NS
Mr. R.H.L.M. van Boxtel
Postbus 2025, 3500 HA Utrecht

CEO

Ministerie van Infrastructuur en Milieu
T.a.v. de Staatssecretaris
Mevrouw A.M. Dijksma
Postbus 20901
2500 EX Den Haag

Laan van Puntenburg 100

Postbus 2025
3500 HA Utrecht
Nederland
www. ns nl

Datum 22 december 2015

Telefoon C

Ons kenmerk RvB/JM/201 5/053

-I

E-mail

Onderwerp Aanpak te drukke treinen in 2016

Geachte mevrouw Dijksma,
Afgelopen weken is veelvuldig gesproken over de problematiek van te drukke treinen. Naar
aanleiding van uw vraag om op korte termijn met een plan te komen, staan wij in deze brief
stil bij de achtergrond van de problematiek en de genomen (extra) maatregelen op het
gebied van de vervoercapaciteit om de hinder voor onze reizigers zoveel mogelijk te
beperken.
NS voorziet voor 2016 en 2017 dat er, met name in de spits op specifieke trajecten, hinder
zal zijn voor reizigers. Nu is drukte in de spits van alle tijden, maar in 2016 wordt dit
versterkt door groeiende aantallen reizigers, krappe reserves en werkzaamheden aan het
spoor. NS spant zich in deze periode daarom maximaal in om extra zit- en staplaatsen in te
zetten en de hinder voor reizigers zoveel mogelijk te beperken. Deze maatregelen waren
deels al voorzien. In aanvulling hierop hebben we besloten in dit kader op korte termijn
extra maatregelen te nemen:
We maken zoveel mogelijk materieel beschikbaar door:
o

het in dienst nemen van reservematerieel

o

niet-noodzakelijk onderhoud en revisies te spreiden over een langere
periode

o
o

de Mat ‘64 langer in reserve te houden
de verhouding tussen de l en 2& klasse bij één Sprintertype (SLT-6) aan te
passen.

•

We nemen flankerende maatregelen onder meer door betere reisinformatie te
bieden, reisalternatieven te bieden en geven reizigers meer regie over hun reis.

N5 Groep NV.
Handeisregisser usrechs 0123456789

Ons kenmerk RvB/JM/2015/053
Pagina 2/25

Hiervoor ontwikkelen wij op specifieke trajecten een maatwerkaanpak om de
piekbelasting te verminderen.
•

We hebben op enkele trajecten, waar de knelpunten naar verwachting het grootst
zijn, een plan gemaakt om bussen in te zetten.

•

Samen met u willen wij ons maximaal inzetten om de capaciteit op het spoor beter
te benutten. Hierover gaan wij in overleg met overheden, onderwijsinstellingen en
werkgeversorganisaties. NS zal hier als werkgever een actieve rol in spelen door
kantoorpersoneel vanaf volgend jaar buiten de spits te laten reizen.

Met deze maatregelen is een bedrag van ongeveer €8,5 miljoen gemoeid, exclusief de kosten
voor de inzet van bussen. Dit komt bovenop de gedane investeringen van circa €320 miljoen
voor nieuw materieel, bestaande uit €280 miljoen voor nieuwe Sprinters en €38,5 mijoen
voor de terugkeer van dubbeldekkers. De genomen maatregelen zijn snel inzetbaar,
effectief en in te passen binnen de dienstregeling voor 2016 en 2017. Dit alles kan niet
voorkomen dat het druk is in de trein, wel bieden we hiermee een maximale inspanning om
reizigers zo comfortabel mogelijk te vervoeren.
1. Probleemschets: achtergrond drukke treinen in 2016
Een aantal factoren is van invloed op de materieelkrapte en te drukke treinen in 2016.
Hieronder worden de belangrijkste opgesomd:
1.

Aantrekkende economie: NS volgt de ontwikkeling van het aantal reizigerskilometers
nauwgezet en stelt vier keer per jaar prognoses op om de groei voor de komende jaren
zo nauwkeurig mogelijk in te schatten. Deze prognoses zijn onderhevig aan
verschillende (externe) invloeden zoals de demografische- en prijsontwikkelingen,
economische groei en politieke besluitvorming. Economische groei leidt tot meer
mobiliteit. Nu de economie inmiddels stevig aantrekt, wordt het drukker op de weg en
maken er meer mensen gebruik van de trein. De economische groeiverwachting voor
2015 is door het Centraal Planbureau bijgesteld van 1,25% in september 2014 naar 2,0%
in december 2015. Voor 2016 is de groeiverwachting bijgesteld van 1,8% in maart 2015
naar inmiddels 2,1%. In november 2014 werd nog een reizigersgroei in de spits van 1,7%
over geheel 2015 verwacht. Realisatiecijfers t/m november 2015 laten een reizigersgroei
in de spits van 3,3% zien. Voor 2016 wordt, volgens recente prognose, een reizigersgroei
van 1,5% in de spits verwacht.

2.

Onttrekkingen door wegvallen van de V250 (Fyra): eind 2013 zijn circa 170 rijtuigen (ICRm)
van onze (voorziene) strategische reserve ingezet op de HSL om het wegvallen van de
V250 op te kunnen vangen. De totale capaciteit van deze 170 rijtuigen bedraagt 22.400
zit- en staplaatsen. Deze rijtuigen zijn hierdoor niet meer beschikbaar voor de
binnenlandse reizigersdienst. Hiermee verviel bijna de hele strategische reserve van NS
en hebben we qua materieel momenteel minder reserves dan voorzien. Dit is nu
merkbaar in de treindienst als er zich tegelijk veel defecten of storingen voordoen,

Ons kenmerk RvB/JM/2015/053
Pagina 3/25

omdat er clan beperkte reserves zijn om in te zetten in de bijsturing waarmee
problemen opgelost kunnen worden.
3.

Behoud en uitbreiding OV-studentenkaart; momenteel maken 690.000 studenten gebruik

van het studentenreisrecht. In het Regeerakkoord Rutte 11(2012) werd uitgegaan van
verregaande versobering van de OV-studentenkaart in bijvoorbeeld een
studentenkortingskaart vanaf 2016. Dit zou resulteren in minder reizigers voor het 0V
in het algemeen en ook voor NS. De voorziene versobering zou in de meest vergaande
vorm een halvering van aantal studenten in het 0V hebben kunnen betekenen. In mei
2014 werd duidelijk dat de OV-studentenkaart in haar huidige vorm ook na 2016 blijft
bestaan. Per 1januari 2017 wordt de doelgroep uitgebreid met MB0-scholieren onder de
18 jaar (ca. 100.000 reizigers). Dit resulteert vanaf 2016 voor NS in een aanzienlijk
hogere reizigersgroei dan kon worden voorzien. Binnen deze beperkte doorlooptijden
is, in overleg met het Rijk en andere vervoerders, het maximale gedaan om extra
materieel beschikbaar te maken (zie paragraaf 2.1 hierna).
4.

Effect van storingen en uitvoering van de treindienst; de meeste klachten van reizigers over

drukte (ca. 40% tot 50%) komen uit treinen die in de spits niet reden zoals gepland.
Bijvoorbeeld door defecten aan het materieel, (grote) storingen aan de infrastructuur,
zelfdodingen of rangeerwerk dat niet goed is uitgevoerd. In die situaties zijn de treinen
die wel rijden (of als eerste gaan rijden) veelal niet berekend op het grote aantal
reizigers op dat specifieke moment. Op een dag zonder noemenswaardige problemen
zijn er relatief weinig klachten van reizigers over te drukke treinen.
5.

Uitstroom van Mat ‘64 per dienstregeling 2016

Mede ingegeven door bovengenoemde omstandigheden heeft de Mat ‘64 langer
doorgereden. Oorspronkelijk was uitstroom al jaren eerder voorzien. Met de afloop van
de dienstregeling 2015 wordt de uitstroom van de laatste 31 treinstellen (62 rijtuigen:
ca 7.700 zit- en staplaatsen) definitief. Wel worden deze treinstellen als reserve ingezet
(zie ook maatregelen hieronder). Het voor langere tijd planmatig, structureel in de
dienstregeling houden van de Mat ‘64 na 2015 is geen optie aangezien deze trein de
laatste cyclus van de levensduur heeft bereikt en revisie vereist. Onderdelen zijn te
schaars en de werkplaats in Maastricht moet gereed worden gemaakt voor het
onderhouden van de bestelde Sprinters. De komst van deze Sprinters mag geen
vertraging oplopen en de introductie per december 2016 mag niet in gevaar komen.
6.

Werkzaamheden en buitendienststellingen in 2016

Voor 2016 staan circa 15% meer buitendienststellingen gepland dan in 2015 als gevolg
van de grote werkzaamheden aan het spoor (o.a. DSSU en 0V SAAL). Op de langere
termijn levert dit belangrijke verbeteringen van het spoor op en de mogelijkheid om in
de toekomst de frequenties te kunnen verhogen. NS en ProRail werken nauw samen om

Ons kenmerk RvB/JM/2015/053
Pagina 4/25

de werlczaamheden zo goed mogelijk te laten verlopen voor de reiziger en passende
alternatieven te bieden.
Met name de werkzaamheden rond Utrecht raken komend jaar veel reizigers. Treinen
kunnen door werkzaamheden soms niet in de gewenste materieelsamenstelling rijden wat
kan zorgen voor extra drukte, bijvoorbeeld omdat er minder of kortere perrons beschikbaar
zijn. Dit speelt nu al tussen Utrecht en Den Haag/Rotterdam en Utrecht en Den Bosch. In
bijlage 1 vindt u een overzicht van de belangrijkste werkzaamheden komend jaar.
Lokale aanpassingen in de dienstregeling als gevolg van alle werkzaamheden resulteren in
extra risico’s voor de uitvoering van de treindienst. Als zaken anders lopen door
bijvoorbeeld uitloop van werkzaamheden is er een verhoogde kans op een olievlekwerking,
omdat de mogelijkheden om bij te sturen beperkt zijn. Zeker als op dergelijke dagen ook
grote evenementen (veelal tienduizenden extra treinreizigers) plaatsvinden, zijn er
aanzienlijke risico’s dat de treinreis anders verloopt dan wij en de reizigers vooraf dachten.
Om de overlast voor reizigers zoveel mogelijk te beperken, werkt ProRail vooral in de
weekenden, 5 nachts en tijdens vakanties aan het spoor. Reizigers moeten desondanks
rekening houden met langere reistijden, vaker overstappen, drukke treinen en reizen per
bus in plaats van met de trein. NS zet maximaal vervangend vervoer en personeel in om de
hinder te beperken, desondanks zullen reizigers hinder ondervinden gedurende deze
perioden.
2. Maatregelen
2.1 Maatregelen vanaf 2014
NS heeft sinds de zomer van 2014 direct maatregelen getroffen om het materieeltekort als
gevolg van de hierboven geschetste stapeling van factoren terug te dringen.
1.

Spoedbestelling Sprinters

Toen bekend werd dat er in 2016 een tekort aan materieel dreigde (bij besluit behoud en
uitbreiding 0V studentenkaart) heeft NS verschillende opties onderzocht. Na deze
verkenning heeft NS in december 2014 met spoed extra Sprintermaterieel besteld (58
treinen) middels een onderhandse gunning (contractwaarde ca. € 280 miljoen). Het gaat om
199 rijtuigen die in totaal 16.700 zit- en staplaatsen bieden. Het Zwitserse Stadler kon als
enige op deze korte termijn treinen leveren, inclusief toelating. De nieuwe treinen stromen
geleidelijk in vanaf dienstregeling 2017 (dus vanaf december 2016). De meerderheid van de
nieuwe treinen zal gedurende 2017 op het spoor komen. Dit is het snelst mogelijke
scenario.
Om in afwachting van deze nieuwe Sprinters voldoende materieel te hebben, heeft NS, de
afgelopen periode aanvullende maatregelen genomen.
Totale investeringspakket sinds 2014 voor beschikbaar maken meer capaciteit: 280 mln, voor nieuwe
Sprinters + € 12,5 mln, voor terugbrengen DDAR + € 26 mln voor terugkeer DDM1.

Ons kenmerk RvB/JM/2015/053
Pagina 5/25

2.

Terugkeer dubbeldekkers

A.

terugkeer van 18 oude dubbeldekicers vanaf begin 2015 (54 rijtuigen DDAR); dit levert
meer dan 10.600 extra zit- en staplaatsen op (investering €12,5 miljoen);

B.

terugkeer 11 extra dubbeldekkers (44 rijtuigen DDM1) vanaf september 2016. Deze
rijtuigen ondergaan nu de noodzakelijke technische revisie; dit levert bijna 8.700 extra
zit- en staplaatsen op (investering €26 miljoen). Onderzocht is of ze eerder het spoor op
kunnen. Dit is niet haalbaar gebleken.

3.

Reservematerieel op de baan
Doordat het materieel afgelopen jaren beter bestand is gemaakt tegen winterse
omstandigheden is minder reservematerieel noodzakelijk. Hierdoor is het mogelijk om
een deel van de reserves (ca. 39 rijtuigen) deze winter planmatig in te zetten. Dit levert
ruim 5.200 extra zit- en staplaatsen op, affiankelijk van de specifieke periode. Minder
reserves draagt, ondanks alle eerder getroffen maatregelen, enig risico in zich.
Tegelijkertijd weegt het belang van meer capaciteit op reguliere dagen op dit moment
het zwaarst.

4.

IC direct Amsterdam-Rotterdam jaar eerder dan gepland om capaciteit toe te voegen.
In de afgelopen periode zijn extra locomotieven aangekocht en zijn extra rijtuigen
gereed gemaakt. Hierdoor kunnen we eerder dan gepland (met ingang van de
dienstregeling 2016) de frequentie verhogen naar vier keer per uur tussen Amsterdam
en Rotterdam. Deze treinen worden voorzien van locomotieven aan de voor- en
achterzijde, het zogeheten sandwich rijden, dat tevens de betrouwbaarheid van de
dienstverlening ten goede moet komen. Het gaat om in totaal 21 extra rijtuigen met een
capaciteit van 2.700 zit- en staplaatsten.

5.

Met ProRail werken aan minder storingen en snellere opstart
Zoals toegelicht in de probleemschets, komen de meeste klachten over te drukke
treinen door de gevolgen van storingen, defecten en onder meer aanrijdingen met een
persoon. In het Vervoerplan 2016 leest u wat we samen met ProRail doen om de
betrouwbaarheid van de dienstverlening aan reizigers op korte en middellange termijn
te verbeteren en zo te zorgen voor minder storingen, inclusief een snellere opstart na
incidenten. Overigens kiezen NS en ProRail er bewust voor om in verstoorde situaties de
vervoercapaciteit op peil te houden: beter met lichte vertraging rijden dan (nog meer) te
drukke treinen. NS en ProRail werken concrete maatregelen uit om de gevolgen van
storingen op het drukke traject rond Schiphol te verminderen. In het Vervoerplan
wordt tevens toegelicht op welke wijze NS, met onder meer een LEAN-verbeteraanpak,
werkt aan een betere inzet van materieel (investering ca. €6,5 mln). Al deze
maatregelen dragen bij aan minder drukte in treinen in de komende jaren.

Ons kenmerk RvB/JM/2015/053
Pagina 6/25

2.2 Aanvullende maatregelen

Bij de detailuitwerking van de dienstregeling 2016 op basis van de meest actuele
reizigersprognoses werd dit najaar helaas duidelijk dat ondanks alle reeds getroffen
maatregelen er een tekort bleef bestaan. Om het capaciteitstekort en hinder voor onze
klanten te minirnaliseren zijn daarom, in overleg met u, verschillende aanvullende
maatregelen genomen door NS.
Het is goed om te vermelden dat wij hij het verkennen en doorvoeren van deze aanvullende
maatregelen rekening hebben gehouden met de volgende factoren; dit om te voorkomen
dat deze aanvullende maatregelen tot andere problemen gaan leiden die hinder voor onze
klanten veroorzaken:
•

De maatregelen mogen geen afbreuk doen aan de spoorwegveiligheid.

•

De maatregelen passen binnen de dienstregeling die inmiddels met partners is
afgestemd.

•

De maatregelen mogen geen negatieve invloed hebben op andere projecten ter
verhoging van het materieelaanbod (zoals revisie dubbeldekkers, instroom nieuwe
Sprinters).

De volgende extra maatregelen worden door NS genomen:
1.

Uitstel niet-noodzakelijk onderhoud. Door modernisering en specifieke niet-noodzakelijke

onderhoudswerkzaamheden later te gaan uitvoeren, zijn enkele tientallen extra
rijtuigen dubbeldekkers (VIRM) vrijgespeeld voor inzet gedurende 2016. Het gaat in
totaal om ca. 22 rijtuigen (VIRM). Dit levert vanaf februari 1.775 extra zit- en staplaatsen
oplopend tot ongeveer 3.240 vanaf april.
2.

Optimaliseren verhouding 1 en 2C klasse. In een bepaald type Sprinters (SLT-6) zien wij dat de
e en 2 klasse niet langer aansluit op de vraag van reizigers. Er is
verhouding tussen 1
e
klasse coupés van
meer vraag naar 2 klasse plekken. NS gaat daarom een deel van de 1
e
klasse waardoor de verdeling van reizigers over de
deze Sprinters ombouwen naar 2

trein beter aansluit bij de vraag. Deze ombouw is zomer 2016 gereed ten behoeve van
het traditioneel drukke najaar. Door deze herverdeling ontstaan 1.000 extra zitplaatsen
voor reizigers in de 2’ klasse. Hoewel het totale effect op capaciteit neutraal is, sluit de
beschikbare capaciteit beter aan op de vervoersvraag door deze maatregel. Het gaat om
een investering van meer dan €1 miljoen.
3.

Toevoegen Mat ‘64 aan de reserve. Planmatige inzet van Mat ‘64 in de dienstregeling 2016 is
niet langer verantwoord vanwege het gebrek aan onderdelen, aflopen van
revisietermijnen en onderhoudscapaciteit. Wel gaan we met ingang van zondag 13
december tot 1 april 2016 gemiddeld 16 treinstellen (32 rijtuigen) Mat’64 inzetten als
‘warme reserve’ voor geval van calamiteiten en bijsturing. Zo hebben we meer armslag
voor onze reizigers in bijzondere omstandigheden. Hiermee levert NS een uiterste

Ons kenmerk RvB/JM/2015/053
Pagina 7/25

krachtsinspanning voor de reiziger. Op 1 maart 2016 begint de verbouwing van de
werkplaats ter voorbereiding op de komst van nieuw Sprintermaterieel. De treinen zijn
dan nog 1 maand inzetbaar na het aflopen van de termijn van de laatste
onderhoudsbeurt. Op 1 april stopt de inzet van Mat ‘64 definitief en nemen we afscheid
van deze treinen die ruim 50 jaar geleden ontworpen zijn. Naar aanleiding van zorgen
over de veiligheid is een risicoanalyse uitgevoerd die laat zien dat de inzet tot 1 april
verantwoord is. Deze maatregel levert ongeveer 3.200 zit- en staplaatsen op die ingezet
kunnen worden wanneer ander materieel defect raakt of bijsturing noodzakelijk is.
4.

Businzet op drukke trajecten in ochtend- en avondspits: om op zeer korte termijn additionele
vervoercapaciteit te realiseren heeft NS de mogelijkheden onderzocht waar de inzet van
bussen kansrijk is om de drukte op de in bijlage 2 genoemde treinen te verlichten. Dit
geldt met name op de trajecten tussen Den Bosch en Utrecht, Utrecht en Den Haag
/Rotterdam en Alkmaar

—

Amsterdam. In bijlage 3 vindt u een uitgebreide toelichting op

onze plannen. NS gaat er alles aan doen om de businzet zo spoedig mogelijk in het
nieuwe jaar operationeel te maken en te beproeven. Om de keuze voor de bus
aantrekkelijk te maken willen we reizigers, die bereid zijn de bus te nemen,
compenseren met bijvoorbeeld koffie of een kortingsbon voor de Kiosk.
NS is druk doende alle voorbereidingen te treffen voor de start van bovengenoemde
busdiensten, m.n. overleg met de concessieverleners en —houders en het verkrijgen van
toegang tot vluchtstroken en busbanen. Mocht het nodig zijn, dan zal NS uw hulp
inroepen om mogelijke obstakels te overwinnen.
De effecten van de businzet worden nauwgezet gevolgd en in het eerste kwartaal wordt
deze tijdelijke maatregelen geëvalueerd en wordt bijgestuurd. De kosten van inzet van
bussen worden voor een kwartaal geschat op €2-3 miljoen. Deze maatregel levert circa
2.800 zitplaatsen op.
Voor de volledigheid willen wij u informeren over de mogelijkheden die tevens zijn
onderzocht, maar geen soelaas bieden. Hieronder een toelichting op verschillende
alternatieven:
1.

Huur von rijtuigen uit het buitenland. Huren van materieel uit het buitenland dat op korte
termijn ingezet kan worden is onderzocht (najaar 2014 en recent opnieuw), maar blijkt
niet realistisch. Onder meer vanwege de noodzakelijke toelatingstrajecten en kostbare
en tijdrovende aanpassingen die noodzakelijk zouden zijn om buitenlandse treinen op
het Nederlandse spoor te kunnen laten rijden. Het meest kansrijk leek de huur van ICL
rijtuigen uit Duitsland, maar deze zouden een nieuwe toelatingsprocedure moeten
ondergaan. Ombouw van het deursysteem is vereist, omdat het huidige systeem niet
voldoet aan de laatste veiligheidsnormen. Zelfs al zouden de geldende
veiligheidsnormen worden versoepeld of het toelatingstraject versneld, dan nog heeft

Ons kenmerk RvB/iM/2015/053
Pagina 8/25

NS onvoldoende geschikte locomotieven om deze rijtuigen te rijden. Revisie van de niet
meer in gebruik zijnde locomotieven zou te lang duren. Tegen de tijd dat de
buitenlandse treinen beschikbaar zouden zijn, komt bovendien de nieuwe Sprinter al
bijna op het spoor.
2.

Inzet ICR-rijtuigen op het conventionele deel van het hooj’drailnet. Er is onderzocht of diverse
rijtuigen die bestemd zijn voor inzet op de HSL (1CR) mogelijk (tijdelijk) beschikbaar
kunnen worden gesteld voor het conventionele deel van het hoofdrailnet. Het betreft
rijtuigen die reeds geschikt zijn gemaakt voor inzet op de HSL en die worden gebruikt
als ‘uitwisselrjtuigen’ ten behoeve van de ombouw van overige rijtuigen bestemd voor
de HSL. Deze rijtuigen zijn aangepast om met Traxx-locomotieven over de HSL te
kunnen rijden. Hiervoor zijn specifieke (software) systemen ingebouwd, waardoor deze
rijtuigen -technisch gezien- niet meer kunnen worden ingezet in combinatie met
overige locomotieven, zoals die momenteel op het conventionele deel van het
hoofdrailnet rijden. Daarnaast worden alle beschikbare Traxx-locomotieven ingezet.

3.

‘Onder de draad’ rijden met dieseltreinen. Er is onderzocht of de terzijde staande
dieseltreinstellen (DM ‘90) ingezet kunnen worden in 2016. Deze treinstellen verkeren
echter in een slechte staat waardoor ze niet snel inzetbaar kunnen worden gemaakt. Er
is een revisie van motoren, draai- en wielstellen nodig. Dit gaat tenminste 6 maanden
duren en vraagt kritische capaciteit van ons onderhoudsbedrijf die nodig is voor andere
materieelprojecten. Bovendien is deze optie eerder terzijde gelegd vanwege o.a.
milieutechnische eisen.

4.

Hulp door collega vervoerders. Bij collega vervoerders in Nederland is nagegaan of zij
materieel beschikbaar hebben. Dit is niet het geval. Ook zij hebben vanwege de grote
piekbelasting al het beschikbare materieel nodig op dit moment.

Ons kenmerk RvB/JM/2015/053
Pagina 9/25

Figuur 1: Bruto cupudteituuntwikkeliug in zit-en stuptuutsen 2013-2017
Bruto capociteltsootwikkeling ie uervoerplaatseo
december 2013- juni 2017- z3- en snaplaotsee)

1
S

,nnnncm,ene,n,n,,e,a,,n,.n,ocnrr c.kOwu,nnnI,ue,ce,

—rcc,,unlnn

.cnce,ø,o,,nenO13

—0r

c.:OrOkeetn,uun(Oc: S.l

Samenvattend
Bovenstaande grafiek geeft een beeld van de bruto in- en uitstroom van het aantal zit-en
staplaatsen en de ontwikkeling van het aantal reizigerskilometers in de spits in de jaren
2013 tot en met 2017. Affiankeljk van de periode in het jaar en na het treffen van (extra)
maatregelen komt NS in 2016 10-45 rijtuigen te kort (circa 1.000 —4.500 zit-en staplaatsen).
De piek van het materieeltekort ligt in het voorjaar, vanaf september neemt de capaciteit
toe door de instroom van elf dubbeldekkers en de komst van nieuwe Sprinters vanaf
december. Door extra maatregelen, waaronder een betere verdeling in eerste en tweede
klasse in de Sprinter (SLT6), komen extra plaatsen in de tweede klasse beschikbaar.
Als gevolg van de krapte en werkzaamheden rond bijvoorbeeld Utrecht kan NS bij aanvang
van de dienstregeling 2016 in 59 van de circa 5.000 treinenritten de trein niet in de
gewenste samenstelling rijden (zie bijlage 2). Hieronder leest u wat NS aanvullend doet om
de hinder voor reizigers in deze treinen te beperken door bijvoorbeeld de inzet van
alternatief vervoer (businzet met circa 2.800 zitplaatsen) en een maatwerkaanpak om de
drukte op specifieke trajecten in de spits te verminderen.

3. lUanthinder beperken
Om de klanthinder te beperken zet NS in op een maatwerkaanpak voor specifieke treinen
en nieuwe reisinformatiemiddelen in de Reisplanner Xtra. Verder neemt NS maatregelen
om gebruik van de trein tijdens spitsuren door haar eigen kantoorpersoneel te beperken.
Reisinfarmatie biedt steeds meer inzicht voar de reiziger
NS investeert in Reisinformatie om zo meer inzicht te bieden in treinlengte en drukte. Zo
zal de actuele treinsamenstelling in de Reisplanner Xtra vanafjanuari zichtbaar worden en
wordt de drukte-indicator verder verbeterd. Hiermee krijgen reizigers meer inzicht en regie

Ons kenmerk RvB/JM/2015/053
Pegina 10/25

over hun reis en kunnen zij gerichter kiezen voor specifieke treinen die rustiger zijn. Om de
capaciteit van treinen beter te benutten zullen conducteurs reizigers in treinen actief
blijven oproepen zich te verspreiden. Nog te vaak zien we dat reizigers juist voor of
achteraan instappen waardoor er drukte in delen van de trein ontstaat terwijl elders genoeg
plek is.
Moatwerkoanpok voor specifieke treinen
Vaak gaat het om specifieke treinen die te druk zijn. Om de hinder in deze treinen te
verminderen start NS een maatwerkaanpak. Het MOT-team (Monitoring Overbezette
Treinen) van NS kijkt nu al reactief (wekelijks) naar meldingen van reizigers over te drukke
treinen om structureel te korte treinen aan te pakken. NS bekijkt per trein/tijdcombinatie
of er mogelijkheden zijn om treinen te verlengen. Deze aanpak wordt in 2016 uitgebreid
door op voorhand mogelijke knelpunten te identificeren en aan te pakken samen met
andere 0V-partners en onderwij sinstellingen.
Indien treinen niet kunnen worden verlengd door logistieke of infrastructurele beperkingen
kijkt NS naar lokale maatwerkoplossingen waarbij we reizigers handelingsperspectief
bieden:
•

Proeven op specifieke trajecten om reizigers te stimuleren de spits te mijden of
bijvoorbeeld hun abonnement te upgraden naar de l klasse indien daar nog voldoende
zitplaatsen beschikbaar zijn op het betreffende traject.

•

Bevorderen spreiding door extra servicemedewerkers op specifieke (drukke) stations.
Verder zal NS op een aantal specifieke trajecten reizigers actief gaan informeren over
alternatieve treinen op hun traject die rustiger zijn (bijvoorbeeld een trein eerder of
later).

•

Extra stops met Intercity’s; NS gaat vanaf 8 februari op het traject Nijmegen

—

Den

Bosch in de ochtendspits de Intercity een extra stop laten maken op Rosmalen vanwege
de drukte in de Sprinters naar Den Bosch. Op basis van de effecten beziet NS of deze
tijdelijke oplossing (extra Intercity-stops op Sprinter-trajecten) ook elders kan worden
ingezet om drukke Sprintertrajecten iets te ontlasten. Hierbij wordt o.a. gekeken naar
maakbaarheid in de dienstregeling en de integrale klantafweging.
•

Hulp andere vervoersbedrijven; Niet alleen NS ziet op specifieke trajecten drukte. Een
deel van de reizigers reist met meerdere vervoerders. We gaan met andere vervoerders
in gesprek over wat we als vervoerders collectief kunnen doen in specifieke regio’s en
wat ook andere vervoerders kunnen bijdragen. Mochten hier ideeën uit voortkomen die
raken aan de OV-chipkaart dan zullen die in NOVB verband besproken worden.

•

Beheersing drukte op specifieke stations; beheersbaarheid staat ook op de drukste
momenten van de dag voorop. Daarom verkennen wij op welke manier crowd
management kan helpen om reizigersstromen op enkele specifieke plekken beter te
laten verlopen. Zie ook de ervaringen in Japan en de recente proeven met instapzones
op de A2-corridor.

Ons kenmerk RvB/JM/2015/053
Pagina 11/25

Eigen kantoorpersoneel uit de spits
We nemen per direct een aantal maatregelen om ons eigen kantoorpersoneel in de ochtend
en avondspits uit de drukke treinen/trajecten te halen:
•

NS heeft per direct besloten om de begintijd van de (interne) opleidingen te
verschuiven na de spits. Het kantoorpersoneel in Utrecht wordt met klem verzocht
om in de spits niet per trein te reizen. NS past in de komende tijd het werkritme en
vergaderschema’s op kantoor hierop aan en stimuleert het nieuwe werken;

•

Voor medewerkers van NS die toch genoodzaakt zijn om in de spitsuren van en naar
Utrecht te reizen worden op de drukste trajecten personeelsbussen ingezet (zie
verder bijlage 3).

Door deze maatregelen maken we op de drukke trajecten rondom Utrecht in de spits plaats
voor onze reizigers. In overleg met de medezeggenschap verkennen we nog meer
aanvullende maatregelen om als moderne werkgever kantoormedewerkers verder te
ondersteunen en te stimuleren om vaker de spits te ontzien.

4. Betere benutting van de beschikbare infrastructuur
Net als in andere metropoolregio’s in omringende landen willen veel forenzen tijdens een
zeer korte piekperiode reizen over de weg of met het openbaar vervoer (zie onderstaande
figuur). Dit zal niet snel veranderen, laten recente analyses zien (Bron: KiM, Mobiliteitsbeeld,
201 5). Dit piekbelastingvraagstuk is daarmee een maatschappelijk probleem, dat ook geldt
op de weg. Zeker nu de economie aantrekt en files toenemen (tot 45% meer vertraging op de
weg tot 2020) zijn maatschappelijke allianties nodig om dit bredere probleem structureel
aan te pakken. Alleen door samen op te trekken kunnen we dit bredere maatschappelijke
vraagstuk duurzaam oplossen. De overheid (IenM en OCW) speelt een voortrekkersrol maar
NS draagt nadrukkelijke bij aan de noodzakelijke vervolgstappen.
•

Op 17 decjl. heeft de Taskforce Better Benutten en Openbaar Vervoer het rapport
gepresenteerd over mogelijke maatregelen die een bijdrage kunnen leveren aan een
betere benutting van de (onderwijs)infrastructuur. NS en het ministerie overleggen hoe
hier verder vervolg aan te geven.

•

NS gaat met VNO-NCW, grote (vervoers)bedrijven en zakelijke klanten in gesprek over
de mogelijkheden van werken op afstand en andere opties om de druk op de weg en het
openbaar vervoer in de spits te verlichten. Zoals hierboven vermeld, neemt NS diverse
maatregelen om haar eigen personeel in de spits uit de drukke treinen te halen.

Ons kenmerk RvB/JM/2015/053
Pagina 12/25

Bezetting in treinen van NS op een werkdag
(# reizigers in het systeem)
140.000

120.000

1

100.000
80.000
80.000
40000

20.000

4

8

8

10

12

14

18

18 20

22

0

2

Bmn:analysegeenonimiseerdeøVchipdeta op werkdag in september

Figuur 2: Verdeling en piekhelasting in treinen van NS op een reguliere werkdag (aantal = 1,16 miljoen reizigers per dag)

5. Gesprek met de consumentenorganisaties, vertegenwoordigd in het Locov, over de
aanpak te drukke treinen 2016
Op 17 decemberjl. heeft NS de problematiek en maatregelen zoals verwoord in deze brief
in een (vertrouwelijke) themasessie met een groot aantal vertegenwoordigers van de
consumentenorganisaties vertegenwoordigd in het Locov besproken. Het doel van deze
themasessie was enerzijds om een gedragen beeld te krijgen over de aard en omvang van de
beschikbare capaciteit in 2016 en anderzijds om de aanpak van 2016 en de maatregelen die
NS neemt om onze reizigers ook volgend jaar goed te vervoeren te bespreken. De
themasessie verliep in een goede sfeer en er werd een open discussie met elkaar gevoerd.
De consumentenorganisaties maken zich evenals NS zorgen om de beschikbare capaciteit
voor 2016 en stellen NS de vraag of al het mogelijke is gedaan om voldoende capaciteit te
bieden. NS heeft de consumentenorganisaties laten zien welke maatregelen er genomen
worden zowel aan de vraagzijde als aan de aanbod zijde, zoals in deze brief verwoord. De
consumentenorganisaties delen de uitgangspunten in de aanpak van NS en kunnen zich
vinden in de afzonderlijke maatregelen. Zij geven aan de ontwikkelingen volgend jaar op de
voet te zullen volgen, om te zien of de maatregelen voldoende effect hebben en blijven
graag door het jaar heen met NS in gesprek over dit thema. Hier gaat NS graag op in. Er
wordt ook nog een aantal tips gegeven aangaande de communicatie richting de reiziger,
met name waar het betrekking heeft op het aanpassen van het gedrag van onze reiziger om
zo de spits te ontlasten. NS neemt deze tips ter harte. De consumentenorganisaties delen
ook het uitgangspunt van het sluiten van maatschappelijke allianties om de piekmomenten

Ons kenmerk RvB/JM/2015/053
Pagine 13/25

van de dag te ontlasten. Zij steunen NS in de gesprekken die gevoerd gaan worden met
onderwijsinstellingen om te trachten studenten meer te spreiden over de dag.
7.

Conclusie en vooruitblik

De afgelopen periode heeft het onderwerp van te drukke treinen sterk in de schijnwerpers
gestaan. Het najaar is traditiegetrouw onze drukste periode en de maand november was een
maand met veel verstoringen en daarmee klachten. Het verbeteren van de vervoercapaciteit
is één van onze strategische prioriteiten en we zijn ruim een jaar bezig met het programma
Vervoercapociteit. De laatste metingen laten zien dat in de drukste periode van 2015

(september, oktober, november) in de spits circa 99% van onze reizigers een zit-en staplaats
had, 90% had gedurende de hele reis een zitplaats en circa 94% hoefde niet langer dan 15
minuten te staan. Wij verwachten op basis van de hiervoor geschetste maatregelen dat dit
komend jaar in de spits redelijk vergelijkbaar zal zijn.
De komende jaren komen er in totaal 176 nieuwe Sprinters bij voor reizigers (waarvan 58
vanaf december 2016 geleidelijk instromen en 118 die vanaf 2018 geleidelijk instromen). In
een latere fase (2021) arriveren nieuwe Intercity’s. Met de instroom van dit nieuwe
materieel en met de terugkeer van treinen uit onze strategische reserves is de
materieelbehoefte in de periode vanaf medio 2017 tot 2026 voor alle groeiscenario’s
afgedekt.
Wij hechten eraan te benoemen dat er in de Vervoerconcessie 2015-2025 bodem- en
streefwaarden zijn vastgesteld voor de prestatie-indicatoren ‘Vervoercapaciteit reizigers in
de spits’ en ‘aandachts-trajecten ten aanzien van vervoercapaciteit’. In het Vervoerplan 2016
dat u onlangs is aangeboden zijn bovendien progressiewaarden voor 2016 afgegeven. We
hebben nog een aantal jaren te gaan richting 2019 en de gestelde streefwaarden. Wij zien
op dit moment geen aanleiding om te veronderstellen dat de streefwaarden op
bovengenoemde prestatie-indicatoren niet gerealiseerd gaan worden. Daarnaast verwachten
we positieve resultaten van de nieuwe infrastructuur, de instroom van nieuw materieel en
betere spreiding van reizigers. 2016 is in dat opzicht een overgangsjaar van grote
investeringen in materieel, stations en infrastructuur.
Tot slot
NS doet er alles aan om te zorgen dat reizigers tevreden zijn over hun plek in de trein.
Daarvoor hebben wij in overleg met u en op basis van de signalen die wij van reizigers en
reizigersorganisaties hebben ontvangen, alle registers open getrokken. Ondanks alle inzet
en genomen maatregelen zullen te drukke treinen ook in de toekomst niet te voorkomen
zijn, onder meer als gevolg van defecten en verstoringen. In die gevallen doen wij ons
uiterste best om reizigers zo goed mogelijk te helpen en te informeren. In samenwerking
met ProRail zetten wij direct alles op alles om de treindienst zo snel mogelijk weer te
herstellen.

Ons kenmerk RvB/JM/2015/053
Pagina 14/25

Zelfs na de instroom van al het nieuwe materieel geldt dat reizigers, ook in de toekomst, op
korte trajecten in de spits rekening moeten houden met een staplaats. Dit past bij een
duurzame bedrijfsvoering en voorkomt dat wij disproportioneel hoge kosten in rekening
moeten brengen aan onze reizigers. Dat terwijl veel treinen de rest van de dag leeg
rondrijden, of langs de baan staan (vernietiging van maatschappelijk kapitaal).
Wij willen zeker stellen dat we in onze aanpak van te drukke treinen niets over het hoofd
zien. Daarom willen we in overleg met uw ministerie externe deskundigen en
vertegenwoordigers van Consumentenorganisaties vragen om het programma
Vervoercapaciteit en de maatregelen die we nu nemen en de effecten hiervan in maart met
ons te reviewen. Als zich nieuwe ideeën of initiatieven aandienen die op korte of lange
termijn een bijdrage leveren om drukte in de trein te verminderen dan staat NS hier
nadrukkelijk voor open.
Met het voorgaande hebben we u inzicht gegeven in de situatie in 2016 en 2017 en de door
NS getroffen maatregelen. Wij hopen dat u en onze reizigers tevreden zijn met de
maatregelen die wij binnen onze mogelijkheden hebben genomen.

Met hartelijke groet,

Roger van Boxtel

BIJLAGEN

Ons kenmerk RvB/JM/2015/053
Pagina 15/25

Bijlage 1: De meest kritische weken in 2016 als gevolg van werkzaamheden

Week

Werkzaamheden en evenementen

12

Knoop Utrecht i.c.m. Hanzeljn, Paasweekend en evenement Masters of
hardcore in Den Bosch

20

Knoop Utrecht i.c.m. Pinksterweekend en evenement Toppers, Libelle
zomerweek en Marikenloop

21

Knoop Utrecht i.c.m. Oude Lijn en evenement Toppers en Libelle
zomerweek

22

Knoop Utrecht i.c.m. stremming Leiden-Den Haag en Den Bosch
Tilburg/Boxtel en evenement Flying Dutch in diverse plaatsen

24

Knoop Utrecht i.c.m. stremming Gouda-Zoetermeer, stremming AmsterdamHaarlem

28
Zomervakantie

9 daagse werkzaamheden Utrecht

29
Zomervakantie

Knoop Utrecht i.c.m. stremming HSL Noord, stremming knoop Alphen,
stremming Zwolle-Hoogeveen/Steenwijk

33
Zomervakantie

Knoop Utrecht i.c.m. stremming Schiedam-Den Haag stremming HSL Zuid,
7-daagse stremming Almere -Weesp i.c.m. LowLands

41

Herfstvakantie diverse stremmingen w.o. knoop Gouda en minder
treinverkeer Amersfoort Utrecht (Noordoost dubbel geraakt)

-

-

42

Herfstvakantie diverse stremmingen w.o. knoop Gouda en minder
treinverkeer Amersfoort Utrecht (Noordoost dubbel geraakt) en knoop
Alphen
-

Ons kenmerk RvB/JM/2015/053
Pagina 16/25

Bijlage 2:

Specifieke aandachts-treinen in 2016 in de spits

Als gevolg van diverse beperkingen (maximale perronlengtes, frequentieverhoging die pas
op termijn kan worden doorgevoerd, logistiek/materiële beperkingen, etc.) zullen reizigers
in sommige intercity’s of Sprinters waar je normaal kan zitten of comfortabel kan staan ook
komend jaar een stuk van de reis in een drukkere trein staan dan ook wij graag willen, Op
basis van meldingen van reizigers, reizigersprognoses en alle beperkingen hebben we de
specifieke treinen in 2016 in kaart gebracht. Hiervoor wordt —waar mogelijk- een
maatwerkaanpak ontwikkeld.
Vertrek
Tussen
07.00
09.00

Van
Den Bosch

Naar
Utrecht /
Amsterdam

IC/SPR
IC

Tussen
16.30—
18.00
Tussen
07.00
09.00

Amsterdam /
Utrecht

Den Bosch

IC

Utrecht

Den Haag /
Rotterdam

IC

Tussen
16.30
18.00
Tussen
07.00
09.00

Den Haag /
Rotterdam

Utrecht

IC

Alkmaar

Amsterdam

IC /
SPR

Tussen
16.30—
18.00
06.5 3

Amsterdam

Alkmaar

IC /
SPR

Dordrecht

Zwijndrecht

SPR

07.23 /
07.53

Nijmegen

Den Bosch

SPR

08.19

Gouda

Den Haag Centraal

IC

08.28

Utrecht
Centraal

Amsterdam Bijlmer

IC

09.12

Deurne

Helmond

IC

16.30

Amsterdam
Bijlmer

Utrecht Centraal

IC

17.00

Amsterdam
Bijlmer

Utrecht Centraal

IC

—

—

—

—

Actie
Als gevolg van de combinatie van
werkzaamheden (DSSU) en
materieeltekort beperkte capaciteit in de
spits. Beperkte mogelijkheden voor
verbetering in 2016. Diverse spitstreinen
kunnen niet langer. Wel wordt
materieelplan geoptimaliseerd vanaf
april. Wij onderzoeken de mogelijkheden
voor betere spreiding reizigers door
specifieke tips en informatie.
Idem

Als gevolg van werkzaamheden (DSSU)
beperkte capaciteit in de spits. Beperkte
mogelijkheden voor verbetering in 2016.
Diverse spitstreinen kunnen niet langer.
Wij onderzoeken de mogelijkheden voor
betere spreiding reizigers door specifieke
tips en informatie.
Idem

Beperkte opstelcapaciteit in Noord
Holland en daardoor voorlopig
beperkingen in de materieelinzet in de
spits.
Idem

Spreiding d.m.v. omroep en
teammedewerkers. 15 min later is nog
ruimte in de trein.
Proef met businzet Rosmalen-Den Bosch
loopt. Vanaf 8 februari extra stop van de
Intercity op Rosmalen. Met ingang
nieuwe dienstregeling 2017 extra
Sprinters (4x per uur).
Spreiding d.m.v. omroep en
teammedewerkers. In treinls min eerder
en 15 minuten later) is nog ruimte.
Spreiding d.m.v. omroep en
teammedewerkers. In trein 15 min later
is nog ruimte.
Mogelijkheden om te verlengen door
andere verdeling van materieel wordt
onderzocht.
Spreiding d.m.v. omroep en
teammedewerkers. In trein 15 min later
is nog ruimte.
Spreiding d.m.v. omroep en
teammedewerkers. In trein 15 min
eerder_is_nog_ruimte.

Ons kenmerk RvB/JM/2015/053
Pagina 17/25

17.2 3

Utrecht
Centraal

Veenendaal de
Klomp

IC

17.50

Utrecht
Centraal

Amersfoort

IC

18.0 7

Castricum

Alkmaar

IC

18.09

Amsterdam
Sloterdijk

Zaandam

SPR

18.39

Amsterdam
Sloterdijk

Zaandam

SPR

Mogelijkheden om te verlengen worden
onderzocht, daarnaast spreiding d.m.v.
omroep. In trein 15 min eerder en 15
min later is nog ruimte.
Spreiding d.m.v. omroep en
teammedewerkers. In trein 15 min later
is nog ruimte.
Spreiding d.m.v. omroep en
teammedewerkers. In trein 15 min later
en (30 minuten later is nog ruimte.
Spreiding d.m.v. omroep en
teammedewerker.: In trein 15 min eerder
en trein 15 Min later is nog ruimte.
Spreiding d.m.v. omroep en
teammedewerkers. In trein 15 min
eerder en trein 15 Min later is

Reizigers kunnen meldingen over te drukke treinen doorgeven via de Reisplanner Xtra. Op
www.ns.nlfdruktemelder vindt u een wekelijkse top tien van trajecten waarover meldingen
zijn binnengekomen en wat we daar aan doen.

Ons kenmerk RvB/JM/2015/053
Pagina 18/25

Bijlage 3: “Bus-plan”
In deze bijlage heeft NS op hoofdlijnen een Bus-plan uitgewerkt, zoals aangegeven in de
brief. Het Bus-plan geeft een perspectief met concrete voorstellen voor kansrijke
busverbindingen.
Leeswijzer
Paragraaf 1 gaat kort in op de context en aanleiding van dit tijdelijke alternatief
vervoersmodel (‘Bus-plan’). In paragraaf 2 wordt een overzicht gegeven van de locatie ën
omvang van de capaciteitsproblematiek. Paragraaf 3 betreft de potentieel kansrijke
busverbindingen. In paragraaf 4 worden overwegingen met betrekking tot de maakbaarheid
behandeld. In paragraaf 5 komt het commerciële aanbod dat NS bereid is te doen aan de
orde. Tevens wordt daar een overzicht gegeven van de verwachte kosten van businzet.
Tenslotte wordt in paragraaf 6 stilgestaan bij de benodigde maatregelen, met name op
juridisch vlak, om op (zeer) korte termijn tot een effectuering van het ‘Bus-plan’ te komen.
1. Context en aanleiding alternatief vervoersmodel ‘Bus-plan’
-

NS heeft de optie van businzet om treinen op drukke trajecten te ontlasten verkend.
Eerdere ervaringen, zowel van NS als Veolia, laten zien dat reizigers de trein prefereren
boven de bus. Om deze reden hebben we niet enkel gekeken naar buslijnen die parallel
lopen aan bestaande treintrajecten maar hebben we juist ook breder gezocht naar
mogelijkheden. We hebben voor dit onderzoek onderstaande opdrachtformulering en
inkadering gehanteerd.
De opdracht
Het doel is om, in aanvulling op overige maatregelen gericht op het beperken van de drukte
in treinen, een Bus-plan te ontwikkelen dat de drukte op specifieke trajecten in 2016 in de
spits verkleint. Daarbij ligt de focus op trajecten genoemd in bijlage 2.
NS gaat uit van de landelijke dienstregeling 2016 en zet bussen uitsluitend ondersteunend
aan treinvervoer in. Het betreft niet businzet ten behoeve van incidentele drukte, zoals bij
incidenten.
Met het Bus-plan richt NS zich op de huidige, bestaande treinreizigers die reizen op de
drukke trajecten. Het is niet de intentie van NS om zich op de markt voor bus-reizigers te
begeven. De busverbindingen die NS overweegt aan te bieden betrëffen rechtstreekse
verbindingen zonder tussenstops, zodat deze niet concurreren met bestaand busvervoer.
2. Nadere duiding van de capaciteits problematiek
In de tabel in bijlage 2 van de brief is aangegeven op welke trajecten, reisrichtingen en in
welke tijdsintervallen NS verwacht dat treinen structureel drukker zullen zijn dan normaal.
Dit als gevolg van diverse beperkingen (maximale perronlengtes, frequentieverhoging die
pas op termijn kan worden doorgevoerd, logistiek/materiële beperkingen, gebrek aan
alternatieve reismogeljkheden etc.). Specifieke/unieke treinen waar de drukte een tijdelijk
karakter heeft (bv. omdat een aanstaande aanpassing van de dienstregeling andere
reismogeljkheden zal bieden) of waarvoor geldt dat er omliggende treinen beschikbaar zijn
die niet (te) druk zijn (bv. een kwartier eerder of later, waardoor reizigers hun reisgedrag
kunnen aanpassen), zijn niet meegenomen in deze analyse.

Ons kenmerk RvB/JM/2015/053
Pagina 19/25

Het overzicht heeft betrekking op de periode vanaf start nieuwe dienstregeling 2016 tot het
2 van april 2016. In deze periode is namelijk de materieelinzet
tweede wijzigingsblad
gefixeerd.
Onderstaande figuur is een grafische weergave van de drukke trajecten uit bijlage 2.

Aandachtstreinen in 2016
Grafische weergave van bijlage 2

Çiç.w

—

aa.nsa

rur
4
Anxrs

Dx,,

,xxi

Utnxsit Crrrraal

n..,.,

5-

Crrnnnern (rdraa

;
,55,rrogenbavtr

-,

max 1 Sprinter per spits
ras
$ifltOS r spits
mee, dan 2 Sprinters per spls
ras t intercity flrr spits
max 2 Intercity’s per spits
mee, dan 2 Intercity’s pet spits
drrskste niht,rrg Ir oclrterdcpitr
iprD ean700sO2xx, ;D30-lS3O

Figuur 1: Grafische weergave drukke treinen (Dienstregeling 2016 tot 2e wijzigingsblad)

Samengevat blijkt dat de structurele problemen zich hoofdzakelijk op drie corridors
voordoen, te weten:
Van

Naar

Tijdstip

Den Bosch

Utrecht Centraal

7:00

Utrecht Centraal

Den Bosch

16:30

Utrecht Centraal

Den Haag Centraal/ Rotterdam Centraal

7:00

Den Haag Centraal! Rotterdam Centraal

Utrecht Centraal

16:30

Alkmaar

Amsterdam Centraal

7:00

Amsterdam Centraal

Alkmaar

16:30

—

-

—

9:00 uur
—

18:00 uur

9:00 uur
—

18:00 uur

9:00 uur
—

18:00 uur

Figuur 2: Concentratie drukke treinen op corridorniveau

2

NS voert gedurende het dienstregelingsjaar op maximaal zes momenten wijzigingen door in de
dienstregeling (de zgn. wijzigingsbladen). Dit betreft veelal kleine aanpassingen om de dienstregeling te
optimaliseren. Onderdeel van dergelijke aanpassingen kan zijn de inzet van materieel op bepaalde trajecten
en tijden. Hierdoor kunnen per wijzigingsblad mogelijk mutaties optreden in de lijst drukke trajecten.

Ons kenmerk RvB/JM/2015/053
Pagine 20/25

De overige problematiek betreft incidentele treinen die hier buiten scope zijn gelaten. Voor
deze specifieke treinen zijn reeds oplossingen voorhanden die op een later moment worden
ingevoerd, of wordt gezocht naar oplossingen anders dan de inzet van bussen.

3. Mogelijkheden tot inzet van bussen
Met de verwachte drukke treinen uit §2, figuur 1 als uitgangspunt heeft NS verkend of c.q.
in hoeverre de inzet van bussen soelaas kan bieden. De centrale vraagstelling daarbij is
‘Welk busaanbod is voldoende attractief voor huidige treinreizigers om hen te bewegen
(tijdelijk) over te stappen op de bus?’.
Doelgroep: huidige treinreizigers
Belangrijk om op te merken is dat de verkenning van NS zich richt op de doelgroep van de
huidige treinreizigers op de drukke trajecten en tijden. Dit zijn over het algemeen
spitsreizigers: woon/werk, zakelijke reizigers en studenten; het betreft in veel mindere
mate reizigers met sociaal-recreatieve reismotieven (deze reizen veelal buiten de spits). Het
is geen doel op zich van NS om zich op de markt van busvervoer te begeven en een
concurrerend bus-product op de markt te brengen c.q. zich te manifesteren als directe
concurrent van busvervoerders.
Voldoende attractief alternatief voor de trein
Reizigers baseren (keuzen voor) hun reisgedrag op: gemak, tijd en prijs. De trein maakt voor
veel forenzen dagelijks deel uit van hun reis tussen woning en werk/studie. Het is een snelle
en comfortabele manier om in de spits te reizen tussen knooppunten c.q. centra van (grote)
steden.
Om reizigers te verleiden om over te stappen naar de bus, moet het productaanbod voor hen
‘voldoende attractief zijn. Daarbij zijn twee benaderingen gevolgd, waarbij in eerste
instantie in ‘enge’ zin is gekeken naar reizigersstromen tussen twee NS-stations en in
tweede instantie ook in ruimere zin naar reizigersstromen tussen herkomsten en
bestemmingen in een ruimere straal rond de NS-stations van vertrek resp. aankomst. Het
zoekveld voor businzet bestond daarmee uit:
De bus als alternatief voor de treinreis (evt. inclusief overstappen). De vraag is hier of de
reistijd en gemak (aantal overstappen) van de bus concurrerend zijn met die van de
trein.
De bus als alternatief voor de totale ketenreis, dus de treinreis inclusief voor- en
natransport. De vraag is of met de bus voor specifieke herkomsten met een
concurrerende reistijd relevante rechtstreekse bestemmingen kunnen worden
aangeboden waarvoor anders een treinreis zou worden gemaakt. Ook hier wordt het
gemak (aantal overstappen) betrokken bij de vergelijking.
-

-

Aanpak analyse
De gevolgde werkwijze is als volgt.
a. Per aangegeven traject (zie figuur 1) en binnen de brede tijdsintervallen (ochtend- resp.
avondspits) is een analyse gemaakt van het bezettingsverloop in de desbetreffende
treinen, zodat een beeld ontstaat op welke deeltrajecten en momenten de bezetting de
aangeboden capaciteit benadert of overschrijdt.
b. Van de reizigers die op de drukste delen van het traject instappen (de zgn. ‘Kritieke
stations’) is onderzocht welke bestemming (NS-station) deze hebben. Ook is verkend of
deze reizigers in belangrijke mate van dezelfde herkomst naar dezelfde specifieke
bestemming willen reizen (bv. uit één specifieke gemeente naar een Universiteit,

Ons kenmerk RvB/JM/2015/053
Pagina 21/25

c.

d.

Hogeschool, groot bedrijventerrein e.d.). NS beschikt over data over vervoerstromen
tussen twee stations. Verder is gewerkt met expert opinions en team analyses en is
aanvullende informatie over vervoerstromen tussen kansrijke niet-0V locaties (o.a.
Uithof en Zuidas Amsterdam) verkregen door middel van inzet van externe adviseurs.
Per kritiek station zijn voor drie tot vijf (in reizigersaantallen) grootste herkomstbestemming combinaties hypothetische busverbindingen geconstrueerd. Dit heeft
geleid tot 70 potentiële busverbindingen.
Om van de 70 potentiële busverbindingen te komen tot de meest kansrijke uit het
perspectief van de huidige treinreizigers zijn de busverbindingen beoordeeld op voor de
reiziger belangrijke elementen, te weten: gemak, tijd en geld.
a. Gemak: spitsreizigers zijn gevoelig voor gemak, zij prefereren rechtstreekse
verbindingen c.q. willen zo min mogelijk overstappen. Voor een overstap in het
bestaande 0V rekenen we een penalty van 35 minuten om vergelijkbaarheid
met de rechtstreekse busverbinding te creëren.
b. Tijd: voor spitsreizigers is de reistijd van groot belang in hun keuze tussen
reismogelj kheden. Bus-mogelijkheden worden uitgesloten indien de meest
gunstige reistijd (dus buiten de spits, cf. Google maps-routeplanner) over de weg
langer duurt dan de reistijd met het bestaande 0V en/of er sprake is van een
bestaande directe 0V-verbinding (=keuze).
c. Geld: Van de spitsreizigers ervaart het grootste deel geen prijsprikkel. Het
betreft overwegend woon/werk, zakelijke reizigers en studenten, die reizen met
business cards, OV-studentenkaart of andere door de werkgever/overheid
afgekochte reisrechten. Bijvoorbeeld in een Intercity Den Bosch Utrecht in de
ochtendspits ervaart tweederde van de reizigers geen prjsprikkel (o.a. veel
business cards, OV-Studentenkaart). Nb. het commerciële aanbod, waaronder de
prijsstelling, komt nader aan de orde in §5.
—

Kansrijke busverbindingen
Een eerste schifting op basis van de hiervoor genoemde criteria leidt tot onderstaande
inzichten in bus-mogelijkheden.
Het lijkt het meest logisch om een treintraject te ontlasten door parallel aan het
desbetreffende traject een busverbinding aan te bieden, bv. een rechtstreekse bus tussen
stations Den Bosch en Utrecht. Op basis van tijd en gemak wordt deze optie niet
aantrekkelijk geacht voor reguliere reizigers, maar zien we hier wel mogelijkheden voor
specifieke groepen reizigers. Een tweede zoekrichting is om reizigers een rechtstreekse
busverbinding aan te bieden van/naar relevante bestemmingen in de regio van een station.

Busverbinding parallel aan trein
Parallel rijden aan trein-trajecten (dus van station naar station) biedt een mogelijkheid
voor de grootste aantallen reizigers, maar heeft ten opzichte van de trein een fors
langere reistijd vanwege file in de spits (bijvoorbeeld: een bus in de spits tussen Den
Bosch en Utrecht staat vast op de A2 waardoor reistijd verdubbeld wordt).
Voor spitsreizigers die een eigen keuze kunnen maken of zij met trein of bus willen
reizen valt deze optie op grond van de beduidend langere reistijd af.
NS verzoekt haar eigen kantoorpersoneel in Utrecht met klem om in de spits niet per
trein te reizen. Voor medewerkers van NS die toch genoodzaakt zijn om in de spitsuren
van en naar Utrecht te reizen zetten we een parallelle bus in tussen Den Bosch en
Utrecht. Ditzelfde zou kunnen worden gevraagd aan andere groepen reizigers.
-

-

-

Ons kenmerk RvB/JM/2015/053
Pagina 22/25

Busverbinding rechtstreekse herkomst/bestemming (waarvan minimaal één station)
Reizigers afkomstig uit de perifere gebieden rond Den Bosch en Castricum met
bestemmingen in/rond Utrecht resp. Amsterdam, hebben een zeer verspreide herkomst,
maar hier kunnen reistijden en/of gemak wel verbeterd worden door middel van het
bieden van rechtstreekse bestemmingen met bussen.
Een kansrijke bus-inzet richt zich op meerdere directe bussen vanaf herkomsten in de
periferie rond Den Bosch en Castricum naar Utrecht resp. Amsterdam c.q.
bestemmingen in de regio (nin. Utrecht Uithofresp. Amsterdam Zuidas).
Specifiek is een rechtstreekse verbinding van Amersfoort naar Utrecht Uithof
toegevoegd. Vorig jaar is ervoor gekozen om deze verbinding niet te realiseren omdat
het geen materieel besparing oplevert. Gezien de huidige context van hinder door de
werkzaamheden rond Utrecht (DSSU) en omdat uit eerdere analyse is gebleken dat
reizigers deze directe verbinding als aantrekkelijk zullen ervaren is deze verbinding aan
dit Bus-plan toegevoegd zodat stations Utrecht ook vanuit deze rijrichting wordt ontlast.

-

-

-

De volgens NS meest kansrijke busverbindingen die uit deze analyse resulteren zijn
hieronder grafisch weergegeven. In totaal zou volledige realisatie van dit Bus-plan leiden tot
een extra capaciteit van circa 2800 zitplaatsen.

Alternatief busaanbod

—

openbaar bttyervcer (eb v bilaqe 2)

-

openbaar bosve-enar (eb v werkzaamheden)

-

—

besloten busvervoer
7G34 00 er rn3Ore2O

Figuur 3: Grafische weergave kansrij7<e busverbindingen

Ons kenmerk RvB/JM/2015/053
Pagina 23/25

4. Maakbaarheid van businzet
NS heeft voor de in §3 geïdentificeerde kansrijke busverbindingen op hoofdlijnen een
operationele uitwerking ontwikkeld. Gezien de zeer korte tijd die hiervoor beschikbaar was
is dit plan onder voorbehoud van nadere toetsing en verificatie. Ook zijn er op dit moment
nog gesprekken gaande met busvervoerders die kunnen leiden tot aanvullende inzichten. In
dit verband wordt ook gesproken met Flixbus, waarbij reeds duidelijk is dat Flixbus niet
over eigen bussen beschikt maar voornamelijk marketing, sales en ondersteunende
diensten aanbiedt.
NS wil het Bus-plan uit (laten) voeren met bussen van touringcar-kwaliteit. In het
operationele plan is getoetst of de benodigde bussen voor de voorgestelde buslijnen in de
markt beschikbaar zouden zijn. Dit lijkt het geval te zijn. Hierbij dient opgemerkt te
worden dat het aantal beschikbare bussen in de markt aanzienlijk wordt verkleind
gedurende de spits waardoor het mogelijk niet-beschikbaar zijn van bussen bij incidenten
en verstoringen toeneemt. In de uitwerking van het Bus-plan zal hierin een zorgvuldige
afweging gemaakt moeten worden.
De maatregelen die NS moet nemen om de reizigers die gebruik maken van het alternatief
bus aanbod goed te kunnen bedienen worden niet blokkerend geacht.
5. Commerciële aanbieding en kosten businzet
Deze paragraaf gaat in op de mogelijkheden van NS om reizigers op de genoemde trajecten
door middel van financiële en commerciële prikkels te bewegen om voor de bus in plaats
van de trein te kiezen. Tevens wordt een indicatief inzicht gegeven in de kosten van het
aanbieden van busverbindingen.
Uit interne analyses is gebleken dat in de drukke treinen in de spits circa tweederde van
onze frequente reizigers met een afgekocht reisrecht reist (studenten, forenzen
reisproducten) en een zeer lage prjselasticiteit ervaart. Een andere manier om reizigers te
verleiden de alternatieve bus te nemen is door het gebruik van commerciële prikkels.

Bus tarief
Hoewel het niet waarschijnlijk is dat reizigers zich laten overtuigen door de prijs van de
ahernatieve bus is het wel belangrijk dat er een aantrekkelijke, zo realistisch mogelijke
prijs geboden wordt. Voor de bussen kan gebruik gemaakt worden van een e-ticket dat voor
alle trajecten €6 kost. Hiermee ligt het tarief (2016) voor de meeste trajecten lager dan het
huidige treinkaartje. Reizigers die een los kaartje kopen kunnen hierdoor gebruik maken
van dit speciale tarief dat goedkoper is dan de trein tijdens de spits, maar duurder is dan het
daltarief.
Het aanbieden van een apart tarief op een buslijn van station naar station is niet mogelijk
met de 0V chipkaart (met de chipkaart kan namelijk geen onderscheid gemaakt worden
tussen een reis met de trein of de bus). Het toevoegen van nieuwe tariefpunten op locaties
waar geen station is, is wel mogelijk op relatief korte termijn; hierdoor is betalen met de 0V
chipcard wél mogelijk.

Ons kenmerk RvB/JM/2015/053
Pagina 24/25

Commerciële prikkels
Doordat de prjsprikkel voor de doelgroep nihil wordt geacht wil NS ook commerciële
prikkels gebruiken om reizigers te verleiden te bus te gebruiken. Hierbij maken wij gebnuk
van (een selectie uit) onderstaande commerciële prikkels:
o Gratis koffie vanuit verkoopstand bij de bus opstapplaats
o Gratis upgrade voor in het dal
o Gratis meereiskaart voor het dal
o Gratis korting bon voor de kiosk van €2,50
De verwachting is dat de commerciële prikkels het grootste effect hebben op studenten.
Immers vergeleken met andere reizigersgroepen is de relatieve waarde (waarde prikkel in
relatie tot inkomen) voor hen het hoogst en zijn studenten iets minder gebonden aan
andere verplichtingen (bv. kinderopvang) dan andere groepen.
Kosten von inisinzet
NS verwacht dat de kosten voor de voorgestelde busverbindingen voor 12 weken in de
ordegrootte van €2 3 mio zal liggen.
—

6. Maatregelen om businzet te effectueren
Busvervoer is in Nederland verregaand gereguleerd in de WP2000. Het is niet
vanzelfsprekend dat NS, of andere partijen, zondermeer busvervoer mogen aanbieden. In
deze paragraaf geeft NS weer welke maatregelen moeten worden genomen om de in
paragraaf 4 en 5 geïdentificeerde tijdelijke, kansrijke en maakbare busverbindingen
gegeven de wettelijke kaders- mogelijk te maken.
-

Voor de uitvoering van het Bus-plan ziet NS twee opties; NS voert het busvervoer zelf uit of
een andere vervoerder voert het busvervoer uit. De juridische constructies waaronder
busvervoer uitgevoerd zouden kunnen worden zijn besloten vervoer, concessie of
ontheffing.
Besloten vervoer
Vanuit het juridisch kader acht NS de busdiensten onder besloten vervoer het gemakkelijkst
realiseerbaar. Voor besloten vervoer geldt de eis dat er of geen dienstregeling is of het niet
voor iedereen openstaat. Mogelijke opties onder deze constructie zijn met name
busdiensten die alleen openstaan voor bepaalde scholen of bedrijven. Besloten busvervoer
heeft wel diverse beperkingen, waaronder het niet kunnen toelaten van alle reizigers. Het
(gedeeltelijk) wegnemen van deze beperkingen vereist een complexe aanpassing van de
WP2000 (er moet namelijk een onderscheid blijven met openbaar vervoer). Daarnaast is het
normaal niet toegestaan om een besloten bus over de vlucht- of lijnbusstrook te laten rijden.
Van de geselecteerde buslijnen zou een rechtstreekse busdienst tussen Den Bosch en
Utrecht voor uitsluitend NS personeel wettelijk zijn toegestaan. Deze constructie is ook
toegestaan voor een besloten buslijn tussen Utrecht en Den Haag voor andere, specifieke
groepen reizigers.
Concessie
De andere juridische vorm waaronder NS mogelijkheden ziet het busvervoer te realiseren is
door uitvoering via de zittende concessiehouder(s). Echter de exacte voorwaarden van de
concessie (met name maar niet uitsluitend op het punt van meerwerk en te hanteren
tarieven) en de van toepassing zijnde wettelijke regels bepalen de mogelijkheden. Deze

Ons kenmerk RvB/JM/2015/053
Pagina 25/25

concessies zijn op dit moment niet voor NS inzichtelijk. Indien een busdienst door
meerdere concessiegebieden rijdt zal er overleg gevoerd moeten worden met meerder
concessiehouders en —verleners, een complexe aangelegenheid. Bij deze variant is dus een
bereidwillige houding noodzakelijk bij decentrale concessieverleners —houders. NS vraagt
hierbij de hulp van het ministerie.
Ontheffing
De mogelijkheid om onder de constructie van ontheffing het busvervoer aan te bieden acht
NS op dit moment niet opportuun, mede doordat het hier gaat om een tijdelijk aanbod en
de ontheffingsprocedure een lange doorlooptijd kent. Daarnaast is onzeker of een
ontheffing aan NS verleend zou worden.
Aanbesteding
Onder elke juridische vorm is het een aandachtspunt of de busdienst aanbesteed moet
worden. Hierbij zijn onder meer relevant de aard van de samenwerking tussen de betrokken
partijen en de geraamde waarde van de busdiensten. NS zal de voorkomende gevallen
zorgvuldig bestuderen en waar nodig extern juridisch advies inwinnen.
Vluchtstraak
De busdiensten gaan rijden gedurende de drukste perioden van de dag, in de spitsrichting.
Niet alleen in de trein, maar ook op de weg kent de drukte dan zijn hoogtepunt. De
alternatieve buslijnen moeten rijden over drukke corridors waar regulier lange files staan
en een bus dus vertraging oploopt (soms verdubbelt de reistijd over de weg op deze
momenten). Om de bus een aantrekkelijk alternatief voor de drukke treinen te laten zijn
acht NS het noodzakelijk dat de aangeboden busdiensten, zowel de bussen onder de
besloten als onder de concessie constructie, gebruik kunnen maken van de vluchtstrook bij
files en van de ljnbusbanen. Om dit te realiseren vraagt NS de hulp van het ministerie.