrekken en werkgevers
profiteren. Dit gaat te vaak gepaard met uitbuiting, braindrain en druk op
de lonen. Op het moment dat de verschillen tussen de landen verdwijnen,
zul je zien dat de arbeidsmigratie afneemt. Het verdienmodel valt dan
weg, zeg ik ook in antwoord op de vraag van de heer Smeulders. Daarvan
is op dit moment geen sprake binnen Europa. Daarom achten wij de tijd
rijp voor maatregelen.
Toen ik in Polen was met collega Van Kent, zagen we heel veel arbeidsmigranten uit Oekraïne. Het zijn er circa 2 miljoen, ongeveer net zo veel als
het aantal Polen dat in West-Europa werkt. Talloze mensen werken dus
een land verderop, bij wijze van spreken. Is dat nu het Europa dat we
willen, vroeg ik mij af. Het is heel verklaarbaar dat mensen naar elders
vertrekken op zoek naar hogere lonen, maar het vergt wel regulering. Doe
je dat niet, dan krijg je het risico op de misstanden waar we vandaag over
spreken. Werknemers worden tegen elkaar uitgespeeld. In het belang van
de gemeenschap willen we de spelregels aanscherpen. Dat is onze
boodschap vandaag.
We voelen ons gesterkt door het enorme aantal onthullingen vandaag de
dag, mede door corona. Het werd al de contrastvloeistof genoemd, omdat
het de misstanden nog scherper aan het licht brengt. Kijk naar de recente
uitbraken in vleesbedrijven in Velp en Groenlo, waar de coronavoorschriften massaal worden genegeerd. Arbeidsmigranten wonen en
werken bijna letterlijk op elkaar. Er moet immers productie gedraaid
worden.
We zien vandaag de dag dus twee werelden: die van de Nederlanders en
die van een kwetsbare onderklasse van arbeidsmigranten voor wie de
coronavoorschriften niet lijken te gelden. Dat is niet alleen pijnlijk maar
ook vrij dom, want dit is voor iedereen buitengewoon riskant vanwege het
gevaar op besmetting. Om die reden lijkt het mij terecht om ook de
regering vandaag voor te leggen – dat heeft uw Kamer al gedaan – wat zij
doet met corona. Sterker nog, ik zag net een bericht voorbijkomen dat de
regering al maatregelen heeft genomen. Dat lijkt mij positief en ook zeer
terecht. Er is ook een aanjaagteam aangesteld onder leiding van de heer
Emile Roemer. Dat wekt natuurlijk vertrouwen; dat kunt u zich voorstellen.
We wachten zijn adviezen af.
Veel misstanden ontstaan doordat arbeidsmigranten massaal tewerk
worden gesteld via allerlei bedenkelijke constructies. Denk aan nulurencontracten, uitzendbaantjes, payrolling en contracting. Nederland is
kampioen flexwerk en dat moet echt anders. Ook als het gaat om
langjarige inzet, bijvoorbeeld in die vleesbedrijven, zien we dat arbeidsmigranten via flexbanen aan het werk zijn. Dat kan gewoon niet. Ik was
verheugd over het artikel in Trouw van afgelopen zaterdag over de nieuwe
wet in Duitsland die maakt dat werknemers in vleesbedrijven vanaf
volgend jaar altijd een vast contract krijgen. De wet tegen uitbuiting, werd
hij genoemd. Goed voorbeeld doet goed volgen, zou ik zeggen.
Om het aantal vaste aanstellingen te bevorderen stellen wij voor dat de
flexibele schil maximaal 20% mag bedragen. Dat beperkt de mogelijkheid
voor werkgevers om arbeidsmigranten oneindig in flexcontracten tewerk
te stellen. De SGP vraagt of dat wel verstandig is in verband met
seizoenswerk in de agrarische sector. Wat ons betreft mag flex voor piek
en ziek, maar voor regulier werk dient een bedrijf vaste krachten in dienst
te nemen. Dit zou tevens kunnen door de vorming van een pool van
tijdelijke werknemers die daarmee alsnog in vaste dienst genomen
worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 861, nr. 50

35

Ook willen wij schijnconstructies aanpakken, bijvoorbeeld door middel
van een stevige vestigingseis en door – dit is een beetje jargon, voorzitter;
excuus daarvoor – de zogenaamde A1- en ET-regelingen aan te passen om
misbruik te voorkomen. Dat zijn regelingen binnen Europa om mensen uit
andere landen elders tewerk te stellen. De heer Gijs van Dijk noemde het
premieshoppen al. Dat is hier een voorbeeld van.
Wilt u iets zeggen?
De voorzitter:
Ja. Ik wil eigenlijk het woord geven aan iemand die een vraag wil stellen
aan u, namelijk de heer Stoffer van de SGP.
De heer Stoffer (SGP):
Ik moet eraan wennen dat de heer Van Dijk aan die kant van de tafel zit,
maar hij doet het wel goed, moet ik zeggen. Hij heeft van die mooie
uitspraken als «piek en ziek». Ziet hij seizoenswerk als piekwerk? Of ziet hij
het anders? Als hij dat anders ziet, hoe zou hij dat dan vorm willen geven?
De heer Jasper van Dijk (SP):
Natuurlijk, seizoenswerk kan zeker piekwerk zijn. Maar wij stellen, en ik
hoop dat die boodschap duidelijk is, dat het flexwerk volledig is doorgeschoten, met name onder arbeidsmigranten. Kijkt u eens naar de
vleessector in Groenlo. Dat is geen seizoenswerk, dat is werk dat het hele
jaar gedaan moet worden en toch zijn al die arbeidsmigranten tijdelijk in
dienst. Dat vinden wij zeer onwenselijk.
De heer Stoffer (SGP):
Mag ik, voorzitter?
De voorzitter:
Ik poogde instemmend te knikken van «gaat u door».
De heer Stoffer (SGP):
Dat doe ik dan ook. Even kijken of de heer Van Dijk en ik elkaar goed
begrijpen. Voor seizoenswerk, dus plukwerk enzovoort, is de grens van
20% niet hard wat de heer Van Dijk en de initiatiefnemers betreft. Daar kun
je over die 20% heen gaan. Ik denk dat ik het goed begrepen heb, maar als
het anders is, hoor ik dat graag.
De heer Jasper van Dijk (SP):
Nee, wat ons betreft zouden wij die norm van 20% wel willen stellen,
maar die zou je ook over een jaar kunnen uitsmeren. Dan zou je als bedrijf
dat in de maanden augustus en september extra veel mensen nodig heeft,
toch gemiddeld over een jaar goed uit kunnen komen. Er zijn diverse
oplossingen denkbaar.
De voorzitter:
Gaat u verder, meneer Van Dijk.
De heer Jasper van Dijk (SP):
Premieshoppen werd ook door de Partij van de Arbeid genoemd. De heer
Gijs van Dijk vroeg of het geen idee is om op dat punt de bewijslast bij
werkgevers te leggen. Dat vind ik een hele goede suggestie. Hij stelde de
vraag ook aan de Minister, dacht ik. Ik ga ook goed luisteren naar het
antwoord.
Sommige partijen vroegen of de boetes eigenlijk wel hoog genoeg zijn als
uitzenders of werkgevers hun mensen niet eerlijk betalen. We spreken hier
allemaal van «gelijk loon voor gelijk werk». Dat is een belangrijk
uitgangspunt, maar het wordt maar al te vaak ontdoken. Op het moment

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 861, nr. 50

36

dat je constateert dat wetten worden overtreden, dan mag de boete flink
hoog zijn, zou ik zeggen. Een goed punt dus.
GroenLinks vroeg naar de verplichte registratie van arbeidsmigranten. Die
is er nu niet. Het lijkt mij zeer terecht dat mensen die hier komen werken,
geregistreerd worden. Ik voel me ook gesterkt door wederom de
misstanden bij de vleesbedrijven waarvan we nu niet weten waar de
mensen zich bevinden. Mogelijk zijn ze besmet. Dat is zeer onwenselijk.
Dus graag registratie vanaf dag één dat men werkzaam is in Nederland.
Wij danken overigens de FNV voor haar uitgebreide brief aan de indieners
over deze punten; vijftien kantjes. Daar staan zeer waardevolle adviezen
in.
Voorzitter. Dan over de huisvesting. Niet zelden is die erbarmelijk. Ik
verwijs naar een recent werkbezoek aan een motel bij Gilze-Rijen dat ik
met de heer Smeulders en met de heer Plaatje van de FNV aflegde. Het
was er vrijwel onmogelijk om je aan de coronaregels te houden. Er waren
tientallen bewoners, en maar drie badkamers en één keuken. De eigenaar
kon ons bezoek dan ook niet op prijs stellen, op z’n zachtst gezegd.
Tegelijkertijd moeten de arbeidsmigranten meestal wel de hoofdprijs
betalen: ongeveer € 100 per week per bed. Dat is namelijk de 25% van het
loon die maximaal mag worden ingehouden. Dat wordt dan ook maximaal benut door de werkgevers. Wij vinden het onaanvaardbaar dat
werknemers voor hun woning afhankelijk zijn van hun werkgever. Zo’n
dubbele pet is niet meer van deze tijd. U zult begrijpen dat de werknemer
hierdoor wel uitkijkt om zijn mond open te doen. Commentaar over je
werk kan ertoe leiden dat je je bed kwijt bent. Daarom stellen wij voor om
een dergelijke package deal te beëindigen.
Er zijn partijen, D66 onder andere, die vragen: maar levert dat geen
nieuwe problemen op, bijvoorbeeld doordat de controle op de huisvesting
dan wegvalt en de huurovereenkomst in een grijs gebied verdwijnt? Ik
ben daar eerlijk gezegd niet bang voor. Natuurlijk moet huisvesting aan
voorwaarden voldoen, zoals dat ook geldt voor uw en mijn woning. Dat is
een kwestie van goed reguleren en goed toezicht. Het is voor ons een
belangrijk uitgangspunt dat werknemers volledig over hun eigen loon
kunnen beschikken. In deze tijd van corona is dit voorstel des te urgenter.
We zijn blij met de steun van partijen als GroenLinks en de Partij van de
Arbeid. De mensen die nu hun mond opendoen, kunnen namelijk niet
alleen hun baan verliezen, maar ook hun bed, hun verblijf – de voorbeelden zijn al genoemd – en dat is zeer onwenselijk. Ik vind dat echt niet van
deze tijd. Daar moeten we vanaf.
De SGP vroeg: maar moet je dan het recht op ontkoppeling regelen of de
ontkoppeling echt afdwingen en dus het inhouden van loon verbieden?
De heer Stoffer vroeg of het niet beter zou zijn om er een keuze van te
maken, als ik hem goed begreep. Dat heeft niet mijn voorkeur, want dan
blijft inhouding op het loon mogelijk, en dat is nou precies waar ik vanaf
wil. Scheiding van bed en baas heeft voor ons dus veruit de voorkeur. Dat
noem ik dan ook een kwestie van beschaving.
Dat was mijn inbreng.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Van Dijk. Er is een interruptie van mevrouw Tielen van
de VVD.
Mevrouw Tielen (VVD):
Het is eigenlijk een gemist antwoord. Ik hoor dat de heer Van Dijk positief
is over het aanjaagteam. Dat is niet verrassend, gezien de leider ervan.
Maar ik had gevraagd of de heer Van Dijk het met mij eens is dat het wel
belangrijk is dat in dat team ook werknemers en gemeenten vertegenwoordigd zijn, juist om de misstanden waar hij op verschillende manieren
aandacht voor heeft gevraagd, te herkennen en aan te pakken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 861, nr. 50

37

De heer Jasper van Dijk (SP):
Ja, dat ben ik met haar eens. Ik dacht dat mevrouw Tielen aan de Minister
de vraag had gesteld wie er precies in dat aanjaagteam zitten. Ik zie hem
al wijzen. Dat gaan we straks horen. Maar het lijkt mij vanzelfsprekend dat
belangrijke spelers in dat team van de heer Roemer zitten, zodat hij goede
adviezen aan ons kan geven.
De voorzitter:
U was aan het einde van uw betoog gekomen. Dank aan beide indieners.
Dan gaan wij meteen door naar de Minister van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid.
Minister Koolmees:
Dank, meneer de voorzitter. Dank ook voor de vragen aan ons adres. De
Staatssecretaris gaat zo meteen in op alle vragen die zijn gesteld over de
inspectie, en ik doe eigenlijk de overige onderwerpen. Ik moest in de
eerste termijn denken aan drie jaar geleden, toen de heer Segers en ik
samen in de Stadhouderskamer zaten te onderhandelen over het
regeerakkoord. Dat deed me ook denken aan de door de heer Zalm
voorgestelde titel voor het regeerakkoord. Dat was «Zonder gemeenschap
geen individu». Uiteindelijk is het «Vertrouwen in de toekomst» geworden
– misschien toch een betere titel. Het was heel geestig, en dat is het nog
steeds – daarom wilde ik het even noemen – maar het is het helaas niet
geworden.
Voorzitter. Ik heb allereerst een korte algemene spreektekst over een paar
fundamentele issues die hier al in eerste termijn langs zijn gekomen en
waar ik iets over wil zeggen, maar waarvan ik niet het gevoel heb dat we
ze vandaag gaan beslechten. Daarna ga ik in op het coronavirus,
uitzendbureaus, huisvesting, de registratie en een paar overige vragen.
Dat zijn de blokjes. Ik ga het snel proberen te doen. Er zijn heel veel
vragen gesteld en u vraagt, wij antwoorden.
De voorzitter:
Met de leden wil ik afspreken dat er aan het eind van een blokje eventueel
korte interrupties plaatsvinden.
Minister Koolmees:
Allereerst wil ik de leden Segers en Marijnissen – de heer Van Dijk
vandaag – en hun medewerkers vandaag van harte bedanken voor de
initiatiefnota. Ik zie en deel het gevoel van urgentie dat er op onderdelen
echt iets moet gebeuren om misstanden bij arbeidsmigratie aan te
pakken. Dat gevoel van urgentie is er ook bij het kabinet, ook al voor het
coronavirus. Vorig jaar, medio 2019, zijn Mona Keijzer, Kajsa Ollongren, de
Minister van Binnenlandse Zaken, de Staatssecretaris en ik samen
begonnen met het actieplan misstanden arbeidsmigratie. We hebben
daarin een aantal van de onderwerpen opgepakt die vandaag terecht
worden geadresseerd. Maar door het coronavirus is die urgentie natuurlijk
wel groter en zichtbaarder geworden. Kijk ook naar wat er dit weekend
gebeurd is. Ik kom daar zo meteen nog even op terug.
Het gebeurt nog te vaak dat we via de media, via sociale partners of via de
arbeidsmigranten zelf signalen krijgen van misstanden op de werkvloer of
qua huisvesting, van situaties die gewoon echt niet door de beugel
kunnen. We nemen daar ook gezamenlijk in deze Kamer afstand van. Op
een aantal onderwerpen moeten we gezamenlijker optrekken dan in het
verleden gebeurde. Het moet dus niet alleen de rijksoverheid zijn, maar
inderdaad ook de werkgevers, de uitzendbureaus en de lokale overheden,
omdat het vaak om terreinen gaat waarvoor de verantwoordelijkheid ligt
op gemeentelijk niveau, bijvoorbeeld bij huisvesting. Je zult dus moeten
samenwerken om die misstanden effectief aan te kunnen pakken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 861, nr. 50

38

In die samenwerking zit echt nog wel ruimte voor verbetering. Daarom
hebben we een paar weken geleden om een aanjaagteam gevraagd met
de heer Roemer als voorzitter. Ik vind hem een echte aanjager. Dat blijkt
ook in de praktijk, want hij is vol energie van start gegaan en pakt dingen
op. Ik heb hem afgelopen week gesproken om zijn eerste bevindingen te
horen. We hebben hem samen gesproken via een call, dus niet fysiek, en
dan weet je niet precies meer wie daar allemaal in zaten. Maar mevrouw
Van Ark zat daar ook bij. Je ziet dan de energie van de heer Roemer om dit
punt aan te pakken.
De heer Van Kent (SP):
Even checken of ze meeluisteren.
Minister Koolmees:
Nee, mevrouw.... Oké, ik ga hierover stoppen.
De heer Roemer is hard aan het werk. De eerste gesprekken worden
gevoerd met de arbeidsmigranten zelf, met de gemeenten, met de
provincies, met de werkgeversorganisaties, met de vakbonden, met de
uitzendbureaus en de andere betrokken partijen. Ik dacht dat het
mevrouw... Nee, ik doe eerst die. De vraag over het coronavirus komt zo
meteen.
Mevrouw Palland vroeg naar het punt van de verdringing. De heer Segers
zei daar net ook al iets over. Het CPB heeft inderdaad samen met het SCP
een onderzoek naar verdringing gedaan en kwam tot de conclusie dat hier
eigenlijk geen sprake van is. Er wordt een beetje een tegenstrijdige
conclusie gevonden. Zeker aan de onderkant is er nauwelijks sprake van
verdringing, staat er letterlijk in het rapport, maar paradoxaal genoeg
gaan de lonen juist omhoog in de sectoren waar veel arbeidsmigranten
werken. Dat is economisch gezien wel paradoxaal te noemen. Als er al
sprake is van verdringing, is dat bovendien vaak een tijdelijk fenomeen.
Dat zie je ook terug in het rapport van de commissie-LURA van wel tien
jaar geleden, denk ik. Die commissie is toen door deze Kamer geïnitieerd.
Dus als verdringing plaatsvindt, is dat tijdelijk in bepaalde beroepen. Dat
wordt heel snel weer opgelost en leidt, paradoxaal genoeg, juist tot
hogere lonen. Je ziet dus dat hier economisch gezien eigenlijk geen
bewijs voor is en dat de toestroom van arbeidsmigranten onze economie
juist versterkt. Dat is een breder gedeeld fenomeen.
Dan kom je eigenlijk automatisch op het punt van het vrije verkeer van
werknemers. Het vrije verkeer is een van de grondrechten van de
Europese Unie en is in tal van opzichten van onschatbare waarde voor alle
EU-burgers, maar ook voor Nederland zelf. Er werd gezegd – mevrouw
Tielen vroeg naar de positieve invalshoek daarvan – dat er 500.000 tot
800.000 mensen uit andere landen in Nederland werken. Zij maken een
groot deel van het arbeidsaanbod uit in sectoren zoals de land- en
tuinbouw, de transport en allerlei sectoren waarin veel productie wordt
gedraaid en veel toegevoegde waarde wordt gecreëerd die van belang is
voor de welvaart in Nederland.
De totstandkoming van de Europese interne markt en de vier vrijheden die
hier onlosmakelijk mee samenhangen, zijn wezenlijk voor Nederland zoals
wij dat nu kennen: een kleine open economie met ontzettend veel mensen
die hier hun boterham verdienen en maken, waardoor het ook een van de
meest welvarende landen in de wereld is. Dat hoort daar ook bij. Dit is een
onderwerp dat te vaak te weinig erkenning krijgt; laat ik het zo maar eens
noemen. Dat geldt ook voor de andere lidstaten. Zo zijn de economieën in
met name Oost-Europese lidstaten sinds hun toetreding sterk verbeterd.
Er is sprake van economische convergentie, maar – en dat ben ik ook met
iedereen eens vandaag – aan het vrije verkeer zitten ook schaduwzijden,
en die schaduwzijden moeten we aanpakken. Ik ben het eens met de heer
Gijs van Dijk, die achter mij zit; ik zie ook voldoende mogelijkheden om de
misstanden aan te pakken die met arbeidsmigratie samenhangen. Daar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 861, nr. 50

39

zetten we ons in Europees verband voor in, maar ook met de ELA, de
Europese arbeidsmarktautoriteit in oprichting, met de Detacheringsrichtlijn, met al die wet- en regelgeving voor gelijk loon voor gelijk werk
op de gelijke plek.
Het kabinet vindt dat het beperken van het vrije verkeer van werknemers
niet aan de orde is, zoals in de nota wordt gesuggereerd. Sterker nog, ik
heb de afgelopen drie jaar heel veel van deze debatten gehad, ook met
mijn Europese collega’s. Wat ikzelf altijd een goed voorbeeld vind, is het
volgende. Twee weken geleden spraken wij hier in de Kamer over de
implementatie van de Detacheringsrichtlijn. Eigenlijk zie je dat landen als
Polen en Hongarije nog steeds tegen de implementatie van de Detacheringsrichtlijn zijn, omdat zij vinden dat deze een beperking is van het vrije
verkeer, dat zij juist zien als een ticket tot welvaart, groei en inkomen. Dus
de kans om bilateraal afspraken te maken met dat soort landen acht ik in
de praktijk zeer klein.
Als ik bijvoorbeeld spreek met de Poolse ambassadeur, wat ik een aantal
keren heb gedaan de afgelopen jaren, dan zegt hij: voor ons is het
belangrijk dat mensen in Nederland kunnen werken, hun boterham
kunnen verdienen, maar wel onder goede omstandigheden, met goede
huisvesting, zonder uitbuiting en dat soort zaken. Daar ben ik het zeer mee
eens. Tegelijkertijd hebben wij dan weer een gesprek met de Poolse
overheden over de export-WW, waar wij ook veelvuldig over gesproken
hebben in deze commissie. Om een beetje invulling te geven aan zo’n
discussie op Europees niveau en aan hoe andere landen daarin staan: ik
denk echt dat landen als Polen, Hongarije, Roemenië het vrije verkeer als
een ontzettend belangrijke pijler zien van de welvaart in Oost-Europese
landen. Dat moeten we ook erkennen. Het is ook een van de grondrechten
van de Europese Unie, die van onschatbare waarde is voor de EU zelf
maar ook voor Nederland.
Ik wil, los van allerlei juridische argumenten of haalbaarheidsargumenten,
ook gezegd hebben dat het beperken van de instroom van EU-arbeidsmigranten niet mogelijk is zonder in te leveren op onze welvaart. Ook dat
hebben we recent weer gezien. Het coronavirus heeft geleid tot krapte in
allerlei sectoren. Er waren discussies als: kan de oogst wel van het land
komen? Dat zijn wel degelijk consequenties die bij het vrije verkeer horen.
Dat gezegd hebbende hecht het kabinet vooral ook aan het verbeteren van
de voorwaarden waaronder arbeidsmigratie plaatsvindt: gelijk loon voor
gelijk werk op de gelijke plek, tegen arbeidsuitbuiting, tegen slechte
arbeidsomstandigheden. Zoals ik ook in de Kamerbrief van juni vorig jaar
maar ook december vorig jaar heb aangegeven, wil het kabinet langs die
lijnen de misstanden aanpakken.
Heel veel van die onderwerpen komen ook terug in de initiatiefnota van
de heer Segers en mevrouw Marijnissen/Jasper van Dijk. Dus een paar
punten wil ik nu kortheidshalve langslopen.
De voorzitter:
Dat gaat u zo doen, maar eerst is er nog een interruptie van de heer Van
Kent van de SP.
De heer Van Kent (SP):
Twee zaken. In de eerste plaats hoor ik de Minister zeggen: verdringing is
er eigenlijk niet. Het rapport spreekt over «nauwelijks verdringing», maar
ik zou van de papieren werkelijkheid en de economische analyse die de
Minister erop loslaat over willen gaan naar de praktijk. Kan de Minister
met droge ogen vrachtwagenchauffeurs aankijken en zeggen: er is geen
verdringing? Kan deze Minister de werkzoekende die zich bij een
uitzendbureau meldt en te horen krijgt «u spreekt geen Pools, dus u past
niet in het team en kunt niet bij ons werken» recht aankijken en zeggen:
nee, er is geen sprake van verdringing? Dat op de eerste plaats.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 861, nr. 50

40

In de tweede plaats gaat het ook om de ontwrichtende werking die
arbeidsmigratie heeft op de arbeidsmarkt. Dan volstaat het niet om alleen
te kijken naar het Nederlandse economische belang. Dan moeten we ook
kijken naar wat de gevolgen zijn voor de gemeenschap, voor werknemers
als er ineens heel veel mensen gaan werken die alleen maar Pools
spreken, maar ook voor de gemeenschappen waar mensen vertrekken.
Daar is in het debat al het een en ander over gewisseld. Is de Minister
bereid om te onderkennen dat arbeidsmigratie ontwrichtende en
verdringende gevolgen heeft voor samenlevingen? En is de Minister
bereid om op basis daarvan te kijken naar het reguleren en verder in
banen leiden van die migratie?
Minister Koolmees:
Per interruptie even twee fundamentele punten adresseren gaat mij niet
lukken, denk ik. Even het eerste punt. Ik citeer net het onderzoek van het
CPB en het SCP uit oktober 2018. Er is onderzoek gedaan naar
verdringing. Daarin staat inderdaad dat er nauwelijks sprake is van
verdringing. Ik kan dan zeggen: dat betekent dat er toch verdringing is. Ik
kan ook zeggen: er is nauwelijks sprake van verdringing. Beide zijn waar.
Als het dan gaat over de verdringing die wel zou plaatsvinden, is de
analyse dat het tijdelijk is en gericht is op bepaalde sectoren en beroepen.
U zult mij niet horen ontkennen dat er in heel veel sectoren – ik zei het net
ook al: bijvoorbeeld in de land- en tuinbouw of de transportsector – heel
veel arbeidsmigranten werken. Dat heeft er ook mee te maken dat een
heleboel mensen in Nederland dat werk niet meer wilden doen en dat
werk op een productievere manier verricht kan worden. Dat is ook de
realiteit. Ik heb erkend dat het er tijdelijk toe leidt dat, zoals ook de
commissie LURA tien jaar geleden constateerde, je zou moeten om- en
bijscholen om mensen te helpen naar een beroep waar wel veel vraag
naar is. Dat zie je al tien jaar. Maar generiek gesproken is zowel in de
commissie LURA als in het CPB/SCP-rapport van 2018 de conclusie: er is
nauwelijks sprake van verdringing en als dat wel zo is, is die er bij een
beperkt aantal specifieke beroepen. Dat is continu de analyse.
Los daarvan ben ik het direct zeer met de heer Van Kent eens dat we
mensen die om wat voor reden dan ook hun baan kwijt zijn, moeten
helpen naar een andere baan waar wel toekomstperspectief en inkomen
in zit. Daar hebben we ook standaardinstrumenten voor, bijvoorbeeld bij
het UWV en de gemeenten. Gecombineerd met het derde element uit het
onderzoek zien we in de sectoren met meer arbeidsmigranten dat per
saldo het uurloon gaat stijgen. Dat is het paradoxale effect, namelijk dat in
die sectoren blijkbaar ook de productiviteit omhooggaat. Dat is drie keer
onderzocht, en er is drie keer ongeveer dezelfde conclusie uitgekomen.
Maar dan hoor ik, op basis van microvoorbeelden, toch steeds weer terug
dat er wel verdringing is. Dat ontken ik ook niet, voor de duidelijkheid. Ik
kan me best voorstellen dat het op microniveau gebeurt. Maar het is wel
belangrijk om na te denken over iets langere termijnen en een iets grotere
afstand.
De voorzitter:
Een korte vervolgvraag van de heer Van Kent.
De heer Van Kent (SP):
Die papieren werkelijkheid ken ik. Die onderzoeken zoals van LURA
hebben we natuurlijk allemaal bestudeerd en gelezen. Maar aan het
voorbeeld dat ik net gaf van de vrachtwagenchauffeur die ertegenaan
loopt en een bestaand voorbeeld van een kennis van me die te horen
kreeg niet in het team te passen omdat hij geen Pools spreekt, zou ik nog
een voorbeeld toe kunnen voegen, bijvoorbeeld van de bouwplaats. Zeker
als je naar de regio Den Haag kijkt, bieden heel veel mensen uit Roemenië
en Bulgarije als zzp’er arbeid aan onder de kostprijs, ver onder de prijs

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 861, nr. 50

41

waarvan een Nederlandse zzp’er zijn gezin kan onderhouden. De Minister
kan zeggen dat het microvoorbeelden zijn, maar dit is gewoon de
dagelijkse realiteit, die ik tegenover zijn papieren realiteit wil zetten. Ik wil
hem vragen te kijken naar de dagelijkse realiteit. Onderken dat arbeidsmigratie gevolgen heeft voor samenlevingen, iets doet op de arbeidsmarkt
en ervoor zorgt dat er veranderingen zijn waar ook mensen de dupe van
zijn. Onderken dat het dus nodig is om die migratie te reguleren en niet
vrij te laten, omdat die gevolgen heeft die verstrekkend zijn, gevolgen die
we nu ook zien.
Minister Koolmees:
Dat is een soort zwart-witdiscussie. Ik ontken helemaal niet dat er
problemen zijn. Ik zie dat er misstanden zijn. Ik erken ook dat er wetgeving
nodig is om in te grijpen om die misstanden op te lossen. Dat doen we
hier aan de lopende band, met de Detacheringsrichtlijn en de introductie
van de ELA, de Europese arbeidsinspectie. Dat doen we door 50 miljoen
vrij te maken, in ons regeerakkoord, voor het versterken van de Inspectie
SZW. Dat doen we door 50 miljoen vrij te maken voor de huisvesting van
arbeidsmigranten, zoals mevrouw Ollongren vorige week nog deed. De
heer Van Kent doet alsof er een tegenstelling is, die ik helemaal niet zie.
Sterker nog, het kabinet zet erop in om die misstanden aan te pakken. Dat
is één.
Twee: ik hoor ook een soort verwijt over een papieren werkelijkheid. Ik
vind het van belang dat er wetenschappelijk onderzoek wordt gedaan om
te valideren of beweringen die worden gedaan ook kloppen in de praktijk.
Dat kan de heer Van Kent een papieren werkelijkheid noemen; ik heb het
liever over wetenschap en feiten. Als je vervolgens constateert dat er nog
steeds problemen zijn, waar we iets mee moeten met z’n allen, ben ik als
eerste bereid om die verantwoordelijkheid te nemen en mevrouw Van Ark
ook, als het gaat om de Participatiewet. Er wordt hier dus een soort
tegenstelling gecreëerd die gewoon niet waar is. Dat is één.
Twee. Laat ik even het microvoorbeeld pakken van de heer Van Kent. Ik
heb ook heel veel transportbedrijven gesproken die chauffeurs zochten;
de afgelopen jaren van krapte op de arbeidsmarkt was er een groot tekort
aan chauffeurs. Zij zeiden: we hebben grote behoefte aan chauffeurs en
heel veel mensen in Nederland willen niet internationaal rijden; ze willen
wel in Nederland rijden, maar niet internationaal, dus wij worden
gedwongen om vacatures in te vullen met mensen uit andere landen. Dat
is ook de realiteit waar we de afgelopen jaren mee geconfronteerd
werden. We hebben geconstateerd dat het heel moeilijk is om mensen in
die sector werkzaam te krijgen. Ook dat is de realiteit.
De voorzitter:
U ging naar het tweede blokje, van de zes. Dus daar gaan wij nu mee aan
de slag: het coronavirus.
Minister Koolmees:
Voorzitter. Ik had al heel kort gezegd wat het aanjaagteam van de heer
Roemer gaat doen.
Mevrouw Tielen vroeg wie er nou in dat aanjaagteam zitten. Er zit een
ambtelijke vertegenwoordiging in van de Ministeries van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid, Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, LNV en
JenV en van de Inspectie SZW. Dat is het aanjaagteam zelf. Dat is vooral
bedoeld om al die eenheden, dus rijksoverheid en gemeenten, op elkaar
aan te laten sluiten en met elkaar te laten samenwerken. De werkgeversen werknemersorganisaties zijn samen met de VNG, de Vereniging van
Nederlandse Gemeenten, vertegenwoordigd in een begeleidingsgroep,
die eens per twee weken met het aanjaagteam spreekt. Daar komt de
input vandaan voor het aanjaagteam om beter beleid te maken. Het
aanjaagteam gaat bijvoorbeeld bijeenkomsten organiseren in regio’s, in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 861, nr. 50

42

sectoren, om met toezichthouders, met decentrale overheden en sociale
partners in bepaalde sectoren snel tot maatregelen te komen die ook echt
die misstanden aanpakken.
Het aanjaagteam werkt bijvoorbeeld aan een centraal punt waar arbeidsmigranten informatie kunnen vinden en waar ze kunnen vinden waar ze
met een klacht terechtkunnen. Dat is er nu niet. Er zijn vaak toch weer
meerdere instanties waarnaar verwezen wordt, dus ik denk dat een
centraal meldpunt voor klachten en informatie een hele goede stap
vooruit is.
Ik hoop ook dat de heer Roemer en zijn team op basis van gesprekken met
arbeidsmigranten, werkgevers, uitzendbureaus en vakbonden voorstellen
gaat doen voor de iets langere termijn. Er zijn namelijk ook los van corona
zaken die echt niet goed gaan. Met maatregelen daartegen zijn we deels al
vorig jaar gestart, maar die moeten volgens mij veel beter verankerd
worden, juist in die samenwerking tussen de rijksoverheid en gemeenten.
De heer Stoffer had eigenlijk eenzelfde vraag: kan het aanjaagteam
worden verbreed met werkgevers en huisvesters? Het aanjaagteam is
vooral een interdepartementaal, ambtelijk team dat de verbinding moet
leggen. De sociale partners, gemeenten en provincies zijn in de begeleidingsgroep vertegenwoordigd en spreken ook met bijvoorbeeld
huisvesters. De heer Roemer vertelde mij dat hij vorige week op bezoek is
geweest bij een huisvester in het zuiden van het land, juist ook om de
praktijk te bekijken. De opdracht van het aanjaagteam is drieledig. Ten
eerste het stimuleren van samenwerking tussen partijen. Ten tweede: op
korte termijn voorstellen doen om werk- en leefomstandigheden van
arbeidsmigranten te verbeteren. Ten derde het monitoren van tekorten en
overschotten aan arbeidsmigranten in de deelsectoren om vraag en
aanbod op elkaar aan te laten sluiten. Dat is vooral coronavirusgerelateerd. We hebben de afgelopen weken namelijk gezien dat er in sommige
sectoren grote tekorten waren en in andere sectoren, deelsectoren juist
grote overschotten. Het is op korte termijn natuurlijk wel belangrijk om
dat inzichtelijk te maken.
Dan de uitzendbureaus. Inderdaad werken veel arbeidsmigranten in
Nederland via een uitzendbureau. Er zijn heel veel uitzendbureaus die hun
werknemers goed behandelen en die er ook in de coronacrisis alles aan
doen om mensen gezond en veilig te laten werken, ze goed te laten
wonen en ze goed te vervoeren. Er zijn inderdaad ook malafide bureaus
die het allemaal niet zo nauw nemen met de arbeidswetgeving, die slecht
huisvesten, die onderbetalen en die in het ergste geval ook uitbuiten. Die
voorbeelden zien we helaas te vaak. Als er dan een boete dreigt en de
Inspectie SZW bijvoorbeeld optreedt, dan dreigt het bedrijf snel te worden
opgeheven. Dan is er sprake van een soort flitsfaillissement of flitsliquidatie. Dan starten ze ergens anders weer een nieuw bedrijf met een
andere naam en een andere bestuurder en dan gaan ze gewoon verder.
Het is ook wel de realiteit dat dit soort bureaus voor oneerlijke concurrentie zorgen en een slechte naam aan de branche geven. Dus ook de
bonafide bedrijven is dit een graat in de keel en die willen daarmee wat.
Een aantal initiatiefnemers heeft bijvoorbeeld gevraagd om een vergunningstelsel, juist om die malafide bureaus er uit te kunnen drukken. Een
aantal initiatiefnemers heeft gevraagd om een waarborgsom, juist om die
malafide bureaus en liquidatiefraude tegen te gaan. Als er geliquideerd
wordt, is er dan een waarborgsom achter de hand als een soort skin in the
game om lonen en de premies voor de werknemers te kunnen betalen,
dus in ieder geval is er dan geld ingelegd toen ze dat uitzendbureau zijn
gestart.
Zoals ik ook in mijn brief van 20 december 2019 heb aangegeven – dat
was dus nog voor corona, toen er in mijn beleving sprake was van een
hele andere wereld – zet ik ook in op extra eisen aan de uitzendbureaus.
Een ervan is dat een bestuurder van een uitzendbureau moet kunnen
bewijzen dat hij of zij of van onbesproken gedrag is middels een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 861, nr. 50

43

verklaring omtrent het gedrag, en ook geen uitstaande boetes heeft bij de
Inspectie SZW of van de Belastingdienst. Dat is een instrument om te
voorkomen dat zo’n ploffraude, zo’n liquiditeitsfraude plaatsvindt waarbij
meteen een nieuw bedrijf ontstaat waarmee men weer vrolijk verder gaat.
Dat zijn we nu aan het uitwerken. Daarbij kijken we ook wat er juridisch
mogelijk is om eisen te koppelen aan de verplichte registratie van
uitzendbureaus bij de Kamers van Koophandel. Daarover hoop ik u in de
tweede helft van dit jaar nader te informeren. Dat doen we natuurlijk altijd
in overleg met de sociale partners, dus de vakbonden en de werkgeversclubs in de uitzendbranche.
Het derde punt is de waarborgsom. Ik sta positief tegenover de eis van
een waarborgsom om boetes van de Inspectie SZW of achterstallig loon
en premies te kunnen verrekenen, zeker als een bestuurder met de
noorderzon is vertrokken. We zijn dat nu juridisch en praktisch aan het
uitwerken en het vraagt helaas wel enige tijd om dat netjes te doen,
vanwege elementen die ook mevrouw Tielen zonet noemde in haar
inbreng. Hoe voorkom je bijvoorbeeld dat het een soort beschermde
sector wordt waar geen toetreders meer inkomen, waardoor je ook weer
minder concurrentie krijgt, wat uiteindelijk niet goed is voor de hele
branche? Dat zijn we dus aan het uitwerken.
Zoals ik eerder al heb aangegeven is het kabinet geen voorstander van
een vergunningsplicht voor uitzendbureaus. We hebben daar serieuze
gesprekken over gevoerd, ook met bijvoorbeeld de ABU en de NBBU. Dan
merk je dat er ook binnen de koepels zelf verdeeldheid is op dit thema. Ik
dacht dat het mevrouw Tielen was die opmerkte dat in 1998 de vergunningsplicht is afgeschaft, omdat er ook met die vergunningsplicht zelf
malafiditeit was. Dat was ook geen waarborg om slecht gedrag te
voorkomen. Het heeft wel heel veel administratieve lasten tot gevolg, en
papieren tijgers. Daar moeten we dus ook voor oppassen. We moeten niet
een soort schijnzekerheid gaan creëren. Maar ik denk dat de waarborgsom
en de variant daarvan echt wel een drempel kunnen vormen tegen
plof-bv’s, waarbij mensen met de noorderzon vertrekken op het moment
dat de Inspectie SZW gaat beboeten, en er een lege bv achterblijft.
Dan huisvesting. Ik ga er als een razende doorheen hoor, voorzitter. Zoals
net al is gezegd zetten wij ons samen met de collega’s van BZK in voor
kwantitatief meer, maar ook kwalitatief betere huisvesting voor arbeidsmigranten. De coronacrisis maakt ook die situatie en die problemen
pregnanter. Ook dat zien we op dit moment eigenlijk elke week. Arbeidsmigranten wonen vaak dichtbij elkaar, waardoor het moeilijk is om de
RIVM-richtlijnen te kunnen opvolgen. En inderdaad verliezen arbeidsmigranten soms hun baan, waardoor ze ook hun salaris en hun huisvesting
verliezen en in een afhankelijke positie terechtkomen. Het is wel van
belang om te benadrukken dat werkgevers, huisvesters en gemeenten,
maar ook de arbeidsmigranten zelf er alles aan moeten doen om de kans
op besmetting zo klein mogelijk te maken. Dat is een verantwoordelijkheid
van alle partijen in de keten, zoals dat beleidsmatig heet. Maar het kabinet
roept wel de werkgevers op om hun verantwoordelijkheid te nemen en
goed voor arbeidsmigranten te zorgen. Gelukkig zijn er ook positieve
voorbeelden. Er zijn bijvoorbeeld uitzendbureaus die arbeidsmigranten
die geen werk en huisvesting meer hebben, begeleiden naar nieuw werk
en een nieuwe woning. Om goede huisvesting te stimuleren is ook een
van de onderdelen die worden opgepakt door het aanjaagteam van de
heer Roemer. Zoals net gezegd heeft de Minister van Binnenlandse Zaken
vorige week nog 50 miljoen euro beschikbaar gesteld om de bouw van
goede huisvesting voor arbeidsmigranten en andere spoedzoekers, zoals
dat in jargon heet, in de coronacrisis aan te jagen. We zien namelijk dat
hier echt een probleem zit in de praktijk, dat we moeten aanpakken.
Overigens was ik zelf een paar maanden geleden ook op werkbezoek bij
huisvesters. Ik heb daar ook echt wel nieuwe huisvestingsmodellen
gezien, die van veel betere kwaliteit zijn dan wij gewend waren. Het was

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 861, nr. 50

44

veel meer zelfstandige huisvesting, met nette regels, ten opzichte van wat
we in het verleden te vaak zagen.
Wat is er gebeurd met de aanbevelingen van die tijdelijke commissie
LURA van tien jaar geleden, met name als het gaat over regionaal
huisvestingsbeleid? Dat vroeg mevrouw Palland. In 2012 is er een
afspraak gemaakt met de VNG, gemeenten, woningcorporaties en de
uitzendbranche over huisvesting, om op lokaal en regionaal niveau het
maken van concrete afspraken over huisvesting te stimuleren. Negen
regio’s hebben toen naar aanleiding van de nationale verklaring, zoals die
heette, afspraken gemaakt over de huisvestingsplekken. Dat heeft toen
geleid tot 30.500 bedden. Eigenlijk wordt deze aanpak nu voortgezet met
de integrale aanpak misstanden arbeidsmigranten, die wij medio vorig
jaar hebben gestuurd en waarbij we eigenlijk met dezelfde partijen in
overleg zijn gegaan om dit aan te jagen. Dat heeft ook een directe relatie
met de 50 miljoen die we vorige week beschikbaar hebben gesteld, omdat
er gewoon ook geld nodig is om dit tot stand te brengen.
Mevrouw Palland vroeg ook wat het kabinet vindt van het opnemen van
de SNF- en/of AKF-eisen in de huisvestingsverordening van gemeenten.
Dat is inderdaad een goede suggestie om de kwaliteit van huisvesting te
borgen en te verbeteren. Daarom ben ik ervoor dat gemeenten SNF- en
AKF-eisen voor huisvesting in de verordening opnemen, wat ook kan
helpen voor de kwaliteit van de huisvesting en de controle op de kwaliteit
van de huisvesting. Ook de SNF is hier een grote voorstander van. Ook in
contacten met provincies en gemeenten geven wij – dat zijn BZK en SZW
samen – de suggestie mee om die eisen vast te leggen. Het is dus
ondersteuning van beleid. Dus als u de motie indient...
De heren Smeulders, Bruins en Stoffer vroegen naar de afhankelijkheidsrelatie tussen werkgever en arbeidsmigrant, bijvoorbeeld op het punt van
huisvesting. De arbeidsmigrant komt hier inderdaad vaak met een soort
packagedeal voor werk, vervoer en huisvesting. Het loskoppelen van zo’n
afhankelijkheidsrelatie zie ik dan ook als een soort glijdende schaal. Aan
het begin kan het arbeidsmigranten helpen om snel goede huisvesting te
krijgen, snel netjes betaald te worden en ook goed aan de slag te gaan in
Nederland. Maar hoe langer een arbeidsmigrant in Nederland blijft, hoe
meer ruimte ik zie om ook die afhankelijkheidsrelatie af te schalen, want er
zijn ook heel veel mensen die gewoon niet weten waar ze zich moeten
melden en die daarom juist in een afhankelijkheidsrelatie ten opzichte van
bijvoorbeeld malafide verhuurders terechtkomen. Dan kan zo’n werkgever
daar wel degelijk een positieve rol in spelen. Maar als het te lang duurt,
wordt dat afhankelijkheid. Hier zit precies zo’n soort evenwichtspunt waar
we naar moeten kijken.
Dat geldt eigenlijk ook voor het integratieperspectief: als mensen langer in
Nederland zijn, is het ook belangrijker dat zij de taal goed leren en mee
kunnen doen in de Nederlandse samenleving. We zien daar ook echt een
tweedeling. Er zijn mensen die hier drie à vier maanden werken en dan
snel teruggaan. Dat komt overigens ook naar voren uit de statistieken die
ik heb uitgezocht voor de motie van de heer Gijs van Dijk over de
flexregeling. Er zijn mensen die hier een paar maanden werken en dan
teruggaan. Maar er zijn ook mensen die jarenlang in Nederland werkzaam
zijn en ook wonen. Het SCP heeft bijvoorbeeld onderzoek gedaan naar de
positie van Polen in Nederland. Een derde van de Polen woont en werkt
eigenlijk structureel in Nederland. Daar gaat de integratie heel erg goed
en daar zijn ook een heleboel positieve voorbeelden.
De registratie, een ander punt dat al een aantal keren onder de aandacht
werd gebracht, blijft een aandachtspunt. Veel arbeidsmigranten zijn
ingeschreven als zogenoemde niet-ingezetenen in de BRP, de Registratie
Niet-ingezetenen (RNI) in de Basisregistratie Personen. Dat betekent dat ze
alleen zijn ingeschreven met een buitenlands verblijfadres. Indien een
arbeidsmigrant een klacht of melding indient ten aanzien van bijvoorbeeld
de Arbeidstijdenwet of de Arbeidsomstandighedenwet of zelfs van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 861, nr. 50

45

arbeidsuitbuiting bij de Inspectie SZW, dan beschikt de Inspectie SZW
meestal niet over een Nederlandse verblijfplaats en/of contactgegevens
van de arbeidsmigrant. Dat maakt de handhaving en de naleving wel
ingewikkeld. Daardoor kunnen we het ook niet goed onderzoeken. Het
Ministerie van BZK, Staatssecretaris Knops, werkt op dit moment aan een
verbeterplan voor de registratie van niet-ingezetenen. SZW en de
Inspectie SZW zijn er nauw bij betrokken om dit aan te kunnen pakken. Dit
ligt in het verlengde van de discussie die we hebben gehad over UWV en
de BRP en de motie van de heer Jasper van Dijk. De Staatssecretaris van
BZK heeft dat plan dus laten uitwerken en zal de Kamer daarover
informeren.
Tot slot het blokje overig. Mevrouw Tielen vroeg of de Minister het
aantrekken van kennismigranten door mkb-bedrijven aantrekkelijker kan
maken. Alle werkgevers, dus ook het mkb, kunnen gebruikmaken van het
EURES-netwerk voor het werven van EU-kennismigranten. Diensten voor
werkzoekenden in het kader van EURES zijn bijvoorbeeld: vacatures en
cv’s op het EURES-portaal bijeenbrengen en informatie en begeleiding
bieden. Er wordt een hele rits aan dienstverlening aangeboden, ook aan
mkb-werkgevers. Denk aan wervingsactiviteiten en het informatie
verstrekken over en toegang bieden tot bijstand na de werving. Dat is dus
beschikbaar.
Voor arbeids- en kennismigranten van buiten de EU streeft het kabinet
ernaar om Nederland zo aantrekkelijk mogelijk te maken als vestigingsland voor kennismigranten. Eerst door de heer Harbers en nu door
mevrouw Broekers-Knol zijn er een aantal stappen gezet om dat te
verbeteren en om aantrekkelijker te zijn. Zo is er bijvoorbeeld naar
aanleiding van het WODC-rapport «Aantrekkelijkheid van Nederland voor
kennismigranten» uit begin 2019 toegezegd om een aantal beleidsaanbevelingen te verkennen, bijvoorbeeld over het gunnen van een langere
zoekperiode als ze hun baan verliezen dan de huidige drie maanden voor
kennismigranten. Zeker in deze tijd is dat een relevant thema. Daarover
komt ook een brief uw kant op. Misschien is die al verstuurd? Nee,
volgens mij nog niet, maar dit punt wordt dus geadresseerd.
Een ander voorbeeld is dat de Staatssecretaris van JenV aangekondigd
heeft dat een verblijfsregeling voor essentieel personeel van startups
wordt gecreëerd in de vorm van een pilot. Deze regeling geeft jonge,
innovatieve bedrijven die nog niet in staat zijn om kennismigrantensalarissen te betalen, de kans om essentieel talent aan te trekken.
De heer Gijs van Dijk vroeg naar de A1-verklaring en het risico van
premieshoppen. Nu heb ik twee weken geleden bij het debat over de
Detacheringsrichtlijn beloofd om zo snel mogelijk een update van de
A1-brief te sturen en om daarin in te gaan op het oneigenlijke gebruik van
dit soort regelingen. Die brief is nog naar u onderweg, maar die komt er
dus aan. Daarmee kan ik invulling geven aan de discussie over premieshoppen. Het is ook nog steeds onderdeel van de discussie over – ik kijk
nu weer naar de heer Gijs van Dijk – de 883-verordening, de socialezekerheidsverordening, waar ook de export van WW-uitkeringen en het
tegengaan van fraude met A1-verklaringen in zitten.
De heer Van Kent vroeg of het kabinet erop kan toezien dat de kosten van
de coronavoorschriften niet worden afgewenteld op arbeidsmigranten. Ik
ben het eens met de heer Van Kent dat het niet de bedoeling is om het af
te wentelen. Ik zet me er ook voor in dat er bij de uitwerking van de
maatregelen rekening wordt gehouden met het feit dat arbeidsmigranten
niet zelf de kosten moeten dragen. We doen als kabinet ook een oproep
daartoe aan bedrijven, want dat is inderdaad niet de bedoeling. Helder.
Mevrouw Tielen had nog een vraag over taalprogramma’s en integratie.
De heer Segers heeft hier als Kamerlid met de portefeuille integratie een
motie over ingediend, samen met de heer Jasper van Dijk, in een ander
subdeel van deze commissie. U weet dat EU-arbeidsmigranten niet
inburgeringsplichtig zijn. Dat geldt wel voor arbeidsmigranten van buiten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 861, nr. 50

46

de EU, maar niet voor arbeidsmigranten van binnen de EU. Ze kunnen wel
gebruikmaken van de leningsfaciliteiten binnen het inburgeringsstelsel of
via de werkgever taalcursussen volgen. Ik begrijp wel heel goed de wens
van uw Kamer om het leren van de Nederlandse taal minder vrijblijvend
te maken en ook het bereik te vergroten. Mijn voorstel zou zijn dat ik –
nadat we het al eerder met taal hebben uitgebreid waarbij 10.000 mensen
dat inderdaad hebben gevolgd – als een soort geste richting uw Kamer, in
overleg met mijn collega van OCW de werking van het taalakkoord in
kaart breng en dat we vervolgens kijken hoe we het beste verder kunnen
op dit terrein, zodat we in ieder geval ook dit punt meenemen in de
nadere uitwerking van wat we al begonnen zijn.
Dat was het, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel. Ja, mevrouw Tielen.
Mevrouw Tielen (VVD):
Nog even over een eerder puntje. Naar aanleiding van huisvesting,
afhankelijkheidsrelatie, registratie, taal, dus dat blokje over hoe de positie
van de arbeidsmigrant meer in evenwicht ten opzichte van zijn werkgever
is te brengen, zei de Minister dat er ook een soort van glijdende schaal in
zit. Dat herken ik heel goed. Volgens mij is het heel fijn als je vanuit het
buitenland naar Nederland komt en er iemand is voor wie je gaat werken
en die er ook even voor zorgt dat je een dak boven je hoofd hebt en naar
je werk kan. Dat is heel logisch, en veel expats vinden dat ook heel
logisch. Alleen wordt de Minister vervolgens niet heel concreet over hoe
dat dan – zeg maar – tot een oplossing kan komen, om juist te voorkomen
dat het vervolgens, na een tijdje, tot – tja, noem het maar zo – uitbuiting
leidt. Dus wat was precies het antwoord van de Minister daarop?
Minister Koolmees:
Mevrouw Tielen heeft heel scherp beluisterd dat het antwoord niet zo heel
simpel is. Dit is een goede vraag, inderdaad. Ikzelf verwacht, maar dat is
een beetje gissen, dat we bijvoorbeeld met gemeenten afspraken moeten
gaan maken over zelfstandige woonruimten, die makkelijker toegankelijk
zijn, en een breder aanbod daarvan. Even iets anekdotisch. Wat er te vaak
gebeurt, is dat er in een gemeente een distributiecentrum wordt geopend,
waar mensen komen werken, deels uit de gemeente of de stad waar het is
gevestigd, maar deels ook arbeidsmigranten. En dan zegt de gemeente:
de huisvesting laten we over aan de regiogemeenten in de buurt; dat gaan
wij niet doen, want dan verdringt dat ook onze lokale woningmarkt. Dat
vind ik iets te vrijblijvend. Als je als gemeente je best doet om werkgelegenheid naar je gemeente te halen, heb je ook een verantwoordelijkheid
voor de huisvesting. Dat het in de eerste fase een packagedeal is, begrijp
ik, maar na verloop van tijd zal je dus voldoende aanbod moeten hebben
van – om het zo te zeggen – reguliere huisvesting, die betaalbaar is,
toegankelijk is en aan kwaliteitseisen voldoet. Door het aanbod te
verbreden – en daarvoor zullen we ook moeten samenwerken met
gemeenten en provincies – voorkom je ook die afhankelijkheidsrelaties. En
dan zul je ook zien dat arbeidsmigranten kunnen gaan shoppen tussen
werkgevers, na de initiële fase. Dat zou een model moeten zijn. Nu is dat
te vaak aan elkaar verbonden, maar er zijn ook hele goede voorbeelden
die dat juist uit elkaar getrokken hebben. Ik ben zelf eens in Alphen aan
den Rijn op werkbezoek geweest, waar echt ook expliciet is gezegd: u
werkt niet bij mij, maar u kunt wel bij mij huren. Om die afhankelijkheidsrelatie te doorbreken zouden we daar verder mee moeten gaan.
De voorzitter:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 861, nr. 50

47

Dank u wel. Er zijn voor de Minister nu geen interrupties meer, en dat
betekent dat ik mij wend tot de Staatssecretaris. Ik geef het woord aan
haar.
Staatssecretaris Van Ark:
Voorzitter, dank u wel. Ik zal me beperken tot de vragen die specifiek aan
mij zijn gesteld. Er is zo veel aan de orde gekomen, ook over de inspectie,
in het licht van het stelsel dat de Minister heeft kunnen beantwoorden.
Maar ook ik wilde graag beginnen met een woord van dank aan de
initiatiefnemers, want dit is wat mij betreft een zeer belangwekkend
onderwerp. Een van de dingen die ikzelf heel belangrijk vind, en waar ik
ook altijd veel weerklank voor vind in de commissie, is dat iedereen die in
Nederland werkt, dat ook op een veilige manier kan doen, op een gezonde
manier en op een eerlijke manier. En wij hebben al heel vaak gewisseld
dat we willen dat als je ’s ochtends naar je werk gaat, je ook weer gezond
thuiskomt, maar dat mensen ook op de langere termijn gezond blijven.
Dus ook ik wil de initiatiefnemers bedanken dat ze het onderwerp op deze
manier hebben geagendeerd. Het is een onderwerp dat me aan het hart
gaat, omdat je wel ziet dat het juist in deze sector toch vaak arbeidsmigranten zijn die de dupe zijn van slechte werkomstandigheden. Daarom
vind ik het dus ook van groot belang om hier vandaag bij te zijn.
Er zijn een aantal specifieke vragen gesteld, ook over de rol van de
inspectie in coronatijd. Hoe ga je om met dat coronavirus? Laat ik hier ook
nog eens klip-en-klaar benadrukken dat de richtlijnen van het RIVM voor
hoe je op een verantwoorde manier met elkaar omgaat overal gelden,
zeker ook op het werk. Die richtlijnen zijn bedoeld om verdere verspreiding van het coronavirus tegen te gaan. Op grond van de Arbowet hebben
we met elkaar vastgesteld dat de werkgever de verantwoordelijkheid heeft
om risico’s bij het verrichten van arbeid te voorkomen of zo veel mogelijk
te beperken, en om in te grijpen als dat nodig is. Dat geldt buiten
coronatijd, maar dat geldt ook in coronatijd. Als die werkgever niet de
nodige voorzorgsmaatregelen treft, kan er melding gedaan worden bij de
Inspectie SZW. We hebben ervoor gezorgd dat er voor coronagerelateerde
meldingen in verschillende talen een speciaal digitaal meldformulier
beschikbaar is. Want je gaat natuurlijk niet aan je werkgever vragen of je
een melding kan doen bij de Inspectie SZW. We willen het graag zo
laagdrempelig mogelijk maken, dus digitaal en in verschillende talen.
De Inspectie SZW heeft het toezicht en treedt ook handhavend op als de
arbeidsomstandigheden in een bedrijf of in een instelling daartoe
aanleiding geven. De Inspectie SZW is sinds 12 maart 2020 inspecties en
rechercheonderzoeken naar arbeidsuitbuiting en spoedeisende ongevalsonderzoeken op locatie blijven uitvoeren. We hebben ons wel moeten
aanpassen aan de coronasituatie. Daarom geldt er voor planbare
inspecties en onderzoeken een «nee, tenzij». Dat «nee, tenzij» betekent dat
er een reden is om die inspecties wel door te zetten.
Daar staat tegenover dat er juist in deze tijd ook onaangekondigde acties
nodig blijven, dat ook actieve acties nodig zijn. Daarbij geldt wel dat de
fysieke veiligheid van de inspecteurs gewaarborgd is bij de inspecties die
gedaan worden. Daar hecht ik zeer aan. Als de inspectie naar aanleiding
van een melding ter plekke komt – onze inspecteur-generaal noemt het
acteren en alerteren – wordt er geacteerd, wordt er opgetreden. Als ter
plekke wordt geconstateerd dat er situaties zijn die onder de bevoegdheid
van een andere instantie vallen – denk bijvoorbeeld aan de gemeente of
een andere toezichthoudende instantie – wordt die instantie daarover
gealerteerd. De infrastructuur die wij hebben neergezet op het terrein van
de inspecties, is een interne infrastructuur, maar voor de mensen die
melding willen maken van een misstand, voor de mensen die te maken
krijgen met iets wat niet klopt, moet het gewoon heel erg helder zijn dat
er, waar je het ook meldt, door die organisatie wordt gehandeld en dat
andere organisaties ook worden ingeseind. Dat gebeurt bijvoorbeeld op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 861, nr. 50

48

het gebied van huisvesting. We lopen daar natuurlijk tegen zaken aan.
Daarom is het aanjaagteam ook ingesteld. Er zijn namelijk zeker nog
verbeteringen mogelijk.
Voorzitter. Ik wil specifiek over de slachthuizen nog een aantal zaken
aangeven. Meerdere Kamerleden hebben hier ook vragen over gesteld.
Naar aanleiding van de sluiting van het slachthuis in Groenlo op 20 mei –
er was sprake van een besmetting van mogelijk 20% van de medewerkers
– is de Kamer nog diezelfde dag geïnformeerd door de Minister van
Landbouw over deze kwestie. Vervolgens heeft de veiligheidsregio het
besluit genomen om een grote groep mensen in quarantaine te plaatsen.
Ik hoop – ik wil dat hier ook gezegd hebben – dat het voor deze mensen
goed afloopt, dat ze beter worden, dat ook de mensen met wie zij in
contact zijn, zo min mogelijk last hebben hiervan en dat het allemaal goed
komt voor hen. Ik hoop ook dat deze maatregel de verspreiding verder
inperkt. Maar het geeft eens te meer aan hoe goed we met elkaar moeten
opletten, of je nu een werknemer, werkgever of zzp’er bent. In welke
hoedanigheid dan ook kun je te maken krijgen met de gevolgen van dit
virus. Het virus verslapt niet, en wij moeten dat dus ook niet doen.
Achter die meldingen, achter die gebeurtenissen zit een wirwar aan
infrastructuur – dat gaf ik net al aan – al is het maar omdat mensen
vervoerd worden, omdat mensen ergens wonen, omdat mensen zichzelf
vervoeren, omdat ze ergens werken, omdat ze te maken hebben met
collega’s. Dat betekent dat we ervoor moeten zorgen dat de zorgplicht en
de meldingsmogelijkheden goed op orde zijn. Een slachterij is een
werkgever. Als werkgever heeft een slachterij, op grond van die wettelijk
vastgelegde zorgplicht, zelf de verantwoordelijkheid om de richtlijnen van
het RIVM na te leven. In het geval waarover de Kamer vorige week is
geïnformeerd, heeft de NVWA geconstateerd dat haar medewerkers niet
veilig op de werkvloer van de slachterijen konden rondlopen. Daarom
heeft de NVWA de inspecteurs de werkzaamheden laten staken, totdat er
een einde was gekomen aan die onveilige situatie. Dat is van de week
gebeurd in Groenlo. De NVWA heeft als werkgever melding gedaan bij de
Inspectie SZW. Dat betekent dat de Inspectie SZW gaat handelen. Op
grond van de arbeidsomstandighedenwetgeving kan de Inspectie SZW
handhavend optreden om de naleving van een veilige en gezonde
werkplek te realiseren. Dat gebeurt normaal al en het gebeurt dus ook
specifiek in coronatijd.
Hoe gebeurt dat dan? De Inspectie SZW kan een formele eis neerleggen
met te treffen maatregelen, die de werkgever dan binnen een bepaalde
termijn moet uitvoeren. Als dat niet gebeurt, kan de Inspectie SZW
verdere maatregelen opleggen zoals een bestuurlijke boete, maar ook
bestuurlijke dwang om bijvoorbeeld een bedrijf stil te leggen. Ik kan u
zeggen dat als de veiligheid in het geding is, de inspectie niet schroomt
om dergelijke vergaande maatregelen te nemen. Daarbij werkt de
Inspectie SZW heel nauw samen met de NVWA, zo veel mogelijk op basis
van feitelijke informatie. Dat betekent dus een hoop afstemming. Ik wil dat
hier ook aangeven. Tegelijkertijd hanteer ik ook wel het adagium dat het
voor de melder, de werkgever of wie dan ook niet moet uitmaken bij
welke instantie je het meldt. Het is ook de taak van de overheid om dat
goed te organiseren. In dit specifieke geval zou je kunnen zeggen dat de
NVWA de oren en de ogen was, dat de werkgever het meldde en dat de
Inspectie SZW ermee aan de slag gaat. Omdat het hier nadrukkelijk gaat
om situaties waarbij ook arbeidsmigranten betrokken zijn, is ook het
aanjaagteam van de heer Roemer betrokken, zowel op de korte termijn als
op de lange termijn, bij de vraag hoe we dit soort problemen kunnen
voorkomen.
Voorzitter. Dan is er nog een vraag gesteld door de heer Van Weyenberg;
sorry dat ik met mijn rug naar u toe zit, zeg ik tegen hem. Hij vroeg hoe
het staat met de eerste resultaten van de extra middelen vanuit het
regeerakkoord voor de Inspectie SZW. Vorige week heb ik het jaarverslag

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 861, nr. 50

49

naar de Tweede Kamer gezonden. Daarin staan behoorlijk wat highlights,
zou ik willen zeggen, bijvoorbeeld – dat zijn best schrikbarende cijfers –
dat bij 41% van de inspecties bij de aanpak van malafide uitzendbureaus
overtredingen zijn geconstateerd die vooral betrekking hebben op illegale
tewerkstelling, om maar wat te noemen. Ook hebben we in het kader van
het programma schijnconstructies gekeken naar bijvoorbeeld de
platformeconomie. Op verzoek van werkgevers- en werknemersorganisaties zijn er ook 40 onderzoeken verricht naar het niet-naleven van
cao-bepalingen. Verder denk ik dat wij, zoals gebruikelijk is bij de
commissie SZW, nog te spreken komen over het jaarverslag, zodat we
hier nog fundamenteler over van gedachten kunnen wisselen.
Voorzitter, bij mijn weten heb ik daarmee antwoord gegeven op de door
uw Kamer gestelde vragen. Anders hoor ik het graag.
De voorzitter:
Ik kijk eventjes of dat het geval is. Ik zie geen van de leden, behalve
mevrouw Tielen. Mevrouw Tielen.
Mevrouw Tielen (VVD):
Met het gevaar dat ik gewoon niet goed heb zitten opletten, voorzitter. Er
is wel gesproken over die turboliquidaties en dergelijke. Zeker de
initiatiefnemers heb ik daar wat meer over horen zeggen, maar ik weet
niet meer zeker of de Minister of de Staatssecretaris heeft geconstateerd
dat er nu voldoende juridische handvatten zijn, even los van dingen als
waarborgsommen, om te voorkomen dat de criminele uitzenders gewoon
maar door blijven gaan.
Minister Koolmees:
Heel kort, voorzitter. De waarborgsomdiscussie gaat inderdaad hierover,
want we zien het te veel in de uitzendbranche. Die waarborgsomdiscussie
om toch premies en loon te kunnen blijven betalen; dat is één. Twee is dat
het Ministerie van JenV volgens mij werkt aan een verkenning op het punt
van de turboliquidaties. Ik zal voor de tweede termijn even navragen
hoever we daarmee zijn.
De voorzitter:
Dank u wel.
Collega’s, we zijn hiermee aan het einde gekomen van de eerste termijn
van zowel de Kamer als de indieners en de bewindspersonen. Als u er
geen behoefte aan heeft om u kort te vertreden, wil ik eigenlijk voorstellen
dat we meteen doorgaan naar de tweede termijn, waarvoor u anderhalve
minuut spreektijd hebt. Dat is inclusief het eventueel indienen van moties.
Ik vraag u om de moties na het voorlezen op de kop zo ver mogelijk bij u
vandaan neer te leggen. De bode haalt de moties op nadat een spreker al
zijn of haar moties heeft voorgelezen.
Het woord is aan de heer Emiel van Dijk van de PVV.
De heer Emiel van Dijk (PVV):
Dank u wel, voorzitter. Ik kom meteen ter zake met twee moties.
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
spreekt uit dat in tijden van crisis waar vele tienduizenden mensen hun
baan hebben verloren en velen nog zullen verliezen, het onacceptabel is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 861, nr. 50

50

om goedkope arbeid uit het buitenland te halen ten koste van Nederlandse arbeiders/werklozen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Emiel van Dijk en De Jong. Naar
mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 4 (35 359).
De heer Emiel van Dijk (PVV):
Dan mijn volgende motie.
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
verzoekt de regering om door middel van een nexit de controle terug te
vorderen over onze grenzen, onze arbeidsmarkt en ons sociaal beleid,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Emiel van Dijk en De Jong. Naar
mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 5 (35 359).
De heer Emiel van Dijk (PVV):
Dat was het, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Van Dijk. Ik geef het woord aan mevrouw Tielen van
de VVD.
Mevrouw Tielen (VVD):
Voorzitter, dank. Ik heb gemist of EZK ook in het aanjaagteam vertegenwoordigd is. Verder heb ik een paar moties.
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat veel arbeidsmigranten in uitzendconstructies werken en
de Inspectie SZW waarschuwt voor risico’s;
constaterende dat het merendeel van de uitzendbureaus op dit moment
niet (SNA-)gecertificeerd is;
overwegende dat het onwenselijk is als bonafide uitzendbureaus
oneerlijke concurrentie ondervinden van malafide uitzendbureaus, en
certificering kan bijdragen aan een eerlijke uitzendmarkt;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 861, nr. 50

51

overwegende dat betere registratie en inzicht in uitzendconstructies met
arbeidsmigranten kan bijdragen aan het bestrijden van socialezekerheidsfraude;
verzoekt de regering met sociale partners uit te werken hoe kwaliteitseisen en een verbetering van het SNA-keurmerk kunnen bijdragen aan
een eerlijker uitzendmarkt, waarbij vooropstaat dat problemen rondom
arbeidsmigratie worden teruggedrongen, malafide bureaus (effectiever)
van de markt geweerd worden en bonafide bureaus beschermd worden
tegen oneerlijke concurrentie, en de Kamer hierover voor het eind van het
kalenderjaar te informeren,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Tielen, Van Weyenberg en
Palland. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 6 (35 359).
Mevrouw Tielen (VVD):
Hoeveel seconden heb ik nog?
De voorzitter:
Gaat u verder.
Mevrouw Tielen (VVD):
Ik ga kiezen.
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat duizenden EU-burgers als arbeids- of kennismigranten
gedurende meerdere jaren in Nederland wonen en werken;
constaterende dat deze migranten niet inburgeringsplichtig zijn, maar dat
kennis van de Nederlandse taal en cultuur van groot belang zijn;
constaterende dat de SER in 2014 al adviseerde om (meer) aandacht te
besteden aan de inburgering van EU-arbeidsmigranten;
overwegende dat taalprogramma’s effectief blijken te zijn, maar nog een
beperkt bereik hebben;
verzoekt de regering om samen met werkgevers, uitzenders en
werknemersorganisaties te komen tot een sterke verbetering van taal en
inburgering bij arbeidsmigranten,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Tielen. Naar mij blijkt, wordt de
indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 7 (35 359).
Mevrouw Tielen (VVD):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 861, nr. 50

52

En dan heb ik de Minister een handreiking horen doen over die mkb’ers
en de toegang. Een motie daarover laat ik maar even zitten. Ik wacht af
wat er komt vanuit JenV.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Tielen. Ik geef het woord aan de heer Smeulders
van GroenLinks.
De heer Smeulders (GroenLinks):
Dank u wel, voorzitter. Dank aan de bewindspersonen, maar met name
aan de initiatiefnemers van de nota voor de beantwoording. Het is
volgens mij enorm veel werk om zo’n nota te schrijven en om, zonder een
leger aan ambtenaren, dat de bewindspersonen wel hebben, binnen een
halfuur te kunnen antwoorden. Dat is heel knap.
We zijn het misschien niet over alles eens, maar wel over verreweg het
meeste. Ik hoop dan ook van harte dat de voorstellen die jullie doen, snel
bewaarheid worden, zodat er echt op korte termijn verbetering komt in de
arbeidsomstandigheden.
Tijdens dit debat kwam het bericht naar buiten dat in ieder geval de
Minister van LNV strenge eisen gaat stellen aan de slachthuizen. Daar zijn
we heel erg blij mee. Morgenavond is er een heel belangrijk ijkmoment
voor de veiligheid van de medewerkers in de slachthuizen, maar wij
denken dat het niet alleen bij morgenavond mag blijven en dat we ook de
komende tijd de vinger aan de pols moeten houden. Ik heb daarover één
motie.
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat er problemen zijn bij het naleven van de coronamaatregelen in slachthuizen, waardoor de volksgezondheid in het geding komt;
overwegende dat er veel verschillende instanties (NVWA, Inspectie SZW,
Ministerie LNV, Ministerie VWS, GGD’s, veiligheidsregio’s) betrokken zijn
bij werkomstandigheden in slachthuizen en het toezicht zo versnipperd is;
spreekt uit dat er niemand die besmet is met het coronavirus, in slachthuizen mag werken en als blijkt dat dit wel zo is, het slachthuis onmiddellijk wordt gesloten;
verzoekt de regering te borgen dat slachthuizen de coronamaatregelen
naleven en dat niemand aan het virus wordt blootgesteld,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Smeulders en Bromet. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 8 (35 359).
Dank u wel, meneer Smeulders. Ik geef het woord aan mevrouw Palland
van het CDA.
Mevrouw Palland (CDA):
Voorzitter, dank u wel. Dank aan de bewindspersonen en de initiatiefnemers, ook voor de discussie die hieruit volgde.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 861, nr. 50

53

Het is met elkaar zoeken op welke wijze we het beste de knelpunten die
we constateren met elkaar, kunnen verbeteren en aanpakken. Ik heb één
motie, maar wel een motie met veel overwegingen en daarom begin ik
meteen. Wij hechten eraan om het goed naar voren te brengen.
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de VNG bepleit dat regelgeving omtrent de registratie
van (tijdelijke) buitenlandse werknemers moet worden aangepast, omdat
als gevolg van de huidige wijze van registreren gemeentes vaak niet
weten waar zij verblijven en in welke aantallen;
constaterende dat er diverse knelpunten zijn ten aanzien van de beschikbaarheid en de kwaliteit van huisvesting voor (tijdelijke) buitenlandse
werknemers in Nederland;
constaterende dat een meerderheid van de (tijdelijke) buitenlandse
werknemers verblijft op locaties die buiten het bereik van een keurmerk
vallen en die derhalve ook niet worden geïnspecteerd;
overwegende dat een sluitende registratie van (tijdelijke) buitenlandse
werknemers van belang is voor onder andere handhavingsvraagstukken
en het kunnen bereiken van deze groep;
overwegende dat (tijdelijke) buitenlandse werknemers moeten kunnen
rekenen op een goede en veilige huisvesting, zonder dat dit leidt tot
verdringing op de woningmarkt;
verzoekt de regering met voorstellen te komen om de registratieplicht van
tijdelijke buitenlandse werknemers in de gemeentelijke BRP aan te
scherpen en sneller te laten ingaan, en de regels daaromtrent te
verduidelijken;
verzoekt de regering tevens in overleg met decentrale overheden te
bezien op welke wijze(n) de knelpunten met betrekking tot huisvesting van
tijdelijke buitenlandse werknemers kunnen worden aangepakt, en daarbij
de suggestie te betrekken om het SNF- en/of het AKF-keurmerk via de
gemeentelijke APV’s verplicht te stellen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Palland en Tielen. Naar mij blijkt,
wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 9 (35 359).
Dank u wel, mevrouw Palland. Als u de microfoon uitzet, geef ik het
woord aan de heer Van kent van de SP.
De heer Van Kent (SP):
Dank, voorzitter. Volgens mij hebben wij met elkaar een goed debat
gevoerd naar aanleiding van wat natuurlijk een briljante initiatiefnota is.
Het is belangrijk dat we met elkaar constateren dat er veel misgaat, maar
nog belangrijker is, denk ik, dat we vandaag de regering een aantal
opdrachten meegeven. Er zijn er al een aantal voorbijgekomen en ik zou

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 861, nr. 50

54

er twee aan toe willen voegen. De eerste gaat over de bescherming van
arbeidsmigranten in de coronacrisis.
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat veel arbeidsmigranten juist in deze tijd in een
kwetsbare positie zitten en een verhoogd risico lopen op besmetting met
het coronavirus;
constaterende dat het kabinet met het instellen van het Aanjaagteam
Bescherming Arbeidsmigranten de problemen onderkent en wil
aanpakken;
verzoekt de regering er zorg voor te dragen dat de kosten van de te
nemen maatregelen voor de bescherming tegen het coronavirus niet ten
laste worden gebracht van arbeidsmigranten,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Van Kent en Bruins. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 10 (35 359).
De heer Van Kent (SP):
De volgende motie gaat over de scheiding bed en baas.
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat veel arbeidsmigranten in een ongezonde afhankelijkheidsrelatie zitten doordat hun werkgever ook hun huisvesting regelt;
constaterende dat de huidige coronacrisis pijnlijk zichtbaar maakt hoe
onverantwoord de woonomstandigheden van arbeidsmigranten zijn;
van mening dat de huisvesting van arbeidsmigranten onafhankelijker en
professioneler moet;
verzoekt de regering een eind te maken aan de mogelijkheid voor
werkgevers om een deel van het loon in te houden voor huisvesting,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Van Kent en Bruins. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 11 (35 359).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 861, nr. 50

55

De heer Van Kent (SP):
De motie is mede ingediend door de heer Bruins. De heer Bruins zal straks
mede namens de SP een motie indienen over de regulering van de
uitzendbranche en over de regulering van arbeidsmigratie.
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Van Kent. Ik geef het woord aan de heer Van
Weyenberg van D66.
De heer Van Weyenberg (D66):
Dank u wel, voorzitter, en dank aan de initiatiefnemers en de bewindslieden voor de beantwoording. Als het gaat om tewerkstellingsvergunningen, is mijn fractie geen voorstander van bilaterale afspraken over
quota of iets dergelijks, maar wel van een gelijker speelveld. Een aantal
punten is genoemd.
Ik heb nog de volgende moties.
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat lidstaten zelf de voorwaarden bepalen die zij stellen aan
tewerkstellingsvergunningen voor werknemers uit landen van buiten de
EU, maar deze werknemers als zij een tewerkstellingsvergunning krijgen
wel direct kunnen worden gedetacheerd naar een ander EU-land;
overwegende dat deze groeiende groep doorgedetacheerde arbeidsmigranten kwetsbaar is voor oneerlijk werk;
verzoekt de regering zich in te zetten voor coördinatie van de Europese
wet- en regelgeving omtrent tewerkstellingsvergunningen voor
werknemers uit landen van buiten de EU,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Van Weyenberg en Gijs van Dijk.
Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 12 (35 359).
De heer Van Weyenberg (D66):
Ik zit nog steeds te zoeken, zeg ik eerlijk, naar de mate van loskoppeling
rond huisvesting en de risico’s als je het helemaal loskoppelt. Daarom de
volgende motie.
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 861, nr. 50

56

overwegende dat voor arbeidsmigranten die korte tijd in Nederland
verblijven het prettig kan zijn dat de werkgever huisvesting faciliteert,
maar dit tegelijkertijd de afhankelijkheid van de werkgever vergroot;
overwegende dat door het helemaal verbieden van inhoudingen voor
huisvesting op het loon de huurovereenkomst buiten het bereik van het
SNA-keurmerk en de Inspectie SZW komt te vallen en er minder
waarborgen kunnen zijn dat dit op een fatsoenlijke wijze gebeurt;
overwegende dat het Brede maatschappelijke heroverwegingenrapport
Eerlijk Werk een aantal mogelijkheden schetst om de huisvesting van
arbeidsmigranten te verbeteren door nadere voorwaarden te stellen aan
het mogen inhouden van huisvestingskosten op het (minimum)loon;
verzoekt de regering te onderzoeken op welke manier er voorwaarden
kunnen worden verbonden om de kwaliteit van tijdelijke huisvesting te
verbeteren, waaronder:
– het laten aansluiten van de huurovereenkomst bij de duur van de
aanwezigheid in Nederland en hoe arbeidsmigranten beter kunnen
worden gewezen op hun (huur)rechten;
– het alleen mogen opzeggen van de huisvesting na een redelijke
termijn,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Van Weyenberg. Naar mij blijkt,
wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 13 (35 359).
De heer Van Weyenberg (D66):
De motie is bedoeld om een einde maken aan het feit dat mensen opeens
hun huis verliezen, als hun contract vervalt.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Van Weyenberg. Er is een korte vraag van mevrouw
Tielen.
Mevrouw Tielen (VVD):
Die gaat over de eerste motie die meneer Van Weyenberg heeft ingediend,
over de coördinatie van afspraken met mensen van buiten de EU. Ik snap
wel wat meneer Van Weyenberg wil. Ik denk dat ik het daar ook wel mee
eens ben, maar ik vroeg me af of hij wil dat Brussel gaat zorgen dat het
overal in Europa hetzelfde is of dat we daar in Nederland zelf ook nog wat
over te zeggen hebben. Dat laatste zou ik wel graag willen.
De heer Van Weyenberg (D66):
Wij hebben regelingen. Ik zou het ook heel goed vinden als we bijvoorbeeld naar een soort Europese green card gaan, maar daar ziet deze motie
niet op. Ik ben daar wel voor, maar deze motie ziet specifiek op het punt
van de doordetacheringen. Over het andere kunnen we op een ander
moment vast ook nog een interessante discussie hebben.
Mevrouw Tielen (VVD):
Ik denk dat ik het dan begrijp.
De voorzitter:
Meneer Van Weyenberg was aan het einde gekomen van zijn termijn. Ik
geef het woord aan de heer Gijs van Dijk van de Partij van de Arbeid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 861, nr. 50

57

De heer Gijs van Dijk (PvdA):
Dank u, voorzitter. Ook dank aan de initiatiefnemers en aan de bewindspersonen voor de beantwoording. Een van de uitkomsten van dit debat en
een uitkomst van de nota is dat we een breder politiek draagvlak krijgen
voor het reguleren van de uitzendsector. Daar praten we best al wat jaren
over. Ik heb de Minister goed gehoord. Volgens mij gaan we nu echt wat
stappen zetten, dus dat is positief en goed aan dit debat.
Voor de Partij van de Arbeid is duidelijk dat we in Europa een veel
stevigere sociale agenda moeten neerzetten. Dat betekent bijvoorbeeld
het verbeteren van de Detacheringsrichtlijn en het aanpakken van
premieshoppen. Daarom heb ik de volgende motie.
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat werkgevers gebruikmaken van lagere pensioen- en
socialezekerheidspremies in andere Europese landen ten nadele van
werknemers;
overwegende dat premieshoppen leidt tot oneerlijke concurrentie tussen
werknemers in Europa;
verzoekt de regering in Europees verband premieshoppen aan banden te
leggen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Gijs van Dijk en Smeulders. Naar
mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 14 (35 359).
Dank u wel, meneer Van Dijk. Ik geef het woord aan de heer Bruins van de
ChristenUnie.
De heer Bruins (ChristenUnie):
Dank u wel, voorzitter. Ik wil de Dienst Verslag en Redactie complimenteren voor het feit dat ze de achternaam van mijn Poolse oma goed
hebben gespeld. Ze hebben dat speciaal nog even per e-mail bij me
gecheckt. En het was goed. Dat vind ik heel knap.
Voorzitter. Dankzij de voortreffelijke beantwoording van de indieners en de
bewindspersonen heb ik nog maar twee moties over. Die klinken als volgt.
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat er veel misstanden zijn door malafide uitzendbureaus
die arbeidsmigranten uitbuiten;
overwegende dat malafide uitzendbureaus oneerlijke concurrentie
vormen voor bureaus die zich wel aan de regels houden;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 861, nr. 50

58

overwegende dat ook vanuit de uitzendbranche de roep klinkt om betere
regulering;
verzoekt de regering met voorstellen te komen om malafide uitzendondernemingen tegen te gaan en daar in ieder geval een waarborgsom van
minimaal € 100.000 bij het starten van een uitzendonderneming, een
effectief civielrechtelijk bestuursverbod voor malafide uitzendondernemers en afdwingbare kwaliteitseisen aan uitzendondernemers
onderdeel van te laten zijn,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Bruins, Van Kent en Gijs van Dijk.
Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 15 (35 359).
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
van mening dat vrijheden van bedrijven en personen omtrent arbeidsmigratie beter in balans moeten worden gebracht met het belang van
gemeenschappen in zowel het thuisland als de ontvangende lidstaat;
overwegende dat vanuit de initiatiefnota-Segers/Marijnissen wordt
gezocht naar meer grip op arbeidsmigratie voor lidstaten;
overwegende dat er diverse controlemechanismen zijn in EU-verband die
wellicht nu onvoldoende worden benut;
constaterende dat het Hof van Justitie van de EU een uitzonderingsmogelijkheid heeft benoemd waaronder een inbreuk op het vrij verkeer is
toegestaan wegens «dwingende redenen van algemeen belang», mits er
sprake is van evenredigheid, waarbij verbetering van arbeidsomstandigheden is genoemd als mogelijke dwingende reden van algemeen belang;
verzoekt de Afdeling advisering van de Raad van State te komen met een
advies over de eventuele mogelijkheden om in nationaal c.q. Europees
verband het vrij verkeer van personen en diensten te reguleren teneinde
meer grip te krijgen op arbeidsmigratie,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Bruins, Palland en Van Kent.
Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 16 (35 359).
Dank u wel, meneer Bruins.
Dan geef ik als laatste spreker van de zijde van de Kamer het woord aan
de heer Stoffer van de SGP.
De heer Stoffer (SGP):
Dank, voorzitter. Ik dien twee moties in, zoals alle anderen volgens mij ook
doen. Dat hoort blijkbaar, maar ik was het evengoed van plan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 861, nr. 50

59

Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de huidige uitwerking van het vrij verkeer in de EU leidt
tot onevenwichtige verhoudingen en oneerlijke concurrentie tussen
werknemers, werkgevers en lidstaten;
overwegende dat de EU in de onderhandelingen met het Verenigd
Koninkrijk tegemoetkomingen heeft gedaan inzake het vrij verkeer die ook
voor andere lidstaten zouden gaan gelden, waaronder het beperken van
de toegang tot de sociale zekerheid en van de export van uitkeringen;
verzoekt de regering in de EU te gaan bepleiten dat de tegemoetkomingen
die aan het Verenigd Koninkrijk zijn gedaan alsnog voor alle lidstaten gaan
gelden,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Stoffer. Naar mij blijkt, wordt de
indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 17 (35 359).
De heer Stoffer (SGP):
Voorzitter. Dan de tweede motie.
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat lidstaten meer vrijheid zouden moeten hebben om
beperkingen te stellen aan het vrij verkeer van werknemers die van buiten
de EU komen;
constaterende dat de initiatiefnota voorstelt om in de EU nieuwe
afspraken te maken over regulering van het vrij verkeer;
verzoekt de regering bij de inzet in de EU op de nadere regulering van het
vrij verkeer ook de mogelijkheden te betrekken van meer beperkingen aan
de positie van werknemers van buiten de EU,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Stoffer. Naar mij blijkt, wordt de
indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 18 (35 359).
Dank u wel, meneer Stoffer. Dan zijn we hiermee aan het einde gekomen
van de tweede termijn van de zijde van de Kamer. Wij moeten eventjes de
moties kopiëren en bij de bewindspersonen op tafel krijgen. Ik schors
daarom voor zeven minuten. Dan gaan we door met de tweede termijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 861, nr. 50

60

van de initiatiefnemers en de bewindspersonen. De initiatiefnemers
kunnen dan nog even kort een laatste keer het woord richten tot de Kamer
in deze hoedanigheid. Daarna vragen wij de bewindspersonen om te
komen met een appreciatie van de ingediende moties.
De vergadering wordt van 17.19 uur tot 17.30 uur geschorst.
De voorzitter:
Ik wil de initiatiefnemers voor dit samenzijn en voor hun initiatiefnota over
arbeidsmigratie de gelegenheid geven om nog even kort het woord te
richten aan de collega’s. Daarna vraag ik de bewindslieden om hun
appreciatie te geven van de ingediende moties. Meneer Segers,
ChristenUnie.
De heer Segers (ChristenUnie):
Dank, meneer de voorzitter. Dank voor alle reacties. Het feit dat er zo veel
moties zijn ingediend laat zien dat het een onderwerp is dat ons allemaal
zeer aan het hart gaat. Het is helaas het recht van bewindslieden om een
oordeel te vellen over de moties...
(Hilariteit)
De heer Segers (ChristenUnie):
Dat is echt jammer. Maar in ieder geval dank voor die inzet. Het was een
mooi debat. Er vindt ook wel enige convergentie plaats. Je ziet een
gedeelde behoefte om inderdaad tot een vorm van regulering te komen
om onrechtvaardige verhoudingen en een gebrek aan bescherming tegen
te gaan en in de bres te springen voor mensen die het echt van ons
moeten hebben. Dat vond ik echt mooi om te zien.
Ik leg nog bij twee punten de vinger. Er was een discussie over de vraag
of er sprake is van verdringing of niet. Dat is een fundamenteel debat. De
Minister zegt: grosso modo valt het mee en als er sprake van is, dan is het
tijdelijk en na een tijdje zie je zelfs een verhoging van het loon. Het is dus
een wat wisselend beeld, maar onderaan de streep is het positief, zegt hij.
Ik sluit niet uit dat het onderaan de streep positief is, maar het onderzoek
legt de vinger bij het feit dat er een risico ligt bij lageropgeleiden, mensen
die handmatig werken, en dat er een risico is ten tijde van een recessie.
Daar zou zomaar sprake van kunnen zijn en dan geldt het ook voor
hogeropgeleiden. Er zijn dus risico’s. Ook al is het tijdelijk, het is een risico
dat vraagt om bescherming van kwetsbare mensen. Dat is één.
Twee. Er was een fundamenteel debat met vooral collega Van Weyenberg
– anderen vielen hem bij – over de vraag hoe het nou zit met die vrijheid.
Ik hoop dat ik duidelijk heb gemaakt dat die vrijheid me lief en dierbaar is
en dat de Europese Unie, de Europese samenwerking, me dierbaar is. Kijk
ik naar deze tijd. Ik heb de staatjes even opgezocht. Hoe is de ontwikkeling
van het aantal artsen in de verschillende landen in de Europese Unie? Hoe
voltrekt zich dat in deze crisis, waarin artsen op alle plekken nodig zijn?
Aan de rand van Europa, zeker aan de oostkant, zeker in de Baltische
staten zie je een behoorlijke afname en in West-Europa zie je een
toename. Stel dat de crisis aanhoudt. Stel dat de landen daarmee echt in
de knel komen. Een land als Estland zat echt diep in het rood. Is het nou
een fundamentele schending van een fundamentele vrijheid als twee
landen zeggen «oei, dit loopt echt uit de rails; we zouden bilaterale
afspraken willen maken over medisch personeel»? Ja, als uiterste
consequentie zou dat een aantasting van een persoonlijke vrijheid kunnen
zijn, maar wel met het oog op een hoger belang, een groter belang,
namelijk de volksgezondheid en bescherming van mensen die medische
zorg nodig hebben.
Ik heb al gezegd dat we doel en middelen goed moeten onderscheiden.
Het doel is een gezonde arbeidsmarkt, bescherming van kwetsbare

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 861, nr. 50

61

mensen en een eerlijke behandeling van iedereen. Ik denk dat we het
daarover eens zijn. Maar er kunnen in mijn optiek ook subdoelen zijn die
soms een verregaande maatregel nodig hebben. Misschien komt er
ergens een punt waarop onze wegen uiteengaan, maar dit was zo’n geval
waarvan ik zeg dat het zomaar zou kunnen dat bilaterale afspraken helpen.
Dat waren nog twee nabranders van mijn kant. Nogmaals heel veel dank
voor alle inbreng en voor het mooie debat. Dank.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Segers. Dan geef ik het woord aan de andere
verdediger van deze initiatiefnota, die hier mevrouw Marijnissen vervangt:
de heer Jasper van Dijk.
De heer Jasper van Dijk (SP):
Voorzitter. Ik dank ook alle leden voor hun constructieve inbreng. Ik beperk
me tot twee opmerkingen. Ik merk, in lijn met wat de heer Smeulders zei,
dat er heel veel draagvlak is voor de aanpak van de misstanden en dat er,
laat ik het zo zeggen, nog wat discussie is over het vrij verkeer. Maar met
de aanpak van de misstanden kunnen we eigenlijk het liefst zo snel
mogelijk aan de gang gaan; dat vond ik mooi gezegd.
Dan constateer ik dat er een motie is ingediend door de heer Bruins om
advies – let wel: advies – te vragen aan de Raad van State over het vrij
verkeer. Een adviesaanvraag? Daar kan ik eigenlijk nooit tegen zijn, maar
ik laat het uiteraard aan alle Kamerleden en partijen over om daar zelf
over na te denken. Verder mag de Minister daar het officiële oordeel van
het kabinet over geven, maar dat komt straks.
Dan over de huisvesting, want mevrouw Tielen vroeg heel terecht aan de
Minister hoe hij die uitbuiting tegengaat als er sprake is van een dubbele
pet, een dubbele rol van werkgever en huisbaas. Misschien mag ik daar
het volgende aan toevoegen. Ik zou die dubbele pet, die dubbele rol, het
liefst willen ontkoppelen, maar de tegenvraag is hoe je dan huisvesting
regelt voor de arbeidsmigrant die hier arriveert. Dat vind ik een terechte
vraag, maar volgens mij is het dan een goed punt om aan het uitzendbureau een bemiddelende of faciliterende rol te geven. Dat betekent dat
dat uitzendbureau niet zozeer de huisbaas, de huisvester, dient te worden,
maar wel kan adviseren waar de arbeidsmigrant terechtkan, of dat nu bij
de gemeente is of bij een andere verhuurder. Dan weet die arbeidsmigrant
wel waar hij terechtkan voor huisvesting, maar dan ontkoppel je die wat
mij betreft wat gedateerde relatie tussen huisbaas en werkgever. Dat lijkt
me iets vanuit het verleden en daar moeten we echt vanaf. Geef die
werknemer het recht om zijn volledige loon zelf te ontvangen en om zelf
te beslissen waar hij dat geld aan uitgeeft.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Van Dijk. Dan ga ik naar de bewindspersonen, die ik
vraag antwoord te geven op de laatste gestelde vragen en een appreciatie
te geven van de ingediende moties. Ik heb begrepen dat ik het woord mag
geven aan de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.
Minister Koolmees:
Dank, meneer de voorzitter. Ik zal de moties inderdaad van een oordeel
voorzien. Gelukkig mogen wij dat doen; daar ga ik even van genieten.
Er was nog één vraag blijven liggen uit de eerste termijn, namelijk de
vraag van mevrouw Tielen over de turboliquidaties en het vluchtige
ondernemerschap. Verschillende partijen hebben gevraagd om bestuursrechtelijke bestuursverboden – een moeilijke term – in de uitzendbranche
te verkennen. Die verkenning loopt nu. Aan het eind van het jaar kom ik
op dat punt terug naar uw Kamer. Dat is één.
Daarnaast gaan we de al bestaande civielrechtelijke bestuursverboden in
ieder geval vaker inzetten. Dat doen we met de Inspectie SZW en ook met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 861, nr. 50

62

de Belastingdienst. Er zijn twee pilots gestart, waarvoor extra geld is
vrijgemaakt. In de ene pilot gaat de Inspectie SZW een aantal turboliquidaties aanvechten van bedrijven die zijn opgeheven voordat er een boete
is opgelegd. We hebben extra geld vrijgemaakt om dit meer te doen, dus
om dit meer voor de rechter te brengen. In de tweede pilot werkt de
Inspectie SZW samen met de Belastingdienst. Er zijn een aantal zaken
geselecteerd waarin zowel arbeidswetten als belastingwetten overtreden
zijn en waarbij de ondernemer failliet is gegaan. In die zaken wordt
contact gelegd met de curatoren, die civielrechtelijke bestuursverboden
kunnen opleggen.
Dat zijn dus concrete pilots om in de praktijk te kijken wat we deels met
het bestaande instrumentarium en deels met het nieuwe instrumentarium
kunnen doen om dit te voorkomen. Die pilots lopen in 2020, dit jaar, en
mogelijk in 2021, zodat we daar volgend jaar iets meer over kunnen
zeggen. Dat was een vraag die nog openstond. Ik had JenV in mijn hoofd,
maar dat klopte dus niet. Het gaat gewoon over onszelf. Ja, er gebeuren
wel vaker dingen die we niet weten.
De moties. De motie op stuk nr. 4 van de heren Emiel van Dijk en Léon de
Jong wordt ontraden, omdat die gewoon in strijd is met het Europees
Verdrag, de vrijheid en het fundamentele verkeer.
De heer Emiel van Dijk (PVV):
Het was een uitspraak van de Kamer.
Minister Koolmees:
U heeft gelijk. Het is niet aan mij om een oordeel te geven, maar als ik het
zou moeten doen, zou ik de motie ontraden. Ja, soms kun je heerlijk
zwijgen, maar dat doe ik liever niet bij dit soort dingen.
De tweede motie van de heer Emiel van Dijk, de motie op stuk nr. 5, is een
verzoek aan de regering en is dus wel aan mij gericht, maar ook die ga ik
niet doen. Ook die wil ik ontraden.
De motie op stuk nr. 6 van mevrouw Tielen, Van Weyenberg en mevrouw
Palland over het certificeren van uitzendbureaus: oordeel Kamer.
De motie op stuk nr. 7 van mevrouw Tielen gaat over taal en inburgering.
Ik heb al een beetje gehint op een toezegging in de eerste termijn. Ik ga dit
met de Minister van OCW oppakken om dit nader uit te werken. Dus
oordeel Kamer.
De vijfde motie, die op stuk nr. 8, daar wil ik een paar woorden bij zeggen.
Sowieso vind ik dat laatste, «verzoekt de regering te borgen dat slachthuizen de coronamaatregelen naleven en dat niemand aan het virus wordt
blootgesteld», een ingewikkelde belofte om waar te maken, zo generiek.
Iemand die in een slachthuis werkt, kan natuurlijk ook in privéomstandigheden worden blootgesteld aan het coronavirus, en dat is helaas ook de
realiteit. Dat kunnen we dus niet waarmaken. Maar ik denk ook dat de
intentie van de leden Smeulders en Bromet een andere is.
Een paar opmerkingen daarbij. We gaan als rijksoverheid niet de
verantwoordelijkheid van de werkgever overnemen; het blijft primair de
verantwoordelijkheid van de werkgever om de randvoorwaarden te
creëren. Dat heeft mevrouw Schouten vandaag ook gezegd: dat
werkgevers met een plan moeten komen om coronaproof te kunnen
werken. Wel kunnen we als overheid toezien. En dat doen we ook, via de
NVWA, via de Inspectie SZW en via de GGD. De Inspectie SZW heeft actief
overleg met de NVWA om op basis van ervaringen en van meldingen,
samen met VWS, de GGD en BZK, bijvoorbeeld de veiligheidsregio’s, de
risico’s bij huisvesting en vervoer allemaal in kaart te brengen. Maar
tegen die achtergrond geef ik deze motie oordeel Kamer.
De motie op stuk nr. 9 van de leden Palland en Tielen «verzoekt in overleg
met decentrale overheden te bezien», «knelpunten m.b.t. huisvesting»,
«het SNF- en/of AKF-keurmerk...». Die geef ik oordeel Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 861, nr. 50

63

De motie op stuk nr. 10 van de leden Van Kent en Bruins «verzoekt de
regering er zorg voor te dragen dat de kosten van de te nemen maatregelen voor de bescherming tegen het coronavirus niet ten laste worden
gebracht van arbeidsmigranten.» Zoals ik net heb gezegd in het debat,
ben ik daarvóór. Wat ik ingewikkeld vind, is om er «zorg voor te dragen»;
hoe gaan we dat monitoren? Wat ik wel kan doen, is bij de uitwerking van
maatregelen om werknemers te beschermen, er rekening mee houden dat
er geen kosten worden doorberekend aan arbeidsmigranten. Als ik deze
zo mag uitleggen, dan geef ik deze graag oordeel Kamer.
De heer Van Kent (SP):
Akkoord.
Minister Koolmees:
Mooi, de heer Van Kent zei «akkoord».
De motie op stuk nr. 11 van de heren Van Kent en Bruins «verzoekt de
regering een eind te maken aan de mogelijkheid voor werkgevers om een
deel van het loon in te houden voor huisvesting». Ik vind de motie van de
heer Van Weyenberg beter, dus ik ontraad deze.
De motie op stuk nr. 12 van de heren Van Weyenberg en Gijs van Dijk gaat
eigenlijk over de doordetachering, om het maar eens huiselijk te zeggen.
Die wil ik graag oordeel Kamer geven.
De motie op stuk nr. 13 van de heer Van Weyenberg vind ik dus die betere
motie dan de motie op stuk nr. 11. Die geef ik oordeel Kamer.
De motie op stuk nr. 14 van de heren Gijs van Dijk en Paul Smeulders om
het premieshoppen aan banden te leggen, is onderdeel van het beleid, en
ook onderdeel van de brief over de A1-verklaringen die ik binnenkort naar
uw Kamer toestuur. Tegen die achtergrond: oordeel Kamer.
Nu de motie op stuk nr. 15. Dit gaat om een toezegging die de voorzitter
tijdens de pauze onder mijn aandacht bracht. In december 2019 heb ik een
brief gestuurd, waarin stond dat ik eigenlijk sowieso al van plan was om
de voorstellen te doen die in deze motie zijn opgesomd. Daarin doe ik ook
voorstellen voor een waarborgsom; althans die worden nu verkend. Of
het precies € 100.000 is, moet ook uit die voorstellen komen. De
eerlijkheid gebiedt te zeggen dat we wel aan dit soort bedragen denken,
wil het ook een voldoende afschrikkende werking hebben voor turboliquidaties. Maar als u mij niet helemaal vastpint op dit bedrag, dan wil ik deze
graag oordeel Kamer geven. En voordat ik concrete voorstellen ga doen
aan uw Kamer, moet u zich er als Kamer natuurlijk sowieso nog een
oordeel over vormen.
De voorzitter:
Zeker, maar het gaat nu om uw advies. Ik stel vast, ook voor het verslag
van dit overleg, dat de indieners instemmend knikten.
Minister Koolmees:
Dank u wel. De dertiende motie...
De voorzitter:
Excuus, Minister. Een vraag van mevrouw Tielen.
Mevrouw Tielen (VVD):
Ik vind dat altijd heel mooi, maar alleen zit er in moties altijd een dictum.
Er zijn allerlei woorden voor, maar is het niet handiger als de indieners
dan met deze kanttekening de motie – zeg maar – ietsje aanpassen?
De voorzitter:
U mag deze oproep doen. De Minister heeft daar met deze duiding op zich
geen behoefte aan. Ik stel vast in dit overleg dat de indieners de Minister
niet naar huis zullen sturen als er uiteindelijk niet € 100.000 staat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 861, nr. 50

64

Mevrouw Tielen (VVD):
Dat snap ik, maar dat is niet alleen iets tussen de indieners en de Minister.
Het is iets voor de Kamer. Ik moet daar als fractie straks mijn hand voor
opsteken, of niet. Ik vind het belangrijk om het dictum van een motie te
kunnen naleven als ik ervoor stem, of niet als ik ertegen stem. Snapt u?
De voorzitter:
Ik snap het. Die oproep mag u dus doen aan de indieners van de motie. Ik
stel alleen vast dat de motie ook wordt nagekomen wanneer het dictum
niet op deze precieze manier wordt nageleefd en dat ook dit gesprek
onderdeel is van de gehele behandeling. Meneer Bruins van de CU.
De heer Bruins (ChristenUnie):
Misschien kan ik mevrouw Tielen geruststellen: ik zal het de Minister niet
euvel duiden wanneer het € 99.000 wordt. Hoger mag ook.
Minister Koolmees:
Dan ga ik zelf weer protest aantekenen, want dat is niet de interpretatie
van mijn woorden, als het goed is. Ik heb gezegd dat ik deze voorstellen
sowieso ga doen, ook wat betreft de uitwerking van de waarborgsom, en
dat ik bij de hoogte daarvan wel denk aan dit soort bedragen maar dat ik
me daar niet op wil vastleggen. Het punt van de toetreding van ondernemers tot deze markt dat mevrouw Tielen in het debat heeft gemaakt, is
namelijk ook terecht. Daarom zit ik hier een beetje constructief ambigu. Ik
wil de motie wel oordeel Kamer geven, maar pin me niet vast op het
bedrag van € 100.000. Dan geef ik haar graag oordeel Kamer. We denken
al aan dit soort bedragen, zei ik er net bij. En als het iets minder wordt –
tja, u kunt me altijd wegsturen – maar stuur me dan alsjeblieft niet weg.
Maar daarmee is het punt van mevrouw Tielen nog steeds niet opgelost.
De voorzitter:
Zeer zeker, maar dat is tussen mevrouw Tielen en de indieners van de
motie. Ik ga u vragen om naar de volgende motie te gaan.
Minister Koolmees:
De motie op stuk nr. 16 is op zich, zoals de heer Emiel van Dijk net zei, niet
aan mij gericht. Ik heb er wel een opvatting over, maar die laat ik voor mij.
Ik heb in mijn eerste termijn volgens mij helder betoogd wat het kabinet
hiervan vindt, maar dit is geen verzoek aan de regering maar aan de Raad
van State. Het is dus niet aan mij om er een oordeel over te geven.
Dan de motie op stuk nr. 17, van de heer Stoffer. Ik ben vier jaar geleden
met de heer Han ten Broeke en de heer Servaes, toen nog PvdA-Kamerlid,
in Londen geweest, op bezoek bij Hilary Benn, toen de voorzitter van het
brexit committee van het Huis van Afgevaardigden in het Verenigd
Koninkrijk. Dat was trouwens een combinatie van de House of Commons
en de House of Lords, met een heleboel hele oude lords uit Wales, die ik
niet kon verstaan. Maar dat volledig terzijde. Zij mij ook niet, hoor ik
zeggen. Wat wilde ik nou vertellen? Het grappige was dat we er toen ook
een discussie over hadden. Nederland heeft eigenlijk al voor een groot
deel een ingroeimodel. In Nederland moet je bijvoorbeeld een x aantal
maanden hebben gewerkt, wil je recht hebben op een WW-uitkering. Je
moet minimaal zes maanden hebben gewerkt, wil je drie maanden lang
een loongerelateerde uitkering krijgen. Je komt ook niet zomaar in
aanmerking voor een Participatiewetuitkering. Wat toentertijd aangeboden is aan de Britse overheid in het kader van de brexitonderhandelingen, was dus eigenlijk wat wij voor een deel allang doen. Dat is een
kanttekening die erbij hoort, vind ik.
Een ander punt is de export van uitkeringen. Dat was een andere
concessie. Daarbij moet opgemerkt worden dat de gemiddelde
WW-uitkering in het Verenigd Koninkrijk ontzettend laag is en zich niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 861, nr. 50

65

verhoudt tot de Nederlandse uitkering. Het VK kon het toentertijd ook
helemaal niet uitvoeren, maar dat is een zijdelings punt. Tegen die
achtergrond wil ik deze motie ontraden, omdat we toentertijd ook expliciet
hebben afgesproken dat het alleen voor het VK gold en niet voor de rest
van de landen. Wij vinden dat wij als Nederland hier al invulling aan
hebben gegeven, net als een heleboel andere landen die hier wel een
ingroeimodel voor hanteren.
Ik heb sowieso slecht nieuws voor de heer Stoffer over de motie op stuk
nr. 18. We hebben voor werknemers van buiten de Europese Unie al een
beleid van tewerkstellingsvergunning en er geldt al een afwegingskader
met een beslisladder. Als werkgever die wil werven moet je inzichtelijk
maken of er sprake is van krapte waardoor vacatures niet vervuld kunnen
worden, dan wel of er sprake is van bijvoorbeeld van kennismigrantenregelingen en dat soort zaken. Hier hebben we dus al een apart beleid voor.
We stellen allerlei eisen en geven ook vergunningen af als mensen van
buiten de EU in Nederland willen werken. Daarmee is deze motie dus
overbodig en wil ik haar ontraden.
Wat betreft het doordetacheringspunt, mensen van buiten de EU die in
Nederland een tewerkstellingsvergunning aanvragen en dan worden
doorgedetacheerd naar een ander EU-land, verwijs ik naar de motie van
de heer Van Weyenberg, die ik net oordeel Kamer heb gegeven, om het
nog een stuk eenvoudiger te maken.
Dat was het, voorzitter. Dank u.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan zijn we hiermee aan het einde gekomen van de behandeling van deze initiatiefnota. Ik stel vast dat wij volgende week dinsdag
over de ingediende moties gaan stemmen. Ik dank de bewindslieden en
hun ondersteuning voor de komst naar de Kamer. En nog eenmaal dank
aan de initiatiefnemers: de heer Segers, die hier vandaag namens de
ChristenUnie de initiatiefnota heeft verdedigd, en de heer Jasper van Dijk,
die zijn fractievoorzitter mevrouw Marijnissen verving. Dank u wel.
Sluiting 17.50 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 861, nr. 50

66