Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

32 043

Toekomst pensioenstelsel

Nr. 561

BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 11 mei 2021
In de Kamerbrief principeakkoord vernieuwing pensioenstelsel van 5 juni
2019 (Kamerstuk 32 043, nr. 457) is aangekondigd dat het kabinet zal
onderzoeken welke keuzemogelijkheden bij aanvullend pensioen op
termijn kunnen worden toegevoegd, naast het bedrag ineens op pensioendatum. Tijdens het AO Pensioenonderwerpen van 16 oktober 2019
heeft Kamerlid Van Weyenberg tevens verzocht om een breed onderzoek
naar keuzemogelijkheden voor pensioendeelnemers. Bijgevoegd
onderzoek1 gaat in op de meest genoemde en voor de hand liggende
keuzemogelijkheden:
– keuze voor de pensioenuitvoerder, die in potentie beter aansluit op
voorkeuren van de deelnemer
– keuze voor het beleggingsprofiel met meer of minder risico of met
meer of minder groen beleggen
– keuze voor voortijdig aanwenden van pensioenvermogen, bijvoorbeeld voor aflossen eigenwoningschuld
– keuze voor een tijdelijk lagere premie, meer inkomen nu en een lager
pensioen later.
Bevindingen bij keuzemogelijkheden
Het rapport beschrijft op basis van beschikbare literatuur de implicaties
van de voorgestelde varianten. Daarbij is aandacht besteed aan de
juridische haalbaarheid en uitvoeringsgevolgen, maar ook aan gevolgen
en risico’s voor de deelnemer en voor het collectief. Voor de vier
keuzemogelijkheden volgt hieronder een samenvatting van de bevindingen. Het rapport geeft het hele overzicht.
De keuze voor de pensioenuitvoerder betekent dat een deelnemer een
uitvoerder kan kiezen die meer aansluit bij voorkeuren omtrent bijvoorbeeld groen beleggen, de wijze van communicatie/dienstverlening met
1

kst-32043-561
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 043, nr. 561

1

deelnemers of die bijvoorbeeld lagere uitvoeringskosten heeft. Er zijn
echter ook uitdagingen aan verbonden:
• De vrije keuze van een pensioenuitvoerder is niet te verenigen met
risicodeling, zoals voorzien in het nieuwe pensioencontract of de
verbeterde premieregeling met solidariteitsreserve.
• Deze keuze is naar verwachting niet verenigbaar met behoud van de
verplichtstelling en vergt fundamentele discussie over taakafbakening.
• Vrije keuze voor een uitvoerder van een regeling op sectorniveau, of
op niveau van de werkgever, lijkt niet uitvoerbaar. Als de inhoud van
de regeling echter geheel overgelaten wordt aan de deelnemer die
hierbij eigen keuzes kan maken óf als er een voorgeschreven gestandaardiseerde pensioenregeling komt, dan zijn er wel mogelijkheden
voor een werkbare uitvoering
• Voor uitvoeringslasten moet rekening gehouden worden met grote
uitdagingen voor pensioenuitvoerders en werkgevers die gaan leiden
tot kostenstijgingen.
Keuze voor beleggingsprofiel, zo beschrijft het rapport, betekent dat de
deelnemer keuzes kan maken zodat de wijze waarop belegd wordt, beter
aansluit bij zijn risicohouding en -draagkracht, maar ook bij andere
voorkeuren, bijvoorbeeld op gebied van duurzaamheid. Deze vorm van
keuzevrijheid is uitvoerbaar bij een verbeterde premieregeling, maar lijkt
moeilijk uitvoerbaar bij een regeling met solidariteitsreserve die gevuld
wordt uit collectief behaald rendement.
Keuze voor het voortijdig aanwenden van het pensioenvermogen geeft
huishoudens de mogelijkheid het pensioen beter te laten aansluiten op
hun financiële situatie, bijvoorbeeld tijdens het «spitsuur» van het leven.
Met deze keuze zouden er meer financiële middelen beschikbaar komen
om de kosten van de woning en een jong gezin te kunnen dragen. Er zijn
echter nadelen aan verbonden:
• Omdat oudere werknemers aanzienlijk meer op te nemen pensioenvermogen bezitten, is er mogelijk een prijsopdrijvend effect op de
woningmarkt als het pensioengeld daar besteed wordt. De toegang tot
de woningmarkt wordt dan niet vergroot voor koopstarters.
• Per saldo ontstaat het risico voor jongere deelnemers dat veel
pensioenopbouw wordt misgelopen in ruil voor een relatief bescheiden bijdrage aan de aankoop van de woning of het aflossen van de
hypotheek. Het rapport toont een rekenvoorbeeld waar 5.000 euro
meer nu vrij beschikbaar voor een jonge deelnemer betekent dat er
later 40.000 euro minder pensioenvermogen zal zijn opgebouwd.
• De uitvoering wordt aanzienlijk moeilijker naarmate meer restricties
gesteld worden, zoals aan de omvang van het bedrag of aan de
bestedingsdoelen. Voorwaarden zullen nodig zijn om foute keuzen te
voorkomen – die immers niet te herstellen zijn als de deelnemer zich
dat (te laat) beseft.
Keuze voor een tijdelijk lagere premie geeft deelnemers tijdelijk meer
financiële ruimte – bijvoorbeeld in een dure fase van het leven. Ook hier
geldt dat jonge deelnemers die minder premie inleggen later een lagere
pensioenuitkering zullen krijgen. Het rapport laat zien dat deze keuzemogelijkheid meer ruimte biedt aan niet-rationeel gedrag bij pensioen:
onderspaarders kiezen net zo vaak voor een premiestop als overspaarders
en omgekeerd, overspaarders kiezen net zo vaak voor extra premie-inleg
als onderspaarders. Daarnaast geldt ook hier dat uitvoering complexer
wordt naarmate meer restricties gesteld worden aan de hoogte van de
premieverlaging en het gebruik van de bespaarde premie.
Het rapport doet geen aanbevelingen. Het rapport is opgesteld door PWC
in opdracht van SZW en is begeleid door een klankbordgroep bestaande

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 043, nr. 561

2

uit betrokken ministeries en toezichthouders AFM en DNB. De Pensioenfederatie en Verbond van Verzekeraars hebben inbreng geleverd op de
rapportage.
Het kabinet legt het rapport zonder nadere standpuntbepaling aan u voor.
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
W. Koolmees

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 043, nr. 561

3