Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

34 568

Wijziging van de Financiële-verhoudingswet in
verband met een vereenvoudiging van het
verdeelmodel van het provinciefonds

Nr. 5

VERSLAG
Vastgesteld 17 november 2016
De vaste commissie voor Binnenlandse Zaken, belast met het voorbereidend onderzoek van dit wetsvoorstel, heeft de eer als volgt verslag uit
te brengen van haar bevindingen.
Onder het voorbehoud dat de regering op de gestelde vragen en de
gemaakte opmerkingen tijdig en genoegzaam zal hebben geantwoord,
acht de commissie de openbare beraadslaging over dit wetsvoorstel
voldoende voorbereid.
Inhoudsopgave
1.
2.
3.

4.

blz.

Inleiding
Voorstel commissie-Jansen
Beoordeling
Kostenoriëntatie
Onderhoud
Over te hevelen decentralisatie-uitkeringen
Consultatie

1
2
2
2
3
4
4

1. Inleiding
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het wetsvoorstel Wijziging van de Financiële-verhoudingswet in
verband met een vereenvoudiging van het verdeelmodel van het
provinciefonds. Graag willen deze leden de regering daarover enkele
vragen stellen.
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennis genomen
van het voorliggend wetsvoorstel tot vereenvoudiging van het verdeelmodel van het provinciefonds. Zij steunen de doelstelling en de
uitwerking van dit wetsvoorstel. De aan het woord zijnde leden hebben
dan ook maar enkele vragen.

kst-34568-5
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 568, nr. 5

1

De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het voorliggende wetsvoorstel tot vereenvoudiging van het verdeelmodel voor het provinciefonds. Met de regering hechten deze leden sterk
aan draagvlak bij het vaststellen van een verdeelmodel. Deze leden
hechten ook aan de provincies als autonome bestuurslaag. Deze leden
constateren, dat de vereenvoudigingen ertoe leiden dat de verdeling
minder sturend werkt, waarmee de provincies beter in staat worden
gesteld om een integrale afweging te maken van de besteding van
middelen.
2. Voorstel commissie-Jansen
De regering neemt het voorstel, dat de commissie-Jansen heeft gedaan
en door de provincies unaniem wordt gesteund, over, zo stellen de leden
van de VVD-fractie vast. Hoe verhoudt dat zich in dezen tot de eigenstandige verantwoordelijkheid van de Minister van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties c.q. de fondsbeheerders? In hoeverre wordt nu recht
gedaan aan het belang van een rechtvaardige verdeling van de
beschikbare middelen? In hoeverre zou de regering zelf andere
afwegingen hebben gemaakt en andere voorstellen hebben gedaan dan
nu voorliggen? Gaarne krijgen de leden van de VVD-fractie een reactie van
de regering.
Voorts vragen de leden van de VVD-fractie in hoeverre de regering bereid
is om op korte termijn fundamenteel naar het verdeelmodel van het
Provinciefonds te (laten) kijken, een en ander met het oog op een
rechtvaardige verdeling van de beschikbare middelen voor de kerntaken
van provincies in relatie tot de kosten die daarmee gepaard gaan en een
meer op de werkelijkheid gestoeld rendement op vermogen. Gaarne
krijgen de leden van de VVD-fractie een reactie van de regering.
3. Beoordeling
Kostenoriëntatie
De leden van de VVD-fractie vragen de regering nader uitleg te geven over
de maatstaf (inkomsten uit) eigen vermogen. Hoe wordt dit eigen
vermogen gewaardeerd c.q. berekend? In hoeverre is de omvang van het
eigen vermogen en ook de inkomsten daaruit niet ook een resultante van
(al dan niet eerdere) politieke besluitvorming? In hoeverre wordt hier
rekening mee gehouden dan wel wordt daar aan voorbij gegaan? Gaarne
krijgen de leden van de VVD-fractie een reactie van de regering.
De leden van de PvdA-fractie begrijpen dat het verdeelmodel moet
voldoen aan twee voorwaarden namelijk dat het enerzijds kostengeoriënteerd moet zijn. Het model moet rekening houdende met de verschillen in
uitgaven en inkomsten tussen provincies en het moet de provincies in een
gelijkwaardige positie brengen om voorzieningen te kunnen realiseren.
Anderzijds moeten de provincies ook wel in staat zijn om eigen keuzes te
maken. Dat laatste wordt aangeduid met een globaal verdeelmodel. In het
kader van deze globaliteit wordt voorgesteld om de decentralisatieuitkeringen over te hevelen naar de algemene uitkering. Hoewel ook deze
decentralisatie-uitkeringen nu al formeel vrij besteedbaar zijn en in de
praktijk geen sturende werking hebben, gaan bijvoorbeeld de
decentralisatie-uitkeringen Verkeer en vervoer of Natuur naar de
algemene uitkering. In hoeverre wordt hiermee het nieuwe verdeelmodel
aan de bestaande praktijk, dat de middelen voor verkeer en vervoer of
natuur niet voor dat doel worden aangewend, aangepast? Is het feit dat
door deze overheveling meer nadruk op het niet doelgebonden karakter
van de middelen uit het provinciefonds wordt gelegd, een beoogd effect?
Zo ja, waarom?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 568, nr. 5

2

De leden van de CDA-fractie constateren, dat de nu voorgestelde
verdeling niet gebaseerd is op de kosten voor kerntaken, die in het
bestuursakkoord tussen het Rijk en de provincies zijn geformuleerd zoals
ruimtelijke ordening, regionale economische ontwikkeling, verkeer en
vervoer. De Raad voor de financiële verhoudingen (Rfv) stelt dat door het
ontbreken van een goed inzicht in de verschillen in kosten van de
provincies voor de onderscheiden taken, geldt dat provincies ten opzichte
van elkaar niet in een gelijkwaardige uitgangspositie zijn gebracht. Ook is
geen rekening gehouden met de gewijzigde verschillen tussen de
provincies om rendement te halen op hun vermogen, wat vooral nadelig
uitpakt voor Zeeland, zo stelt de Rfv. De leden van de CDA-fractie
onderkennen in deze de unanieme steun van de provincies voor de
voorgestelde vereenvoudiging van het model, zoals het IPO-bestuur
benadrukt bij brief van 13 september 2016 aan de Minister. Deze leden
vragen de regering bij een volgend onderhoud van het verdeelmodel
aandacht te vragen voor de borging van de kostenoriëntatie van het
verdeelmodel.
Onderhoud
De leden van de VVD-fractie lezen dat de Raad voor de financiële
verhoudingen (Rfv) adviseert om binnen twee jaar met een plan van
aanpak te komen voor het onderhoud van het verdeelstelsel en de wijze
waarop de fondsbeheerders hun verantwoordelijkheid voor de verdeling
van het fonds gestalte willen geven, aangezien de Raad de met dit
wetsvoorstel voorgestelde indirecte kostenoriëntatie niet voor langere tijd
houdbaar acht. Waarom wordt het voorstel van de Rfv om binnen twee
jaar met een plan van aanpak te komen niet overgenomen? Mocht er over
twee jaar een plan van aanpak liggen, dan zijn daarmee de beoogde
wijzigingen nog niet in wetgeving verankerd. Voordat er dan wetgeving
ligt, zijn we weer verder in de tijd, zo merken de leden van de VVD-fractie
op. Gaarne krijgen zij een reactie van de regering.
Ten aanzien van het onderhoud van het verdeelstelsel lezen de leden van
de PvdA-fractie dat de Raad voor Financiële Verhoudingen adviseert om
binnen twee jaar met een plan van aanpak te komen voor het onderhoud
van het verdeelstelsel. Ook de regering is van mening dat onderhoud van
de verdeling van het provinciefonds nodig is om er voor te zorgen dat ook
in de toekomst de verdeling blijf aansluiten bij de kosten- en inkomstenstructuur van de provincies. Toch gaat de regering niet in op de suggestie
om binnen twee jaar onderhoud te plegen. Het is de leden van de
PvdA-fractie niet duidelijk hoe en wanneer dit onderhoud dan wel zal
plaatsvinden? En wat wordt bedoeld met de zinssnede dat «de met dit
wetsvoorstel voorgestelde indirecte kostenoriëntatie niet voor langere tijd
houdbaar is»? Zou een nieuw verdeelmodel wel tot herverdelingseffecten
kunnen gaan leiden?
Kunnen onverwachte grote schommelingen in de financiële positie van
een provincie binnen het voorgestelde verdeelmodel worden
opgevangen? Is het verdeelmodel daar op berekend? Zo ja, hoe dan? Zo
nee, waarom niet? De aan het woord zijnde leden zouden in dat verband
willen wijzen op de financiële situatie van de provincie Zeeland die
geconfronteerd werd met de gevolgen van een energiebedrijf dat in
financiële nood is geraakt.
De leden van de CDA-fractie constateren, dat de Raad voor de financiële
verhoudingen (Rfv) een meer kostengeoriënteerde benadering op basis
van de provinciale kerntaken en een meer op de werkelijkheid gestoeld
rendement op het vermogen adviseert. Daarvoor biedt het voorliggende
wetsvoorstel naar het oordeel van de Rfv weliswaar een goede basis,
maar uitstel van het onderhoud van het verdeelmodel over vijf jaar acht

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 568, nr. 5

3

hij niet verantwoord. In de memorie van toelichting, alsmede in de
kabinetsbrief van 11 juli 2016 in reactie op het rapport van de commissieBalkenende, geeft de regering aan gehoor te willen geven aan de
aanbeveling om eerder dan de nu voorziene termijn van vijf jaar
onderhoud te plegen aan het nieuwe verdeelmodel Provinciefonds. Het is
goed gebruik dat het Interprovinciaal Overleg (IPO) in deze het initiatief
neemt tot actualisatie en een daartoe opgesteld plan van aanpak aan de
fondsbeheerders voorlegt. Bij brief van 13 september 2016 hebben de
provincies ingestemd met een verkorting van de termijn voor de
actualisatie van het verdeelmodel. Kan de regering toezeggen in 2018 in
nader overleg te treden met de provincies om, mede gelet op het advies
van de Rfv, afspraken te maken over het onderhoud van het verdeelmodel
en de wijze waarop de fondsbeheerders daarbij aan hun verantwoordelijkheid voor de verdeling van het fonds gestalte willen geven?
Over te hevelen decentralisatie-uitkeringen
De fondsbeheerders stellen voor, zo merken de leden van de VVD-fractie
op, om vier decentralisatie-uitkeringen over te hevelen naar de algemene
uitkering van het provinciefonds. De decentralisatie-uitkering
monumenten daarentegen blijft vooralsnog een decentralisatie-uitkering.
Kan worden toegelicht waarom er anders tegen de decentralisatieuitkering verkeer en vervoer wordt aangekeken dan tegen de
decentralisatie-uitkering monumenten? Is de gegeven reden dat er op het
terrein van monumenten regelmatig overleg plaatsvindt met het
Ministerie van OCW niet ook van toepassing op de middelen voor verkeer
en vervoer in het kader van de meerjarige investeringen in infrastructuur?
Gaarne krijgen de leden van de VVD-fractie een reactie van de regering.
4. Consultatie
De leden van de VVD-fractie brengen in herinnering dat bij de behandeling van de begroting van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties voor het jaar 2016 de leden Veldman en Wolbert een
motie hebben ingediend (TK 34 300 VII, nr. 28). Daarin werd de regering
verzocht om te komen tot een fundamentele herziening van de financiële
grondslagen van het Gemeentefonds en het Provinciefonds, gericht op
een vereenvoudiging van het systeem en daarbij te onderzoeken hoe
verschillen in economische groei tussen de diverse regio’s in Nederland
kunnen worden gefaciliteerd. In hoeverre is de uitwerking van die motie
bij het onderhavige wetsvoorstel betrokken, zo vragen de leden van de
VVD-fractie?
Waarom is het kenmerk «Bedrijvigheid in de provincies» geschrapt? In
hoeverre is het in licht van die aangenomen motie verstandig om het
kenmerk «bedrijvigheid in de provincies» te schrappen? Is dit niet
prematuur? Gaarne krijgen de leden van de VVD-fractie een reactie van de
regering.
De voorzitter van de commissie,
Pia Dijkstra
De adjunct-griffier van de commissie,
Hendrickx

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 568, nr. 5

4