Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

34 675

Wijziging van de Wet milieubeheer (verwijdering
asbest en asbesthoudende producten)

Nr. 5

VERSLAG
Vastgesteld 20 december 2017
De vaste commissie voor Infrastructuur en Waterstaat, belast met het
voorbereidend onderzoek van dit wetsvoorstel, heeft de eer verslag uit te
brengen van haar bevindingen. Het verslag behandelt alleen die onderdelen waarover door de genoemde fracties inbreng is geleverd.
Onder het voorbehoud dat de regering de vragen en opmerkingen in dit
verslag afdoende zal beantwoorden, acht de commissie hiermee de
openbare behandeling van het voorstel van wet voldoende voorbereid.
Inhoudsopgave

blz.

Inleiding
Algemeen
Achtergrond
Juridische aspecten
Financiële aspecten
Naleving, handhaving, administratieve lasten en andere gevolgen
Overig

1
2
3
5
6
9
10

Inleiding
De leden van de VVD-fractie hebben met gemengde gevoelens kennisgenomen van het wetsvoorstel tot wijziging van de Wet milieubeheer
(verwijdering asbest en asbesthoudende producten) (hierna: het
wetsvoorstel). Zij hebben hierover nog enkele vragen.
De leden van de PVV-fractie hebben met interesse kennisgenomen van het
voorliggende wetsvoorstel en willen de regering nog enkele vragen
voorleggen.
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van het
wetsvoorstel. Hierover hebben deze leden nog vragen.

kst-34675-5
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 675, nr. 5

1

De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van het
wetsvoorstel en willen de regering nog enkele vragen voorleggen.
De leden van de GroenLinks-fractie hebben kennisgenomen van het
wetsvoorstel. Deze leden hebben nog aanvullende vragen hierover.
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van het wetsvoorstel.
Zij zijn blij dat de regering ernaar streeft om de resterende bronnen van
asbestvezels aan te pakken en de daarbij geldende wet- en regelgeving
daartoe aan te scherpen. Voor deze leden kan Nederland niet snel genoeg
asbestvrij zijn. Gelet op het voorliggende voorstel zouden deze leden
graag nog een aantal vragen stellen aan de regering.
De leden van de fractie van de ChristenUnie hebben kennisgenomen van
het wetsvoorstel. De aanwezigheid van asbestproducten brengt grote
gezondheidsrisico’s met zich mee. Genoemde leden steunen het uitfaseren van asbest. Tegelijkertijd hebben zij nog zorgen en vragen bij de
wijziging die nu voorligt.
De leden van de SGP-fractie hebben kennisgenomen van het voorliggende wetsvoorstel. Zij hebben nog enkele kritische vragen over de
onderbouwing en de uitwerking van het wetsvoorstel.
Algemeen
De leden van de VVD-fractie lezen dat wanneer het verbod op 1 januari
2024 wettelijk verankerd wordt, dit betekent dat de komende zes jaar
ongeveer 95 miljoen vierkante meter aan asbestdaken in de agrarische
sector vervangen moet worden. Deze leden vragen hoe dit praktisch
haalbaar is.
De leden van de CDA-fractie vragen of er alternatieven zijn voor een
asbestdakenverbod. Zijn hiervoor internationaal voorbeelden? Deze leden
vragen op welke wijze deze alternatieven overwogen zijn en zij vragen dit
inzichtelijk te maken voor de Kamer.
De leden van de CDA-fractie vragen of de voortgang van de sanering van
asbestdaken afwijkt van het overzicht in de begroting voor 2018. Waaruit
blijkt dat er in 2016 nog 92,8 miljoen vierkante meter asbestdak was, zoals
aangegeven in het overzicht van de begroting 2018? Is in 2016 9,9 miljoen
vierkante meter asbestdak gesaneerd? Zo ja, waaruit blijkt dat? Is in 2017
12 miljoen vierkante meter asbestdak gesaneerd? Zo ja, op basis van
welke gegevens wordt dit vastgesteld?
De leden van de CDA-fractie zijn van mening dat ten behoeve van een
verbod van asbestdaken in 2024 er een adequaat asbestsaneringsprogramma en een adequate subsidieregeling moeten zijn en dat er
voldoende bewustzijn moet zijn over de gevaren van asbestdaken, als
aangekondigd bij de brief «Stimulering sanering asbestdaken»1 over het
verbod. Op dit moment vinden deze leden dat er nog onvoldoende terecht
is gekomen van de programmatische aanpak asbestdaken. Zij vragen
welke voortgang er geboekt is met de vereenvoudiging van de asbestsaneringsregels. Is er hiervoor voldoende samenwerking tussen de
betrokken Ministeries van Infrastructuur en Waterstaat en Sociale Zaken
en Werkgelegenheid? Welke voortgang is er bij de uitvoering van de
motie-Von Martels/Dijkstra, de motie-Bisschop c.s. en de motie-Laçin2?
Hoe zal aan deze moties navolging worden gegeven? De leden van de
CDA-fractie vragen in dit kader aandacht voor de inzet van de ambassadeurs Versnellingsaanpak Asbestdakensanering. Hoe wordt gevolg
1
2

Kamerstuk 25 834, nr. 76.
Kamerstuk 25 883, nr. 307, nr. 308 respectievelijk nr. 311.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 675, nr. 5

2

gegeven aan de vier verschillende aandachtspunten die zij op tafel leggen
voor de regering, te weten: flankerende maatregelen nemen waaronder
een landelijke communicatiecampagne; instellen van een nationaal fonds
om iedereen te kunnen helpen met de financiering van een daksanering
en het niet aan te laten komen op handhaving vanaf 2024; koppeling aan
kansen van andere landelijke programma’s voor bijvoorbeeld de transities
in de energiehuishouding en de landbouw; meer regie en voortvarende
oplossingen voor knelpunten in beleid en regelgeving en meer tempo in
het proces naar meer vereenvoudiging en een effectieve en uniforme
handhaving en inspectie?
De leden van de CDA-fractie vragen ten aanzien van de subsidieregeling
of op dit moment de saneringsopgave voldoende vordert en of het
subsidiebudget wel voldoende is in de komende jaren. Hoeveel budget is
er in de komende jaren, en hoe verhoudt dit zich tot het aantal vierkante
meter asbestdaken dat gesaneerd moet worden? Is het mogelijk dat de
begrote sanering van 16 miljoen vierkante meter in 2018 onhaalbaar is
met het subsidiebudget dat in 2018 lager is dan in 2017?
De leden van de CDA-fractie vragen of er voldoende bewustzijn is ten
aanzien van de risico’s van asbest en in het bijzonder asbestdaken. Met
name asbestdaken zonder dakgoten, in een looppad, lijken te leiden tot
hogere asbestvezelconcentraties in de lucht. Is het mogelijk hier extra
aandacht aan te geven?
Bij de aankondiging van het asbestdakenverbod in 2012 werd overwogen
het verbod in te stellen per 2028. Wat waren de overwegingen om het
asbestdakenverbod per 2024 en niet per 2028 in te voeren? Klopt deze
redenering nog op dit moment? Welke risico’s brengt een uitstel van het
verbod met zich mee? Is de asbestsanering dusdanig op stoom gekomen
en is er voldoende gevolg gegeven aan de randvoorwaarden die toen
gesteld zijn, dat er 1 januari 2024 nauwelijks nog asbestdaken te saneren
zijn?
De leden van de GroenLinks-fractie zijn van mening dat asbest en
asbesthoudende producten zo spoedig als mogelijk uitgefaseerd dienen te
worden. Asbest is een grote bedreiging voor de gezondheid van mensen
en zorgt elk jaar voor vele slachtoffers. Deze leden zijn dan ook van
mening dat een wijziging van Wet milieubeheer nodig is om via een
algemene maatregel van bestuur (AMvB) de verplichting op te leggen tot
het verwijderen van asbest of asbesthoudende producten.
Achtergrond
De leden van de VVD-fractie vragen hoe blootstelling aan asbest gedefinieerd wordt. Geldt de aanwezigheid van een asbestdak als blootstelling?
Of geldt dit alleen als men heeft gewerkt aan de productie en installatie
van asbestdaken? Deze leden vragen hoe andere Europese landen hun
samenleving asbestvrij maken en op welke termijn.
Ook vragen zij of er onderscheid wordt gemaakt tussen de verschillende
functies van woningen (vakantiehuisjes, schuren en stallen) en de risico’s.
Is de regering zich bewust van de verschillende asbesttoepassingen en
verschillende risicoprofielen?
Bij het huidige tempo van verwijdering van asbestdaken zal het nog
tientallen jaren duren, voordat asbestdaken zijn verdwenen. Deze leden
vragen hoe realistisch een verbod per 1 januari 2024 is. Ook vragen zij of
er niet een toename van dumping van asbestafval zal plaatsvinden als er
een verwijderingsverplichting wordt ingesteld.
De leden van de PVV-fractie bedanken de regering voor het schetsen van
de achtergrond van de asbestproblematiek. Zij zijn benieuwd waarom
eerdere kabinetten geen werk hebben gemaakt van het invoeren van een
verplichting om asbestdaken (die al bijna 25 jaar niet meer gebouwd

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 675, nr. 5

3

mogen worden) te verwijderen. Is dat puur een kostenafweging geweest
of werd er anders gedacht over de gezondheidsrisico’s? Deze leden
constateren dat de concentraties asbest in de buitenlucht aanzienlijk zijn
afgenomen sinds het verbod in 1993. In hoeverre wordt nu aan de huidige
normen voldaan en hoe verhoudt de concentratie asbest in de buitenlucht
zich tot de ons omringende landen? Verder wordt er gesteld dat er naar
schatting zo’n 120 miljoen vierkante meter aan asbestdaken in Nederland
voorhanden is. Deze leden zijn benieuwd of er ook een inschatting is van
het aantal woningeigenaren met een asbestdak en het aantal individuele
woningeigenaren in het bijzonder. Verder zijn deze leden ook benieuwd
wat de gemiddelde levensduur is van een asbestdak.
De leden van de D66-fractie lezen dat bij het huidige tempo van verwijdering van asbestdaken het nog tientallen jaren zal duren voordat
asbestdaken zijn verdwenen. Het wetsvoorstel biedt echter via een AMvB
een mogelijkheid tot verplichting die neerkomt op actieve verwijdering
van asbest(producten), waaronder asbestdaken. De regering is
voornemens deze daken met ingang van 1 januari 2024 te verbieden. Deze
leden zijn positief over dit verbod en vragen de regering hoe dit uitgevoerd zal worden, gezien het feit dat het in het huidige tempo nog enkele
tientallen jaren zal duren voordat alle asbestdaken verwijderd zijn en met
het nieuwe voorstel alles al verwijderd moet zijn over zeven jaar.
De leden van de SGP-fractie hebben enkele vragen over de mate waarin
asbesthoudende daken gezondheidsrisico’s veroorzaken. Volgens de
Nederlandse Organisatie voor toegepast-natuurwetenschappelijk
onderzoek (TNO) en het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu
(RIVM) in hun rapport Praktische consequenties van het advies van de
Gezondheidsraad inzake asbest 2010 zijn asbesthoudende daken de
belangrijkste bron voor asbestvezels in de lucht. Evenwel liggen de
concentraties asbest in de lucht tussen de 20–40 vezels/m3 en dus onder
het niveau van het verwaarloosbaar risico. Hoe waardeert de regering het
risico voor de volksgezondheid van huidige achtergrondconcentraties van
asbest in de lucht? Kan de regering meer inzicht geven in de onderzoeken
en meetgegevens met betrekking tot de achtergrondconcentraties?
De leden van de SGP-fractie merken op dat de regering aangeeft dat
asbestdaken zonder dakgoot vaak tot zodanige asbestverontreiniging van
de toplaag van de bodem hebben geleid, dat er sprake is van een
humanitair risico. Tegelijkertijd geeft de regering aan deze verontreiniging
vaak beperkt van omvang is. Het gaat om stroken van ongeveer een meter
breed. Is de veronderstelling juist dat het humanitaire risico daarom ook
beperkt is?
De leden van de SGP-fractie willen erop wijzen dat invoering van het
verbod, zeker nu burgers en bedrijven niet zonder meer kunnen rekenen
op financiële compensatie, de kans vergroot dat asbestdaken door
particulieren zelf op ondeskundige wijze verwijderd worden, dat asbestafval gedumpt wordt en daardoor op ongecontroleerde wijze in het milieu
terechtkomt. Dit zijn ook bronnen van ongewenste blootstelling aan
asbest, met alle risico’s van dien. Hoe weegt de regering deze risico’s?
De leden van de SGP-fractie constateren dat er grote verschillen in risico’s
zijn tussen verschillende soorten asbesthoudende daken. Gecoate
asbesthoudende leien zijn veel minder verweerd dan asbesthoudende
golfplaten. Het al dan niet aanwezig zijn van een dakgoot maakt verschil.
Het maakt ook uit of het gaat om een afgelegen schuur of een woning in
een dorp of stad. Asbesthoudende daken veroorzaken niet zonder meer
significante gezondheidsrisico’s. Ook kan ondeskundige verwijdering of
dumping juist zorgen voor problemen. GGD-GHOR Nederland pleitte
tijdens een rondetafelgesprek in de Kamer over de sanering van asbestdaken voor een nuchtere aanpak: «Of een asbestdak leidt tot een
gezondheidsrisico voor de gebruikers van het gebouw of voor de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 675, nr. 5

4

omwonenden, is afhankelijk van de situatie. Vooral locaties met oude
verweerde asbestdaken, die geen dakgoten hebben en waar vaak mensen
komen, verdienen aandacht. Voorbeelden zijn woningen, kinderboerderijen of maneges. Als uit de asbestinventarisatie blijkt dat er verhoogde
blootstelling is aan asbestvezels, moeten maatregelen worden getroffen,
gebaseerd op een realistische inschatting van het gezondheidsrisico.»
Deze leden horen graag waarom de regering niet heeft gekozen voor een
aanpak waarin meer recht wordt gedaan aan de genoemde diversiteit en
de daadwerkelijke risico’s.
Deze leden horen graag hoe in België en Duitsland omgegaan wordt met
asbesthoudende daken.
Juridische aspecten
De leden van de VVD-fractie lezen dat het niet duidelijk is of een asbestdak
op zichzelf al een concreet en direct gevaar voor de gezondheid van de
mens oplevert. Zij vragen dan ook naar een uitgebreider risicoprofiel van
welke daken wel vervangen moeten worden en welke niet. Als er daken
uitgezonderd worden van de wettelijke bepaling, betekent dit dan dat deze
in de toekomst (na 2024) wellicht alsnog moeten worden vervangen? Is
het redelijk dat het Rijk bepaalt dat het eigendom van een burger aan
vervanging toe is, terwijl de eigenlijke staat ervan daartoe in het geheel
geen aanleiding geeft?
De leden van de PVV-fractie constateren dat de regering stelt dat het niet
onredelijk is dat de overheid van de eigenaar van een bouwwerk verlangt
om op zijn kosten maatregelen te nemen om de gevaarlijke situatie te
beëindigen. Deze leden merken echter op dat dit tot op heden door
eerdere kabinetten niet is beoordeeld als een gevaarlijke situatie die
verholpen zou moeten worden. Bovendien gaat het veelal, zoals de
regering zelf aangeeft, om schuren, stallen, bijgebouwen en vakantiehuisjes. De vraag is dan in hoeverre dat het niet nog onredelijker maakt
om de kosten bij de eigenaar van het bouwwerk te leggen, aangezien de
risico’s voor de eigenaar dan kleiner zijn. Bovendien is bij het rondetafelgesprek van 4 oktober 2017 over de sanering van asbestdaken duidelijk
geworden dat er onvoldoende gekwalificeerde asbestverwijderaars
beschikbaar zijn in Nederland om de beoogde deadline van 1 januari 2024
te halen. Hoe kijkt de regering aan tegen dit gegeven en hoe gaat zij
daarmee om? Wordt de deadline verschoven? Zo nee, hoe wordt er dan
omgegaan met mensen die hun asbest wel willen verwijderen, maar er
niet in slagen om voor de deadline geschikte asbestverwijderaars in te
huren? Krijgen zij een boete opgelegd? Wat gebeurt er als mensen
weigeren om het asbest te verwijderen? Is het niet veel verstandiger om
in plaats van deze dwangmatige aanpak een meer risicogerichte
benadering te hanteren waarin door professionals eerst de meest
verweerde daken aangepakt worden? Ook zijn deze leden benieuwd wat
de juridische consequentie is als mensen zelf asbest verwijderen terwijl ze
daar niet bevoegd toe zijn. Verder zijn deze leden benieuwd hoe er in
andere landen wordt omgegaan met asbestverwijdering. Hanteert men
daar dezelfde termijn, zijn de kosten ook voor rekening van de eigenaar of
worden deze vergoed door de overheid?
De leden van de CDA-fractie vinden het ten algemene van belang dat bij
het dumpen van asbest, evenals bij de dumping van ander (drugs)afval,
de terreineigenaar die geen rol heeft in de dumping van het afval niet
alleen moet opdraaien voor de kosten van het opruimen. Deze leden
vragen wat hieraan gedaan gaat worden door deze regering.
De leden van de D66-fractie lezen dat het bevoegd gezag voor het verbod
op asbestdaken het college van burgemeesters en wethouders is. Kan de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 675, nr. 5

5

regering toelichten hoe gemeenten hiertegenover staan? In hoeverre
hebben zij de capaciteit om dit verbod te handhaven?
De leden van de GroenLinks-fractie zien het illegaal dumpen van asbest
als een groot probleem. Deze leden verwachten dat dit enkel zal toenemen
de komende jaren indien asbestdaken of andere asbesthoudende
producten wettelijk verboden zullen worden. Kan de regering een
overzicht geven van het aantal illegale dumpingen in de laatste vijf jaar in
Nederland? Op welke manier wil de regering dit probleem, samen met
lokale overheden, aanpakken?
De leden van de fractie van de ChristenUnie lezen dat het verplicht
opruimen van asbestafval verstrekkend is, zodra de terreineigenaar geen
betrokkenheid heeft bij het achterlaten van het asbestafval. Bij AMvB
worden consequenties van een dergelijke verplichting nader afgewogen.
Kan de regering dit nader toelichten? Hoe kan dumping worden tegengegaan? Aan welke «begeleidende maatregelen» denkt de regering?
Wanneer kan de regelgeving bij AMvB op grond van artikel 9.2.2.1 Wm en
artikel 9.2.2.1a Wm worden verwacht?
De leden van de SGP-fractie vragen waarom er niet voor is gekozen de
horizonbepaling in het voorliggende wetsvoorstel op te nemen. Deze
leden horen, gelet op de enorme saneringsopgave die nog wacht, de
bijbehorende financiële problematiek en de schaarse saneringscapaciteit,
ook graag waarom de regering kiest voor een verbod per 1 januari 2024
en niet voor een langere termijn.
Het is niet altijd duidelijk of asbest in daken aanwezig is. Verschillende
eigenaren van gebouwen weten niet dat asbest aanwezig is en kunnen
ook niet in staat geacht worden om dat te weten, omdat hier soms
gespecialiseerde kennis voor nodig is. De leden van de SGP-fractie horen
graag hoe de regering hiermee om wil gaan. Wat wordt daarbij van het
lokale bevoegd gezag verwacht?
Financiële aspecten
De leden van de VVD-fractie lezen dat hoewel de asbestdaken destijds
rechtmatig zijn aangebracht dat geen reden is om de verantwoordelijkheid
niet bij de eigenaar van het bouwwerk met een asbestdak te leggen. Deze
leden vragen in hoeverre dit valt onder de noemer van goed bestuur door
een overheid. De kosten van sanering van een asbestdak zijn
voorzienbaar, omdat volgens de regering de verplichting om asbestdaken
te verwijderen al geruime tijd bekend is. Bovendien wordt de eigenaren
tot 1 januari 2024 de tijd gegund om een asbestdak te verwijderen. Deze
leden vragen hoe de regering de komende jaren voor zich ziet, als blijkt
dat er niet genoeg capaciteit is bij bedrijven die asbestdaken verwijderen.
In hoeverre is de beschikbaar gestelde 75 miljoen euro «aanjaagsubsidie»
voldoende?
Deze leden zijn benieuwd naar de totale te verwachten uitgaven om een
asbestdakenvrije samenleving te bewerkstelligen. Staat dit in verhouding
tot de gezondheidsrisico’s?
De leden van de PVV-fractie hebben de indruk dat de regering de hoge
kosten voor asbestverwijdering wel erg makkelijk van zich afschuift en op
het bordje van de eigenaar van een bouwwerk legt. Deze leden willen
daarom eerst meer inzicht krijgen in de kosten en verzoeken de regering
om een mooi overzichtelijke tabel op te stellen waarin een indicatie van de
kosten wordt gegeven voor de verplichte asbestverwijdering per type
gebouw (dat wil zeggen schuren, stallen, bijgebouwen, vakantiehuisjes et
cetera), de totale waarde van een type gebouw en de eventuele hoogte
van de overheidsbijdrage (aanjaagsubsidie et cetera) als een indicatie van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 675, nr. 5

6

indirecte vervangingskosten. Is de regering daartoe bereid? Verder is
onduidelijk wat er nu met de nadeelcompensatie wordt bedoeld. Hebben
deze leden het goed begrepen dat dit per persoon kan verschillen? Zo ja,
op basis van welke criteria wordt dit onderscheid gemaakt?
De leden van de CDA-fractie vragen of het mogelijk is om te concretiseren
wanneer er sprake is van nadeelcompensatie. Deze leden vragen of met
name particulieren met weinig middelen die het niet kunnen betalen om
hun woningen of oude schuren met asbestdaken af te breken of van
andere daken te voorzien, met een aparte regeling zoals voorgesteld door
de Afdeling advisering van de Raad van State geholpen kunnen worden.
Zo nee, hoe zullen deze mensen dan geholpen worden?
De leden van de D66-fractie lezen dat de beschikbare hoeveelheid
aanjaagsubsidie vanuit het Rijk onvoldoende toereikend is om in de buurt
te komen van de reële saneringskosten. Deze leden vragen wat de
verhouding is tot bestaande subsidieregelingen van lagere overheden.
Bovengenoemde leden lezen dat de verplichting van het verwijderen van
asbest vooral verstrekkend kan zijn wanneer de terreineigenaar geen
betrokkenheid heeft bij het achterlaten van het asbestafval. Een nadere
afweging van voor- en nadelen en consequenties van de invoering van
een dergelijke verplichting zal plaats vinden in het kader van de opstelling
van de AMvB waarin dit eventueel zal worden geregeld, zo lezen deze
leden. Deze leden vragen de regering wie hiervoor verantwoordelijkheid
draagt en wie dit oordeel zal afwegen.
De leden van de GroenLinks-fractie zijn van mening dat zo snel mogelijk
na aanpassing van deze wet de eerdere aankondiging om over te gaan tot
een verbod op asbestdaken in 2024 om moet worden gezet in een AMvB.
Deze leden maken zich zorgen over het huidige tempo van de sanering
van daken alsmede over de beschikbare budgetten. Deze wijziging van de
Wet milieubeheer voorziet niet in een compensatieregeling bij verwijdering van asbest of asbesthoudende producten. Deze leden zijn echter
wel van mening dat de regering rekening dient te houden met kosten die
als gevolg van een verbod bij burgers of bij bedrijven kunnen neerkomen.
Voor het verwijderen van asbestdaken is er een subsidieregeling die
sanering van asbestdaken moet aanjagen en deels eigenaren moet
compenseren. Is de regering bereid om de huidige subsidieregeling voor
het verwijderen van asbestdaken uit te breiden en te verlengen tot
minimaal 2024? Zo nee, waarom niet? Hoeveel vierkante meter aan
asbestdaken kan nog gesaneerd worden met de huidige subsidieregeling,
waar nog een bedrag van 35 miljoen euro voor beschikbaar is? Wanneer
zal de voorgenomen wijziging in werking treden dat ook daken kleiner dan
35 m2 onder de subsidieregeling vallen? Op welke wijze wordt
gemonitord of mensen die zelf hun asbest (onder de 35 m2) verwijderen,
voldoende voorzorgsmaatregelen nemen? Kan de regering een overzicht
geven van het aantal misstanden dat het afgelopen jaar is gesignaleerd bij
verbouwingen waarbij aannemers bij het aantreffen van asbest niet
volgens de vigerende wet- en regelgeving hebben gehandeld?
De leden van de SP-fractie onderschrijven de grote opgave die er ligt om
alle daken in 2024 asbestvrij te krijgen. De vraag die daarbij rijst is of de
huidige subsidiemaatregelen afdoende zullen zijn om dit doel te behalen.
Deze leden zijn van mening dat dit tot op heden niet het geval is en zij zijn
dan ook benieuwd naar de inspanningen die de regering (buiten de reeds
in gang gezette maatregelen) gaat plegen om alle saneringsambities waar
te maken.
De leden van de SP-fractie merken op dat voor veel particulieren en
(voornamelijk boeren-)bedrijven de sanering van asbest een onoverkomelijke kostenpost vormt. De risico’s van dien zijn dat mensen zelf aan de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 675, nr. 5

7

slag gaan om het asbest te verwijderen, dat zij geen deskundig bedrijf
daarvoor in de arm nemen, of dat zij hun panden laten verkrotten of deze
doorverkopen. Om de maatschappelijke kosten van de asbestsanering te
reduceren stellen deze leden voor dat asbestverwijderingscapaciteit zo
veel mogelijk centraal wordt ingekocht door overheden om de inkoopsprijs te drukken en om de kwaliteit te kunnen toetsen. Deze leden zijn
benieuwd welke mogelijkheden de regering daartoe ziet. Daarnaast
vragen deze leden of het mogelijk is om asbestsaneerders in overheidsdienst op te leiden en vervolgens ook binnen dat verband aan het werk te
laten gaan. Deze leden zijn van mening dat daarmee beter aan de grote
vraag naar gecertificeerde saneerders kan worden voldaan en dat
daarmee tevens meer controle komt op de markt, waar nu nog regelmatig
sprake is van beunhazerij of een gebrek aan deskundigheid.
Wat de leden van de SP-fractie betreft constateert de regering terecht dat
gedwongen sanering leidt tot dumping van asbesthoudende materialen.
Om dit op te voorkomen zal volgens deze leden sterk moeten worden
ingezet op enerzijds verruiming van de capaciteit voor de veiligheids- en
inspectiediensten en anderzijds op verruiming van subsidieregelingen en
praktische ondersteuning aan bewoners en bedrijven. Deze leden roepen
de regering dan ook op om de in gang gezette Versnellingsaanpak
Asbestdakensanering met volle kracht voort te blijven zetten.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen of de regering op de
hoogte is van het feit dat er op dit moment nog 100 miljoen vierkante
meter asbest op de Nederlandse daken ligt, waarvan 90 miljoen vierkante
meter op agrarische bebouwing. Sinds 2012 is via een programma van
het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, LTO Nederland en een
verzekeringsmaatschappij 10 miljoen vierkante meter asbest verwijderd.
Acht de regering het haalbaar om binnen zeven jaar de overige 90 miljoen
vierkante meter asbest te verwijderen? Erkent de regering dat het een
grote last op de agrarische sector legt om in deze korte tijd zoveel asbest
te verwijderen?
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen naar de gevolgen
voor de agrarische sector van de aanscherping van regelgeving voor
asbestsanering (zoals het verbod op het gebruik van een werkbak aan een
hijskraan) en de hoge kosten voor de afvoer van asbest. Erkent de
regering dat deze maatregelen de sanering in de agrarische sector
belemmeren? Zo ja, op welke manier wil de regering asbestsanering
werkbaar maken voor de agrarische sector?
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen of de regering kansen
ziet om de opgave van asbestverwijdering te combineren met de
verduurzamingsopgave, maar ook bij doelen als een leefbaar en vitaal
platteland. Zij wijzen bijvoorbeeld op het Actieplan Vitalisering Varkenshouderij en op de mogelijkheid om zonnepanelen op onder meer stallen
te plaatsen.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen in hoeverre de
huidige protocollen voor asbestverwijdering belemmerend werken en of
er voldoende ruimte is in de markt om binnen de veiligheidsmarges,
Europese regelgeving en de norm NEN-EN 689 nieuwe protocollen en
innovaties toe te laten. Is de regering bereid om dit nog eens tegen het
licht te houden en werkwijzen, metingen en berekeningen van protocollen
die veiliger, sneller en goedkoper zouden kunnen zijn onafhankelijk te
laten testen (door bijvoorbeeld TNO)?
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen de regering waarom
in de financiële overweging om dit verbod in te voeren niet de kosten
voor verwijdering en afvoer van het asbest zijn meegenomen. In de
memorie van toelichting wordt terecht gesteld dat de asbestdaken hun
afschrijvingstermijn na meer dan 30 jaar voorbij zijn. Hoe beziet de
regering de bewering dat niet het plaatsen van een nieuw dak het
financiële probleem is, maar het verwijderen van het oude dak?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 675, nr. 5

8

De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen een toelichting op de
wijze waarop (buur)landen omgaan met bestaande asbestdaken. Komt
door de invoering van een verbod op asbestplaten als dakbedekking en de
financiële gevolgen die dit verbod met zich meebrengt het gelijke
speelveld tussen verschillende Europese agrariërs niet in gevaar?
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen de regering of de
bewering in de memorie van toelichting dat de saneringskosten worden
terugverdiend met een waardestijging of betere verkoopbaarheid van het
gebouw terecht is. Verwacht de regering dat de hoge kosten voor
asbestsanering leiden tot een evenredige waardestijging van het agrarisch
vastgoed? Waar baseert de regering deze verwachting op, zeker gezien de
huidige markt voor agrarisch vastgoed? Is het niet zo dat een verbod in
2024 leidt tot een nieuwe situatie waarbij het niet hebben van een
asbestdak de standaard is, en het niet hebben van een dak met asbestplaten geen meerwaarde of waardestijging oplevert?
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen naar de mogelijkheden om de aanjaagsubsidie die loopt tot 2020 te verlengen, welke
(financiële) gevolgen dat heeft en de visie van de regering hierop.
De leden van de SGP-fractie zetten kritische kanttekeningen bij de
overwegingen van de regering die leiden tot de conclusie dat de gevolgen
van de invoering van het asbestdakenverbod voor eigenaren van
gebouwen met een asbestdak in algemene zin niet onevenredig zijn in
verhouding tot de doelen die met dat verbod worden gediend.
De directe kosten bedragen bijna een miljard euro. Daarnaast moet ook
geïnvesteerd worden in nieuwe daken, waardoor de kosten meer dan
verdubbelen.
De regering geeft aan dat door de vervanging van het asbestdak door een
nieuw dak de waarde van gebouwen stijgt. De leden van de SGP-fractie
willen daarbij aantekenen dat gebouwen door de voorgenomen
saneringsverplichting eerder al in waarde zijn gedaald.
Vervanging van (asbest)daken bij woningen kan zo 20.000 euro kosten.
Voor huishoudens met lagere inkomens kan dit snel onbetaalbaar zijn.
Gaat de regering voorkomen dat deze huishoudens in de problemen
komen? Zo ja, hoe?
Een groot deel van de asbestdaken ligt op agrarische bedrijven. De kosten
van sanering en vervanging kunnen voor deze bedrijven zo tienduizenden
euro’s bedragen, terwijl bedrijfsinkomens in vergelijking met andere
sectoren aan de lage kant zijn. Deze kosten komen bovenop allerlei andere
maatschappelijke kostenposten waarmee agrarische bedrijven te maken
hebben. Kan de regering een nadere duiding geven van haar stelling dat
de kosten niet onevenredig zijn in vergelijking met de kosten die andere
bedrijven moeten dragen?
Er ligt nog ongeveer 100 miljoen vierkante meter aan asbestdaken. Dit zou
in zes jaar tijd gesaneerd moeten worden. Dat is een enorme opgave. Is
de veronderstelling juist dat de beschikbare saneringscapaciteit niet
zomaar uitgebreid kan worden? Is de veronderstelling juist dat vanwege
de schaarse saneringscapaciteit de kosten van sanering de komende jaren
behoorlijk op kunnen lopen?
Naleving, handhaving, administratieve lasten en andere gevolgen
De leden van de VVD-fractie vragen hoe bekend wordt hoeveel asbestdaken er zijn en hoe er bijgehouden wordt of deze allemaal verwijderd
zijn. Deze leden vragen wat de consequenties zijn van het niet verwijderen
van een asbestdak. Deze leden vragen in welke overige producten asbest
zit. Is er een lijst met producten beschikbaar? Hoe weet de consument in
welke producten wel of geen asbest zit? Worden deze producten ook
verboden per 1 januari 2024? Om hoeveel producten gaat het in dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 675, nr. 5

9

geval? Wat moet er met asbestproducten gedaan worden? Zijn hier kosten
te verwachten?
De leden van de PVV-fractie zijn benieuwd wat de regering precies bedoelt
met de constatering dat de verwijderingsplicht geen doelmatige regeling
is. Verder zijn deze leden het eens met de constatering dat dit een lokale
aangelegenheid is. Het is echter wel een nationale beslissing waaruit deze
verplichting en de bijbehorende deadline voortvloeien. Welke rol en
mogelijkheden heeft de regering om het lokale bevoegde gezag te
stimuleren mee te werken aan deze verplichting? In hoeverre biedt de
regering de ruimte aan lokale overheden om niet zo strak vast te houden
aan de termijn, indien lokaal wordt vastgesteld dat het vasthouden aan de
verplichting grotere risico’s met zich meebrengt dan het loslaten van de
termijn?
De leden van de SGP-fractie gaan ervan uit dat verschillende particulieren
en ondernemers, onder meer vanwege financiële redenen, niet in staat
zullen zijn om voor 2024 asbestdaken te (laten) saneren. Op welke wijze
zou de verwijderingsplicht voor asbestdaken dan gehandhaafd moeten
worden?
Deze leden constateren dat de regering de handhaving van de verwijderingsplicht voor asbestdaken wil neerleggen bij gemeentebesturen. Zijn
gemeenten voldoende toegerust op uitvoering van deze handhaving,
inclusief bijbehorende expertise en budget?
De Ambassadeurs Versnellingsaanpak Asbestdakensanering pleiten voor
een nationaal fonds voor financiering van daksanering en voor meer regie
en voortvarende oplossingen voor knelpunten in beleid en regelgeving.
Deze leden horen graag in hoeverre de regering dit op gaat pakken.
Door de Kamer is in oktober jongstleden de motie-Bisschop c.s.3
aangenomen waarin de regering verzocht wordt «in overleg met de sector
ervoor te zorgen dat veilig gebruik van werkbakken aan hijskranen bij
sanering van grote en moeilijk bereikbare dakoppervlakten mogelijk wordt
en, indien nodig, vrijstelling te geven dan wel de regelgeving aan te
passen.» De leden van de SGP-fractie horen graag hoe en wanneer de
regering deze motie uit gaat voeren.
Overig
De leden van de CDA-fractie vragen of bij de evaluatie van de afvalstoffenbelasting in 2018 overwogen wordt om deze heffing voor asbest te
schrappen gezien het gegeven dat deze heffing contraproductief is voor
de wenselijke sanering van asbestdaken.
Bij de beantwoording van de schriftelijke vragen over het ontwerpbesluit
tot wijziging van het Asbestverwijderingsbesluit 20054 wordt gesteld dat
de prijsontwikkeling van asbestsanering wordt gemonitord. Deze leden
vragen de regering een overzicht te geven van de ontwikkeling in de
afgelopen jaren en de verwachting voor 2018. Deze leden vragen ook een
brief over de stand van zaken van het functioneren van het Landelijk
Asbestvolgsysteem (LAVS). Daarnaast vragen deze leden hoe gebruikers
het systeem beoordelen.
Deze leden vragen of het nog mogelijk zal zijn om als het asbestdakenverbod in werking treedt om na 2024 gebouwen met asbestdaken te
verzekeren. Zo dat niet het geval is, is dat wenselijk?
De leden van de D66-fractie merken op dat de Raad van State er in zijn
advies op wijst dat er in het voorstel niet wordt ingegaan op de wijze
waarop wordt voorkomen dat de op de grondslag vast te stellen AMvB’s
3
4

Kamerstuk 25 883, nr. 308.
Kamerstuk 25 834, nr. 98.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 675, nr. 5

10

onevenredige gevolgen voor individuele belanghebbenden met zich
meebrengen, terwijl daar gezien de mogelijke ingrijpendheid van deze
AMvB’s wel reden voor is. Deze leden vragen de regering nader in te gaan
op de betekenis van de bestaande algemene regeling van vergoeding van
kosten en schade in de Wet milieubeheer voor de op de grondslag van het
(gewijzigde) artikel 9.2.2.1 vast te stellen AMvB’s.
De leden van de GroenLinks-fractie zien veel kansen om bij sanering van
asbestdaken direct te verduurzamen, bijvoorbeeld door op nieuwe daken
zonnepanelen te plaatsen, beter te isoleren of groene daken aan te leggen.
Hoe wordt dit momenteel gestimuleerd? Welke belemmeringen worden
daarin ervaren? Kunnen subsidies voor asbestsanering en verduurzaming
van daken eenvoudig worden gekoppeld, bijvoorbeeld in één regeling? De
voormalige Staatssecretaris heeft toegezegd tijdens het dertigledendebat
over de rol van de overheid inzake asbestslachtoffers hier de Kamer nader
over te informeren. Wanneer kunnen de leden deze informatie
verwachten?
De voorzitter van commissie,
Agnes Mulder
De adjunct-griffier van de commissie,
Jansma

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 675, nr. 5

11