2023D24967

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Binnen de vaste commissie voor Infrastructuur en Waterstaat hebben
verschillende fracties de behoefte om vragen en opmerkingen voor te
leggen aan de Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat over haar
brief inzake de literatuurverkenning van het RIVM over poly-acrylamide
(Kamerstuk 30 015, nr. 114).
De voorzitter van de commissie,
Tjeerd de Groot
De adjunct-griffier van de commissie,
Koerselman

nds-tk-2023D24967

1

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Inhoudsopgave
Inleiding
VVD-fractie
GroenLinks-fractie
Partij voor de Dieren-fractie
Inleiding
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de literatuurverkenning van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid
en Milieu (RIVM) over poly-acrylamide en de bijbehorende brief van de
Staatssecretaris. Deze leden hebben daarover nog enkele vragen.
De leden van de GroenLinks-fractie hebben kennisgenomen van de
literatuurverkenning van het RIVM inzake poly-acrylamide en hebben
hierover nog enkele vragen.
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie hebben kennisgenomen van
de literatuurverkenning van het RIVM en Deltares over poly-acrylamide en
hebben hier nog een aantal vragen en opmerkingen bij.
VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie lezen in de brief dat een niet-gepubliceerde
versie van het rapport vroegtijdig bij diverse media terecht is gekomen en
dat dit mogelijk onrust heeft veroorzaakt bij omwonenden van diepe
plassen. Kan de Staatssecretaris aangeven hoe het rapport vroegtijdig bij
diverse media terecht is gekomen? Kan de Staatssecretaris aangeven hoe
zij mogelijk ontstane onrust bij inwoners weg wil nemen?
De leden van de VVD-fractie lezen in de brief van de Staatssecretaris dat
extra zorgen kunnen zijn ontstaan naar aanleiding van de berichtgeving.
Kan de Staatssecretaris aangeven waarom de berichtgeving naar
aanleiding van het vroegtijdige rapport, ondanks de conclusie, mogelijk
toch heeft geleid tot extra onrust?
De leden van de VVD-fractie lezen in de brief van de Staatssecretaris dat
er om meerdere redenen geen reden is het beleid ten aanzien van diepe
plassen aan te passen. Kan zij aangeven hoe deze beleidsconclusie zich
verhoudt tot de mogelijke onrust bij omwonenden van diepe plassen?
De leden van de VVD-fractie lezen dat de Staatssecretaris ten behoeve van
het invullen van kennisleemtes drie stappen neemt, te weten monitoring,
eventueel vervolgonderzoek naar aanleiding van de resultaten van de
monitoring en onderzoek naar alternatief gebruik voor poly-acrylamiden.
Kan zij aangeven op basis van welke criteria zij zal besluiten tot vervolgonderzoek (stap 2)? Kan zij aangeven wanneer de resultaten van de
monitoring daar aanleiding toe zullen geven?
De leden van de VVD-fractie lezen in het rapport van het RIVM dat
poly-acrylamiden gebruikt worden in kationische en anionische vorm.
Deze leden constateren dat bij de beschreven soorten afbraak verder geen
onderscheid wordt gemaakt tussen kationisch en anionisch flocculant. Is
de constatering terecht dat dit onderscheid niet relevant is voor de afbraak
van acrylamide of heeft het RIVM alleen gekeken naar de afbraak van
poly-acrylamide van het polymeer FLOPAM FO4190 of Ecopure P1715?

2

De leden van de VVD-fractie lezen dat thermische afbraak van
poly-acrylamiden naar toxische acrylamiden niet waarschijnlijk is in diepe
plassen vanwege de lage temperatuur. Deze leden lezen dat niet
eenduidig kan worden aangetoond dat afbraak plaatsvindt onder invloed
van licht en dat biologische afbraak niet waarschijnlijk is, omdat de
daarvoor benodigde condities niet voorkomen in diepe plassen. Deze
leden lezen dat eigenlijk alleen door chemische afbraak mogelijk
acrylamiden gevormd worden in diepe plassen, maar dat dat nergens uit
literatuur blijkt. Is de Staatssecretaris het met deze leden eens dat uit het
onderzoek van het RIVM blijkt dat de kans op de vorming van acrylamiden
in diepe plassen zeer gering is?
De leden van de VVD-fractie lezen in het rapport dat chemische afbraak
van poly-acrylamiden tot toxische acrylamiden slechts onder specifieke
omstandigheden plaatsvindt. Onder andere wordt verwezen naar de
aanwezigheid van ijzer en de aanwezigheid van licht. Kan de Staatssecretaris aangeven of die specifieke chemische omstandigheden normaliter
voorkomen in diepe plassen?
De leden van de VVD-fractie lezen in het rapport van het RIVM dat
wanneer acrylamiden gevormd worden in diepe plassen, het zo zou
kunnen zijn dat ze net zo snel weer worden afgebroken. Kan de Staatssecretaris aangeven in hoeverre er in dat geval sprake zou zijn van risico’s
voor de gezondheid of het milieu?
De leden van de VVD-fractie lezen in het rapport dat het RIVM voor het
beschermen van de voedselketen een norm adviseert van 11 nanogram
acrylamide per liter. Op de website van het RIVM is te vinden dat de norm
voor acrylamiden voor drinkwater ligt op 100 nanogram per liter,
ongeveer een factor tien ruimer. Kan de Staatssecretaris bevestigen dat de
norm voor acrylamiden ligt op 100 nanogram per liter en kan de Staatssecretaris aangeven waarom het RIVM voor het beschermen van de
voedselketen, in een onderzoek naar het risico op acrylamiden in diepe
plassen, een norm adviseert die tien keer strenger is?
De leden van de VVD-fractie lezen in het rapport van het RIVM dat
ondanks dat acrylamiden niet gemeten zijn, ze toch wel aanwezig kunnen
zijn. Kan de Staatssecretaris aangeven hoe het RIVM deze stelling
onderbouwt? Kan de Staatssecretaris aangeven welke onderzoeksvraag
met deze stelling wordt beantwoord? Kan de Staatssecretaris, als deze
stelling geen relatie met de onderzoeksvragen heeft, aangeven waarom
het RIVM deze stelling toch heeft opgenomen in haar rapport?
De leden van de VVD-fractie lezen in de brief van de Staatssecretaris en in
het rapport van het RIVM dat in geen enkel monster acrylamide is
aangetoond boven de limiet, dat in de uitspraak van de Raad van State is
geconcludeerd dat de kans op aanwezigheid van schadelijke hoeveelheden acrylamiden zeer klein is en dat acrylamide in de praktijk niet is
aangetoond. Deze leden lezen eveneens dat weliswaar in een beperkt
aantal onderzoeken acrylamiden zijn aangetroffen na blootstelling van
uv-licht en hoge temperaturen, maar dat die omstandigheden zich niet
voordoen in diepe plassen. Deze leden lezen vervolgens dat het rapport
geen nieuwe inzichten geeft om anders naar de risico’s voor mens en
natuur te kijken. Deze leden zijn het met die constatering eens. Kan de
Staatssecretaris aangeven waarom het dan toch nodig is om over langere
tijd te monitoren en te meten bij diepe plassen? Deze leden vragen de
Staatssecretaris om aan te geven bij welke locaties die monitoring en
metingen plaats zullen vinden en welk bedrag daaraan wordt uitgegeven.

3

GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat de bevindingen uit het
rapport van bureau Arcadis zijn meegenomen in de literatuurverkenning,
en dat het rapport wordt gebruikt als ondersteuning om geen verandering
toe te passen in het beleidsmatig handelen. Echter zijn er meerdere
wetenschappers die twijfelden aan de robuustheid van de conclusies,
waarbij zij aangaven dat het onderzoek een «momentopname» was, en
geen uitspraak kon doen over langetermijnrisico’s.1 Deze leden willen
weten of deze waarschuwingen zijn overwogen bij het selecteren van het
onderzoek als basis voor de uitspraken, en welke redenen hiervoor van
toepassing zijn geweest.
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat de Staatssecretaris betreurt
dat een niet-gepubliceerde versie van het RIVM-rapport is terechtgekomen
bij de media. Tegelijkertijd geeft de staatsecretaris aan de zorgen van de
omwonenden van diepe plassen te begrijpen en deze serieus te nemen. In
een mediabericht komt naar voren dat er bij de situatie rondom de
gemeente West Maas en Waal werd aangegeven dat het ministerie de
bewoners op de hoogte zou houden.2 Echter is dit niet gebeurd rondom
de publicatie van het RIVM-rapport. Kan de Staatssecretaris toelichten wat
er is misgegaan in de communicatie, en kan zij de omwonenden verzekeren dat er in de toekomst beter wordt gehandeld?
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat de Staatssecretaris op basis
van de literatuur een drietal stappen wil ondernemen om de langetermijnrisico’s van mogelijke vorming van acrylamide vanuit flocculanten te
verwijderen. Hierin komen niet alle aanbevelingen naar voren uit het
RIVM-rapport. Kan de Staatssecretaris uitleggen waarom er geen
onderzoek wordt gedaan naar de gevolgen van het gebruik van
poly-acrylamide in diepe plassen voor de verspreiding en verontreiniging
in het aquatisch milieu?
Partij voor de Dieren-fractie
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie lezen dat het RIVM en
Deltares concluderen dat er nog onvoldoende bekend is over de vorming
en het vrijkomen van de kankerverwekkende stof acrylamide in diepe
plassen waarin granuliet is gestort. Hierdoor is niet duidelijk of er risico’s
zijn voor planten en dieren die in deze plassen leven, of voor de mensen
die in contact komen met het water uit deze plassen. Deze leden vragen of
de Staatssecretaris deze conclusie onderschrijft. Zo nee, waarom niet? Zo
ja, erkent de Staatssecretaris dan ook dat zij niet kan weten of de stort van
granuliet wel of niet veilig is, aangezien de risico’s voor mens, dieren en
planten niet duidelijk zijn? Zo nee, waarom niet? Waarom constateerde de
Staatssecretaris tijdens het commissiedebat Leefomgeving op 17 mei
2023 dat «het zeer onwaarschijnlijk is dat het toepassen van granuliet
nadelige gevolgen heeft voor mens en milieu»? Klopt het dat zij dit
constateert op basis van het onderzoek van Arcadis, waarbij door
verschillende deskundigen vraagtekens zijn gezet?3 Hoe kan de Staatssecretaris bij deze constatering blijven, nu uit het onderzoek van het RIVM
en Deltares (waarin ook het onderzoek door Arcadis is meegenomen) juist
blijkt dat er onvoldoende duidelijk is over de risico’s die de stort van
1

Website BNNVARA, Ministerie: «Granuliet in Over de Maas veilig», 16 april 2021 (https://
www.bnnvara.nl/zembla/artikelen/ministerie-granuliet-in-over-de-maas-veilig)
2
Website BNNVARA, RIVM: Onduidelijk of kankerverwekkende stof in natuurplassen vrijkomt na
stort granuliet, 2 mei 2023 (https://www.bnnvara.nl/zembla/artikelen/rivm-onduidelijk-ofkankerverwekkende-stof-in-natuurplassen-vrijkomt-na-stort-granuliet)
3
zie noot 1.

4

granuliet opleveren voor mens en milieu? Hoe kan de Staatssecretaris
stellen dat, omdat tot nu nog geen acrylamide in diepe plassen is
aangetroffen, het risico op het ontstaan van acrylamide klein is? Kan de
Staatssecretaris dan uitsluiten dat acrylamide in de toekomst zal ontstaan
in diepe plassen waarin granuliet is gestort? Zo ja, hoe rijmt zij dit dan
met het onderzoek van het RIVM en Deltares waarin staat dat het
onbekend is in welke mate de afbraak van poly-acrylamide en de
mogelijke vorming van acrylamide plaatsvinden in condities die heersen
in diepe plassen?
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie constateren dat de Staatssecretaris tijdens het commissiedebat Leefomgeving ook stelde dat het
onderzoek van het RIVM en Deltares geen nieuwe inzichten geeft om
anders naar de risico’s voor mens en natuur te kijken, terwijl uit het
onderzoek van het RIVM en Deltares blijkt dat we op dit moment gewoon
niet weten wat de risico’s zijn; dat is het nieuwe inzicht dat dit onderzoek
ons geeft. Erkent de Staatssecretaris dit nieuwe inzicht? Waarom legt de
Staatssecretaris, die verantwoordelijk is voor een veilige en schone
leefomgeving, er de nadruk op dat niet kan worden bewezen dat de stort
van granuliet ónveilig is? Op basis van het voorzorgsprincipe zou de
nadruk juist moeten worden gelegd op het feit dat niet met zekerheid kan
worden gezegd dat de stort van granuliet wél veilig is voor mensen,
dieren en planten. Als de Staatssecretaris daadwerkelijk het voorzorgprincipe toepast, dan zou zij op basis van dit onderzoek toch moeten
concluderen dat in ieder geval totdat wél met zekerheid kan worden
gezegd dat de stort van granuliet in diepe plassen veilig is, de stort van
granuliet moet worden opgeschort? Dit nog los van het feit dat we de
ecosystemen in plassen überhaupt zo min mogelijk moeten verstoren en
de stort van granuliet daarom al onwenselijk is. Waarom wil de Staatssecretaris wachten tot het moment dat wordt aangetoond dat acrylamide
wel voorkomt in diepe plassen, als het dus al te laat is? Hoe reflecteert de
Staatssecretaris in dit dossier op de aanbeveling van de Onderzoeksraad
voor Veiligheid (OVV) in het recente rapport «Industrie en Omwonenden»
om het voorzorgsprincipe zwaarder te laten wegen?4 Is zij van mening dat
ze hieraan opvolging geeft door de stort van granuliet geen strobreed in
de weg te leggen? De Staatssecretaris geeft namelijk wel aan het
belangrijk te vinden dat de toepassing van stoffen, zoals
poly-acrylamiden, die niet van nature voorkomen zoveel mogelijk wordt
beperkt in diepe plassen, maar overweegt niet om de stort van granuliet
te beperken.
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie lezen in de brief van de
Staatssecretaris over de literatuurverkenning van het RIVM en Deltares
dat zij suggereert dat poly-acrylamide bij de productie van granuliet
uitsluitend wordt toegepast om te ontwateren. Is de Staatssecretaris ervan
op de hoogte dat poly-acrylamide niet alleen aan granuliet wordt
toegevoegd om het te ontwateren, maar ook om de deeltjes waaruit
granuliet bestaan aan elkaar te binden? Zo ja, waarom beperkt de
Staatssecretaris zich in haar brief enkel tot ontwatering? Is de Staatssecretaris het ermee eens dat het toevoegen van poly-acrylamide aan granuliet
resulteert in een andere structuur van het granuliet, net zoals bij baggerspecie?5 En is de Staatssecretaris ervan op de hoogte dat er niets groeit
op granuliet? Zo ja, is de Staatssecretaris het er dan ook mee eens dat
granuliet een bouwstof is en geen grond?

4

Onderzoeksraad voor veiligheid, 13 april 2023 (https://www.onderzoeksraad.nl/nl/page/18693/
risico%E2%80%99s-omwonenden-door-uitstoot-industrie)
5
RIVM, Afbraak van polyacrylamide en mogelijke vorming acrylamide in diepe plassen. Een
literatuurverkenning, p. 30

5

De leden van de Partij voor de Dieren-fractie merken op dat de Staatssecretaris daarnaast ook aangeeft dat, als vervolg op eerder onderzoek met
betrekking tot zuiveringsslib, een verkenning wordt gedaan naar groenere
(biobased) alternatieven voor poly-acrylamiden voor het ontwateren van
verschillende soorten grond en bagger. En dat, als deze beschikbaar zijn,
zal worden bekeken hoe het gebruik hiervan kan worden gestimuleerd.
Klopt het dat zuiveringsslib met daarin poly-acrylamide in Nederland
wordt beschouwd als afval en daarom niet wordt hergebruikt? Zo ja, is de
Staatssecretaris het er dan mee eens dat er een wezenlijk verschil is
tussen zuiveringsslib dat poly-acrylamide bevat en granuliet, gezien
granuliet (dat poly-acrylamide bevat) wordt «hergebruikt» door het te
storten in diepe plassen? Is de Staatssecretaris het er dan ook mee eens
dat alternatieven voor poly-acrylamide voor zuiveringsslib niet per
definitie bruikbaar zijn voor granuliet?
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie merken op dat in het
onderzoek van het RIVM en Deltares onder andere wordt aanbevolen om
voorzorgsmaatregelen te nemen door de kwaliteit van het oppervlaktewater te meten. Deze leden hebben in hun schriftelijke vragen over het
voorliggende onderzoek6 gevraagd of de Staatssecretaris de kwaliteit van
het ecosysteem in Over de Maas nauwlettend gaat meten. De Staatssecretaris heeft aangegeven te gaan monitoren of acrylamide in diepe plassen
te vinden is, maar dit is geen antwoord op de gestelde vraag, gezien
ecologische monitoring geen onderdeel is van de monitoring die de
Staatssecretaris voorstelt. Gaat de Staatssecretaris ervoor zorgen dat in
de monitoring van diepe plassen, zowel in Over de Maas als in andere
plassen waar granuliet is gestort, ook gekeken wordt naar de kwaliteit van
het ecosysteem; naar de uitwerking die de stort van granuliet heeft op de
dieren en planten die in de plas leven?
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie merken op dat de Staatssecretaris in antwoord op de eerdere schriftelijke vragen van deze leden ook
heeft aangegeven dat de dikte van de leeflaag die in Over de Maas is
aangebracht over het gestorte granuliet varieert van 0,5 meter tot 3 meter
dik.7 Echter, deze leeflaag zou minimaal 3 meter dik moeten zijn.8 Dat het
van belang is dat de leeflaag 3 meter dik is in plaats van een halve meter,
stelt ook de Raad van State.9 Waarom is in Over de Maas niet overal een
leeflaag van 3 meter dik aangebracht, zoals de bedoeling was?
Tot slot vragen de leden van de Partij voor de Dieren-fractie waarom de
Staatssecretaris nog steeds geen inhoudelijke reactie heeft gegeven op de
notitie «Granuliet na Stab en Arcadis», zoals de vaste commissie voor
Infrastructuur en Waterstaat heeft verzocht.10 Kan de Staatssecretaris
alsnog een reactie aan de Kamer sturen?

6

Kamerstuknummer 2023Z07951
Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel Handelingen, nr. 2631.
8
Over de Maas, 11 februari 2020 (https://www.overdemaas.com/nieuws/toelichting-op-detoepassing-van-granuliet)
9
ECLI: NL:RVS:2021:2282 (https://www.raadvanstate.nl/uitspraken/@127143/202004635–1-r1/)
10
Kamerstuknummer 30 015, nr. 100
7

6