Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

35 300 VI

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Justitie en Veiligheid (VI) voor het
jaar 2020

Nr. 125

BRIEF VAN DE MINISTER EN STAATSSECRETARIS VAN JUSTITIE
EN VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 13 mei 2020
1. Inleiding
Hierbij zend ik uw Kamer de jaarlijkse rapportagebrief over de Nederlandse aanpak van internationale misdrijven.1 Deze aanpak kent zowel een
strafrechtelijke als een vreemdelingrechtelijke kant. In deze rapportagebrief wordt uiteengezet hoe de Nederlandse aanpak van internationale
misdrijven in 2019 is vormgegeven en welke resultaten zijn behaald. Er is
uiteraard aandacht voor de situatie in Syrië en Irak, maar het is belangrijk
om te benadrukken dat de Nederlandse aanpak van internationale
misdrijven een bredere focus heeft; een focus gericht op plegers van
internationale misdrijven waar ook ter wereld. Speciale aandacht gaat uit
naar de resultaten van het Landelijk Parket (LP) van het Openbaar
Ministerie (OM) en het Team Internationale Misdrijven (TIM) van de
Nationale Politie, alsook de cijfers over artikel 1F van het Vluchtelingenverdrag (hierna Vlv)2 en de inzet die in dit kader is gepleegd door de
Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) en de Dienst Terugkeer en Vertrek
(DT&V). Tot slot wordt u geïnformeerd over de wijze waarop op internationaal niveau is samengewerkt en ontvangt u een overzicht van de
individuele (rechts)zaken.

1

Zoals is toegezegd door de toenmalige Minister van Justitie tijdens het algemeen overleg van
de vaste commissie van Justitie van 5 juni 2007. De term internationale misdrijven is een
verzamelbegrip voor een aantal zeer ernstige schendingen van het internationale recht die in
Nederland strafbaar zijn gesteld in de Wet internationale misdrijven. Het gaat om: genocide,
oorlogsmisdrijven, misdrijven tegen de menselijkheid, foltering, gedwongen verdwijningen en
het misdrijf agressie.
2
Artikel 1F Vlv bepaalt dat personen niet in aanmerking komen voor bescherming van dit
verdrag wanneer er ernstige redenen zijn om te veronderstellen dat zij zich schuldig hebben
gemaakt aan een misdrijf tegen de vrede, een oorlogsmisdrijf, een misdrijf tegen de menselijkheid, een ernstig niet-politiek misdrijf buiten het land van toevlucht, dan wel handelingen
die in strijd zijn met de doelstellingen en beginselen van de Verenigde Naties.

kst-35300-VI-125
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 VI, nr. 125

1

2. Ketenbrede samenwerking
Het afgelopen jaar hebben de ketenpartners weer intensief met elkaar
samengewerkt om het gemeenschappelijke doel te bereiken: het (in
internationaal verband) bestrijden van straffeloosheid en het voorkomen
dat plegers van internationale misdrijven een veilige haven vinden in
Nederland.
In de aanpak van internationale misdrijven zijn er op verschillende
momenten verschillende interventiemogelijkheden beschikbaar. Aan de
voorkant van de keten kan voorkomen worden dat daders naar Nederland
komen, bijvoorbeeld door via de ambassades in het buitenland uit te
dragen dat in Nederland internationale misdrijven actief worden
opgespoord en vervolgd. Door 1F-screening kan voorkomen worden dat
plegers van internationale misdrijven die toch naar Nederland zijn
gekomen een verblijfsvergunning krijgen. Daarnaast kunnen de politie en
het OM overgaan tot opsporing en vervolging indien zij daar voldoende
aanleiding voor zien. Deze opsomming is uiteraard niet uitputtend, maar
toont goed aan dat het voor een succesvolle aanpak van internationale
misdrijven essentieel is dat de ketenpartners nauw met elkaar samenwerken om een sluitend geheel te vormen.
Deze samenwerking wordt overzien door de Stuurgroep Internationale
Misdrijven, waarin het OM, de politie, de IND, de DT&V, de Directie
Migratiebeleid (DMB) en Afdeling Internationale aangelegenheden en
Rechtshulp in Strafzaken (AIRS) van het Ministerie van Justitie en
Veiligheid alsook het Ministerie van Buitenlandse Zaken de belangrijkste
recente ontwikkelingen bespreken. Om te zorgen dat de betrokken
ketenpartners goed van elkaars werkzaamheden op de hoogte zijn en hun
interventies met elkaar kunnen afstemmen vinden er op reguliere basis
casusoverleggen plaats, zoals de overleggen Rwanda en Actuele
Conflicten. Deze casusoverleggen leveren daarnaast ook input aan het
Afstemmingsoverleg Internationale Misdrijven, een periodiek overleg
waarin op zaaksoverstijgend niveau ontwikkelingen, aandachtspunten en
beleid worden besproken.
Het LP, het TIM en de IND hebben het afgelopen jaar een speciale
themadag internationale misdrijven georganiseerd voor de verschillende
ketenpartners om de kennis van elkaars werk te vergroten en het
professionele netwerk verder uit te bouwen.
Het afgelopen jaar is steeds nauwer samengewerkt met de Contraterrorisme (CTER) teams van politie en OM. Er is veel tijd en aandacht besteed
aan het bewustmaken van deze teams van mogelijke signalen die zij in
terrorismezaken kunnen tegenkomen die kunnen wijzen op gepleegde
internationale misdrijven. Deze samenwerking heeft in 2019 een structurele vorm gekregen. Er is meteen gebleken dat een constructieve
samenwerking tussen CTER en IM tot concrete resultaten kan leiden. Zo
heeft de rechtbank Den Haag in een recente strafzaak een uitreiziger
bovenop een gevangenisstraf van vijf jaar voor lidmaatschap van IS ook
tweeënhalf jaar cel opgelegd voor het plegen van een oorlogsmisdrijf.3
Tot slot is gekeken naar hoe de Nederlandse aanpak van internationale
misdrijven verder kon worden versterkt. In het Halfjaarbericht Politie van
16 december 20194 is de Kamer naar aanleiding van de motie van het lid
Sjoerdsma c.s. (Kamerstuk 29 754, nr. 514) geïnformeerd, dat de tijdelijke
inhuur van expertise door het TIM zijn vruchten afwerpt. Voor de lange
3
4

Zie bijlage 1 voor een overzicht van deze zaak.
Kamerstuk 29 628, nr. 919

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 VI, nr. 125

2

termijn zou een structurele oplossing nodig zijn in de vorm van werving
van de benodigde specialistische- en opsporingsbevoegde capaciteit. Om
het grote belang dat Nederland hecht aan de strijd tegen straffeloosheid
en het niet zijn van een veilige haven voor daders van internationale
misdrijven te onderstrepen zal de expertise bij het TIM daarom duurzaam
worden versterkt. De vaste formatie van 32 fte wordt uitgebreid naar 43
fte. Ook blijft er budget beschikbaar voor de inhuur van incidentele
specialistische kennis. Zodoende is de benodigde expertise zowel op korte
als lange termijn gewaarborgd.
3. Strafrechtelijke en vreemdelingrechtelijke onderzoeken en
gegevens
3.1 Strafrechtelijke onderzoeken
3.1.1 Opsporingsonderzoeken en strafzaken in Nederland
Er zijn verschillende manieren waarop het LP en het TIM zaken binnen
kunnen krijgen. Net als bij commune misdrijven kan er aangifte worden
gedaan. Door middel van onder andere de folder «Laat oorlogsmisdrijven
niet onbestraft» en de website warcrimes.nl proberen de ketenpartners dit
ook te stimuleren. Informatie over mogelijke internationale misdrijven kan
daarnaast voortkomen uit andere strafrechtelijke onderzoeken (in de vorm
van rest-informatie) of met het TIM worden gedeeld door een andere
(Nederlandse of buitenlandse) opsporingsdienst. Ook kan het LP
1F-dossiers van de IND ontvangen wanneer een vreemdeling artikel 1F Vlv
tegengeworpen heeft gekregen. Informatie uit zo’n dossier kan als
aanleiding voor het opstarten van een strafrechtelijk onderzoek dienen.
Tot slot houdt het TIM de media en rapportages van
non-gouvernementele organisaties nauwlettend in de gaten, aangezien
die relevante informatie kunnen bevatten over individuen die zich in
Nederland bevinden. Het komt geregeld voor dat informatie over dezelfde
persoon of hetzelfde incident via verschillende bronnen het TIM of LP
bereikt. Onderstaand figuur geeft weer hoe vaak welke bron de belangrijkste aanleiding was voor het starten van de in 2019 lopende onderzoeken.

In 2019 liepen er bij het LP en het TIM zestien actieve opsporingsonderzoeken naar internationale misdrijven. Er zijn in 2019 vijf nieuwe onderzoeken gestart. Het gaat bij al deze nieuwe onderzoeken om individuen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 VI, nr. 125

3

die worden verdacht van het plegen van internationale misdrijven tijdens
het gewapende conflict in Syrië en Irak.
Bijlage 1 geeft een overzicht van alle IM-(straf)zaken die in 2019 onder de
rechter waren.
3.1.2 1F-zaken bij het OM
Wanneer de IND een vreemdeling artikel 1F Vlv tegenwerpt wordt het LP
op de hoogte gesteld en wordt het 1F-dossier aan hen ter beschikking
gesteld. Bij een 1F tegenwerping is er sprake van een bestuursrechtelijk
vermoeden van betrokkenheid bij een ernstig misdrijf. Dit vermoeden is
niet per definitie voldoende voor een strafrechtelijke verdenking die de
start van een strafrechtelijk onderzoek zou kunnen rechtvaardigen.
Onderstaand schema laat zien hoeveel 1F-dossiers bij het LP zijn
binnengekomen en verwerkt in 2019. Er zijn in 2019 geen nieuwe
strafrechtelijke onderzoeken naar internationale misdrijven gestart naar
aanleiding van verkregen informatie van de IND. Wel zijn er acht dossiers
in behandeling genomen voor oriënterend onderzoek.
Instroom en verwerking 1F-dossiers 2019
Totaal aantal 1F-dossiers binnengekomen bij het LP in 2019, waarvan:
Aantal dossiers opgelegd1
Aantal dossiers afgevoerd2
Aantal dossiers in behandeling genomen voor oriënterend onderzoek
Uitleveringen

17
9
0
8
0

1

Dossiers waarin een tijdelijke belemmering voor opsporing en vervolging aanwezig is worden
opgelegd door het LP. Deze dossiers kunnen op een later tijdstip resulteren in een herbeoordeling
of een oriënterend onderzoek.
2
Bij afvoeren gaat het om dossiers die niet tot nadere actie van het LP en het TIM zullen leiden,
omdat een permanent beletsel is geconstateerd voor een succesvol opsporingsonderzoek, zoals
het ontbreken van rechtsmacht.

3.1.3 Uitleveringsverzoeken
Opsporing en vervolging van internationale misdrijven moeten zoveel
mogelijk plaatsvinden in het land waar de misdrijven zijn gepleegd. Dat is
een uitgangspunt dat Nederland, om verschillende redenen, al sinds jaar
en dag hanteert. Zo is doorgaans het meeste bewijs daar te vinden en zijn
de procesdeelnemers ingevoerd in de taal, de cultuur en achtergronden
van de gebeurtenissen. Ook is van belang dat de meeste slachtoffers en
getuigen zich over het algemeen daar bevinden. Het is om die redenen dat
in alle IM-zaken eerst gekeken wordt of de verdachte kan worden
uitgeleverd. Hiermee komt Nederland verdrags- en mensenrechtelijke
verplichtingen na die van wezenlijk belang zijn voor de handhaving en het
bestaan van de internationale rechtsorde. Als uitlevering niet mogelijk is,
wordt beoordeeld of de verdachte in Nederland kan worden vervolgd.
Momenteel is er één lopende uitleveringszaak: Vénant R.5 Eerder heeft
Nederland al twee personen uitgeleverd aan Rwanda op verdenking van
betrokkenheid bij genocide. Jean Claude I. en Jean Baptiste M. werden op
12 november 2016 uitgeleverd. De gerechtelijke procedures in Rwanda
tegen deze twee verdachten verkeert sinds september 2017 in de trial
phase. Recent zijn de Rwandese autoriteiten gevraagd om een update te
geven over de stand van zaken van de gerechtelijke procedures en de
verwachtingen met betrekking tot de afronding daarvan.

5

Zie bijlage een voor een overzicht van deze zaak.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 VI, nr. 125

4

De Rwandese gerechtelijke procedures tegen Jean Claude I. en Jean
Baptiste M. worden in opdracht van het Ministerie van Justitie en
Veiligheid gemonitord door de non-gouvernementele organisatie de
International Commission of Jurists (ICJ). Het doel van deze monitoring is
om informatie te vergaren over de Rwandese gerechtelijke procedures en
de naleving van het recht van de verdachten op een eerlijk proces. De
door ICJ aangeleverde monitoringsrapporten worden openbaar gemaakt
via de website van de rijksoverheid (www.rijksoverheid.nl). Uit de meest
recente monitoringsrapporten blijkt onder meer dat de procedure tegen
Jean Baptiste M. zijn afronding nadert, nu de rechtbank partijen heeft
gevraagd «concluding remarks and observations» in te dienen.
Het Ministerie van Justitie en Veiligheid is onlangs met ICJ tot een nadere
invulling van de samenwerking gekomen.6 Op basis van de ervaringen
van de afgelopen jaren zijn er verdere afspraken gemaakt, onder andere
over de vorm en aard van de monitoringsrapporten.
3.1.4 Inkomende rechtshulpverzoeken
In 2019 zijn zes inkomende rechtshulpverzoeken inzake internationale
misdrijven in behandeling genomen. Daarbij gaat het om verzoeken van
buitenlandse autoriteiten en internationale hoven en tribunalen om
assistentie bij de opsporing en vervolging van internationale misdrijven.
De uitvoering van deze verzoeken, bijvoorbeeld het horen van getuigen of
het verstrekken van informatie, kan een aanzienlijke capaciteit van de
betrokken partijen vergen, zoals onder andere het LP, het TIM, de
rechter-commissaris IM, AIRS en in enkele gevallen de IND.
3.2 Vreemdelingrechtelijke gegevens
3.2.1 Artikel 1F Vluchtelingenverdrag
De kern van het 1F-beleid is dat slachtoffers worden beschermd en niet de
daders. Het gaat bij tegenwerping van artikel 1F Vlv zonder uitzondering
om zeer ernstige misdrijven (oorlogsmisdrijven, niet-politieke ernstige
misdrijven en/of het schenden van mensenrechten) die buiten Nederland
zijn gepleegd. Het uitgangspunt is dat Nederland geen vluchthaven wil
zijn en straffeloosheid van plegers van internationale misdrijven wil tegen
gaan. Handhaving van artikel 1F Vlv is inherent aan het waarborgen van
de integriteit en het maatschappelijk draagvlak van het systeem van
internationale bescherming van vluchtelingen. Artikel 1F Vlv betreft niet
alleen een rechtsregel die in Nederland wordt toegepast, maar is door
middel van de EU Kwalificatierichtlijn ook opgenomen in de Europese
regelgeving.7
Artikel 1F Vlv wordt tegengeworpen als er ernstige redenen zijn om te
veronderstellen dat een vreemdeling weet heeft gehad van de in artikel 1F
Vlv genoemde misdrijven en daar persoonlijk (mede)verantwoordelijk
voor kan worden gehouden (zogenoemde knowing and personal
participation). Een indicatie hiervoor is niet voldoende, er moet sprake zijn
van «ernstige redenen» die zorgvuldig zijn onderbouwd en gemotiveerd
om artikel 1F Vlv tegen te werpen. Van een strafrechtelijke vervolging of
veroordeling hoeft hiervoor geen sprake te zijn.

6

Deze overeenkomst is te vinden op https://www.rijksoverheid.nl/documenten/publicaties/2020/
01/06/signed-supplementary-agreement-icj
7
Artikel 12 en 17 richtlijn 2004/83/EG van de Raad van 29 april 2004 inzake minimumnormen
voor de erkenning van onderdanen van derde landen en staatlozen als vluchteling of als
persoon die anderszins internationale bescherming behoeft, en de inhoud van de verleende
bescherming.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 VI, nr. 125

5

De bewijslast voor de tegenwerping van artikel 1F Vlv en onderbouwing
hiervan ligt bij de Unit 1F, een gespecialiseerde afdeling van de IND. Een
vreemdeling wordt, in het kader van een 1F-procedure, uitgebreid in de
gelegenheid gesteld zijn of haar argumenten naar voren te brengen en
kan, indien artikel 1F wordt tegengeworpen, tegen deze beslissing in
beroep gaan. Vreemdelingen die artikel 1F Vlv krijgen tegengeworpen
komen niet in aanmerking voor rechtmatig verblijf en moeten uit
Nederland vertrekken.
3.2.2 Immigratie- en Naturalisatiedienst, Unit 1F
Het onderzoek van de Unit 1F kan plaatsvinden in het kader van een
asielprocedure, maar ook naar aanleiding van een verzoek tot naturalisatie
of de aanvraag van een reguliere verblijfsvergunning. Ook reeds
verleende verblijfsvergunningen (asiel en regulier) kunnen op grond van
artikel 1F Vlv worden ingetrokken. Voor alle asielzoekers geldt dat de IND
een screening uitvoert na de aanmeldfase van het asielproces. Bij deze
screening is er specifieke aandacht voor signalen die kunnen wijzen op
een van de misdrijven genoemd in artikel 1F Vlv, nationale veiligheid,
(identiteits-, nationaliteits- of visum-) fraude of bijvoorbeeld
mensensmokkel- en handel. Als er aanwijzingen zijn dat iemand zich
schuldig heeft gemaakt aan een van deze misdrijven wordt een
1F-onderzoek gestart door de Unit 1F. Ook tijdens de asielprocedure
kunnen bij de IND signalen binnenkomen waaruit 1F-indicaties naar voren
komen (zoals klik- of tipbrieven van burgers, slachtoffers/getuigen van
1F-misdrijven of meldingen vanuit de vreemdelingenketen), waarna een
1F-onderzoek kan worden gestart.
Het onderzoek van de Unit 1F kan resulteren in: de tegenwerping van
artikel 1F Vlv, de conclusie dat artikel 1F Vlv niet van toepassing is, of het
voortijdig afbreken van het onderzoek, bijvoorbeeld omdat een asielaanvraag is ingetrokken of de vreemdeling uit Nederland is vertrokken. Verder
behandelt de Unit 1F ook de procedures die leiden tot een ongewenstverklaring en het opleggen van inreisverboden ten aanzien van vreemdelingen aan wie artikel 1F Vlv is tegengeworpen alsook eventuele vervolgprocedures van vreemdelingen aan wie artikel 1F Vlv is tegengeworpen.
Tijdens de begrotingsbehandeling in 2017 heeft de toenmalig Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid uw Kamer toegezegd om de IND de
opdracht te geven om, met het oog op het signaleren van potentiele
oorlogsmisdadigers, ingewilligde Syrische asielzaken opnieuw te
beoordelen. Het project is in het voorjaar 2018 van start gegaan en zal
spoedig worden afgerond. Om de doelgroep en de onderzoeksmethode
van deze herbeoordelingen niet prijs te geven, kan er in dit stadium geen
verdere informatie gedeeld worden. Uw Kamer wordt uiteraard van de
resultaten van de herbeoordeling op de hoogte gesteld, dit wordt voorzien
in het voorjaar van dit jaar.
Cijfermatige gegevens
In 2019 zijn ongeveer 90 onderzoeken uitgevoerd naar vreemdelingen die
in verband kunnen worden gebracht met 1F-gedragingen. Bij ongeveer 20
vreemdelingen heeft dit onderzoek geleid tot het tegenwerpen van artikel
1F in eerste aanleg.8
Van deze groep is bij ongeveer een kwart een artikel 3 Europese Verdrag
voor de Rechten van de Mens (EVRM) beletsel voor terugkeer naar het
land van herkomst aangenomen. Verder hebben van deze groep

8

Cijfers afgerond op tientallen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 VI, nr. 125

6

nagenoeg alle vreemdelingen een inreisverbod dan wel een ongewenstverklaring opgelegd gekregen.
3.2.3 Dienst Terugkeer en Vertrek
De DT&V regisseert het vertrek van vreemdelingen die geen recht hebben
op verblijf in Nederland. In dat kader voert de DT&V vertrekgesprekken
om vreemdelingen te motiveren Nederland zelfstandig te verlaten. Indien
de vreemdeling niet bereid is tot zelfstandig vertrek, kan gedwongen
vertrek aan de orde zijn.
Het komt voor dat het terugsturen van een vreemdeling met een 1F-status
naar het land van herkomst ernstig gevaar voor die persoon kan
opleveren. In meer dan de helft van de 1F zaken die door de DT&V worden
behandeld, kan de vreemdeling op grond van artikel 3 EVRM niet door
Nederland worden uitgezet. Ook deze vreemdelingen moeten uit
Nederland vertrekken, zo nodig naar een ander land waar de toegang
gewaarborgd is. Om vreemdelingen uit Nederland te kunnen laten
vertrekken is medewerking van de vreemdeling essentieel. Het komt
echter vaak voor dat vreemdelingen niet meewerken aan hun vertrekplicht. Daarnaast is een gedwongen terugkeer van vreemdelingen ten
aanzien van wie geen 3 EVRM-beletsel bestaat, sterk afhankelijk van de
bereidheid van de autoriteiten van het land van herkomst om mee te
werken aan de gedwongen terugkeer.
Cijfermatige gegevens
Het aantal vreemdelingendossiers in de werkvoorraad van de DT&V
waarin sprake is van artikel 1F Vlv, bedroeg eind 2019 ongeveer 110. Bij
ongeveer 60 van deze dossiers is ook sprake van niet verwijderbaarheid
vanwege artikel 3 EVRM. In 2019 hebben ongeveer 5 1F-ers Nederland
aantoonbaar verlaten waarvan enkele gedwongen.9
4. Internationale samenwerking en verbetering van het juridisch
instrumentarium bij de aanpak van internationale misdrijven
Genocide Netwerk
Een belangrijk onderdeel van internationale samenwerking en informatieuitwisseling op het gebied van internationale misdrijven vindt plaats via
het EU Netwerk van nationale aanspreekpunten inzake genocide,
misdrijven tegen de menselijkheid en oorlogsmisdrijven (het Genocide
Netwerk). Dit netwerk, dat mede door een Nederlands initiatief in 2002 is
opgericht, komt tweemaal per jaar bijeen om de uitwisseling van
informatie en best practices te faciliteren en zodoende de internationale
samenwerking bij de opsporing en vervolging van internationale
misdrijven te verbeteren. Tijdens de bijeenkomsten van dit netwerk wordt
Nederland vertegenwoordigd door het LP, het TIM en het Ministerie van
Justitie en Veiligheid. Naast de aandacht die uitgaat naar concrete zaken
werd er tijdens de bijeenkomsten van 2019 speciale aandacht besteed aan
mogelijkheden om EU-subsidies aan te vragen ten behoeve van capaciteitsopbouw op het gebied van internationale misdrijven en de
samenloop tussen internationale misdrijven en terrorisme.

9

Cijfers afgerond op tientallen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 VI, nr. 125

7

EU-dag tegen straffeloosheid
Op 23 mei 2019 organiseerde Roemenië de EU-dag tegen straffeloosheid
in Den Haag. Deze dag werd voor het eerst in 2016 onder het Nederlandse
EU-voorzitterschap georganiseerd en is erop gericht om binnen de EU
aandacht te vestigen op de aanpak van internationale misdrijven. De
Minister van Justitie en Veiligheid sprak tijdens de bijeenkomst van
afgelopen jaar waarbij hij opriep tot steun voor Nederlandse inspanningen voor het berechtingsvraagstuk voor IS-strijders en voor het
initiatief voor de oprichting van een nieuw multilateraal verdrag inzake
rechtshulp en uitlevering bij internationale misdrijven (MVRUIM).
Internationale bewijsvergaringsmechanismen
Sinds het begin van het conflict in Syrië en Irak en de opkomst van IS zijn
diverse pogingen ondernomen om op internationaal niveau vorm te
geven aan berechting van de aldaar gepleegde misdrijven. Om ervoor te
zorgen dat bewijsmateriaal veilig wordt gesteld en wordt onderzocht met
het oog op vervolging van deze misdrijven is Nederland leidend geweest
bij het opzetten en financieren van internationale bewijsvergaringsmechanismen zoals het International, Impartial and Independent Mechanism to
assist in the Investigation and Prosecution of those Responsible for the
Most Serious Crimes under International Law committed in the Syrian
Arab Republic since March 2011 (IIIM) en het United Nations Investigative
Team to Promote Accountabilily for Crimes Committed by Daesh/ISIL
(UNITAD). Er is geregeld contact met deze instanties om te kijken of zij
beschikken over informatie die voor een Nederlands strafrechtelijk
onderzoek van belang kan zijn.
EU Exclusion Netwerk
In 2017 is het EU Exclusion Network (EASO) opgezet. Dit netwerk beoogt
onder andere om de informatiepositie van de verschillende landen te
versterken, kennis over te dragen en best practices uit te wisselen
aangaande de toepassing van artikel 1F Vlv. Tijdens de bijeenkomsten van
dit netwerk wordt Nederland vertegenwoordigd door de IND.
In 2019 zijn er twee bijeenkomsten georganiseerd. In maart was de eerste
bijeenkomst in Brussel met als thema het gebruik van sociale media in
1F-zaken. In november vond de tweede bijeenkomst plaats, met als
onderwerp 1F en Syrië. Verder wordt er ieder kwartaal een update
uitgegeven met daarin de recente tegenwerpingen van artikel 1F in de
verschillende landen, relevante jurisprudentie op het gebied van artikel 1F
Vlv en informatie over herkomstlanden in relatie tot 1F-misdrijven. Tevens
biedt het netwerk de mogelijkheid om informatie op te vragen en uit te
wisselen tussen de lidstaten over onderwerpen gerelateerd aan artikel 1F.
Inmiddels zijn er tien van zulke informatieverzoeken uitgezet over
verschillende onderwerpen. Afgelopen jaar waren de onderwerpen onder
meer het gebruik van sociale media in 1F-zaken en de toepassing van
artikel 1F Vlv in Syrische zaken.
MVRUIM
Sinds enkele jaren zet Nederland zich, samen met Argentinië, België,
Mongolië, Senegal en Slovenië in voor de totstandkoming van een nieuw
Multilateraal Verdrag inzake Rechtshulp en Uitlevering bij Internationale
Misdrijven (MVRUIM). Dit initiatief beoogt de internationale samenwerking tussen landen bij de nationale opsporing en vervolging van
internationale misdrijven te verbeteren. Inmiddels hebben 72 landen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 VI, nr. 125

8

wereldwijd hun steun voor dit initiatief uitgesproken en de verwachting is
dat dit aantal de komende periode nog verder zal toenemen.
Na de internationale conferentie die in maart 2019 in Nederland
plaatsvond10 is een nieuw conceptverdrag opgesteld. Dit conceptverdrag
is in januari 2020 tijdens een internationale bijeenkomst in Den Haag
verder besproken ter voorbereiding op de formele verdragsonderhandelingen. Deze verdragsonderhandelingen zouden oorspronkelijk van
8-19 juni 2020 tijdens een Diplomatieke Conferentie in Slovenië plaatsvinden maar zijn vanwege de Covid-19 uitbraak tot nader orde uitgesteld.
Wetswijziging
Op 14 december 2017 heeft de vergadering van verdragspartijen van het
Internationaal Strafhof drie amendementen op het Statuut van Rome (dat
ten grondslag ligt aan het Internationaal Strafhof) aangenomen. Deze
amendementen zagen op de strafbaarstelling van het gebruik van
bepaalde wapens in niet-internationale gewapende conflicten als een
oorlogsmisdrijf. In navolging hiervan is de Wet Internationale Misdrijven
(WIM) overeenkomstig gewijzigd. Deze wetswijziging is per 13 december
2019 in werking getreden.
5. Conclusie
Nederland heeft internationaal gezien altijd een belangrijke rol gespeeld in
de aanpak van internationale misdrijven. Dit kabinet hecht grote waarde
aan de strijd tegen straffeloosheid in het algemeen, maar ook meer in het
bijzonder ten aanzien van internationale misdrijven en zet zich hier dan
ook actief voor in, zowel binnen de eigen landsgrenzen als daarbuiten.
Deze inzet wordt gekenmerkt door de nadruk die wordt gelegd op
(internationale) samenwerking. Op het nationale niveau wordt door de
verschillende ketenpartners nauw samengewerkt terwijl op internationaal
niveau Nederland een belangrijke rol speelt in het EU Exclusion Netwerk,
het EU Genocide Netwerk en bij het opzetten en financieren van internationale bewijsvergaringsmechanismen. Tot slot is Nederland een van de
drijvende krachten achter het initiatief voor de totstandkoming van een
nieuw multilateraal verdrag dat beoogt de nationale aanpak van internationale misdrijven verder te verbeteren. Zodoende wordt gewerkt aan het
gemeenschappelijke doel: het bestrijden van straffeloosheid en het
voorkomen dat plegers van internationale misdrijven een veilige haven
vinden in Nederland.
De Minister van Justitie en Veiligheid,
F.B.J. Grapperhaus
De Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid,
A. Broekers-Knol

10

Zie ook Kamerstuk 35 000 VI, nr. 99

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 VI, nr. 125

9

BIJLAGE 1

- INDIVIDUELE (RECHTS)ZAKEN
Zaken in eerste aanleg
Ahmed al-K. (Syrië)
De verdachte in deze zaak betreft een Syrische man die sinds 2014 in
Nederland verbleef op grond van een verblijfsvergunning asiel voor
bepaalde tijd. Naar aanleiding van informatie afkomstig van de Duitse
politie begonnen het LP en het TIM een strafrechtelijk onderzoek naar
hem. Hij wordt er namelijk van verdacht commandant te zijn geweest van
een bataljon van de terroristische organisatie Jabhat al-Nusra. Behalve
lidmaatschap van deze terroristische organisatie wordt Ahmed al-K. ook
verdacht van moord als oorlogsmisdrijf. Hij zou namelijk hebben
deelgenomen aan de standrechtelijke executie van een gevangengenomen Syrische luitenant-kolonel in juli 2012. Van dit oorlogsmisdrijf zijn
video’s aangetroffen op internet. Op 21 mei 2019 werd de verdachte door
de politie aangehouden; hij bevindt zich sindsdien in voorlopige
hechtenis. Het strafrechtelijke onderzoek is vrijwel afgerond; de inhoudelijke behandeling van de strafzaak wordt verwacht in 2020.
Ahmed al-Y. (Syrië)
Op 22 oktober 2019 werd in het asielzoekerscentrum in Ter Apel de Syriër
Ahmed al-Y. aangehouden door de politie. De 29-jarige man stond in het
Schengen Informatie Systeem gesignaleerd door de Duitse autoriteiten.
Hierbij werd tevens verwezen naar informatie afkomstig uit een Duits
strafrechtelijk onderzoek. Al-Y. zou volgens die informatie een
commandant zijn geweest van de terroristische organisatie Ahrar al
Sham. In die hoedanigheid zou hij de persoonlijke waardigheid van
gedode personen hebben aangerand door zijn voet te plaatsen op een
stoffelijk overschot en een ander lijk te schoppen. Bovendien zou Ahmed
al-Y., ook op video hebben laten vastleggen hoe hij, gewapend met een
machinegeweer, zingend de dood van de overledenen viert en naar hen
verwijst als honden. Deze video is vervolgens op YouTube geplaatst,
waarmee de wandaden werden verspreid. De verdachte bevindt zich
momenteel in voorlopige hechtenis.
Abdul Razaq A. (Afghanistan)
Abdul Razaq A. werd op 12 november 2019 aangehouden op verdenking
van het plegen van oorlogsmisdrijven. De verdachte zou in de jaren
tachtig commandant en hoofd politieke zaken zijn geweest van de
Pul-e-Charki gevangenis in de Afghaanse hoofdstad Kabul. In deze
gevangenis zijn destijds op grote schaal oorlogsmisdrijven gepleegd door
mensen ten onrechte gevangen te houden en onmenselijk te behandelen.
Rechercheurs van het TIM hebben in de afgelopen jaren tientallen
getuigen gehoord in verschillende landen, die verklaringen hebben
afgelegd over het onmenselijke regime in de gevangenis en de betrokkenheid van de verdachte daarbij. Abdul Razaq A. zit momenteel in
voorlopige hechtenis.
In dit onderzoek is gebruik gemaakt van een actieve mediastrategie. Zo is
tijdens een uitzending van «Opsporing verzocht» aandacht besteed aan dit
onderzoek en werd op Facebook een oproep gedaan aan ooggetuigen om
zich te melden. Naar aanleiding hiervan zijn veel reacties en tips
ontvangen, waaronder uit Afghanistan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 VI, nr. 125

10

Zaken in hoger beroep/cassatie
Oussama A. (Syrië)
Op 29 juni 2018 werden twee in Turkije veroordeelde Nederlandse
Syriëgangers na aankomst op Schiphol aangehouden op verdenken van
lidmaatschap van de terroristische organisatie Islamitische Staat (IS). In
de zomer van 2014 zouden beide mannen naar Syrië zijn gereid en na een
training hebben deelgenomen aan de gewapende jihadistische strijd.
Tegen één van hen, Oussama A., bestond eveneens de verdenking van het
plegen van een oorlogsmisdrijf, door het vernederen van een beschermd
persoon tijdens het gewapende conflict in Syrië en Irak. Hij zou lachend
hebben geposeerd naast het gekruisigde lichaam van een door IS
geëxecuteerde man en deze foto via sociale media hebben verspreid. Op
23 juli 2019 werden beide mannen door de rechtbank Den Haag veroordeeld voor lidmaatschap van een terroristische organisatie. Oussama A.
werd eveneens veroordeeld tot tweeënhalf jaar gevangenisstraf voor het
voorgenoemde oorlogsmisdrijf waardoor zijn totale straf op zevenenhalf
jaar uitkwam. Oussama A. is tegen de uitspraak van de rechtbank in
beroep gegaan.
Eshetu A. (Ethiopië)
In de zaak tegen Eshetu A. heeft de rechtbank Den Haag op 15 december
2017 een levenslange gevangenisstraf opgelegd. Volgens de rechtbank
heeft A. zich schuldig gemaakt aan ernstige schendingen van het
humanitair oorlogsrecht, door eind jaren zeventig (vermeende) tegenstanders van het toenmalige regime arbitrair gevang te nemen, wreed en
onmenselijk te behandelen, te martelen en te laten doden. Zowel Eshetu
A. als het OM gingen tegen het vonnis in beroep. Dit hoger beroep loopt
momenteel nog.
Mohsin al-K. (Irak)
De verdachte in deze zaak is een voormalig rechter van het Iraaks Hoge
Strafhof. Hij is op 9 februari 2018 door de rechtbank Den Haag veroordeeld tot een gevangenisstraf van vijfenhalf jaar voor het laten opmaken
van valse Iraakse arrestatiebevelen tegen zijn voormalige schoonzoon en
diens broer. Zij werden in die bevelen valselijk beschuldigd van zeer
ernstige (internationale) misdrijven die zij in Irak zouden hebben gepleegd
ten tijde van het regime van Saddam Hoessein. Door de arrestatiebevelen
die in opdracht van al-K. werden opgemaakt is diens schoonzoon in
Nederland enige tijd opgehouden geweest door de politie en is zijn broer
in Irak vastgehouden. Zowel de verdachte als het OM zijn tegen het vonnis
van de rechtbank in hoger beroep gegaan, waarbij het OM een gevangenisstraf van vijf jaar en negen maanden heeft geëist. Op 18 december
2019 werd al-K. door het Gerechtshof Den Haag veroordeeld tot een
gevangenisstraf van 66 maanden.
Uitleveringszaken
Vénant R. (Rwanda)
In maart 2019 werd Vénant R. door het TIM aangehouden, nadat door de
Rwandese autoriteiten om zijn uitlevering was gevraagd. R. wordt ervan
verdacht als regiodirecteur van ISAR Rubona, een landbouwinstituut
buiten de zuidelijke stad Butare in Rwanda, betrokken te zijn geweest bij
de genocide aldaar. Toen in april 1994 het vermoorden en verkrachten van
Tutsi’s begon, verzamelden zich meer dan duizend Tutsi mannen, vrouwen
en kinderen op het terrein van het landbouwinstituut. R. wordt ervan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 VI, nr. 125

11

verdacht dat hij daarop militairen en milities naar ISAR Rubona heeft
gehaald die de Tutsi vluchtelingen hebben gedood. Ook zou hij de
militairen en milities van wapens hebben voorzien. Op 23 mei 2019
besliste de rechtbank Den Haag dat de uitlevering toelaatbaar was. Vénant
R. is daarop in cassatie gegaan. Op 28 januari 2020 heeft de Hoge Raad dit
cassatieberoep verworpen. Daarmee blijft de uitspraak van de rechtbank
Den Haag in stand. De volgende stap is dat de Minister van Justitie en
Veiligheid een beslissing op het uitleveringsverzoek neemt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 VI, nr. 125

12