Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

34 904

Voorstel van wet van de leden Asscher en Van
Toorenburg tot wijziging van het Wetboek van
Strafrecht in verband met het strafbaar stellen
van seksuele intimidatie

Nr. 7

VERSLAG
Vastgesteld 2 juli 2019
De vaste commissie voor Justitie en Veiligheid, belast met het voorbereidend onderzoek van dit voorstel van wet, heeft de eer als volgt verslag
uit te brengen. Onder het voorbehoud dat de hierin gestelde vragen en
gemaakte opmerkingen voldoende zullen zijn beantwoord, acht de
commissie de openbare behandeling van het voorstel van wet
genoegzaam voorbereid.
Inhoudsopgave

Blz.

1.
2.
3.

1
3
4
4
4
5
5
5
8
8
10
11

4.
5.

6.
7.

Inleiding
Achtergrond
Bestaande initiatieven tegen seksuele intimidatie
3.1. Activisme
3.2. Lokale aanpak
Huidig wettelijk kader in Nederland
Voorstel voor strafbaarstelling
5.1. Wetsvoorstel
5.2. Verhouding tot lokale regelgeving
5.3. Handhaafbaarheid
Constitutionele paragraaf
Consultatie

1. Inleiding
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van het voorstel van
wet van de leden Asscher en Van Toorenburg tot wijziging van het
Wetboek van Strafrecht in verband met het strafbaar stellen van seksuele
intimidatie (hierna: initiatiefwetsvoorstel). Zij complimenteren de
initiatiefnemers met het werk. Het opstellen van een initiatiefwetsvoorstel
vergt veel tijd en moeite en is altijd een compliment waard. Voornoemde
leden zijn het eens met de initiatiefnemers dat seksuele intimidatie
ongewenst is en dient te worden bestreden. Iedereen moet zich veilig
kunnen voelen, ook in de openbare ruimte. Wel vragen de aan het woord

kst-34904-7
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 904, nr. 7

1

zijnde leden of dit wetsvoorstel dat doel dichterbij brengt. Tevens hebben
zij twijfels bij de handhaafbaarheid van het voorstel. Zij hebben enkele
vragen.
De leden van de CDA-fractie hebben met grote belangstelling kennisgenomen van het initiatiefwetsvoorstel. Deze leden lezen bezorgd de
verontrustende cijfers over het percentage vrouwen dat te maken heeft
gehad met seksuele intimidatie op straat. Voornoemde leden delen de
opvatting van de initiatiefnemers dat dit niet thuishoort in de Nederlandse
samenleving. Met de strafbaarstelling van seksuele intimidatie wordt
volgens de aan het woord zijnde leden een duidelijke strafrechtelijke norm
gesteld die deze leden ook al terugvinden in andere wetgeving. Wel
hebben deze leden nog enkele vragen over het wetsvoorstel.
De leden van de D66-fractie hebben met kritische blik kennisgenomen van
dit initiatiefwetsvoorstel. Zij zien de problematiek van seksueel grensoverschrijdend gedrag die de initiatiefnemers benoemen. Kwetsende en
vervelende ervaringen van seksuele intimidatie kunnen een gevoel van
onveiligheid creëren. Het zelfstandig strafbaar stellen van seksuele
intimidatie lost het probleem alleen niet op volgens deze leden. Over de
redenen daarvoor – ook door de Afdeling advisering van de Raad van
State (hierna: Afdeling) genoemd – hebben voornoemde leden nog enkele
vragen.
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met grote waardering
kennisgenomen van het initiatiefwetsvoorstel. De initiatiefnemers leveren
met hun voorstel een bijdrage aan het bestrijden van een maatschappelijk
ongewenst verschijnsel: seksuele straatintimidatie van vrouwen en, in
mindere mate, mannen. Voornoemde leden onderschrijven van harte de
uitgangspunten van de initiatiefnemers dat seksuele intimidatie niet
normaal en niet gewenst is. Iedereen moet zich waar dan ook veilig moet
kunnen voelen. Seksuele straatintimidatie tast het gevoel van veiligheid
aan en kan ertoe leiden dat slachtoffers in hun bewegingsvrijheid worden
beperkt. De aan het woord zijnde leden hebben nog enkele vragen.
De leden van de SP-fractie hebben met kritische belangstelling kennisgenomen van het initiatiefwetsvoorstel, waarmee openbare seksueel
intimiderende gedragingen of uitlatingen die een ander in een bedreigende, vijandige, beledigende, vernederende of kwetsende situatie
brengen strafbaar worden gesteld. Deze leden hebben hierover nog
vragen en opmerkingen.
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben met veel interesse kennisgenomen van het initiatiefwetsvoorstel en waarderen het werk dat de
initiatiefnemers en hun ondersteuning hebben gestoken in het voorstel.
Ieder persoon moet zich veilig voelen op straat, dat is het uitgangspunt
van dit wetsvoorstel. Voornoemde leden onderschrijven dit en
benadrukken dat iedereen over straat moet kunnen zonder te worden
lastig gevallen, gekwetst, beledigd, bedreigd of beperkt in het gevoel van
persoonlijke vrijheid. De aan het woord zijnde leden hebben nog enkele
vragen ter verduidelijking.
De leden van de SGP-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het initiatiefwetsvoorstel. Deze leden vinden het belangrijk dat
seksuele intimidatie wordt tegengegaan Zij hebben een aantal vraagpunten bij dit wetsvoorstel en de toelichting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 904, nr. 7

2

2. Achtergrond
De leden van de VVD-fractie lezen dat de initiatiefnemers meerdere
onderzoeken noemen waaruit blijkt dat seksuele intimidatie grootschalig
voorkomt. Los van de vraag hoe wetenschappelijk verantwoord een
enquête uit 2008 van het meisjesweekblad Yes is, constateren
voornoemde leden met de initiatiefnemers dat seksuele intimidatie veel
plaatsvindt en dat vooral jonge vrouwen hiermee te maken krijgen. Is een
strafrechtelijke aanpak echter de juiste methode om dit probleem aan te
pakken? Maakt dit vrouwen niet juist minder weerbaar omdat ze in een
slachtofferrol worden gedrukt? Is onderzoek gedaan naar de vraag
hoeveel van de vrouwen die zijn lastiggevallen graag een strafzaak
zouden zien naar aanleiding van de seksuele intimidatie? Is onderzoek
gedaan naar hoeveel vrouwen die te maken hebben met seksuele
intimidatie van mening zijn dat ze dit zelf kunnen oplossen zonder hulp
van het strafrecht? Voorts vragen de aan het woord zijnde leden of de
initiatiefnemers van mening zijn dat opmerkingen met een seksuele
connotatie altijd ongewenst zijn. Hoe zien de initiatiefnemers dit in het
licht van de vrijheid van meningsuiting? Waar ligt volgens de initiatiefnemers de grens tussen flirten en strafbaar gedrag? Ligt die grens anders
in een café of een dansgelegenheid dan op straat of bij de bushalte?
Waarom vinden de initiatiefnemers dat de overheid zich moet bezighouden met het flirtgedrag van haar burgers? Mensen, ook vrouwen,
kunnen toch zelf hun grenzen aangeven? Waarom is dan een wetsvoorstel
nodig, naast de reeds bestaande zedenwetgeving? Kunnen de initiatiefnemers voorbeelden noemen van opmerkingen met een seksuele
connotatie die volgens hen wel strafwaardig zijn en opmerkingen met een
seksuele connotatie die dat niet zijn? Is die grens wel zo duidelijk te
stellen? Zo nee, in hoeverre voldoet dit initiatiefwetsvoorstel dan aan het
lex certa-beginsel?
De leden van de SP-fractie lezen dat de initiatiefnemers in de inleiding van
de memorie van toelichting schrijven dat het strafrecht niet de oplossing
vormt van het probleem maar een ultimum remedium is, een correctiemiddel als andere middelen tekort zijn geschoten. Voornoemde leden
vragen of volgens de initiatiefnemers al voldoende is geïnvesteerd in
opvoeding, voorlichting en bewustwordingscampagnes om seksuele
intimidatie in het openbaar tegen te gaan. In hoeverre heeft dat tot nu
bijgedragen aan verminderen van seksuele intimidatie? Wat is de reden
om nu naar het ultimum remedium te grijpen? Is deze strafbaarstelling nu
volgens de initiatiefnemers wel echt een effectieve oplossing voor dit
probleem? Wat verwachten de initiatiefnemers hier precies van?
De leden van de ChristenUnie-fractie lezen dat de initiatiefnemers ervoor
gekozen hebben zich te richten op seksuele straatintimidatie. Deze leden
zien dat seksuele straatintimidatie een grote inbreuk maakt op de
veiligheidsbeleving van vrouwen en seksuele minderheden op straat.
Tegelijkertijd zien zij ook dat niet-seksuele straatintimidatie een grote
inbreuk maakt op de veiligheidsbeleving van slachtoffers. Ook daar kan
sprake zijn van het brengen van iemand in een intimiderende, onvrije
situatie en het beperken van iemands vrijheid om zichzelf vrij te bewegen
in het openbaar. Hierbij denken zij aan intimidatie op basis van het dragen
van religieuze kleding, zoals een keppel of hoofddoek, of op basis van een
zichtbare beperking. Kunnen indieners aangeven waarom zij zich enkel tot
seksuele straatintimidatie hebben beperkt? Tevens vragen voornoemde
leden of de initiatiefnemers het voorstelbaar achten dat, bij succesvol
functioneren van het voorgestelde artikel, de reikwijdte van het artikel
wordt uitgebreid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 904, nr. 7

3

De leden van de SGP-fractie vragen zich af in hoeverre de initiatiefnemers
zich gebogen hebben over de herkomst van de vormen van seksuele
intimidatie. In hoeverre is een verband aan te wijzen met de grote
(digitale) hoeveelheid seksueel expliciet materiaal dat een norm neerzet
dat naroepen, intimideren of door middel van gebaren lastigvallen van
vrouwen of mannen als normaal moet gelden? Kunnen zij aangeven op
welke manier (naast de in dit initiatiefwetsvoorstel beoogde strafbaarstelling) kan worden gewerkt aan een cultuur waarin dergelijke gedragingen niet langer als normaal of stoer gelden? Moet niet alleen gewerkt
worden aan opvoeding en bewustwording, maar ook aan het terugdringen van het aanbod? Zo ja, op welke wijze zou dit naar de mening van
de initiatiefnemers kunnen worden bereikt?
3. Bestaande initiatieven tegen seksuele intimidatie
3.1. Activisme
De leden van de CDA-fractie lezen dat de Stichting Stop Straatintimidatie
zich al langer bezighoudt met de problematiek rondom seksuele intimidatie op straat. Hebben de initiatiefnemers hun initiatiefwetsvoorstel
voorgelegd aan de Stichting Stop Straatintimidatie? Zo ja, hoe staat de
Stichting tegenover het wetsvoorstel?
3.2. Lokale aanpak
De leden van de CDA-fractie vragen de initiatiefnemers of er sinds het
opstellen van de memorie van toelichting nog andere rechtszaken over de
Rotterdamse en Amsterdamse Algemene Plaatselijke Verordening (APV)
zijn gevoerd.
De leden van de SP-fractie lezen dat de initiatiefnemers schrijven dat per
1 januari 2018 in Rotterdam seksuele intimidatie op straat in de APV
strafbaar is gesteld. Deze leden willen weten of dit zijn vruchten afwerpt.
Zij lezen dat er vier extra handhavers zijn ingezet in Rotterdam. Heeft dit
geleid tot een vermindering van seksuele intimidatie op straat? Worden
meer aangiften gedaan? Wordt effectief opgetreden door de handhaving?
De aan het woord zijnde leden lezen dat ook in Amsterdam straatintimidatie in de APV is opgenomen, maar er nog wordt gewacht met daadwerkelijk handhavend optreden. Waarom is dit? Wat is de laatste stand van
zaken?
De leden van de ChristenUnie-fractie constateren dat op lokaal niveau al
ervaring is opgedaan met een soortgelijk verbod. De ervaringen met het
handhaven van het verbod zijn echter nog beperkt. Met name nu er nog
weinig tot geen veroordelingen zijn geweest met betrekking tot het lokale
verbod. Hebben de gemeenten met de lokale verboden hun aanbevelingen met betrekking tot de handhaving gedeeld, en hoe zijn deze
meegenomen in dit initiatiefwetsvoorstel, zo vragen deze leden.
De leden van de SGP-fractie lezen dat de initiatiefnemers van het
initiatiefwetsvoorstel spreken over de voorbeelden van Amsterdam en
Rotterdam waarin seksuele intimidatie op straat in de APV strafbaar is
gesteld. Voornoemde leden vragen of de indieners weten of dit de enige
voorbeelden zijn van het aanpakken van seksuele intimidatie op lokaal
niveau. Zijn er ook andere gemeenten waar dit in de APV is opgenomen?
Ook vragen deze leden of in Amsterdam nog steeds geldt dat er niet
wordt gehandhaafd of dat de bekendheid met het verbod intussen is
toegenomen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 904, nr. 7

4

4. Huidig wettelijk kader in Nederland
De leden van de VVD-fractie lezen dat de initiatiefnemers meerdere
strafrechtelijke delicten noemen die kunnen worden gebruikt om seksuele
intimidatie tegen te gaan. Dit zijn: discriminatie, belediging, laster, smaad,
verkrachting, aanranding, vormen van ontucht en schennis van
eerbaarheid. Daarnaast kan seksuele intimidatie worden aangepakt via
wettelijke bepalingen in het Burgerlijk Wetboek, de Wet gelijke behandeling van mannen en vrouwen en de Algemene wet gelijke behandeling.
Toch menen de initiatiefnemers dat de Nederlandse wetgeving een lacune
kent op het gebied van seksuele intimidatie, zo lezen voornoemde leden in
de memorie van toelichting. Kunnen de initiatiefnemers duidelijk maken
waar die lacune uit bestaat? Welke gedragingen kunnen niet worden
aangepakt door de huidige wetgeving? Zijn dat gedragingen waarbij
strafrechtelijk optreden gepast en gewenst is? In hoeverre is de voorgestelde strafbaarstelling een goede oplossing om deze gedragingen aan te
pakken?
Daarnaast wijzen de aan het woord zijnde leden graag op de brief van de
Minister van Justitie en Veiligheid (JenV) van 22 mei 2019, waarin de
Minister van JenV zijn voornemen aankondigt «fysieke seksuele intimidatie en (non-) verbale seksuele intimidatie strafbaar te stellen als misdrijf
tegen de openbare orde in het Wetboek van Strafrecht» (Kamerstuk
29 279, nr. 518, p. 5). Wat vinden de initiatiefnemers van dit voorstel? Op
welke punten verschilt het voornemen van de Minister van JenV van
hetgeen de initiatiefnemers voorstellen? Op welke punten overlappen de
twee voornemens elkaar? Zijn de initiatiefnemers van mening dat hun
wetsvoorstel niet meer nodig is omdat de regering al met hetzelfde
voorstel komt? Zo nee, waarom niet? Wat is dan de toegevoegde waarde
van het initiatiefwetsvoorstel ten opzichte van het voorstel van de
regering?
De leden van de CDA-fractie vragen de initiatiefnemers of zij bekend zijn
met voormelde onlangs verschenen brief van de Minister van JenV over
een nieuwe strafbaarstelling van seks tegen de wil en seksuele intimidatie.
Hoe beoordelen de initiatiefnemers de brief van de Minister van JenV, met
name op het punt van het voorstel tot strafbaarstelling van seksuele
intimidatie? De Minister van JenV geeft aan bekend te zijn met onderhavig
wetsvoorstel en stelt zich op het standpunt dat zijn wetgevingsvoornemen
niet botst met onderhavig initiatiefwetsvoorstel, zo lezen de aan het
woord zijnde leden. Delen initiatiefnemers dit standpunt van de Minister
van JenV? Zo nee, waarom niet?
5. Voorstel voor strafbaarstelling
5.1. Wetsvoorstel
De leden van de VVD-fractie lezen dat de initiatiefnemers de volgende
delictsomschrijving voorstellen: «Hij die op een plaats voor het openbaar
verkeer bestemd, opmerkingen, gebaren of bewegingen met een seksuele
connotatie maakt waardoor een persoon in een bedreigende, vijandige,
beledigende, vernederende of kwetsende situatie wordt gebracht wordt
gestraft met hechtenis van ten hoogste drie maanden of een geldboete
van de derde categorie.» Voornoemde leden hebben enkele vragen over
de delictsomschrijving. Kunnen de initiatiefnemers nader ingaan op het
woord «waardoor»? Betekent dit dat de situatie waarin het slachtoffer zich
bevindt, is veroorzaakt door de opmerkingen, gebaren of bewegingen van
degene die zich schuldig maakt aan seksuele intimidatie? Zo ja, hoe kan
worden vastgesteld dat het slachtoffer zich in de genoemde situatie
bevindt als gevolg van de opmerkingen, gebaren of bewegingen? Het kan
toch ook zo zijn dat de situatie door iets anders is veroorzaakt?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 904, nr. 7

5

In de memorie van toelichting lezen de leden van de VVD-fractie: «Het is
nadrukkelijk niet beoogd om een subjectief bestanddeel in de delictsomschrijving op te nemen. Het betreft strafbaarstelling van een feitelijke
gedraging, die kan worden afgeleid uit objectieve omstandigheden. Van
belang is of naar objectieve maatstaven kan worden geoordeeld dat er
sprake is van seksualiserende uitingen die een ander in een bedreigende,
vijandige, beledigende, vernederende of kwetsende situatie kunnen
brengen.» en: «Met het bestanddeel «waardoor een persoon in een
bedreigende, vijandige, beledigende, vernederende of kwetsende situatie
wordt gebracht» wordt het intimiderende karakter van het gedrag tot
uitdrukking gebracht. Niet hoeft te worden bewezen dat een dergelijk
gevolg bij een concreet slachtoffer daadwerkelijk is ingetreden; de
opmerkingen of gebaren moeten van dien aard zijn en onder zodanige
omstandigheden zijn gemaakt, dat een dergelijk gevolg in het algemeen
zal intreden» (Kamerstuk 34 904, nr. 6, p. 8). Is dit wel in overeenstemming
met de precieze voorgestelde wettekst? Zou de wettekst dan niet moeten
luiden: «...waardoor een persoon in een bedreigende, vijandige, beledigende, vernederende of kwetsende situatie kan worden gebracht»? Graag
ontvangen de aan het woord zijnde leden een reactie van de initiatiefnemers.
Voorts vragen de leden van de VVD-fractie of bovenstaande betekent dat
de wetgever bepaalt welke specifieke opmerkingen of gedragingen
intimiderend zijn voor een slachtoffer, meestal een vrouw. Dat is toch per
geval en per vrouw verschillend? Hoe kan iemand objectief vaststellen of
een bepaalde gedraging een bepaald effect of gevoel bij een vrouw ten
gevolge heeft? Is het überhaupt mogelijk om dit objectief vast te stellen?
Welk onderzoek ligt hieraan ten grondslag? Wordt een vrouw hiermee niet
automatisch in een slachtofferpositie geplaatst? Vinden de initiatiefnemers dit wenselijk? Ook hierop ontvangen voornoemde leden graag
een reactie.
De leden van de CDA-fractie lezen in de toelichting van de initiatiefnemers
dat het nafluiten geen opmerking of gebaar met een seksuele connotatie
is in de zin van het initiatiefwetsvoorstel. Deze leden vragen waarom dit
onderscheid is gemaakt. Kan het nafluiten niet ook als intimiderend
worden ervaren en hebben vormen van nafluiten niet ook een seksuele
connotatie?
Voornoemde leden vragen de initiatiefnemers in hoeverre de intentie van
degene die beschuldigd wordt van seksuele intimidatie zal uitmaken bij de
beoordeling van de strafbaarheid van de gedraging. Wanneer is volgens
de initiatiefnemers sprake van een onschuldige poging tot flirten en
wanneer is sprake van seksuele intimidatie?
De leden van de D66-fractie lezen dat de initiatiefnemers de delictsomschrijving hebben aangepast naar aanleiding van onder andere het advies
van de Afdeling. De gedraging «zich op seksuele wijze uiten» is vervangen
door «het maken van opmerkingen, gebaren of bewegingen met een
seksuele connotatie». Hiermee is onder andere beter aangesloten bij
Europese richtlijnen zoals richtlijn 2002/73/EG, of zijn vervanger
2006/54/EG, en wordt de wijze van uiten verder gespecifieerd in: «opmerkingen, gebaren of bewegingen». Voornoemde leden constateren hierin
een vooruitgang, maar menen dat ook deze definitie de grens tussen
normale toenadering en intimidatie niet per se duidelijker maakt. Daarbij
wijzen deze leden de initiatiefnemers erop dat de vraag of een uiting met
een seksuele connotatie iemand in een bedreigende, vijandige, beledigende, vernederende of kwetsende toestand brengt afhankelijk is van hoe
iemand die uiting ervaart en dat dit daarnaast afhankelijk is van de
context. Kunnen de initiatiefnemers uiteenzetten hoe zij seksuele
intimidatie in een objectieve definitie voor zich zien? Hoe willen de
initiatiefnemers ervaringen met uitingen met een seksuele connotatie, die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 904, nr. 7

6

in elk individueel geval anders zijn, en elke unieke context objectiveren?
Verwachten de initiatiefnemers een ruime definitie daarvan als die zich
ontwikkelt in de jurisprudentie?
De leden van de GroenLinks-fractie herinneren zich dat in de consultatieronde bij het initiatiefwetsvoorstel-Marcouch al van meerdere zijden werd
aangegeven dat de door initiatiefnemers voorgestelde strafbaarstelling
van seksuele intimidatie ziet op gedragingen die al strafbaar zijn volgens
de uitings- en zedenparagrafen van het Wetboek van Strafrecht. Wat voegt
de voorgestelde strafbaarstelling precies toe? Welke vormen van seksuele
intimidatie zijn op dit moment straffeloos, zo vragen de leden aan de
initiatiefnemers. Daarnaast werd meegegeven dat de voorgestelde
strafbepaling onvoldoende specifiek is, waardoor onduidelijk is welke
uitingen, verbaal en non-verbaal onder de strafbepaling vallen. De
initiatiefnemers stellen dat de delictsomschrijving is aangepast.
Voornoemde leden vragen of de afzonderlijke, hoofdzakelijk subjectieve
delictsbestanddelen zoals «seksuele connotatie» wel onderscheidend
genoeg zijn naar strafbare en straffeloze gedragingen.
De leden van de SP-fractie vragen in hoeverre de bepalingen in het
Burgerlijk Wetboek, de Wet gelijke behandeling van mannen en vrouwen
en de Algemene wet gelijke behandeling nu al voldoende normstellend
zijn aangaande het feit dat seksuele intimidatie niet past binnen de
Nederlandse samenleving. Hoe verhoudt het nieuwe wetsvoorstel zich tot
artikelen in het Wetboek van Strafrecht zoals bijvoorbeeld belediging,
bedreiging, schennis, hinderlijk volgen en aanranding? Is sprake van een
overlap van seksuele intimidatie die zowel strafbaar is in het nieuwe
artikel 429ter als in andere artikelen uit het Wetboek van Strafrecht?
Voornoemde leden begrijpen dat er geen limitatieve lijst is opgenomen
van alle concrete strafbare handelingen. In de memorie van toelichting
worden wel voorbeelden genoemd. Het roepen van «waar ga je heen met
dat lekkere kontje» mag dus niet. Het nastaren of nafluiten mag volgens
de initiatiefnemers wel. Is dit allemaal wel te onderscheiden in strafbaar
en niet-strafbaar gedrag? Zadel je de rechter niet met een probleem op,
om dit te beoordelen? De aan het woord zijnde leden benadrukken dat een
strafbepaling in beginsel duidelijk moet zijn zodat een ieder weet welke
handelingen strafbaar zijn en welke niet. Is daar volgens de initiatiefnemers voldoende sprake van? Wanneer is de ander in een bedreigende,
vijandige situatie? Wie bepaalt dat? Hoe bewijs je dat?
De leden van de SP-fractie lezen dat de initiatiefnemers schrijven dat het
gekozen strafmaximum past bij de aard en ernst van het feit. Kunnen zij
toelichten waarom zij dat vinden? Hoe zijn de initiatiefnemers gekomen
tot de strafmaat? Is gekeken naar vergelijkbare overtredingen en hoe deze
bestraft worden? Is over de strafmaat ook advies ingewonnen van
rechters?
De leden van de ChristenUnie-fractie constateren dat de delictsomschrijving bestaat uit drie bestanddelen. De leden vragen zich af of het
bestanddeel «waardoor een persoon in een bedreigende, vijandige,
beledigende, vernederende of kwetsende situatie wordt gebracht» niet
een te grote subjectieve toetsing betreft. De initiatiefnemers betogen dat
het wel om een objectieve invulling gaat, maar deze leden vragen of
nogmaals kan worden toegelicht waarom het niet om een subjectieve
invulling van het bestandsdeel gaat. De initiatiefnemers geven aan dat de
context ook een rol speelt in de beoordeling van dit bestanddeel. Kunnen
de initiatiefnemers voorbeelden geven van de context waar wel en waar
geen sprake is van een invulling van dit bestanddeel?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 904, nr. 7

7

De leden van de SGP-fractie vragen in hoeverre de richtlijn 2002/73/EG
ook al bepalingen bevatte over de strafrechtelijke aanpak van seksuele
intimidatie. Noodzaakte die richtlijn alleen tot wijzigingen in de Algemene
wet gelijke behandeling? De initiatiefnemers van het voorstel noemen een
heel aantal voorbeelden die onder dit wetsvoorstel zouden komen te
vallen. Voornoemde leden vragen in hoeverre van elk van deze
voorbeelden geldt dat zij nu nog geen misdrijf of overtreding zijn op
grond van het Wetboek van Strafrecht.
5.2. Verhouding tot lokale regelgeving
De leden van de VVD-fractie zijn het in zijn algemeenheid eens met de
opmerking in de memorie van toelichting dat een vrouw in Utrecht net
zoveel recht heeft gevrijwaard te blijven van seksuele intimidatie in de
openbare ruimte als in Rotterdam. Toch komt seksuele intimidatie niet
overal evenveel voor. In uitgaansgebieden gebeurt het vaker dan in
woonwijken; op feestdagen vaker dan op een doordeweekse dag. Zijn de
initiatiefnemers het daarmee eens? Zo ja, is een APV dan niet juist het
geschikte middel om dit probleem aan te pakken? Met een APV kun je
immers heel gericht seksuele intimidatie aanpakken op die plekken en op
die momenten waar het vaak voorkomt. Bij een wet is dat niet het geval.
Hoe kijken de initiatiefnemers hier tegenaan?
De leden van de SGP-fractie vragen of en in hoeverre beroep ingesteld is
tegen de uitspraak van de rechtbank in Rotterdam uit december 2018. Is
deze uitspraak al onherroepelijk geworden? Voorts vragen deze leden of
de lokale verordeningen na de uitspraak van de rechtbank in Rotterdam
dan nog wel betekenis hebben. Hoe zal dit zijn indien dit wetsvoorstel
wordt aanvaard?
5.3. Handhaafbaarheid
De leden van de VVD-fractie lezen in de memorie van toelichting de
volgende passage: «Om de overtreding aan te kunnen tonen is de
constatering door de desbetreffende opsporingsambtenaar voldoende.»
Deze leden hebben hier vragen over. Uiteraard kan een opsporingsambtenaar constateren dat iemand bepaalde gebaren maakt, maar
daarmee is de overtreding nog niet aangetoond. Daarvoor is immers de
rechter nodig. De opsporingsambtenaar kan voor de rechter verklaren dat
hij/zij heeft geconstateerd dat de verdachte een opmerking, gebaar of
beweging heeft gemaakt met een seksuele connotatie, waardoor een
persoon in een bedreigende, vijandige, beledigende, vernederende of
kwetsende situatie wordt gebracht. Maar wat de ene persoon ziet als een
gebaar met een seksuele connotatie kan voor de andere persoon iets heel
anders zijn. Hoe zal de rechter in dergelijke gevallen moeten oordelen of
de verdachte het delict daadwerkelijk heeft gepleegd? De enkele constatering leidt dan toch nog niet tot een veroordeling? Hiermee blijft het toch
moeilijk om de norm te handhaven? Kunnen de initiatiefnemers daarop
reageren?
In het verlengde daarvan wijzen de leden van de VVD-fractie graag op de
Afdeling die stelt dat de strafbaarstelling «zeer moeilijk te handhaven» zal
zijn, «waardoor de bepaling in de praktijk haar normerende werking kan
verliezen en wellicht zelfs contraproductief kan werken» (Kamerstuk
34 904, nr. 4, p. 3). In reactie hierop schrijven de initiatiefnemers dat de
passages in de memorie van toelichting over handhaving zijn aangepast
en aangevuld. Het valt de aan het woord zijnde leden op dat deze
aanvulling redelijk beperkt is. In aanvulling op hetgeen reeds in de eerste
versie van de memorie van toelichting (Kamerstuk 34 904, nr. 3, p. 11)
stond noemen de initiatiefnemers ervaringen met het bestraffen van
overtredingen in Amsterdam en Rotterdam. Er zijn enkele processen-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 904, nr. 7

8

verbaal uitgeschreven en er is één voorbeeld van een veroordeling door
de rechter. Vervolgens concluderen de initiatiefnemers: «Hoewel de
ervaringen op dit moment nog gering zijn, leiden de initiatiefnemers uit
een en ander af dat handhaving mogelijk blijkt te zijn.» Waaruit leiden de
initiatiefnemers dit af? Kunnen de initiatiefnemers nader ingaan op de
opmerkingen van de Afdeling dat de strafbaarstelling «zeer moeilijk te
handhaven» zal zijn? Waaruit blijkt volgens de initiatiefnemers het
tegendeel?
De leden van de D66-fractie lezen dat een constatering van het strafbare
feit voldoende is om een overtreding aan te kunnen tonen in het kader
van de handhaving. Voorts lezen zij dat in gemeentelijke praktijk vaak
wordt volstaan met een waarschuwing. De initiatiefnemers sluiten af met
de opmerking dat de ervaringen waaruit zij kunnen putten om de
handhaafbaarheid van seksuele intimidatie aan te tonen gering is. Dat
stelt de aan het woord zijnde leden niet gerust; uit een en ander leiden zij
af dat dit wetsvoorstel naar alle waarschijnlijkheid een hoog symbolisch
karakter kent. Kunnen de initiatiefnemers benoemen hoeveel succesvolle
constateringen zij verwachten en in welke orde van grote voornoemde
leden moeten denken voor wat betreft de aantallen die niet worden
geconstateerd? Kunnen initiatiefnemers aangeven waarom zij ondanks
het gebrekkig aantal ervaringen met de handhaafbaarheid toch ervoor
hebben gekozen dit wetsvoorstel in te dienen?
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat de initiatiefnemers terecht
constateren dat gemeenten zoals Rotterdam en Amsterdam een verbod
op straatintimidatie in de APV hebben opgenomen. Maar anders dan
initiatiefnemers stellen, worden lokale verboden wel degelijk gehandhaafd. Recent zijn bijvoorbeeld drie mannen in Sloterplas aangehouden
door de inzet van lokagenten. In Rotterdam heeft eind vorig jaar het eerste
strafproces plaatsgevonden tegen een overtreder van het sisverbod. De
initiatiefnemers merken in dit verband op dat de levensvatbaarheid van
lokale strafbepalingen kan worden betwijfeld. Al eerder, in 1993, is door
de Hoge Raad een lokale strafbaarstelling van straatintimidatie onrechtmatig verklaard, omdat het intimideren op straat raakt aan het grondrecht
van de uitingsvrijheid en dus alleen door de formele wetgever verboden
mag worden. Zijn er redenen om aan te nemen dat de huidige lokale
strafbepalingen dit keer wel de toets der kritiek van de Hoge Raad zullen
doorstaan en bestaat dan nog wel de noodzaak van een generieke
strafbepaling?
De leden van de SP-fractie lezen dat de constatering door een opsporingsambtenaar voldoende is om de overtreding aan te tonen. Erkennen zij
echter dat van een dergelijke heterdaad-situatie zelden sprake zal zijn? Is
de strafbaarstelling concreet genoeg zodat de opsporingsambtenaar weet
wanneer het een overtreding is en wanneer het valt onder de vrijheid van
meningsuiting? Hoe kan gewaarborgd worden dat de handhaving
objectief is? Hoe wordt voorkomen dat er mogelijk situaties zijn waar de
handhaving denkt iets te hebben gehoord of hebben zien gebaren terwijl
de desbetreffende persoon ontkent of verkeerd is verstaan? Valt er door
de handhavers te onderscheiden wanneer iets flirtgedrag is en wanneer
iets seksueel intimiderend is?
De leden van de SP-fractie lezen dat er in Rotterdam een Stopapp is
geïntroduceerd om eenvoudig een melding te kunnen doen van seksuele
intimidatie. Wat zijn de bevindingen daarvan? Verder vragen voornoemde
de leden van of de initiatiefnemers van mening zijn dat er meer capaciteit
moet worden vrijgemaakt aangezien de initiatiefnemers schetsen dat
seksuele intimidatie een veelvoorkomend probleem is. Vinden zij
bijvoorbeeld het inzetten van lokagenten een proportioneel middel?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 904, nr. 7

9

De aan het woord zijnde leden lazen recent dat anderhalf jaar na de
inwerkingtreding van de strafbaar stelling van seksuele straatintimidatie
in Rotterdam er acht processen verbaal en één voorwaardelijke straf zijn
geweest.1 Waarom, denken de initiatiefnemers, dat er zo weinig
opbrengst is van de strafbaarstelling in Rotterdam? Komt het lage aantal
veroordelingen doordat, zoals door VVD-wethouder Wijbenga in het
artikel wordt genoemd, het lastig is om daders op heterdaad te betrappen,
maar ook omdat het lastig is om te bepalen of sprake is van straatintimidatie of een mislukte versierpoging? Valt het niet moeilijk te onderbouwen
wanneer een uitspraak of gedrag valt onder lastigvallen en wanneer het
onder vrijheid van meningsuiting valt? Is het strafbaar stellen van
seksuele intimidatie wel effectief als er weinig veroordelingen zijn?
Verwachten de initiatiefnemers dat er landelijk meer veroordelingen zullen
zijn? Zo ja, waarom en waar blijkt dit uit? De kosten voor de handhaving
van de strafbaarstelling seksuele straatintimidatie in Rotterdam zijn
200.000 euro per jaar. Wat zullen de handhavingskosten zijn van het
voorliggende wetsvoorstel per jaar? Hoeveel opsporingsambtenaren
zullen hiervoor speciaal worden opgeleid? Zal er ook gerichte inzet door
middel van «hotspots» komen? Waar komen die hotspots, en hoe wordt
dat bepaald?
De leden van de ChristenUnie-fractie onderschrijven het belang dat bij een
eenvoudige constatering van de overtreding kan worden overgegaan tot
handhaving. Echter, in de praktijk kan dit leiden tot knelpunten. In
hoeverre is het haalbaar dat wordt overgegaan tot handhaving van het
verbod? Het zal niet vaak voorkomen dat een opsporingsambtenaar ten
tijde van de overtreding ook daadwerkelijk in de nabijheid van de
overtreder zal zijn. Kunnen de initiatiefnemers toelichten hoe zij dit voor
zich zien? Aangifte kan, maar hoeft niet, zo stellen de initiatiefnemers.
Vinden de initiatiefnemers met de aan het woord zijnde leden dat het
doen van aangifte wel de voorkeur verdient en delen zij daarbij de
redeneerlijn dat het aanmoedigen van het doen van aangifte bijdraagt aan
de bestrijding van de normalisering van seksuele straatintimidatie?
De leden van de ChristenUnie-fractie erkennen absoluut de waardevolle
toevoeging van het initiatiefwetsvoorstel in de samenleving, ook wanneer
dit enkel een normatieve uitwerking zou hebben. Zien de initiatiefnemers
dit ook zo? Wanneer daadwerkelijk sprake is van handhaving en sanctionering, zal het effect van de wet alleen maar groter zijn. Welke
mogelijkheid bieden ervaringen uit andere landen voor een effectieve
handhaving? Is met de instelling van het verbod ook geïnvesteerd in een
grotere handhavingscapaciteit, en is in deze landen ook echt een
verandering in de samenleving gebleken met betrekking tot de seksuele
intimidatie?
De leden van de SGP-fractie lezen in het advies van de Afdeling dat
aanhouding buiten heterdaad niet mogelijk zou zijn en dat alleen
beeldmateriaal niet voldoende is. Zouden de initiatiefnemers willen
aangeven hoe zij tegen deze stellingname van de Afdeling aankijken? Op
grond waarvan menen zij dat er toch ook buiten heterdaad aanhouding
en/of vervolging mogelijk is?
6. Constitutionele paragraaf
De leden van de VVD-fractie lezen in de memorie van toelichting dat de
initiatiefnemers verwijzen naar het Verdrag van Istanbul. Dit verdrag bevat
bepalingen, aldus de initiatiefnemers, die voorschrijven dat verdragspartijen de noodzakelijke wetgevende maatregelen moeten nemen tegen
1

Rotterdammers over het sisverbod: «Hoe moet je dan laten merken dat je interesse hebt?»,
Volkskrant, 20 juni 2019.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 904, nr. 7

10

seksuele intimidatie, waaronder strafrechtelijke of andere sancties. Het
Verdrag van Istanbul heeft als volledige titel het Verdrag van de Raad van
Europa inzake het voorkomen en bestrijden van geweld tegen vrouwen en
huiselijk geweld en is op 11 mei 2011 te Istanbul tot stand gekomen.
Tijdens de parlementaire behandeling van de goedkeurings- en uitvoeringswetgeving naar aanleiding van het verdrag (Kamerstuknummers 34
038 en 34 039) constateert de regering dat Nederland reeds aan het
grootste gedeelte van de verdragsverplichtingen voldoet (Kamerstuk
34 039, nr. 3, p. 1). Slechts op enkele punten moest de Nederlandse
wetgeving gewijzigd worden; daartoe heeft de regering destijds het
uitvoeringswetsvoorstel ingediend. Nadere wijzigingen van Nederlandse
wetgeving zijn niet nodig, aldus de regering (Kamerstuk 34 039, nr. 6,
p. 2).
De aan het woord zijnde leden steunen deze conclusie van de regering.
Het Verdrag van Istanbul verplicht Nederland niet om seksuele intimidatie
zelfstandig strafbaar te stellen. De initiatiefnemers kunnen het verdrag
juridisch gezien niet aanvoeren om de Kamer te bewegen het
wetsvoorstel aan te nemen, aldus voornoemde leden. Delen de initiatiefnemers deze mening?
7. Consultatie
De leden van de VVD-fractie lezen dat er twee openbare reacties zijn
gekomen op de internetconsultatie. De ene reactie is van de Nederlandse
Orde van Advocaten die adviseert het wetsvoorstel in te trekken; de
andere reactie is van een particulier die het voorstel «volstrekt overbodig»
noemt. Voornoemde leden lezen dat de initiatiefnemers op advies van de
Afdeling een reactie hebben gevraagd van de Raad voor de Rechtspraak
en de Nationale Politie. Beide instanties hebben negatief geadviseerd.
Willen de initiatiefnemers de nagekomen adviezen van de Raad voor de
Rechtspraak en de Nationale Politie naar de Kamer sturen? Hebben de
initiatiefnemers nog meer adviezen ontvangen? Zo ja, mag de Kamer die
ook inzien? Zijn er ook positieve adviezen ontvangen of alleen negatieve?
Kunnen de initiatiefnemers daar inzicht in geven?
De leden van de SP-fractie vragen of ook de adviezen van de Nationale
Politie en de Raad voor de Rechtspraak met betrekking tot dit wetsvoorstel
openbaar gemaakt kunnen worden.
De voorzitter van de commissie,
Van Meenen
De adjunct-griffier van de commissie,
Burger

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 34 904, nr. 7

11