Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

21 501-20

Europese Raad

21 501-03

Begrotingsraad

Nr. 1323

BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 4 mei 2018
De vaste commissie voor Financiën heeft mij verzocht om de Kamer te
informeren over de financiële consequenties voor Nederland en de
EU-begroting als er geen overeenstemming wordt bereikt over het
Meerjarig Financieel Kader (MFK) 2021–2027. Via deze brief geef ik, mede
namens de Minister van Buitenlandse Zaken, invulling aan dat verzoek.
Rekening houdend met de Nederlandse onderhandelingspositie is het
kabinet bereid om de Kamer, mocht de behoefte bestaan, nader te
informeren in een besloten technische briefing.
Voor de analyse van de financiële consequenties van het ontbreken van
een akkoord over het MFK is van belang hoe bestaande verordeningen
doorlopen en of nieuwe (beleids)verordeningen moeten worden aangenomen. Daarbij speelt het onderscheid tussen verordeningen waarover de
Raad met unanimiteit besluit en verordeningen waarvoor aanname met
een gekwalificeerde meerderheid (QMV) voldoende is. Voor het MFK geldt
unanimiteit van stemmen. Dit geldt ook voor het Eigen Middelen Besluit
(EMB) waarin de inkomsten van de Europese begroting worden
vastgelegd. Over beleidsverordeningen voor bijvoorbeeld het Cohesiebeleid en het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) wordt door de
Raad met QMV besloten. Dit is tevens het geval voor de jaarlijkse
EU-begroting. Het valt niet te voorspellen of bij het ontbreken van een
akkoord over het MFK er wel over beleidsverordeningen wordt besloten.
Unanimiteit
Het MFK legt de meerjarige (deel)plafonds vast waarbinnen de jaarlijkse
EU-begroting moet worden ingepast. Indien per 1 januari 2021 geen
akkoord wordt bereikt, blijven de plafonds en bepalingen van het laatste
jaar van het huidige MFK (2020) van kracht. Conform de huidige
MFK-verordening wordt dit uitgavenplafond jaarlijks met 2% geïndexeerd.
Aangezien het MFK slechts plafonds vastlegt, leidt het doortrekken van
het plafond voor 2020 naar 2021 niet direct tot nieuwe vastleggingen en
betalingen in 2021.

kst-21501-20-1323
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-20, nr. 1323

1

Aan de inkomstenkant van de EU-begroting legt het EMB de verschillende
typen eigen middelen vast. Daarnaast stelt het EMB een plafond voor de
maximale omvang van de eigen middelen in enig jaar in procenten van
het BNI. Bij het ontbreken van een nieuw EMB blijft het huidige EMB van
toepassing. Ook de kortingen zijn opgenomen in het EMB. De Nederlandse korting is uitdrukkelijk in tijd beperkt tot de duur van het huidige
MFK (2014–2020) en komt daarmee te vervallen bij het uitblijven van een
akkoord over een nieuw EMB1.
Gekwalificeerde meerderheid
Om middelen uit te geven, zijn allereerst beleidsverordeningen nodig die
bepalen hoeveel, waaraan en wanneer mag worden uitgegeven. Er zijn
enkele tientallen van zulke verordeningen. Om de analyse van de
beleidsverordeningen behapbaar te houden heb ik mij gericht op de
structuurfondsen (Cohesiebeleid en plattelands- en visserijbeleid), de
eerste pijler van het GLB (directe inkomenssteun boeren) en het kaderprogramma voor onderzoek en innovatie. Aan deze beleidsterreinen wordt in
totaal ongeveer 80% van de EU-begroting uitgegeven, waardoor ze een
goed beeld geven van de gevolgen bij het ontbreken van een akkoord.
Voor het Cohesiebeleid en plattelands- en visserijbeleid geldt dat er
zonder nieuwe of geactualiseerde verordening voor structuurfondsen na
31 december 2020 geen nieuwe financiële verplichtingen kunnen worden
aangegaan binnen de huidige verordening. Wel kunnen de reeds
aangegane verplichtingen (reste-à-liquider; RAL) nog tot 1 januari 2024
worden uitbetaald op basis van de zogeheten n+3 regel. De structuurfondsen, inclusief de tweede pijler van het GLB, beslaan ongeveer 45 tot
50% van de EU-begroting.
Ook bij het kaderprogramma voor onderzoek en innovatie kunnen binnen
de huidige verordening geen nieuwe verplichtingen worden aangegaan
na 31 december 2020. Het kaderprogramma voor onderzoek en innovatie
betreft ongeveer 7% van de EU-begroting. De verordening voor de eerste
pijler van het GLB kent geen harde einddatum. De plafonds en bepalingen
van het laatste jaar van het huidige MFK (2020) blijven van toepassing,
waardoor uitgaven kunnen blijven plaatsvinden. Deze uitgaven bedragen
27 à 30% van de EU-begroting.
Naast beleidsverordeningen is een jaarlijkse EU-begroting vereist voor het
verrichten van betalingen. De jaarlijkse EU-begroting moet het bestaande
EMB en de bepalingen uit het laatste jaar van het huidige MFK (2020)
respecteren. Mocht er geen EU-begroting overeengekomen kunnen
worden, dan geldt de zogenoemde twaalfdenregeling. Dit houdt in dat
maandelijks uitgaven kunnen worden verricht per begrotingshoofdstuk,
met een maximum van een twaalfde van de begroting van het vorige
begrotingsjaar.
Terugtrekking Verenigd Koninkrijk
Indirect zal ook de verwachte terugtrekking van het Verenigd Koninkrijk uit
de Europese Unie per 30 maart 2019 een effect hebben. Zoals eerder aan
de Kamer gemeld2 zijn bij een ordelijke terugtrekking van het VK geen
gevolgen voor de Nederlandse afdrachten die voortvloeien uit het huidige
MFK. Het VK is echter wel een grote nettobetaler aan de EU-begroting,
waardoor bij het doortrekken van het uitgavenplafond voor 2020 naar
1

Met uitzondering van de permanente korting voor het Verenigd Koninkrijk komen alle kortingen
eind 2020 te vervallen. Dit geldt dus ook voor de Nederlandse kortingen.
2
Kamerstuk 23 987, nr. 241

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-20, nr. 1323

2

latere jaren een financieringsgat in die latere jaren ontstaat. Indien de
principeafspraken over de financiële afwikkeling zoals die in maart
jongstleden door de Europese Commissie en het VK zijn overeengekomen
na sluiting van het nog af te ronden terugtrekkingsakkoord van kracht
worden, zal dit gat gedeeltelijk en in afnemende mate worden gevuld
doordat in het terugtredingakkoord is afgesproken dat het VK na 2020 zal
bijdragen aan de betalingen die voortvloeien uit verplichtingen die tijdens
het MFK 2014–2020 zijn aangegaan (RAL). Het VK zal volgens die
afspraken ook meebetalen aan de pensioenverplichtingen die tot eind
2020 zijn opgebouwd en daarna uitbetaald worden. De omvang van de
bijdrage van het VK hangt onder meer af van de uiteindelijke omvang van
de RAL en andere verplichtingen op de EU-begroting. Deze zijn nu nog
onbekend. Daarnaast leidt de uittreding van het VK tot het verlies van de
korting die Nederland op dit moment ontvangt op de Britse korting.
Het kan zijn dat het VK na terugtrekking in beperkte mate zal blijven
bijdragen aan onderdelen van de EU-begroting, zoals het kaderprogramma voor onderzoek en innovatie. Daarnaast zullen, afhankelijk van de
afspraken over de toekomstige relatie, mogelijk douaneheffingen geheven
worden op de import van Britse goederen door de EU.
Bij het ontbreken van een akkoord over het MFK en het EMB worden ook
geen afspraken gemaakt over de wijze waarop om wordt gegaan met het
financieringsgat dat ontstaat en het verlies van de korting die Nederland
ontvangt op de Britse korting.
Financiële gevolgen
De financiële gevolgen van het ontbreken van een akkoord op 1 januari
2021 voor de Nederlandse afdrachten zijn onduidelijk en kunnen per jaar
verschillen. Dit hangt onder meer af van de omvang en het betalingsritme
van de RAL, de kans dat nieuwe beleidsverordeningen worden aangenomen, de nominale groei van het BNI en het financieringsgat dat
ontstaat na het vertrek van het VK uit de Europese Unie. Op dit moment
beschik ik niet over voldoende informatie om hier een inschatting van te
maken.
Hopende u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd.
De Minister van Financiën,
W.B. Hoekstra

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-20, nr. 1323

3