Position paper Commonland en Wij.land voor de Vaste commissie voor
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit van de Tweede Kamer
Auteurs:
Datum:

Willem Ferwerda, CEO Commonland
Danielle de Nie, directeur Wij.land
10.10.2019 ten behoeve van de technische briefing van het IPBES rapport op 17.10.2019

Commonland is in 2013 opgericht op initiatief van ecoloog en voormalig directeur IUCN NL, Willem Ferwerda,
en ontwikkelt internationaal landschapsherstel projecten op basis van het 4 Returns1 model voor landschapsherstel. Momenteel wordt dit model, in samenwerking met lokale partners, in 4 landen succesvol toegepast
om een ‘proof of concept’ te bouwen in grote gebieden in Australië, Spanje, Zuid-Afrika en Nederland. In elk
van deze landen zijn lokale ‘landschapspartnerships’ opgezet met boeren, natuurorganisaties, ondernemers,
waterbedrijven en gemeentes. In Australië is sinds 2018 het eerste 4 Returns-bedrijf aan de beurs genoteerd.
Stichting Wij.land is als zelfstandige stichting sinds 2017 de 4 Returns uitvoeringspartner van Commonland in
Nederland en werkt aan de praktijk van herstel van biodiversiteit en ecosysteem functies in het westelijke
veenweidegebied, met boeren, natuurorganisaties en ondernemers.
Vanuit de praktijkervaring van Commonland en Wij.land willen wij de Vaste commissie voor Landbouw, Natuur
en Voedselkwaliteit het volgende onder de aandacht brengen:
Een lange termijn agenda en rijksbrede inzet voor herstel van biodiversiteit
• Alleen een lange termijn systemische aanpak zal succesvol zijn voor herstel van biodiversiteit. Een
geïntegreerde lange termijn agenda (2050) voor landschaps- en biodiversiteitsherstel ontbreekt nog
en is nú nodig.
• Baseer deze 2050 agenda op de holistische en lange termijn aanpak van Commonland met haar 4
Returns, 3 zones en 20 jaar ‘framework’ voor landschapsherstel waarbij wordt ingezet op een breed
gedragen landschapsvisie met alle betrokkenen.
• Laat deze agenda voor landschapsherstel leidend zijn voor de ministeries van LNV, Economische
Zaken en Klimaat, Infrastructuur & Waterstaat en het ministerie van Financiën.
• Koppel deze agenda aan de Klimaatwet (faciliteer bijvoorbeeld betalingen aan de boer voor CO2opslag als driver van kringloop landbouw), Nationaal Beleidsplan Ruimtelijke Ordening, het Rijksbrede
Programma Circulaire Economie, het Deltaplan Biodiversiteitsherstel en de Energietransitie.
Een sterk instrumentarium om de transitie naar regeneratieve kringlooplandbouw te faciliteren
• Laat de lange termijn 4 Returns aanpak, met regeneratieve 2 kringlooplandbouw een integrale
oplossing zijn voor de uitdagingen op gebied van biodiversiteit, klimaat- en stikstofproblematiek.
• Zet het Nationaal Programma Landbouwbodems in als leidend instrument om de gezamenlijke
opgaven van klimaat, stikstof en biodiversiteit op te lossen. Een belangrijke sleutel ligt in het
duurzaam (regeneratief) beheer van de bodem, waarbij we de blik moeten verschuiven van een al te
eenzijdige belichting van het producerend vermogen van de bodem (de chemische bril) naar de rol

4 returns zijn: inspiratie, natuurlijk, sociaal en financieel rendement
Anders dan kringlooplandbouw of natuur-inclusieve landbouw is regeneratieve landbouw een vorm van landbouw die een netto positief
effect op bodem, water, biodiversiteit en klimaat nastreeft (ten opzichte van business as usual) en dat bereikt door het (natuurlijk)
functioneren van de bodem en de bodembiologie centraal te plaatsen.
1
2

•

•

•

•

van de bodembiologie voor een combinatie van functies zoals voortbrengend vermogen,
stikstofomzetting, koolstofopslag, waterberging.
Stimuleer het ontwikkelen van maatschappelijke beleggingen zoals in een grondfonds waarmee grond
wordt ingezet voor de transitie naar een duurzaam landbouw- en voedselsysteem en de boer in staat
wordt gesteld deze transitie door te maken, bijvoorbeeld door beleggingen in dit grondfonds vrij te
stellen van vermogensrendementsheffing.
De grootste veranderingen op het boerenbedrijf, en dus ook de grootste kansen voor de omslag naar
kringlooplandbouw in de bedrijfsvoering, liggen in de regel in de overname van het bedrijf. Er zijn veel
boeren zonder opvolger, en elke dag stoppen er 2 á 3 boeren. Zorg als overheid dus voor een centrale
starters-stoppers centrum, waar boeren die willen stoppen en geen opvolger hebben zich kunnen
aanmelden voor begeleiding van bedrijfsoverdracht en jonge (innovatieve) kringloopboeren en zijinstromers een kans krijgen om een bedrijf te starten. En biedt ook begeleiding van jonge boeren en
boerinnen die het ouderlijk bedrijf willen overnemen.
Creëer (ruime) bufferzones rondom natuurgebieden en faciliteer begeleiding van de boeren in deze
bufferzone bij het doorvoeren van aanpassingen van zijn bedrijfsmodel, en betrek daarbij de
natuurbeheerder en de waterschappen.
Stimuleer partijen die het 4 Returns proces als een onafhankelijke derde kunnen begeleiden en zowel
de taal van de natuurorganisatie als de taal van de boeren en financiële experts verstaan.

Faciliteer bottom-up processen in de regio voor een lange periode
• Sluit aan bij de energie van de regio, laat partijen die mee willen in de transitie zich bottom-up
organiseren, ondersteund door bovenstaande praktijkcentra en financiële instrumenten en maak de
goede voorbeelden zichtbaar (inspiratie).
• Richt (regionale) financiële instrumenten en praktijkcentra op om te starten met regeneratieve
vormen van landbouw waarbij boeren en andere landgebruikers, als beheerder en hersteller van onze
ecosystemen, onderdeel zijn van de oplossing.
o Het doel van de praktijk centra voor regeneratieve kringloop landbouw is om gedegen en
onafhankelijk advies en begeleiding te kunnen bieden aan boeren die een stap willen maken
in de transitie naar (regeneratieve) kringloop landbouw. Deze oplossingen zijn vaak
kostenneutraal in te voeren en tasten niet direct het verdienvermogen van de boer aan,
maar gebeuren nu niet omdat de boer er niet mee bekend is.
o Het doel van de van de (financiële) instrumenten is om de benodigde pilots, transities én
investeringen te ondersteunen. Wanneer bedrijven een vergaande omslag moeten maken
die wel (tijdelijk) het verdienvermogen aantast, zorg dan voor een instrumentarium zoals
transitiefonds, betalingen voor (ecosysteemdiensten) of gunstigere
financieringsvoorwaarden. Voorbeelden van instrumenten waar Wij.land ervaring mee heeft
en mee experimenteert zijn: een pilotfonds, transitiefonds, investeringsfonds én een
grondfonds.
• Zorg dat de middelen die het rijk uittrekt niet verdampen aan ‘praat-tafels’ in lagere overheden of
semi-overheden maar dat ze zo snel mogelijk bijdragen aan de gewenste verandering op de grond.
• Internationaal is regeneratieve landbouw al aan het doorbreken, dus ga gewoon beginnen. Wacht
niet tot alles opgeschreven is in rapporten, wetenschappelijk onderbouwd of bewezen, maar toon
daadkracht en leer al doende. Faciliteer voor de lange termijn inspiratiesessies, kennisuitwisseling en
leren tussen verschillende bottom-up initiatieven.
www.commonland.com

www.wij.land