Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

32 793

Preventief gezondheidsbeleid

Nr. 615

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,
WELZIJN EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 4 juli 2022
In deze brief geeft het kabinet zijn reactie op twee adviezen, die in 2021
zijn verschenen over het vaccinatiestelsel. Ten eerste is dat de verkenning
«Het vaccinatiestelsel in Nederland nader verkend» van de Raad voor
Volksgezondheid & Samenleving (hierna: RVS). Deze verkenning is op
26 maart 2021 aan uw Kamer aangeboden.1 Het tweede advies betreft het
rapport «Vaccinatiezorg voor medische risicogroepen: wie neemt de
regie?» van Zorginstituut Nederland (hierna: het Zorginstituut).2 Dit advies
is op 25 juni 2021 aan uw Kamer aangeboden.
Aanleiding
De aanleiding voor beide rapporten is dat er vragen zijn over de toekomstbestendigheid van het huidige vaccinatiestelsel. De huidige vaccinatiezorg
bestaat grofweg uit drie hoofdonderdelen. Ten eerste het programmatisch
aanbod, hieronder vallen het Rijksvaccinatieprogramma (hierna: RVP) en
andere publieke vaccinatieprogramma’s, zoals die voor griep en pneumokokken. Ten tweede de vaccinaties, die gegeven worden binnen de
reguliere, collectief gefinancierde zorg. Tot slot is er een vrije markt voor
vaccinaties. Hieronder vallen vaccinaties op eigen initiatief en op eigen
kosten (zoals reizigersvaccinaties) en vaccinatie op initiatief en kosten van
de werkgever (werknemersvaccinaties). Elk onderdeel heeft zijn eigen
juridische en financiële kaders, vaccinatiepakketten en regels om vaccins
hierin toe te laten, uitvoeringsmechanismen en registratiesystemen.
Het vorige kabinet heeft de RVS gevraagd om een verkenning uit te
voeren naar de toekomstbestendigheid van het vaccinatiestelsel. De
toevoegingen van nieuwe vaccinaties aan het RVP volgden elkaar de
laatste jaren relatief snel op. Daarnaast richten sommige nieuwe
voorstellen voor vaccinaties zich op andere doelgroepen dan gebruikelijk,
1
2

kst-32793-615
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Kamerstuk 32 793, nr. 547.
Kamerstuk 32 793, nr. 554.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 793, nr. 615

1

zoals de kinkhoesthoestvaccinatie voor zwangeren, HPV voor jongeren
tussen de 18 en 26 jaar en de pneumokokken- en gordelroosvaccinatie bij
ouderen. Dit alles vraagt extra inspanningen van het systeem van
vaccinatiezorg. Om goed te kunnen beoordelen in hoeverre het
beleidsdoel – maximale gezondheidswinst door vaccinaties – kan worden
behaald en waar nog extra inzet nodig is, is om deze verkenning
gevraagd.
Gelijktijdig is aan het Zorginstituut gevraagd om in een uitvoeringstoets
de knelpunten in kaart te brengen in de toegang tot vaccinatie voor
medische risicogroepen binnen de Zorgverzekeringswet (Zvw). Deze
patiënten hebben een medische indicatie voor een vaccinatie om een
gecompliceerd beloop van een infectieziekte te voorkomen, zoals
patiënten met een verminderde afweer. In de praktijk blijken patiënten niet
altijd de noodzakelijke vaccinaties te ontvangen of vergoed te krijgen.
Potentiële gezondheidswinst door vaccinatiezorg wordt hierdoor
onvoldoende benut. Omdat de uitvoeringstoets voldoende aanknopingspunten gaf voor een nader advies, is aan het Zorginstituut gevraagd te
adviseren over knelpunten en oplossingsrichtingen voor de vaccinatiezorg
voor medische risicogroepen.
Leeswijzer
Achtereenvolgens behandelt de brief de volgende onderwerpen: 1) de
visie op het belang van vaccineren, 2) de organisatie van het vaccinatieaanbod, 3) vaccinatiezorg vanuit het verzekerde pakket, 4) vrije markt, 5)
registratie en gegevensuitwisseling, 6) vaccinontwikkeling, -productie en
markttoelating, 7) vervolgstappen.
De kern van de brief is mijn voornemen om een vaccinatievoorziening
voor volwassenen bij de GGD’en te organiseren. Met deze vaccinatievoorziening voor volwassenen zet ik een belangrijke stap richting een
toekomstbestendig – flexibel en wendbaar – vaccinatiestelsel. Binnen dit
toekomstbestendige vaccinatiestelsel is er een gecommitteerde uitvoerder
voor alle vaccinaties voor jong tot oud.3 Zodat iedere Nederlander op elke
leeftijd maximaal kan profiteren van de vaccinaties, die worden
aangeboden.
Naast deze stelselwijziging beschrijf ik maatregelen om goedlopende
onderdelen van het huidige vaccinatiestelsel en bestaande programma’s,
zoals het RVP, te optimaliseren. Voor een beter bereik van medische
risicogroepen worden aanpassingen in behandelrichtlijnen en deskundigheidsbevordering benoemd en uitgewerkt.
1. Visie op het belang van vaccineren
Uit cijfers van het CBS en het RIVM blijkt dat het risico op sterfte en
ziektelast door infectieziekten hoog is in Nederland.4 Dit risico zal in de
toekomst verder toenemen door allerlei factoren. Zo kunnen nieuwe
infectieziekten opduiken, of oude infectieziekten opnieuw opduiken –
bijvoorbeeld door een dalende vaccinatiegraad. Daarnaast kunnen
infectieziekten door reizigers of door de internationale handel worden
3

Met een «gecommitteerde» uitvoerder wordt hier bedoeld dat een partij zich op voorhand
bereid verklaart om nieuwe vaccinaties uit te voeren. Uiteraard zullen dan nog wel over
bepaalde randvoorwaarden, zoals bijvoorbeeld financiën, afspraken worden gemaakt. Met het
gebruik van dit begrip wordt geenszins gesuggereerd dat de huidige uitvoerders niet toegewijd
zouden zijn aan de vaccinaties, waar zij bij betrokken zijn.
4
Infectieziekten | Volksgezondheid en Zorg (vzinfo.nl); State of Infectious Diseases in the
Netherlands, 2014 | RIVM; Staat van infectieziekten in Nederland, 2018 | RIVM; Staat van
Infectieziekten in Nederland, 2019 | RIVM.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 793, nr. 615

2

geïmporteerd – zoals COVID-19. Globalisering maar ook klimaatverandering zorgen ervoor dat infectieziekten zich makkelijker kunnen
verspreiden. Ook de vergrijzing en de toegenomen levensverwachting
verhogen het risico op infectieziekten.
Vaccinaties bieden bescherming tegen verschillende infectieziekten en
zorgen ervoor dat infectieziekten minder vaak voorkomen, en soms zelfs
worden uitgeroeid. Vaccinaties verminderen de kans op ernstige ziekte,
complicaties en sterfte bij een individu, zeker bij kwetsbare groepen, zoals
zuigelingen, ouderen of medische risicogroepen. Naast de individuele
bescherming, die vaccinaties bieden, dienen de meeste vaccinaties ook
een publiek belang: kwetsbare mensen – bijvoorbeeld kinderen, die nog te
jong zijn voor een vaccinatie of volwassenen en kinderen, die niet in staat
zijn om een goede afweer op te bouwen na vaccinatie – hebben bij een
hoge vaccinatiegraad minder kans om een infectieziekte op te lopen. Door
te vaccineren bescherm je niet alleen jezelf, maar ook anderen.
Het is daarom cruciaal dat mensen bereid zijn en blijven zich te laten
vaccineren. Er zijn verschillende factoren, die hieraan bijdragen. Zo speelt
het vertrouwen van mensen in de overheid, de uitvoerders en andere
betrokkenen een belangrijke rol. Daarnaast is het van belang dat mensen
vertrouwen hebben en houden in vaccins en dat zij beslissen over
vaccineren aan de hand van juiste informatie, denk bijvoorbeeld aan juiste
informatie over de veiligheid, werkzaamheid van vaccins en risico’s op
bijwerkingen. En dat mensen, die zich willen laten vaccineren geen
praktische barrières ervaren om de prik te laten zetten. Dit alles tezamen
resulteert in de bereidheid van mensen om zich wel of niet te laten
vaccineren. Deze bereidheid vertaalt zich onder meer door naar de
vaccinatiegraad. Tweemaal per jaar informeer ik uw Kamer over de
vaccinatiegraad en de maatregelen, die ik tref om de vaccinatiegraad
verder te verhogen. Een belangrijk onderdeel hiervan is het gedragswetenschappelijk onderzoek, waarmee het vertrouwen – in de verschillende
vaccinatieprogramma’s en het vertrouwen in de uitvoerders van het
vaccinatieaanbod – jaarlijks wordt gemonitord.
Tegelijkertijd met deze brief informeer ik uw Kamer in het kader van «Vol
vertrouwen in vaccineren» separaat over mijn aanpak van de vaccinatiegraad en het vertrouwen in vaccinaties.
Maximale gezondheidswinst door vaccinatie
De visie van het kabinet is dat iedere Nederlander op elke leeftijd
maximaal kan profiteren van vaccinaties, die vanuit de rijksoverheid
programmatisch worden aangeboden. Ditzelfde geldt voor medische
risicogroepen: mensen met een medische indicatie moeten de vaccinaties,
waarop zij vanuit de Zvw aanspraak hebben, maximaal kunnen benutten.
Het kabinet spant zich in om nieuwe vaccinaties, die door de Gezondheidsraad worden geadviseerd zo snel, zorgvuldig en laagdrempelig
mogelijk aan de bevolking aan te bieden en om het bestaande vaccinatieaanbod zo goed mogelijk beschikbaar te stellen aan de bijbehorende
doelgroepen. Het kabinet onderschrijft hiermee ook de doelstelling van de
Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) om de ziektelast en sterfte als
gevolg van door vaccinatie te voorkomen ziekten te verlagen. Alleen dan
kan er door middel van vaccinaties maximale gezondheidswinst worden
behaald.5 Voordat een vaccinatie programmatisch vanuit de rijksoverheid
wordt aangeboden of wordt opgenomen in het basispakket, doorloopt
deze een heel traject. In paragraaf 6 wordt nader ingegaan op de
ontwikkeling en productie van vaccins en de toelating van vaccins tot de
Nederlandse markt.
5

WHO: Immunization Agenda 2030 (ia2030-document-en.pdf (who.int)).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 793, nr. 615

3

2. De organisatie van het vaccinatie-aanbod
Uit de adviezen van de RVS en het Zorginstituut blijkt hoe complex het
huidige vaccinatiestelsel in Nederland is vormgegeven. De RVS concludeert zelfs dat de vaccinatiezorg eigenlijk geen «stelsel» mag heten, maar
eerder een lappendeken is van verschillende beleidslogica’s, organisatie
-en financieringsvormen, zonder een overkoepelende visie en strategie
voor de vaccinatiezorg.
Ook het Zorginstituut benoemt het ontbreken van regie over en duidelijke
verantwoordelijkheid voor de vaccinatiezorg als belangrijk knelpunt in de
uitvoering van het huidige stelsel.
De RVS constateert dat het Nederlandse vaccinatiebeleid goed functioneert als het vaccinatieaanbod eenmaal programmatisch is ingeregeld.
Het RVP is een robuust programma dat succesvol is, al zijn hierbij wel
verbeteringen mogelijk. Het inregelen van nieuw vaccinatieaanbod én van
het vaccinatieaanbod buiten programma’s verloopt verre van optimaal.
Het implementeren van nieuwe vaccinaties kost wel vaak veel tijd, omdat
er veelal uitgebreide gesprekken met potentiële uitvoerders gevoerd
worden over randvoorwaarden.
Randvoorwaarden
Bij de aanvullende HPV-vaccinatiecampagne 18 tot en met 26 jaar
was het bijvoorbeeld onduidelijk wie deze uit kon voeren, nadat de
JGZ had aangegeven niet te kunnen starten binnen het door VWS
gewenste tijdspad. Vanwege belemmeringen in onder andere
opschaalmogelijkheden, registratie en hoge werkdruk door de
COVID-19-pandemie was het een grote uitdaging om een andere
geschikte uitvoerder te vinden. Uiteindelijk waren de GGD’en bereid
om deze grootschalige, incidentele campagne op zich te nemen.
Een ander voorbeeld betreft randvoorwaarden ten aanzien van de
financiering van koelcapaciteit bij huisartsen bij het aanbieden van
pneumokokkenvaccinatie.
Een snelle implementatie van nieuwe vaccinaties wordt hierdoor
belemmerd, waardoor gezondheidswinst blijft liggen. Dit is met name te
merken bij vaccinaties, die boven de 18 jaar worden gegeven.
De vaccinatiezorg is volgens de RVS daarnaast ook te rigide, met name
binnen het RVP ervaren zowel zorgverleners als burgers weinig ruimte
voor individueel maatwerk. Ook is er een complexe mix van hiërarchische
en gedecentraliseerde bevoegdheden, taken en rollen. Gemeenten zijn
wel bestuurlijk verantwoordelijk voor de uitvoering en financiering van
het RVP, maar ervaren geen echte zeggenschap.
Als denkrichting voor een mogelijke oplossing geeft de RVS aan dat een
deel van de vaccinatiezorg op een andere manier georganiseerd kan
worden. Bijvoorbeeld door een scheiding te maken tussen het oproepen
van de doelgroep en het uitvoeren van de vaccinaties voor volwassenen.
Of door het huidige RVP te laten doorlopen na de leeftijd van 18 jaar; dan
kunnen alle vaccinaties, die in het kader van collectieve preventie worden
gegeven binnen dit programma vallen.
Een vaccinatievoorziening voor volwassenen
Ik onderschrijf de conclusie van de RVS dat voor mensen boven de 18 jaar
– zoals jongvolwassenen (18–26 jaar), zwangeren en ouderen – een snelle
implementatie van nieuwe vaccinaties wordt belemmerd, omdat er geen
eenduidige uitvoerder is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 793, nr. 615

4

De uitvoering van griep- en pneumokokkenvaccinatie is op dit moment
belegd bij de huisartsen. In het kader van het Nationaal Programma
Griepvaccinatie (hierna: NPG) krijgen mensen boven de 60 jaar en mensen
in risicogroepen jaarlijks een uitnodiging van hun huisarts om de gratis
griepprik te halen. Het RIVM coördineert dit programma, in opdracht van
VWS, en de huisartsen voeren het uit.
Het NPG loopt goed en sinds 2017 stijgt het aantal mensen dat de
griepprik haalt ieder jaar licht. Huisartsen zijn trots op deze vaccinatieprestatie. Tegelijkertijd geven zij aan dat collectieve preventie niet tot hun taak
behoort, zij zien een rol bij vaccineren dan ook niet als vanzelfsprekend.
Huisartsen zien zich dus niet op voorhand als uitvoerder van nieuwe
vaccinaties voor volwassenen. Het vaccinatieaanbod zal echter altijd in
ontwikkeling blijven. Daarom wil VWS werken met een gecommitteerde
uitvoerder, die flexibel is en zich verhoudt tot ontwikkelingen in het
vaccinatieaanbod.
Ook de COVID-19 pandemie benadrukt het belang van vaccineren en van
een robuust en toekomstbestendig vaccinatiestelsel. Het organiseren van
de COVID-19-vaccinatie bleek complex. Ik hecht eraan om geleerde lessen
uit de pandemie op het gebied van vaccineren mee te nemen in mijn inzet
voor een toekomstbestendig vaccinatiestelsel. De huidige aandacht voor
vaccinaties geeft momentum aan het structureel verbeteren van het
stelsel.
Uit de gesprekken met betrokken partijen is het idee naar voren gekomen
de vaccinatiezorg in Nederland anders te organiseren en de uitvoering
van het merendeel van de vaccinaties bij één partij te beleggen. Hierdoor
wordt de uitvoering van de vaccinatiezorg vereenvoudigd. Nieuwe
vaccinaties kunnen snel aan de bevolking worden aangeboden, er hoeft
immers niet steeds gezocht te worden naar een partij, die de prik gaat
zetten. Door in te zetten op een robuuste organisatie verwachten we dat
de vaccinatiezorg wordt versimpeld. Dit kan bijdragen aan herkenbaarheid
voor de burger, expertiseopbouw en efficiëntie in de organisatie en
aansturing.
De GGD’en zijn een logische partij – in aansluiting op de bestaande taken
in de uitvoering van het RVP en op hun rol in de infectieziektebestrijding –
voor de uitvoering van de vaccinatieprogramma’s voor volwassenen. Bij
de COVID-19-vaccinatie hebben GGD’en het merendeel van de uitvoering
voor hun rekening genomen. Daarnaast gaan ze ook de inhaalcampagne
voor HPV-vaccinatie bij 18–26-jarigen uitvoeren. De GGD’en hebben
aangeven dat zij de intentie hebben om hun huidige aanbod in de
reguliere vaccinatiezorg uit te breiden en een grotere rol voor zichzelf zien
in de coördinatie op de uitvoering en het zetten van de vaccinaties van
jong tot oud. Daarmee zouden zij de uitvoerder kunnen worden voor de
vaccinatievoorziening voor volwassenen. Daarnaast geven de GGD’en aan
ook hun inhoudelijke expertise ter beschikking te willen stellen. Niet alleen
beschikken zijn over kennis in het bereiken van doelgroepen, ook zijn zij
voor de samenwerkingspartners in de regio maar ook voor het RIVM een
belangrijke kennis- en ervaringspartner. Dit is een belangrijke rol om de
vaccinatiegraad te verhogen en zeker bij de meest kwetsbare groepen. Dit
idee wordt onderschreven door de andere partijen, die een rol hebben in
de huidige vaccinatiezorg. Hierbij geeft de Landelijke Huisartsen
Vereniging (hierna: LHV) aan dit idee niet in algemene zin te onderschrijven, maar alleen daar waar het nieuwe vaccinaties betreft.
Ik heb daarom het voornemen om een vaccinatievoorziening voor
volwassenen bij de GGD’en te organiseren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 793, nr. 615

5

Vaccinatievoorziening voor volwassenen
Volwassen kunnen bij de vaccinatievoorziening terecht voor vaccinaties,
informatie en advies, het voeren van een gesprek over vaccineren (zoals
in geval van twijfel of bij onderliggende aandoeningen) en het krijgen van
de prik of informatie over waar men de prik kan halen als de vaccinatie
niet beschikbaar is bij de vaccinatievoorziening. De vaccinatievoorziening
voor volwassenen coördineert het vaccineren in de GGD-regio en kan
verbindingen leggen met andere ketenpartners, die betrokkenheid hebben
bij het indiceren, voorlichten of zetten van vaccinaties, zoals huisartsen,
JGZ-professionals en medisch specialisten. De vaccinatievoorziening voor
volwassenen is regionaal hét expertisecentrum op het gebied van
vaccinatiezorg en is expert in het bereiken van doelgroepen aangezien zij
weten wat er lokaal speelt.
Het uitgangspunt is dat programmatische vaccinaties voor volwassenen
(18 jaar en ouder) door de vaccinatievoorziening voor volwassenen gezet
worden. Deze verandering van het vaccinatiestelsel wil ik gefaseerd
doorvoeren. Daarom zal sprake zijn van een groeimodel waarbij geleidelijk meer aanbod aan de vaccinatievoorziening voor volwassenen wordt
toegevoegd. Als eerste geldt dit voor de COVID-vaccinatie. Naar
verwachting wordt vervolgens de gordelroosvaccinatie toegevoegd,
afhankelijk van mijn besluitvorming over het programmatisch aanbieden
van het gordelroosvaccin. Ten aanzien van de griep- en pneumokokken
vaccinaties – die nu door de huisartsen worden aangeboden – zal moeten
worden bezien bij welke uitvoerder deze vaccinatie op de langere termijn
het beste past. In een uitvoeringstoets worden de verschillende opties
zorgvuldig gewogen. Ook gaan we verkennen of de vaccinatievoorziening
een rol kan spelen in het aanbod van alle vaccinaties voor spijtoptanten
en migranten.
Figuur 1 Toekomstgericht vaccinatiestelsel

Ik vraag het RIVM om een uitvoeringstoets te doen. De uitvoeringstoets
richt zich op de vraag op welke wijze de vaccinatievoorziening ingericht
moet worden. Ook zal deze uitvoeringstoets zich richten op het groeimodel; welke vaccinaties kunnen, onder welke randvoorwaarden,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 793, nr. 615

6

wanneer worden belegd bij de vaccinatievoorziening. Het RIVM zal
veldpartijen, zoals de GGD en huisartsen, bij deze uitvoeringstoets
betrekken.
Tot slot wordt onderzocht in welke mate de vaccinatievoorziening voldoet
aan specifieke functionele eisen die volgen uit beleid:
• er is voldoende sprake van fijnmazigheid. Dat wil zeggen dat er
voldoende laagdrempelige toegang is tot de vaccinatie en er voor
burgers goed bereikbare vaccinatielocaties zijn;
• de vaccinatievoorziening moet piekbelastingen van de vaccinatie in
bepaalde periodes aankunnen;
• de vaccinatievoorziening voor volwassenen kan – al dan niet met
andere uitvoerders – snel opschalen, indien nodig. En kan een
eventuele massavaccinatiecampagne aan, waarbij de hele bevolking
moet worden gevaccineerd;
• tussen de uitvoerders en het RIVM vindt via een landelijk registratiesysteem de gegevensuitwisseling plaats, die nodig is voor een goede
uitvoering en het bijhouden van de vaccinatiegraad.
De griepvaccinatie
Jaarlijks krijgen zo’n 6 miljoen mensen in oktober en november van
hun huisarts een uitnodiging voor de griepprik. De huisartsen zetten
de griepprik meestal tussen half oktober en half november.
In tegenstelling tot de meeste andere vaccinaties – waarbij mensen
op basis van leeftijd worden uitgenodigd waardoor er een continue
toestroom ontstaat – is er bij de griepvaccinatie dus sprake van een
seizoensgebonden piekbelasting.
Vanwege deze andere dynamiek is de uitvoering van de griepvaccinatie een belangrijk onderdeel van de uitvoeringstoets.
De vaccinatievoorziening voor volwassenen kan ook een uitvoeringsfunctie krijgen voor «vaccinaties op maat», reizigersvaccinaties, de
vaccinatie van medische risicogroepen en voor vaccinatie voor
werknemers, indien dit uit de werkgevers Risico-Inventarisatie en
Evaluatie blijkt. Voor zwangeren wordt in de uitvoeringstoets bezien of
deze doelgroep het beste via de jeugdgezondheidszorg (hierna: JGZ) of de
vaccinatievoorziening voor volwassenen bediend kunnen worden.
Verantwoordelijkheden en taken VWS, RIVM en GGD’en
In het onderstaande kader staat een eerste opsomming van verantwoordelijkheden en taken per partij bij de realisatie van nieuw programmatisch
vaccinatieaanbod bij de vaccinatievoorziening voor volwassenen. Deze
verantwoordelijkheidsverdeling is zoveel mogelijk in lijn gebracht met de
verantwoordelijkheidsverdeling binnen het RVP en het NPG.
Ministerie van VWS
VWS is stelselverantwoordelijk voor het Nederlandse vaccinatiebeleid. Dit betekent dat VWS:
•

•

het beleid, het vaccinatieaanbod en de kaders van onderzoek
bepaalt. Naast de invoering van nieuwe vaccinaties of nieuw
beleid bewaakt VWS het staande vaccinatiebeleid en stuurt
hierop bij;
beslist (op basis van adviezen van de GR en RIVM) over de
inhoud van het vaccinatieaanbod en stelt landelijke kaders met
betrekking tot
– doelgroep
– vaccinaanbod en inkoop vaccins
– financiering

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 793, nr. 615

7

•
•
•
•

– informatievoorziening
– communicatieboodschap
– juridisch borgen vaccinatieaanbod
het RIVM opdracht geeft om de vaccinatieprogramma’s te
regisseren en coördineren;
verantwoordelijk is voor het borgen van de juridische basis van
de vaccinatievoorziening voor volwassenen;
de vaccinatievoorziening voor volwassenen financiert;
via GGD GHOR NL, de gesprekken met de uitvoerder GGD voert
over de randvoorwaarden (zoals tarief, startdatum).

RIVM
Het RIVM is (gedelegeerd) opdrachtgever voor de regie op en
coördinatie van de uitvoering van het vaccinatievoorziening voor
volwassenen. (in opdracht van VWS). Dat wil zeggen dat het RIVM
verantwoordelijk is – binnen door VWS vastgestelde kaders – voor:
•
•
•
•
•
•
•
•

•

•
•

•

regie op verbinding en afstemming van de keten van uitvoering
en het borgen van landelijke uniformiteit;
(gedelegeerd) opdrachtgever van de uitvoering van het vaccinatieaanbod bij de vaccinatiecentrum;
de ontwikkeling van richtlijnen voor de uitvoering in samenwerking met professionals;
deskundigheidsbevordering van professionals;
de landelijke communicatiematerialen richting de GGD’en en de
burgers;
de inkoop van de vaccins en eventuele toebehoren;
de distributie, opslag en logistiek ten behoeve van de uitvoering;
de oproep van de te vaccineren personen, de landelijke registratie
van de gezette vaccinaties en de toegediende vaccins en de
controle van de gegeven vaccinaties op juistheid. En de ontsluiting van vaccinatiegegevens naar burgers;
de monitoring van vaccinatiebereidheid en determinanten ervan
(waaronder vertrouwen) en surveillance op vaccinatiegraad,
vaccineffectiviteit en verspreiding van de ziekteverwekker en
evaluatie;
het beschikbaar stellen van data voor wetenschappelijk onderzoek en beleidsadvisering;
daarnaast is het RIVM verantwoordelijk voor het (op-) stellen van
landelijke kaders voor de aanpak voor medische risicogroepen en
«vaccinatie op maat»;
mogelijk krijgt het RIVM een rol bij het financieren van uitvoering
(indien landelijke financiering vanuit VWS mogelijk blijkt).

GGD’en
De GGD’en zijn primair opdrachtnemer voor de uitvoering van het
vaccinatievoorziening voor volwassenen en expert op het gebied van
vaccinatiezorg in de regio. Dit betekent dat de GGD’en:
•

•
•

•

de opdracht krijgen (van het RIVM) om alle aspecten van de
uitvoering van de vaccinatievoorziening voor volwassenen te
organiseren;
verantwoordelijk zijn vanaf de levering van het vaccin tot en met
de toediening en registratie van het vaccin;
een groot deel van de vaccinaties zelf zetten, waarbij het
uitgangspunt is; de GGD voert uit, tenzij er reden is voor specifiek
maatwerk bijvoorbeeld richting moeilijk bereikbare doelgroepen;
de mogelijkheid hebben om ook lokale afspraken te maken over
de uitvoering van specifieke taken door een derde partij (een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 793, nr. 615

8

•

•
•

•

mede-uitvoerder). Zo kan het vaccineren in verpleeghuizen
worden uitgevoerd door artsen in die instellingen;
verantwoordelijk blijven voor het (medische) handelen van de
vaccinatievoorziening voor volwassenen. Als zij ervoor kiezen om
de vaccinaties door mede-uitvoerders te laten uitvoeren, heeft de
GGD de regie en informeert de GGD de mede-uitvoerder over de
werkwijze.
voorlichting verzorgen voor burgers en professionals in de regio;
ook de regie hebben om ervoor te zorgen dat de organisatie van
vaccinaties voor medische risicogroepen in hun regio goed
belegd is. Bijvoorbeeld door deze vaccinaties in de curatieve
setting of bij de vaccinatievoorziening voor volwassenen te
beleggen of een andere (hybride) vorm;
een adviserende rol hebben – op basis van de uitvoeringspraktijk – richting VWS, het RIVM en gemeenten.

Mede-uitvoerders
De GGD’en kunnen ervoor kiezen om (een deel van de) vaccinaties
door overige partijen te laten uitvoeren zoals ziekenhuizen, zorginstellingen, vaccinatiecentra en huisartsen. Bijvoorbeeld bij moeilijk
bereikbare groepen (zoals niet-mobiele ouderen, laaggeletterden
etc.).
•

•
•

de landelijke kaders voor uitvoering gelden ook voor medeuitvoerders. Hierbij wordt zoveel mogelijk gestreefd naar
landelijke uniformiteit. Er is waar nodig ruimte voor regionaal
maatwerk.
Er is geen directe relatie tussen VWS en mede-uitvoerders
(behalve de indirecte meegegeven vastgestelde kaders van VWS).
Het RIVM heeft contact met koepels van mede-uitvoerders.

De precieze details van de verantwoordelijkheden en taken per partij
worden nader uitgewerkt in de uitvoeringstoets. Hierin wordt onder meer
ook de verantwoordelijkheidsverdeling tussen opdrachtgever (VWS),
(gedelegeerd) opdrachtgever (RIVM) en de vaccinatievoorziening voor
volwassenen uitgewerkt alsmede de verantwoording van de
mede-uitvoerders naar de GGD’en en VWS. Daarnaast wordt de financiering van de vaccinatievoorziening voor volwassenen (landelijk versus
decentraal) nader uitgewerkt evenals de verhouding tussen de behoefte
aan landelijke uniformiteit versus lokaal maatwerk.
Met het bovenstaande doe ik ook de toezegging van mijn voorganger en
van mijzelf af over de rol van apothekers bij vaccineren.6 Apothekers
hebben een belangrijke rol in informatievoorziening en voorlichting over
vaccinaties. Zeker voor kwetsbare doelgroepen kunnen zij een belangrijk
aanspreekpunt in de wijk zijn vanwege het feit dat in vrijwel elke wijk een
apotheek te vinden is. In de afgelopen jaren is ingezet op het verbeteren
van communicatie en voorlichting over vaccinatie vanuit het Netwerk
Patiënteninformatie en daar hebben de apothekers een mooie bijdrage
aan geleverd. Daarnaast zijn samen met de
apothekers de mogelijkheden voor apothekers als uitvoerder van
vaccinaties onderzocht. Daaruit is naar voren gekomen dat apothekers
geen zelfstandige bevoegdheid hebben om vaccinaties te geven. Zij
kunnen daardoor niet voldoen aan alle randvoorwaarden om te vaccineren. Ik zie op dit moment op basis van de uitkomsten van de verkenning
onvoldoende aanleiding om deze zelfstandige bevoegdheid te creëren. Dit
6

Toezegging Staatssecretaris Blokhuis in notaoverleg preventie, 1-2-2021 (Kamerstuk 32 793,
nr. 545), Toezegging Staatssecretaris VWS in Commissie Debat Medische preventie, 7-6-2022
(Kamerstukken 32 793 en 24 077, nr. 612).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 793, nr. 615

9

staat namelijk haaks op het advies om te versimpelen en mijn inzet om in
te zetten op een robuuste organisatie. Daarnaast vraagt dit een
aanpassing van het curriculum van de opleiding tot apotheker en een
aanpassing van de Wet BIG. Het is daarmee ook geen snelle oplossing.
Apothekers mogen wel vaccineren onder toezicht van een verantwoordelijk arts, de zogenoemde «verlengde arm»-constructie. Als GGD’en
regionaal daarvoor kiezen, kunnen apothekers in een dergelijke
constructie als mede-uitvoerder een bijdrage leveren aan de uitvoering
van vaccinaties. Zoals gezegd, zal in de uitvoeringstoets blijken onder
welke voorwaarden dit invulling kan krijgen.
Figuur 2 Vaccinatievoorziening voor volwassenen

Rol vaccinatievoorziening voor volwassenen bij uitbraak of pandemie
Uw Kamer is op 3 juni 2022 geïnformeerd over het besluit van de Minister
van VWS om een Landelijke Functionaliteit Infectieziektebestrijding (LFI) in
te richten bij het RIVM.7 De LFI wordt verantwoordelijk voor de voorbereiding op en de operationele aansturing van (de opschaling van)
grootschalige medisch-operationele uitvoeringstaken in het geval van een
epidemie van een A-infectieziekte met landelijke impact (denk aan testen,
vaccineren en bron- en contactonderzoek). De LFI krijgt een sterke focus
op logistieke competenties in een crisiscontext, waarbij de werkwijze van
de LFI en die van de GGD op elkaar aan zullen sluiten. De GGD’en zijn –
als onderdeel van de brede infectieziektebestrijdingsketen – de uitvoeringsorganisaties voor grootschalig vaccineren tijdens een pandemie.
Zoals hiervoor beschreven, is het mijn voornemen dat de GGD’en de
primaire opdrachtnemer worden voor de uitvoering van de vaccinaties
voor volwassenen. Dit betekent dat de vaccinatievoorziening voor
volwassenen ook de primaire uitvoerder wordt voor vaccinaties bij een
uitbraak en/of pandemie. Daarmee is de vaccinatievoorziening voor
7

Kamerstuk 25 295, nr. 1875.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 793, nr. 615

10

volwassenen zowel regulier (koude fase) als in een warme fase
(bestrijding pandemie) primair verantwoordelijk voor de uitvoering van
18+ vaccinaties. Dit heeft voordelen bij de overgang van koude naar
warme fase, maar vraagt wel om duidelijke afspraken over het continueren van het lopende vaccinatieaanbod naar de warme fase en om
uniformiteit in de uitvoering bij de 25 GGD’en. De eisen aan GGD’en op dit
punt worden wettelijk vastgelegd. De rol van de GGD’en bij vaccinaties
onder de 18 jaar in de warme fase of bij uitbraken van infectieziekten
wordt nader uitgewerkt.
Het bovenstaande betekent dat de vaccinatievoorziening voor volwassenen paraat moet zijn om een rol in een infectieziektecrisis/pandemie te
vervullen. De verwachting is dat de LFI eind 2022 start met een voorbereidende rol. Vanaf medio volgende jaar kan de LFI haar aansturende rol
vervullen bij een mogelijke toekomstige pandemie.
Ook krijgt de vaccinatievoorziening een rol in het kader van outbreak
management. Hierbij gaat het niet om de collectief geplande vaccinatiecampagnes, maar gerichte inzet van vaccinaties ten behoeve van
individuele patiënten.
Samenhang RVP en vaccinatievoorziening voor volwassenen
Nederland heeft een succesvol RVP, juist vanwege de inbedding in de
jeugdgezondheidszorg. De combinatie van het RVP met de controles van
de JGZ vergroot de opkomst bij RVP en wordt door ouders als klantvriendelijk ervaren.
Met mijn voornemen om een vaccinatievoorziening voor volwassenen bij
de GGD uit te werken, rijzen er vragen over hoe dit centrum zich verhoudt
tot het RVP.
Ik kan mij voorstellen dat het een aansprekend idee is – en wellicht een
stip aan de horizon – om na te denken over één organisatie waar het
vaccinatieaanbod vanuit de overheid belegd is. Dit kan bijdragen aan
herkenbaarheid, expertiseopbouw en efficiëntie in de organisatie
(registratie, logistiek, financiering) en aansturing. Op dit moment
behouden we het RVP via de JGZ, maar de vaccinatievoorziening biedt
mogelijk meerwaarde voor de toekomst voor het aanbieden van de
vaccinaties onder de 18 jaar.
Op basis van verschillende gesprekken met betrokkenen constateer ik dat
het op dit moment voorbarig is om het RVP organisatorisch onder te
brengen in de vaccinatievoorziening voor volwassenen. In plaats daarvan
kies ik nu ervoor om de samenhang tussen de vaccinatievoorziening voor
volwassenen en het RVP te borgen en het RVP zelf te optimaliseren. Dit
heeft ten eerste als reden dat het RVP relatief goed functioneert en dat ik
het in beginsel onwenselijk vind om een goed functionerend programma
rigoureus – in dit geval in de aansturing en financiering – te veranderen.
Het RVP wordt op dit moment decentraal vanuit de gemeenten uitgevoerd
en vooralsnog ben ik voornemens om een vaccinatievoorziening voor
volwassenen bij de GGD landelijk aan te sturen. Ook is op dit moment niet
duidelijk of het onderbrengen van het RVP in de vaccinatievoorziening
voor volwassenen ook daadwerkelijk de complexiteit van het gehele
vaccinatiestelsel zal verminderen en of dit in de praktijk tot verbeteringen
leidt voor de burger.
Uiteraard vind ik het belangrijk de samenhang in het programmatisch
aanbod van vaccinaties richting de burger te borgen, omdat deze
programma’s samen zorgen voor een vaccinatieaanbod van jong tot oud
vanuit de overheid. Ik hecht eraan dat het vaccinatieaanbod in de
GGD-regio samenhangt, dat er eenduidige communicatie is over het
vaccinatieaanbod in de GGD-regio en dat er waar mogelijk wordt
samengewerkt, ook op het terrein van logistiek, organisatie en registratie.
Gemeenten hebben de verantwoordelijkheid om een JGZ-aanbieder te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 793, nr. 615

11

contracteren. In veel gemeenten wordt het RVP (geheel of gedeeltelijk)
uitgevoerd door de GGD’en. In dat geval wordt het RVP (deels) en het
vaccinatieaanbod 18+ dus al wel door dezelfde organisatie uitgevoerd. In
sommige gemeenten bieden andere organisaties dan de GGD het RVP
aan. In die gemeenten zullen dus afspraken gemaakt moeten worden om
een coherent vaccinatieaanbod van jong tot oud te creëren. Het is dan ook
een van mijn randvoorwaarden voor de verdere uitwerking van het
vaccinatieaanbod 18+ dat de samenhang tussen de vaccinatievoorziening
voor volwassenen en het RVP en de JGZ behouden en versterkt moet
worden. Ik zal het RIVM vragen dit mee te nemen in de uitvoeringstoets.
Ook hecht ik eraan het programmatisch vaccinatieaanbod voor volwassenen juridisch te borgen en ik ga het Besluit publieke gezondheid hierop
aanpassen. Daarmee ontstaat vanuit de overheid een programmatisch
vaccinatieaanbod van jong tot oud, en vervalt de leeftijdsgrens van 18
jaar, die tot kortgeleden werd gehanteerd bij het Rijksvaccinatieprogramma. Het COVID-19-vaccinatie aanbod is al aan het RVP toegevoegd
en de HPV-vaccinatie voor mensen tussen 18 en 26 jaar wordt op korte
termijn toegevoegd. Hiermee geef ik invulling aan het advies van het RVS
om de bestaande leeftijdsgrens te laten vervallen.
Figuur 3 Hoe het vaccinatiestelsel eruit gaat zien

Optimalisatie Rijksvaccinatieprogramma
Sinds januari 2019 valt het RVP onder de Wet publieke gezondheid
(hierna: Wpg). Met deze wetswijziging hebben gemeenten – als decentrale
eenheid – een verantwoordelijkheid gekregen in de uitvoering en
financiering van vaccinaties uit het RVP. De rijksoverheid gaat over de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 793, nr. 615

12

inhoud en reikwijdte van het RVP en het RIVM is verantwoordelijk voor de
regie over het programma, de coördinatie en een deel van de uitvoering.
Gemeenten moeten volgens de Wpg het RVP laten uitvoeren door de door
hen gecontracteerde JGZ-uitvoerder. Daardoor ervaren gemeenten weinig
zeggenschap over de financiële kaders en de inhoud. Dit was ook de
bedoeling; de decentralisatie was een beleidsarme decentralisatie op een
puur uitvoerende taak, waarbij een landelijk uniform vaccinatieaanbod het
doel is. Dit heeft logischerwijs als gevolg dat het RVP niet altijd hoog op
de bestuurlijke agenda van gemeenten staat, zoals de RVS ook concludeert. De beperkte beleidsvrijheid zorgt er daarmee ook voor dat het voor
de uitvoerders lastig is om aanvullende lokale inzet te doen op het RVP. Dit
vereist onderhandelingen tussen de JGZ-organisaties en gemeenten.
Omdat financiering via het gemeentefonds verloopt, is veel afhankelijk
van lokale keuzes, zoals de mate waarin de JGZ-uitvoerders ingezet
worden voor preventie. Door dit alles mogen echter geen kansen blijven
liggen om lokaal maatwerk te leveren. Ik hecht hierbij aan betrokkenheid
van gemeenten. Ten slotte constateer ik dat er met name als het gaat om
IT- en IV-aanpassingen onduidelijkheid is over rollen, taken en verantwoordelijkheden. Hierdoor worden aanpassingen in de IT-systemen van
de jeugdgezondheidszorg vaak niet tijdig ingeregeld.
Op basis van gesprekken met de VNG (de koepelorganisatie van
gemeenten), het RIVM, GGD GHOR NL en ActiZ concludeer ik dat er
voldoende aanknopingspunten zijn om binnen het huidige stelsel het RVP
te optimaliseren en de gemeenten en JGZ-uitvoerders beter hun rol te
laten pakken. Ik zet daarbij in op de volgende maatregelen:
1. Het Rijk zet zich doorlopend in om de vaccinatiegraad te verhogen, en
daarvoor is ook lokaal maatwerk essentieel. Daarom ga ik in overleg
met de VNG, de gemeenten en JGZ of ActiZ, GGD GHOR NL en het
RIVM over hoe er meer invulling gegeven kan worden aan het lokale
maatwerk en wat daarvoor vanuit het Rijk nodig is. Hierbij betrek ik
de lessen die getrokken kunnen worden uit de wijkgerichte aanpak
die is ingezet bij de COVID-19 vaccinatie.8
2. Ik ga de mogelijkheid van een ander financieringsarrangement via het
gemeentefonds verkennen, in overleg met het Ministerie van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en de VNG. Mogelijk past
de optie van een Specifieke Uitkering (SPUK) meer bij de wijze
waarop het RVP nu is belegd bij gemeenten.
3. Vaccinatiezorg vanuit het verzekerde pakket
Vaccinaties kunnen zich ook richten op specifieke medische risicogroepen,
bijvoorbeeld mensen met chronische aandoeningen of problemen met
hun immuunsysteem. Uit de adviezen van het Zorginstituut en de RVS
blijkt dat ook voor de vaccinatiezorg voor medische risicogroepen
optimalisatie mogelijk en wenselijk is. Zij signaleren in hun adviezen
verschillende knelpunten die de toegang tot vaccinaties voor medische
risicogroepen belemmeren. Knelpunten die tot gevolg hebben dat
mensen, die het meeste baat kunnen hebben bij vaccinaties, maar in
beperkte mate worden bereikt. Dit geldt voor zowel de vaccinatiezorg, die
onderdeel is van nationale vaccinatieprogramma’s, maar ook voor de
vaccinatiezorg voor de mensen met een medische indicatie in het kader
van de Zorgverzekeringswet (hierna: Zvw). Hieronder ga ik specifiek in op
een aantal knelpunten binnen de Zvw.
Vaccinatiezorg binnen de Zvw kan zowel in intramurale als in extramurale
setting worden geleverd. In de intramurale setting valt deze zorg onder
het open systeem van het geneeskundig kader. Dit betekent dat ontwikkelingen in de vaccinatiezorg in principe automatisch in- en uitstromen in
8

Kamerstuk 25 295, nr. 1834.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 793, nr. 615

13

het basispakket. Vaccins, die onderdeel uitmaken van het basispakket,
worden bekostigd vanuit de reguliere dbc-systematiek. De extramurale
vaccinatiezorg valt onder het gesloten systeem van de farmaceutische
zorg. Vaccins komen in de farmaceutische zorg alleen in aanmerking voor
vergoeding uit het basispakket als deze zijn opgenomen in het geneesmiddelenvergoedingssysteem (hierna: GVS). De fabrikant moet hiervoor een
vergoedingsaanvraag indienen bij het Zorginstituut, die de aanvraag
beoordeelt en mij adviseert over opname in het GVS. Hierbij kunnen
aanvullende voorwaarden worden gesteld, bijvoorbeeld dat het vaccin
alleen wordt vergoed bij patiënten in een specifiek stadium van een ziekte.
Zowel intramuraal als extramuraal geldt dat vaccinatiezorg alleen ten laste
kan komen van de Zvw, als er op grond van individuele omstandigheden
sprake is van een indicatie voor vaccinatie. Dat wil zeggen dat de
vaccinatie gericht moet zijn op het voorkomen van complicaties of het
verergeren van een bestaande ziekte, aandoening of beperking, of dat het
individu een hoger risico moet lopen op ziekte, aandoening of beperking
dan de populatie in het algemeen.
Ik deel de conclusie van het Zorginstituut en de RVS dat de vaccinatiezorg
voor medische risicogroepen binnen het kader van de Zvw verbeterd kan
worden en treed hiervoor in overleg met het veld. De aanbevelingen, die
het Zorginstituut en de RVS op dit gebied geven, hanteer ik hierbij als
leidraad. Ik merk wel op dat het belangrijk is een aantal aanbevelingen te
bezien in relatie tot andere vormen van zorg en preventie. Op dit punt zal
ik, zoals verder uitgewerkt onder het kopje «betaalbaarheid», het
Zorginstituut om nader advies vragen.
Hieronder volgt een meer specifieke uiteenzetting van mijn beleidsreactie,
ingedeeld aan de hand van drie – onderling samenhangende – aspecten
van de vaccinatiezorg binnen het verzekerde pakket: kennis, betaalbaarheid en uitvoerbaarheid.
Verbeteren kennis vaccinatiezorg medische risicogroepen
Het Zorginstituut en de RVS constateren allereerst dat de kennis over de
vaccinatiezorg voor medische risicogroepen versplinterd is, zowel voor
behandelaren als voor patiënten. Vaccinatiezorg voor medische risicogroepen bestrijkt een zeer gevarieerde groep patiënten en is beschreven
in een groot aantal richtlijnen. Er is geen centraal punt, waar al deze
richtlijnen samenkomen. En er is op dit moment slechts een specifieke
richtlijn vaccinatiezorg voor medische risicogroepen. Het Zorginstituut
doet daarom een aantal aanbevelingen rondom het centraliseren van
richtlijnen en het beschikbaar maken van kennis voor behandelaren en
patiënten. Net als het Zorginstituut en de RVS vind ik kwalitatieve en
toegankelijke kennis over de vaccinatiezorg van groot belang, zeker voor
mensen die behoren tot een risicogroep. Vanuit het veld wordt in het
project Immunostart – in samenwerking met RIVM – gewerkt aan het
samenbrengen van richtlijnen van vaccinatiezorg. Ik ben blij met deze
ontwikkeling en spoor het veld aan haar inzet op het maken van een
richtlijn, het verbeteren van informatietoegang in opleidingen en het
beschikbaar maken van patiëntinformatie door te zetten. Het RIVM heeft
tijdens de coronacrisis waardevolle ervaring opgedaan met het stroomlijnen van richtlijnen en het verzorgen van deskundigheidsbevordering
voor vaccinatiezorg. Zo heeft het RIVM samen met relevante medische
professionals een handleiding opgesteld om tijdens de COVID-19vaccinatiecampagne een advies te kunnen formuleren voor patiënten met
een ernstig gecompromitteerd immuunsysteem en andere groepen
patiënten bij wie sprake is van een afweerstoornis. Ik voorzie dat het RIVM
een belangrijke rol kan spelen bij het opstellen van dergelijke richtlijnen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 793, nr. 615

14

en wil onderzoeken in hoeverre een regierol voor de vaccinatievoorziening voor volwassenen haalbaar en wenselijk is bij de vaccinatie van
medische risicogroepen.
Betaalbaarheid
Het Zorginstituut signaleert daarnaast een aantal knelpunten ten aanzien
van de bekostiging van vaccinaties binnen het verzekerde pakket,
waardoor mensen vaccinaties niet altijd krijgen vergoed. Vanuit het
Immunostart-project is – met steun van FMS, NFU en ZN – een wijzigingsverzoek ingediend bij de NZa om binnen de DBC-structuur meer ruimte
voor vaccinaties in de intramurale setting te creëren. Daarnaast spelen er
ook knelpunten in de bekostiging van extramurale vaccinaties, die vallen
onder de farmaceutische zorg. Zo kunnen op dit moment alleen fabrikanten, en niet beroepsgroepen zelf, een aanvraag doen om vaccins op te
nemen in het GVS. Een deel van de vaccins wordt nooit door fabrikanten
ter beoordeling aangeboden bij het Zorginstituut, waardoor ze niet in het
GVS worden opgenomen en niet vergoed worden. Het kan dus wenselijk
zijn om andere partijen een aanvraag te kunnen laten indienen. Het
Zorginstituut inventariseert op dit moment intern onder welke
voorwaarden beroepsgroepen zelf vergoedingsaanvragen bij het
Zorginstituut kunnen indienen om vaccins op te nemen in het GVS. Het is
goed dat het Zorginstituut daartoe het proces rondom deze vergoedingsaanvragen optimaliseert. Ik volg of dit proces het gewenste effect bereikt
en zal zo nodig aanvullende actie ondernemen.
Een ander gesignaleerd knelpunt komt voort uit het feit dat vaccinaties
gelden als geïndiceerde preventie, waarbij de aanspraak op individuele
gronden moet worden vastgesteld. Er zijn signalen dat door de huidige
interpretatie van geïndiceerde preventie niet alle risicogroepen, die in
richtlijnen zijn gedefinieerd aanspraak hebben op vaccinaties. Het
Zorginstituut adviseert daarom om te bezien of een andere interpretatie
van geïndiceerde preventie wenselijk is. Omdat dit mogelijk gevolgen
heeft voor de aanspraak op andere vormen van preventie en zorg, heb ik
het Zorginstituut gevraagd mij hier nader over te adviseren. Dit advies
verwacht ik eind 2022. Aanvullend schrijft het Zorginstituut een advies dat
zich specifiek zal richten op het vraagstuk rondom vaccinaties.
Uitvoerbaarheid
Ten slotte signaleert het Zorginstituut dat er binnen de vaccinatiezorg
onduidelijkheid is over de taken en verantwoordelijkheden van betrokken
partijen. Dit geldt voor zowel de vaccinatiezorg voor risicogroepen als
onderdeel van de Zvw als voor de bredere vaccinatiezorg binnen
nationale vaccinatieprogramma’s. Vanwege patiëntvriendelijkheid en de
kansen, die het Zorginstituut signaleert om de vaccinatiezorg voor
medische risicogroepen binnen de Zvw te verbeteren, wil ik nu eerst
inzetten op het verbeteren van de huidige organisatie. Vanuit het veld
wordt op dit moment onderzocht of het mogelijk is om landelijk afspraken
te maken over de zorgpaden voor vaccinatiezorg. Ik onderschrijf en
ondersteun deze ontwikkeling. Ik heb al toegelicht dat ik verwacht met de
vaccinatievoorziening voor volwassenen duidelijkheid te bieden over
taken en verantwoordelijkheden. Aanvullend wil ik verkennen in hoeverre
de vaccinatievoorziening voor volwassenen ook een rol kan spelen om
met voorschrijvers in de GGD-regio het vaccineren van medische
risicogroepen binnen de Zvw beter onder de aandacht te brengen. De
vaccinatievoorziening voor volwassenen kan mogelijk ook een rol spelen
in de uitvoering van het vaccineren van medische risicogroepen. Hierbij
moet in de uitwerking wel rekening gehouden worden met de financiering
van het vaccineren in de vaccinatievoorziening voor volwassenen. Dit zou

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 793, nr. 615

15

leiden tot een hybride model, waarbij zowel in de curatieve setting als in
de vaccinatievoorziening voor volwassenen vaccinatie voor medische
risicogroepen mogelijk wordt. Als het bovenstaande onvoldoende
verbetering in het bereiken van medische risicogroepen oplevert, dan is
het een optie om te overwegen op termijn naar een ander model over te
gaan, waarbij de uitvoering van de vaccinatie van medische risicogroepen
bijvoorbeeld primair in de vaccinatievoorziening voor volwassenen
plaatsvindt. Het stellen van de indicatie zou dan uiteraard nog steeds in
het ziekenhuis of bij de huisarts moeten gebeuren.
4. Vrije markt
Vaccinatie op eigen initiatief en eigen kosten gebeurt relatief weinig, met
uitzondering van de reizigersvaccinatie. Mensen, die zich op eigen
initiatief laten vaccineren met vaccins waarvoor zij onder de basisverzekering van de Zvw geen aanspraak hebben, moeten deze in principe zelf
betalen. De toegang tot vaccinaties op maat verschilt per GGD. Sommige
GGD’en zijn bereid deze vaccinaties te geven, omdat het gezondheidswinst oplevert. Andere GGD’en doen dit niet, omdat het direct raakt aan
toegankelijkheidsverschillen. Vaccinaties op verzoek kunnen ook via
apotheker en huisarts gehaald worden. Niet alle huisartsen willen hier
echter aan meewerken of er wordt verwezen naar de GGD. Ook is de route
via huisarts en apotheker omslachtig en vraagt het goede afstemming
tussen patiënt, apotheker en huisarts.
Ik deel de bevindingen van de RVS dat het vaccineren op eigen initiatief
complex georganiseerd is. Daarom ga ik informatievoorziening over
«vaccinaties op maat» stimuleren. Ik voorzie dat de vaccinatievoorziening
voor volwassenen een bijdrage kan leveren aan het aanbieden van
«vaccinaties op maat» voor volwassenen, maar ook voor de doelgroep
0–18 jaar, dit neem ik mee in de uitvoeringstoets.
Wat betreft reizigersvaccinaties en vaccinaties voor werknemers, zie ik
– op basis van de gevoerde gesprekken met betrokken partijen – geen
aanleiding om principiële veranderingen door te voeren. Wel zie ik
mogelijkheden voor de vaccinatievoorziening voor volwassenen om op
termijn een aanbod op deze private markt te bieden.
5. Registratie en informatie-uitwisseling
De RVS concludeert dat vaccinatiegegevens niet binnen alle domeinen
van het vaccinatiestelsel (bijvoorbeeld vaccinaties voor volwassenen en in
de collectief verzekerde zorg) goed worden geregistreerd, waardoor het
(tijdig) uitwisselen van deze gegevens onvoldoende van de grond komt.
Het rapport van de RVS biedt voldoende aanknopingspunten om de
registratie en uitwisseling te verbeteren. Het betreft zowel informatie over
de grenzen van de verschillende domeinen in het vaccinatiestelsel heen
als de registratie van de juiste informatie, die nodig is voor goede
zorgverlening. Door de registratie en gegevensuitwisseling te verbeteren
kan er optimalisatie in de organisatie en daardoor gezondheidswinst
worden behaald. De afgelopen maanden heb ik met diverse betrokkenen
en experts gesproken over mogelijke oplossingsrichtingen inzake het
hierboven geschetste probleem.
Belang van registratie en uitwisseling
Ik wil benadrukken dat ik het belang van een goede registratie en de
uitwisseling van vaccinatiegegevens onderschrijf. Een goede registratie is
van belang voor de uitvoering zelf om bijvoorbeeld mensen te kunnen
uitnodigen of een herinnering te sturen, wanneer zij niet zijn geweest. Een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 793, nr. 615

16

goede registratie van de medische inhoud – zoals mogelijke risicofactoren
en aandoeningen bij patiënten in huisartsensystemen en systemen van
ziekenhuizen – is daarnaast van belang voor onder andere het leveren van
goede zorg en het benaderen en uitnodigen van specifieke medische
risicogroepen, die in aanmerking komen voor vaccinaties. Een goede
registratie is daarnaast van belang voor de monitoring van bijwerkingen
van vaccins en de vaccinatiegraad, en om het effect van vaccinaties te
kunnen bepalen. Deze taak is bijvoorbeeld voor het RVP middels de Wet
publieke gezondheid belegd bij het RIVM. Om deze taak goed te kunnen
uitvoeren, is uitwisseling van vaccinatiegegevens tussen het RIVM en de
JGZ-organisaties van belang. Daarbovenop heeft de COVID-19 pandemie
laten zien dat een goede registratie en monitoring een belangrijke
randvoorwaarde is in de bestrijding van een infectieziektecrisis. Een
landelijke registratie ten tijde van een pandemie is van belang om een zo
compleet en betrouwbaar mogelijk beeld te krijgen van onder andere de
vaccinatiegraad, de veiligheid van vaccins, de vaccineffectiviteit en de
samenhang tussen vaccinaties. Ik zie ook in deze zogenoemde warme fase
een belangrijke rol voor het RIVM weggelegd in de uitvoering, monitoring
en surveillance, en daarmee ook in de landelijke registratie.
Rijksvaccinatieprogramma
Ik wil graag benadrukken dat ik de conclusie deel dat binnen de JGZ en in
het bijzonder het RVP de registratie en uitwisseling van vaccinatiegegevens in beginsel goed is ingeregeld door middel van de basisdataset
JGZ. Ook is de uitwisseling van RVP-vaccinatiegegevens met het RIVM
goed ingeregeld, alhoewel met de invoering van het informed consent in
het RVP per 1 januari 2022 de registratie en uitwisseling minder volledig
is. Ik geef hieronder bij actie 3 «landelijke registratie bij het RIVM» aan dat
ik de mogelijkheid van een wettelijke grondslag voor gegevensuitwisseling voor het RVP wil verkennen. Ik zie – zoals eerder in deze
beleidsreactie is geschetst – mogelijkheden om het RVP te optimaliseren,
met name ten aanzien van rollen, taken en verantwoordelijkheden inzake
IT-aanpassingen. Gemeenten en Rijk moeten hierover onderling duidelijke
afspraken hebben. De al bestaande routekaart vaccinaties geeft daarbij al
veel richting, deze wordt geactualiseerd en uitgebreid met een uitwerking
van de rollen, taken en verantwoordelijkheden van de betrokken partijen
als het gaat om taken op het gebied van IT en IV.9 Door hierover heldere
afspraken te maken met onder andere de VNG en gemeenten moet
hierdoor ook de registratie en uitwisseling van gegevens van nieuw
geïmplementeerde vaccinaties sneller en beter mogelijk worden.
Vaccinatievoorziening voor volwassenen
Daarnaast voorzie ik dat de vaccinatievoorziening voor volwassenen bij de
GGD’en ervoor zal zorgen dat de registratie en gegevensuitwisseling
minder complex wordt. Immers is er straks niet meer sprake van
meerdere uitvoerders voor deze vaccinaties voor volwassenen, maar één
uitvoerder die de bulk van de vaccinaties zet. Zoals aangekondigd in mijn
Kamerbrief van 4 juli jl. zullen de GGD’en de uitvoering van de
HPV-vaccinatie voor 18- tot en met 26-jarigen op zich nemen. Vooruitlopend op deze activiteit werken de GGD’en aan het duurzaam (her)in-

9

De Routekaart Vaccinaties is een hulpmiddel om inzichtelijk te maken welke stappen doorlopen
moeten worden bij de implementatie van een nieuw vaccin of bij een aanpassing van een
bestaande vaccinatie uit het RVP. De gehele keten van aankondiging tot en met implementatie
in het Rijksvaccinatieprogramma is opgenomen in de Routekaart. De Routekaart geeft voor alle
betrokkenen aan bij welke stappen hun inbreng of actie gewenst is. Hiermee wordt het proces
van besluitvorming tot daadwerkelijke implementatie inzichtelijk en toegankelijk. Tegelijk wordt
een zorgvuldige overdracht naar gemeenten beoogd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 793, nr. 615

17

richten van het gebruikte IT-systeem, dat mogelijk ook in het kader van de
vaccinatievoorziening voor volwassenen kan worden ingezet. Hierbij
wordt waar nodig ook de uitwisseling van gegevens tussen het RIVM en
de GGD’en verbeterd.
Vier acties
Op basis van de gesprekken met diverse betrokkenen en experts heb ik de
volgende acties en einddoelen voor ogen. Deze moeten tezamen
resulteren in een betere registratie en gegevensuitwisseling van vaccinatiegegevens in den brede.
1. Ontwikkelen van kwaliteitsstandaard
Het is van belang dat zorgverleners (zoals huisartsen en GGD-artsen)
samen bepalen waarom welke gegevens moeten worden geregistreerd
voor het leveren van goede (vaccinatie-)zorg. Dit heeft als einddoel dat
zorgverleners over een compleet beeld van vaccinatiegegevens en
aanvullende medische inhoud beschikken dat relevant is voor het leveren
van goede zorg. Het is in beginsel aan de betreffende zorgverleners zelf
om hier door middel van de systematiek van kwaliteitsstandaarden – die
worden beheerd door het Zorginstituut Nederland – invulling aan te
geven. De komende tijd ga ik in gesprek met het Zorginstituut en het veld
om in kaart te brengen welke betrokkenen beschikken over vaccinatiegegevens of medische inhoud die relevant zijn voor het leveren van goede
zorg. Vervolgens wil ik die betrokkenen stimuleren om een kwaliteitsstandaard te ontwikkelen.
2. Ontwikkelen van informatiestandaard
Naast de ontwikkeling van een kwaliteitsstandaard is het van belang dat
zorgverleners de vaccinatiegegevens op uniforme wijze registreren in hun
eigen systemen. Door een uniforme registratiewijze wordt de uitwisseling
van vaccinatiegegevens mogelijk gemaakt. In een informatiestandaard
kan deze uniforme registratiewijze worden vastgelegd. Ook als veldpartijen besluiten om geen kwaliteitsstandaard te ontwikkelen blijft deze
informatiestandaard nuttig en noodzakelijk, onder andere voor het
ontsluiten van vaccinatiegegevens naar Persoonlijke Gezondheidsomgevingen (hierna: PGO’s). Ik heb daarom aan Nictiz – zij ontwikkelen en
beheren standaarden die digitale informatie-uitwisseling mogelijk
maken – de opdracht gegeven om samen met het veld een informatiestandaard vaccinaties te ontwikkelen. De informatiestandaard is inmiddels
ontwikkeld en na de zomer wordt begonnen met het ontsluiten van
COVID-19 vaccinatiegegevens bij het RIVM naar PGO’s.
3. Landelijke registratie bij het RIVM
Zoals eerder gezegd, is een goede registratie van belang voor de
daadwerkelijke uitvoering van vaccinaties (uitnodigen en herhaaloproepen), de monitoring van veiligheid van vaccins (zoals bijwerkingen), de
monitoring van de vaccinatiegraad en de monitoring van de vaccineffectiviteit, in zowel de koude als de warme fase van de infectieziektebestrijding
(om bijvoorbeeld gericht maatregelen bij een uitbraak of pandemie te
kunnen nemen). Het RIVM speelt een belangrijke rol in de uitvoering van
deze taken en heeft aangegeven deze taken beter te kunnen uitvoeren,
wanneer zij beschikt over een zo compleet en actueel beeld van de
vaccinatiegegevens. Daarom wil ik samen met het RIVM en betrokken
zorgverleners onderzoeken welke mogelijkheden er zijn om tot een
landelijke registratie van vaccinatiegegevens bij het RIVM te komen. Een
landelijke registratie bij het RIVM zie ik als een verzameling van de gezette

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 793, nr. 615

18

vaccinaties, die uitvoerders in hun eigen systemen hebben geregistreerd.
Het RIVM ziet zichzelf als beheerder en ontwikkelaar van een dergelijke
landelijke registratie.
Voor een landelijke registratie bij het RIVM spelen nog wel een aantal
vragen die nadere uitwerking vragen op technisch, juridisch en financieel
gebied. Zo speelt de vraag welke vaccinatiegegevens nuttig en noodzakelijk zijn voor het RIVM om bijvoorbeeld de monitorings- en surveillancetaak goed te kunnen uitvoeren en hoe dat zich verhoudt tot huidige weten regelgeving, zoals de AVG en de WGBO. Ik denk op dit moment in
ieder geval aan de vaccinatiegegevens voor de COVID-19 vaccinatie, het
RVP, en mogelijk de griep- en pneumokokkenvaccinatie. Welke gegevens
daar nog meer aan kunnen worden toegevoegd moet nader worden
uitgezocht. Daarnaast vraagt de keuze voor een dergelijke registratie om
een gedegen analyse van de verschillende aspecten, waaraan deze
registratie zou moeten voldoen, met bijbehorende kostenplaatje. Ik heb
het RIVM daarom gevraagd om de verdere uitwerking van de landelijke
registratie van vaccinatiegegevens mee te nemen in de eerdergenoemde
uitvoeringstoets. Op basis van deze uitvoeringstoets vindt nadere
besluitvorming plaats over de wenselijkheid en mogelijke invulling van
landelijke registratie.
Om tot een zo compleet en actueel beeld van de vaccinatiegegevens in de
landelijke registratie bij het RIVM te komen zullen zorgverleners als bron
deze gegevens beschikbaar moeten stellen aan het RIVM. Op dit moment
is er geen wettelijke grondslag, die deze gegevensuitwisseling tussen
zorgverleners en het RIVM mogelijk maakt. Dit zorgt voor spanning tussen
het belang van een zo volledig mogelijke registratie bij het RIVM en de
privacyaspecten, die spelen rondom het uitwisselen van medische
gegevens tussen zorgverleners en het RIVM. Deze spanning komt duidelijk
naar voren bij de recente invoering van het informed consent in het RVP.
Voor het RVP verken ik op dit moment (de haalbaarheid van) de mogelijkheden om alsnog een wettelijke grondslag te creëren, die de gegevensuitwisseling tussen het RIVM en de JGZ mogelijk moet maken. Hierover
informeer ik uw Kamer op een later moment.
4. Digitale inzage voor burgers
Een landelijke registratie bij het RIVM brengt ook als voordeel met zich
mee dat burgers makkelijker inzage kunnen krijgen in de eigen vaccinatiegegevens. Vooruitlopend op deze ontwikkeling werk ik samen met
betrokken partijen aan het verbeteren van de digitale inzage in de eigen
medische gegevens voor burgers zelf. In de afgelopen periode jaren zijn
hierin al verschillende stappen gezet. Zo hebben burgers inmiddels inzage
in (een deel van) hun vaccinatiegegevens via het burgerportaal van het
RIVM. Waar portalen zich beperken tot de gegevens van één enkele
zorgaanbieder moeten op den duur in PGO’s alle gezondheidsgegevens
van verschillende zorgverleners bij elkaar komen. In lijn met de motie van
het lid Diertens c.s. (Kamerstuk 35 182, nr. 4), wordt gewerkt aan het
ontsluiten van vaccinatiegegevens naar PGO’s. Het zal nog de nodige
inspanning vergen, voordat alle domeinen uit de vaccinatiezorg zijn
aangesloten. Een eerste stap is gezet met de ontwikkeling van de
informatiestandaard door Nictiz. De uitdaging ligt de komende tijd vooral
op de ontsluiting van gegevens in de IT-systemen van zorgverleners zelf.
De huisartsen hebben hierin een eerste stap gezet door patiënten de
mogelijkheid te bieden om in het systeem van de huisarts te kijken en hun
eigen medisch dossier – breder dan vaccinaties – in te kunnen zien. Ook
burgers moeten geïnformeerd worden over PGO’s, waardoor het gebruik
zal toenemen. Hiervoor heeft de Patiëntenfederatie de PGO-alliantie
opgericht. De PGO-alliantie bestaat uit ruim vijftig patiënten-, branche-,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 793, nr. 615

19

consumenten- en welzijnsorganisaties. De alliantie zet zich in voor het
kennen, kiezen, gebruiken en het benutten van PGO’s. Dat doen zij onder
andere met doelgroepgerichte communicatie, maar ook ondersteuning bij
het kiezen van een PGO en het vergroten van kennis en (digitale)
vaardigheden.
6. Vaccinontwikkeling, -productie en markttoelating
Het kan een tijd duren voordat een nieuw vaccin vanuit de ontwikkelfase
de burger bereikt.
Figuur 4 Van productie tot prik

Het is en blijft van belang om waar mogelijk in te zetten op het verkorten
van deze tijd. Om de gezondheidswinst van vaccins optimaal te benutten
is het ten eerste van belang dat onderzoek, ontwikkeling, productie en
innovatie van vaccins gestimuleerd wordt. Dit thema wordt opgepakt in
de beleidsagenda pandemische paraatheid en ook via de farmaceutische
strategie voor Europa, die door de Europese Commissie is gepubliceerd.10, 11 Zo wordt onderzocht of en hoe navolging gegeven kan worden
aan het advies van de special envoy vaccins over behoud en vergroten
van productiecapaciteit in Nederland. Ook wordt gekeken of het FAST
initiatief benut kan worden voor versnelling van ontwikkeling en
toepassing van nieuwe therapieën en vaccins via publiek-private
samenwerking in de Topsector Life Sciences and Health.
Ten tweede is er inzet op het sneller registreren en snellere markttoelating
van geneesmiddelen, en dus ook van vaccins, met verschillende initiatieven binnen het Europees Medicijn Agentschap (EMA). Via het PRIME
(Priority Medicines) initiatief wordt de mogelijkheid geboden aan een
firma, die een kansrijk geneesmiddel ontwikkelt om gedurende de
ontwikkeling intensievere interactie en overleg te hebben tussen de firma
en de registratieautoriteiten. Het doel is om de ontwikkeling van deze
geneesmiddelen te optimaliseren en daarmee de beoordeling van het
registratiedossier te versnellen. Dit initiatief is in 2016 gestart en in de
herziening van de Europese basiswetgeving voor geneesmiddelen wordt
dit – waar nodig – wettelijk verankerd. Een ander initiatief is een doorlopende beoordeling (rolling review). Bij een rolling review dient een
farmaceutisch bedrijf al tijdens de klinische onderzoeksfase resultaten in
bij het EMA en start het EMA nog lopende dit onderzoek de beoordeling.
Hierdoor kan de formele procedure voor markttoelating, die volgt zodra
het klinisch onderzoek is voltooid, versneld worden afgerond. De
vereisten voor de kwaliteit, veiligheid en werkzaamheid van een geneesmiddel blijven hierbij gelijk ten opzichte van een «gewone» procedure
voor markttoelating. Deze procedure is gevolgd voor de beoordeling van
COVID-19-vaccins en COVID-19-behandelingen.
10
11

Kamerstuk: 25 295, nr. 1836.
referentie: Geneesmiddelen – veilige en betaalbare geneesmiddelen (nieuwe EU-strategie)
(europa.eu).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 793, nr. 615

20

De Gezondheidsraad heeft met zijn advisering een bepalende rol in het
vaccinatieaanbod vanuit de overheid. Sinds 2017 werkt de Gezondheidsraad bij de advisering over vaccinaties met een werkagenda, waarin
staat wanneer over welk onderwerp geadviseerd wordt. Elk half jaar vindt
er een prioriteringsoverleg met het RIVM, CBG en ZIN plaats, waarin de
Gezondheidsraad een voorstel doet voor de werkagenda voor de
komende drie jaar. Registratie van nieuwe vaccins of de epidemiologische
situatie zorgen soms voor aanpassingen van de werkagenda. Vaccinproducenten kunnen met informatie over relevante ontwikkelingen terecht bij
het loket vaccinadvies van het RIVM. De actuele werkagenda wordt door
het Ministerie van VWS vastgesteld en met de Tweede Kamer gedeeld.
Op basis van een beoordelingskader adviseert de Gezondheidsraad of een
vaccinatie wel, niet, of onder bepaalde voorwaarden aangeboden zou
moeten worden vanuit de overheid. Ik hecht eraan dat dit beoordelingskader toekomstbestendig is en actueel blijft. De Gezondheidsraad gaat in
2022 het eigen beoordelingskader evalueren; ik vind dit een goede zaak.
De snelheid en vooral wendbaarheid van advisering van de Gezondheidsraad is van groot belang, aangezien het vaccinatieaanbod zich
moeten kunnen verhouden tot de epidemiologische situatie en de
ontwikkeling van nieuwe vaccins. Met de beoogde snellere Europese
werkwijze van de marktgoedkeuring van nieuwe vaccins wordt de
noodzaak hiervan nog actueler. Ik blijf het gesprek voeren met de
Gezondheidsraad over de snelheid en wendbaarheid van advisering op
het gebied van vaccinaties. Ik wil onderzoeken of het mogelijk is om
afspraken te maken over taakverdeling bij advisering over vaccinatie bij
uitbraken en/of pandemische ziekteverwekkers en zal hierover overleg
voeren met het OMT en Gezondheidsraad. Er wordt hierin nu bijvoorbeeld
ervaring opgedaan door een expertteam COVID-19-vaccinaties van het
RIVM, dat adviseert over hervaccinatie tegen het coronavirus aan de hand
van het reeds opgestelde toepassingskader van de Gezondheidsraad.
Verder kan het behulpzaam zijn om bepaalde adviezen over kleine
wijzigingen in lopende vaccinatieprogramma’s niet aan de Gezondheidsraad voor te leggen, maar aan het RIVM; deze mogelijke werkwijze
zal ik verder onderzoeken. Hiermee geef ik invulling aan mijn toezegging
uit het Commissiedebat Medische Preventie van 7 juni jl. om in te gaan op
de duur van advisering van de Gezondheidsraad. Het Zorginstituut
adviseert zoveel mogelijk tegelijk met de Gezondheidsraad over de
vergoeding van vaccinaties voor medische risicogroepen, zodat er bij een
vaccin een integraal advies volgt. Op basis van de adviezen van Zorginstituut wordt besloten over vergoeding van vaccinatie voor medische
risicogroepen in het kader van de Zorgverzekeringswet.
Ook de besluitvorming naar aanleiding van advisering kost tijd. Vaak
komen grote doelgroepen in aanmerking voor een vaccinatieprogramma
(soms ordegrootte miljoenen) en hiervoor moet budget beschikbaar zijn,
voor zowel de inkoop van vaccins als voor de vergoeding van de
uitvoering. Dit kan alleen bij voorjaarsnota besloten worden. Daarnaast
moet duidelijk zijn welke partij de vaccinaties uit kan voeren én moet er
overeenstemming gevonden worden over de randvoorwaarden voor de
uitvoering. Omdat er nu niet altijd een standaard uitvoerder is voor
vaccinaties boven de 18 jaar, kost dit tijd. Na besluitvorming volgt
implementatie van een vaccinatieprogramma. Dan moeten onder andere
IT-systemen aangepast worden, moet deskundigheidsbevordering voor
professionals ontwikkeld worden en moet er een communicatiecampagne
opgezet worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 793, nr. 615

21

Ten slotte is het van belang dat vaccins na registratie, advisering en
besluitvorming zo snel mogelijk de weg naar de burger kunnen vinden.
Met de vaccinatievoorziening voor volwassen verwacht ik dat nieuwe
vaccins snel via de juiste route aangeboden worden en het is duidelijk
voor zorgprofessionals en burgers welke vaccins waar aangeboden
worden. Dat kan via een programmatisch vaccinatieaanbod van de
overheid zijn, maar ook een vaccinatieaanbod voor medische risicogroepen of via de private markt. Daar waar het gaat om medische
risicogroepen is winst te halen in de organisatie van vaccinatie,
vergoeding van de vaccins en de kennis hierover bij professionals. Ook
voor vaccins op de vrije markt is meer inzet nodig om het aanbod en de
mogelijkheden onder de aandacht te brengen. Mijn verwachting is dat als
de organisatie van het vaccinatieaanbod beter verloopt, het bereik ook
toeneemt én dat vaccins sneller aangeboden kunnen worden.
7. Vervolgstappen
Het voornemen voor een vaccinatievoorziening voor volwassenen bij de
GGD’en is een startpunt. Deze uitwerking gaat momenteel van start en dit
najaar zal ook het RIVM beginnen met de uitvoeringstoets. Daarbij vind ik
het belangrijk dat de fijnmazigheid van het vaccineren voldoende
behouden blijft, zodat er voor burgers goed bereikbare vaccinatielocaties
zijn. Ook wil ik hierbij kijken naar het bieden van individueel maatwerk en
flexibiliteit voor de burger, daar waar dat gevraagd, mogelijk en gewenst
is. Hierbij denk ik onder andere aan het bereiken van specifieke
doelgroepen, zoals mensen, die niet mobiel zijn, niet de Nederlandse taal
spreken of een lage sociaaleconomische status hebben. Uiteraard betrek
ik hier graag, via burgerportalen, de inbreng van burgers bij. Ook betrek ik
de ambassadeurs van de Vaccinatiealliantie bij de verdere uitwerking. De
kennis en ervaring, zowel opgedaan voorafgaand aan de COVID-19
pandemie als tijdens de pandemie, wordt bij deze uitwerking benut. Dit
betekent dat de goedlopende onderdelen van het vaccinatiestelsel en
bestaande programma’s, zoals het RVP, en hun samenhang behouden
blijven. Ook de focus en slagkracht van de GGD’en wil ik behouden door
daar waar mogelijk gebruik te maken van de structuren en samenwerking
met (nieuwe) partijen die de GGD’en tijdens de pandemie hebben
opgebouwd. Het LFI zal intensief betrokken worden bij deze ontwikkelingen, nu het kabinet ingestemd heeft met de oprichting van de LFI.
Ik heb naast dit voornemen een flink aantal andere maatregelen genoemd,
gericht op het verbeteren en optimaliseren van de vaccinatiezorg voor
medische risicogroepen, het RVP en op de registratie van vaccinaties. Met
de uitwerking van deze maatregelen verwacht ik binnen de bestaande
stelsels een flinke verbeterslag te maken. Mocht dit in de toekomst toch
onvoldoende verbetering opleveren, dan bezie ik of vaccinaties voor
medische risicogroepen en/of de vaccinaties voor kinderen ook een plek
kunnen krijgen in de vaccinatievoorziening voor volwassenen. Ik zal uw
Kamer jaarlijks op de hoogte stellen van de voortgang van de uitwerking
van mijn voornemen met betrekking tot de vaccinatievoorziening voor
volwassenen en de voortgang op de andere maatregelen.
Tot slot
Graag bedank ik de RVS en het Zorginstituut voor hun nuttige adviezen.
De RVS heeft de complexiteit van het huidige vaccinatiestelsel goed in
kaart gebracht in een gedegen en goed leesbaar stuk. Het Zorginstituut
heeft een overzichtelijk beeld gecreëerd van de knelpunten en oplossingsrichtingen voor medische risicogroepen. Ook ben ik blij met de constructieve bijdragen van de partijen, waarmee we de afgelopen maanden in
gesprek zijn geweest.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 793, nr. 615

22

Ik vertrouw erop dat we met de acties, zoals beschreven in deze beleidsreactie, het vaccinatiestelsel vereenvoudigen en Nederland nog gezonder
kunnen maken.
De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
M. van Ooijen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 793, nr. 615

23