2012D09987

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Binnen de vaste commissie voor Financiën hebben enkele fracties de
behoefte om over de brief van de minister van Financiën d.d. 9 februari
2012 met als bijlage het evaluatierapport over de overstapservice die het
veranderen van betaalrekening ondersteunt (Kamerstuk 27 863, nr. 41)
enkele vragen en opmerkingen voor te leggen.
De voorzitter van de commissie,
Aptroot
De adjunct-griffier van de commissie,
Giezen

nds-tk-2012D09987

1

I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de VVD
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de brief van de minister over betalingsverkeer en van de evaluatie van
de overstapservice. Deze leden hebben nog enkele vragen naar aanleiding
van de evaluatie.
De leden van de VVD-fractie zijn bijzonder verheugd dat de gebruikers van
de overstapservice positief zijn over deze service. Nederland was in 2004
het eerste land in de wereld met een overstapservice en Nederland is dan
ook trendsetter op dit gebied. In Europa zijn in 2008 ook afspraken
gemaakt dat alle landen minimaal ook zogenoemde switching services
moeten inrichten. De Nederlandse overstapservice is reeds aangepast aan
de nieuwe Europese betaalmethoden. De leden van de VVD-fractie vragen
of alle EU-lidstaten inmiddels een overstapservice hebben ingericht, en of
deze is aangepast aan de Europese betaalmethoden. Zo nee, welke
gevolgen kan dit hebben voor Europese rekeninghouders? Leidt de
(voorgenomen) regelgeving op dit gebied tot meer gebruik van de
overstapservice?
Van de overstappers die zowel een nieuwe betaalrekening hebben
geopend met als doel deze te gebruiken voor het grootste deel van het
betalingsverkeer als ook de oude rekening hebben opgezegd, heeft 78%
gebruik gemaakt van de overstapservice. Waarom heeft de overige 22%
geen gebruik heeft gemaakt van deze service?
De leden van de VVD-fractie lezen in het onderzoek dat een aantal
aanbevelingen wordt gedaan om de service te verbeteren zoals het beter
in kaart brengen wat de overstapservice precies wel en niet doet en of het
haalbaar is om nog meer zaken in de overstapservice op te nemen. Welke
aanbevelingen worden door de minister overgenomen en uitgevoerd?
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de PvdA
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het evaluatierapport. Deze leden danken de Consumentenbond en
onderzoeksbureau Trigenum voor de heldere uiteenzetting over het
functioneren van de overstapservice die beide in samenwerking mèt, en in
opdracht vàn, de Nederlandse Vereniging van Banken (NVB) hebben
gegeven. De leden van de PvdA-fractie verwelkomen de stijgende lijn
zichtbaar in zowel waardering voor de overstapservice als de bekendheid
ervan gemeten onder overstappers. Hoewel de evaluatie positief oordeelt
over de overstapservice, hebben deze leden nog aanvullende opmerkingen en vragen.
De (on)bekendheid van de overstapservice onder niet-overstappers
De overstapservice draagt bij aan de mobiliteit van consumenten in de
bankensector: het gebruik van de overstapservice binnen de groep
«overstappers» is hoog (78%). Tevens wordt de dienst positief beoordeeld
en beveelt een aanzienlijk deel van de consumenten (61,1% na twaalf
maanden), dat gebruik maakt van de overstapservice, de service aan
andere overstappers aan. Het aantal gebruikers van de overstapservice is
al sinds 2006 relatief constant – weliswaar met een piek in 2009 door de
financiële crisis – en wordt geschat in de bandbreedte van 80 000 en
100 000 gebruikers per jaar. Deze beperkte groei roept vragen op over de
bekendheid van de overstapservice onder de bevolking.

2

Hoewel de overstapservice in de evaluatie goed wordt beoordeeld, laten
eerdere onderzoeken zien dat de bekendheid van niet-overstappers met
de service beperkt is. Het SEO-onderzoek uit 20081 laat zien dat slechts
31,6% van de niet-overstappers de dienst kent van naam en daadwerkelijk
12,4% ook inhoudelijk met de dienst bekend is. Deze onbekendheid van de
overstapservice bij de grote populatie niet-overstappers creëert ex ante
mobiliteitsbarrières. In andere woorden, mensen overwegen niet eens
over te stappen, omdat ze verwachten dat overstappen «veel gedoe» zal
zijn. Deze onbekendheid van de service is van belang, daar
niet-overstappers alle drempels significant hoger inschatten dan
overstappers (SEO-onderzoek). De leden van de PvdA-fractie vragen
daarom of de minister in overleg met de NVB maatregelen overweegt om
de bekendheid van de overstapservice te promoten.
De leden van de PvdA-fractie zien bovendien dat de overstapservice niet
als offensief marketingmiddel wordt ingezet om klanten te lokken voor
betaal- of spaarrekeningen bij banken. Deze leden vragen of de minister
mogelijkheden ziet om ervoor te zorgen dat de overstapservice beter naar
voren wordt gebracht in reclame-uitingen van banken voor betaal- of
spaarrekeningen. De leden van de PvdA-fractie zien het namelijk als van
groot belang dat consumenten met de overstapservice bekend zijn, zodat
ze zich niet geremd voelen in de overstap tussen banken.
De uitbreiding van de overstapservice met aanvraag passen en internetbankieren
Gebruikers van de overstapservice zijn over het algemeen tevreden, wel
klagen zij nog over de stappen die ze zelf nog moeten ondernemen die
ook geïntegreerd kunnen worden in de overstapservice. Hierbij moet men
denken over het apart aanvragen van (betaal)pasjes voor een rekening of
het aanvragen van internetbankieren. De leden van de PvdA-fractie vragen
de minister daarom of het mogelijk is de aanvraag van bankpassen en
internetbankieren in de overstapservice te integreren. De leden van de
PvdA-fractie zijn van mening dat dit op een eenvoudige wijze kan
gebeuren en dat dit zowel de consumenten als de banken tijd scheelt: er
zijn immers geen twee gescheiden verzoeken voor overstap en
bankpassen of internetbankieren.
Koppeling van de verkoop van producten in bankensector
Indien een bank het gebruik van een betaalrekening (zoals het storten van
salaris), verplicht stelt voor het afnemen van een hypotheek is sprake van
koppelverkoop. Zulks belemmert de mobiliteit van de consument op de
markt. Het gebruik maken van koppelverkoop is niet verboden, tenzij de
desbetreffende onderneming een economische machtspositie heeft
waarvan zij misbruik maakt. Het evaluatieonderzoek overstapservice uit
2011 noemt de koppeling van producten niet als een obstakel die de keuze
van consumenten beïnvloedt. Het onderzoek van de Consumentenbond
uit 2009 noemt de koppeling van verschillende producten door banken
wél als een hindernis voor consumenten. De leden van de PvdA-fractie
vragen daarom aan de minister of hij een inschatting kan maken van de
impact van de koppeling van verschillende bankproducten op de
mobiliteit van consumenten en de relatie tot artikel 24 van de Mededingingswet?
1

Drempelvrees? Onderzoek naar overstapdrempels in de markt voor betalingsverkeer en
evaluatie van de Overstapservice, SEO
Economische Onderzoek, Amsterdam, 2008.

3

Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van het CDA
De leden van de CDA fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het evaluatierapport. Dit rapport toont dat de circa honderdduizend
jaarlijkse gebruikers behoorlijk tevreden zijn over de overstapservice. Deze
leden hebben nog wel een aantal vragen naar aanleiding van de evaluatie.
Op welke wijze worden de in het rapport genoemde verbeterpunten
precies opgepakt, zie pagina 24 van het rapport?
Kan de minister aangeven in hoeverre door het bestaan van deze
overstapservice de concurrentie tussen banken is vergroot? Welke
stappen onderneemt de minister nog meer om de concurrentie tussen de
banken te vergroten?
Op welke manier pleit de minister in Europees verband voor nummerportabiliteit?
In hoeverre is het nog mogelijk om andere drempels weg te nemen die
bestaan bij het overstappen naar andere financiële producten als
hypotheken, verzekeringen, spaarrekeningen en dergelijke?
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de SP
De leden van de SP-fractie hebben met interesse kennisgenomen van het
rapport waarin de overstapservice wordt geëvalueerd. Kan de minister
ook aangeven hoe het zit met de bekendheid van de overstapservice? In
het onderzoek wordt wel aangegeven dat 78% van de overstappers
gebruik heeft gemaakt van de overstapservice en hoe ze bekend zijn
geworden met de overstapservice, maar dit zegt niets over de bekendheid
van de service zelf. Verwacht de minister dat wanneer de overstapservice
bekender wordt er meer gebruik van wordt gemaakt? Zo ja, hoe gaat de
minister ervoor zorgen dat de service bekender wordt?
Uit het onderzoek blijkt dat een van de redenen om over te stappen ook
ligt in de alsmaar stijgende kosten van de dienstverlening bij de banken.
De leden van de SP-fractie vragen of het mogelijk is om bij het starten van
de overstapservice de kosten aan de oude bank per direct te stoppen om
zo dubbele kosten te vermijden. Ziet de minister geen mogelijkheid om de
kosten van de dienstverlening die banken vragen omlaag te brengen of in
ieder geval te maximaliseren voor de nabije toekomst? Zo nee, waarom
niet?
De leden van de SP-fractie vinden het vooral opvallend dat de belangrijkste beweegreden om over te stappen het algemene beleid is van de
bank, bijvoorbeeld ten aanzien van bonussen en beleggingen, in
tegenstelling tot voorgaande onderzoeken. Hoe verklaart de minister dit?
Ziet de minister dit als steun in de rug om juist vanuit de overheid het
algemene beleid van de banken aan te pakken? Zo nee, waarom niet?
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van D66
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van het
evaluatierapport. De leden vinden het voor het functioneren van het
bankensysteem en de concurrentie van banken onderling belangrijk dat
klanten kunnen stemmen met de voeten. De meest eenvoudige manier
hiervoor zou nummerportabiliteit zijn. De leden van de fractie van D66
herhalen daarom de oproep vanuit de Kamer om nummerportabiliteit zo
snel mogelijk in te voeren.
De leden constateren dat de overstapservice in de afgelopen jaren fors is
gegroeid, zowel in kwalitatief als in kwantitatief opzicht. De tevredenheid
over de service is groot en het aantal consumenten dat gebruik maakt van

4

de overstapservice neemt gestaag toe. Deze leden hebben er ook
vertrouwen in dat de overstapservice de komende jaren deze positieve
trend zal voortzetten. De overstapservice kan op termijn bijdragen aan een
meer dynamische en open markt voor betaalrekeningen.
Drempels voor overstappen
De leden van de D66-fractie merken op dat 20% van de respondenten uit
de steekproef in het rapport heeft aangegeven niet over te stappen omdat
dit «veel gedoe oplevert» en omdat consumenten geen nieuwe rekeningnummers willen1. De leden van D66 constateren dan ook dat hier nog een
wereld te winnen valt. Het evaluatierapport laat helaas onbelicht hoeveel
consumenten niet afweten van het bestaan van de overstapservice. Eerder
onderzoek van de Consumentenbond2 laat echter wel duidelijk zien dat de
hoeveelheid rompslomp een reden voor veel consumenten is om niet
over te stappen. Een grotere bekendheid van de overstapservice kan
daarom aan het aantal overstappen vergroten. Naar mening van de leden
van de D66-fractie ligt hier wellicht een nieuwe kans voor het oprapen om
nog meer dynamiek in de markt voor betaalrekeningen te bewerkstelligen.
Kan de minister aangeven hoe groot de bekendheid is van de overstapservice? En is hij van mening dat deze bekendheid vergroot moet worden?
Zo ja, hoe wil hij zich hiervoor inspannen?
Tevens constateren de leden van de fractie van D66 dat motieven om niet
over te stappen naar een andere bank voor een belangrijk deel buiten de
invloedssfeer liggen van de overstapservice. De overstapservice kan niet
het behoud van het rekeningnummer regelen. De toepassing van
IBAN-nummers waarin ook de bankcode3 is opgenomen speelt hier een
belangrijke rol in, omdat dit eventueel rekeningnummerbehoud in de weg
staat.
Een andere reden voor niet overstappen kan zijn dat mensen ook andere
producten afnemen bij een bank. In hoeverre acht de minister het
mogelijk en wenselijk dat de overstapservice wordt uitgebreid naar
andere bankproducten, zoals verzekeringen, beleggingsproducten en
spaarrekeningen? Waar ziet de minister mogelijkheden? Het rapport gaat
helaas niet in op eventuele uitbreiding van de overstapservice naar
andere bankproducten, en de vraag hiernaar bij consumenten. Is deze
informatie wel voorhanden voor de minister? Zo niet, kan de minister
erop toezien dat in het volgende evaluatierapport deze vraag wordt
opgenomen?
Eerder noemde de minister de overstapservice «een goede eerste stap
voor het makkelijker kunnen overstappen van banken»4. Welke rol ziet de
minister voor zichzelf bij het verder wegnemen van drempels om over te
stappen?
In het bijzonder vragen de leden naar de stand van zaken met betrekking
tot nummerportabliteit.
Uitbreiden transitieperiode betaalrekeningen
1

Zie pagina 24 van het rapport «eenvoudig
veranderd van betaalrekening».
2
Zowel het onderzoek «Overstappen naar een
andere bank» uit 2009 als het onderzoek
«overstappen» uit 2011.
3
nummers waarin ook de bankcode
4
Zie pagina 2 van de brief van de minister van
financiën met als titel «Betalingsverkeer» van
5 juli 2011 (Kamerstukken II 2010/11, 27 863,
nr. 40).

Momenteel is de situatie dat de overstapservice erop toeziet dat
gedurende een periode van dertien maanden alle bij- en afschrijvingen
van het oude rekeningnummer worden doorgeleid naar het nieuwe
rekeningnummer. De leden van de D66-fractie vragen waarom er specifiek
voor de periode van dertien maanden is gekozen. Klopt het dat deze
overgangsperiode vrij gemakkelijk kan worden verlengd tot een langere
periode van twee jaar, drie jaar of eventueel zelfs oneindig? Het rapport
laat onderbelicht wat overstappers zelf van deze termijn vinden, en of ze
denken dat deze moet worden verlengd. Is er meer bekend over de

5

waardering van de overstaptermijn van 13 maanden bij de consumenten?
Is de minister van mening dat een langere overgangsperiode een positief
effect kan hebben op het overstapgedrag van consumenten? Is de
minister van mening dat een vergaande verlenging van de transitieperiode een goede tussenstap kan vormen totdat nummerportabiliteit is
gerealiseerd? Welke voor- en nadelen zijn er aan een verlenging
verbonden? Welke kosten en opbrengsten zijn er gemoeid met een
eventuele verlenging van de transitieperiode?
Nummerportabiliteit
Ten grondslag aan nummerportabiliteit ligt het principe dat het oude
IBAN-nummer in de toekomst uniek blijft, en gekoppeld wordt aan de
consument in plaats van de bank. Momenteel is het zo dat de bankcode
integraal onderdeel uitmaakt van de IBAN-nummer, en dat hierdoor het
nummer zelf alleen in bruikleen kan worden gesteld bij de consument. Bij
eventuele overstappers vloeit het IBAN-nummer dan ook terug naar de
bank. Hier ligt naar mening van de leden van D66 de kern van het
probleem.
Kan de minister toelichten waarom er voor gekozen is om de bank
«eigenaar» te maken van het rekeningnummer in plaats van de
consument? Is het mogelijk om de consument het bezit terug te geven
over zijn of haar eigen unieke IBAN-nummer? Een aantal landen,
bijvoorbeeld Letland en Bulgarije, hebben geen bankencode opgenomen
in het IBAN-nummer. Kan de minister toelichten waarom hier in
Nederland wel voor gekozen is? En kan dit nog gewijzigd worden?
In het IBAN-nummer wordt nu gebruik gemaakt van een bankencode. Kan
de minister toelichten welke rol de bankencode speelt in de transactie? Is
het bijvoorbeeld mogelijk dat een consument een bankencode heeft met
de letters van RABO maar bankiert bij ING of ABN? Met andere woorden,
in hoeverre speelt de bankencode in de toekomst een rol voor nummerportabiliteit? Gaat het bij een rekeningnummer niet vooral om de unieke
combinatie van cijfers en letters en minder om wèlke letters er worden
gebruikt?
Verder vragen de leden van de fractie van D66 of het mogelijk is om bij
overstappen naar een andere bank alleen de bankencode te wijzigen en
niet het volledige nummer. Welke voor- en nadelen zijn hier aan
verbonden voor banken en consumenten?
De leden van de D66-fractie trekken de conclusie dat de overstapservice
een goede eerste stap is gebleken naar een beter werkende markt voor
betaalrekeningen. De leden van de fractie van D66 rekenen erop dat de
minister zich blijft inspannen voor nummerportabiliteit. De motie van de
leden Koolmees en Braakhuis, waarin de regering verzocht werd zo snel
mogelijk nummerportabiliteit in te voeren, is unaniem door de Kamer
aangenomen. De leden zouden graag van de minister vernemen welke
voortgang er is bereikt in dit dossier.
Daarnaast zijn de leden benieuwd naar de manier waarop de minister op
korte termijn maatregelen neemt om de consument beter in staat te
stellen tot overstappen, voordat op lange termijn nummerportabiliteit in
de praktijk is gebracht. Een maatregel op korte termijn kan zijn het
verlengen van de overstaptermijn die momenteel 13 maanden duurt. Ook
een betere bekendheid van de overstapservice zou volgens deze leden
een belangrijke drempel voor overstappers wegnemen.

6