Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

28 760

Meerjarenplan Alfabetisering

Nr. 113

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 8 juli 2021
Hierbij stuur ik uw Kamer naar aanleiding van de procedurevergadering
van 15 april 2021, mijn reactie op het adviesrapport van de UNESCO
Leerstoel Volwasseneneducatie met de titel «Noodzaak van volwasseneneducatie voor iedereen»1, 2.
In het adviesrapport wordt gesteld dat de huidige Nederlandse infrastructuur van volwasseneneducatie ontoereikend is om aan de internationale afspraken te kunnen voldoen die de gezamenlijke lidstaten van de
UNESCO hebben gemaakt3.
Het adviesrapport en de aanbevelingen komen mede voort uit het vierde
doel van de Sustainable Development Goals van de Verenigde Naties:
gelijke toegang tot kwalitatief goed onderwijs voor iedereen, zodat
iedereen de kans heeft om een goede plek in de samenleving en op de
arbeidsmarkt te krijgen.
Uit dit rapport spreekt de urgentie voor een stevige aanpak van laaggeletterdheid in Nederland. Die urgentie deel ik. Dagelijks hebben vele mensen
in Nederland te maken met de gevolgen van beperkte basisvaardigheden
op het gebied van taal, rekenen of digitale vaardigheden. Ze worden
belemmerd in gewone maar belangrijke dingen zoals het voorlezen van
hun kinderen of het invullen van een formulier. Dit kabinet zet daarom ook
in de aanpak van die laaggeletterdheid.
Aangezien het hebben van onvoldoende basisvaardigheden impact heeft
op veel verschillende terreinen, werken mijn ministerie en de Ministeries
van VWS, SZW en BZK samen in het interdepartementale actiepro1

https://www.unesco.nl/sites/default/files/inline-files/Unesco%20Adviesrapport%20%20Noodzaak%20van%20volwasseneneducatie%20voor%20iedereen_DEF_0.pdf.
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
3
Recommendation on Adult Learning and Education, 2015.
2

kst-28760-113
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 760, nr. 113

1

gramma Tel mee met Taal. Het doel van dit programma is het voorkomen
en verminderen van lage basisvaardigheden. Met dit programma
ondersteunt het Rijk onder andere gemeenten, aanbieders van opleidingen, werkgevers, bibliotheken, zorgprofessionals en maatschappelijke
organisaties om mensen met lage basisvaardigheden te herkennen, door
te verwijzen en te scholen. Ik heb uw Kamer op 18 maart 2019 geïnformeerd over de invulling van de vervolgaanpak van het programma Tel
mee met Taal in de periode 2020–2024.4
Vijf Aanbevelingen
De algemene boodschap van het adviesrapport luidt: faciliteer een
adequate draagkrachtige infrastructuur voor volwasseneneducatie. De
UNESCO Leerstoel Volwasseneneducatie heeft daartoe een vijftal
aanbevelingen opgesteld:
1. Realiseer een draagkrachtige sector volwasseneneducatie;
2. Zorg middels werving voor een makkelijk toegankelijk aanbod;
3. Stel voldoende financiële middelen beschikbaar voor uitvoer,
coördinatie en werving;
4. Bevorder een breed aanbod voor een diverse doelgroep;
5. Draag zorg voor professionalisering docenten.
In deze brief geef ik uw Kamer een reactie op het adviesrapport en de vijf
aanbevelingen.
Aanbeveling 1: Realiseer een draagkrachtige sector volwasseneneducatie
De UNESCO Leerstoel Volwasseneneducatie benoemt in haar eerste
aanbeveling het belang van een daadkrachtige sector volwasseneneducatie. Ik onderschrijf dit belang. Eenieder heeft basisvaardigheden nodig
om zelfstandig mee te kunnen doen in onze maatschappij. Ouders hebben
deze vaardigheden nodig om hun kinderen voor te lezen, patiënten om
bijsluiters van medicijnen te begrijpen en werknemers om veiligheidsinstructies op de werkvloer aan te leren. Het hebben van voldoende
basisvaardigheden, met name digitale vaardigheden, is door de coronacrisis nog urgenter geworden.
Met de vervolgaanpak laaggeletterdheid werken we er de komende jaren
naartoe dat elke gemeente een kwalitatief goed opleidingsaanbod heeft
om mensen te helpen hun basisvaardigheden te vergroten. Daarnaast
streven we ernaar dat gemeenten nog meer de regierol gaan voeren in
het coördineren van een regionale opzet en uitvoering van de aanpak van
laaggeletterdheid. Stichting Lezen en Schrijven ondersteunt gemeenten
hierbij. In de brief aan uw Kamer van 15 december jl. heb ik laten weten
hoe er, ondanks het opzeggen van het bestuurlijke akkoord door de VNG,
samen met de gemeenten, verder aan de regionale aanpak wordt
gewerkt.5
Aanbeveling 2 en 4: Zorg middels werving voor een makkelijk
toegankelijk aanbod en bevorder een breed aanbod voor een
diverse doelgroep
In haar tweede en vierde aanbeveling pleit de UNESCO Leerstoel
Volwasseneneducatie voor een toegankelijk aanbod voor een diverse
doelgroep. UNESCO geeft daarbij aan dat de werving van deelnemers
onvoldoende gefaciliteerd wordt waardoor gemeenten niet alle mensen
4
5

Kamerstuk 28 760, nr. 84.
Kamerstuk 31 524, nr. 481.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 760, nr. 113

2

kunnen bereiken die gebaat zouden zijn bij een opleiding basisvaardigheden of vervolgonderwijs. In mijn vervolgaanpak laaggeletterdheid is dit
dan ook als expliciete doelstelling opgenomen. Namelijk «meer mensen
bereiken met een aanbod op maat, vooral de groep met Nederlands als
moedertaal (NT1)». Ik erken dan ook dat dit extra inzet vraagt, omdat het
bereiken van deze NT1-doelgroep lastiger is. Ik stimuleer hierbij ook het
delen van kennis en goede voorbeelden tussen gemeenten en professionals. Het Expertisepunt Basisvaardigheden zet zich hier o.a. voor in.
Naast de extra middelen, in de vorm van een decentralisatie-uitkering, die
gemeenten ontvangen voor onder andere werving, zet ik met verschillende initiatieven in op werving. Met name onder de doelgroep laaggeletterden die in Nederland geboren is. Eind dit jaar lanceer ik bijvoorbeeld
een landelijke campagne gericht op laagtaalvaardige ouders. Ook zet ik in
op werving met inzet van extra taalambassadeurs, de Subsidieregeling Tel
mee met Taal en een Landelijk aanmeldpunt basisvaardigheden.
Om nog meer inzicht te krijgen in de mate waarin de verschillende
doelgroepen worden bereikt met volwassseneneducatie werken we
samen met het CBS en gemeenten aan het ontwikkelen van een landelijke
outputmonitor. Hierin wordt het aantal deelnames aan opleidingen
volwasseneneducatie gemonitord. Tot aan de zomer loopt een pilot met
16 gemeenten en een aantal aanbieders om het monitoren te beproeven.
Het plan is dat het CBS in 2022 start met een eerste landelijke
outputmonitor.
Aanbeveling 3: Stel voldoende financiële middelen beschikbaar
voor uitvoer, coördinatie en werving
De UNESCO Leerstoel Volwasseneneducatie pleit ook voor meer middelen
voor gemeenten voor volwasseneneducatie. Zij geeft aan dat vrijwel alle
landen in Noordwest-Europa meer dan dubbel zoveel geld investeren in
volwasseneneducatie als Nederland.
Momenteel ontvangen gemeenten per jaar circa € 62 miljoen voor
volwasseneneducatie. Dit gaat om een specifieke uitkering waarmee
gemeenten opleidingen voor taal, rekenen en digitale vaardigheden
kunnen inkopen voor de laaggeletterde inwoners in hun regio. Daarnaast
ontvangen contactgemeenten sinds 2020 extra middelen die oplopen tot
ruim € 7 miljoen per jaar in 20246. Deze extra middelen worden als
decentralisatie-uitkering verdeeld over de contactgemeenten. Contactgemeenten besteden dit budget, in overleg met de andere gemeenten in hun
regio, op een manier die aansluit bij de regionale en gemeentelijke
opgaven en doelen. Zo ontstaat bijvoorbeeld ruimte voor coördinatie,
werving en uitvoering.
In aanvulling op de middelen die gemeenten rechtstreeks ontvangen,
investeer ik, samen met de bewindslieden van de betrokken departementen, jaarlijks zo’n € 25 miljoen in maatregelen voor het verminderen
en voorkomen van lage basisvaardigheden, zowel bij volwassenen als
kinderen. Voorts is met het derde steunpakket dit jaar bijna € 6 miljoen
extra ter beschikking gesteld voor het bieden van scholing aan laaggeletterde werknemers via de Subsidieregeling Tel mee met Taal.

6

Gemeenten zijn voor de aanpak van laaggeletterdheid onderverdeeld in 35 contactgemeenten.
De contactgemeente is het aanspreekpunt voor het Rijk, legt verantwoording af over de
besteding van de middelen voor volwasseneneducatie en is als eerste verantwoordelijk voor
het verzorgen van een passend educatieaanbod in de regio.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 760, nr. 113

3

De aanbeveling van de UNESCO leerstoel voor meer middelen voor
volwasseneneducatie sluit aan bij eerdere signalen die ik hierover
ontvangen heb. Bijvoorbeeld een advies van de SER, waarin wordt
voorgesteld om het budget voor volwasseneneducatie te verdubbelen
naar ongeveer € 168 miljoen per jaar (maart 2019 en juni 2021)7. Ook
verwijs ik naar een pamflet van de Stichting Lezen en Schrijven – ondertekend door de SER, VNG, UWV, MBO Raad, NRTO, CNV, FNV en VCP –
dat op 11 maart jl. is aangeboden aan de demissionair Minister van SZW8.
Ik neem dit signaal serieus. Het is aan een volgend kabinet om hierover in
gesprek te gaan met de betrokken partijen.
Daarnaast pleit de UNESCO Leerstoel Volwasseneneducatie in haar derde
aanbeveling voor een grotere bestedingsvrijheid van de middelen die
gemeenten ontvangen voor de volwasseneneducatie. Dit sluit aan bij de
vervolgaanpak laaggeletterdheid (2020–2024)9. Hierin heb ik de ambitie
aangekondigd dat gemeenten vanaf 2025 zelfstandig de beleidsmatige en
financiële regie gaan voeren over de aanpak van basisvaardigheden. Op
dit moment geldt dat gemeenten de specifieke uitkering voor
volwasseneneducatie moeten besteden aan het inkopen of subsidiëren
van opleidingen taal, rekenen en digitale vaardigheden voor de verschillende doelgroepen. Vanaf 2025 zouden gemeenten regionaal en lokaal
inkleuring kunnen geven aan de besteding van deze middelen, zonder
landelijke kaders.
Aanbeveling 5: Draag zorg voor professionalisering docenten
UNESCO pleit in haar vijfde en laatste aanbeveling voor de professionalisering van docenten volwasseneneducatie. Op dit moment stelt OCW
geen landelijke eisen aan de (bij)scholing van professionals en de inhoud
van docentenopleidingen voor volwasseneneducatie. Die verantwoordelijkheid ligt nu bij gemeenten en aanbieders zelf. WEB-contactgemeenten
kunnen, doordat zij aanbieders van volwasseneneducatie contracteren, in
hun aanbestedings- of subsidiebeleid eisen stellen aan de opleiding van
docenten. Graag zou ik de komende tijd willen onderzoeken wat er nodig
is om gemeenten, aanbieders en docenten hier nog meer in te faciliteren.
Daarnaast ondersteun ik gemeenten met het borgen van de kwaliteit van
het opleidingsaanbod voor taal, rekenen en digitale vaardigheden. Hiertoe
laten we met betrokkenheid van gemeenten en aanbieders een landelijke
handreiking «kwaliteit» ontwikkelen. Dit wordt een belangrijk hulpmiddel
voor gemeenten om te kunnen sturen op de kwaliteit van het aanbod en
de professionalisering.
Ook heb ik de onderzoeksbureaus ECBO en Ockham IPS de opdracht
gegeven om, als onderdeel van de meerjarige evaluatie van het gehele
programma Tel mee met Taal, een inventarisatie uit te voeren naar de
inhoud van de regionale programma’s laaggeletterdheid, om kennisdeling
tussen gemeenten te bevorderen. Om dezelfde reden ben ik ook
voornemens om alle regionale programma’s openbaar te maken.

7

https://www.ser.nl/-/media/ser/downloads/adviezen/2019/samenwerken-aan-taal.pdf en
https://www.ser.nl/-/media/ser/downloads/adviezen/2021/sociaal-economisch-beleid-20212025.pdf.
8
https://www.lezenenschrijven.nl/over-stichting-lezen-en-schrijven/actueel/pak-juist-nu-delaaggeletterdheid-aan.
9
Zie noot 3.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 760, nr. 113

4

Tot slot
Zoals ik heb geschetst sluit ik me aan bij de urgentie die UNESCO
aangeeft voor een gedegen aanpak van laaggeletterdheid. En ben ik van
mening dat we ons moeten blijven inzetten voor de internationale
afspraken die we gezamenlijk met de andere lidstaten van de UNESCO
hebben gemaakt op het gebeid van volwasseneneducatie10. De aanbevelingen uit het UNESCO Adviesrapport sluiten grotendeels aan bij mijn
ambities voor de aanpak van laaggeletterdheid, zoals beschreven in mijn
Kamerbrief over de vervolgaanpak laaggeletterdheid.
Een deel van de aanbevelingen uit het UNESCO Adviesrapport is gericht
op extra financiële middelen voor de aanpak van laaggeletterdheid. Het is
aan een volgend Kabinet om hier een besluit over te nemen. In het najaar
zal ik uw Kamer informeren over de voortgang van de Vervolgaanpak
laaggeletterdheid, waaronder ook het traject met de gemeenten.
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
I.K. van Engelshoven

10

Zie noot 2.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 760, nr. 113

5