Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2014–2015

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

782
Vragen van de leden Yücel (PvdA) en Schouten (ChristenUnie) aan de
staatssecretarissen van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en van Veiligheid
en Justitie over onoplosbare schulden (ingezonden 12 november 2014).
Antwoord van Staatssecretaris Klijnsma (Sociale Zaken en Werkgelegenheid),
mede namens de Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie (ontvangen
10 december 2014)Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2014–2015,
nr. 749.
Vraag 1
Kent u het rapport «Onoplosbare schuldsituaties» van Nadja Jungmann,
lector schulden van de Hogeschool Utrecht?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Wat zijn de wettelijke voorwaarden om in aanmerking te komen voor
schuldsanering?
Antwoord 2
In Nederland kennen we een minnelijke- en een wettelijke schuldsanering.
Voor de wettelijke schuldsanering zijn de voorwaarden om in aanmerking te
komen vastgelegd in de Faillissementswet (artikelen 285 en 288 Fw). Kern
hiervan is dat men voorafgaand aan een eventueel verzoek tot toelating tot
de Wet schuldsanering natuurlijke personen (WSNP) geprobeerd heeft op
minnelijke wijze tot een oplossing te komen met de schuldeisers, en dat men
te goeder trouw is ten aanzien van het ontstaan en onbetaald laten van de
schulden.
De minnelijke schuldsanering kent geen wettelijke voorwaarden. Minnelijke
schuldsanering vormt een onderdeel van de gemeentelijke schuldhulpverlening. Naast budgetbeheer, budgetcoaching en andere trajecten die mensen
kunnen helpen om met hun schuldsituatie om te gaan, kan binnen de
gemeentelijke schuldhulpverlening ook een minnelijke schuldsanering
(schuldbemiddeling) worden ingezet. Voorwaarden rond de toegang tot de
gemeentelijke schuldhulpverlening bepalen daarom ook of iemand in

1

ah-tk-20142015-782
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2014

Trouw, 11 november 2014 «Drempels te hoog voor schuldsanering»

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

1

aanmerking kan komen voor een – met hulp van de gemeente – tot stand
gekomen minnelijke schuldsanering. In de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) is bepaald dat vreemdelingen die onrechtmatig in Nederland
verblijven geen schuldhulpverlening kan worden aangeboden (artikel 3,
vierde lid Wgs). Daarnaast biedt de wet gemeenten de mogelijkheid om
indien sprake is van recidive dan wel fraude, de schuldhulpverlening te
weigeren (artikel 3, tweede en derde lid Wgs).
Vraag 3
Welke criteria hanteren de meeste gemeenten voor schuldsanering? Werpen
zij hogere toegangsdrempels op dan afgesproken?
Antwoord 3
De rechter beoordeelt of iemand kan worden toegelaten tot de wettelijke
schuldsanering. De door hem gehanteerde criteria zijn opgenomen in de
Faillissementswet. Voor de minnelijke schuldsanering zijn gemeenten niet
gehouden aan wettelijk vastgelegde toelatingscriteria. Gemeenten hebben
daarom meer mogelijkheden om tot een minnelijke schuldsanering te komen.
Daarbij zijn ze wel in hoge mate afhankelijk van de wil, medewerking en
mogelijkheden van schuldeisers en schuldenaar. Gemeenten maken daarom
veelal voorafgaand aan dit traject een afweging of het enige kans van slagen
heeft.
Het door u aangehaalde rapport ziet niet op de door de gemeente gehanteerde criteria voor de minnelijke schuldsanering, maar gaat in op de
algemene toelatingscriteria die gemeenten gebruiken als het gaat om de
toelating tot de schuldhulpverlening. Daarbij constateren de onderzoekers dat
de onderzochte gemeenten verschillende varianten van uitsluitinggronden in
hun beleidsregels hebben opgenomen.2 Belangrijk daarbij is te vermelden dat
de Wgs niet spreekt over uitsluitinggronden, maar over gronden om de
toegang tot de schuldhulpverlening te weigeren. Uitsluitinggronden zijn
gronden die ongeacht de omstandigheden van de betrokkene toegepast
kunnen worden. Weigeringgronden vragen daarentegen steeds om een
afweging van de individuele omstandigheden. Deze zijn bepalend voor de
vraag of aan iemand de toegang daadwerkelijk kan worden geweigerd.
Gedacht moet dan worden aan situaties waarbij betrokkene zich niet houdt
aan eerder gemaakte afspraken of zich jegens medewerkers ernstig misdraagt. Het gebruiken van uitsluitinggronden, zoals het onderzoek constateert,
dan wel algemener geformuleerde weigeringgronden (b.v. weigering
vanwege het enkele feit dat sprake is van een eigendomswoning) staat de
Wgs uitdrukkelijk niet toe. In mijn eerstvolgende verzamelbrief zal ik hier
aandacht voor vragen.
Vraag 4 en 5
Wat vindt u van het pleidooi van mw. Jungmann, dat gemeenten minder
strenge toelatingseisen voor de schuldhulpverlening gaan hanteren en vaker
proberen mensen te motiveren?
Wat vindt u van de conclusie dat in 40% van de onderzochte aanvragen voor
schuldsanering geen traject is gestart vanwege het gedrag van de aanvragers?
Antwoord 4 en 5
De inzet van gemeenten moet zijn gericht op een goede en effectieve
schuldhulpverlening. Dat is een klantgerichte schuldhulpverlening, die een bij
de individuele schuldenaar passende dienstverlening aanbiedt.
Schuldhulpverlening die op deze wijze is ingericht kijkt niet of de schuldenaar
past bij de aanwezige ondersteuningsproducten, maar richt de ondersteuning
in naar de mogelijkheden van de hulpvrager. Ook dan zal het voorkomen dat
bepaalde oplossingen niet tot de mogelijkheden behoren. Maar hierbinnen
past het niet dat mensen niet (langer) geholpen worden, simpelweg omdat zij

2

De onderzoekers noemen het hebben van een koophuis, het doorlopen van een behandeling bij
de verslavingszorg, GGZ of andere instelling voor (zwaar) ontregelende belemmeringen, het
feit dat een of meerdere vaste lasten in de afgelopen drie maanden niet zijn voldaan, een niet
afgeronde scheiding en het niet hebben van inkomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

2

niet aan de voorwaarden van het aanwezige ondersteuningsproduct kunnen
voldoen.
In die zin deel ik het pleidooi van mevrouw Jungmann. Het uitsluiten van
schuldenaren lost de eigenlijke problematiek niet op. Het is wenselijk om
ondersteuning te bieden die past bij de hulpvraag of – beter nog – in de vorm
van preventie reeds anticipeert op een mogelijk risico. Ik zie dat de schuldhulpverlening zich ook in die zin ontwikkelt door een steeds grotere inzet op
preventie en een steeds diverser aanbod van hulpverlening. De ontwikkeling
van trajecten die erop gericht zijn om de motivatie van de hulpvrager te
versterken passen daar bij.
Vraag 6
Kent u succesvolle programma’s of methoden die kunnen bijdragen aan
positieve gedragsveranderingen op dit gebied? Zo ja, bent u bereid om
samen met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en de
Nederlandse Vereniging voor Volkskrediet (NVVK; brancheorganisatie voor
schuldhulpverlening en sociaal bankieren) deze methoden actief onder de
aandacht van gemeenten te brengen?
Antwoord 6
Er is binnen het veld van schuldhulpverlening steeds meer aandacht voor
gedragsbeïnvloeding. Voorbeelden hiervan zijn de (mede) door mij gefinancierde rapporten «Voorkomen is beter dan genezen» van de Hogeschool
Utrecht en de rapporten «Het financiële gedrag van consumenten» van het
Nibud. In deze rapporten wordt getracht relevante kennis uit de gedragswetenschappen voor het veld van de schuldhulpverlening te koppelen aan de
praktijk. Ik zet mij er voor in deze rapporten actief onder de aandacht te
brengen van de NVVK en gemeenten.
Vraag 7
Wat is de oorzaak van het voortijdig afhaken door 30% van de mensen in een
schuldsaneringstraject?
Antwoord 7
Binnen het minnelijk schuldsaneringtraject vindt geen algemene registratie
van de oorzaak van voortijdig afhaken plaats. Over deze gegevens beschik ik
dan ook niet.
In het wettelijk traject wordt dit wel geregistreerd. De oorzaak van de
beëindigingen zonder schone lei is onderzocht in de achtste Monitor Wsnp,
zowel voor de tussentijdse (voortijdige) beëindiging als voor de beëindiging
zonder schone lei na afloop van de reguliere looptijd. Bij schuldsaneringen
van particulieren die binnen anderhalf jaar zonder schone lei zijn beëindigd,
werd in ongeveer de helft van de gevallen een terugval in inkomsten
genoemd als reden. Overbesteding en compensatiegedrag werden beide bij
ongeveer een derde van de kortlopende schuldsaneringen zonder schone lei
genoemd. Echtscheiding werd in 17% van de gevallen genoemd.
Al deze oorzaken leiden tot het ontstaan van nieuwe bovenmatige schulden
tijdens de schuldsaneringprocedure. Als tijdens dat saneringsproces nieuwe
hoge schulden ontstaan, heeft een sanering geen zin, en bepaalt de wet
daarom (in artikel 350 Fw) dat er tussentijds moet worden beëindigd.
Voortijdige beëindiging vindt daarnaast ook vaak plaats omdat de schuldenaar zich onvoldoende inspant voor de boedel, bijvoorbeeld door onvoldoende te werken en te solliciteren. In de schuldsanering geldt een duidelijke
regel van «voor wat hoort wat», dat wil zeggen een schone lei moet men met
het oog op de schuldeisers door een maximale inspanning verdienen.
Vraag 8
Wat is de stand van zaken van de inrichting van het landelijk beslagregister?
Op welke termijn verwacht u dat ook overheidsorganisaties zich hier bij aan
kunnen sluiten?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

3

Antwoord 8
Ingevolge mijn toezegging tijdens het Algemeen Overleg armoede- en
schuldenbeleid op 2 juli 2014 (Kamerstuk 31 793, nr.3 zal ik, na behandeling in
de ministerraad in december, nog dit jaar een brief van het kabinet over de
aanpak van het schuldenbeleid aan u doen toekomen. In deze brief zal ook de
stand van zaken van de inrichting van het landelijk beslagregister nader
worden uiteengezet.
Vraag 9
Op welke manier worden mensen met schulden geholpen als zij niet in een
schuldsaneringstraject terecht kunnen?
Antwoord 9
Schuldsanering is een van de vormen waarin burgers met schulden kunnen
worden ondersteund binnen de schuldhulpverlening. Wil een schuldsanering
tot stand kunnen komen dan stelt dit de nodige eisen aan enerzijds het
schuldenpakket en anderzijds ook de mogelijkheden van de schuldenaar. Een
schuldsanering behoort daardoor niet voor iedereen tot de mogelijkheden.
Het door u aangehaalde onderzoek toont dit ook aan.
De schuldhulpverlening kent daarom ook een veelheid aan diensten die er toe
dienen de financiële situatie van de schuldenaar te stabiliseren dan wel een
schuldsaneringstraject op termijn mogelijk te maken. Gedacht moet dan
worden aan budgetbeheer, budgetcoaching, duurzame financiële dienstverlening of beschermingsbewind. De noodzakelijke dienstverlening kan daarbij
ook buiten de schuldhulpverlening liggen in situaties waarbij de schuldenaar
eerst een ander traject moet doorlopen vooraleer de schuldenproblematiek
ter hand kan worden genomen.
Het onderzoek zelf geeft aan dat de meeste mensen die kampten met een
onoplosbare schuldsituatie wel andere ondersteuning ontvingen. In 37% van
de dossiers is het inkomen op peil gebracht door de beslagvrije voet te
corrigeren. 29% ging in budgetbeheer en voor 15% werd geprobeerd een
(tijdelijke) betalingsregeling te treffen. Bij 14% is er om allerlei redenen geen
ondersteuning geboden (kwamen niet meer op afspraken, wilden het zelf
oplossen etcetera).

3

Trouw, 11 november 2014 «Drempels te hoog voor schuldsanering»

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

4