Herziening van de RIE:
impact op de Nederlandse
veehouderij
Impact assessment
Wageningen, 28 februari 2023

2

Herziening van de RIE: impact op de
Nederlandse veehouderij
Impact assessment

Wageningen, 28 februari 2023
Harry Kager
Marlijn Henskens
Malou Vijfhuizen

In opdracht van het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
en het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat
Redactie en uitgave
Schuttelaar & Partners
Zeestraat 84
2518 AD Den Haag
Nederland
t +31 (0) 70 318 44 44
f +31 (0) 70 318 44 22
info@schuttelaar.nl
www.schuttelaar.nl
© 2023 Schuttelaar & Partners B.V.
Schuttelaar & Partners is onderdeel van de Healthy World Cooperation.

3

Inhoudsopgave

1

Inleiding

5

2

Aanpak

8

3

Emissies in de veehouderij

11

4

Drempelwaarde RIE – cijfers
Drempelwaarde
Veehouderijbedrijven onder de huidige RIE
Veehouderijbedrijven onder de herziene RIE
GVE per hectare
Biologische bedrijven

16
16
16
17
20
21

5

Uitkomsten interviews
Extra eisen RIE in relatie tot nationaal beleid
Bijdrage RIE aan level playing field in EU
Drempelwaarde
Onzekerheden Operating rules
Administratieve lasten
Monitoring door veehouder
Overige aandachtspunten

22
22
23
24
26
26
28
29

6

SWOT-analyse herziening RIE

31

7

Aanbevelingen herziening RIE

32

Bijlage I:

Geïnterviewde stakeholders

35

Bijlage II:

De opdracht

36

Bijlage III: Gespreksleidraden

38

Bijlage IV, Tabellen methaanemissie

42

Bijlage V,

43

Cijfers CBS

4

1

Inleiding
Europa staat aan de vooravond van een groene transitie, met als doel
klimaatneutraliteit in 2050. Om deze transitie vorm te geven is door de
Europese Commissie de Green Deal opgezet, een pakket aan
beleidsinitiatieven om duurzame ontwikkeling structureel vorm te geven.
Hieronder valt ‘The Farm to Fork Strategy’, die als doel heeft om een
eerlijker, gezonder en milieuvriendelijk voedselsysteem op te zetten. In dit
kader worden er voorstellen gedaan voor de verduurzaming van de
Europese land- en tuinbouw. Tegelijkertijd wordt er in Nederland ook hard
gewerkt aan verduurzaming van de land- en tuinbouw en perspectief voor
ondernemers, in dit kader wordt bijvoorbeeld momenteel gewerkt aan het
Nationaal Programma Landelijk Gebied en het Landbouwakkoord.
De Richtlijn Industriële Emissies, de RIE
De Richtlijn Industriële Emissies (Richtlijn 2010/75/EU, afgekort de RIE) is
het belangrijkste Europese instrument om de uitstoot van verontreinigende
stoffen door industriële installaties en grote veehouderijbedrijven te
reguleren. De Richtlijn Industriële Emissies 1 is aangenomen op 24
november 2010 en is gebaseerd op een voorstel van de Europese
Commissie tot herschikking van zeven eerder bestaande richtlijnen
(waaronder de IPPC-richtlijn). De RIE is op 6 januari 2011 in werking
getreden en moest uiterlijk op 7 januari 2013 door de lidstaten zijn omgezet
naar wetgeving.
Momenteel vallen in Nederland 2673 veehouderijbedrijven onder de RIE,
deze bedrijven worden als IPPC-bedrijf geregistreerd. Dit geldt tot nu toe
alleen voor pluimvee- en varkensbedrijven, met een minimum van 750
zeugen, 2000 vleesvarkens of 40.000 stuks pluimvee. De vergunningen
van bedrijven die onder de RIE vallen dienen rekening te houden met de
volledige milieuprestaties van de installatie. Met inbegrip van bijvoorbeeld
emissies naar lucht, water en bodem, afvalproductie, gebruik van
grondstoffen, energie-efficiëntie, lawaai, preventie van ongevallen en
sanering van het terrein bij sluiting.

1 https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A32010L0075

5

Herziening van de RIE
Op 5 april 2022 heeft de Europese Commissie voorstellen gedaan voor
herziene EU-maatregelen om de verontreiniging door grote industriële
installaties en veehouderijbedrijven verder aan te pakken. Deze
voorstellen betreffen onder andere de herziening van de RIE2,3.
De RIE is in 2020 door de Europese Commissie geëvalueerd. Hierbij werd
geconcludeerd dat de richtlijn over het algemeen doeltreffend was in het
voorkomen en beheersen van lucht-, water- en bodemverontreiniging door
industriële activiteiten, en in het bevorderen van het gebruik van de Best
Beschikbare Technieken (BBT’s)4. Echter bleek ook dat er verschillende
mogelijkheden zijn voor verbetering. Zo bleek dat de richtlijn weliswaar een
degelijk kader biedt, maar dat deze niet consistent binnen de lidstaten
wordt toegepast. Hierdoor wordt het maximale potentieel voor emissiereductie niet behaald en wordt afbreuk gedaan aan het principe van een gelijk speelveld voor het bedrijfsleven in de Europese Unie3,4.
Voor de veehouderij is relevant dat de Commissie in het voorstel voor herziening van de RIE een verlaging voorstelt van de drempelwaarde voor
varkens- en pluimveehouderijen, waardoor meer van deze bedrijven onder
de RIE gaan vallen. Daarnaast wordt voorgesteld om rundveehouderijen
en methaanuitstoot door veehouderijen onder de richtlijn te laten vallen.
De situatie in Nederland
Als producent van ons voedsel staat de Nederlandse landbouwsector voor
de opgave om diverse emissies te reduceren. Ongeveer 10 % van de
uitstoot van broeikasgassen in Nederland komt uit de veehouderij 5. De
veehouderij veroorzaakt CO₂ uitstoot door het gebruik van fossiele
brandstof (tractor, elektriciteit). Dit is echter een relatief lage hoeveelheid
in vergelijking met de uitstoot van methaan en lachgas. Van de
Nederlandse methaanemissie komt 75% uit de veehouderij, van de
lachgasemissie is dat 45%. Naast broeikasgassen spelen de emissies van
ammoniak, fijnstof, endotoxinen en geur een rol in de veehouderij. Zo is de
land- en tuinbouw verantwoordelijk voor meer dan 80% van de ammoniak
uitstoot in Nederland6. Ammoniak (NH3) is schadelijk voor het stalklimaat,
draagt bij aan fijnstof en zorgt voor een te hoge stikstofdepositie in Natura

2

https://environment.ec.europa.eu/publications/proposal-revision-industrial-emissionsdirective_en
3
Link naar BNC Fiche 1: Herziening Richtlijn Industriële Emissies en de Richtlijn Storten
van Afvalstoffen: https://open.overheid.nl/documenten/ronlaa70b60081a787eef10eb5b93e7e1e7b62b2a2ea/pdf
4
https://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri
=SWD:2020:0181:FIN:EN:PDF
5
Zie het artikel “Wat is de bijdrage van (Nederlandse) veeteelt op de Nederlandse uitstoot
van broeikasgassen?”, K. Groenestein, 2021
6
Zie link naar: https://integraalaanpakken.nl/ammoniak

6

2000-gebieden. Voor zowel methaan als ammoniak geldt dat de
rundveehouderij een grote rol speelt in het aandeel van de totale emissies.
Hier wordt verder op ingegaan in hoofdstuk 3 van dit impact assessment.
Doel impact assessment
Omdat de herziening van de RIE impact kan hebben op de veehouderij en
de betrokken overheden in Nederland is het belangrijk om de gevolgen van
de aanpassing van de RIE in beeld te brengen. Daarbij dient ook gekeken
te worden naar het (gelijke) speelveld voor veehouders in de Europese
Unie. Daarom heeft het ministerie van LNV, in nauwe afstemming met het
ministerie van IenW, Schuttelaar & Partners (S&P) gevraagd om een impact assessment uit te voeren. De geformuleerde opdracht is weergegeven in bijlage II van dit rapport. Het impact assessment zal zich primair
richten op toetsing van administratieve lasten, kosten, investeringen, implementatietijd vergunningen en effectiviteit van emissiereductie.
Opbouw impact assessment
In dit impact assessment beschrijven we allereerst onze aanpak. Hierna
lichten we toe welke emissies relevant zijn in de veehouderij en hoeveel
bedrijven er in Nederland nu onder de RIE vallen en naar verwachting in
de toekomst onder de herziene RIE. Vervolgens rapporteren we over de
uitkomsten van de verschillende interviews die zijn afgenomen met diverse
stakeholders. Tot slot beschrijven we de opgehaalde informatie in een
SWOT-analyse en geven we onze aanbevelingen met betrekking tot onderhandelingen over herziening van de RIE.

7

2

Aanpak
Deskstudie
Om antwoord te geven op de onderzoeksvragen in deel 1, te vinden in
bijlage II, is een deskstudie uitgevoerd. Benodigde data en informatie zijn
opgezocht op de website van het CBS (Centraal Bureau voor de Statistiek)
en meer detailinformatie is opgevraagd bij en verkregen van het CBS. Er
is een eerste analyse gemaakt van de gevolgen van invoering van de RIE
in Nederland t.o.v. de huidige wet- en regelgeving en de administratieve
lasten zijn indicatief in kaart gebracht. Ook heeft S&P een indicatieve
analyse gemaakt van de onzekerheden en risico’s van het
herzieningsvoorstel voor de Richtlijn en de nu nog niet opgestelde
‘Operating rules’ (Uitvoeringsregels) voor de veehouderij. Dit is gedaan ten
behoeve van het uitvoeren van interviews met stakeholders in de tweede
fase van het impact assessment.
Stakeholderinterviews
S&P heeft een grote verscheidenheid aan stakeholders geïnterviewd over
de gevolgen van een herziening van de RIE voor de veehouderijsector, de
mogelijke emissiereductie en de betrokken overheden. De geraadpleegde
stakeholders waren werkzaam bij gemeenten, een provincie, rijksoverheid,
NGO’s, omgevingsdiensten, onderzoeksinstellingen, veehouderijsector,
overheden van andere lidstaten
en adviesbureaus inzake
vergunningverlening. In totaal zijn 21 personen geïnterviewd en nog
diverse experts telefonisch en via de mail geraadpleegd. De lijst met
geïnterviewde stakeholders is te vinden in bijlage I.
Om de interviews gestructureerd te laten verlopen zijn drie verschillende
gespreksleidraden opgesteld. De eerste was gericht op het bevoegd
gezag, de tweede op de veehouderij en de derde was algemeen gericht
op specialisten inzake emissiereductie, de RIE en BBT’s. Om de
stakeholders voor te bereiden op het interview werd de gespreksleidraad,
samen met een korte presentatie en factsheet 7 opgestuurd met het
interviewverzoek. De drie interviewleidraden die zijn gebruikt tijdens de
interviews zijn te vinden in bijlage III.
De interviews zijn waar mogelijk met twee mensen uitgevoerd, waarbij één
persoon het gespreksverslag schreef en één persoon het interview afnam.
Het gespreksverslag werd daarna ter verificatie aan de geïnterviewde

7

https://ec.europa.eu/commission/presscorner/api/files/attachment/872227/Factsheet%20on
%20Industrial%20Emissions_en.pdf.pdf

8

toegestuurd met de vraag of deze juist en compleet was. Ook gaf dit de
mogelijkheid om nog aanvullende zaken door te geven.
Klankbordsessie
Op donderdag 16 februari 2023 vond een online klankbordsessie plaats
waarvoor alle geïnterviewde stakeholders genodigd waren. Tijdens deze
klankbordsessie hebben we de opgehaalde informatie uit de interviews in
hoofdlijnen weergegeven. De sessie was bedoeld als toetsmoment en
droeg bij aan de betrokkenheid van de stakeholders. Naast de
opdrachtgever en S&P waren er acht genodigden aanwezig, waarvan drie
uit verschillende veehouderijsectoren, drie omgevingsdiensten en twee
personen van Rijkswaterstaat.
De klankbordsessie begon met een korte samenvatting van de huidige RIE
en de invloed hiervan op de veehouderij in Nederland. Hierna is het
voorstel voor de herziene RIE toegelicht. De opdracht is nogmaals kort
belicht en er is aangegeven hoeveel veehouderijbedrijven ongeveer bij
verschillende drempelwaarden onder de RIE zouden vallen. Omdat de
definitieve cijfers van het CBS nog niet aangeleverd waren, is de analyse
gemaakt op basis van de openbaar beschikbare gegevens. Tenslotte zijn
de uitkomsten van de interviews besproken en bediscussieerd.
De bespreekpunten uit de interviews die behandeld zijn tijdens de
klankbordsessie zijn: de drempelwaarde, gevolgen voor bevoegd gezag,
gevolgen voor veehouderij, extra eisen aan veehouderij, de Operating
rules, een lichter regime voor de veehouderij, implementatie in andere
lidstaten en overige aandachtspunten.
De klankbordsessie heeft bijgedragen aan de verduidelijking van een
aantal punten en de deelnemers hebben zorgen geuit en vragen gesteld
over de RIE. De klankbordsessie heeft op deze manier bijgedragen aan
een verduidelijking van opgehaalde informatie, meer betrokkenheid van de
stakeholders en input voor het impact assessment.
Impact assessment
De informatie uit de deskstudie, de stakeholderinterviews en de
klankbordsessie zijn verwerkt tot dit impact assessment. Hierin zijn de
gevolgen en mogelijke risico’s van de herziening van de RIE beschreven
en diverse aandachtspunten en aanbevelingen benoemd. Een moeilijkheid
was dat de Operating rules voor de veehouderij nog niet in Europees
verband zijn opgesteld en daarmee de precieze uitwerking op de
veehouderij, emissiereductie en overheden niet op elk punt precies zijn
weer te geven. Wel kunnen op basis van de beschikbare kennis en

9

ervaringen met de RIE realistische verwachtingen worden gegeven in dit
impact assessment.

10

3

Emissies in de veehouderij
De Europese Commissie verwacht met de herziening van de RIE een grote
impact te hebben in de vorm van emissiereductie. Dit vanwege het voorstel
tot uitbreiding van de reikwijdte van de RIE met rundveehouderijen, een
groter aantal varkens- en pluimveehouderijen en het broeikasgas
methaan. De in geld uitgedrukte gezondheids- en milieuvoordelen van
verminderde methaan- en ammoniakemissies worden op Europees
nivieau geraamd op meer dan 5,5 miljard EUR per jaar8. De RIE heeft na
herziening betrekking op verschillende emissies uit de veehouderij, zoals
fijnstof, methaan, ammoniak, endotoxinen en geur. In dit hoofdstuk wordt
gefocusd op de voor Nederland meest relevante emissies op dit moment,
ammoniak en methaan.
Een uitbreiding van het toepassingsgebied tot de 10% grootste
rundveehouderijen in Europa, die 41% van de emissies van de sector
vertegenwoordigen, zal volgens de Europese Commissie leiden tot een
jaarlijkse vermindering van de uitstoot van ten minste 184 kton methaan
en 59 kton ammoniak. Een uitbreiding van het toepassingsgebied bij
varkens- en pluimveebedrijven tot de 18% grootste varkenshouderijen en
de 15% grootste pluimveebedrijven, die respectievelijk 85% en 91% van
de emissies van de sectoren vertegenwoordigen, zal volgens de Europese
Commissie leiden tot een jaarlijkse vermindering van de uitstoot van ten
minste 135 kt methaan en 33 kt ammoniak (varkenshouderijen), en 62 kt
ammoniak (pluimveebedrijven). Door deze uitbreiding van het
toepassingsgebied zal de richtlijn inzake industriële emissies 18 tot 60%
van de ammoniakuitstoot door rundvee-, varkens- en pluimveehouderijen
bestrijken; en 3 tot 43% van de methaanuitstoot8.
Methaan en ammoniak in de veehouderij
De belangrijkste bronnen van methaan in Europa zijn de productie en het
gebruik van fossiele brandstoffen (kolen, olie, gas), afvalverwerking en
veehouderij. Methaan komt in de veehouderij vrij tijdens het
verteringsproces van met name herkauwers en tijdens de opslag van mest.
Methaan dat vrijkomt door pens- en darmfermentatie wordt ‘enterisch
methaan’ genoemd. De totale uitstoot van enterisch methaan in de
Europese veehouderij was in 2020 186 Mton CO 2-eq., terwijl de uitstoot
van methaan uit mest 63 Mton CO2-eq. bedroeg in 20209.
De methaanemissie uit de Nederlandse veehouderij is weergegeven in
figuur 1. De totale uitstoot van methaan in Nederland was in 2020 19 Mton

8 EUR-Lex - 52022PC0156R(02) - EN - EUR-Lex (europa.eu)
9

Zie de rapportage van de EU aan UNFCC voor de cijfers van de methaanuitstoot over het
jaar 2020: https://unfccc.int/ghg-inventories-annex-i-parties/2022

11

CO2-eq., waarvan 14,5 Mton CO2-eq. uit de landbouw10. Van de
methaanemissie uit de Nederlandse veehouderij in 2018 (totaal 12,2 Mton
CO2-eq. per jaar), is circa 7,4 Mton CO2-eq. enterische emissie van
rundvee, een klein gedeelte komt vrij uit het maagdarmkanaal van andere
diersoorten en circa 3,7 Mton CO2-eq. komt uit mestopslagen van
rundvee- en varkensmest. Reductie van de emissie van methaan is een
belangrijke opgave voor de Europese en Nederlandse veehouderij om
klimaatdoelen te realiseren.
De totale uitstoot van ammoniak in de Europese veehouderij bedroeg in
2020 3129 kton NH311. De berekende ammoniakuitstoot in Nederland in
2021 is 113 kton NH312, waarvan circa 83% is toe te schrijven aan de
veehouderij (inclusief mestaanwending). De huidige ammoniakdepositie in
Nederland is te hoog voor de kwetsbare natuur in o.a. Natura 2000gebieden. Om de Europese doelstellingen van Natura 2000 te realiseren
is een verdere reductie van de emissie in Nederland en omliggende landen
noodzakelijk.

Bron cijfers: Werkgroep NEMA, Van
Afbeelding programma Integraal Aanpakken.

Bruggen

et

al.

2020.

De methaanemissie uit de dieren zelf en uit hun mest verschillen sterk per
diersoort. Er komt relatief veel methaan vrij uit pens- en darmfermentatie
bij runderen, terwijl dit zeer beperkt is bij varkens en methaanemissie uit
het dier speelt vrijwel niet bij pluimvee. In tabel 1 in bijlage IV zijn de

10

Nationale methaanstrategie, rijksoverheid, november 2020: https://open.overheid.nl/
documenten/ronl-58633e5c94e98000e7ee9713c6357796811271be/pdf
11
Cijfers website Eurostat:
https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/sdg_02_60/default/table?lang=en
12
Zie het rapport “Emissies naar lucht uit de landbouw berekend met NEMA voor 19902020”, Van Bruggen et al., 2022.

12

emissies uit pens- en darmfermentatie weergegeven van enkele
diercategorieën voor de situatie in Nederland. In tabel 2 in bijlage IV staat
de methaanemissie weergegeven uit mest per diersoort.
Uit de tabellen 1 en 2 in bijlage IV volgt dat methaanemissie in de
rundveehouderij voor een belangrijk deel gereduceerd kan worden via
voer- en managementoplossingen, terwijl voor de methaanemissie uit
varkensmest dient te worden gekeken naar stal- en mestoplossingen.
Nederlands beleid t.a.v. ammoniak en methaan
Het beleid in Nederland stuurt aan op reductie van ammoniak en methaan
in de veehouderij. Voor ammoniak is in de Wet milieubeheer een
normering opgenomen. Verder kan bijvoorbeeld gewezen worden op de
nationale opgaven (ammoniak, methaan) die zijn benoemd in het
Nationaal Klimaatakkoord13, het Beleidsprogramma Klimaat14, de
structurele aanpak stikstof en het Nationaal Programma Landelijk Gebied
(NPLG). Naast de nationale klimaatopgave heeft Nederland zich
gecommitteerd aan de ‘Global methane pledge van de Klimaattop 2021’
om 30% methaan te reduceren in 2030.
Uit het coalitieakkoord van kabinet-Rutte IV15 volgt de doelstelling dat in
2030 minimaal 74% van de stikstofgevoelige natuur in beschermde Natura
2000-gebieden een gezond stikstofniveau hebben. Tevens staat benoemd
dat het kabinet ook in Europees verband inzet op stikstofreductie. In de
stikstofaanpak, het NPLG en het beleidsprogramma Klimaat is al
aangekondigd dat er een normering komt voor ammoniak. In de structurele
aanpak stikstof is bijvoorbeeld ook de bronmaatregel ‘stalmaatregelen’
opgenomen (Kamerstuk 35 334, nr. 82). Dat betekent dat Nederland
aanstuurt op ammoniakreductie, ongeacht de RIE. Voor methaan zijn nog
geen concrete maatregelen en instrumenten geagendeerd zoals bij
ammoniak, maar invoering van nadere regelgeving op methaan zal naar
verwachting nodig zijn om een stimulans te organiseren voor het
reduceren van methaan in de veehouderij en op termijn aan de nationale
ambities inzake de klimaatopgaves te voldoen. Nederland zet momenteel,
via bijvoorbeeld het programma Integraal Aanpakken16, in op het verkrijgen
van meer kennis over methaanemissies en integrale oplossingen om te
reduceren. Daarnaast is er in Nederland beleid gericht op het normeren en
reduceren van geur en fijnstof.

13

https://www.klimaatakkoord.nl/documenten/publicaties/2019/06/28/klimaatakkoordhoofdstuk-landbouw-en-landgebruik
14
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/publicaties/2022/06/02/ontwerpbeleidsprogramma-klimaat
15https://www.rijksoverheid.nl/documenten/publicaties/2022/01/10/coalitieakkoord-omziennaar-elkaar-vooruitkijken-naar-de-toekomst
16
Zie de link naar de website van het programma Integraal Aanpakken:
www.integraalaanpakken.nl

13

Reductiepotentieel ammoniak en methaan in Europa
De RIE stuurt op het toepassen van de Best Beschikbare Technieken
(BBT’s). Hierbij zijn BBT’s te definiëren als de meest milieu-efficiënte en
economisch haalbare reeks beproefde technieken die in een sector
worden gebruikt. Het kan hierbij in de veehouderij gaan om voer- en
managementmaatregelen en om mest- en/of staltechnieken. De BBT’s
komen tot stand in overleg tussen de Europese Commissie, lidstaten,
sectorpartijen, wetenschap en NGO’s.
Er zijn in Nederland en omringende landen diverse rapporten gepubliceerd
waarin wordt gekeken naar mogelijke oplossingen en bijbehorend
reductiepotentieel om emissies omlaag te brengen. De meeste
(wetenschappelijke) informatie is beschikbaar inzake melkvee en varkens.
Bij het bepalen van het technisch reductiepotentieel door middel van voeren managementmaatregelen en technieken is het van belang om naar de
emissies per dier te kijken. Er zijn een aantal voer- en
rantsoenmaatregelen die de ammoniak- en methaanemissie per dier met
enkele tientallen procenten verminderen. Daarbij kan gedacht worden aan
het sturen op een lager ruw eiwitgehalte in het rantsoen
(ammoniakreductie), meer weidegang (ammoniak/methaan-reductie), het
gebruiken van voeradditieven (methaanreductie) en diverse overige
rantsoenaanpassingen (ammoniak/methaanreductie). Daarnaast is het
mogelijk om via stal- en mesttechnieken emissies uit de stal en de
mestopslag te verminderen. Theoretisch gezien en uit praktijkpilots blijkt
het reductiepotentieel hiervan groot, waarbij emissies uit stal en mest met
soms meer dan 50% kunnen worden gereduceerd. Meer informatie is
bijvoorbeeld te vinden in het rapport ‘Oplossingsrichtingen emissiereductie
melkvee- en varkenshouderij’17.
De aanname van S&P is dat er in andere EU-lidstaten een vergelijkbaar
reductiepotentieel is als in de Nederlandse veehouderij. Enerzijds is er in
sommige andere landen waarschijnlijk meer efficiëntiewinst in de
veehouderij te behalen dan in Nederland, anderzijds zijn er in andere
landen soms omstandigheden die leiden tot minder emissies
(voorbeelden: lagere buitentemperatuur in Noord-Europa, meer
toepassing van buitenopslagen voor mest, extensieve veehouderij met
meer weidegang).
Het is dus mogelijk om via voer- en managementmaatregelen en stal- en
mesttechnieken emissies in de veehouderij te reduceren. Dit wil echter nog

17 Zie de link naar het rapport ‘Oplossingsrichtingen emissiereductie melkvee- en

varkenshouderij’: https://edepot.wur.nl/566828.

14

niet per definitie zeggen dat de herziening van de RIE leidt tot
emissiereductie in Nederland en de omliggende landen. Dit hangt er
namelijk sterk vanaf of er straks in de nog op te stellen Operating rules
technieken worden geëist die verder gaan dan de gangbare praktijk in
Nederland en omliggende landen. Dit onderwerp komt nader aan de orde
in hoofdstuk 5 inzake de uitkomsten van de afgenomen interviews.

15

4

Drempelwaarde RIE – cijfers
Drempelwaarde
In het oorspronkelijke EU-voorstel van april 2022 voor herziening van de
RIE wordt voorgesteld om de drempelwaarde voor veehouderijbedrijven te
wijzigen naar 150 livestock units (LSU). Dit is een eenheid die het mogelijk
maakt om aantallen van verschillende diersoorten met elkaar te kunnen
vergelijken18. In tabel 3 is weergegeven welke dierenaantallen per
subsector gelden bij verschillende drempelwaarden. Te zien is dat het erg
verschilt per diercategorie wat de gevolgen zijn van verandering van de
drempelwaarde. Zo is het verschil voor zeugen tussen de huidige
drempelwaarde in de RIE en 300 LSU niet erg groot en bedraagt deze
maar 150 dierplaatsen. Voor vleeskuikens is dit verschil wel erg groot en
bedraagt het verschil 30.000 dierplaatsen.
Tabel 1 Vertaling drempelwaardes naar dierenaantallen per veehouderijsector

Categorieën

Huidige RIE

300 LSU

150 LSU

Leghennen

40.000

21.428

10.714

Vleeskuikens

40.000

10.000

5.000

Mestvarkens

2.000

1.000

500

Zeugen

750

600

300

Melkrundvee

-

300

150

Vleeskalveren <1 jaar

-

750

375

Veehouderijbedrijven onder de huidige RIE
Om onderzoeksvraag 1a. ‘Hoeveel bedrijven vallen nu onder de RIE?‘ te
beantwoorden is gebruik gemaakt van de IPPC-database (peildatum nov
2022). Hieruit blijkt dat 2673 veehouderijbedrijven met unieke NIC-code
geregistreerd staan en dus onder de huidige RIE vallen.
Om te duiden hoeveel bedrijven dit per diercategorie zijn, is gebruik
gemaakt van de openbare data van het CBS19. Omdat de diercategorieën

18

https://ec.europa.eu/eurostat/statisticsexplained/index.php?title=Glossary:Livestock_unit_(LSU)
19
In de CBS-cijfers is een bedrijf gelijk aan een BRS-nummer van RVO (elk relatienummer
is gedefinieerd als een bedrijf). Een bedrijf kan echter meerdere UBN nummers (uniek
nummer voor iedere dierlocatie) hebben. Bedrijven met meerdere UBN nummers komen
voornamelijk voor bij varkens en pluimvee.

16

in de openbare data niet specifiek genoeg zijn, zijn de getallen in tabel 4
lager dan het werkelijke aantal bedrijven (316 bedrijven lager). In de
openbare data wordt gewerkt met categorieën voor bedrijfsgrootte. Vaak
valt het aantal dieren van de drempelwaarde uitgedrukt in LSU midden in
de categorie. Hierdoor is niet te duiden hoeveel bedrijven in de categorie
bijvoorbeeld 150 LSU hebben. Hiertoe is ervoor gekozen om de bedrijven
uit de categorie dan niet mee te nemen. Tabel 4 is daarom alleen
toegevoegd ter indicatie welk percentage van de bedrijven in een
subsector momenteel onder de RIE valt. Te zien is dat een groot deel van
de pluimveesector op dit moment al onder de RIE valt. Ook het percentage
vleesvarkensbedrijven dat onder de huidige richtlijn valt is redelijk hoog.
Het percentage veehouderijbedrijven dat valt onder de huidige RIE (2673)
is 5,6 % van het totale aantal veehouderijbedrijven (47563) in Nederland.
Over het huidige aandeel biologische bedrijven dat momenteel onder de
RIE valt is op basis van de openbaar beschikbare gegevens niets te
zeggen.

Tabel 2 Indicatie van het aantal bedrijven dat valt onder de huidige RIE, gebaseerd
op de openbare cijfers van het CBS.

Categorieën

Bedrijven*

%

Leghennen
Vleeskuikens
Vleesvarkens
Zeugen
Totaal rundvee

Totaal aantal
bedrijven
669
512
2037
1345
19808

273
332
854
293
0

41%
65%
42%
22%
0%

Melkvee incl. jongvee
Overig rundvee
Totaal

15426
7739
47536

0
0
2357

0%
0%
5%

* Hoeveel bedrijven per bedrijfssoort op dit moment precies onder de RIE
vallen is uit de openbare cijfers van het CBS niet op te maken. In tabel 4
is daarom een indicatie opgenomen.

Veehouderijbedrijven onder de herziene RIE
Om onderzoeksvraag 1 te beantwoorden ‘Hoeveel bedrijven zouden onder
de herziene RIE vallen?’ heeft het CBS op verzoek van de rijksoverheid
gekeken hoeveel veehouderijbedrijven bij verschillende drempelwaarden
onder de RIE zouden vallen. Hierbij heeft het CBS gebruik gemaakt van
gegevens uit de landbouwtelling. De landbouwtelling maakt deel uit van de
gecombineerde opgave, die onder meer gebruikt wordt voor de uitvoering
van het landbouwbeleid en handhaving van de Meststoffenwet. De
populatie van de landbouwtelling bestaat uit agrarische bedrijven met een

17

economische omvang van 3000 SO of meer. SO (Standaard Opbrengst)
is een economische maat voor de omvang van een agrarisch bedrijf. SO
is gebaseerd op de opbrengst die gemiddeld op jaarbasis per gewas of
diercategorie wordt behaald en wordt uitgedrukt in euro's. Met deze
afbakening wordt zo nauw mogelijk aangesloten bij de statistische
verordeningen van Eurostat en de (Nederlandse) implementatie van het
begrip 'actieve landbouwer' uit het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid
(GLB).
De Landbouwtelling is een integrale waarneming. Dataverzameling vindt
grotendeels elektronisch, via een internettoepassing, plaats. De
verzamelde gegevens worden door RVO (Rijksdienst voor Ondernemend
Nederland) aan het CBS geleverd. De gegevens worden bij ontvangst door
RVO op microniveau gecontroleerd op harde fouten en gecorrigeerd. Bij
analyse door het CBS wordt op plausibiliteit (waarschijnlijkheid)
gecontroleerd, onder andere door relatiecontroles en vergelijkingen met
vorig jaar. Zo nodig wordt navraag gedaan bij RVO, maar nooit bij de
bedrijven zelf. Plausibiliteitscontroles vinden op macro- en mesoniveau
plaats, correcties op microniveau.
Met ingang van 2017 worden de dieraantallen in toenemende mate
afgeleid uit I&R registers (Identificatie en Registratie van dieren), in plaats
van door middel van directe uitvraag in de gecombineerde opgave. De I&R
registers vallen onder verantwoordelijkheid van RVO. Sinds 2017 worden
de rundveeaantallen afgeleid uit I&R-rund, en vanaf 2018 worden ook
schapen, geiten en pluimvee afgeleid uit de betreffende I&R registers. De
registratie van rundvee, schapen en geiten vindt rechtstreeks bij RVO
plaats. Pluimveegegevens worden ingewonnen via de aangewezen
databank Koppel Informatiesysteem Pluimvee (KIP) van Avined. Avined is
een brancheorganisatie voor de eier- en pluimveevleessector. Avined
geeft de gegevens door aan de centrale database van RVO.nl.
Voor de berekening van Livestock Units (LSU) is uitgegaan van de normen
zoals beschreven in EU verordening No 2018/1091 808/201420. Alle door
het CBS aangeleverde gegevens zijn te vinden in bijlage V.
Tabel 5 geeft weer welk effect een herziening van de RIE heeft op het
aantal veehouderijbedrijven in Nederland dat onder de herziene RIE zal
vallen wanneer er wordt gekozen voor een LSU van 150 of een LSU van
300.

20https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A32018R1091

18

Tabel 3 Aantal veehouderijbedrijven dat onder een herziene RIE valt bij een LSU
van 150 of 300 gebaseerd op data van 2022. Bron: CBS

Categorieën

Totaal
aantal
bedrijven

Bedrijven
300 LSU

Melkveebedrijven

13598

%

Bedrijven
>150 LSU

%

811

6%

4920

36%

Vleeskalverenbedrijven 1213

567

47% 851

70%

Overige rundveebedrij4606
ven

42

1%

157

3%

Fokzeugenbedrijven

579

419

72% 524

91%

Vleesvarkensbedrijven

1067

696

65% 876

82%

Overige varkensbedrij511
ven

460

90% 492

96%

Leghennenbedrijven
tbv consumptie eieren

566

394

70% 510

90%

Vleeskuikenbedrijven

485

338

70% 422

87%

Overige pluimveebedrij397
ven

108

27% 131

33%

Totaal

3835

17% 8883

39%

23022

>

Uit de bovenstaande tabel zijn een aantal zaken op te maken, deze worden
hieronder per sector toegelicht.
Rundveehouderij
Voor de melkveehouderijsector is het verschil groot tussen de twee
drempelwaarden. Te zien is dat 36% van de melkveehouderij-bedrijven in
Nederland meer dan 150 LSU op het bedrijf heeft. Ook laat de tabel zien
dat er maar relatief weinig Nederlandse melkveebedrijven onder een
nieuwe RIE zouden vallen wanneer de grens op 300 LSU gesteld zou
worden.
In de kalverhouderij is hetzelfde patroon te zien, ook hier maakt de
drempelwaarde
een
groot
verschil
en
valt
23%
meer
kalverhouderijbedrijven onder de RIE wanneer de grens op 150 LSU komt
te liggen. Het grootste gedeelte, 70% van de kalverhouderijbedrijven valt
dan onder de RIE.

19

Onder ‘Overige rundveebedrijven’ vallen alle andere bedrijven die rundvee
houden, zoals vlees- en weidekoeien. Een heel klein deel van deze
bedrijven komt boven de 150 LSU.
Varkenshouderij
Binnen de varkenssector is te zien dat het grootste gedeelte van de
fokzeugenbedrijven onder de herziene RIE valt. Wanneer de grens op 300
LSU wordt gesteld valt 19% minder van de bedrijven onder de RIE. In de
vleesvarkenssector zie je eenzelfde patroon waarbij het verschil in
bedrijven 17% bedraagt tussen de twee drempelwaarden.
Voor de categorie die door CBS geclassificeerd is als ‘overige
varkensbedrijven’ is te zien dat het verschil maar 6% is tussen de twee
drempelwaarden. De meeste bedrijven (90%) vallen bij een hogere
drempelwaarde van 300 LSU onder de herziene RIE. Dit zijn over het
algemeen grote bedrijven. Aangenomen kan worden dat het om gesloten
varkensbedrijven gaat. Dit wordt ondersteund door de data van Agrimatie21
die laat zien dat er in 2021 in Nederland 534 gesloten varkensbedrijven
waren.
Pluimveehouderij
Zoals te zien in de bovenstaande tabel, zal 70% van de
leghennenbedrijven en ook van de vleeskuikenbedrijven onder de RIE
vallen wanneer de grens wordt gesteld op 300 LSU. Wanneer de grens op
150 LSU wordt gesteld maakt dit maar 17 tot 20% uit en vallen bijna alle
pluimveehouderijbedrijven onder de herziene RIE. Voor de categorie
‘overige pluimveebedrijven’ heeft een herziening van de RIE minder
invloed bij een LSU van 300. Te zien is dat dan 27% onder de RIE valt, bij
een drempelwaarde van 150 LSU is dit 6% meer.
GVE per hectare
De rundvee- melkveehouderij is een nieuwe categorie in het voorstel voor
de herziening van de RIE. Deze sector verschilt van de andere veehouderijsectoren omdat deze veelal grondgebonden is, in tegenstelling tot de
pluimvee- en varkenshouderij. Er zou daarom in plaats van naar het aantal
LSU, ook gekeken kunnen worden naar de hoeveelheid dieren per hectare
grond. De waarde GVE/ha wordt in Nederland vaker gebruikt, bijvoorbeeld
in de milieueffectrapportage (m.e.r.). Tabel 6 laat zien hoeveel melkveehouderijen in Nederland vallen in verschillende categorieën GVE per

21 https://www.agrimatie.nl/SectorResultaat.aspx?subpubID=2232&sectorID=2255

20

hectare. Daarbij moet overigens worden opgemerkt dat de Nederlandse
eenheid GVE afwijkt van de eenheid LSU.
Tabel 4 Aantal melkveebedrijven
melkveestapel, 2021 Bron: CBS

per

grootvee-eenheidsklasse

Categorieën

2021

%

tot 2 GVE/ha

5818

41%

2 tot 2,3 GVE/ha

3490

25%

2,3 tot 2,6 GVE/ha

2054

15%

2,6 GVE/ha of meer

2730

19%

Geen cultuurgrond

27

0%

14119

100%

Totaal

(GVE)

Zoals te zien in tabel 6 valt 41% van de melkveebedrijven in Nederland
onder de categorie met minder dan twee GVE per hectare grond. Nog eens
25% van de Nederlandse melkveebedrijven komt uit op minder dan 2,3
grootvee eenheden per hectare. Het overgrote deel, 81% van alle
melkveehouderijen heeft minder dan 2,6 GVE per hectare op het bedrijf.
Biologische bedrijven
Op basis van de ontvangen data van het CBS is tabel 7 opgesteld. Hierin
is te zien dat er onder een herziene RIE, wanneer een grens van 150 LSU
wordt ingesteld, 170 biologische bedrijven in Nederland onder de RIE
zullen vallen. Dit komt neer op een aandeel van 16% van alle biologische
bedrijven in Nederland.
Er kan ook worden gekeken naar het totaal aantal biologische bedrijven
met meer dan 150 LSU ten opzichte van het totaal aantal
veehouderijbedrijven in Nederland dat meer dan 150 LSU heeft (8883
bedrijven). Dit percentage komt op 1,9 %. Bij een drempelwaarde van 150
LSU maken biologische bedrijven dus 1,9% uit van het totaal aantal
bedrijven die onder de RIE zouden gaan vallen.
Tabel 5 Aantal biologische veehouderijen met meer en minder dan 150 LSU.
Bron: CBS

%

Totaal aantal
bedrijven

79% 144

21%

683

169

92% 15

8%

184

Pluimvee

183

94% 11

6%

194

Totaal

891

84% 170

16%

1061

Categorieën

<150 LSU %

Runderen

539

Varkens

>= 150 LSU

21

5

Uitkomsten interviews
Extra eisen RIE in relatie tot nationaal beleid
Uit de interviews blijkt dat stakeholders in Nederland zich realiseren dat er
op het gebied van methaan veel te halen is in de (melk)veehouderij. Het is
daarom voor veel stakeholders niet onlogisch dat methaan en de
rundveehouderij onder de RIE gaan vallen. Uit de interviews blijkt echter
dat de meeste stakeholders de verwachting hebben dat de herziening van
de RIE niet of nauwelijks tot extra eisen gaat leiden voor Nederlandse
veehouderijbedrijven. Dit komt doordat het huidige en voorgenomen
Nederlands beleid reeds stuurt op emissiereductie. Bij een aantal
veehouderijvertegenwoordigers zijn hierover wel zorgen, zij geven aan dat
de RIE lijkt te sturen op middelen in plaats van doelen.
De Europese Commissie raadpleegt voor de totstandkoming van de
Operating rules lidstaten, de sector, NGO’s en wetenschap. De RIE is
ingesteld per 2010. Dit betekent dat er bij de overheid, veehouderijsector
en bij onafhankelijke experts, ervaringsdeskundigen zijn betreffende het
proces om BBT-conclusies op te stellen. Uit deze ervaringen kan worden
opgemaakt dat zij verwachten dat de nog op te stellen Operating rules voor
Nederland gangbare huisvestingssystemen en (voer)managementoplossingen zullen gaan bevatten. Dergelijke gangbare systemen en
technieken zullen dan op Europees niveau als BBT worden beschouwd en
in de Operating rules worden opgenomen. Dat betekent dat aanvullende
eisen op het gebied van milieu waarschijnlijk niet geëist zullen worden en
de impact voor Nederland beperkt zal zijn. Overigens kunnen beperkte
extra eisen ook grote gevolgen hebben voor de benodigde capaciteit bij
het bevoegd gezag. Dit komt nader aan de orde bij het onderwerp
‘administratieve lasten’.
Methaan
Een realistische inschatting is dat de herziening van de RIE niet of
nauwelijks gaat leiden tot extra eisen ten opzichte van het aangekondigde
nationale beleid in Nederland op het gebied van emissies in de
veehouderij. Dit geldt ook voor ammoniak en methaan in de
rundveehouderij. Het feit dat methaan en de rundveehouderij onder de RIE
gaan vallen, maakt wel dat Nederland moet afwegen hoe de
methaanuitstoot te instrumenteren. Dit kan via algemeen bindende
voorschriften of instrumenten op landelijk niveau, maar Nederland kan ook
in het kader van de nationale plannen kiezen voor meer stringente
regelgeving.

22

Aandachtspunt is dat voor veel stakeholders niet helder is om wat voor
type voer- en managementmaatregelen en staltechnieken het zou kunnen
gaan om methaanemissie in de veehouderij te beperken. Experts
benoemen dat er mogelijkheden zijn om de mest snel uit de stal te
verwijderen en emissiearm op te slaan in een buitenopslag. Er zouden
tegelijkertijd op het gebied van methaan uit runderen nog beperkt
voermaatregelen beschikbaar zijn. De Nederlandse overheid heeft de
afgelopen jaren, onder andere in het kader van het programma Integraal
Aanpakken22, gezorgd voor meer onderzoek en kennis over
methaanemissies in de veehouderij en reductieoplossingen in de praktijk.
Volgens een betrokken expert moet het mogelijk zijn om hieruit voor alle
bedrijfstypes in de Nederlandse situatie de BBT’s te bepalen. Het is in ieder
geval belangrijk dat Nederland kennis over methaanemissies in de
veehouderij en integrale oplossingen inbrengt in het proces om te komen
tot Operating rules.
De verwachting is dat op Europees niveau nog beperkt zicht is op het
handelingsperspectief van veehouders
op het gebied van
methaanreductie, waardoor het een moeilijk proces zal zijn om methaan in
de Operating rules mee te nemen. Dit kan betekenen dat lidstaten met
meer kennis over methaan extra tijd moeten investeren om partijen op
Europees niveau van maatregelen en technieken te overtuigen. In
Nederland is overigens wel informatie over emissiemetingen bij diverse
oplossingen in de praktijk beschikbaar.
Bijdrage RIE aan level playing field in EU
De inschatting is dat in Nederland en in diverse andere lidstaten in
Noordwest-Europa zoals Vlaanderen het nationaal beleid sturend blijft op
het gebied van (het tempo van) de emissiereductie. Veel stakeholders zien
de herziening van de RIE wel als kans om een bijdrage te leveren aan een
gelijk speelveld voor de veehouderij in Europa. De RIE schrijft voor dat alle
EU-lidstaten toetsen op dezelfde nog op te stellen Operating rules en
emissies
zullen
worden
meegenomen
in
regelgeving
en
vergunningverlening aan veehouderijbedrijven. Tegelijkertijd zijn er bij
vrijwel alle stakeholders (overheid, veehouderij en experts) zorgen dat de
implementatie van de RIE en de uitwerking in de praktijk gaat verschillen
tussen de lidstaten. Er is zelfs sprake van een veelal sceptische houding
ten aanzien van een gelijke implementatie in Europa. Verschillen in
implementatie kunnen bijvoorbeeld ontstaan doordat andere lidstaten
hoger in de ‘range’ van emissiewaarden gaan vergunnen en/of een gebrek
aan kennis en capaciteit hebben om milieu-inspecties goed uit te voeren.

22

Zie de link naar de website van het programma Integraal Aanpakken:
www.integraalaanpakken.nl

23

De verwachtingen over de daadwerkelijke bijdrage van de herziening van
de RIE aan een gelijk speelveld zijn wat dat betreft niet hoog gespannen.
Bij navraag over de huidige manier van vergunnen in Nederland wordt
aangegeven dat veehouders over het algemeen zoveel mogelijk
ammoniakrechten willen behouden. Dit heeft als gevolg dat er
stalsystemen worden aangevraagd en vergund die net passen binnen de
‘range’ van emissiegrenswaarden. Het Besluit Emissiearme Huisvesting
zou ook niet stimuleren dat veehouders kiezen voor meer emissiereductie
dan wordt vereist. Het is dus niet zo dat in Nederland veehouderijbedrijven
altijd aan de onderkant van de emissiegrenswaarden worden vergund.
Wat bijdraagt aan een goede implementatie van de RIE in alle EU-lidstaten
is dat lidstaten moeten rapporteren over de ammoniak- en methaanuitstoot
in het kader van de ‘Industrial Emissions Portal Regulation’ (IEPR).
Daarnaast zijn er in de interviews diverse suggesties gedaan om de
implementatie van de RIE te borgen. Deze zijn opgenomen in de
aanbevelingen in hoofdstuk 7.
Drempelwaarde
De stakeholders in Nederland (overheid, veehouderijsector en experts)
blijken verdeeld te zijn over de vraag wat een goede drempelwaarde zou
zijn voor de herziening van de RIE. Met name in de veehouderij en bij
experts blijken er een aantal voorstanders te zijn van een lage
drempelwaarde. Redenen die hiervoor worden genoemd zijn dat een
lagere drempelwaarde bijdraagt bij aan een gelijk speelveld in Nederland
en ook aan een gelijk speelveld in Europa. Een ander gehoord argument
is dat juist bij kleine bedrijven meer milieuwinst te behalen is. Ook geeft
een lage drempelwaarde op Europees niveau in potentie de meeste winst
op het gebied van milieu, gezondheid en klimaat.
Tegelijkertijd wordt, met name vanuit de Omgevingsdiensten, de wens
aangegeven om de drempelwaarde niet te laag vast te stellen. De vrees is
dat een lage drempelwaarde leidt tot meer werk voor de
vergunningverleners en toezichthouders en dat er voor dit extra werk geen
personeel beschikbaar is. Er is bij de lokale overheid ook een sterke wens
om het aantal veehouderijbedrijven dat onder de RIE valt beperkt te
houden. De kennis en capaciteit is momenteel onvoldoende aanwezig om
een groot aantal bedrijven intensiever te toetsen, te screenen,
vergunningen indien nodig te actualiseren en te controleren. De beperkte
capaciteit zou volgens de geïnterviewde experts voor meer landen een
overweging kunnen zijn. Het zou de uitvoerbaarheid van de RIE ten goede
komen als alleen grote bedrijven onder de herziene richtlijn vallen.

24

Experts bij de Rijksoverheid en onafhankelijke experts zetten, zoals eerder
in dit assessment benoemd, daar tegenover dat de extra eisen ten opzichte
van nationaal beleid voor Nederland waarschijnlijk afwezig of zeer beperkt
zullen zijn. Er blijven echter onzekerheden, omdat de Operating rules nog
niet zijn opgesteld en doordat onduidelijk is of en hoe de Nederlandse
overheid methaan wil gaan instrumenteren.
Onderscheid biologisch of intensief/extensief
Tijdens de interviews is gevraagd of het wenselijk is om naast een LSU
drempelwaarde, onderscheid te maken tussen biologisch/gangbaar en
intensief/extensief. Een uitzondering voor biologische bedrijfsvoering werd
door geen van de partijen als essentieel gezien. Wel werd genoemd dat
moet worden gekeken naar het type bedrijf / houderijsysteem wanneer de
Operating rules worden opgesteld. De reden hiervoor is dat niet alle
technieken en maatregelen om emissies te reduceren op elk bedrijfstype
toegepast kunnen worden. Een luchtwasser plaatsen op een bedrijf met
uitloop heeft bijvoorbeeld weinig nut. De Europese Commissie heeft
overigens ook aangegeven rekening te willen houden met de aard van het
veehouderijbedrijf.
Een kanttekening is dat aanpassingen in houderijsystemen en staltechniek
kunnen zorgen voor noodzaak tot nieuwe investeringen met
schaalvergroting tot een mogelijk gevolg. Dit wordt gezien als onwenselijk.
Onduidelijk voor de geïnterviewde stakeholders is of er in het kader van
herziening van de RIE ook nieuwe subsidieregelingen tot stand komen.
Een argument om wel onderscheid te maken tussen biologisch en
gangbaar is dat ‘biologisch’ een eenduidig, gecertificeerd systeem is
binnen de EU. De regels op het gebied van biologische productie en
etikettering zijn vastgelegd in Verordening 2018/84823. Door biologische
veehouderij onder de RIE en de biologische verordening te laten vallen,
kan het voor veehouders onnodig gecompliceerd worden. Aan de andere
kant wordt de positie van biologische landbouw misschien versterkt door
juist wel onder de RIE te vallen en dus nadrukkelijk geen
uitzonderingspositie te genieten ten opzichte van de gangbare
veehouderij.
Op de vraag of extensieve rundveebedrijven moeten worden uitgezonderd
is geen duidelijk ‘ja’ gekomen. Er wordt aangegeven dat juist extensieve
rundveebedrijven voor minder emissies zorgen per hectare. Tevens kan er

23

Link naar Verordening 2018/848 inzake biologische productie en etikettering van
biologische producten: https://eur-lex.europa.eu/legalcontent/NL/TXT/?uri=CELEX:32018R0848

25

sprake zijn van weidegang (en minder krachtvoer voeren). Belangrijk is
volgens sectorvertegenwoordigers dat de voordelen van een extensieve
bedrijfsvoering in de BBT’s worden opgenomen. Weidegang kan namelijk
zorgen voor minder emissies van ammoniak en methaan.
Specifiek wordt met betrekking tot de melkveehouderij in het algemeen de
zorg uitgesproken dat gesloten melkveestallen in de toekomst tot de BBTs
zouden kunnen gaan behoren. Dit wordt gezien als onwenselijk.
Ervaringsdeskundigen op het gebied van discussies over BBT-conclusies
verwachten dit overigens niet. Deze deskundigen verwachten dat de
sector en lidstaten bij het opstellen van BBT’s cq. de Operating rules ervoor
zullen zorgen dat open melkveestallen met weidegang mogelijk blijven.
Onzekerheden Operating rules
De eisen aan installaties in de veehouderij dienen nog nader uitgewerkt te
worden in de Operating rules. Ervaringsdeskundigen wijzen erop dat de
bijbehorende onzekerheid in 2010 ook het geval was bij de invoering van
de RIE. Ook toen waren er onduidelijkheden omdat zaken nog geregeld
moesten worden in de BBT-conclusies en bleek de impact voor Nederland
uiteindelijk beperkt. Naar verwachting zullen de Operating rules
vergelijkbare zaken gaan bevatten als de huidige BBT-conclusies voor de
pluimvee- en varkenshouderij. Lidstaten hebben hier ook op
aangedrongen bij de Europese Commissie. Ten aanzien van het opstellen
van de Operating rules worden diverse suggesties gedaan door de
stakeholders. Daarbij komt ook het onderwerp van subsidies aan de orde:
mogelijk zijn investeringen om aan de toekomstige regelgeving te voldoen
niet mogelijk zonder financiële steun.
Administratieve lasten
Screenen en actualiseren van vergunningen
Wanneer er nieuwe Operating rules worden vastgesteld is het aan de
lidstaten om dit te implementeren in de nationale regelgeving. Vervolgens
is het aan de Omgevingsdienst om te screenen of alle bestaande
vergunningen hieraan voldoen of dat deze dienen te worden
geactualiseerd. De verwachting is, zoals eerder in dit impact assessment
gesteld, dat de impact van de Operating rules ten opzichte van het
nationaal beleid beperkt is. Desondanks kan een beperkte extra eis op het
gebied van geur, methaan, fijnstof of ammoniak leiden tot veel extra werk,
zo wordt door verschillende Omgevingsdiensten aangegeven. In een van
de interviews werd een voorbeeld uit het verleden benoemd: vanwege de
nieuwe BBT-conclusies in 2017 moesten alle IPPC-bedrijven worden
gescreend en een extra eis in de vorm van een geurbeheersplan worden
toegevoegd. Dit screenen en actualiseren is veel werk, geven
verschillende omgevingsdiensten aan. Tegelijkertijd wordt vanuit de
veehouderij aangegeven dat het actualiseren van een vergunning ook de

26

veehouder tijd kost en dat er in de praktijk ook bij beperkte wijzigingen
kosten worden gemaakt in de vorm van ondersteuning via een adviseur en
tijdsinvestering.
Het EU-voorstel voor herziening van de RIE laat het aan lidstaten of wordt
gekozen voor een meldingsplicht of vergunningsplicht voor
veehouderijbedrijven. Mogelijk dat Nederland, mede in relatie tot de
invoering van de Omgevingswet, zal kiezen voor vergunningsplicht.
Omgevingsdiensten maken zich dan zorgen over het grotere aantal
vergunningen dat zal moeten worden geactualiseerd aan de herziene RIE
en de toekomstige Operating rules.
Er wordt gevraagd door omgevingsdiensten om een eenduidige
handreiking op Rijksniveau wanneer de herziene RIE van kracht zou gaan,
om te voorkomen dat verschillende omgevingsdiensten de regelgeving
individueel moeten gaan interpreteren.
Extra taken toezichthouder
Uit de interviews met de stakeholders blijkt er bezorgdheid te zijn dat de
herziening van de RIE leidt tot een verplichting om extra milieu-inspecties
uit te voeren. Dit komt mede doordat de huidige RIE een controlefrequentie
voor milieu-inspecties van minimaal eens in de drie jaar voorschrijft bij
IPPC-installaties. De betrokken overheidsinstanties zijn bezorgd of de
benodigde capaciteit en kennis te organiseren zijn om de milieu-inspecties
uit te voeren op het moment dat veel meer veehouderijbedrijven onder de
RIE gaan vallen. Bovendien zou een hoge controlefrequentie in het kader
van de RIE er ook toe kunnen leiden dat andere milieu-inspecties minder
kunnen worden uitgevoerd. In artikel 70 septies lid 2 van het EU-voorstel
voor herziening staat echter geen frequentie in de tekst. Er staat letterlijk
dat een doeltreffend systeem van toezicht op de naleving dient te worden
geïmplementeerd. Dit maakt dat Nederland en de Omgevingsdiensten dus
meer ruimte hebben hoe doeltreffend toezicht vorm te geven en niet zijn
gehouden aan een bepaalde controlefrequentie voor veehouderijbedrijven, zoals het er nu uit ziet.
Het voorgestelde artikel 70 septies, lid 2 luidt:
“De lidstaten zetten een doeltreffend systeem van toezicht op de naleving
op, gebaseerd op milieu-inspecties of andere maatregelen, om na te gaan
of de voorschriften van dit hoofdstuk worden nageleefd.”
Om milieu-inspecties doeltreffend te kunnen uitvoeren hebben
toezichthouders voldoende mensen nodig met kennis van
voermaatregelen en management- en staltechnieken. Uit de interviews
komt naar voren dat dit een aandachtspunt is in Nederland en naar alle
waarschijnlijkheid in nog grotere mate speelt in andere Europese lidstaten.

27

Dit gebrek aan kennis kan ervoor zorgen dat implementatie van de RIE in
Europa niet tot daadwerkelijke emissiereductie leidt.
Voor Omgevingsdiensten is het belangrijk dat de artikel 70 septies, lid 2
niet wordt aangescherpt in de zin dat een hoge frequentie van milieuinspecties aan veehouderijbedrijven wordt opgelegd. Om de milieuinspecties goed te kunnen uitvoeren zullen mensen bij de toezichthouders
moeten worden opgeleid om de werking van voer, management en
staltechnieken in relatie tot emissies te kunnen beoordelen. Hiertoe zou
bijvoorbeeld een meerjarig opleidingsprogramma en kennisuitwisseling
tussen Omgevingsdiensten kunnen worden georganiseerd. Een
mogelijkheid is ook om kennisuitwisseling met de buurlanden te
organiseren, omdat zij met vergelijkbare uitdagingen zitten.

Monitoring door veehouder
Artikel 70 quinquies luidt:

“De lidstaten zorgen ervoor dat de exploitant de emissies en de
daarmee samenhangende grenswaarden voor milieuprestaties
monitort overeenkomstig de in artikel 70 decies bedoelde
exploitatievoorschriften.
De exploitant registreert en verwerkt alle
monitoringresultaten gedurende een periode van ten
minste zes jaar op zodanige wijze dat kan worden
geverifieerd
of
de
emissiegrenswaarden
en
grenswaarden voor milieuprestaties die zijn vastgesteld
in
de
in
artikel 70 decies
bedoelde
exploitatievoorschriften, worden nageleefd.”
In de besprekingen aangaande het EU-voorstel voor herziening van de
RIE is inmiddels verduidelijkt dat monitoring kan worden vormgegeven via
metingen van werkelijke emissies als ook berekende emissiewaarden. Dit
sluit aan op de huidige praktijk van de RIE. Nederland levert op dit moment
gegevens aan op basis van berekeningen en het aantal geregistreerde
dieren dat een veehouder houdt. Het beeld is dat deze werkwijze kan
worden voortgezet. Indien dat het geval is, leidt monitoring niet tot extra
administratieve lasten voor de veehouder. Indien wel de verplichting bij de
veehouder zou komen te liggen om te monitoren, dan kan deze verplichting
gemakkelijk vervallen tot een soort extra papieren eis waar geen
handelingsperspectief aan wordt ontleden. De monitoring van emissies is
tegelijkertijd een kans om veehouders meer bewust te maken van de
emissies en het handelingsperspectief om emissies te reduceren.
Vraagpunt is overigens ook of de diverse veehouderijsectoren en lidstaten
al wel goede tools hebben om een bedrijfsspecifieke berekening van de
emissiewaarden te kunnen maken.

28

Overige aandachtspunten
Verschillende stakeholders hechten er veel belang aan dat dierenwelzijn
en brandveiligheid niet door de RIE en een bijbehorende focus op
emissiereductie, onder druk kan komen te staan. Technisch gezien zou er
een relatie kunnen zijn richting meer staltechniek in de vorm van
technische installaties en risico’s op brandveiligheid. Tevens is er een
spanningsveld dat een groter emitterend oppervlak goed is voor meer
ruimte voor het dier, maar een groter emitterend oppervlak ook leidt tot
meer emissies vanaf de vloer. In het kader van het Convenant
Dierwaardige Veehouderij wordt nagedacht over huisvesting en dit kan
leiden tot hogere emissies. Stakeholders benadrukken dat daarom bij het
opstellen van de Operating rules rekening wordt gehouden met het belang
van dierenwelzijn en brandveiligheid. Sommige stakeholders benoemen
het voorkomen van risico’s op het gebied van brandveiligheid en/of het
verbeteren van het dierenwelzijn als randvoorwaarde bij het opstellen van
de Operating rules.
Een aandachtspunt is dat emissies die in de stal en de mestopslag worden
vermeden, alsnog vrij kunnen komen bij mestaanwending. In Nederland is
het verplicht om dierlijke mest emissiearm aan te wenden, maar dit is niet
overal in Europa het geval. Dit kan betekenen dat in andere lidstaten een
deel van de potentiële winst in de vorm van ammoniakreductie door voer,
management en staltechniek bij mestaanwending verloren gaat, wanneer
dit niet wordt meegenomen in de Operating rules.
De RIE kan in potentie veel betekenen op het gebied van het reguleren
van de emissies in de Europese Unie. Daartoe is echter maximale
inspanning nodig op EU-niveau en in de lidstaten om een goede
implementatie inclusief goede controle op de uitvoering van technieken in
de praktijk te borgen. Tegelijkertijd is de verwachting dat er nagenoeg geen
emissiereductie in de veehouderij op het gebied van ammoniak en
methaan zal optreden door herziening van de RIE in Noordwest Europa.
Bijvoorbeeld de regelgeving en afspraken inzake emissiereductie in
Vlaanderen zijn meer stringent dan naar verwachting de Operating rules
zullen zijn. De afname van de stikstofdepositie in Nederland door minder
emissies uit het nabije buitenland zal naar verwachting zeer gering zijn.
In andere Europese lidstaten is de laatste jaren steeds meer aandacht voor
het reduceren van emissies uit de veehouderij. De reductiedoelstellingen
voor ammoniak liggen in andere lidstaten veelal wel lager dan in Nederland
en Vlaanderen. In Frankrijk geldt bijvoorbeeld een reductieplan voor
ammoniak om te komen tot 13% reductie in 2030 ten opzichte van 2005.
Daarnaast heeft de Europese Commissie Frankrijk meermaals voor het
EU-hof gedaagd wegens het schenden van de normen voor

29

luchtkwaliteit24. Alle EU-lidstaten hebben een ‘National Air Pollution
Control Programme’ moeten opstellen waaruit de reductiedoelstellingen
voor diverse emissies zijn af te leiden25.
Op de korte termijn is dus de verwachting dat de impact van invoering van
de RIE op de veehouderij en de stikstofdepositie in Nederland beperkt zal
zijn. Op de lange termijn speelt dat de Operating rules periodiek zullen
worden aangescherpt. Daarmee heeft de Europese Unie wel degelijk via
de RIE goede mogelijkheden om op lange termijn de emissies in Europa
te reduceren.

24

https://ecer.minbuza.nl/-/commissie-daagt-frankrijk-voor-het-eu-hof-wegens-schendingnormen-luchtkwaliteit
25
https://environment.ec.europa.eu/topics/air/reducing-emissions-air-pollutants/national-airpollution-control-programmes-and-projections_en

30

6

SWOT-analyse herziening RIE
De verschillende aandachtspunten uit de interviews inzake de herziening
van de RIE en de gevolgen voor (emissies in) de veehouderij zijn
onderstaand op hoofdlijnen in een SWOT-analyse weergegeven. In de
SWOT-analyse staan de sterke en zwakke punten genoteerd en de
kansen en bedreigingen betreffende het voorstel tot herziening van de
RIE voor de Nederlandse veehouderij.

INTERNE FACTOREN
ZWAKTES –

STERKTES +
•

Potentie om een bijdrage te leveren aan het •
level playing field in de EU.

•

Door de grotere reikwijdte dan de huidige •
RIE (toevoeging rundveehouderij en
methaan, lagere drempelwaarde) vallen •
meer emissies in de veehouderij onder de
RIE.

Verwachting is dat de Operating rules in de
praktijk voor Nederland niet tot grote
aanpassingen/emissiereductie leiden.
Risico dat vermeden emissies in de stal bij
bemesting van gewassen weer vrijkomen.
Er zijn zorgen dat de implementatie in lidstaten
verschillend zal zijn, omdat urgentie, kennis en
capaciteit verschillen per lidstaat.

EXTERNE FACTOREN
BEDREIGINGEN –

KANSEN +
•
•

Bijstellen van de Operating rules in de
toekomst
kan
leiden
tot
meer
emissiereductie. Dit kan bijdragen aan het
•
bereiken van de doelstellingen voor
emissiereductie richting 2050 en verder.

•

In de monitoring van emissies kan gewerkt
worden met bedrijfsspecifieke doelen

•

Beperkte kennis en capaciteit bij het bevoegd
gezag in Nederland om eventuele (beperkte)
extra eisen inzake de RIE te implementeren en
uit te voeren.
De Operating rules zijn na vaststelling vrij
statisch, dit kan innovatie op het gebied van
emissiereductie in de weg zitten.
Het is onduidelijk of bij eventuele benodigde
investeringen/kosten door veehouders vanwege
de RIE subsidies beschikbaar zijn. Daarbij
zouden benodigde investeringen ook
schaalvergroting in de hand kunnen werken.

31

7

Aanbevelingen herziening RIE
Op basis van de analyse van de verschillende LSU drempelwaarden en de
interviews met stakeholders worden de volgende aanbevelingen gegeven.
Dit zijn aanbevelingen voor de inzet van Nederland t.a.v. de gesprekken
over herziening van de RIE.
Aanbevelingen voor implementatie:
1. De Europese Commissie zou periodiek en steekproefsgewijs een
inspectie kunnen uitvoeren in de lidstaten t.a.v. de implementatie
van de RIE en de vergunningverlening aan bedrijven. Daarbij kan
de focus van de inspectie zijn om vooral verbeterpunten te
identificeren en niet direct om een lidstaat te sanctioneren.
2. Er zou afgesproken kunnen worden dat de lidstaten periodiek de
Europese Commissie informeren over de voortgang van
implementatie van de herziening van de RIE op het gebied van
veehouderij.
3. Kennisuitwisseling van vergunningverleners en toezichthouders
op Europees niveau over de voer-, management- en
staltechnieken kan bijdragen aan een goede implementatie van de
RIE in de lidstaten. Kennis van de technieken is namelijk nodig om
vergunningsaanvragen te kunnen toetsen en voor de
toezichthouder om naleving te kunnen controleren.
Aanbevelingen t.a.v. de Operating rules
4. In de Operating rules zal naar verwachting een bepaalde
bandbreedte worden aangegeven voor de emissiewaarden.
Aanbeveling is om deze ‘range’ zo klein mogelijk te houden, zodat
lidstaten weinig ruimte hebben om bovenin de range emissies te
vergunnen.
5. Het proces om de Operating rules op te stellen zou aanzienlijk
kunnen worden verbeterd indien lidstaten dezelfde maatstaven
hanteren om de effecten van technieken en innovaties door te
laten meten en te beoordelen. Nederland heeft op dit gebied in het
recente verleden een belangrijke rol gespeeld. De Europese
Commissie dient momenteel meer inzet te plegen om te komen tot
een goed functionerend Europees verificatiesysteem ten behoeve
van een objectieve vaststelling van de werking van
technieken/innovaties in de veehouderij.
6. Er dient bij het opstellen van de Operating rules rekening te
worden
gehouden
met
de
verschillende
typen
huisvestingssystemen in de veehouderij. Bijvoorbeeld voor een
gesloten pluimveestal kunnen andere technieken BBT zijn dan
voor een pluimveestal met uitloop. Indien met het type
huisvestingssysteem wordt rekening gehouden, hoeft er ook niet

32

per se een uitzondering te zijn voor biologische en/of extensieve
bedrijven. De inzet om rekening te houden met management en
huisvestigingssystemen wordt overigens reeds letterlijk benoemd
door de Europese Commissie in de toelichting van het voorstel tot
wijziging van de RIE.
7. Er wordt door sommige lidstaten gepleit om extensieve
veehouderijbedrijven (<2 GVE per hectare) niet onder de RIE te
laten vallen. Aanbeveling is om deze norm in de Operating rules
vast te leggen en niet in de richtlijn zelf. Op deze manier zouden
extra administratieve verplichtingen bij het bevoegd gezag worden
voorkomen, doordat dan geen aparte registratie van landgebruik
en toets door de vergunningverlener nodig zou zijn.
8. De Operating rules zijn na vaststelling in principe statisch, dat wil
zeggen dat nieuwe bewezen innovaties niet direct worden
opgenomen. Aanbeveling is om een uitgebreide uitvraag naar
innovaties te organiseren bij het opstellen van de Operating rules
om ervoor te zorgen dat zoveel mogelijk Best Beschikbare
Technieken worden opgenomen.
9. Aanbeveling is om voor te stellen aan de Europese Commissie om
de Operating rules in 2035 te evalueren. Op die manier kan indien
nodig ook een actualisatie plaats vinden. Naar verwachting zullen
er juist de komende jaren nieuwe innovaties en BBT’s komen, door
de Operating rules relatief snel weer te evalueren kunnen deze
innovaties worden opgenomen.
Aanbevelingen t.a.v. de drempelwaarde:
10. Aanbeveling is om rekening te houden met de zorgen van het
bevoegd gezag dat een lage drempelwaarde kan leiden tot meer
werk inzake vergunningverlening, screening/actualisering van
vergunningen en toezicht. De huidige werkcapaciteit bij
Omgevingsdiensten is niet ingericht op een uitbreiding van de
taken vanwege herziening van de RIE. Een oplossing is om de
drempelwaarde hoger vast te stellen, zodat minder
veehouderijbedrijven eronder zullen vallen. Een hoge
drempelwaarde conflicteert echter met de doelstelling om
milieuwinst te boeken en een bijdrage te leveren aan het gelijke
speelveld in Europa. Andere oplossingsrichtingen zijn om ervoor
te pleiten dat de Operating rules niet tot veel extra eisen leiden ten
opzichte van het Nederlandse beleid en/of een landelijk
programma op te zetten om kennis en capaciteit bij
Omgevingsdiensten te ondersteunen. Een combinatie van de
genoemde oplossingsrichtingen is ook een goede mogelijkheid.

33

Aanbevelingen op het gebied van monitoring van emissies:
11. In Nederland wordt voor op termijn gewerkt aan een systematiek
van doelvoorschriften en het meten van de werkelijke emissies in
de praktijk. Belangrijk is om te checken bij de Europese
Commissie dat het registreren van realtime metingen van de
werkelijke emissies ook een mogelijkheid is om aan de
verplichtingen van monitoring te voldoen. Aanbeveling is om nog
een stapje verder te gaan, namelijk door te pleiten voor
ondersteuning vanuit Europa voor deze aanpak. Doel van dit
pleiten is om met ondersteuning voor onderzoek en ontwikkeling
van sensoren en vervolgens uitrol in de praktijk toe te werken naar
Europese normen voor bedrijfsmetingen. NGO’s dienen ook bij
onderzoek en ontwikkeling van sensoren/realtime metingen
betrokken te worden.
12. Aanbeveling is om op Europees niveau te bespreken of
bedrijfsspecifieke berekening van emissiewaarden en daarmee
monitoring van emissies mogelijk is. Dit zou de toegevoegde
waarde van monitoring aanzienlijk vergroten.
Overige aanbevelingen:
13. Het is belangrijk dat bij het opstellen van de Operating rules
dierenwelzijn en brandveiligheid worden meegenomen in de
afwegingen.
14. De RIE geeft in artikel 3 een ruime interpretatie aan het begrip
‘installatie’. Op dezelfde locatie ten uitvoer gebrachte en daarmee
rechtstreeks samenhangende activiteiten die technisch in verband
staan met veehouderij en die gevolgen kunnen hebben voor de
emissies en de verontreiniging, vallen eveneens onder het begrip
installatie. Daarbij kan het bijvoorbeeld gaan over bemesting van
het perceel waarop een veehouderijbedirjf is gevestigd. Dit is
overigens in de huidige RIE ook het geval. Aanbeveling is de
Europese Commissie te verzoeken om verduidelijking en/of
praktijkvoorbeelden welke activiteiten dienen te worden
meegenomen in de vergunningverlening in het kader van de RIE
en welke niet.
15. Vergunningverlening en toezicht zijn in Nederland veelal geregeld
op lokaal niveau. Aanbeveling is om een duidelijke, eenduidige
beleidslijn of handreiking voor de vergunningverleners en
toezichthouders in Nederland op te stellen. Omgevingsdiensten
stellen hier behoefte aan te hebben.

34

Bijlage I: Geïnterviewde stakeholders

In alfabetische volgorde:
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•

Arvalis, Ben Spreeuwenberg
Bionext, Hans Fuchs
Coalitie Vitale Varkenshouderij (CoViVa), Alfred van Lenthe
De Fryske Utfieringstsjinst Miljeu en Omjouwing (FUMO), Louise Terlage
Duurzame Zuivelketen, Bregje van Erve
Gemeente Venray, Kathelijne de Wit
Hoeve Advies, adviseur op het gebied van bouw, milieu, natuur en ruimtelijke
ordening voor de pluimveehouderij, Wim Hoeve
ILVO, Sam de Campeneere
Land- en Tuinbouworganisatie (LTO) Nederland, Herman Litjens
Land- en Tuinbouworganisatie (LTO) vakgroep melkveehouderij, Jos Verstraten
Mobilisation for the Environment (MOB), Valentijn Wösten
Nederlandse Vakbond Pluimveehouders (NVP), Aalt den Herder
Omgevingsdienst Achterhoek, Annemieke Vos
Omgevingsdienst De Vallei, Frank Toemen
Producentenorganisatie Varkenshouderij (POV), Annelies Buijtels
Promillicon, Jos van Gastel
Provincie Overijssel, Michiel Linskens
Rijkswaterstaat, Annelies Uijtdewilligen
Rijkswaterstaat, Rommy Ytsma
Stichting Brancheorganisatie Kalversector (SBK), Henk Bekman
Wageningen Livestock Research, Nico Ogink

Daarnaast hebben we enkele experts van enkele Europese lidstaten geraadpleegd over enkele
onderwerpen van het impact assessment (Vlaanderen, Ierland, Denemarken, Spanje,
Roemenië, Frankrijk).

35

Bijlage II: De opdracht
Omdat de herziening van de RIE impact zal hebben op de veehouderij en overheden in Nederland
is het belangrijk om de precieze gevolgen van de aanpassing van de RIE in beeld te brengen.
Daarbij dient ook gekeken te worden naar het gelijke speelveld voor veehouders in Europa.
Daarom heeft de opdrachtgever gevraagd om een impact assessment. Het impact assessment
zal zich primair richten op toetsing van administratieve lasten, kosten, investeringen, implementatietijd vergunningen en effectiviteit van emissiereductie.
Het impact assessment zal ingaan op een aantal onderzoeksvragen die opgedeeld zijn in vier
delen.
Deel 1: Wat betekent de herziening van de RIE qua aantallen bedrijven en extra verplichtingen
op basis van de huidige regelingsteksten?
1.
Hoeveel Nederlandse veehouderijen gaan er vallen onder de herziening van de RIE en worden vergunning plichtig?
a.
Hoeveel bedrijven vallen nu onder de RIE?
b.
Hoeveel veehouderijen zijn dit ten opzichte van het totaal aantal veehouderijbedrijven, uit
te splitsen naar rundvee (melkvee/vleesvee/jongvee/vleeskalveren), pluimvee en varkens. Inclusief uitsplitsing biologisch/gangbaar.
2.
a.
b.

Wat zijn de administratieve lasten van de RIE?
Wat zijn de huidige administratieve lasten van grote veehouderijbedrijven onder de RIE?
Wat betekent de aanpassing van de RIE voor bestaande vergunninghouders in de
veehouderij op bedrijfsniveau, en in hoeverre levert dit in de toekomst extra verplichtingen
op voor veehouderij ten opzichte van de verplichtingen die zij nu al hebben in Nederland?
Te denken valt aan de huidige vergunningsplicht en bijkomende verplichtingen via bijvoorbeeld de Gecombineerde Opgave.

Deel 2: Hoe beoordelen stakeholders deze voorstellen, op basis van de informatie uit deel 1?
3.
Wat zijn de gevolgen voor het bevoegd gezag en veehouders om te voldoen aan de
(administratieve) verplichtingen ?
4.
Hoe kijken stakeholders naar de voorstellen?
a.
Bevoegd gezag: gemeenten, omgevingsdiensten, provincies
(Kosten voor beschikkingen, handhaving en publicaties samenvattingen inspectieverslag)
b.
Veehouderijsector, pluimvee, varkens, rundvee en biologisch
(LTO Nederland, Duurzame Zuivelketen, NVP, POV/CoViVa, Biohuis)
Deel 3: Wat zijn de onzekerheden en risico’s voor instemming met richtlijn?
5.
Wat zijn de onzekerheden en risico’s bij (essentiële) onderdelen die niet in de richtlijn zelf
zijn opgenomen, maar nog nader volgen in uitvoeringsregels.
a. Benoemen verschil tussen gedelegeerde handelingen, uitvoeringshandeling en opnemen van voorwaarden in de richtlijn zelf.
b. Risicoanalyse. Er wordt een SWOT-analyse opgesteld m.b.t.de oor wijziging van de RIE en implementatie in de verschillende veehouderijsectoren.
Deel 4: Wat is het handelingsperspectief?
6.
Wat is het handelingsperspectief voor veehouders om te voldoen
aan de RIE en welke reductiemaatregelen zouden zij daarbij kunnen nemen?
a. Inschatting van wat de herziening van de RIE potentieel kan opleveren
aan emissiereductie (methaan/ammoniak, (fijnstof/endotixine/geur)) in
Nederland door het toevoegen van veehouderijen? Wat kan de herziening van de RIE opleveren aan broeikasgasemissiereductie in de Nederlandse veehouderij richting 2050/2055?
b. Kan er duiding gegeven worden op wat de herziening betekent voor het
EU level-playing field t.o.v. andere landen?
36

c.

In hoeverre kunnen reductiemaatregelen bijdragen aan verbetering van
dierenwelzijn en brandveiligheid? (voor zover mogelijk en bekend)?
d. Wat zijn de investeringskosten om te voldoen aan de herziening van de
RIE en de toepassing van BBT’s (voor zover mogelijk en in te schatten)?
Aanvullende vragen, nice to have:
7.
In hoeverre voldoet de Nederlandse veehouderij al aan het streng vergunnen aan de
onderkant van de BREF?
8.
Vanaf welke range voor de BREF/BBT’s, zou de herziening nieuwe eisen gaan opleveren
ten opzichte van de huidige situatie voor technieken? .
9.
Op welke manier kunnen de herzieningsvoorstellen passen bij de ingezette lijn van LNV
om dierenwelzijn en brandveiligheid te verbeteren, ook om aan te sluiten bij de Wet
dieren?
10.
Indicatie van milieuwinst als gevolg van de huidige RIE EU.
11.
Indicatie van milieuwinst in NL door RIE in omringende landen.
12.
Indicatie van de gevolgen op het gebied van vergunningverlening en administratieve lasten
in enkele andere EU-landen.

37

Bijlage III: Gespreksleidraden
Gespreksleidraad bevoegd gezag
Algemeen
1.
In hoeverre was u voor dit interview bekend met de huidige Richtlijn Industriële Emissies
(RIE) en het voorstel van de Europese Commissie t.a.v. de herziening van de RIE?
2.
Op welke manier komt u in aanraking met de huidige Nederlandse regelgeving in het kader
van de RIE?
Huidige RIE
3.
Wat betekent de RIE op dit moment op het gebied van handhaving en vergunningen?
4.
Welke kosten zijn hier voor de overheid mee gemoeid (dus de extra kosten voor een IPPCbedrijf ten opzichte van een veehouderij die niet IPPC is)?
5.
Levert de RIE extra verplichtingen op t.o.v. ons nationale milieu- en stikstofbeleid, of is het
hier ondersteunend aan?
6.
Kunt u vertellen wat de huidige RIE op dit moment inhoudt voor Nederlandse veebedrijven
die hier onder vallen?
7.
Welke (administratieve)lasten en kosten zijn hier volgens u gemoeid voor de veehouder
(dus de extra kosten die een IPPC bedrijf heeft ten opzichte van een veehouderij die niet
IPPC is?
Herziening RIE
8.
Het voorstel van de Commissie is om de reikwijdte van de RIE te verbreden naar meer
veehouderijbedrijven (150 LSU, en optellen bij gemengde bedrijven, toevoeging rundvee)
en naar methaan. Hierover hebben we enkele vragen:
9.
Wat zijn naar uw inschatting de gevolgen voor het bevoegd gezag?
10.
Wat betekent de uitbreiding van de reikwijdte van de RIE voor de huidige beschikkingen
en/of vergunningen en meldingen in Nederland? Daarbij rekening houdend dat elke RIE
wijzigingen met zich meebrengt, dat de veehouderij te maken gaat krijgen met een lichter
regiem, de drempelwaarden en methaan.
11.
Wat zijn de gevolgen voor de handhaving? Zijn er gevolgen voor de inspectieverslagen?
12.
Wat zijn de benodigde investeringen voor het bevoegd gezag om te voldoen aan de
herziening van de RIE en de toepassing van BBT’s (voor zover mogelijk en in te
schatten)?
13.
En nadat dat de investeringen zijn gedaan: wat betekent dit voor administratieve kosten
van het bevoegd gezag (inclusief controle op monitoringsgegevens)? (grove schatting
mag cq. wat is uw verwachting?)
14.
Wat zijn de effecten op methaan? Denkt u dat de RIE kan bijdragen aan de ambities van
het Kabinet om de uitstoot van methaan terug te dringen?
15.
Ziet u nog andere gevolgen voor het bevoegde gezag?
16.
Wat verwacht u dat de gevolgen zijn voor veehouders?
17.
Kan de RIE bijdragen aan een level playing field op stikstof en methaan met andere
lidstaten/onze buurlanden?

38

18.

Op welke manier kunnen de herzieningsvoorstellen passen bij de ingezette lijn van LNV
om dierenwelzijn en brandveiligheid te verbeteren, ook om aan te sluiten bij de Wet dieren?
Wat zou ingebracht kunnen worden bij de totstandkoming van de BBT? Zijn er bijv.
interessante onderzoeken.

Overige vragen
19.
Wat zijn volgens u aandachtspunten bij uitwerking en implementatie in Nederland?
20.
Welke zaken dienen volgens u in ieder geval op EU-niveau helder geregeld te worden?
21.
In hoeverre wordt in de Nederlandse veehouderij volgens u al streng vergund aan de
onderkant van de BREF? Zit er verschil in hoe vergund wordt naar gelang de omvang van
veehouderijen groter wordt?
22.
eventueel: Kunt u een indicatie geven van de impact van de voorgestelde wijzigingen in
de RIE in de omringende landen. (hier bij variatie naar 150, 300 en 400 LSU voor
methaan, fijnstof en ammoniak)
23.
(eventueel: Indicatie van de gevolgen op het gebied van vergunningverlening en
administratieve lasten buiten Nederland in enkele andere EU-landen.)
24.
Zijn er nog andere aandachtspunten in het kader van de herziening van de RIE die u wilt
benoemen?

Gespreksleidraad veehouderij
Algemeen
1.
In hoeverre was u voor dit interview bekend met de huidige Richtlijn Industriële Emissies
(RIE) en het voorstel van de Europese Commissie t.a.v. de herziening van de RIE?
Huidige RIE
2.
Kunt u vertellen wat de huidige RIE op dit moment inhoudt voor Nederlandse veebedrijven
die hier onder vallen?
3.
Welke (administratieve)lasten en kosten zijn hiermee gemoeid voor de veehouder (dus de
extra kosten die een IPPC-bedrijf heeft ten opzichte van een veehouderij die niet IPPC is?
4.
Levert de RIE extra verplichtingen op t.o.v. ons nationale milieu- en stikstofbeleid, of is het
hier ondersteunend aan?
Herziening RIE
5.
Het voorstel van de Commissie is om de reikwijdte van de RIE te verbreden naar meer
veehouderijen (150 LSU , en optellen bij gemengde bedrijven, toevoeging rundvee) en ook
naar methaan. Hierover hebben we enkele vragen:
6.
Wat betekent de uitbreiding van de reikwijdte van de RIE voor de huidige beschikkingen
en/of vergunningen en meldingen in Nederland?
7.
Wat betekent dit voor de extra lasten van veehouders die nu nog niet onder de RIE vallen?
(grove schatting mag cq. wat is uw verwachting?)
8.
Wat is het handelingsperspectief voor veehouders om te voldoen aan de RIE en welke
reductiemaatregelen (ammoniak, methaan) zouden zij daarbij kunnen nemen, naar uw
inzicht? Daarbij rekening houdend dat de veehouderij te maken gaat krijgen met een lichter
regime, de drempelwaarden en methaan.
39

9.
10.
11.
12.
13.
14.

Denkt u dat de RIE kan bijdragen aan de ambities van het Kabinet om de uitstoot van
methaan terug te dringen? Wat kunnen de effecten zijn op methaanreductie?
Kan de RIE bijdragen aan level playing field op stikstof en methaan met andere
lidstaten/onze buurlanden?
Zijn er bepaalde technieken/oplossingen die volgens u meer onder de aandacht dienen te
worden gebracht?
In hoeverre kunnen reductiemaatregelen bijdragen aan verbetering van dierenwelzijn en
brandveiligheid? (voor zover mogelijk en bekend)
Wat zijn de investeringskosten voor veehouders om te voldoen aan de herziening van de
RIE en de toepassing van BBT’s (voor zover mogelijk en in te schatten)?
Wat verwacht u dat de gevolgen zijn voor de betrokken overheidsinstanties?

Overige vragen
15.
Wat zijn volgens u aandachtspunten bij uitwerking en implementatie in Nederland?
16.
Welke zaken dienen volgens u in ieder geval op EU-niveau helder geregeld te worden?
17.
Kan er duiding gegeven worden op wat de herziening betekent voor het EU level-playing
field voor veehouders t.o.v. andere landen?
18.
Op welke manier kunnen de herzieningsvoorstellen passen bij de ingezette lijn van LNV
om dierenwelzijn en brandveiligheid te verbeteren, ook om aan te sluiten bij de Wet dieren?
Wat zou ingebracht kunnen worden bij de totstandkoming van de BBT? Zijn er bijv.
interessante onderzoeken.
19.
(eventueel: Kunt u een indicatie geven van de impact van de voorgestelde wijzigingen in
de RIE in de omringende landen. (hier bij variatie naar 150, 300 en 400 LSU voor
methaan, fijnstof en ammoniak)
20.
(eventueel: Indicatie van de gevolgen op het gebied van vergunningverlening en
administratieve lasten buiten Nederland in enkele andere EU-landen.)
21.
Zijn er nog andere aandachtspunten in het kader van de herziening van de RIE die u wilt
benoemen?

Gespreksleidraad overige experts
Algemeen
1.
In hoeverre was u voor dit interview bekend met de huidige Richtlijn Industriële Emissies
(RIE) en het voorstel van de Europese Commissie t.a.v. de herziening van de RIE?
Huidige RIE
2.
Kunt u vertellen wat de huidige RIE op dit moment inhoud voor Nederlandse veebedrijven
die hier onder vallen?
3.
Bent u bekend met de huidige BREF/BBT documenten en de procedures om die op te
stellen? Zo ja, hoe verloopt dit proces?
4.
Welke (administratieve)lasten en kosten zijn hiermee gemoeid voor de veehouder en de
betrokken overheden?
5.
Levert de RIE verplichtingen op t.o.v. ons nationale milieu- en stikstofbeleid, of is het hier
ondersteunend hieraan?
40

Herziening RIE
6.
Het voorstel van de Commissie is om de reikwijdte van de RIE te verbreden naar meer
veehouderijen en ook naar methaan. Hierover hebben we enkele vragen:
7.
Wat betekent de uitbreiding van de reikwijdte van de RIE voor de huidige beschikkingen
en/of vergunningen en meldingen in Nederland? (PM drempelwaarden en methaan)
8.
Wat zijn de effecten op methaan: Levert de RIE extra verplichtingen op t.o.v. ons nationale
klimaatbeleid of is het hier ondersteunend aan?
9.
Kan de RIE bijdragen aan level playing field op stikstof met andere lidstaten/onze
buurlanden?
10.
Wat levert dit aan extra lasten voor veehouders op? Welke lasten denkt u aan?
(grove schatting mag cq. wat is uw verwachting?)
11.
Wat is het handelingsperspectief voor veehouders om te voldoen aan de RIE en welke
reductiemaatregelen zouden zij daarbij kunnen nemen, naar uw inzicht? Daarbij rekening
houdend met een lichter regiem voor veehouderij, de drempelwaarden en methaan.
12.
Zijn er bepaalde technieken/oplossingen die volgens u meer onder de aandacht dienen te
worden gebracht?
13.
Wat zou het reductiepotentieel kunnen zijn bij invoering van de RIE?
14.
Welke aandachtspunten kunnen we meegeven bij de totstandkoming van de BBT
conclusies/Operating rules als het gaat om verbetering van dierenwelzijn en
brandveiligheid bij de toepassing van reductiemaatregelen? (voor zover mogelijk en
bekend)
15.
Wat zijn de extra investeringskosten voor veehouders om te voldoen aan de herziening
van de RIE en de toepassing van BBT’s (voor zover mogelijk en in te schatten)? (kan dit
worden onderscheiden als het gaat om huidige IPPC en nieuwe veehouderijen die onder
de RIE komen te vallen?
16.
Wat verwacht u dat de gevolgen zijn voor de betrokken overheidsinstanties?
Overige vragen
17.
Wat zijn volgens u aandachtspunten bij uitwerking en implementatie van de RIE in
Nederland?
18.
Welke zaken dienen volgens u in ieder geval op EU-niveau helder geregeld te worden?
19.
(eventueel: Kunt u een indicatie geven van de impact van de voorgestelde wijzigingen in
de RIE in de omringende landen. (hier bij variatie naar 150, 300 en 400 LSU voor
methaan, fijnstof en ammoniak)
20.
(eventueel: Indicatie van de gevolgen op het gebied van aantal extra bedrijven dat onder
de RIE komt te vallen en administratieve lasten buiten Nederland in enkele andere
EU-landen.)
21.
Zijn er nog andere aandachtspunten in het kader van de herziening van de RIE die u wilt
benoemen?

41

Bijlage IV, Tabellen methaanemissie

Tabel 6 Methaanemissie per dier uit pens- en darmfermentatie

Diersoort
Melkkoe noordwest Nederland
Melkkoe zuidoost Nederland
Rosekalf
Varken

Pens- en darmfermentatie
(kg CH4/dier)
135,1
136,0
34,7
1,5

Bron: Van Bruggen et al., 202227

Tabel 7 Methaanemissie per dier uit mest

Diersoort
Melkkoe
Rosekalf
Varken (zeug)

Mestproductie mest in de
stal (kg CH4/dier)
37,8
8,9
18,5

Bron: Van Bruggen et al., 202226

26

https://www.wur.nl/nl/show/emissies-naar-lucht-uit-de-landbouw-berekend-met-nema-voor-1990-2020.htm
42

Bijlage V, Cijfers CBS

43

44

45

46

47

48

49

50