Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

21 501-02

Raad Algemene Zaken en Raad Buitenlandse
Zaken

Nr. 1023

BRIEF VAN DE MINISTER EN STAATSSECRETARIS VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 3 februari 2011
Graag bieden wij u hierbij het verslag aan van de Raad Buitenlandse
Zaken van 31 januari 2011.
De minister van Buitenlandse Zaken,
U. Rosenthal
De staatssecretaris van Buitenlandse Zaken,
H. P. M. Knapen

kst-21501-02-1023
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-02, nr. 1023

1

Verslag van de Raad Buitenlandse Zaken d.d. 31 januari 2011
Iran
Minister Rosenthal stelde de Raad op de hoogte van de onverwachte
executie van Zahra Baahrami. De Nederlandse verontwaardiging over het
Iraanse handelen en de volstrekt onvoldoende consulaire medewerking
van de Iraanse autoriteiten werd door alle partners gedeeld. Minister
Rosenthal gaf een toelichting op de maatregelen die Nederland onmiddellijk heeft getroffen naar aanleiding van de executie: alle ambtelijke
contacten tussen Nederlandse en Iraanse ambtenaren zijn bevroren,
Nederlanders met een dubbele Nederlands/Iraanse nationaliteit is ten
strengste ontraden naar Iran af te reizen en de viering van de Iraanse
nationale dag zal geboycot worden. Ook wil Nederland een Schengenconsultatieplicht voor visuamaanvragers uit Iran instellen. Minister
Rosenthal stelde zijn collega’s voor geen contacten op hoog niveau met
Iran meer te hebben en een Europese boycot van de nationale dag in te
stellen. De HV verwees naar haar verklaring eerder die dag, waarin zij de
executie in sterke bewoordingen veroordeelde, en beaamde dat de zaak
Baahrami alle EU-lidstaten aanging en iedereen kon overkomen. Ook de
VS gaf een veroordelende verklaring uit. De komende periode zal in
Europees verband nader gesproken worden over verdere maatregelen.
Mede in het licht van de executie van mevrouw Baahrami onderstreepten
de ministers het belang van een daadkrachtig Europees mensenrechtenbeleid jegens Iran om de steeds verslechterende mensenrechtensituatie te
adresseren. Minister Rosenthal pleitte krachtig voor spoedige instelling
van Europese sancties tegen Iraniërs die zich schuldig maken aan grove
mensenrechtenschendingen. Mede gezien de executie moeten daarbij ook
vertegenwoordigers van de Iraanse rechterlijke macht betrokken worden.
Inzake het nucleaire dossier sprak de HV haar teleurstelling uit dat in de
recente besprekingen tussen de E3+3 en Iran in Istanboel (21–22 januari
jl.) geen vooruitgang was geboekt. Iran eiste toezeggingen inzake
uraniumverrijking en het sanctieregime alvorens een inhoudelijke
discussie gevoerd kon worden. Deze eisen waren niet aanvaardbaar voor
de E3+3: het is aan Iran om stappen te zetten om het vertrouwen van de
E3+3 te winnen, niet omgekeerd. Het aanbod van de E3+3 om zonder
precondities met Iran over de nucleaire ambities te spreken blijft op tafel.
Het is aan Iran om de uitnodiging aan te nemen. De ministers deelden de
visie van de HV en dankten haar voor de inspanningen. Een strikte
uitvoering van het sanctieregime is nodig om Iran te doen bewegen.
Indien Iran niet beweegt, mogen verdergaande sancties niet uitgesloten
worden.
Egypte
De Raad riep de Egyptische autoriteiten op een vreedzame en constructieve weg voorwaarts te kiezen, waarbij een serieuze en open dialoog
moet worden gezocht met alle politieke krachten die bereid zijn democratische normen te eerbiedigen en met het maatschappelijk middenveld. De
Raad riep de Egyptische autoriteiten tevens op zich in te zetten voor een
ordelijke transitie door middel van een breed-gedragen regering, leidend
tot een proces van substantiële democratische hervorming met eerbiediging van de «rule of law», mensenrechten en fundamentele vrijheden en
uitmondend in vrije en eerlijke verkiezingen. De Raad sprak voorts zijn
grote zorg uit over de vele doden en gewonden die zijn gevallen bij de
onrusten in Egypte. Verdere escalatie van het geweld dient door alle
partijen voorkomen te worden. De ministers riepen de Egyptische
autoriteiten op om alle vastgenomen vreedzame demonstranten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-02, nr. 1023

2

onmiddellijk vrij te laten en afgesloten communicatiemogelijkheden te
herstellen. De Raad herhaalde zijn steun voor een democratisch en
pluralistisch Egypte als sleutelpartner van de Unie waarmee een gedeelde
doelstelling wordt nagestreefd gericht op stabiliteit, vrede en welvaart in
de Mediterrane en Midden-Oosten regio. De Unie committeert zich eraan
Egypte gedurende het transformatieproces te zullen bijstaan door middel
van een partnerschap. In dat verband zullen bestaande instrumenten
worden gemobiliseerd, herzien en waar nodig aangepast, met het oog op
ondersteuning van politieke, sociale en economische hervormingen. De
Unie staat klaar het Egyptische volk te ondersteunen in het transitieproces, waarbij toekomstige ontwikkelingen in ogenschouw zullen
worden genomen. Minister Rosenthal gaf, net als enkele andere ministers,
in overweging spoedig een Europese missie naar Egypte te zenden. De HV
zei een dergelijke missie te overwegen. Voorts wezen verschillende
ministers, waaronder minister Rosenthal, op het belang van betere Europese coördinatie op consulair vlak om efficiënte en goede begeleiding van
Europese burgers in Egypte te bevorderen.
Tunesië
De ministers spraken hun steun uit voor de strijd van het Tunesische volk
voor democratische rechten en vrijheden. Zij verwelkomden de eerste
maatregelen van de interim-regering met het oog op de vorming van een
stabiele, democratische rechtsstaat. Tegelijkertijd bestond er zorg over de
huidige instabiliteit en de mogelijke consequenties hiervan voor de
Tunesische economie.
De Raad concludeerde dat hij Tunesië wil bijstaan bij de organisatie van
vrije en eerlijke verkiezingen en bij de voorbereiding van politieke,
economische en sociale hervormingen. HV Ashton zei dat experts van de
EU het land bezoeken om te adviseren over de organisatie van verkiezingen. Zij heeft zelf regelmatig contact met minister van Buitenlandse
Zaken Ounaies en overweegt op korte termijn het land te bezoeken.
De Raad besloot de tegoeden van personen die zich schuldig hebben
gemaakt aan verduistering van overheidsgeld, waaronder oud-president
Ben-Ali en zijn echtgenote, te bevriezen.
Wit-Rusland
De ministers stonden uitgebreid stil bij de zorgwekkende situatie in
Wit-Rusland sinds de frauduleus verlopen verkiezingen en de daaropvolgende gewelddadige repressie van oppositie en maatschappelijk
middenveld. Verschillende ministers uitten ernstige zorgen over de
verslechterende situatie in het land en riepen op tot krachtig optreden van
de EU. De Raad veroordeelde de ernstige schendingen van democratische
waarden en mensenrechten rondom de verkiezingen in duidelijke
bewoordingen en deed een oproep tot het vrijlaten van alle politieke
gevangenen en het staken van de repressie van de bevolking. Daarnaast
besloten de ministers het sanctieregime tegen Wit-Rusland aan te
scherpen door het opnieuw instellen van het inreisverbod voor president
Lukashenko en enkele andere personen en door het aannemen van
additionele maatregelen, waaronder bevriezing van tegoeden en van
visarestricties tegen diegenen die verantwoordelijk zijn voor de huidige
ongeregeldheden in Wit-Rusland.
Minister Rosenthal verwees naar een recent gesprek in Den Haag met
leden van de Wit-Russische oppositie en stelde dat het van groot belang is
dat het tot op heden gevoerde beleid van kritisch engagement nu
bevroren wordt en dat contacten met het regime tot het hoogst noodzake-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-02, nr. 1023

3

lijke beperkt worden. De EU moet de ontwikkelingen in Wit-Rusland
nauwgezet blijven volgen en bezien of additionele maatregelen geboden
zijn.
Vrijheid van religie en geloofsovertuiging
De ministers spraken tevens over godsdienstvrijheid, in het bijzonder over
geweld tegen religieuze minderheden, mede naar aanleiding van de
gebeurtenissen van de afgelopen maanden in onder andere Egypte,
Nigeria, Pakistan, Afghanistan, Syrië, Iran en Irak.
Zij spraken steun uit voor intensivering van de inspanningen van de EU
voor het bevorderen en beschermen van de vrijheid van godsdienst en
levensovertuiging. Minister Rosenthal zei dat de EU het hiertoe eerder
overeengekomen actieplan met meer politieke prioriteit zou moeten
uitvoeren en tot concrete maatregelen dient te komen.
Meerdere ministers benadrukten dat de EU eensgezind geweld en
discriminatie tegen álle religieuze groepen moet veroordelen en dat
voorkomen moet worden dat een tegenstelling wordt gecreëerd tussen
christenen en andere religieuze gemeenschappen. Meerdere ministers,
onder wie minister Rosenthal, meenden wel dat de EU bijzondere
aandacht dient te geven aan christenen en andere groepen die in de
afgelopen tijd relatief vaak slachtoffer van geweld zijn geworden.
De ministers zullen bij een volgende gelegenheid terugkomen op het
onderwerp.
Ivoorkust
De Raad nam met zorg kennis van de situatie in Ivoorkust. De ministers
spraken steun uit voor president Ouattara en de inspanningen van de
ECOWAS en de Afrikaanse Unie om een oplossing te vinden voor de
huidige impasse. Voorts spraken de ministers spraken steun uit voor de
VN-vredesoperatie in Ivoorkust, UNOCI. De Raad besloot tot een verdere
uitbreiding van de sancties jegens voormalig president Gbagbo en zijn
getrouwen.
Soedan
De ministers verwelkomden het relatief rustige verloop van het zelfbeschikkingsreferendum in Zuid-Soedan. De eerste indicaties wezen op een
overgrote meerderheid voor afscheiding. Evenwel dient gewacht te
worden op de definitieve uitslagen en de rapporten van de internationale
waarnemingsmissies alvorens een finaal oordeel gegeven kan worden.
Eventuele erkenning van een nieuwe Zuid-Soedanese staat dient in
Europees verband besproken te worden, waarbij contact gehouden moet
worden met partners als de VN, AU en de VS. De gewelddadigheden in
Abyei onderstreepten hoe belangrijk het is dat het Comprehensive Peace
Agreement volledig geïmplementeerd wordt. De ministers benadrukten
dat de EU klaar staat om desgevraagd assistentie in het onderhandelingsproces te verlenen. In dat kader wees de HV op een EU-missie die
binnenkort naar Khartoem en Juba zal reizen om te onderzoeken hoe de
situatie in het Zuiden het beste gestabiliseerd kan worden. De Raad
benadrukte opnieuw de verplichting van Soedanese regering om
medewerking te verlenen aan het Internationale Strafhof.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-02, nr. 1023

4

Sahel
De Raad besprak kort de verslechterende veiligheidssituatie in de
Sahel-regio (Mali, Niger, Mauritanië, Algerije, Libië, Burkina Faso en
Tsjaad) en in het bijzonder de toenemende veiligheidsdreigingen in de
vorm van smokkel van personen, wapens en verdovende middelen,
alsmede ontvoeringen door AQIM (Al Qaida in de Islamitische Maghreb).
Deze veiligheidsdreigingen hebben meerdere negatieve gevolgen. Zo
verzwakken zij de lokale overheden, belemmeren zij de sociaaleconomische voortgang waarvoor de EU en de lidstaten zich inspannen, en
hebben zij gevolgen voor Europese onderdanen.
HV Ashton kondigde aan spoedig de eerdere toegezegde, geïntegreerde
EU-strategie voor de regio voor te leggen.
Rusland
De ministers spraken over de relatie van de EU met Rusland en wisselden
van gedachten over manieren waarop de EU haar strategisch beleid ten
opzichte van dit land verder kan uitbouwen en versterken. Zij stelden vast
dat Rusland zich op enkele internationale dossiers recentelijk constructiever opstelt, maar uitten tegelijkertijd hun zorgen over de binnenlandspolitieke ontwikkelingen van de afgelopen maanden. Meerdere ministers
wezen op het belang van een brede samenwerkingsrelatie met ruime
aandacht voor mensenrechten en rechtsstatelijkheid.
Een geïntegreerde visie op de relatie met Rusland werd noodzakelijk
gevonden, waarbij zaken als handel en energiezekerheid van groot belang
zijn, maar waarin ook uitdrukkelijk aandacht is voor mensenrechten en
internationale vrede en veiligheid. Er werden drie terreinen gedefinieerd
waarop de inspanningen van de EU met betrekking tot Rusland kunnen
worden geïntensiveerd: betrekkingen met de buurlanden (met Transdnjestrië als duidelijke «testcase»), het economische dossier (WTO,
afronding van de nieuwe Kaderovereenkomst, energie) en samenwerking
op internationale dossiers (Iran, klimaatverandering, etc.).
Daarnaast werd gewezen op het belang van intensievere samenwerking
op het gebied van veiligheid, onder meer in NAVO verband. De ministers
spraken verder over mogelijkheden om de institutionele structuur van de
betrekkingen met Rusland te stroomlijnen en de kwaliteit van bijvoorbeeld
EU-Rusland toppen verder te verbeteren. Voorstellen van de HV hiertoe
zullen worden verwelkomd.
Libanon
De Raad sprak kort over de laatste ontwikkelingen in Libanon, waaronder
de benoeming op 25 januari jl. van de pro-Syrische en door Hezbollah
gesteunde Najib Miqati als nieuwe premier van Libanon.
De ministers waren het erover eens dat de EU bij de Libanese autoriteiten
zal moeten blijven aandringen op samenwerking met en financiering van
het «Special Tribunal for Lebanon» (STL).
De Raad concludeerde dat de EU zich zal blijven inspannen om de
soevereiniteit, eenheid en territoriale integriteit van Libanon te versterken,
en riep de Libanese autoriteiten op constitutionele en internationale
verplichtingen te blijven nakomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-02, nr. 1023

5

Midden-Oosten Vredesproces
De ministers blikten kort vooruit op de bijeenkomst van de Kwartetpartners op 5 februari a.s. in München. De voortdurende impasse in de
vredesbesprekingen blijft een bron van zorg. Zowel Israël als de Palestijnen moeten zich onthouden van eenzijdig optreden, aldus meerdere
ministers, waarmee zij vooruitlopen op de uitkomsten van de eigenlijke
onderhandelingen en de hervatting van de besprekingen bemoeilijken. Er
was waardering voor de Amerikaanse inspanningen om, via parallel talks,
beide partijen weer aan tafel te krijgen. Onder anderen minister Rosenthal
bracht in dat de EU deze inspanningen dient te ondersteunen en de eigen
rol en activiteiten in goede afstemming met de VS moet vormgeven. De
ministers vroegen de HV in de Kwartetbijeenkomst speciale aandacht te
vragen voor de mogelijke effecten van de regionale onrusten op het
MOVP. De HV zal trachten de regio in de komende weken weer te
bezoeken, waarbij zij ook Libanon aan wil doen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-02, nr. 1023

6