Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

21 501-32

Landbouw- en Visserijraad

Nr. 406

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 9 juli 2010
De vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit1 heeft
een aantal vragen voorgelegd aan de minister van Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit naar aanleiding van de brief van 2 juli 2010 inzake de
geannoteerde agenda voor de Landbouw- en Visserijraad op 12 juli 2010
(Kamerstuk 21 501-32, nr. 405).
De minister heeft deze vragen beantwoord bij brief van 8 juli 2010.
Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De fungerend voorzitter van de commissie,
Atsma
Adjunct-griffier van de commissie,
Hartemink

1

Samenstelling:
Leden: Atsma, J.J. (CDA), fng voorzitter,
Snijder-Hazelhoff, J.F. (VVD), Albayrak, N.
(PvdA), Ormel, H.J. (CDA), Koopmans, G.P.J.
(CDA), Samsom, D.M. (PvdA), Neppérus, H.
(VVD), Jansen, P.F.C. (SP), Gerven, H.P.J. van
(SP), Jacobi, L. (PvdA), Graus, D.J.G. (PVV),
Zijlstra, H. (VVD), Thieme, M.L. (PvdD),
Wiegman-van Meppelen Scheppink, E.E. (CU),
Elias, T.M.Ch. (VVD), Tongeren, L. van (GL),
Gerbrands, K. (PVV), Dikkers, S.W. (PvdA),
Vliet, R.A. van (PVV), Dijkgraaf, E. (SGP),
Veldhoven-van der Meer, S. van (D66), El
Fassed, A. (GL) en Verhoeven, K. (D66).
Plv. leden: Koppejan, A.J. (CDA), Harbers,
M.G.J. (VVD), Dam, M.H.P. Van (PvdA), Uitslag,
A.S. (CDA), Smilde, M.C.A. (CDA), Eijsink,
A.M.C. (PvdA), Lodders, W.J.H. (VVD), Bashir,
F. (SP), Karabulut, S. (SP), Dekken, T.R. van
(PvdA), Dijck, A.P.C. van (PVV), Broeke, J.H.
ten (VVD), Ouwehand, E. (PvdD), OrtegaMartijn, C.A. (CU), Dezentjé HammingBluemink, I. (VVD), Gent, W. van (GL),
Bemmel, J.J.G. van (PVV), Monasch, J.S.
(PvdA), Mos, R. de (PVV), Staaij, C.G. van der
(SGP), Vacature (D66), Braakhuis, B.A.M. (GL)
en Vacature (D66).

kst-21501-32-406
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-32, nr. 406

1

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Inhoudsopgave

pagina

Inleiding
Werkprogramma van het Belgisch voorzitterschap
Rapport van de High Level Group Zuivel
Verslag Landbouw- en Visserijraad 29 juni 2010
Gemeenschappelijk Landbouwbeleid
Visserij en GLB
Markttoelating van zes gemodificeerde maïsvariëteiten en RTRS
Overige opmerkingen

2
2
3
7
7
8
9
10

Inleiding
De leden van de VVD fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de geannoteerde agenda Landbouw- en Visserijraad van 12 juli 2010
en van het Verslag Landbouw- en Visserijraad van 28 en 29 juni 2010.
De leden van de D66-fractie hebben met belangstelling kennis genomen
van de geannoteerde agenda van de Landbouw en Visserijraad van 12 juli.
De leden van de fractie van de ChristenUnie maken graag van de
gelegenheid gebruik om in aanloop naar de Landbouw- en Visserijraad
van 12 juli de minister enkele zaken voor te leggen. Met name de
aanbevelingen van de High Level Group (HLG) Zuivel en de reactie van de
regering daarop geven de leden van de fractie van de ChristenUnie
daartoe aanleiding.
De leden van fractie van de PvdD hebben kennis genomen van de
geannoteerde agenda voor de Landbouw & Visserijraad van 21 juli en het
verslag van de vorige raad. Zij willen hierover graag enkele vragen stellen.
De leden van de SGP-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de agenda en de inzet van de minister voor de eerstvolgende
Landbouwraad. Een belangrijk agendapunt is de bespreking van het
rapport van de High Level Group Zuivel. De leden hebben naar aanleiding
hiervan nog enkele vragen.
Werkprogramma van het Belgisch Voorzitterschap
De leden van de CDA-fractie hebben vernomen dat van juli tot en met
december 2010 België voorzitter van de Raad is. Kan de minister
uiteenzetten op welke termijn zij ontwikkelingen verwacht op de prioriteiten op landbouwgebied: de toekomst van het Gemeenschappelijk
Landbouwbeleid (GLB) na 2013, het verslag van de High Level Group
Zuivel, kwaliteitsbeleid voor landbouwproducten en de concurrentiepositie van landbouw en de agro-industrie? En hoe de Nederlandse inzet
eruitziet? Kan de minister uiteenzetten wanneer zij de agendering van het
auditrapport van de Europese Commissie over de herziening van het
plantengezondheidsbeleid verwacht? Kan de minister uiteenzetten of zij
daar ook de Nederlandse ervaring met PSTvD en de boktor naar voren
brengt? Zo nee, waarom niet? Zo ja, kan dan ook de definitie en reikwijdte
van het ondernemersrisico worden besproken? De leden van de
CDA-fractie zijn geïnteresseerd naar de ervaringen van andere lidstaten op
dit punt.
Het voorzitterschap laat weten de Raad waar nodig te consulteren in
verband met de voortgang van de Doha ronde. De leden van de
D66-fractie vragen of de minister uiteen kan zetten wat de huidige stand

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-32, nr. 406

2

van zaken is met betrekking tot de onderhandelingen over de landbouw.
De leden willen graag een nadere toelichting op de plannen van het
Belgische voorzitterschap met betrekking tot «het werk gedaan door de
Raad met betrekking tot genetisch gemodificeerde organismen». De leden
van de D66-fractie vragen zich af op welke wijze het Belgische voorzitterschap van plan is de verschillende voorstellen met betrekking tot labelling
(welzijnsindicatoren, algemene consumenteninformatie, etikettering om
imitatiezuivel producten te onderscheiden en voorstellen voor
oorsprongsindicatie) in samenhang te behandelen om duplicatie van discussies en
onnodige lastenverzwaring voor bedrijven te voorkomen. Overigens zij
hierbij aangetekend dat de leden van de D66-fractie de lijn van de minister
steunen om herkomstindicatie niet verplicht te stellen, omdat dit kan
leiden tot verstoring van de interne markt.
De leden van de ChristenUnie-fractie zien graag dat het Belgisch voorzitterschap de ontwikkeling van een sociaaleconomisch toetsingskader en
voorwaarden waaronder nationale lidstaten zelf mogen beslissen over
teelt in eigen land voortvarend ter hand neemt. Deze fractie blijft graag op
de hoogte van alle ontwikkelingen op dit dossier en rekent op de inzet van
de minister.
Rapport van de High Level Group Zuivel
De eerste aanbeveling van de High Level Group (HLG) Zuivel is de
versterking van de contractuele relaties in de zuivelketen, om zo beter in
te kunnen spelen op signalen van de markt. Leveringscontracten tussen
melkveehouders en zuivelverwerkers moeten daarvoor tegen het licht
worden gehouden. Nederland heeft zich uitgesproken voor vrijwilligheid
van de contracten en voor erkenning van de bijzondere positie van de
zuivelcoöperaties. De VVD-fractie deelt die mening. Zou de minister uiteen
kunnen zetten hoe andere lidstaten op dit punt reageren en hoe dit punt
zich verhoudt tot de concurrentiepositie tussen de lidstaten en de
melkveehouders?
Aanbeveling 2 van de HLG houdt een zoektocht in naar versterking van de
onderhandelingspositie van de producenten. De minister schrijft geen
voorstander te zijn van een versterking van de uitzonderingspositie van
zuivel in het mededingingsrecht. De VVD-fractie zou graag zien dat de
minister hier toch enige ruimte zoekt om ruimte te geven aan een
bepaalde bundeling van krachten onder de producenten. Is de minister
bereidt de grenzen daarvoor te verkennen?
Aanbeveling 4 houdt in dat transparantie in de gehele keten van groot
belang is en de VVD-fractie onderschrijft dit van harte. De fractie vraagt
zich wel af of transparantie in de keten een oplossing is om de lage – tè
lage – prijzen een halt toe te roepen. Hoe kijkt de minister hier tegen aan?
Ten aanzien van aanbeveling 7 is de VVD-fractie verbaasd dat er wordt
geconcludeerd dat de landbouwsector inclusief de zuivelsector voor
innovatie en onderzoek meer en beter gebruik zou moeten maken van de
fondsen voor plattelandsbeleid. Kan de minister uiteenzetten waardoor dit
komt? En maken de landbouwsectoren in andere lidstaten hier wel
gebruik van? En hoe?
De leden van de CDA-fractie nemen kennis van de conclusies van de HLG
Zuivel. De conclusie die uit de opgesomde zeven aanbevelingen getrokken
zou kunnen worden is dat vooral de bestaande Nederlandse lijn is
verdedigd. Natuurlijk is dat in de huidige crisistijdgeest een mooie winst,
maar toch hadden de leden van de CDA-fractie graag wat meer gezien.
Sprankelde ideeën of eerder geopperde ideeën zijn niet verder uitgewerkt.
Een korte weergave:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-32, nr. 406

3

Nederland heeft zich doorlopend uitgesproken voor vrijwilligheid van
contracten en voor erkenning van de bijzondere positie van zuivelcoöperaties. Dit laatste omdat het Nederlandse systeem van afspraken van de
zuivelcoöperaties met hun ledeneigenaren zo goed werkt. Zowel het
vrijwillige karakter van de contracten als de speciale status van coöperaties wordt mede op verzoek van Nederland daarom uitdrukkelijk erkend
in de aanbeveling. Ook is vastgehouden aan de Nederlandse wens te
weten handhaving van de in de «Health Check» gemaakte afspraken over
een afgeslankt vangnet in de vorm van (in duur en volume) beperkte
interventiemaatregelen en handhaving van de quotumverruiming.
Daarnaast toont de minister zich ook geen voorstander van verplichte
oorsprongsetikettering voor zuivelproducten.
De leden van de CDA-fractie vragen zich na deze opsomming af of de
minister uiteen kan zetten wat de winst voor de Nederlandse ondernemer
is van de HLG Zuivel. Zijn ook de laatste twee punten (termijnmarkten,
andere systemen/3e landen) verder uitgewerkt? Is bij de scan of de
marktbeheerinstrumenten ook gekeken naar het verlagen van de
superheffing of verevening? Is de optie om de middelen die via de
superheffing afgedragen worden in eigen land te gebruiken voor
versterking van de melkveehouderij (naar Frans voorbeeld) onderzocht?
Is, in het kader van de mededinging bijvoorbeeld ook gekeken naar
verruiming van de definitie van «relevante markt»? Nu is de relevante
markt vaak niet groter dan het grondgebied van een lidstaat. Zuivelproducten worden echter grensoverschrijdend verhandeld. De relevante
markt wordt dus in toenemende mate internationaal.
Is gekeken naar het effect van inter-brancheorganisaties/GMO in andere
sectoren en of deze middelen daadwerkelijk hebben bijgedragen aan een
betere prijsvorming? En op welke manier is het goed functioneren van de
interne markt in de bestaande inter-brancheorganisaties gewaarborgd?
Ten aanzien van transparantie; heeft de HLG ook gekeken tot hoever
transparantie moet reiken, sectorniveau of nog verder? Transparantie kan,
naar mening van de leden van de CDA-fractie, dan wel eens een
omgekeerd effect hebben waardoor supermarkten en handelaren het
alleen maar makkelijker wordt gemaakt om de laagste prijs op te zoeken.
En dat lijkt de leden van de CDA-fractie dan weer ongewenst. Kan de
minister uiteenzetten welke beïnvloedingsmomenten nu nog volgen na
deze bespreking over de aanbevelingen van de HLG?
De leden van de CDA-fractie zijn van mening dat na 2015 geen melkquotum of ander beperkend rechtensysteem dient te gelden voor de
melkveehouderij/zuivelsector. Nederlandse melkveehouders kunnen na
2015 hun concurrentiepositie verbeteren, omdat ze niet meer hoeven te
investeren in het kopen van melkquota en ook geen superheffing meer
hoeven te betalen. Ze kunnen vanaf 2015 deze middelen investeren in
verduurzaming van de melkveehouderijsector, onder meer om de
milieudruk te verlagen en energie op te gaan wekken. De leden van de
CDA-fractie zijn van mening dat door investeringen in techniek en
innovaties het behalen van milieudoelen eerder dichtbij komt dan door
het investeren in (productie)rechten.
De SP-fractie wil graag het hele High Level Group Zuivel rapport van de
minister ontvangen, niet alleen de samengevatte conclusies. De voorstellen van de HLG lijken een goede eerste stap en het is teleurstellend dat
de minister slechts schoorvoetend meedoet. De SP-fractie wil graag dat
de High Level Group en de toekomst van het Gemeenschappelijk
landbouwbeleid (GLB) in samenhang bekeken worden. De HLG zuivel
geeft een richting aan die wat de SP-fractie betreft beter is dan die van de
minister. De minister lijkt in de EU geïsoleerd te raken; ook hier tegenover
een groep van 22 landen. De HLG geeft een goede richting betreffende
marktregulering en marktverbetering, woewel de maatregelen in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-32, nr. 406

4

sommige gevallen nog steeds symptoombestrijding zijn van inkoopmacht
en onevenwichtige verhoudingen in de sector.
De leden van de D66-fractie zijn voorstander van een grondige hervorming van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid, en zijn dan ook
verheugd over de prioritaire status van dit dossier voor het Belgische
voorzitterschap. De leden zijn van mening dat het landbouwbeleid veel
meer door de markt gestuurd moet worden. Daarom delen de leden de
kritische positie van de minister ten aanzien van een aantal van de
voorstellen van de High Level Group.
Contractvrijheid tussen partijen is een hoog goed, en deze leden zijn dan
ook geen voorstander van verplichte contracten, die de rigiditeit van de
zuivelmarkt vergroten, en grensoverschrijdend verkeer zouden kunnen
belemmeren. Kan de minister de Europese Commissie vragen in hoeverre
deze van mening is dat de nationale mogelijkheid tot het verplicht stellen
van dergelijke contracten een belemmering vormt voor de interne markt?
In lijn met bovenstaand standpunt dat de landbouwsector zoveel mogelijk
moet functioneren als een normale markt steunen de leden van de
D66-fractie de minister in haar bewaar tegen versterking van de uitzonderingspositie van zuivel in het mededingingsrecht en in haar bezwaar tegen
het terugdraaien van de afgesproken quotumgroei, of andere vormen van
afzwakking van de afspraken die bij de Health Check zijn gemaakt ter
hervorming en afbouw van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid. De
leden van de D66-fractie hechten aan een duidelijk signaal van de minister
op deze punten in het debat over de aanbevelingen van de High Level
Group.
Zoals de minister in haar brief uiteenzet heeft de HLG onder andere
gezocht naar oplossingen om schommelingen in de zuivelprijs op te
kunnen vangen. De leden van de ChristenUnie-fractie vinden het goed dat
onderzocht is wat er aan mogelijkheden is, ook al zijn de prijzen weer
gestegen. Alvorens in te gaan op de specifieke aanbevelingen hechten de
leden van de fractie van de ChristenUnie er aan om een opmerking van
meer fundamentele aard te maken. De huidige zuivelmarkt is een
mengvorm van productiebeperking middels het quotumsysteem in een
steeds vrijere markt. Is de minister niet met de leden van mening dat een
dergelijke «vlees noch vis» mengvorm haast vraagt om prijsschommelingen en onvermogen van productenten om voldoende te kunnen
anticiperen? Wat de leden van de fractie van de ChristenUnie betreft is het
beter te kiezen voor een zuivere variant, namelijk voor een bepaalde mate
van productiebeperking, middels een quotumsysteem, met meer
bescherming aan de grenzen. Met andere woorden: voor boeren zal de
productie wat lager liggen, maar de kans op een hogere prijs is groter. Dat
brengt de leden van de ChristenUnie-fractie op aanbeveling 6: er zou
onderzoek moeten worden gedaan naar nieuwe instrumenten om
prijsschommelingen tegen te gaan. Is de minister het niet met deze leden
eens dat we nu in feite instrumenten wegdoen die juist van waarde
zouden kunnen zijn? Zou het niet een logisch gevolg zijn, hoewel door
deze fractie onwenselijk geacht, dat wanneer wordt ingezet op liberalisering van de zuivelmarkt en dus vrije markt, daar ook prijsschommelingen bij horen? Wat de leden van de fractie van de ChristenUnie betreft
dus ondersteuning van het inzetten van instrumenten om prijsschommelingen tegen te gaan, maar dan ook in combinatie met behoud van een
quotumsysteem.
Ten aanzien van aanbeveling 1 en 2: is de minister van mening dat de
zuivelcoöperaties dusdanig ingericht zijn en functioneren dat de belangen
van de individuele leden voldoende behartigd worden? Immers, de
minister schrijft dat het Nederlandse systeem van afspraken van de
zuivelcoöperaties met hun ledeneigenaren goed werkt. Tegelijk stelt de
minister dat versterking van het wettelijk recht van melkproducenten om

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-32, nr. 406

5

via producentenorganisaties gezamenlijk te onderhandelen met een
zuivelverwerker niet nodig is. Zijn coöperaties in deze tijd nog wel zo op
de belangen van producenten gericht dat een steviger onderhandelingspositie overbodig is? De leden van de fractie van de ChristenUnie horen
graag een nadere uitleg van de minister waarom versterking van de
positie van producenten niet nodig zou zijn. Kan zij uiteenzetten hoe een
«optimaal gebruik van de bestaande interpretatieruimte» er uit kan zien?
Wat voor mogelijkheden zou deze interpretatieruimte nog bieden waar nu
geen of weinig gebruik van wordt gemaakt?
In het kader van de HLG ten slotte nog een vraag over het al dan niet
etiketteren van plaats van herkomst van zuivel. Is bekend wat de effecten
zijn van de etikettering van vleesproducten met land van herkomst? Op tal
van vleesproducten staat het land van herkomst, en de leden van de
ChristenUnie-fractie zouden graag weten wat het effect daarvan is op
aankoopgedrag van consumenten. Kopen zij vaker vlees uit eigen land of
nabije regio (EU), of laat de consument zich niet leiden door etikettering
met land van herkomst?
De leden van de SGP-fractie maken over de High Level Group Zuivel de
volgende opmerkingen. De minister geeft aan dat de HLG-voorzitter in
weerwil van de wens van 22 lidstaten, onder aanvoering van Duitsland en
Frankrijk, conform de Nederlandse wens heeft vastgehouden aan
handhaving van de in de Health Check gemaakte afspraken over een
afgeslankt vangnet in de vorm van beperkte interventiemaatregelen en
handhaving van de quotumverruiming. Kan de minister meer concreet
uiteenzetten wat de huidige inzet is van de 22 lidstaten, onder aanvoering
van Duitsland en Frankrijk, als het gaat over het zuivelbeleid na 2015?
De leden van de SGP-fractie zijn van mening dat zowel de minister als de
Europese Commissie zich onvoldoende rekenschap geven van het
functioneren van de zuivelmarkt. Zowel de minister als de Europese
Commissie gaan ervan uit dat de recente crisissituatie het gevolg was van
conjuncturele (en niet van structurele) overproductie. Zij schatten de
vooruitzichten voor de situatie van de communautaire zuivelsector op de
middellange en lange termijn positief in, omdat het uiteindelijke economische herstel zal leiden tot een toename van de vraag naar zuivel met
een hogere toegevoegde waarde. Tegen deze achtergrond blijven zij bij de
voorgenomen afschaffing van het quotumsysteem en de verruimingen in
de aanloop daar naar toe.
Erkent de minister dat het in macro-economisch opzicht opmerkelijk is dat
ondanks de lagere melkprijzen van de afgelopen twee jaar de melkproductie van landen buiten de Europese Unie is gestegen, met Nieuw
Zeeland en Argentinië op kop? Erkent de minister dat in landen met een
toenemende vraag naar zuivel, zoals China en India, ook de mate van
zelfvoorziening toeneemt, met alle consequenties van dien voor de afzet
van Europese zuivel buiten de EU? Erkent de minister dat individuele
melkveehouders hun productie uit willen breiden, zowel bij een toenemende vraag naar zuivel en hogere prijzen om deze vraag te verzilveren
als bij een dalende vraag en lagere prijzen om kosten te drukken, en
structurele overproductie daarom dichtbij is? Erkent de minister dat de EU
met de afschaffing van het quotumsysteem geen instrument meer heeft
om structurele overproductie te voorkomen en conjuncturele overproductie te beperken? Is de minister bereid de hiervoor genoemde aspecten
in te brengen en mee te wegen in de voortgaande discussie over het
functioneren van de zuivelmarkt en het rapport van de High Level Group
Zuivel?
Onderzoekers van het Landbouw Economisch Instituut (LEI) hebben in het
rapport «European dairy policy in the years to come» (maart 2010) diverse
private en publieke instrumenten met het oog op het realiseren van een
«zachte landing» besproken. Zij stellen dat termijncontracten en termijnmarkten mogelijke instrumenten zijn om prijsfluctuaties te dempen, maar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-32, nr. 406

6

dat een gedegen analyse van de mogelijke effecten van deze maatregelen
meer onderzoek vergt. Welk perspectief ziet de minister voor termijncontracten en termijnmarkten op Europees en nationaal niveau? Is zij bereid
het genoemde aanvullende onderzoek uit te laten voeren? In het
genoemde rapport wordt ook een mogelijke verlaging van de superheffing voor het realiseren van een zachte landing genoemd en gewogen:
«A reduction of the levy will contribute to a gradual increase of milk
production in the EU, better matching demand developments in the EU
and may strengthen the sector’s international position.» Hoe waardeert de
minister deze optie?
De leden van de SGP-fractie maken zich zorgen over de toenemende
quotumhandel in Nederland. De afgelopen maanden lag de hoeveelheid
overgedragen melkquotum zonder grond beduidend hoger dan in
dezelfde maanden vorig jaar, terwijl de afschaffing van het quotumsysteem in 2015 dichterbij komt en het twijfelachtig is of investeringen in
nieuw quotum terugverdiend kunnen worden. Herkent de minister het
geschetste zorgpunt? Welke achterliggende factoren zorgen voor de
toename van de quotumhandel? In hoeverre speelt mogelijke onduidelijkheid over de geplande afschaffing van het quotumsysteem in 2015 een
rol?
Verslag Landbouw- en Visserijraad 29 juni 2010
De CDA-fractie vraagt de minister uiteen te zetten hoe ver Nederland in
verhouding met andere lidstaten is met de implementatie en uitvoering
van de maatregelen in het kader van het EVF. Zijn de Nederlandse beheeren controlesystemen goedgekeurd? Zijn in Nederland de eerste interimbetalingen verricht? Heeft de Europese Commissie Nederland opgeroepen
de inspanningen op dit terrein te intensiveren? Zo ja, wan kunnen de
consequenties zijn voor Nederland als niet aan de eisen wordt voldaan?
Kan de minister uiteenzetten welke consequenties er zijn voor de
Nederlandse vissers (zeker gezien de geschetste problematiek rondom
makrelen) als IJsland toetreedt? De leden van de CDA-fractie kunnen zich
vinden in het uitsluiten van bedrijven van inkomenssteun, die vallen
binnen de definitie «bestuursorgaan» van de Algemene wet bestuursrecht
of behoren tot die ondernemingen die in de Wet op de vennootschapsbelasting uitdrukkelijk zijn gecategoriseerd onder «publieke ondernemingen». Objectief kan worden vastgesteld dat zij door hun wettelijk
vastgelegde publieke status en doelstelling niet in overwegende mate
landbouwactiviteiten uitvoeren. De leden van de CDA-fractie nemen
kennis van de voortvarendheid om deze potentiële aanvragers met ingang
van 2011 uit te sluiten van inkomenssteun. Het betreft onder andere
Schiphol, Staatsbosbeheer en gemeenten. De leden van de CDA-fractie
vragen zich echter nog wel af welk effect dit kan hebben voor individuele
ondernemers die wellicht andere contractvormen hebben (bijvoorbeeld
steun voor aardappelzetmeel). Wellicht speelt hetzelfde nog in andere
(deel)sectoren. En op welke wijze kunnen de middelen die met het
uitsluiten van de eerder genoemde bedrijven door Nederland nog worden
benut of vloeien deze terug? En over hoeveel geld gaat het? Graag een
nadere toelichting.
Gemeenschappelijk Landbouwbeleid
Het loslaten van een flink aantal landbouwsubsidies lijkt een nieuwe
richting van het GLB, die wat de SP-fractie betreft terecht is. Maar juist bij
het loslaten van die subsidies is marktbeheersing nodig, evenals
productiebeheersing en stabiele prijzen. Productie- en prijsbeheersing en
loslaten van subsidies zijn twee zijdes van één medaille. Graag horen de
leden van de SP-fractie of de minister überhaupt de noodzaak ziet om te
grote schommelingen in de zuivelprijzen en andere voedselprijzen tegen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-32, nr. 406

7

te gaan en stabiliteit in boereninkomens en consumentenprijzen te
bewerkstelligen. En zo ja, welke maatregelen de minister daarvoor in
gedachten heeft. En zo nee, waarom deze problemen voor producenten
en consumenten de minister koud laten? Zonder productie en prijsbeheersing gaan boeren een onzekere en donkere toekomst tegemoet.
Dogma’s die elk ingrijpen verbieden zijn met de kredietcrisis en voedselcrisis verouderd geraakt en deze dogma’s zullen ook de Europese
landbouw geen goed doen. De SP-fractie vindt het triest dat de minister
zich hardnekkig blijft verzetten tegen de wens van een groep van 22
lidstaten, geleid door Frankrijk en Duitsland, om de afgesproken quotumgroei terug te draaien. De minister laat de boeren hier in de steek. De
SP-fractie vraagt de minister te ijveren tegen de afschaffing van de
zuivelquota. De SP-fractie is altijd tegen afschaffing van zuivelquota
geweest omdat de SP-fractie dit als een goed productiebeheersings- en
marktmechanisme ziet.
Door een sterke inkoopmacht is er sprake van een grote machtsongelijkheid in de zuivelmarkt. Het voorstel voor het opstellen van richtlijnen of
wettelijke regelingen voor leveringscontracten, lijkt de SP-fractie een zeer
goede zaak die de rechtszekerheid zal vergroten, evenals de voorspelbaarheid voor de bedrijfsvoering. De leden van de SP-fractie betreuren het
dat de minister zich doorlopend heeft uitgesproken voor vrijwilligheid van
contracten. De SP-fractie begrijpt niet wat er op tegen kan zijn om hier
goede richtlijnen voor op te stellen. Ook vraag de SP-fractie zich af wat de
minister precies heeft bepleit betreffende erkenning van de bijzondere
positie van zuivelcoöperaties
De SP-fractie vindt dat boeren te veel worden beperkt door de NMA in
hun collectieve handelen. Vooral daar waar boeren zich organiseren rond
meerwaarde op maatschappelijk en milieutechnisch gebied, moet hier
veel meer ruimte voor komen.
De SP-fractie is er voorstander van om zuivelproducenten toe te staan om
via producentenorganisaties gezamenlijk te onderhandelen met een
zuivelverwerker over contractvoorwaarden. Wel ziet de SP-fractie graag
voldoende borging voor hoge sociale- en milieustandaarden hierbij. De
minister schrijft dat zij geen voorstander is van een versterking van de
uitzonderingspositie van de zuivel in het mededingingsrecht. Wat de
SP-fractie betreft moet het gehele mandaat van de NMA herzien worden.
De SP-fractie vraagt de minister dan ook zich hiervoor in te spannen.
Graag horen de leden van de SP-fractie of de minister bereid is zich
ervoor in te zetten het NMA-mandaat te herzien, waarbij er niet alleen
gekeken wordt consumentenbelangen maar ook naar zaken als te sterke
marktconcentraties, inkoopmacht en stimulering van het opstellen en
naleving van hogere milieu- en sociale criteria.
De minister is geen voorstander van verplichte oorsprongsetikettering
voor zuivelproducten. De SP-fractie ziet ook het risico van «koop
nationaal» campagnes. Maar heeft de minister er wel aan gedacht dat dit
ook een middel kan zijn tot regionalisering van de voedselproductie,
bijvoorbeeld door aan te geven dat iets een streekproduct is en het
bijvoorbeeld op een afstand van minder dan 60 km geproduceerd is?
Transparantie en informatievoorziening, zoals middels de European Food
Price Monitoring Tool en Eurostat, lijkt de SP-fractie een eerste stap
richting een betere prijs- en marktvorming die aangemoedigd moet
worden. De SP-fractie hoort de minister hier graag wat enthousiaster over.
De SP-fractie steunt de minister in haar verzet tegen exportrestituties, die
schadelijk zijn voor ontwikkelingslanden en vraagt de minister dit vol te
houden. De SP-fractie kan zich zeer vinden in het verzoek aan de Europese
Commissie om te zoeken naar nieuwe instrumenten om inkomensschommelingen op te vangen, onder de voorwaarde dat ze moeten passen in de
definitie van de groene box in de WTO (niet handelsverstorend).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-32, nr. 406

8

Visserij en GLB
De SP-fractie is verontwaardigd dat bij de herziening van het GVB de
motie Polderman/Irrgang (Kamerstuk 21 501-32-392) niet ten uitvoer lijkt
te zijn gebracht, aangezien de leden van de SP-fractie hier niks over terug
lezen, en verzoekt de minister om een brief met uitleg over hoe de
minister de motie heeft uitgevoerd en gaat uitvoeren. De SP-fractie
betreurt het dat de minister weigert onderscheid te maken in het GVB
tussen kleinschalige, artisanale vloten en grootschalige vloten. De
SP-fractie ziet niet graag extra steun voor aquacultuur vanwege
onbekende of negatieve milieu- en dierenwelzijneffecten.
De leden van de fractie van D66 zijn verheugd dat het Belgische voorzitterschap de herziening van het Gemeenschappelijk Visserijbeleid als
prioritair heeft aangemerkt en dat zij de band tussen wetenschap en
visserij wil versterken. De leden vragen de minister in haar interventie het
belang van het versterken van de wetenschappelijke basis voor de juiste
vaststelling van quota ter bescherming van de visstand te benadrukken.
Naast de al genoemde aandachtsgebieden willen de leden van de D66
fractie in het bijzonder dat ook voor de diepzeevisserij op basis van
wetenschappelijke informatie quota worden vastgesteld, en vragen de
minister hierop aan te dringen bij het Belgische voorzitterschap en het
onder de aandacht te brengen bij het toekomstige Hongaarse voorzitterschap dat nu haar prioriteiten aan het bepalen is. Effectieve handhaving is
de kern van een succesvol Gemeenschappelijk Visserij Beleid. De leden
van de fractie van D66 vragen de minister dit belang in haar inbreng te
benadrukken. Het Communautair Bureau voor Visserijcontrole (CBVC) in
Vigo is operationeel sinds 2007. Hoe beoordeelt de minister de impact van
de handhaving door dit bureau?
De leden van de fractie van de PvdD hebben kennis genomen van de
toelichting van Commissaris Dumanaki op de Mededeling over de
vangstmogelijkheden voor 2011. Op papier klinken de woorden goed: de
erkenning van de overbeviste bestanden en de erkenning dat wetenschappelijke adviezen moeten worden opgevolgd. De leden missen echter het
voorzorgbeginsel in de brief van de minister. Zeker waar het gaat over de
bestanden waar voor wetenschappelijke informatie ontbreekt, zou het
voorzorgbeginsel leidend moeten zijn en niet de wens van de minister om
de vangstquota te houden zoals ze zijn. Is de minister bereid voor de
daadwerkelijke onderhandelingen afstand te nemen van haar standpunt
dat de «roll over» van de vorige toegestane vangsthoeveelheden zou
moeten gelden?
En welke invulling ziet zij voor zich als zij spreekt over «alternatieve
richtsnoeren»? Mogen de leden van de fractie van de PvdD ervan uitgaan
dat de minister daar het voorzorgprincipe centraal zal stellen?
Markttoelating van zes gemodificeerde maïsvariëteiten en RTRS
Ten aanzien van het verslag van de Landbouw- en Visserijraad van 29 juni
2010 heeft de VVD-fractie de volgende vraag. De markttoelating van de
zes genetisch gemodificeerde maïsvariëteiten heeft geen kwalificerende
meerderheid gekregen, zodat de Europese Commissie een besluit zal
moeten nemen. Kan de minister reeds uiteenzetten hoe dat besluit zal
uitpakken?
De leden van fractie van de PvdD hebben kennis genomen van de
uitkomsten van de recente ledenvergadering van de Round Table on
Responsible Soy (RTRS). De minister meldt dat de standaard is vastgesteld voor duurzame sojaproductie, en dat dit een aanscherping van de
voorlopige principes en criteria die vorig jaar zijn aangenomen zou zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-32, nr. 406

9

De leden willen graag van de minister weten wat deze aanscherping dan
precies in zou houden en hoe deze getoetst is op duurzaamheid. Deelt de
minister de indruk van de leden van fractie van de PvdD dat de
zogenaamde «RTRS-approved map» die in een multi-stakeholderproces
overeengekomen moeten worden, nog erg veel ruimte bieden voor
ontbossing ten behoeve van de sojateelt, ten koste van gebieden die
belangrijke zijn voor het in stand houden van de biodiversiteit? En deelt
de minister de mening van de leden dat vastleggen van het afzien van
bestrijdingsmiddelen die via internationale verdragen al uitgebannen zijn,
geen milieuwinst is? Kan de minister meer uitleg geven over de gentechvrije RTRS-soja die nu blijkbaar in voorbereiding is? Is het zo dat
handelspartners geen gentechsoja willen importeren, is het eerder zo dat
de boeren geen gentechsoja willen produceren of is er een andere reden
waarom deze voorziening wordt getroffen? Deelt de minister de mening
van de leden van de PvdD-fractie dat de RTRS soja zeker nog geen
duurzame soja te noemen is, omdat verduurzamen nog geen duurzaamheid betekent?
Overige opmerkingen
De SP-fractie vraagt of de minister nog de gebrekkige toetsing van de
antibioticaresistentie van de Amflora aardappel heeft aangekaard en heeft
gevraagd om uitgebreidere toetsing. Zo nee: waarom niet? Vindt de
minister antibioticaresistentie een onderwerp om met een halve toets af te
doen?
De SP-fractie vraagt zich tevens af hoe de minister haar belofte – die zij
deed n.a.v. de brief van Greenpeace met de uitgelekte stukken – vormgeeft, om de kwaliteit en de houdbaarheid van nieuwe GGO regelgeving
te garanderen. De SP-fractie kijkt reikhalzend uit naar de conferentie over
landbouw, voedselzekerheid en klimaatverandering die van 31 oktober tot
5 november 2010 in Den Haag gehouden zal worden.
De SP-fractie is van mening dat geen goede uitvoering is gegeven aan de
toezegging om na te gaan of er een criterium gevonden zou kunnen
worden om bepaalde categorieën van bedrijven, die slechts een onaanzienlijke deel van hun economische activiteiten besteden aan het
produceren van landbouwproducten, of waarvan het voornaamste
bedrijfs- of ondernemingsdoel niet de uitoefening van een landbouwactiviteit is, uitgesloten kunnen worden van inkomenssteun. De minister heeft
dit verengd tot «bestuursorganen», terwijl dit ook over bedrijven zou
moeten gaan. Graag verzoekt de SP-fractie de minister om alsnog met een
bedrijvencriterium of plafond te komen, waarbij met name gedoeld wordt
op grote bedrijven die niet in eerste instantie agrarische bedrijven zijn.
Graag wil de SP- fractie ook weten hoe het zit met de Kroondomeinen in
deze. De SP-fractie is geen voorstander van het rondpompen van geld en
staat dus achter het besluit om de betreffende bestuursorganen uit te
sluiten.
De leden van fractie van de PvdD vernamen dat de Europese Commissie
heeft besloten de exportrestituties op kuikens te verlagen. De leden van
fractie van de PvdD zijn ontstemd dat er nog steeds met deze exportrestituties gewerkt wordt. Deze restitutie moet gewoon op nul gezet worden,
samen met de andere exportrestituties. Deelt de minister deze mening?
Kan de minister uiteenzetten hoeveel exportrestituties er nog zijn, welk
deel daarvan op dierlijke producten zit, hoe hoog deze zijn per product en
hoe zij van plan is hier een einde aan te maken?
Tevens vernamen de leden van fractie van de PvdD dat Eurocommissaris
Ciolos een promotiefonds wil gaan oprichten op de afzet van landbouwproducten in derde landen te stimuleren. Kan de minister daar meer
informatie over geven? Gaan we nu weer varkenslapjes en melk proberen
te slijten aan China, en blijven we dus overschotten produceren? Het lijkt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-32, nr. 406

10

deze leden niet de bedoeling dat we nu weer met belastinggeld de
gesubsidieerde overproductie gaan proberen te slijten. Een andere
suggestie zou kunnen zijn: produceer gewoon wat je zelf nodig hebt, al
dat gesleep is niet goed voor het milieu, en niet goed voor de boer. De
leden van fractie van de PvdD horen graag van de minister dat zij zich
tegen de komst van een dergelijk promofonds zal verzetten.
Het Europees Parlement wil dat het land van herkomst vermeld gaat
worden op de verpakking van al het verse vlees en zuivel. De leden van
fractie van de PvdD zijn daar erg blij mee, en willen graag van de minister
weten of zij dat ook is. Wanneer worden hierop concrete stappen
ondernomen? Hoe gaat dit nu verder verlopen? Kan de minister toezeggen dat zij zich niet in zal zetten voor het alternatieve plan dat de
vleesindustrie hier nu voor heeft, namelijk het niet vermelden van het land
waar de dieren geslacht zijn? Juist dat laatste is erg belangrijk om de
lange afstandtransporten tegen te gaan. Deelt de minister deze mening?
Kan zij hierbij ook uitleggen waarom zij meedeelt niet voor herkomstetikettering van zuivelproducten te zijn? Deelt de minister de mening dat
transparantie naar de consument een eerste voorwaarde is om tot
werkelijke verduurzaming van de ketens te komen, en dat herkomstetikettering daaraan positief kan bijdragen? Immers, ook met het oog op het
sluiten van de kringlopen zou het goed zijn meer streekgebonden te
consumeren. Deelt de minister deze mening, en ziet zij ook dat herkomstetikettering daaraan kan bijdragen?
De leden van fractie van de PvdD hebben al eerder gevraagd naar de
voortgang van de discussie over kloonvlees. De minister deelde mee te
willen wachten tot Commissaris Dalli volgend jaar verslag uitbrengt over
de uitwerking van de resolutie die door het Europees Parlement is
aangenomen waarin wordt gesteld dat kloonvlees niet welkom is in de
EU. Maar waarschijnlijk ligt het kloonvlees al lang in onze Europese
supermarkten. Het is namelijk niet verboden in de Verenigde Staten, en
het is niet of nauwelijks mogelijk gekloonde dieren te herkennen, om van
sperma van gekloonde dieren nog niet eens te spreken. Kan de minister
bevestigen dat momenteel niet duidelijk is welke producten afkomstig zijn
van gekloonde dieren? Is het inderdaad mogelijk dat ook Nederlandse
consumenten het vlees van gekloonde dieren ongemerkt consumeren? Zo
ja, hoe beoordeelt de minister dit, mede in het licht van de door haar zo
hoog gehouden keuzevrijheid? Deelt de minister het uitgangspunt dat
kloonvlees als zodanig herkenbaar zou moeten zijn?
De leden van fractie van de PvdD willen graag weten wat de minister gaat
doen om dit probleem aan te pakken. Want het klonen van dieren voor
vleesproductie is in Europa niet goedgekeurd, en nu wordt het
opgedrongen vanuit Amerika. Deelt de minister de mening dat een
etiketteringverplichting voor vlees geïmporteerd vanuit derde landen,
waardoor duidelijk wordt of het wel of niet om gekloonde dieren gaat, een
goede en werkbare oplossing kan zijn? Is zij bereid zich hiervoor in te
zetten? Zo ja, op welke wijze? Zo neen, waarom niet? Welke andere ideeën
leven er om dit probleem op te lossen?
Het is de PvdD opgevallen dat op de komende Landbouw & Visserijraad
geen terugblik op de afgelopen bijeenkomst van de Internationale Walvis
Commissie (IWC) is geagendeerd. Blikt de Raad nog wel terug op het
verloop van die bijeenkomst? De fractie van de PvdD heeft inmiddels wel
van maatschappelijke organisaties, die aanwezig waren op de afgelopen
IWC-conferentie, vernomen dat ook dit jaar weer sprake was van
omkopingspraktijken door Japan, met de bedoeling om andere landen
voor hun standpunten te laten stemmen. Kan de minister dit beeld, dat
ons al jarenlang vanuit verschillende hoeken bereikt, bevestigen? De
leden van de fractie van de PvdD denken dat het belangrijk is dat een
dergelijke handelwijze door Japan openlijk op de IWC wordt benoemd en
bekritiseerd. Ook Junichi Sato, één van de Japanse Greenpeace-actievoerders die zich verzet tegen de walvisjacht door zijn land, sprak

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-32, nr. 406

11

daarover toen hij onlangs op bezoek was in de Tweede Kamer. Kan de
minister uiteenzetten waarom de Nederlandse delegatie de omkopingspraktijken door Japan niet (openlijk) aan de orde heeft gesteld tijdens de
IWC-conferentie?
Reactie van de minister
Geachte Voorzitter,
Op 12 juli 2010 vindt in Brussel de volgende vergadering van de Raad van
ministers voor Landbouw van de Europese Unie plaats. Ik zond u op 2 juli
de geannoteerde agenda van deze bijeenkomst.
In deze brief beantwoord ik de vragen uit het verslag van het schriftelijk
overleg van 7 juli 2010.
Werkprogramma Belgisch Voorzitterschap
De leden van de fractie van het CDA vragen mij wanneer ik het
auditrapport van de Europese Commissie over de herziening van het
plantengezondheidsbeleid verwacht. Zij vragen tevens of ik daarin de
Nederlandse ervaring met Potato Spindle Tuber Viroid (PSTvD, aardappelspindelknolviroïde) en de boktor naar voren breng en of de definitie en
reikwijdte van het ondernemersrisico wordt besproken. Het rapport over
de evaluatie van het plantgezondheidsstelsel in de EU zal naar
verwachting eind juli 2010 beschikbaar zijn voor de lidstaten en stakeholders. Eind september 2010 zal de Europese Commissie het rapport
tijdens een conferentie presenteren en vervolgens gedurende het najaar
bespreken met alle betrokkenen. Nederland heeft in de evaluatie, die in de
tweede helft van 2009 heeft plaatsgevonden, de ervaringen met het
fytosanitaire stelsel in de EU in brede zin ingebracht, inclusief ervaringen
met vondsten van schadelijke organismen. Gezien de opzet van de
evaluatie ga ik ervan uit dat de definitie en reikwijdte van het ondernemersrisico een onderdeel van de besprekingen zullen zijn. Dit najaar zal ik
de Kamer informeren over de Nederlandse reactie op het evaluatierapport.
De leden van de fractie van D66 vragen mij of ik uiteen kan zetten wat de
huidige stand van zaken is met betrekking tot de onderhandelingen over
de landbouw in de Doha-ronde. De Doha-ronde, met inbegrip van
landbouwonderhandelingen, verkeert op dit moment in een impasse (zie
ook brief van de minister van Economische Zaken d.d. 11 maart 2010, TK
25 074, nr. 167). Op dit moment zijn de ogen gericht op de VS die meer
markttoegang eisen voor hun industriegoederen en landbouwproducten
in opkomende markten in ontwikkelingslanden.
Verder speelt mee dat in het najaar de verkiezingen voor het Congres
plaatsvinden en er voor die tijd geen verandering in de Amerikaanse
positie verwacht wordt. Een eventueel onderhandelingsakkoord vóór 2011
is daarmee onwaarschijnlijk. Dit neemt niet weg dat besprekingen in
Genève gewoon voortgezet worden. Bij landbouw wordt onderhandeld
over een aantal openstaande elementen uit het pakket dat sinds december
2008 ter tafel ligt, evenals over de wijze waarop een uiteindelijk akkoord
moet worden uitgewerkt in individuele verplichtingenschema’s op het
terrein van invoertarieven, exportsubsidies en interne steun per land.
Het rapport van de High Level Group Zuivel
De leden van de SP-fractie vragen naar het volledige rapport van de High
Level Group Zuivel (HLG). Dit openbare document is te vinden op de
website van de Europese Commissie: http://ec.europa.eu/agriculture/
markets/milk/hlg/report_150610_en.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-32, nr. 406

12

De leden van de VVD-fractie vragen hoe andere lidstaten reageren op de
aanbeveling over versterking van contractuele relaties in de zuivelketen.
Ook vragen zij wat deze aanbeveling betekent voor de concurrentiepositie
tussen lidstaten en tussen melkveehouders. Nederland heeft zich, evenals
Duitsland en Denemarken, doorlopend uitgesproken voor vrijwilligheid
van contracten en aangegeven dat rekening moet worden gehouden met
de specificiteit van de organisatievorm van coöperaties. Daarentegen
wilde Frankrijk juist een verplichte wettelijke regeling voor contracten. In
de aanbeveling is de speciale positie van de coöperatie uitdrukkelijk
erkend. In de EU wordt 60% van de melk afgenomen door coöperaties
terwijl in Nederland zelfs bijna 90% van de melkveehouders lid is van een
zuivelcoöperatie. Nederlandse melkveehouders zullen daarom weinig of
geen directe gevolgen ondervinden van eventuele wetgevingsvoorstellen
voor contracten in de zuivelsector. De leden van de fractie van D66 vragen
in hoeverre de nationale mogelijkheid tot het verplicht stellen van
contracten een belemmering vormt voor de interne markt. In die lidstaten
waar coöperaties een minder prominente rol spelen, zou het verplicht
opleggen van het afsluiten van contracten in de zuivelsector een groter
effect kunnen hebben dan in Nederland en andere lidstaten met een
traditioneel sterke coöperatieve zuivelsector. Ook daar zal de markt echter
uiteindelijk bepalen welke prijs melkveehouders voor hun melk krijgen.
Indien in de contracten de melkprijs te hoog wordt vastgesteld, zal dat
uiteindelijk ten koste gaan van de concurrentiepositie van de zuivelsector
in de betreffende lidstaat.
In antwoord op vragen van de leden van de D66-fractie kan ik voorts
aangeven groot belang te hechten aan het vrije handelsverkeer in de EU.
Dit is voor mij ook een belangrijke reden om tegen verplichte oorsprongsetikettering van zuivelproducten te pleiten. Dat zou voor onze zuivelexport binnen de EU niet bevorderlijk zijn, omdat voor de productie van
zuivelproducten vaak melk wordt betrokken van verschillende oorsprong.
Bij het verdedigen van het vrije handelsverkeer binnen de EU reken ik op
een voortrekkersrol van de Commissie. Zij is immers de «hoeder» van de
vrije interne markt.
Door de leden van de SGP-fractie wordt gevraagd wat de perspectieven
zijn voor termijncontracten en termijnmarkten op Europees en nationaal
niveau. Het is naar mijn overtuiging primair aan de private sector om
eventueel een termijnmarkt voor de zuivel op te zetten. De sector moet
vanuit die optiek daarom ook beoordelen of er perspectieven zijn voor een
termijnmarkt in Nederland of de EU. Van belang in dit verband is echter
dat een voorwaarde voor het opzetten van een succesvolle termijnmarkt is
dat er flinke prijsfluctuaties zijn. Alleen dan is er immers een brede
behoefte om prijsrisico’s over te dragen aan anderen. Tegelijkertijd is ons
er veel aan gelegen om de prijsfluctuaties te beperken en wordt om die
reden ook een vangnet in de vorm van interventie gehandhaafd.
Voorts vragen de leden van de VVD-fractie mij of ik enige ruimte wil
zoeken in het mededingingsrecht om de bundeling van krachten van
producenten te realiseren. Ik ben voorstander van het versterken van de
onderhandelingspositie van de landbouwer waar dat kan en nodig is.
Nederland heeft samen met een aantal andere lidstaten aangegeven dat
de versterking van de onderhandelingspositie mogelijk is binnen het
kader van de huidige mededingingsregels. Gezamenlijk hebben wij
aangedrongen op een ruime interpretatie van de bestaande mededingingsregels. Overigens is ook in de aanbeveling over mededingingsrecht
aangegeven dat de speciale positie van zuivelcoöperaties in acht moet
worden genomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-32, nr. 406

13

De fractieleden van de ChristenUnie vragen of coöperaties in deze tijd wel
voldoende op de belangen van producenten gericht zijn. In Nederland
hebben de coöperaties meer dan 80% van de zuivelmarkt in handen. De
coöperaties kennen een afnameplicht waardoor hun leden-melkveehouders altijd al hun melk aan de coöperatie kwijt kunnen. De leden zijn
mede-eigenaar van de coöperatie en spreken op democratische wijze de
spelregels binnen de coöperatie af. Bij private zuivelbedrijven kan een
contract met rechten en plichten eenvoudig worden opgezegd door de
verwerker. Dat ligt bij coöperaties nadrukkelijk anders. Op de vraag van de
leden van de fractie van de SGP wat een optimaal gebruik van de
interpretatieruimte in het mededingingsrecht nog kan bieden, denk ik met
name aan het invullen van het begrip «relevante markt» in het kader van
het mededingingbeleid. Nu is de «relevante markt» vaak niet groter dan
het grondgebied van een lidstaat. Zuivelproducten worden echter
verhandeld over grenzen van lidstaten heen en voor een deel ook op de
wereldmarkt.
De leden van de VVD-fractie vragen zich af of transparantie in de keten
een oplossing is om de lage zuivelprijzen een halt toe te roepen. Uiteraard
kan transparantie alleen geen oplossing bieden voor te lage prijzen. Het
streven naar grotere markttransparantie kan naar mijn overtuiging echter
bijdragen aan een goed functionerende zuivelmarkt.
De leden van de VVD-fractie vragen naar aanleiding van één van de
aanbevelingen naar de relatie tussen innovatie en onderzoek in de
zuivelsector en het plattelandsbeleid. Het huidige Nederlandse plattelandsontwikkelingsprogramma (POP) biedt ruime mogelijkheden voor de
landbouwsector, ook op het gebied van innovatie. Onlangs is nog een
nieuwe innovatieregeling opengesteld ten behoeve van nieuwe uitdagingen zoals geformuleerd door de Europese Commissie.
In vergelijking met andere landbouwsectoren maakt de melkveehouderij
in belangrijke mate gebruik van de plattelandsontwikkelingsgelden. Er zijn
mij geen signalen bekend dat er sprake zou zijn van tekorten. Verder zijn
er ook in de eerste pijler van het GLB met de openstelling voor integraal
duurzame stallen via «artikel 68» gelden vrijgemaakt voor de landbouwsector. Ik zie deze aanbeveling dan ook als een aanmoediging voor de
Europese zuivelsector om gebruik te maken van de mogelijkheden die er
bestaan in de verschillende lidstaten.
In antwoord op de vragen van de leden van diverse fracties kan ik
aangeven dat ik sterk zal blijven aandringen bij de Commissie op verdere
verruiming van de melkquota om een zachte landing te garanderen bij
beëindiging van de quotering in 2015. Nederland is in de EU immers de
enige structurele overschrijder van het nationale melkquotum. De leden
van de fractie van de SGP hebben zorgen over de toename in de
quotumhandel in Nederland. Die zorgen deel ik. Het is naar mijn mening
niet verstandig of rendabel om 20 euro per kilogram vet te betalen voor
een quotum dat over vijf jaar niet meer zal bestaan.
De leden van de fractie van de ChristenUnie geven aan dat ze van mening
zijn dat de EU moet inzetten op instrumenten om prijsschommelingen
tegen te gaan. Tegen die achtergrond wijs ik er graag op dat in de
aanbevelingen van de HLG nadrukkelijk wordt aangegeven dat het huidige
marktvangnet wordt gehandhaafd. Ook wordt aanbevolen om te kijken
naar aanvullende instrumenten om de risico’s van prijsschommelingen op
te vangen, zoals inkomensverzekeringen. Deze instrumenten moeten wel
passen binnen de groene box van de Wereldhandelsorganisatie (WTO).
De leden van de SGP-fractie vragen wat de inzet is van de 22 lidstaten
onder aanvoering van Duitsland en Frankrijk over marktmaatregelen in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-32, nr. 406

14

het zuivelbeleid na 2015. Zoals de aanbeveling van de HLG aangeeft, zijn
alle lidstaten van mening dat het huidige vangnet in de zuivel als
voldoende wordt beschouwd voor de middellange en lange termijn. De
genoemde groep van 22 lidstaten heeft zijn standpunt daarmee gewijzigd
ten opzichte van eind vorig jaar en zich geschaard achter de inzet die de
Europese Commissie en Nederland doorlopend hebben ingenomen. De
leden van de CDA-fractie vragen voorts naar beïnvloedingsmomenten.
Het Belgisch Voorzitterschap heeft aangeven in de Landbouwraden van
september en december de discussie over de aanbevelingen van de HLG
te willen voortzetten.
Voorts vragen de leden van de SGP-fractie of ik erken dat in landen met
een toenemende vraag naar zuivel, bijvoorbeeld China en India, ook de
mate van zelfvoorziening toeneemt. Ook vragen zij naar de consequenties
voor de afzet van Europese zuivel buiten de EU. Ik heb in de discussie
over de melkcrisis steeds benadrukt dat de vooruitzichten voor de zuivel
op de middellange en lange termijn goed zijn en blijven. Die positieve
vooruitzichten zijn onlangs weer bevestigd door de FAO en de OESO.
Belangrijk voor de afzet van zuivel is de groei van de wereldeconomie met
daaraan gekoppeld de koopkracht van de consument. Het herstel van de
wereldmarktprijzen van zuivel in de afgelopen maanden komt voor een
belangrijk deel voor rekening van China en India. Daar is door de
economische groei de import van zuivel sterk toegenomen.
Ook de EU-export van zuivel is de eerste vier maanden flink toegenomen.
Voor magere melkpoeder was de groei zelfs 105%. Juist in Azië liggen de
kansen vanwege de groei van de bevolking en de economie in die regio.
Uitsluiting van bedrijven van inkomenssteun
Ik dank de leden van het CDA en de SP voor hun steun aan mijn voornemen om potentiële ontvangers van inkomenssteun, die vallen binnen
de definitie «bestuursorgaan» van de Algemene Wet Bestuursrecht of
behoren tot die ondernemingen die in de Wet op de Vennootschapsbelasting uitdrukkelijk zijn gecategoriseerd onder «publieke ondernemingen» met ingang van 2011 uit te sluiten van inkomenssteun. Hiermee
is in Nederland circa 0,5 miljoen euro aan inkomenssteun gemoeid. In
antwoord op de vragen van de leden van de CDA-fractie kan ik u
meedelen dat de genoemde uitsluiting louter effect heeft op ontvangers
die vallen onder de genoemde categorieën en niet geldt voor aardappelzetmeelsteun aan telers of aan hun coöperatie. De ontvangers die vanaf
2011 worden uitgesloten, zijn overigens in de gelegenheid om hun
toeslagrechten te verkopen en op die manier kunnen deze toeslagrechten
in handen komen van aanvragers die in 2011 wél in aanmerking komen
voor inkomenssteun. Mochten zij hun toeslagrechten niet verkopen, dan
vloeit het geld niet terug naar Brussel, maar naar de nationale reserve.
Deze gelden zouden vervolgens bijvoorbeeld als «onbenutte middelen»
ingezet kunnen worden onder «artikel 68».
In antwoord op de aanvullende vragen van de leden van de SP-fractie
over het onderwerp «uitsluiting van inkomenssteun», kan ik u melden dat
EU-regels alleen ruimte geven voor uitsluiting van inkomenssteun van
bepaalde categorieën van bedrijven die slechts een onaanzienlijke deel
van hun economische activiteiten besteden aan het produceren van
landbouwproducten, of waarvan het voornaamste bedrijfs- of ondernemingsdoel niet de uitoefening van een landbouwactiviteit is. Het is niet
mogelijk om bedrijven of andere rechthebbenden uit te sluiten van
bijvoorbeeld exportrestituties of verwerkingssteun. Wat betreft de
bovengrens («plafond») van betalingen voor inkomenssteun, waar de
leden van de SP-fractie eveneens naar vragen, kan ik melden dat als
onderdeel van het besluit over de Health Check vanaf 1 januari 2010 in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-32, nr. 406

15

gehele EU over alle betalingen voor inkomenssteun vanaf € 300 000 een
extra modulatiekorting van 4% wordt toegepast. Ten aanzien van de vraag
die de leden van de fractie van de SP stellen over de Kroondomeinen, kan
ik uw Kamer melden dat deze geen EU-inkomenssteun ontvangen.
Exportrestituties kuikens
De leden van de fractie van de PvdD vragen mij naar de stand van zaken
rondom exportrestituties voor dierlijke producten. De nog bestaande
exportrestituties betreffen de sectoren runderen, varkens, slachtpluimvee
en eieren. Voor de overige sectoren bestaan geen exportrestituties of
staan deze op nul. Voor een overzicht van de hoogte van de door de
Europese Commissie vastgestelde en nu nog geldende exportrestituties
voor dierlijke producten verwijs ik u naar openbare informatie van de
Europese Commissie, die via onderstaande weblinks kan worden
ontsloten.
Pluimveesector:
http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/
LexUriServ.do?uri=OJ:L:2010:152:0005:0006:NL:PDF
Eiersector:
http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/
LexUriServ.do?uri=OJ:L:2010:102:0035:0036:NL:PDF
Varkenssector:
http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/
LexUriServ.do?uri=OJ:L:2010:102:0039:0040:NL:PDF
Rundersector:
http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/
LexUriServ.do?uri=OJ:L:2010:102:0029:0032:NL:PDF
Mijn standpunt over exportrestituties is uw Kamer bekend. Ik ben geen
voorstander van exportrestituties en Nederland is in dat verband ook
voorvechter geweest van het EU-aanbod in de WTO-onderhandelingen
om alle exportrestituties wereldwijd uiterlijk in 2013 volledig uit te
faseren. Ik steun daarom ook ieder voorstel van de Europese Commissie
om exportrestituties op weg naar 2013 te verlagen en heb mij herhaaldelijk verzet tegen voornemens voor de herintroductie van exportrestituties voor zowel dierlijke als plantaardige producten.
Promotiemaatregelen
De leden van de PvdD-fractie vragen om meer informatie betreffende een
door de Europese Commissie op te richten promotiefonds voor het
stimuleren van de afzet van landbouwproducten in derde landen. Sinds
1999 bestaat er een communautaire regeling die het mogelijk maakt met
cofinanciering van de Europese Unie voorlichtings- en afzetbevorderingsprogramma’s uit te voeren voor landbouwproducten, zowel op de interne
markt als in derde landen. Binnen de Commissie wordt momenteel
onderzocht in hoeverre deze bestaande promotieregeling verbetering
behoeft. Naar verwachting zal de Commissie zich in de toekomst meer
willen gaan richten op de promotie van Europese kwaliteitsproducten in
derde landen. Het betreft hier dus niet – zoals de leden van de fractie van
de PvdD lijken te veronderstellen – de oprichting van een nieuw promotiefonds, maar een aanpassing van de huidige promotieregeling. Naar
verwachting zal de Commissie in de loop van het najaar een discussiestuk
presenteren met haar precieze ideeën. Zoals gebruikelijk met nieuwe
Commissievoorstellen ontvangt u dan ook een kabinetsstandpunt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-32, nr. 406

16

Overigens verwacht ik dat de Commissie ook burgers en maatschappelijke
organisaties de gelegenheid zal geven om te reageren op haar ideeën
over de toekomstige inrichting van de bestaande promotieregeling.
Europees Visserijfonds (EVF)
De leden van de fractie van het CDA vragen mij hoe ver Nederland is in
verhouding met andere lidstaten met de implementatie en uitvoering van
de maatregelen in het kader van het EVF. Het Nederlandse beheer- en
controlesysteem is op 16 juni 2009 goedgekeurd. Op dit moment zijn 16
van de 26 EVF beheer- en controlesystemen van de lidstaten goedgekeurd.
Een aantal programma’s is door de Europese Commissie teruggezonden
naar de lidstaten met verzoek om aanvullende informatie.
Nederland heeft op 9 december 2009 een eerste betalingsaanvraag
ingediend ten bedrage van 8,2 miljoen euro. Daarmee is de tranche 2007
(7 miljoen euro) volledig benut. Het ging hier om het uitgevoerde
saneringsprogramma. Dit jaar is een betalingsaanvraag gepland voor
september waarmee naar verwachting de tranche 2008 volledig benut zal
worden. Van het totale voor Nederland beschikbare EVF budget (48
miljoen euro) is eind 2009 35% gecommitteerd. Naar verwachting is eind
2010 50% gecommitteerd. Op dit moment – halverwege de looptijd van
het EVF – hebben slechts 16 van de 26 lidstaten tenminste één interimbetaling verricht. Het totaal bedrag van deze betalingen is 214,4 miljoen
euro, zijnde 5% van het totaal in het EVF beschikbare bedrag.
De oproep van de Commissie om de inspanningen te intensiveren was
gericht tot die lidstaten die een grote achterstand hebben in de uitvoering
van het EVF. Deze oproep van de Commissie was niet gericht tot
Nederland.
De leden van de fractie van het CDA vragen tevens welke consequenties
er zijn voor de Nederlandse vissers (zeker gezien de geschetste problematiek rondom makrelen) als IJsland toetreedt. Ongeacht of IJsland
toetreedt, zullen de Europese makreelvissers (waaronder ook de Nederlandse visserijsector) mee moeten betalen aan een aandeel voor IJsland.
Hoeveel dit zal zijn, maakt deel uit van het onderhandelingsproces dat in
het kader van de kuststatenovereenkomst nog gaande is. IJsland heeft het
voornemen in 2010 eenzijdig uit te gaan van een toegestane vangsthoeveelheid van 130 000 ton voor makreel. De uitkomst van dit onderhandelingsproces is bepalend voor het IJslandse aandeel in de EU makreel TAC
(Total Allowable Catch), in het geval dat IJsland toetreedt tot de EU.
IJsland zal als eventueel toekomstig lid van de EU de EU-regelgeving
gericht op duurzaam beheer moeten respecteren.
Herziening Gemeenschappelijk Visserijbeleid (GVB)
De leden van de fractie van de SP hebben mij verzocht uit te leggen hoe ik
de motie Polderman/Irrgang (Kamerstuk 21 501-32-392) ga uitvoeren. Bij
het VAO Landbouw- en Visserijraad op 22 april 2010 jl. heb ik aangegeven
dat ik deze motie zie als ondersteuning van beleid. Ook ik vind het
belangrijk dat onder het nieuwe Gemeenschappelijk Visserijbeleid vormen
van samenwerking met derde landen aangegaan worden die gebaseerd
zijn op duurzame visserij waarmee ook de lokale bevolking, de lokale
economie en ecologie gediend zijn. Toen heb ik al aangegeven dat wij ons
hier en nu en in de toekomst ten volle voor zullen inzetten daar waar wij
praten over het nieuwe Europese visserijbeleid. Ik heb dit ook aangegeven
tijdens de Informele Visserijraad in Vigo, zoals u ook in het verslag aan uw
Kamer van 26 mei 2010 (TK 21 501-32, nr. 400) heeft kunnen lezen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-32, nr. 406

17

De leden van de fractie van de SP betreuren dat ik weiger onderscheid te
maken in het GVB tussen kleinschalige, artisanale vloten en grootschalige
vloten. Ik hecht aan één generiek beleid voor de gehele vloot om de
volgende redenen. Het is niet duidelijk wat de negatieve effecten van het
huidige beleid zijn op de kleinschalige visserij en welke onderdelen van
het beleid verbeterd dienen te worden.
Bovendien wordt in het huidige GVB – middels derogaties – reeds
rekening gehouden met de specifieke omstandigheden en behoeften van
de kleinschalige en kustvloot. Differentiatie van het visserijbeleid zal
waarschijnlijk geen positieve bijdrage aan het visstandbeheer leveren,
noch aan de kwetsbare ecosystemen in de kustzones. Evenmin zal het
leiden tot vereenvoudiging van het GVB. Het GVB is gericht op het beheer
van visbestanden en dat moet het ook blijven. Natuurlijk is het heel
belangrijk om de leefbaarheid van kustgemeenschappen in stand te
houden. Maar het GVB is geen structuurbeleid en moet ook niet als
zodanig ingezet worden.
Door middel van regionalisering en grotere betrokkenheid van stakeholders kan het beleid meer gestroomlijnd worden met de specifieke
omstandigheden en behoeften van de verschillende regio’s.
De leden van fractie van de SP geven aan niet graag extra steun te zien
voor aquacultuur vanwege onbekende of negatieve milieu- en dierenwelzijneffecten. De Nederlandse aquacultuur (viskweek) vindt voornamelijk
plaats in gesloten recirculatiesystemen. Deze worden vanuit milieuoogpunt juist als zeer duurzaam gekarakteriseerd. Om duurzame
ontwikkeling te stimuleren heb ik de Maatlat Duurzame Aquacultuur laten
ontwikkelen. Hier zijn maatregelen ter vermindering van milieu-impact en
verbetering van dierenwelzijn inbegrepen. De voorwaarden waaronder
financiële steun aan de aquacultuur wordt verleend, zijn vastgelegd in het
operationeel programma ter besteding van het EVF (2007). Het EVF stelt
als primaire randvoorwaarde dat slechts projecten worden ondersteund
die duurzaamheid van de visserij of de aquacultuur bevorderen.
Vooralsnog ben ik niet voornemens extra steun te verlenen aan de
Nederlandse aquacultuur bovenop de reeds gealloceerde middelen.
De leden van de fractie van D66 vragen mij om het belang van het
versterken van de wetenschappelijke basis voor de juiste vaststelling van
quota ter bescherming van de visstand te benadrukken. Naast de al
genoemde aandachtsgebieden willen de leden van de D66-fractie in het
bijzonder dat ook voor de diepzeevisserij op basis van wetenschappelijke
informatie quota worden vastgesteld, en vragen mij hierop aan te dringen
bij het Belgische voorzitterschap en het onder de aandacht te brengen bij
het toekomstige Hongaarse voorzitterschap.
Ik kan uw pleidooi van harte ondersteunen. Voor wat betreft de
versterking van de wetenschappelijke basis, heeft dat niet alleen mijn
aandacht, maar ook van de Commissie en de Raad. In 2008 is de Data
Collectie Verordening voor dit doel ingrijpend gewijzigd. In 2010 zijn de
Europese monitoringsvereisten voor de komende jaren in dit kader
aangescherpt. Maar daarmee zijn we er nog niet. In de biologische
adviezen zit altijd onzekerheid. ICES (International Conference for the
Exploration of the Sea) kijkt dan ook regelmatig of met het gebruik van
aanvullende gegevens en nieuwe modellen deze onzekerheid verkleind
kan worden.
Ook de betrokkenheid van de vissers kan helpen. Niet alleen kunnen zij
aanvullende vangstgegevens leveren, ook hun inzichten in het gedrag van
de vis is belangrijk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-32, nr. 406

18

Maar minstens zo belangrijk is dat er meer wederzijds begrip komt tussen
vissers en biologen en dat er enige consistentie bestaat in het beeld over
de status van de bestanden op zee. Het ministerie van LNV heeft daarin
een faciliterende rol. Vissers varen mee met de biologische surveys en
kunnen deelnemen aan sommige vergaderingen van ICES om te zien hoe
de bestandsopnamen en de advisering te werk gaan. Ook worden er
vergelijkingen gedaan tussen de vangsten van de onderzoeksschepen en
de vissersvaartuigen. Dit leidt tot een betere verstandhouding en ik wil dat
ook uitdragen op het seminar dat België dit najaar organiseert.
Wat betreft de diepzeevisserij deel ik uw zorgen. In juli verwacht ik het
advies van de internationale biologen. Het voorstel van de Europese
Commissie voor een nieuwe diepzeeverordening is voorzien in september
en de behandeling is gepland voor de Raad van november. Ik kan u
toezeggen dat ik in de Raad en bij het Belgische voorzitterschap zal
aandringen op terughoudendheid, in het bijzonder wat betreft kwetsbare
dieren, zoals de diepzeehaaien.
De leden van de fractie van D66 vragen of ik het belang van effectieve
handhaving wil benadrukken in mijn inbreng. Tevens vragen zij hoe ik de
impact van de handhaving door het Communautair Bureau voor Visserijcontrole (CBVC) in Vigo (Spanje) beoordeel. Effectieve handhaving is
inderdaad de kern van een succesvol Gemeenschappelijk Visserijbeleid.
De Nederlandse inzet is gericht op communautaire afspraken over
effectieve inspectie, controle en handhaving. Daarover zijn afspraken
gemaakt in de nieuwe controleverordening en in de verordening over de
aanpak van de illegale, ongerapporteerde en ongereguleerde visserij.
Daarnaast is het ook van belang dat het Gemeenschappelijk Visserijbeleid
is gebaseerd op eenvoudige en controleerbare regelgeving.
Het Communautair Bureau voor Visserijcontrole richt zich onder meer op
het coördineren van de inzet van nationale controle en inspectiediensten.
Dit gebeurt bijvoorbeeld op basis van gezamenlijke inzet plannen (Joint
Deployment Plans) bij de zeecontroles. Naar mijn mening levert het
Communautair Bureau voor Visserijcontrole een positieve bijdrage aan
een meer effectieve internationale coördinatie en samenwerking bij
controle, inspectie en handhaving. In het kader van de voorziene vijfjarige
evaluatie zal het functioneren van het Communautair Bureau voor
Visserijcontrole in 2011 worden geëvalueerd.
De leden van de fractie van de PvdD vragen of ik bereid ben voor de
onderhandelingen afstand te nemen van mijn standpunt dat de roll over
van de vorige toegestane vangsthoeveelheden zou moeten gelden.
Tevens vragen zij welke invulling ik geef voor «alternatieve richtsnoeren».
Het voorzorgsprincipe wordt al sinds de jaren 90 van de vorige eeuw
toegepast in de visserij en is een van de belangrijkste peilers onder het
beleid. Ik hecht aan dit voorzorgsprincipe; we moeten zorgvuldig omgaan
met de schatten van de zee. En gelet op alle onzekerheden in de biologische adviezen is extra voorzichtigheid geboden. Ik ben ook niet gelukkig
met de situatie rond de bestanden waarvoor ICES geen advies kan
afgeven. Beheer moet bij voorkeur gebaseerd zijn op kennis en feiten. Ik
heb in de Raad van juni 2010 gepleit voor een roll over, maar tegelijk
aangedrongen op langetermijnoplossingen, zoals het verzamelen van
meer informatie en alternatieve richtsnoeren. We kunnen echter niet alles
monitoren. Op dit moment onderzoeken experts binnen de Europese Unie
alternatieve richtsnoeren, waarbij bijvoorbeeld gekeken wordt naar trends
in aanlandingen en vangsten. De Commissie heeft hiervoor een voorstel
gedaan en de wetenschappelijke raad voor economische en technische
visserijvraagstukken (Scientific, Technical and Economic Committee for
Fisheries, STECF) geeft hier binnenkort een advies over. Ook wordt het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-32, nr. 406

19

voorstel nog besproken met de regionale adviesraden voor de visserij. Ik
wacht nog op een nieuw en aanvullend advies van de internationale
biologen van ICES over deze bestanden die voorzien is voor oktober 2010.
Naar verwachting zal ICES advies geven op basis van tot op heden niet
gebruikte gegevens. Ik verwacht dus dit najaar meer duidelijkheid
hierover te hebben, vóór we de onderhandelingen ingaan in de
decemberraad.
Markttoelating genetisch gemodificeerde organismen (ggo’s)
De leden van de VVD vragen mij hoe de Commissie zal besluiten over de
markttoelating van de zes genetische gemodificeerde maïsvariëteiten, die
in de Raad geen gekwalificeerde meerderheid hebben behaald. Als in de
Raad geen gekwalificeerde meerderheid wordt bereikt voor of tegen een
besluit voor EU markttoelating, dan neemt de Europese Commissie
conform haar voorstel het finale besluit. Deze besluitvormingsprocedure
verloopt via de zogenaamde comitologieprocedure, die door het Europees
Parlement en de Raad is overeengekomen op grond van het Raadsbesluit
1999/468/EG tot vaststelling van de voorwaarden voor de uitoefening van
de aan de Commissie verleende uitvoeringsbevoegdheden.
De leden van de D66-fractie vragen mij om een toelichting op de plannen
van het Belgische voorzitterschap met betrekking tot genetisch gemodificeerde organismen. Ook de leden van de ChristenUnie blijven graag op de
hoogte van de ontwikkelingen op dit dossier. Het Belgisch voorzitterschap
is voornemens dit najaar een aantal discussies in zowel de Landbouwraad
als de Milieuraad te faciliteren, naast de gebruikelijke behandeling van
aanvragen voor ggo-markttoelating. De verwachting is dat de Europese
Commissie op 13 juli haar plannen bekendmaakt. Daarbij zal aan de orde
komen op welke wijze de Europese Commissie vorm geeft aan haar
toezegging om lidstaten zelf de bevoegdheid te geven om te beslissen
over teelt van ggo’s op hun eigen grondgebied. Zoals u weet, heeft
Nederland hierop aangedrongen.
De leden van de SP-fractie vragen mij hoe ik mijn belofte om de kwaliteit
en houdbaarheid van de ggo-regelgeving te garanderen, zal vormgeven.
Ik zal in overleg met de andere betrokken ministers de formele stukken
van de Europese Commissie zorgvuldig bestuderen. Uitgangspunt is en
blijft dat bij aanpassingen aan het EU-beleid geen concessies mogen
worden gedaan aan de zorgvuldige beoordeling van risico’s voor mens,
dier en milieu.
Daarnaast zal er een vervolg worden gegeven aan de discussie over
sociaal-economische aspecten van ggo’s. Hierover hebben de lidstaten
gegevens naar de Europese Commissie verstuurd, die deze zal verwerken
in een verslag over de implementatie van richtlijn 2001/18/EC.
De minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer
(VROM) en ik hebben de Nederlandse bijdrage aan dit proces met uw
Kamer besproken in het AO biotechnologie van 21 januari 20101. De
verwachting is dat dit verslag in september 2010 zal verschijnen en dat het
verslag ook zal ingaan op de evaluatie van de Richtlijn 2001/18/EC, die in
2009 en 2010 in opdracht van de Europese Commissie is uitgevoerd.
Ik zal u op de hoogte houden van de ontwikkelingen op dit dossier en de
inzet van het kabinet ter zake.

1
Kamerstukken vergaderjaar 2009–2010,
27 428, nr. 160.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-32, nr. 406

20

Round Table on Responsible Soy (RTRS)
De leden van de fractie van de PvdD willen graag weten wat de
aanscherping van de standaard voor duurzame sojaproductie precies
inhoudt en hoe deze getoetst is op duurzaamheid. In mei 2009 zijn de
voorlopige principes en criteria vastgesteld door de leden van de RTRS.
Op basis daarvan zijn het afgelopen jaar in diverse landen (onder andere
Brazilië, Argentinië, India en China) veldtesten uitgevoerd op in totaal
600 000 ha op basis waarvan de criteria zijn aangescherpt. De RTRSstandaard staat voor betere agrarische productie, goede arbeidsomstandigheden, respectvolle omgang met lokale gemeenschappen,
bescherming van het milieu en behoud van biodiversiteit. Met name de
bescherming van High Conservation Value Areas (HCVA’s), oerbossen en
andere gebieden met hoge biodiversiteitswaarde, wordt nu beter geregeld
dan in de vorige versie. Dit is als het ware de 2.0 versie van de RTRS-principes en -criteria. Hiermee zal vanaf begin 2011 de eerste
RTRS-gecertificeerde soja op de markt komen.
De leden van fractie van de PvdD vragen of ik de indruk deel dat de
zogenaamde «RTRS-approved map» die in een multi stakeholder-proces
overeengekomen moeten worden, nog veel ruimte biedt voor ontbossing
ten behoeve van de sojateelt, ten koste van gebieden die belangrijke zijn
voor het in stand houden van de biodiversiteit. De komende jaren zal de
sojateelt wereldwijd, en zeker in Brazilië, verder toenemen. Dat geldt niet
alleen voor soja maar ook voor andere agrarische producten als maïs,
katoen, rietsuiker, aardappelen en tomaten. Dankzij de in het multi
stakeholder overleg overeengekomen RTRS-standaard wordt voorkomen
dat de uitbreiding van het soja-areaal plaatsvindt in kwetsbare gebieden
met hoge biodiversiteitswaarde.
Ik deel de mening van de leden dat vastleggen van het afzien van
bestrijdingsmiddelen die via internationale verdragen al uitgebannen zijn,
geen milieuwinst is.
Tevens vragen de leden van de fractie van de PvdD of ik meer uitleg kan
geven over de gentech-vrije RTRS-soja die nu in voorbereiding is. De
RTRS-standaard is «technologie-neutraal». Dat betekent dat zowel
ggo-soja als ggo-vrije soja duurzaam geteeld kan worden onder het
RTRS-label. Er wordt momenteel gewerkt aan de ontwikkeling van een
speciale ketenstandaard om niet-genetisch gemodificeerde soja als
zodanig te kunnen certificeren. Dat betreft dus een vrijwillige aanvulling,
zoals ook in ontwikkeling is voor soja waarvan de olie gebruikt wordt voor
de productie van biobrandstof voor de Europese markt.
Deze soja wordt dus geproduceerd volgens de eisen van de EU-RED
richtlijn voor hernieuwbare grondstoffen. Deze vrijwillige aanvulling
voorziet in het bedienen van speciale wensen in niche-delen van de markt,
maar is niet van toepassing op de «mainstream» RTRS soja.
De leden van de PvdD-fractie vragen verder of ik hun mening deel dat de
RTRS soja nog geen duurzame soja te noemen is, omdat verduurzamen
nog geen duurzaamheid betekent. De RTRS standaard is de enige
wereldwijde standaard voor soja, die in een multi stakeholder proces
tussen boeren, verwerkers, industrie en maatschappelijke organisaties tot
stand is gekomen. Momenteel is er nog geen RTRS soja op de markt.
Vanaf begin 2011 zal de eerste duurzaam geproduceerde RTRS soja op de
markt beschikbaar komen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-32, nr. 406

21

Amflora-aardappel
De leden van de SP-fractie vragen mij of ik de gebrekkige toetsing van de
antibioticaresistentie van de Amflora-aardappel aangekaart heb, en of ik
om een uitgebreidere toetsing heb gevraagd. Daarnaast vragen zij mij of
antibioticumresistentie met een halve toets af te doen is. Ik ben van
mening dat voorafgaand aan de toelating van de Amflora-aardappel een
zorgvuldige en complete wetenschappelijke toetsing op risico’s voor mens
dier en milieu heeft plaatsgevonden, waarbij voldoende aandacht is
besteed aan de antibioticaresistentie. Zowel de Europese Voedselveiligheid Autoriteit (EFSA) als de COGEM en het RIKILT zijn betrokken
geweest bij deze toetsing. Ik beschouw de toetsing dus niet als gebrekkig,
en zie geen reden om die in Europa aan te kaarten.
Over het beleid rondom antibioticumresistentiegenen in genetisch
gemodificeerde gewassen in het algemeen en de beoordeling van de
Amflora-aardappel in het bijzonder is de Kamer onlangs uitvoerig
geïnformeerd door de minister van VROM en mijzelf in antwoord op
schriftelijke vragen van de leden Ouwehand (PvdD)1 en Polderman (SP)2.
Kloonvlees
De leden van de PvdD-fractie hebben verschillende vragen gesteld over de
mogelijkheid dat er nu reeds kloonvlees in de Nederlandse supermarkten
ligt en wat ik kan doen om te voorkomen dat consumenten dit vlees
ongemerkt consumeren. Daarnaast wordt gevraagd of een etiketteringverplichting een werkbare oplossing kan zijn om het onderscheid tussen
beide soorten vlees zichtbaar te maken.
Ik kan u meedelen dat producten van gekloonde dieren, zoals vlees en
sperma, alleen te traceren zijn als het oorspronkelijke dier waar een kloon
van is gemaakt bekend is. Hiervoor is het noodzakelijk dat het betreffende
dier geïdentificeerd en geregistreerd is. Aangezien vele derde landen niet
beschikken over een identificatie- en registratiesysteem of geen aparte
registratie maken van gekloonde dieren zal het op dit moment veelal niet
mogelijk zijn om kloonvlees en gewoon vlees van elkaar te onderscheiden.
Ik kan daarom niet uitsluiten dat er mogelijk kloonvlees in zeer beperkte
hoeveelheid in de Europese supermarkten ligt. Het probleem van
herkenbaarheid van kloonvlees is een Europees probleem waarvoor een
Europese aanpak noodzakelijk is. Als in Europees verband het uitgangspunt zal worden dat de consument keuzevrijheid moet hebben, dan zullen
beide soorten vlees zichtbaar onderscheiden moeten worden. Etikettering
is een middel om dat onderscheid voor de consument zichtbaar te maken.
De Commissie zal eind dit jaar komen met een rapport over klonen,
waarin zij ook in zal gaan over producten van gekloonde dieren en
nakomelingen van gekloonde dieren.
Als overeenkomstig de resolutie van het Europees Parlement de import
van kloonvlees wordt verboden, is op één of andere wijze garantie nodig
van exporterende landen dat het door hen geëxporteerde vlees niet
afkomstig is van gekloonde dieren. Welke beleidslijn ook wordt gevolgd,
steeds zal het noodzakelijk zijn om in overleg met exporterende landen tot
oplossingen te komen. Dit zal mede nodig zijn in verband met onze
internationale verplichtingen in WTO-kader.
1
Kamerstukken II vergaderjaar 2009–2010,
Aanhangsel van de handelingen 2532.
2
Kamerstukken II vergaderjaar 2009–2010,
Aanhangsel van den handelingen 2533.

Ik laat het aan het volgende kabinet over om te beslissen op welke
beleidslijn in Europees verband zal worden ingezet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-32, nr. 406

22

Herkomstetikettering (initiatiefvoorstel EP) voor vlees en zuivel
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen zich af wat het effect is van
herkomstetikettering van vlees op het aankoopgedrag van consumenten.
Over dit onderwerp is relatief weinig onderzoek bekend. Voor rundvlees is
etikettering van herkomst verplicht. De effecten van informatie op het
etiket zijn nog onduidelijk. Veel consumentenonderzoek beperkt zich tot de
behoefte aan en de begrijpelijkheid van informatie. Grondig onderzoek
naar het gebruiken van informatie op etiketten bij de aankoop van
levensmiddelen ontbreekt vooralsnog. Verder is er sprake van een
contradictie waarbij consumenten enerzijds zo compleet mogelijk
informatie op het etiket wensen en anderzijds de informatie vaak te veel
vinden. Daarom is het Nederlandse standpunt dat bij verplichte herkomstetikettering van vlees en zuivel eerst een goede belangenafweging
moet plaatsvinden tussen enerzijds de extra lasten voor het bedrijfsleven
en anderzijds de meerwaarde van deze informatie voor consumenten. Ik
zal de Europese Commissie dan ook vragen om een impact assessment
voor herkomstetikettering van vlees en zuivel. Het Europese Parlement
heeft een dergelijk assessment alleen gevraagd voor primaire producten
bij de verwerking in samengestelde producten.
De leden van fractie van de PvdD vragen om Nederlandse ondersteuning
van de voorgestelde verplichte herkomstetikettering van vers vlees en zuivel door het Europees Parlement. Daarbij
verwijzen zij naar het belang van dergelijke informatie voor het transparant en duurzaam maken van de ketens. Nederland blijft voorstander
van vrijwillige herkomstetikettering van vers vlees en zuivel en gaat alleen
akkoord met verplichte herkomstetikettering in geval van risico’s op
misleiding van de consument. Dit standpunt zal ik ook kenbaar maken in
Brussel. Een verplichte herkomstetikettering leidt tot extra lasten voor het bedrijfsleven en tot belemmeringen van de interne markt. Tegelijkertijd is niet duidelijk wat de effecten
van deze verlichte informatieverstrekking is op het aankoopgedrag van
consumenten.
Transparantie en verduurzaming van de ketens kan op verschillende
manieren vorm krijgen, wat ik in mijn nota Duurzaam Voedsel ook heb
aangegeven (TK 31 532, nr. 18). Informatie op het etiket is daarvoor niet
een noodzakelijke vereiste of de meest effectieve methode. Dergelijke
informatie wordt in de eerste plaats verstrekt vanuit het oogpunt van
voedselveiligheid en gezondheidsoverwegingen.
De leden van de D66-fractie vragen zich af op welke wijze het Belgische
voorzitterschap van plan is de verschillende voorstellen met betrekking tot
etikettering in samenhang te behandelen om duplicatie van discussies en
onnodige lastenverzwaring voor bedrijven te voorkomen. België is als
voorzitter voornemens om wetsvoorstellen van de Europese Commissie
voor de herziening van het kwaliteitsbeleid agrarische producten in
Raadsverband aan de orde te stellen. Dit geschiedt binnen het kader van
het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid. Daarnaast wordt door de
Europese Commissie vanuit consumentenzaken verder gewerkt aan de
uitwerking van de verordening voedselinformatie aan consumenten.
Daarbij zal ook de wetgeving rondom etikettering van imitatieproducten
aan de orde komen. België is van plan om tijdens zijn voorzitterschap ook
dit dossier te agenderen. Ik zal in Brussel pleiten voor een samenhangende aanpak tussen alle voorstellen met betrekking tot etikettering.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-32, nr. 406

23

Uitkomsten van de Internationale Walvis Commissie (IWC)
De leden van de fractie van de PvdD vragen mij of de komende Raad nog
terug zal blikken op de afgelopen bijeenkomst van de IWC. De leden
fractie van de PvdD vragen mij verder naar omkopingspraktijken van
Japan.
De afgelopen bijeenkomst van de IWC is – zoals u uit de geannoteerde
agenda hebt kunnen afleiden – inderdaad niet geagendeerd voor de
Landbouwraad van 12 juli a.s. Voor zover daar aanleiding toe is, zal een
terugblik op de IWC plaats vinden in de Milieuraad. Het is mij bekend dat
sommige maatschappelijke groepen en media Japan hebben beticht van
omkopingspraktijken. Het gaat hier om geruchten. In het licht van de
pogingen om in een constructieve sfeer tot oplossingen te komen voor de
huidige problemen binnen de IWC is dit onderwerp niet in de vergadering
aan de orde gesteld, noch door Nederland noch door enig ander land.
Overigens heb ik u op 6 juli jl. per brief een verslag gezonden van de 62e
bijeenkomst van de IWC.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 21 501-32, nr. 406

24