Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

35 570 VI

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Justitie en Veiligheid (VI) voor het
jaar 2021

Nr. 104

BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIE EN VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 31 maart 2021
Op 27 oktober 2020 sprak ik met uw Kamer tijdens het mondeling
vragenuur over bedreiging van journalisten (Handelingen II 2020/21,
nr. 16, item 3). Ik heb op dat moment toegezegd uw Kamer middels een
brief te informeren over het functioneren van het protocol «Persveilig» dat
in oktober 2019 in werking is getreden. Daarnaast heb ik tijdens de
begrotingsbehandeling van mijn ministerie op 26 november jl. uw Kamer
toegezegd in gesprek te gaan met de Nederlandse Vereniging van
Journalisten (NVJ), het Genootschap van Hoofdredacteuren (GvH) en de
politie over de positie van freelancejournalisten en over aangiften die niet
goed zijn aangekomen. Dit conform de aangenomen motie van het lid
Yeşilgöz-Zegerius c.s. die strekt tot het versterken/ondersteunen van de
(financiële) positie van freelance journalisten1.
Met deze brief geef ik, mede namens de Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media, uitvoering aan bovengenoemde toezeggingen
en motie. Voorts geef ik een stand van zaken van de aangenomen motie
van het lid Yeşilgöz-Zegerius c.s. om één aanspreekpunt bij de politie te
realiseren voor de zwaardere categorie bedreigde journalisten2.
Toepassing protocol Persveilig
Het protocol Persveilig bevat opsporings- en vervolgingsafspraken
waaraan de politie en het OM zich hebben gecommitteerd als er sprake is
van agressie- en of geweldsincidenten tegen journalisten3. Voorbeelden
van afspraken zijn een hoge prioriteit van zaken, eenduidige registratie
van zaken en een verhoogde strafeis conform de OM-richtlijn. Deze
werkwijze en afspraken gelden momenteel anderhalf jaar, sinds oktober
2019.
1

Kamerstuk 35 570 VI, nr. 34.
Kamerstuk 35 570 VI, nr. 84.
3
Zie https://www.persveilig.nl/wp-content/uploads/2019/10/Protocol-Persveilig.pdf.
2

kst-35570-VI-104
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VI, nr. 104

1

In totaal zijn er vanaf het ingaan van de afspraken einde 2019 tot het
eerste half jaar van 20204 53 dossiers geregistreerd bij de politie met
17 verdachten. Van die 17 verdachten zijn de dossiers van 13 verdachten
afgehandeld door de politie (inclusief inzending OM), van 4 verdachten
zijn er op dit moment nog dossiers in behandeling.
In totaal zijn er 10 persoonsdossiers ingezonden naar het OM. Hiervan zijn
er tot 19 november 2020 6 persoonsdossiers afgehandeld; 4 verdachten
kregen een dagvaarding, 1 verdachte heeft een onvoorwaardelijk sepot
gekregen en 1 verdachte is een strafbeschikking opgelegd. Van
4 verdachten moet het persoonsdossier nog beoordeeld worden.
Voor sommige afspraken kan interpretatie en analyse (van bijvoorbeeld
aangifte- en meldingscijfers) te vroeg zijn omdat de werkwijze pas
anderhalf jaar wordt toegepast. Ik ben daarom voorzichtig met het trekken
van harde conclusies.
De stuurgroep Persveilig is gevraagd kritisch te kijken naar hun ervaringen
met de toepassing van Persveilig in de praktijk en het eigen functioneren5.
De politie en het OM zien een positieve ontwikkeling in de aangiftebereidheid. Dat geldt ook voor de samenwerking met de media over veilig
werken in het algemeen; de politie geeft aan veel positieve feedback te
ontvangen van journalisten. Het bewustzijn van journalisten en
medewerkers van politie en OM over geweld tegen journalisten en de
afspraken die daaromtrent gemaakt zijn, is groeiend in de parketten en
eenheden. Terugkoppeling naar het slachtoffer, onder meer over
prioritering en strafbaarstelling van bepaalde feiten gaat in het algemeen
goed. Binnen het OM is men zich ervan bewust hoe belangrijk en cruciaal
de rol van journalisten in de samenleving is en wat er van het OM wordt
verwacht.
Tegelijkertijd zijn er ook eenheden waarin op verschillende punten nog
een verbeterslag gemaakt moet worden. Zo hadden journalisten niet altijd
de preferente positie die in het protocol Persveilig is afgesproken,
waardoor het langer duurde voordat journalisten aangifte konden doen.
Ook het op de hoogte houden van de journalist over de voortgang van de
aangifte door de politie en het OM blijft een aandachtspunt omdat het nog
niet in alle parketten en eenheden consequent plaatsvindt. Verder valt nog
winst te behalen in de registratie van zaken door officieren van justitie;
want hoewel het OM een landelijke maatschappelijke classificatie heeft
aangemaakt om agressie en geweldszaken tegen journalisten eenduidig te
registreren, vindt het aanvinken van deze classificatie nog niet altijd in alle
gevallen plaats door de betrokken officier van justitie. De politie en het
OM hebben mij daarom toegezegd om in het reeds lopende verbetertraject inzake de Eenduidige Landelijke Afspraken6 expliciet aandacht te
besteden aan de preferente positie van journalisten en het protocol
Persveilig zodat er meer kennis, bekendheid en herkenning gegenereerd
wordt bij de (lokale) politie en de officieren van justitie.
Daarnaast valt ook winst te behalen door journalisten beter te informeren
over de reikwijdte en de bevoegdheden van politie en OM. Geregeld is het
beeld bij de journalist die aangifte doet, dat meer gedragingen onder de
werking en bescherming van het strafrecht vallen, dan dat daadwerkelijk
het geval is. Zo is niet iedere heftige, onbetamelijke of nare uitlating te
kwalificeren als bedreiging. In de stuurgroep Persveilig is daarom
afgesproken dat bekeken wordt hoe journalisten nog beter geïnformeerd

4

Gegevens over de tweede helft van 2020 zijn nog niet beschikbaar.
De stuurgroep Persveilig bestaat uit vertegenwoordigers van het Genootschap van Hoofdredacteuren, de Nederlandse Vereniging van Journalisten, de politie en het Openbaar Ministerie.
6
Kamerstuk 28 684, nr. 596.
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VI, nr. 104

2

kunnen worden over wat zij wel en niet kunnen verwachten van het
strafrecht en wat de reikwijdte van de bevoegdheden van politie en het
OM is.
Project Persveilig
In aanvulling op het Persveilig protocol zijn preventie afspraken en
maatregelen opgesteld om agressie en geweld tegen journalisten zoveel
mogelijk te voorkomen. Het meldpunt bij de NVJ en het aanbod van
cursussen en trainingen zijn hier de belangrijkste voorbeelden van.
Het meldpunt dient ter versterking van de kennisbasis over bedreiging
van journalisten en als voorportaal voor aangiften. De leden van de
stuurgroep geven aan dat de beroepsgroep het meldpunt steeds beter
weet te vinden en dat de naamsbekendheid groeit. Dat zorgt mede voor
een groeiend aantal meldingen. Het is wel zaak het meldpunt blijvend
onder de aandacht te brengen, om zo het meldpunt nog meer te verankeren in de standaardwerkwijze bij bedreigingen, zeker omdat veel zaken
vaak intern bij organisaties worden afgehandeld (overigens vaak op
adequate wijze) of omdat de waan van de dag afleidt van het doen van
een melding door een journalist. Alleen als zo veel mogelijk journalisten
of hun werkgevers/opdrachtgevers melding maken van dreigende
situaties, ontstaat een goed beeld van de aard en omvang van de
dreigingen.
Vanuit de stuurgroep Persveilig zijn een tweetal maatregelen voorgesteld
om de werking en toepassing van het meldpunt te verbeteren. De eerste
maatregel betreft het vergroten van de bewustwording bij de beroepsgroep dat zij er bij een bedreiging niet alleen voor staan en niet alles zelf
hoeven op te lossen. Het doen van een melding is betrekkelijk eenvoudig,
en het is van belang aan te geven dat de werkgever hierbij kan helpen.
Ook het terugkoppelen na een melding en/of aangifte aan het slachtoffer
is van belang. Het tweede voorstel betreft het bevorderen van een heldere
communicatie van de journalist naar de lokale medewerkers van politie en
OM, zodat snel beoordeeld kan worden dat sprake is van een journalist –
dit is gezien de diversiteit van de beroepsgroep vooraf niet altijd helder –
en de regels van het protocol van toepassing zijn. Beide maatregelen
zullen door de stuurgroep Persveilig worden opgepakt.
De trainingen en cursussen die door Persveilig7 worden aangeboden
hebben een preventief doel en effect in het omgaan met bedreigingen,
dan wel het vooruitlopen op mogelijk dreigende situaties. De NVJ geeft
aan dat de trainingen en opleidingen goed worden afgenomen en dat de
urgentie ervan door werkgevers wordt onderkend.
Tot slot kan nog gemeld worden dat de politie onlangs, in aansluiting op
het protocol Persveilig, een handelingskader voor de eigen organisatie
heeft vastgesteld waarin de handelwijze beschreven staat van de politie in
geval een journalist voorafgaand aan een reportage, demonstratie of
evenement om advies vraagt over veilig werken ter plaatse.

7

PersVeilig biedt de training Omgaan met Agressie aan. Deze training van een dag leert
journalisten om zich beter voor te bereiden op situaties waarbij intimidatie en/of bedreiging
mogelijk zijn en om te de-escaleren als zij agressief worden benaderd. Tevens is op de website
van PersVeilig per november 2020 een e-learning te volgen over online-dreigingen, zie de
homepage persveilig.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VI, nr. 104

3

Motie veiligheid freelance journalisten
De motie van het lid Yesilgöz-Zegerius c.s. (Kamerstuk 35 570 VII, nr. 34)
verzoekt de regering onder andere samen met Persveilig en
nieuwsorganisaties/uitgeverijen te onderzoeken hoe freelancejournalisten
(financieel) ondersteund kunnen worden bij het nemen van benodigde
voorzorgsmaatregelen en/of beveiligingsmaatregelen na bedreiging,
bijvoorbeeld door het samen met betrokken partijen realiseren van een
voorziening in beheer van Persveilig en hieraan een relevante bijdrage te
leveren.
Mijn ambtgenoot voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media en ik
hebben bij Persveilig geïnventariseerd aan welke veiligheidsmaatregelen
freelancejournalisten behoefte hebben. Ook is gesproken over de wijze
waarop zij ondersteund kunnen worden bij het realiseren van die
maatregelen, daarbij rekening houdend met het ontbreken van een
werkgever die verantwoordelijk is voor het bieden van een veilige
werkomgeving. Het kabinet stelt, vanwege het ontbreken van een
werkgever, € 200.000 beschikbaar met een looptijd van 3 jaar om bij
(risico op) dreiging, voorzieningen te kunnen aanbieden aan freelancejournalisten zodat zij veilig hun beroep kunnen uitoefenen. De voorwaarden
hiervoor worden momenteel uitgewerkt in samenspraak met de stuurgroep Persveilig. Daarbij spoort het kabinet de sector aan om ook zelf,
vanuit de eigen verantwoordelijkheid, zich hard te maken om deze
freelancers te ondersteunen.
Motie meldpunt zwaardere categorie bedreigde journalisten
Tijdens het begrotingsdebat (Handelingen II 2020/21, nr. 5, item 38) van
het Ministerie van JenV heeft het lid Yeşilgöz-Zegerius c.s. de regering bij
motie8 verzocht om een gelijkwaardig aanspreekpunt aan het Team
Bedreigde Politici te realiseren voor de zwaardere categorie bedreigde
journalisten, zodat er altijd een aanspreekpunt is bij de politie voor deze
mensen. Ik kan u melden dat ik in nauw overleg ben met de politie over de
wijze waarop uitvoering kan worden gegeven aan deze motie, ik zal uw
Kamer over de voortgang informeren.
Conclusie
Het ongehinderd functioneren van de pers is van groot belang in onze
samenleving. Agressie en geweld tegen journalisten is onacceptabel,
zoals ik ook naar aanleiding van de gebeurtenissen afgelopen weekend
heb gezegd. Dit kan ik niet vaak genoeg benadrukken. Ik ben dan ook
tevreden met de constructieve samenwerking tussen de politie, het OM,
de Nederlandse Vereniging voor Journalisten en het Genootschap voor
Hoofdredacteuren in de stuurgroep Persveilig. Met het project Persveilig
en het protocol Persveilig wordt onderstreept hoe belangrijk het is dat
journalisten hun werk in veiligheid kunnen uitoefenen en dat daders van
agressie en geweld tegen journalisten hard worden aangepakt.
Uit de verkenning blijkt dat het project Persveilig, en de afspraken uit het
protocol Persveilig over het algemeen goed worden toegepast in de
praktijk. Het belangrijkste aandachtspunt is het vergroten van de kennis en
bewustwording van dit beleid bij de politie, het OM en bij de beroepsgroep zelf. En ook blijvend aandacht houden voor dit thema blijft van
belang. De afspraken gelden nog niet zo lang, sinds oktober 2019. Uit
diverse evaluatie van de Eenduidige Landelijke Afspraken (ELA, die gelden
voor agressie en geweldsdelicten tegen werknemers met een publieke
8

Kamerstuk 35 570 VI, nr. 84

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VI, nr. 104

4

taak), blijkt dat nieuwe werkwijzen tijd kosten om in te dalen in alle
gelederen van de organisaties en dat het noodzakelijk is om de aandacht
vast te houden. Die tijd moet dan ook gegund worden en binnen de
stuurgroep Persveilig, de politie en het OM is hier ook terechte aandacht
voor. Concluderend kan ik daarom stellen dat het functioneren van het
protocol Persveilig naar verwachting is. Via de stuurgroep Persveilig,
waarin ook politie en OM deelnemen wordt een vinger aan de pols
gehouden met betrekking tot de naleving van de afspraken uit het
protocol Persveilig en wordt daar waar nodig bijgestuurd. Mijn
ambtgenoot voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media en ik worden
via de stuurgroepleden Persveilig geïnformeerd over de voortgang en de
ontwikkelingen van het bestaande beleid.
De Minister van Justitie en Veiligheid,
F.B.J. Grapperhaus

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VI, nr. 104

5