Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

32 132

Wijziging van de Wet belastingen op
milieugrondslag in verband met de afschaffing
van de vliegbelasting

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING
Inhoudsopgave
I. ALGEMEEN
1. Afschaffing van de vliegbelasting
2. EU-aspecten
3. Budgettaire aspecten
4. Uitvoeringskosten Belastingdienst
5. Gevolgen voor bedrijfsleven en burger
II. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING

blz.
1
1
3
3
3
3
4

I. ALGEMEEN
1. Afschaffing van de vliegbelasting
In het aanvullend beleidsakkoord Werken aan toekomst heeft het kabinet
besloten de heffing van de vliegbelasting te beëindigen. De vliegbelasting
is bij het Belastingplan 2008 per 1 juli 2008 opgenomen in het tot hoofdstuk VII vernummerde hoofdstuk Vb van de Wet belastingen op milieugrondslag. De belasting is ingevoerd om de maatschappelijke kosten van
het vliegen meer tot uitdrukking te brengen in de prijs waar dat nog in
onvoldoende mate gebeurt. Hierbij woog mee dat het internationale vliegverkeer, anders dan andere vervoersmodaliteiten, is vrijgesteld van
accijns- en omzetbelastingheffing, hetgeen resulteert in een concurrentievoordeel voor de luchtvaartsector ten opzichte van vrijwel alle andere
sectoren. De introductie van de vliegbelasting verminderde deze
concurrentieverstoring. Bij de totstandkoming ervan is onderzoek gedaan
naar de modelmatig te verwachten effecten voor de luchtvaartsector in
2011. Uitgaande van een autonome groei van circa 4% per jaar bleken
deze effecten neer te komen op een vertraging van de groei met enkele
jaren en een bijbehorende matiging van de toename van de mondiale
CO2-uitstoot met zo’n 1,5 megaton per jaar. Daarmee paste de vliegbelasting dus ook binnen de door het kabinet nagestreefde reductie van
de CO2-uitstoot.
Op zich zelf onderschrijft het kabinet onverkort deze doelstellingen. Sinds
de vormgeving van de vliegbelasting in de tweede helft van 2007 is echter
het beeld in de luchtvaartsector drastisch gewijzigd. Al voor de economi-

KST134777
0910tkkst32132-3
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 132, nr. 3

1

sche crisis ondervond de sector medio 2008 de gevolgen van sterk schommelende brandstofprijzen en ongunstige ontwikkelingen in wisselkoersen.
Daarnaast is de sector zwaar getroffen door de economische teruggang,
zowel in het passagierssegment als in het luchtvrachtsegment. In de aldus
ontstane moeilijke situatie in de luchtvaartsector, die zich mondiaal doet
gelden, is de Nederlandse luchtvaartsector sinds medio 2008 bovendien
geconfronteerd met een nieuwe nationale belasting op vertrekkende
passagiers. In het kader van de bestrijding van de economische crisis
heeft het kabinet de op zich zelf solide argumenten voor invoering van
een nationale vliegbelasting opnieuw gewogen. Deze afweging heeft
ertoe geleid dat het kabinet, zoals aangegeven in de toelichting bij het
Fiscaal stimuleringspakket, heeft besloten de heffing van de vliegbelasting
in twee stappen te beëindigen: door het op nul stellen van de tarieven
(stap 1) en het daarna afschaffen van de vliegbelasting (stap 2).
Uitgaande van het eerdere effectenonderzoek zou afschaffing van de
vliegbelasting er toe leiden dat de becijferde matiging van de groei van de
mondiale CO2-uitstoot ongedaan zou worden gemaakt. De uitstoot zou
dan weer op het niveau komen behorende bij een autonome groei van
zo’n 4% per jaar. Nu echter door de economische crisis de veronderstelde
autonome groei is omgeslagen in krimp, zal daarvan vooralsnog geen
sprake zijn. Na de invoering van de vliegbelasting is voorts op Europees
niveau besloten de luchtvaart in 2012 onder het Europese systeem van
emissiehandel (ETS) te brengen. Daarmee zal vanaf 2012 een plafond
worden gesteld aan de CO2-emissies van de luchtvaart en wordt een deel
van de maatschappelijke kosten van het vliegen weer beter tot uitdrukking
gebracht in de prijs. Door invoering van ETS op Europees niveau wordt
bovendien het gelijke speelveld binnen Europa niet aangetast.
De beslissing om de vliegbelasting af te schaffen in plaats van het huidige
nultarief te handhaven, is ingegeven door de wens van de regering om de
betrokken bedrijftakken voor de komende jaren op dit punt zekerheid te
bieden. Zowel de invoering van de vliegbelasting per 1 juli 2008 als het op
nul stellen van de vliegbelasting per 1juli 2009 vormde voor de bedrijfsvoering van de betrokken ondernemers in de reis- en luchtvaartbranche
een ingrijpende gebeurtenis, die ook sterk kon doorwerken in de relatie
tussen ondernemer en consument. Bovendien ondervinden deze sectoren
zwaar de gevolgen van de economische crisis. Verder zal de reisen
luchtvaartsector zoals gezegd via het ETS binnen enkele jaren opnieuw
worden geconfronteerd met een systeem waarbij een deel van de maatschappelijke kosten van het vliegen weer beter tot uitdrukking wordt
gebracht in de prijs. Ook wanneer de economie de komende jaren weer
aantrekt zou het naar het oordeel van de regering niet juist zijn, de ondernemers in – uitsluitend – de Nederlandse reis- en luchtvaartsector jarenlang in het ongewisse te laten over een eventuele herleving van de per
1 juli 2009 op nul gestelde nationale vliegbelasting, naast de aangekondigde invoering van het ETS waarmee alle reis- en luchtvaartondernemers
binnen Europa te maken zullen krijgen. Overigens past het handhaven van
loze wetgeving ook niet in het streven naar heldere en eenvoudige regelgeving.
De eerste stap, het op nul stellen van de tarieven van de vliegbelasting, is
geregeld in het Fiscaal stimuleringspakket. De inwerkingtreding van deze
maatregel was voorzien op een bij koninklijk besluit te bepalen tijdstip,
aangezien de beëindiging van de heffing van de vliegbelasting mede
afhankelijk is gesteld van de inzet van luchthaven Schiphol inzake kostenstructurering. Luchthaven Schiphol heeft, naar de mening van het kabinet,
met de door haar gedane toezeggingen ten aanzien van kostenreducerende maatregelen voldoende invulling gegeven aan deze in het aanvullend beleidsakkoord opgenomen voorwaarde. Daarom is bij koninklijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 132, nr. 3

2

besluit van 1 juli 2009 bepaald dat de maatregel per 1 juli 2009 in werking
treedt.1 Over de kostenreducerende maatregelen van Schiphol is de
Tweede Kamer per brief van 29 mei jl.2 geïnformeerd. Daarnaast zal, ter
uitvoering van de motie Cramer c.s.3, een actualisatie van de kostenreductie en de investeringen van Schiphol, voorzien van het oordeel van
het kabinet in het licht van de gemaakte afspraken met Schiphol, voor de
behandeling van dit wetsvoorstel aan de Staten-Generaal worden toegezonden.
Het kabinet was voornemens de tweede stap, het afschaffen van de vliegbelasting, te regelen in het Belastingplan 2010. Ter uitvoering van de
motie Leijnse c.s.4 wordt het daartoe strekkend wetsvoorstel nu echter
niet als onderdeel van een verzamelvoorstel maar afzonderlijk bij de
Staten-Generaal ingediend. Voorliggend wetsvoorstel strekt hiertoe.
2. EU-aspecten
Dit wetsvoorstel bevat geen EU-aspecten.
3. Budgettaire aspecten
In de toelichting bij het Fiscaal stimuleringspakket zijn de budgettaire
effecten van het op nul stellen van de tarieven van de vliegbelasting (stap
1) opgenomen.
Tabel: budgettaire effecten (€ mln / – = lastenverlichting)
Onderwerp

2009

2010

2011

(structureel)

Verlagen tarieven vliegbelasting
naar 0

– 150

– 305

– 305

– 305

De in voorliggend voorstel opgenomen afschaffing van de vliegbelasting
(stap 2) heeft geen additionele budgettaire gevolgen.
4. Uitvoeringskosten Belastingdienst
In de toelichting bij het Fiscaal stimuleringspakket is de besparing van de
uitvoeringskosten door het op nul stellen van de tarieven van de vliegbelasting (stap 1) vermeld. Door het op nul stellen van deze tarieven
zullen de uitvoeringskosten van deze belasting, vermoedelijk vanaf
september 2009, in zijn geheel komen te vervallen. Dit levert een jaarlijkse
besparing op van € 1,1 miljoen. De in voorliggend voorstel opgenomen
afschaffing van de vliegbelasting (stap 2) heeft geen additionele gevolgen
voor de uitvoeringskosten.
5. Gevolgen voor bedrijfsleven en burger

1

Besluit van 1 juli 2009 tot vaststelling van
het tijdstip van inwerkingtreding van artikel X
van de Wet fiscaal stimuleringspakket en
overige fiscale maatregelen (Stb. 2009,
281).
2
Kamerstukken II 2008/09, 29 665, nr. 139.
3
Kamerstukken II 2008/09, 31 301, nr. 39.
4
Kamerstukken I 2008/09, 31 301, nr. D
Herdruk.
5
CPP 2009/1144M (Stcrt. 2009, 10 309).

Door het per 1 juli 2009 op nul stellen van de tarieven van de vliegbelasting (stap 1) en het besluit van de staatssecretaris van Financiën van
1 juli 20095, waarin is goedgekeurd dat de exploitanten van de luchthavens geen aangifte vliegbelasting meer hoeven te doen vanaf het derde
kwartaal 2009 en tevens dat de luchtvaartmaatschappijen voor het vertrek
van passagiers op of na 1 juli 2009 ontheven zijn van hun administratieve
verplichtingen in het kader van de vliegbelasting, zijn de met de vliegbelasting samenhangende administratieve lasten vervallen. De in voorliggend voorstel opgenomen afschaffing van de vliegbelasting (stap 2) heeft
geen additionele effecten. Wel geeft het wetsvoorstel zekerheid aan
bedrijfsleven en burger over het structurele karakter van de verlaging van
de vliegbelasting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 132, nr. 3

3

II. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING
Artikel I strekt ertoe de vliegbelasting af te schaffen. Er is voor gekozen de
bestaande nummering in de Wet belastingen op milieugrondslag (Wbm)
te handhaven.
De staatssecretaris van Financiën,
J. C. de Jager

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 132, nr. 3

4