Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

914
Vragen van het lid Inge van Dijk (CDA) aan de Staatssecretaris van Financiën
over «gemeenten helpen gedupeerden toeslagaffaire: «Het kan in kleine
dingen zitten»» (ingezonden 17 november 2021).
Antwoord van Staatssecretaris Van Huffelen (Financiën – Toeslagen en
Douane) (ontvangen 3 december 2021).
Vraag 1
Bent u bekend met het hierboven genoemde artikel?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2, 3 en 4
Deelt u de mening van de gemeenten dat de het de Belastingdienst, ondanks
de belofte gedaan door de Staatssecretaris aan de ouders, nog onvoldoende
lukt de menselijke kant te laten zien?
Is deze hulp van gemeenten bij de Belastingdienst bekend en neemt de
Belastingdienst dit mee in de beoordeling of ouders echt gedupeerd zijn?
Trekt u lessen uit de omgang van de gemeenten met mensen en het laten
zien van het menselijke gezicht, zoals bijvoorbeeld Esther van der Meulen
tegen Nieuwsuur zegt: «mensen zijn heel blij, maar vaak ook verrast dat je de
telefoon opneemt, dat je een direct nummer geeft, dat mensen je kunnen
terugbellen, dat je laat weten of iets gedaan is en waarom niet»?
Antwoord 2, 3 en 4
Vanuit de hersteloperatie willen we gedupeerde ouders bijstaan. Het tonen
van een menselijk gezicht is daarbij een belangrijk uitgangspunt. Dat geldt
zowel voor UHT als voor gemeenten. Lessen hierover hebben we ook eerder
al getrokken. UHT heeft juist om de menselijke maat te waarborgen, in elke
fase van het proces persoonlijk contact met ouders. Na de aanmelding neemt
het serviceteam contact op, bij de beoordeling op de lichte toets is er
persoonlijk contact en wanneer een integrale beoordeling werkt de UHT met
persoonlijke zaakbehandelaren die intensief contact onderhouden met
gedupeerde ouders. Ook het nazorgteam heeft persoonlijk contact heeft met
ouders. Dat contact is belangrijk om een vertrouwensband op te bouwen en

1

ah-tk-20212022-914
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

NOS.nl van 13-11-2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

gedurende het gehele proces van compensatie samen op te kunnen trekken.
Die vertrouwensband helpt de persoonlijk zaakbehandelaren ook in het
samenstellen van het dossier. De zoektocht naar de informatie die kan leiden
tot een toekenning van 30k is een flinke klus waar de persoonlijk zaakbehandelaar veel tijd in steekt. Het blijkt dat veel ouders deze werkwijze prettig
vinden en positief waarderen. Voor ouders die nog geen persoonlijke
zaakbehandelaar hebben kan ik me voorstellen dat zij deze menselijke kant
minder zien.
Zoals ook in het artikel duidelijk wordt springen gemeenten soms bij.
Gemeenten staan in nauw contact met gedupeerde ouders en spelen een
belangrijke rol bij het herstel van vertrouwen in de overheid. In de herijking is
met veel ouders gesproken over hoe zij het proces ervaren. In de brief over
de herijking die gezamenlijk met de beantwoording van deze vragen naar uw
Kamer wordt verzonden, ga ik dieper in op de conclusies uit die gesprekken
alsmede welke stappen ik ga nemen om het proces voor ouders te verbeteren.
Vraag 5
Wat vindt u van de uitspraak dat gedupeerden de gemeentelijke aanpak niet
gewend zijn na hun soms jarenlange contact met de Belastingdienst?
Antwoord 5
Ik vind het fijn om te zien dat ouders in veel gevallen de gemeentelijke
ondersteuning waarderen. In de hersteloperatie is een belangrijke rol
weggelegd voor gemeenten juist omdat zij dicht bij de ouders staan. Ook bij
UHT stellen we een persoonlijke aanpak voorop, daarom krijgen alle ouders
bij de integrale beoordeling een Persoonlijk Zaakbehandelaar toegewezen. En,
zoals in antwoord 4 is aangegeven, hebben we ook op andere punten
geïnvesteerd in een meer persoonlijke benadering. De lessen die we daarmee
leren bij de hersteloperatie graag meenemen bij de uitvoering van Toeslagen
en delen met mijn collega’s bij de Belastingdienst.
Vraag 6
Kan de Belastingdienst ook zo’n gemeentelijke aanpak gaan hanteren en hoe
denkt u dat medewerkers van de Belastingdienst hierbij kunnen worden
geholpen?
Antwoord 6
Gemeenten staan dicht bij de burger en hebben het beste beeld welke brede
ondersteuning gedupeerde ouders nodig hebben. Ik heb grote waardering
voor de rol van gemeenten en de VNG bij de hulp aan gedupeerde ouders.
Die hulp is onmisbaar om, samen met de herstelorganisatie (UHT), te komen
tot emotioneel en financieel herstel voor deze ouders. In dit herstel staat écht
hulp bieden centraal. Ook binnen de herijking wordt gekeken hoe UHT en
gemeenten meer in gemeenschappelijkheid kunnen werken aan herstel voor
ouders. Ik zie dat daar nog ruimte is voor verdere verbetering waarbij we
gedupeerde ouders nog beter kunnen bijstaan, juist samen met gemeenten.
UHT probeert ook nu al de menselijk maat nog verder in de praktijk te
brengen. Er staat een organisatie waarin gemotiveerde en deskundige
persoonlijk zaakbehandelaars dagelijks gedupeerde ouders helpen hun leven
weer op de rit te krijgen. Ouders ervaren de contacten met hun persoonlijk
zaakbehandelaar ook als positief. Hoewel de Belastingdienst, met de grote
getallen burgers die zij bedient, nooit even dicht bij een burger kan staan als
de gemeente, zijn wij heel actief bezig onze reguliere dienstverlening ook
verder te verbeteren. Binnen de Belastingdienst loopt het Programma
Vernieuwing Dienstverlening, waarbinnen het hanteren van de menselijke
maat een van de pijlers is. Ook een proactieve werkwijze naar burgers toe
maakt onderdeel uit van dit programma. Deze werkwijze brengt UHT in de
praktijk. De Belastingdienst signaleert, waar mogelijk, dat actie door de
burger nodig is en wijst de burger hierop. Binnen de directie Toeslagen is een
team Persoonlijke Begeleiding actief (onderdeel van de verbetermaatregelen
van het Verbeterprogramma Kinderopvangtoeslag). Dit team begeleidt
burgers met een grote kans op hoge terugvorderingen. Het gaat om ouders
die een aanvraag voor kinderopvangtoeslag hebben ingediend en extra hulp
nodig hebben bij het tijdig doorgeven van wijzigingen in de aanvraaggegevens van hun kinderopvangtoeslag. Een persoonlijke begeleider gaat – indien

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

de ouder dit wenst aan de slag met de ouder om er samen voor te zorgen dat
de juiste toeslag wordt toegekend. Indien nodig wordt de ouder langdurig
begeleid.
Vraag 7
Hoe beoordeelt u dat gemeenten ouders helpen met het aanleveren van
goede bewijslast en het op een rij zetten van de stukken, zodat zij na een
afwijzing door de Belastingdienst wel de gedupeerdenstatus kunnen krijgen?
Vindt u de hulp van de Belastingdienst aan ouders voldoende zorgvuldig als
met gemeentelijke hulp een aanvraag wel wordt geaccepteerd?
Antwoord 7
Bij een aanvraag is een mogelijk gedupeerde ouder niet verantwoordelijk
voor het organiseren van de bewijslast. Dat is een verantwoordelijkheid van
UHT. De persoonlijk zaakbehandelaars en andere medewerkers van UHT doen
al het mogelijke om ouders te helpen hun dossier op orde te krijgen. Op
basis van de verzamelde informatie neemt de persoonlijk zaakbehandelaar
contact op met de ouder, bespreekt de situatie en neemt het verhaal van de
gedupeerde ouder mee in het onderzoek. In geval van twijfel bij de beoordeling op grond van de beschikbare informatie zal de weegschaal doorslaan in
het voordeel van de ouder. Als blijkt dat een ouder toch niet gedupeerd is
maar wel financiële ondersteuning nodig heeft, wordt er contact gezocht met
gemeenten voor ondersteuning. Indien de ouder het toch niet eens is met de
beoordeling dan bestaat altijd de mogelijkheid voor de ouder om bezwaar en
beroep aan te tekenen. Indien de ouder over het traject van bezwaar en
beroep vragen heeft, dan zal de persoonlijk zaakbehandelaar de ouder hierin
helpen en indien nodig begeleiden, uiteraard kan ook de gemeenten hierin
ondersteunen. In de herijking doen we voorstellen over het intensiveren van
de samenwerking tussen UHT en gemeenten. Dit kan voorkomen dat
gemeenten namens ouders bezwaar moeten aantekenen. Dat is uiteindelijk
beter en sneller voor het herstel van ouders.
Vraag 8
Vindt u dat de tijd die gemeenten nu bijvoorbeeld besteden aan hulp bij het
bezwaar maken tegen de afwijzing van de schadevergoeding of het schrijven
van een ingebrekestelling aan de Belastingdienst als die te laat is, niet beter
besteed zou kunnen worden aan het uitvoeren van de gemeentelijke taken
zoals het helpen van ouders op andere gebieden voor herstel?
Antwoord 8
Ik zou het onwenselijk vinden als dit op grote schaal gebeurt. En dat is ook
niet onze indruk. Gemeenten bieden brede ondersteuning op vijf leefgebieden
aan (mogelijk) gedupeerde ouders, in ieder geval tot en met de integrale
beoordeling. Hoe die ondersteuning er precies uit ziet, kan per ouder of gezin
anders zijn. Wanneer gemeenten ouders kunnen helpen bij ingebrekestelling
of het maken van bezwaar, dan is dat feitelijk mogelijk binnen de afspraken
die zijn gemaakt. Ik begrijp dat dit in met name de grotere gemeenten met
veel gedupeerde ouders veel tijd in beslag kan nemen. Ouders kunnen voor
het maken van bezwaar of een ingebrekestelling overigens ook gebruik
maken van de gratis juridische bijstand. Ik kan me wel voorstellen dat
gemeenten in bijzondere gevallen, bijvoorbeeld bij ouders die de taal niet
goed beheersen, of ouders die onder zo’n hoge druk staan dat ze dergelijke
stappen even niet zelf kunnen doorlopen, ook deze ondersteuning voor hun
rekening nemen. Vanuit Toeslagen wordt alles op alles gezet om aanvragen
op tijd en correct af te handelen. Het is natuurlijk wenselijk om het aantal
ingebrekestellingen en bezwaarschriften tot een minimum te kunnen
beperken. Door het grote aantal aanmeldingen van ouders is het een
uitdaging om alles op tijd te behandelen. De herijking is erop gericht het
proces voor de ouder persoonlijker te maken en waar mogelijk te versnellen.
Dit punt wordt hierbij meegenomen.
Vraag 9
Hoe kan worden voorkomen dat gemeente en Belastingdienst elkaar op deze
manier aan het werk houden en hoe kan worden gezorgd dat de afstemming
en samenwerking tussen hen wordt verbeterd?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3

Antwoord 9
Het uitgangspunt is dat gemeenten en UHT complementair aan elkaar hulp
bieden aan ouders. In de praktijk gaat dat op veel punten ook goed. Het
artikel laat echter zien dat dit nog niet altijd het geval. De samenwerking
tussen UHT en gemeenten en het voeren van het juiste gesprek met de ouder
krijgt daarom ook de nodige aandacht binnen de herijking. Maar ook de
afgelopen tijd is er al veel verbeterd in de samenwerking tussen UHT en
gemeenten. In lijn met motie van Dijk2 zijn ingangen gerealiseerd voor
gemeenten om urgente situaties onder de aandacht van UHT te brengen, te
bespreken en te bekijken of voorrang gegeven kan worden, als dat vanuit het
perspectief van gemeentelijke ondersteuning nodig is. Gemeenten nemen
regelmatig contact op met het Brede Hulp Team en het Serviceteam van UHT,
en andersom neemt UHT ook regelmatig contact op met gemeenten, om
urgente situaties onder de aandacht te brengen, te bespreken en te bekijken
hoe het beste hulp geboden kan worden en of het mogelijk is voorrang te
verlenen. Er is ook een Casuïstiek-overleg waar specifieke situaties besproken
worden. Tenslotte is er veelvuldig contact tussen UHT en de VNG om
knelpunten in de dienstverlening op te lossen.
Vraag 10
Worden gemeenten voldoende gecompenseerd voor de extra hulp die zij
burgers bieden naast de basishulp, zodat ook de mensen geholpen kunnen
worden die nog wachten op hulp?
Antwoord 10
De kosten die gemeenten maken voor (mogelijk) gedupeerde ouders kunnen
zij opgeven onder de regeling specifieke uitkering (SPUK) gemeentelijke hulp
aan gedupeerden kinderopvangtoeslagen-problematiek op basis van
nacalculatie. De specifieke uitkering is in nauwe samenwerking met VNG en
gemeenten tot stand gekomen, om deze zo uitvoerbaar mogelijk te maken
voor gemeenten zonder dat er zware administratieve lasten bij komen kijken.
Een voorbeeld hiervan is dat gemeenten gebruik kunnen maken van
normbedragen voor de hulp die zij aan gedupeerden hebben aangeboden.
Gemeenten ondersteunen (mogelijk) gedupeerde ouders die daar behoefte
aan hebben. Ondersteuning wordt geboden vanaf het moment dat een ouder
zicht meldt bij UHT en is een vrije keus van de ouder. Dat heeft als voordeel
dat ouders direct geholpen kunnen worden en niet hoeven te wachten op de
uitkomst van het beoordelingsproces. De ouder kan op ieder moment het
ondersteuningsaanbod aannemen of stoppen. De ondersteuning valt
financieel tot en met de integrale beoordeling onder de SPUK.
Vraag 11
Naast de positieve verhalen vernemen de leden van de CDA-fractie ook
klachten van ouders over gemeenten waar de hulp nog minder goed is
georganiseerd. Hoe worden deze gemeenten ondersteund?
Antwoord 11
We hebben goede en duidelijke afspraken gemaakt met gemeenten over de
te bieden ondersteuning aan ouders en daar ook de benodigde middelen
voor beschikbaar gesteld. Alle ouders die daar behoefte aan hebben, kunnen
brede ondersteuning krijgen van hun gemeente op de vijf leefgebieden.
Gemeenten zijn hier ook al hard mee aan de slag. De manier waarop de
ondersteuning aan (mogelijk) gedupeerde ouders is georganiseerd verschilt
per gemeente. Zo zijn er bijvoorbeeld gemeenten die speciale steunpunten
hebben ingericht voor gedupeerde ouders.
Onzekerheid over de precieze kaders en regelingen leidde bij gemeenten
soms tot terughoudendheid bij de uitvoering van de hersteloperatie, en
bijvoorbeeld bij het starten met kwijtschelding van schulden. De publicatie
van de nieuwe Specifieke Uitkeringen (SPUK’s) maakt een eind aan die
onzekerheid. Gemeenten kunnen dus, voor zover ze dat nog niet deden, aan
de slag met de hersteloperatie.3

2
3

Kamerstuk 31 066, nr. 858.
Staatscourant 2021–46972, 2021–47169 en 2021–47680.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

4

In de praktijk kan het echter voorkomen dat gemeenten vragen hebben of
tegen knelpunten aanlopen. De VNG heeft een Steunpunt Hersteloperatie
ingericht om gemeenten bij de staan bij het inrichten en organiseren van de
ondersteuning van (mogelijk) gedupeerde ouders. In het steunpunt komen
verschillende expertises (implementatie, juridische expertise, communicatie)
bij elkaar, worden kennis en ervaring samengebracht en proactief diensten,
producten en advies met gemeenten gedeeld. Het delen van ervaringen is
een belangrijk onderdeel van de ondersteuning. Dit gebeurt onder andere
door wekelijkse nieuwsbrieven, het twee keer per week organiseren van
inmiddels al ruim 60 (be)spreekuren met gemeenten met gemiddeld zo’n
45 deelnemers, een routekaart met handreikingen en een website met
artikelen waarin ervaringen zijn beschreven. Op deze wijze worden initiatieven gedeeld onder alle gemeenten. Daarnaast beantwoorde VNG dit jaar al
1500 van vragen van gemeenten per mail en telefoon. Ook bevragen
gemeenten het ouderpanel en maken zij gebruik van ervaringsdeskundige
ouders om de benadering en dienstverlening zo goed mogelijk vorm te
geven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

5