Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

30 234

Toekomstig sportbeleid

Nr. 55

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 18 november 2011
Tijdens het algemeen overleg over het sportbeleid op 29 juni 2011
(30 234/32 772, nr. 50) heb ik toegezegd dat ik u mede namens de minister
van Veiligheid en Justitie in het najaar van 2011 een verdere uitwerking
van het Actieplan: «Naar een veiliger sportklimaat» zou doen toekomen.
Dit in vervolg op het op 22 april jl. aan u toegestuurde actieplan op
hoofdlijnen (30 234, nr. 36).
Bij deze stuur ik u mede namens de minister van Veiligheid en Justitie de
uitwerking van het actieplan. In de uitwerking is rekening gehouden met
de door u gedane opmerkingen en voorstellen tijdens het hierboven
genoemde algemeen overleg. Daarbij merk ik op dat met name aan de
sportbrede zwarte lijst voor langdurige en of permanente uitsluitingen van
ernstig overlast gevende personen nog veel haken en ogen zitten die de
komende maanden worden onderzocht en uitgewerkt. Met de sport heb ik
afgesproken dat in ieder geval de intentie er is om te komen tot een
sportbreed registratiesysteem.
Tot slot meld ik u dat ik op 21 november a.s. een aantal aansprekende
ambassadeurs uit de sport introduceer die dit actieplan actief gaan
ondersteunen.
De minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
E. I. Schippers

kst-30234-55
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 234, nr. 55

1

Uitwerking Actieplan «Naar een veiliger sportklimaat»
1. Inleiding
Op 22 april jl. heb ik u mede namens de minister van Veiligheid en Justitie
de hoofdlijnen van het Actieplan: «Naar een veiliger sportklimaat» doen
toekomen.
In dit document doe ik u namens NOC*NSF, KNVB, KNHB, VNG,
MO-groep en de minister van Veiligheid en Justitie de verdere uitwerking
van het Actieplan toekomen. Hierbij is rekening gehouden met de
opmerkingen en voorstellen die tijdens het AO Sport van 29 juni jl. zijn
gemaakt.
Het doel van het Actieplan is het creëren van een veiliger sportklimaat
zodat iedereen met plezier kan sporten zonder last te hebben van
intimidatie of geweld. Om dit te bereiken wordt enerzijds ingezet op het
voorkomen van ongewenst gedrag en op het stimuleren van gewenst
gedrag. Anderzijds worden ongewenst gedrag en excessen stevig
aangepakt. Bij excessen is «Zero tolerance» het uitgangspunt. NOC*NSF
geeft samen met de sportbonden uitvoering aan dit plan met betrokkenheid van de andere partners. Hiervoor stel ik tot en met 2016
€ 7 miljoen per jaar beschikbaar aan NOC*NSF.
1.1 Het speelveld van de sport
Het actieplan is gericht op sporten op alle niveaus (zowel top- als
breedtesport), voor alle leeftijden en voor alle sporttakken. De maatregelen zijn gericht op alle verschillende actoren binnen de sport; sportverenigingen en -bonden, sportbestuurders, trainers, coaches, scheidsrechters, sporters zelf, ouders en toeschouwers. Uitgangspunt hierbij is
dat iedereen in eerste instantie zelf verantwoordelijk is voor sportief
gedrag en daar ook op aangesproken mag worden. De voorgestelde
maatregelen zijn hier een aanvulling op. Zo kan een sportvereniging en/of
sportbond voorwaarden scheppen waarin het voor iedereen gemakkelijker
en vanzelfsprekender wordt om aan (persoonlijk) sportief gedrag te
werken. Sportbestuurders hebben binnen hun vereniging een cruciale rol
om gewenst gedrag op en rond het sportveld te bewerkstelligen.
Om effectief in te zetten op het voorkomen van, en aanpakken van
ongewenst gedrag en het stimuleren van gewenst gedrag worden de
maatregelen uit dit actieplan gericht op bonden waar nog veel winst valt
te behalen in het bereiken van een veilig sportklimaat of bonden met een
groot bereik.1
Enkele acties zoals verbetering van het tuchtrecht zijn gericht op alle 76
sportbonden, aangesloten bij NOC*NSF. Bij excessen in de sport worden
acties vooral gericht op die sporten waar excessen veelvuldig voorkomen

1
Wanneer gesproken wordt over 30
sportbonden en uitgegaan wordt van de 25
grootste bonden (2** en 3***-bonden) en 5
kleine(re) bonden bij wie de thematiek sterk
speelt, dan vertegenwoordigen deze dertig
sportbonden 75% van het aantal leden/
sporters (= 3 555 405 sporters) en 78% van het
aantal sportverenigingen (= 19 633 verenigingen).

Voetbalspecifiek programma
Hoewel voor alle bonden geldt dat sommige delen sportspecifiek worden
uitgevoerd, is het op zijn plaats om voor voetbal aparte aandacht te
vragen.
Dit is wenselijk omdat in het voetbal molestaties van scheidsrechters en
staken van wedstrijden aanzienlijk vaker voor komen dan in andere
sporten. Ook gezien het hoge aantal beoefenaars en aanhangers is aparte
aandacht nodig. De KNVB zal een van de trekkers van het gezamenlijke
programma zijn en daarin volop participeren. Waar wenselijk wordt voor
sommige onderdelen voor voetbal een specifiek programma opgezet.
Vanzelfsprekend wordt dit voetbaltraject altijd afgestemd met het
sportbrede traject. De KNVB heeft al een Taskforce effectieve aanpak
excessen ingesteld (hierna: Taskforce). Deze heeft vooral betrekking op de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 234, nr. 55

2

onderdelen tuchtrecht en excessen. De bevindingen van de Taskforce
worden op twee manieren in het actieplan verweven. Enerzijds als
repressief sluitstuk in het voetbal. Anderzijds worden de lessen die
hiermee worden opgedaan vertaald naar toepassingen bij andere bonden.
Ook heeft de KNVB de verschillen in strafmaat binnen het amateur- en
betaald voetbal geïnventariseerd. Het idee was om vanuit deze inventarisatie te komen tot zoveel mogelijk uniformiteit in de sanctiemodellen van
het amateur- en het betaalde voetbal. De spelregels zijn immers gelijk en
de bestraffing van het overtreden hiervan zou dat ook moeten zijn.
Het onderzoek heeft aangetoond dat er een behoorlijke samenhang zit in
de strafmaat in het amateur- en het betaalde voetbal. Beide sanctiemodellen voorzien in het opleggen van waarschuwingen, schorsingen,
geldboetes, winstpunten in mindering en ontzetting uit lidmaatschap.
Voor zover verschillen geconstateerd kunnen worden betreft het met
name de langdurige schorsingen in het amateur voetbal. Langdurige
schorsingen in het amateurvoetbal worden doorgaans opgelegd wegens
collectieve vechtpartijen of molestaties van spelers of scheidsrechters.
Dergelijke excessen komen in het betaald voetbal niet of nauwelijks voor.
Voorts is er een verschil in het aantal gele kaarten dat tot een uitsluiting
leidt.
In het amateurvoetbal leidt een gele kaart eerder tot een wedstrijd
uitsluiting dan in het betaalde voetbal. De verklaring hiervoor is dat er in
het betaalde voetbal in de reguliere competitie minimaal 8 wedstrijden
meer gespeeld worden dan in de reguliere competitie in het amateurvoetbal. Bovendien is er een aantal jaren geleden onderzoek gedaan naar
de «gele kaarten regeling» in het professionele voetbal in de ons
omringende landen waaruit bleek dat Nederland strenger was dan andere
landen. Op basis van deze vergelijking is de regeling destijds enigszins
versoepeld. Dit voetbalseizoen zullen beide sanctiemodellen nogmaals
met elkaar worden vergeleken om te inventariseren of er alsnog grote
wijzigingen zijn opgetreden. Na deze tweede inventarisatie zal er tevens
worden onderzocht hoe de sanctiemodellen in het voetbal in Nederland
zich weerhouden tot andere sporten in Nederland en het voetbal in de ons
omringende landen. De resultaten van beide onderzoeken zullen
besproken worden met de tuchtorganen van zowel amateur- als betaald
voetbal en de besturen amateur- en betaald voetbal.
Hier zullen dan de vervolgstappen worden vastgesteld.
De KNVB is zich ervan bewust dat het betaald voetbal een belangrijke
voorbeeldfunctie heeft richting de amateurs en de jeugd. In het kader van
dit actieplan en in het verlengde van de Taskforce buigt de KNVB zich
momenteel over aanscherping van een eerder ingevoerde gedragscode,
waarbij misdragingen die niet onder het tuchtrecht vallen, alsnog kunnen
worden aangepakt.
Hierbij hebben met name negatieve uitingen in de media ten opzichte van
de tegenstander, scheidsrechter of de KNVB de aandacht.
Definitie ongewenst gedrag
Deelnemers aan een sport kunnen tot op zekere hoogte «risicovolle»
gedragingen (waartoe het spel uitlokt) over en weer van elkaar
verwachten. De acties vanuit dit plan dienen niet ten koste te gaan van de
normale uitoefening van een sport. Het gebruik van geweld, gaat
vanzelfsprekend te ver. Tijdens het spel beoordeelt de arbitrage wanneer
er in spelsituaties sprake is van overtredingen van de door de sport zelf
vastgestelde spelregels. Buiten het veld beoordeelt de tuchtcommissie
van de betreffende sportbond de ernst van de overtreding.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 234, nr. 55

3

Bij aangifte van strafbare feiten kan dit ertoe leiden dat het Openbaar
Ministerie tot vervolging over gaat. Een derde partij kan altijd melding
maken richting de politie van een geconstateerd strafbaar feit.
Onder ongewenst gedrag worden in ieder geval de volgende gedragingen
verstaan:

Blijvende effecten
Om blijvende effecten van dit actieplan ook na 2016 te realiseren wordt
vanaf het begin van dit traject ingezet op implementatie en borging bij de
sportbonden en andere organisaties die een product/dienst gaan inzetten
in de reguliere werkzaamheden. Dit betekent dat bonden zich de
thematiek eigen moeten maken én zelf de kracht en ervaring moeten
opbouwen om de benodigde acties in de toekomst te blijven uitvoeren
(zonder externe financiële of persoonlijke ondersteuning).
2. Maatregelen uitgewerkt
Om tot een veiliger sportklimaat te komen zijn enerzijds maatregelen
nodig ter voorkoming van ongewenst gedrag en ter stimulering van
gewenst gedrag. Anderzijds zijn maatregelen nodig om ongewenst
gedrag en excessen in de sport aan te kunnen pakken. De maatregelen
worden als volgt ingedeeld:
1. Maatregelen gericht op spelregels.
2. Maatregelen gericht op het tuchtrecht.
3. Maatregelen gericht op gedragsregels.
4. Maatregelen van de sport gericht op excessen.
5. Maatregelen van politie en Justitie gericht op excessen.
6. Aansluiting van sport bij (lokaal) integraal veiligheidsbeleid.
7. Maatregelen gericht op vrijwilligers in de sport.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 234, nr. 55

4

2.1 Spelregels
Het kennen van de spelregels en het begrijpen van het belang ervan is een
belangrijk element van een goed en veilig sportklimaat. Bonden kunnen
de rol van spelregels verbeteren door spel/wedstrijdregels verder te
verduidelijken of aan te scherpen, of mogelijk zelfs aan te passen1. De
reeds uitgevoerde «Analyse van spel- en gedragsregels» vanuit het
programma «Samen voor Sportiviteit & Respect» biedt daar voldoende
aanknopingspunten voor.
Ambitie
Sporters, ouders, trainers en coaches hebben kennis genomen van
de spelregels die gelden in de sport. Bovendien worden spelregels
gewijzigd ter bevordering van de veiligheid op het veld en het
spelplezier.
Spelregelkennis
Per sportbond wordt een structureel systeem ontwikkeld voor het
bijbrengen en onderhouden van spelregelkennis bij leden. Hiervoor
worden de volgende acties uitgevoerd:
– het publiceren van de spelregels op de websites van bonden en clubs
(met link naar bondsite);
– het aanbieden en implementeren van cursussen spel- en gedragsregels voor nieuwe (jeugd)spelers en ouders, trainers en coaches, bij alle
bonden met spelregels/wedstrijdreglementen;
– het invoeren van een verplicht spelregelbewijs, spelbewijs en/of
scheidsrechterslicentie voor (jeugdige) sporters.
Spelregels en de toepassing ervan
Wangedrag van sporters, trainers, scheidsrechters of toeschouwers2 doet
afbreuk aan de plezierbeleving van sportliefhebbers en is een grote
ergernis voor hen. Daarom worden de volgende acties uitgevoerd:
– het per sport vaststellen van een de top 10-ergernissen tijdens
wedstrijden. Dit gebeurt in de eerste helft van het seizoen 2011/2012.
– waar mogelijk het doorvoeren van spelregelwijzigingen of een andere
toepassing van bestaande spelregels om de top 3 van deze ergernissen terug te dringen.
– voor de start van het nieuwe seizoen een voorlichtingscampagne
starten richting deelnemers en toeschouwers. Hierbij bijzondere
aandacht voor een gelijkluidende instructie van scheidsrechters en
coaches. Dit alles om iedere betrokkene op de hoogte te stellen van de
gewijzigde spelregels.
– het invoeren van een «pre match briefing», waarbij een bespreking
tussen scheidsrechters, coaches en aanvoerders voor de wedstrijd om
kennis te maken, afspraken over mogelijke situaties te maken, en een
contact na de wedstrijd om feedback te geven.
– Jaarlijkse evaluatie van de genomen maatregelen.
2.2 Tuchtrecht

1

Aanpassing alleen voor zover de nationale
bond daar toe is bevoegd, zo kunnen
bijvoorbeeld sommige spelregels voor
bepaalde groepen als jeugd worden aangepast.
2
Supporters/toeschouwers van het betaald
voetbal vallen binnen het «Kader voor beleid,
voetbal en veiligheid».

Om daadwerkelijk tot een veiliger sportklimaat te komen is het essentieel
dat spelers die zich op en rond het sportveld misdragen volgens een
transparant en uniform tuchtsysteem en door een goed georganiseerd
tuchtcollege op consistente wijze worden vervolgd en gestraft. Het
uitgangspunt hierbij is collectief organiseren van het tuchtrecht waar dit
kan, wenselijk en mogelijk is en het aan individuele bonden overlaten
wanneer dit noodzakelijk is. De doelgroepen zijn alle bij NOC*NSF
aangesloten sportbonden en het Instituut Sport Rechtspraak (ISR). Het ISR
staat kleine bonden terzijde bij het uitoefenen van de tuchtreglementen
voor algemene zaken, tuchtreglementen doping en seksuele intimidatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 234, nr. 55

5

Mogelijk kan uit de eerste acties blijken dat er meerdere partijen betrokken
moeten worden.
Ambitie
Elke bij NOC*NSF aangesloten sportbond heeft een transparant en
uniform systeem van reglementen met bezwaar- en beroepsprocedures, zowel voor competitie als voor algemeen tuchtrecht, doping
en seksuele intimidatie, gebaseerd op een sportbrede blauwdruk
tuchtrecht.
Om dit te bewerkstelligen worden de volgende acties uitgevoerd:
– Een inventarisatie van de reglementen en procedures bij alle 76 bij
NOC*NSF aangesloten sportbonden.
– Een inventarisatie van de organisatie, kosten, cultuur en dienstverlening van het ISR ten behoeve van een goed tuchtrechtsysteem voor de
aangesloten bonden.
– Een advies aan de Algemene Leden Vergadering van NOC*NSF over
wat wenselijk is om collectief te organiseren en wat de bonden zelf
kunnen organiseren.
– Aan de hand van dit advies die bonden ondersteunen met de
organisatie en invoering van tuchtrecht die dit nodig hebben.
– Tuchtrechtspraak collectief organiseren waar het mogelijk en wenselijk
is. De organisatie hiervoor inrichten, versterken en financieren.
– Ontwikkelen blauwdruk(ken) tuchtreglement.
– Instellen auditcommissie per tuchtrechtonderdeel die gevolgde
procedures toetst aan de reglementen en waar mogelijk aan de
blauwdruk.
– Onderzocht wordt of tuchtcommissies eigenstandig aangifte kunnen
doen bij het constateren van een strafbaar feit.
– Uitbreiding samenwerking met het overig vrijwilligerswerk in
tuchtrechtspraak en registratiesysteem voor seksuele intimidatie.
2.3 Gedragsregels
Bestuurders moeten leren het voortouw te nemen bij het maken van
afspraken over gedrag binnen de eigen sportvereniging. Het afspreken
van gedragsregels zorgt er enerzijds voor dat mensen weten welk gedrag
van hun verwacht wordt en anderzijds geeft het houvast om mensen op
ongewenst gedrag aan te spreken of daar andersoortige acties op te
ondernemen (zoals gesprek met ouders, schorsing lid, ontslag, trainer,
werktaak, etc.). Voor het hele proces is het belangrijk om bestuurders aan
te leren daadwerkelijk op te treden bij ongewenst gedrag. Zij moeten deze
verantwoordelijkheid durven nemen en weten hoe ze dat het best kunnen
doen.
Ambitie
Gedragsregels nemen een prominente plaats in om ongewenst
gedrag in de sport aan te pakken en te vóórkomen.
De volgende acties worden uitgevoerd:
– Het opstellen van een sportbreed format voor gedragsregels in de
sport.
– Het ontwikkelen van een methodiek om gedragsregels en omgangsvormen per sport zowel lokaal als nationaal uit te kunnen rollen.
– Sportverenigingen hebben een actief preventief beleid en maken
gebruik van het sportbrede format over (on)gewenst gedrag.
– Per sportvereniging worden op basis van het format eigen (aanvullende) gedragsregels opgesteld en duidelijk zichtbaar gemaakt voor
iedereen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 234, nr. 55

6

–

Het aanbieden van cursussen spel- en gedragsregels voor nieuwe
(jeugd)spelers en ouders, trainers en coaches.

3. Aanpak van excessen in de sport
Aanpak door de sport
Excessen in de sport lopen uiteen van agressie, bedreiging en geweld
(richting scheidsrechters of andere betrokkenen) tot seksuele intimidatie.
De sport wil hard optreden tegen een ieder die de sport op deze wijze
schade toebrengt. Hiervoor is het noodzakelijk dat de sport over goede en
effectieve procedures beschikt, al dan niet ondersteund door de inzet van
politie en justitie. Bovendien moet worden geprobeerd om excessen te
vóórkomen. Juist omdat excessen incidenteel zijn, is het belangrijk dat
bestuurders, trainers en scheidsrechters weten hoe ze het beste kunnen
handelen en dat er maatregelen zijn om zo effectief mogelijk te kunnen
reageren en sanctioneren.
Ambitie
Sportverenigingen en tuchtcommissies kunnen aangifte doen van
een geconstateerd strafbaar feit bij de politie en sancties voor
excessieve overtredingen sluiten beter aan bij de verwachtingen uit
de sport en de maatschappij. Daarnaast kan het OM een zwaardere
strafeis stellen waardoor scheidsrechters/officials een extra
beschermde positie genieten vergelijkbaar aan die van ambtsdragers.
De acties bestaan uit:
– In kaart brengen welke bonden met (welke) excessen worden
geconfronteerd.
– Ontwikkelen en implementeren van een effectieve aanpak excessen
(korte procedure, mondelinge behandeling, gespecialiseerde medewerkers begeleiden proces, kwaliteitsverbetering en verder gaande
professionalisering), zowel op bonds- als verenigingsniveau. Bij
excessen wordt aangifte bij politie verplicht gesteld en altijd aangegeven bij tuchtcommissies.
– Er wordt een registratiesysteem voor excessen ontwikkeld en
ingevoerd waarbij risicovolle verenigingen gestraft dan wel begeleid
zullen worden (naar voorbeeld integraal meldsysteem van de KNVB).
Dit systeem gaat samen met het verplicht aanmelden van ernstige
incidenten, de verplichte analyse door de bond van de voorgevallen
incidenten (kaarten, strafzaken, excessen) en de daarop volgende
actie richting verenigingen of personen die veelvuldig of zware
overtredingen maken.
– De sport zet zich in op het ontwikkelen van een sportbreed registratiesysteem (zwarte lijst) voor langdurige en/of permanente uitsluitingen
van personen die ernstig ongewenst gedrag vertonen. Indien mogelijk
afgestemd op het registratiesysteem van plegers van seksuele
intimidatie en rekening houdend met de regels van het College
Bescherming Persoonsgegevens.
– Onderzoek naar strafmaat in verschillende sporten bij overtredingen
op het gebied van geweld jegens de arbitrage, seksuele intimidatie en
discriminatie. Dit moet leiden tot een sportbrede samenhang van de
strafmaat bij excessen (blauwdruk). Voor topsporters wordt een
sportbreed strafsysteem voor excessieve overtredingen opgezet
waarbij in de strafmaat tot uitdrukking komt dat het om een professional met een voorbeeldfunctie gaat. Een voorbehoud wordt gemaakt
ten aanzien van strafmaten die internationaal worden bepaald.
– Het uitbreiden van de opleiding van vertrouwenscontactpersonen naar
grensoverschrijdend gedrag en omgaan met excessen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 234, nr. 55

7

–
–
–

Zorgdragen voor voldoende opgeleide vertrouwenscontactpersonen
voor sportverenigingen en haar leden.
Checklist opstellen waarmee de risicofactoren van sportevenementen
en sportwedstrijden kunnen worden getoetst en daarnaar handelen.
Ontwikkelen en uitrollen van persprotocollen voor de woordvoering
omtrent excessen.

Aanpak van excessen op het terrein van politie en justitie
Om Nederland veiliger te krijgen, ook op en rond het sportveld is het van
belang dat er heldere richtlijnen worden ontwikkeld voor het handelen en
ondersteunen bij excessen. Maar dat niet alleen. Ook zal in het kader van
«verbetering voor onze professionals» geweld tegen gezagsdragers en
hulpverleners hard moeten worden aangepakt. Het ministerie van
Veiligheid en Justitie en het Openbaar Ministerie zetten in op een
verzwaring van strafeisen tegen officials. Daarnaast zullen politie en het
Openbaar Ministerie bij strafbare feiten op en naast het sportveld op
dezelfde wijze handelen als bij geweld op straat.
Acties bestaan uit:
– Het oppakken en behandelen van aangiften en inzetten op zwaardere
bestraffing van de dader(s) bij geweld tegen scheidsrechters. Om
scheidsrechters betere bescherming te bieden, kan het OM een
zwaardere strafeis stellen vergelijkbaar bij geweld gekwalificeerde
slachtoffers (zoals de slachtoffers die in een afhankelijkheidsrelatie
verkeren, slachtoffers van burgermoed, professionals en ambtsdragers) of vergelijkbaar met geweld in samenhang met een sportevenement.
– Het departement van Veiligheid en Justitie en het Openbaar Ministerie
zetten in op de mogelijkheid van feitelijke aangifte door de sportvereniging waar het feit zich heeft voorgedaan, als een individueel persoon
zich bijvoorbeeld bedreigt voelt.
– Het ontwikkelen en actief verspreiden van heldere richtlijnen voor het
omgaan met excessen inclusief het optreden hierbij door de politie;
– Indien door opruiende, discriminerende of intimiderende teksten
(spreekkoren) de openbare orde en veiligheid in het geding is, of een
strafbaar feit wordt gepleegd, zal er overeenkomstig worden opgetreden door politie en OM.
– Ontwikkelen van heldere procedures voor het handelen en ondersteunen bij excessen door de inzet van politie en justitie.
4. Aansluiting bij integraal veiligheidsbeleid
Dit kabinet staat voor «Nederland Veiliger»: op straten, in wijken en in de
openbare ruimte. Daarbij hoort ook veilig kunnen sporten bij de sportvereniging, zonder last te hebben van intimidatie of geweld.
De Rijksoverheid zal daarom sport opnemen in het veiligheidsdomein
integraal veiligheidsbeleid. De Rijksoverheid zal faciliteren daar waar
nodig richting lokale overheden en sportbonden én optreden daar waar
feitelijke strafbare feiten worden geconstateerd. Gemeenten werken
dikwijls volgens de methode Kernbeleid Veiligheid. Kernbeleid Veiligheid
is een methode die gemeenten in staat stelt aan de hand van een
stappenplan een integraal veiligheidsbeleid te ontwikkelen. Afhankelijk
van de lokale situatie en de lokale veiligheidsanalyse kan het noodzakelijk
zijn dat sport bij dit proces worden meegenomen. Gemeenten maken
hierbij zelf de afweging. Gemeenten moeten hierbij afspraken kunnen
maken met de sport om ongewenst gedrag tegen te gaan.
Ambitie
Sport, politie, welzijnorganisaties en hulpverleners op lokaal niveau
werken samen. Daar waar wenselijk zijn afspraken vastgelegd in een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 234, nr. 55

8

integraal veiligheidsbeleid gericht op het voorkomen en het
aanpakken van ongewenst gedrag en excessen in de sport.
De acties om bovenstaande te bereiken bestaan uit:
– Samenwerking tussen de sport en politie/justitie, onder andere bij
dusdanige bedreigingen en verbaal en fysiek geweld waarbij de sport
niet in staat is deze alleen aan te pakken.
– Opnemen van de setting sport door Veiligheid en Justitie in het
werkprogramma van het Centrum voor Criminaliteitspreventie en
Veiligheid.
– Lokale afspraken tussen de sport en politie, welzijnsorganisaties
(buurt- en jongerenwerk) en/of andere relevante hulpverleners om
ongewenst gedrag snel aan te pakken en te voorkomen. In samenwerking met de VSG wordt gekeken naar de werkzaamheid van het
protocol Vrolijk en Veilig zoals dit op dit moment in de zwembadbranche wordt gehanteerd.
– Indien aan de orde, moeten gemeenten hierbij afspraken kunnen
maken met de sport om ongewenst gedrag tegen te gaan.
5. Ondersteuning vrijwilligers in de sport
5.1 Bewustwording van gewenst gedrag
Om gewenst gedrag in de sport te bereiken moet worden ingezet op
bewustwording van het belang van gewenst gedrag én het verstrekken
van informatie over ieders rol en mogelijkheden om dat gewenste gedrag
te bewerkstelligen, richting alle partijen binnen de sport.
Ambitie
Alle bij NOC*NSF aangesloten sportbonden zijn op de hoogte van
het actieplan «naar een veiliger sportklimaat» en bestuurders,
trainers, coaches, scheidsrechters, ouders, (jeugd)sporters zijn zich
bewust van het belang van gewenst gedrag in de sport.
Om dit te bereiken worden de volgende acties uitgevoerd:
– Organiseren van workshops, gesprekken, bijeenkomsten met
sportverenigingen door hun bonden en/of sportbreed, om over het
thema te spreken en draagvlak te creëren; regionaal/lokaal.
– Communicatie met en naar sportverenigingen om hen aan de slag te
laten gaan en ter ondersteuning van hun acties.
– Het aanstellen van een persoon binnen verenigingen die het thema in
portefeuille krijgt.
– Per bond de nationale teams (dames en heren) bij het thema betrekken
en hen vragen ambassadeur/rolmodel te zijn, variërend van «zelf het
goede voorbeeld geven» tot «af en toe uitspraken voor de media te
doen» of een «interview te geven» tot «inzetbaar voor presentaties»
e.d.
– Inzet van ambassadeur/rolmodel voor nationale profilering (sportspecifiek; naast topsporters ook topcoaches, toparbiters, topbestuurders,
media).
– Persprotocollen wanneer het gaat om ongewenst gedrag en excessen.
– Sportbreed communicatiemiddelen ter beschikking stellen – in
combinatie met de interventies uit de deelprogramma’s – aan
verenigingen ter ondersteuning van hun acties (bijvoorbeeld een
verenigingshandboek).
– Ontwikkeling en verspreiding communicatiemiddelen gericht op
sporters en ouders, meestal via de verenigingen, soms rechtstreeks
(bijvoorbeeld via social media en publicaties), met als doel de acties
van verenigingen te ondersteunen en te vergemakkelijken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 234, nr. 55

9

5.2 Ondersteuning van sportbestuurders
Alle partijen in de sport spelen een rol op het gebied van een veiliger
sportklimaat. De sportbestuurder vervult echter een sleutelrol. Hij of zij
staat in direct contact met alle betrokkenen en kan andere partijen in staat
te stellen om ook bij te dragen aan veilig klimaat op en rond het sportveld.
De bestuurder moet daarvoor een goed voorbeeld zijn (voorbeeldrol),
moet beleid maken ten aanzien van het bevorderen van sportiviteit en
respect (beleidsrol), moet het belang ervan actief uitdragen (communicatierol) en moet vooral weerbaar zijn (durven en kunnen ingrijpen).
Ambitie
Bestuurders van 30 bonden maken gebruik van de principes vanuit
de modules «Sportief Besturen». Daarnaast maken bestuurders
binnen deze bonden gebruik van de ontwikkelde handboeken en
toolkits.
Uit te voeren acties hierbij zijn:
– Ontwikkelen van een handboek «Sportief Besturen» voor sportbestuurders, met concrete handvatten voor het aansturen van de vereniging.
– Ontwikkelen van een toolkit «Sportief Besturen» voor sportbestuurders, met concrete producten/activiteiten gericht op alle doelgroepen
van het speelveld.
– Voor ondersteuning bij aanpakken van ongewenst gedrag kan iedere
vereniging terecht bij een aanspreekpunt/meldpunt.
– Aanbieden van netwerkbijeenkomsten voor bestuurders van bonden
en verenigingen.
– Ontwikkelen opleidingsmodules «Sportief Besturen», waaronder een
masterclass «Sportief Besturen» voor bondsbestuurders en regio-/
districtsbestuurders.
– Het breed aanbieden van de modules «Sportief Besturen» voor zowel
de bonden als voor de verschillende niveaus binnen een bond (club-/
regio-/ bondsbestuurder), waarbij aandacht is voor de vraagstukken
waar bestuurders tegen aanlopen.
5.3 Ondersteunen van trainers en coaches
Het is van belang dat trainers, coaches en begeleiders in staat zijn om een
veiliger sportklimaat te creëren waarin sporters zich op hun gemak
voelen, gewenst gedrag vertonen en op een sociale manier met elkaar
omgaan. Trainers, coaches en begeleiders kunnen een sterke bijdrage
leveren aan het voorkomen en aanpakken van ongewenst gedrag en het
stimuleren van de persoonlijke ontwikkeling van sporters. Bijvoorbeeld als
het gaat om sociaal gedrag, zelfvertrouwen, welzijn, het omgaan met
autoriteit en doorzettingsvermogen.
Ambitie
Trainers, coaches en jeugdleiders van de relevante sportbonden/
partijen hebben de benodigde vaardigheden om te functioneren in
een veiliger sportklimaat en de bonden hebben dit verankerd in hun
opleidingsaanbod. Bovendien zijn de huidige trainers, coaches en
begeleiders van deze bonden bijgeschoold op deze vaardigheden.
De bijbehorende acties bestaan uit:
– Het organiseren van bijscholingsmodules/opleidingen met de
principes van positief coachen en het voorkomen en aanpakken van
grensoverschrijdend gedrag. Daarnaast zullen thema’s van andere
modules worden vastgesteld (denk aan doping, seksuele intimidatie,
omgaan met ADHD, autisme). Hierbij wordt waar mogelijk aangesloten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 234, nr. 55

10

–

–

–

–

bij de bestaande generieke leertrajecten van de Academie voor
Sportkader.
Hierbij wordt gebruik gemaakt van de lokale sociaal-pedagogische
expertise (zowel uitvoerend als beleidsmatig) die aanwezig is bij
welzijnsorganisaties en Centra voor Jeugd en Gezin.
Het inbedden van deze vaardigheden in de reguliere opleidingen voor
trainers/coaches van de sportbonden, sportoverkoepelende organisaties, in het aanbod van de Academie voor Sportkader en in de
samenwerking met welzijnsorganisaties en Centra voor Jeugd en
Gezin.
Doorontwikkelen van het licentiesysteem voor scholing en bijscholing,
inclusief een systeem van verplichte bijscholing en studiepunten.
Binnen dit systeem moeten bovengenoemde bijscholingsmodules een
prominente (verplichte) plek krijgen om trainers, coaches en begeleiders kennis en vaardigheden bij te brengen om een rol te kunnen
spelen in een veiliger sportklimaat.
Het opstellen van kwaliteitseisen met betrekking tot trainers, coaches
en jeugdleiders die functioneren in het veiliger sportklimaat van de
sportvereniging.

5.4 Ondersteunen van scheidsrechters
Steeds vaker krijgen scheidsrechters/officials te maken met ongewenst
gedrag en excessen tijdens wedstrijden. Het is van belang dat er
voldoende competente scheidsrechters, assistent-scheidsrechters en
juryleden zijn, dat ze goed zijn opgeleid en dat ze voldoende ondersteuning krijgen. Dit geldt zowel voor de bondsscheidsrechters/officials
als voor de scheidsrechters/officials, die voor een vereniging actief zijn.
Een belangrijk thema, zowel binnen de maatschappij als bij de sport, is
weerbaarheid.
Ambitie
Nieuwe officials worden standaard geschoold in weerbaarheid en
huidige officials van de bond (niveau 3 en hoger) zijn bijgeschoold.
Daarnaast wordt gebruik gemaakt van een sportbreed format waarin
scheidsrechters worden begeleid met het omgaan van ongewenst
gedrag en escalaties op en rondom het veld.
De in te zetten acties bestaan uit:
– Ontwikkelen van een module weerbaarheid voor het opleiden van
verenigingsscheidsrechters.
– Inbedden module weerbaarheid in opleidingsprogramma van
sportbonden Hiermee komen alle deelnemers aan opleidingen met
weerbaarheid in aanraking.
– Ontwikkelen van een module e-learning weerbaarheid, waar alle leden
van sportbonden profijt van kunnen hebben.
– Ontwikkelen van bijscholingsmodule weerbaarheid voor de bestaande
groep bondsscheidsrechters.
– Opstellen sportbreed format voor begeleiding van scheidsrechters van
de bond, waarin verschillende vormen van begeleiding staan
uitgewerkt op het omgaan met ongewenst gedrag en het voorkomen
van escalaties.
– Opstellen sportbreed format voor begeleiding van scheidsrechters/
officials door sportverenigingen, waarin verschillende vormen van
begeleiding staan uitgewerkt. Bewezen best-practices bij clubs vormen
het uitgangspunt bij het ontwikkelen van het sportbrede format.
– Het opstellen van een protocol bij molestaties en hieraan uitvoering
geven. In het protocol is de procedure beschreven, die gevolgd wordt
bij molestaties, en is vastgelegd op welke wijze nazorg wordt verleend
aan de betrokken scheidsrechters/officials. Deze werkwijze dient voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 234, nr. 55

11

–

zowel scheidsrechters/officials van de bond te gelden als voor die van
sportverenigingen.
Werven van gekwalificeerde «scheidsrechterscoaches» (praktijkbegeleiders).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 234, nr. 55

12