Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

34 144

Aanpassing van diverse BES-onderwijswetten
inzake het vervallen van de RMC-functie met
betrekking tot voortijdig schoolverlaten in
Caribisch Nederland

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING1

Het advies van de Afdeling advisering van de
Raad van State wordt niet openbaar gemaakt,
omdat het zonder meer instemmend
luidt/uitsluitend opmerkingen van redactionele
aard bevat (artikel 26, vijfde lid, van de Wet op
de Raad van State).

Inhoudsopgave

blz.

ALGEMEEN DEEL

1

1. Inleiding
2. Gevolgen voor de uitvoerbaarheid en de handhaafbaarheid
3. Financiële gevolgen voor de rijksbegroting
4. Administratieve lasten
5. Overleg
ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING

1
3
3
3
3
3

ALGEMEEN DEEL
1. Inleiding
Met ingang van 1 januari 2011 is Europees-Nederlandse en Antilliaanse
wet- en regelgeving omgezet in aparte wet- en regelgeving voor de
BES-eilanden Bonaire, St. Eustatius en Saba, die op 1 oktober 2010
tezamen Caribisch Nederland zijn gaan vormen. Als gevolg van deze
omzetting bevatten de Wet voortgezet onderwijs BES (WVO BES) en de
Wet educatie en beroepsonderwijs BES (WEB BES) bepalingen op grond
waarvan het openbaar lichaam, om voortijdig schoolverlaten tegen te
gaan, een Regionale Meld- en Coördinatiefunctie Voortijdig Schoolverlaten (RMC-functie) moet instellen. Die bepalingen stemmen overeen met
de bepalingen ten aanzien van de RMC-functie in de Wet voortgezet
onderwijs en de Wet educatie en beroepsonderwijs. Scholen moeten
voortijdig schoolverlaters melden bij de RMC-functie, die hen registreert
en actie onderneemt om de jongeren terug te plaatsen in het onderwijs of
te begeleiden naar werk. Aan de bedoelde bepalingen is tot op heden
1

kst-34144-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

De oorspronkelijke tekst van het voorstel van wet en van de memorie van toelichting zoals
voorgelegd aan de Afdeling advisering van de Raad van State is ter inzage gelegd bij het
Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 144, nr. 3

1

geen uitvoering gegeven. De reden daarvan is dat deze bepalingen
minder goed passen bij de kleinschaligheid van de eilanden. Een
overkoepelend contacteiland dat een jaarlijkse RMC-effectrapportage zou
moeten verzorgen, zou bovendien de bestuurlijke verhoudingen tussen de
eilanden kunnen verstoren.
Bij nader inzien kunnen de RMC-bepalingen in de BES-wetten vervallen
omdat in Caribisch Nederland, in aanvulling op de leerplicht en kwalificatieplicht, al een voorziening is getroffen met hetzelfde oogmerk als de
RMC-functie. Het betreft de Wet Sociale Kanstrajecten BES (WSKJ BES).
De WSKJ BES is gebaseerd op de Antilliaanse Wet sociale vormingsplicht.
Volgens de WSKJ BES is een kanstraject gericht op:
a. de persoonlijke ontplooiing;
b. het leggen van een brede basis van algemene kennis en algemene en
sociale vaardigheden;
c. het leggen van een basis voor de bereidheid tot voortdurende
persoonlijke ontwikkeling en uitbreiding van beroepsvaardigheden;
d. het ontwikkelen van de nodige attitudes en vaardigheden om zich in
een werkkring te kunnen handhaven;
e. het verwerven van kennis van Papiaments of Engels, Nederlands,
Spaans, rekenen, en het verwerven van computervaardigheden en
praktische vaardigheden.
Volgens de huidige wettelijke systematiek komt een jongere in
aanmerking voor een sociaal kanstraject nadat de RMC-functie heeft
geprobeerd om door te verwijzen naar onderwijs of arbeidsmarkt.
Doordat de RMC-functie niet wordt uitgevoerd, komt een jongere zonder
startkwalificatie in de praktijk direct in aanmerking voor een sociaal
kanstraject. Met de wijzigingen die zijn opgenomen in dit wetsvoorstel
wordt de taak om indien mogelijk door te verwijzen naar onderwijs of
arbeidsmarkt overgeheveld van de RMC-functie naar de uitvoeringsinstantie van de sociale kanstrajecten. Op die manier krijgt deze bepaling
alsnog zijn bedoelde functie.
Ten opzichte van de RMC-functie bieden de sociale kanstrajecten extra
mogelijkheden: een «kanstrajecttoelage» van USD 188 per maand om het
onderwijs te kunnen volgen en zo nodig ook een bijdrage in de kosten van
kinderopvang van USD 140 per kind per maand.
Met het onderhavige wetsvoorstel wordt een inefficiënte verdubbeling
van voorzieningen voor een en dezelfde doelgroep weggenomen. De
meldplicht van de scholen aan de openbare lichamen blijft gehandhaafd,
ook van leerlingen die de school verlaten met een diploma praktijkonderwijs en een mbo-1-diploma zonder betaald werk. Deze groep
leerlingen, die in de bestaande wetgeving voor de BES eveneens onder de
definitie van «voortijdige schoolverlater» valt, komt met onderhavige
wijziging, naast dat zij kunnen worden doorverwezen naar onderwijs of
arbeidsmarkt, nu in aanmerking voor een sociaal kanstraject. Daarmee
wordt het systeem van doorverwijzen sluitend gemaakt.
Ook de registratie van voortijdig schoolverlaters blijft gehandhaafd. Deze
is in de WSKJ BES geborgd bij het projectbureau, zodat een overzicht van
voortijdige schoolverlaters blijft bestaan. Dit overzicht is van belang voor
de uitvoering van de WSKJ BES en de vormgeving van het VSV-beleid.
De gewenste wijzigingen van de BES-wetten op het vlak van de
RMC-functie zijn eveneens aangegrepen om enkele technische verbeteringen in de WSKJ BES door te voeren en enkele definitiekwesties op te
lossen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 144, nr. 3

2

Belangrijkste overweging om dit wetsvoorstel in te dienen, is dat de
overheid helder moet zijn over het beleid ten aanzien van jongeren zonder
startkwalificatie in Caribisch Nederland. Dit is mogelijk door de eilanden,
ook uit overwegingen van doelmatigheid, in de WSKJ BES één wettelijk
kader te bieden dat scholen en openbare lichamen niet onnodig belast.
Met dit doel voor ogen blijven de nuttige elementen uit de RMC-functie
behouden, maar worden de onnodige dubbelingen geschrapt.
In relatie tot de afgesproken legislatieve terughoudendheid wordt
opgemerkt dat deze wetswijzigingen weliswaar geïmplementeerd zullen
moeten worden, maar dat zij juist bedoeld zijn om beter aan te sluiten bij
de huidige uitvoeringspraktijk van de sociale kanstrajecten en bovendien
meer duidelijkheid scheppen. Het is dan ook geen wijziging die gelet op
de specifieke situatie op de eilanden vooralsnog achterwege zou moeten
blijven of waarvan de inwerkingtreding opgeschort zou moeten worden.
2. Gevolgen voor de uitvoerbaarheid en de handhaafbaarheid
Het wetsvoorstel is door DUO onderworpen aan een uitvoerings- en
handhaafbaarheidstoets. Geconcludeerd is dat het wetsvoorstel
uitvoerbaar en handhaafbaar is. De opmerkingen van DUO bij het voorstel
zijn verwerkt.
3. Financiële gevolgen voor de rijksbegroting
Er zijn geen financiële gevolgen voor de rijksbegroting.
4. Administratieve lasten
Aangezien een bepaling vervalt waaraan nog geen uitvoering is gegeven,
zijn er geen gevolgen voor de administratieve lasten. Zoals in het
algemene deel van de memorie van toelichting is aangegeven, wordt met
het wetsvoorstel voorkomen dat deze lasten zouden toenemen bij
toepassing van wettelijke voorschriften die elkaar overlappen.
5. Overleg
Nadat zij in een eerder stadium geïnformeerd waren over het voorgenomen wetsvoorstel en daarvoor alle begrip konden opbrengen, is de
tekst hiervan door de Rijksdienst Caribisch Nederland voorgelegd aan de
openbare lichamen Bonaire, St. Eustatius en Saba, en via hen aan de
Uitvoeringsorganisaties Sociale Kanstrajecten Jongeren van de drie
eilanden. Dit heeft niet geleid tot aanvullende opmerkingen.
ARTIKELSGEWIJS
Artikel I, onderdeel A (artikel 2.3.7 WEB BES) – technisch
In artikel 2.3.7 WEB BES worden de verwijzingen naar de geschrapte
artikelen 8.3.1 en 8.3.2 WEB BES en de daarin opgenomen begrippen
vervangen door een verwijzing naar het gehandhaafde artikel 8.1.8 WEB
BES en de WSKJ BES. Zo kunnen de gegevens uit het basisregister
onderwijs worden benut voor de registratie van vsv’ers bij de uitvoering
van de WSKJ BES.
Artikel 2.3.7 is nog niet in werking getreden en treedt ook met deze
wijziging niet in werking. Het basisregister onderwijs is op de BES nog
niet operationeel dus het persoonsgebonden nummer BES is ook nog niet
in gebruik.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 144, nr. 3

3

Artikel I, onderdelen B en C (de artikelen 3.4 en 5.1 WEB BES)
– technisch
Deze wijzigingen houdt verband met de inwerkingtreding van de
medezeggenschapsbepalingen en klachtenregeling voor scholen op de
BES per 1 augustus 2014 (Stb. 2014, 104). Met deze inwerkingtreding gaat
voor de expertisecentra onderwijszorg (EOZ’s) een uitgebreidere set eisen
gelden voor de klachtenregeling. De regels die voor de scholen gelden zijn
in de verschillende onderwijswetten BES van overeenkomstige toepassing
verklaard op de EOZ’s. De WEB BES kent echter geen verplichte klachtenregeling. De EOZ’s hebben voor de WEB BES dezelfde betekenis als in
andere sectoren. Daarom worden de inhoudelijke eisen, zoals die zijn
opgenomen in artikel 52 van de WVO BES van overeenkomstige
toepassing verklaard op de klachtenregeling van de EOZ’s WEB BES.
De technische aanpassing van artikel 5.1 WEB BES betreft een incorrecte
verwijzing. Artikel 5.1 WEB BES en artikel 57 van de WVO BES zijn
eveneens in werking getreden op 1 augustus 2014.
Artikel I, onderdeel D (opschrift hoofdstuk 8 WEB BES) – redactioneel
In het opschrift van hoofdstuk 8 wordt tot uitdrukking gebracht dat de in
dat hoofdstuk opgenomen regeling voor voortijdig schoolverlaten alleen
betrekking heeft op de melding daarvan.
Artikel I, onderdeel E (artikel 8.1.8 WEB BES) – inhoudelijk
De incongruentie tussen de WEB BES en de WVO BES op het vlak van de
leeftijd wordt met deze wijziging opgelost. Jongeren van 18 tot en met 24
jaar komen in aanmerking voor een sociaal kanstraject en moeten daarom
gemeld worden als bekend is dat zij op school zijn uitgevallen.
Artikel I, onderdeel F (titel 8.3 WEB BES) – inhoudelijk
Hoofdstuk 8, titel 3, van de WEB BES (Bestrijding voortijdig schoolverlaten
niet-leerplichtigen; artikelen 8.3.1 tot en met 8.3.3) vervalt. Enkel de taak
om te onderzoeken of een jongere kan worden doorverwezen naar
onderwijs of arbeidsmarkt, alvorens een sociaal kanstraject aan te bieden,
wordt overgeheveld naar de WSKJ BES. De overige verplichtingen
vervallen.
Artikel I, onderdeel G (artikel 11.6 WEB BES) – technisch
Artikel 11.6 WEB BES, bepalende hoe de artikelen 8.3.2 en 8.3.3 tot een bij
koninklijk besluit te bepalen tijdstip luiden, wordt geschrapt omdat
laatstgenoemde artikelen vervallen.
Artikel II (artikel 25 WPO BES) en artikel IV, onderdelen A en B
(de artikelen 56 en 153 WVO BES) – technisch
De Wet materieel ambtenarenrecht BES heeft sinds de wijziging bij
Regeling van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
van 3 oktober 2011, nr. 2011–2000437015, tot herstructurering van het
materiële ambtenarenrecht BES (Stcrt. 2011, 18097) een nieuwe citeertitel:
de Ambtenarenwet BES. Als gevolg daarvan is in diverse wetten de
gewijzigde citeertitel doorgevoerd, maar abusievelijk nog niet in de
artikelen 25 van de WPO BES en 56 en 153 van de WVO BES. Dat wordt
met deze wijziging gecorrigeerd, waarbij tevens een redactionele
verbetering wordt aangebracht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 144, nr. 3

4

Artikel III, onderdeel A (artikel 1 WSKJ BES) – redactioneel
De begripsbepalingen «jongere» vervalt en het tweede lid wordt
geschrapt omdat zij elk afzonderlijk onvoldoende aangeven welke
personen in aanmerking komen voor een sociaal kanstraject. Er is gekozen
voor een samenvoeging van deze bepalingen tot een nieuw begrip
«voortijdig schoolverlater», welke is ontleend aan de begripsomschrijvingen zoals die in de overeenkomstige vervallen bepalingen
artikel 8.3.1.WEB BES en artikel 193 WVO BES werden omschreven. Alle
vereisten om in aanmerking te kunnen komen voor een sociaal kanstraject
zijn daarin ondergebracht, waaronder eveneens het vereiste dat
betrokkene geen betaalde arbeid verricht (zie het huidige artikel 2,
onderdeel b, van de WSKJ). Een voortijdig schoolverlater die aan een
sociaal kanstraject deelneemt is «deelnemer».
De begripsbepaling van «inspecteur» is vervangen door een begripsbepaling van «Inspectie». Hiermee wordt aangesloten bij de begripsbepaling
van «Inspectie» in artikel 1 WVO BES en artikel 1.1.1 WEB BES.
Omdat nu iedereen die niet ten minste een MBO-2 diploma heeft en dus
geen startkwalificatie heeft in aanmerking komt voor een sociaal
kanstraject is geen aparte begripsbepaling «startkwalificatie WSKJ» meer
nodig. Het begrip «startkwalificatie» verwijst daarom nu naar het begrip
«startkwalificatie» zoals dat in de Leerplichtwet BES wordt gehanteerd.
Artikel III, onderdeel B (artikel 2 tot en met 4 WSKJ BES)
– technisch en redactioneel
Zoals in de toelichting op artikel III, onderdeel A, al is opgemerkt, zijn in
het begrip «voortijdig schoolverlater» nu alle instapeisen opgenomen. In
artikel 2 WSKJ BES is daarom nu alleen nog bepaald dat iemand
voortijdig schoolverlater moet zijn om in aanmerking te kunnen komen
voor een sociaal kanstraject.
De aanmelding van een voortijdig schoolverlater door het bestuurscollege
opgenomen is opgenomen in het nieuwe artikel 3 WSKJ BES. Voortaan
moet het projectbureau voordat een educatieve intake kan worden
uitgevoerd nagaan of betrokkene kan worden doorverwezen naar
onderwijs of arbeidsmarkt. Dit is de voormalig RMC functie. Het gesprek
omvat dus voortaan meer dan alleen de educatieve intake. De gang van
zaken na aanmelding is opgenomen in het nieuw artikel 4, eerste lid,
WSKJ BES.
Het nieuwe tweede lid van artikel 4 regelt de educatieve intake. Bepaald is
dat hiertoe alleen wordt overgegaan als betrokkene niet kan worden
doorverwezen.
Het nieuwe derde, vierde en vijfde lid van artikel 4 komen inhoudelijk
overeen met respectievelijk het huidige tweede, vierde en derde lid van
dat artikel en zijn redactioneel verbeterd. Het bepaalde in het huidige
derde cq. nieuwe vijfde lid dat de persoonsgegevens moeten worden
overlegd is gehandhaafd. Het gaat dan met name om de zogeheten
NAW-gegevens (naam, adres en woonplaats). Het projectbureau beschikt
weliswaar in beginsel over die gegevens na aanmelding door het
bestuurscollege, maar in de praktijk blijkt dat de adresgegevens van
betrokkenen tussen de aanmelding door het bestuurscollege en het
starten van het sociaal kanstraject nog wel eens wijzigen. De opgegeven
persoonsgegevens worden tevens gebruikt voor de registratie van
voortijdig schoolverlaters en voor het deelnemersregister.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 144, nr. 3

5

Artikel III, onderdeel C (artikel 5 WSKJ BES) – inhoudelijk en
redactioneel
In artikel 5, eerste lid, wordt tot uitdrukking gebracht dat het projectbureau
tevens tot taak heeft om aangemelde voortijdig schoolverlaters te
registeren en de betrokkene, indien mogelijk, door te verwijzen naar
onderwijs of arbeidsmarkt.
In artikel 5, tweede lid, onderdeel a, is geredigeerd. wordt de term «een
jongere» geschrapt. Onderdeel a komt daardoor te luiden als volgt: a. het
vaststellen van het sociaal kanstraject dat op basis van de educatieve
intake wordt aangeboden». Dit is voldoende duidelijk.
Artikel III, onderdelen D, E, F en G (artikelen 6, 8, 9 en 11 WSKJ
BES) – technisch
Deze onderdelen bevatten uitsluitend technische wijzigingen. De term
«jongere» wordt telkens vervangen door «deelnemer» (laatstgenoemde
term is gedefinieerd als: de persoon die aan het voor hem vastgestelde
sociaal kanstraject deelneemt). Verder worden enige verwijzingen
verbeterd en wordt «kanstraject» telkens vervangen door «sociaal
kanstraject».
Artikel III, onderdeel H (artikel 12a WSKJ BES) – technisch
Het van overeenkomstige toepassing verklaren van de artikelen 3.4 tot en
met 3.7 van de WEB BES vervalt. Deze artikelen bevatten een regeling
voor een expertisecentrum onderwijszorg (aanwijzing, subsidiëring,
toezicht en taakverwaarlozing). Er is echter al een regeling voor bekostiging van en toezicht op de uitvoeringsorganisatie opgenomen in de
artikelen 5 en 13 tot en met 16 van de WSKJ BES. Ook hiermee wordt dus
een dubbeling opgeheven.
Artikel III, onderdeel I (artikel 13 WSKJ BES) – inhoudelijk
De verplichting om bij ministeriële regeling een maximum te stellen aan
de kosten van een sociaal kanstraject is veranderd in de mogelijkheid om
een ministeriële regeling met een dergelijk maximum tot stand te
brengen. Van deze mogelijkheid zal gebruik worden gemaakt als blijkt dat
de kosten onverantwoord hoog zijn.
Artikel III, onderdeel J (artikel 14 WSKJ BES)
Het projectbureau registreert aangemelde voortijdig schoolverlaters. Dat
is nieuw in artikel 5 geregeld. In artikel 14 is bepaald dat de uitvoeringsinstantie een verslag uitbrengt over de uitgevoerde sociale kanstrajecten.
Nu ook de RMC-functie onder de WSKJ is gebracht zou zonder nadere
regeling een incompleet beeld van de werking van de WSKJ BES
ontstaan. Om volledig inzicht te krijgen in waar deze voortijdig schoolverlaters naartoe stromen is in artikel 14 daarom bepaald dat het projectbureau een overzicht zendt aan het bestuurscollege en aan de Minister
van alle geregistreerde voortijdig schoolverlaters en van die voortijdig
schoolverlaters die zonder deelname aan een sociaal kanstraject naar het
onderwijs of de arbeidsmarkt zijn doorverwezen.
Artikel III, onderdeel K (artikel 15 WSKJ BES) – inhoudelijk
In artikel 15, derde lid, is imperatief bepaald dat een controleprotocol
moet worden vastgesteld. Dat is tot nu toe niet gebeurd. Teven is in dit
artikellid opgenomen dat de uitvoeringsinstantie van de deskundige

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 144, nr. 3

6

bedingt dat deze het controleprotocol hanteert bij de controle. Bij nader
inzien is het niet nodig dat er vanuit het Rijk voorschriften worden
gegeven ten aanzien van de financiële verantwoording tussen het
bestuurscollege en de uitvoeringsinstantie. Het is aan het bestuurscollege
die verantwoording vorm te geven. Wel is van belang dat de Minister
inzage kan krijgen in de controlerapporten. De bepaling dat de Minister op
diens verzoek inzage wordt geboden in de controlerapporten, blijft
daarom in stand.
Ter verkrijging van advies over de wijze waarop de controle geregeld
moet worden, kan het bestuurscollege desgewenst een conceptcontroleprotocol of ander concept-besluit om de middelen toe te kennen
en de verantwoording daarover af te leggen voorleggen aan de Rijksdienst Caribisch Nederland/ OCW.
Artikel III, onderdelen L en M (artikel 17a en 18 WSKJ BES)
– technisch
Ook deze onderdelen bevatten uitsluitend technische wijzigingen.
Artikel III, onderdeel N (artikel 20 WSKJ BES) – inhoudelijk
In artikel 20 (over het toezicht) wordt «inspecteur» vervangen door
«Inspectie» en worden twee extra artikelen van de Algemene wet
bestuursrecht op het gebied van het toezicht van toepassing verklaard
(artikel 5:13 over het noodzakelijkheidsvereiste en artikel 5:17 over het
inzagerecht). De reden daarvan is dat deze bepalingen mogelijk ook
relevantie kunnen hebben voor de toezichtspraktijk.
Artikel IV, onderdeel C (artikel 182 WVO BES) – technisch
De toelichting op artikel I, onderdeel A, is van overeenkomstige
toepassing.
Artikel IV, onderdeel D (titel IV WVO BES) – inhoudelijk
De toelichting op artikel I, onderdeel E, is ook hierop van toepassing.
Artikel IV, onderdeel E (artikel 214 WVO BES) – technisch
De artikelen 194 en 195 WVO BES zijn vervallen. Artikel 214 WVO BES,
bepalende hoe de artikelen 194 en 195 WVO BES tot een bij koninklijk
besluit te bepalen tijdstip luiden, kan daarom eveneens vervallen.
Artikel V
Bepaald is, dat de wet in werking treedt op een bij koninklijk besluit te
bepalen tijdstip dat voor de verschillende artikelen of onderdelen daarvan
verschillend kan worden vastgesteld. Dit houdt verband met het feit dat
verschillende bepalingen die met deze wet gewijzigd worden nog, niet in
werking zijn getreden.
De Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
S. Dekker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 144, nr. 3

7