Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

34 199

Voorstel van wet houdende regels met
betrekking tot de productie, het transport, de
handel en de levering van elektriciteit en gas
(Elektriciteits- en gaswet)

Nr. 78

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 23 september 2016
Met de motie Jan Vos en Van Tongeren (Kamerstuk 34 199, nr. 54) heeft
uw Kamer mij verzocht om onderzoek te doen naar de kosten en
uitvoeringsvraagstukken die samenhangen met het invoeren van een
systeem van full disclosure voor stroomconsumenten in Nederland. Het
gevraagde onderzoek is in samenwerking met de Autoriteit Consument en
Markt (ACM), CertiQ (dochteronderneming van TenneT die is gemandateerd tot het uitvoeren van de Regeling garanties van oorsprong), Energie
Nederland en Stichting Natuur en Milieu uitgevoerd. Hierbij informeer ik
uw Kamer over de onderzoeksresultaten en de consequenties die ik
daaraan verbind. De rapportage is opgenomen in de bijlage1.
Garanties van oorsprong en stroometikettering
Stroom kan niet fysiek van een specifieke productie-installatie aan een
consument geleverd worden, maar wordt vermengd op het elektriciteitsnet. Het systeem van garanties van oorsprong (gvo’s) maakt het
mogelijk om een herkomst te koppelen aan de stroom die een consument
afneemt. Bij de productie van stroom worden gvo’s aangemaakt door
CertiQ. Dat vindt nu hoofdzakelijk voor hernieuwbare stroom plaats,
omdat de gvo’s nodig zijn om SDE+-subsidie te ontvangen. Wanneer een
leverancier een specifieke herkomst aan een levering van stroom wil
koppelen, moet een gvo voor die levering worden ingezet. Met de gvo als
informatiedrager is het voor leveranciers mogelijk om producten nauw
aan te laten sluiten bij de wens van de consument, bijvoorbeeld door het
leveren van stroom van een specifieke productielocatie. De gvo is
daarnaast in Nederland een belangrijke schakel in de SDE+-registratie en
-uitbetaling van subsidie voor energieproductie uit hernieuwbare
bronnen.

1

kst-34199-78
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 199, nr. 78

1

Het stroometiket vervult een belangrijke rol in het ontsluiten van de
informatie over de oorsprong van stroom aan de consument. Op het
stroometiket wordt weergegeven wat de bronnen zijn van de afgenomen
stroom, zowel van het hernieuwbare, het fossiele als het nucleaire
aandeel. Hoe deze verdeling tot stand komt, verschilt tussen stroom uit
hernieuwbare bronnen en stroom uit fossiele en nucleaire bronnen. Bij
hernieuwbare stroom wordt gebruik gemaakt van gvo’s. Bij de overige
bronnen is dit ook een mogelijkheid, maar gebeurt dit in de praktijk niet.
Deze afwijking bestaat omdat er minder vraag is naar specifieke fossiele
of nucleaire stroomproducten dan naar hernieuwbare stroomproducten
en omdat de aanmaak van gvo’s voor hernieuwbare stroom verplicht is
als SDE+-subsidie wordt ontvangen en deze gvo’s daarom breder
beschikbaar zijn. Voor het bepalen van de mix aan bronnen voor de
fossiele en nucleaire stroom wordt gebruik gemaakt van de gegevens
over de productie (indien de leverancier zelf ook produceert) en directe
inkoop (indien de leverancier direct bij een producent inkoopt) of van de
handelsmix (indien geen andere gegevens bekend zijn). Het gebruik van
gegevens uit eigen productie en inkoop is in het verleden met de sector
en de ACM afgesproken. De handelsmix is een weergave van de samenstelling van bronnen waaruit de stroom in het net is opgebouwd,
gecorrigeerd voor het deel dat aan de consument wordt geleverd. De
ACM rekent deze verdeling voor Nederland jaarlijks uit. Daarbij wordt
rekening gehouden met de bronnen van de stroom die fysiek uit het
buitenland naar Nederland wordt getransporteerd en daarmee dus
onderdeel uit maakt van de Nederlandse gemiddelde stroommix.
Voor- en nadelen full disclosure
Zoals hierboven aangegeven bestaat de verplichting voor onderbouwing
met gvo’s momenteel enkel voor stroom uit hernieuwbare bronnen. Full
disclosure is een vorm van stroometikettering waarbij àlle geleverde
stroom wordt onderbouwd met gvo’s. De wijze van het opstellen van het
fossiele en nucleaire deel van het stroometiket kan worden verbeterd door
het systeem van full disclosure in te voeren. Doordat het stroometiket dan
volledig wordt onderbouwd met gvo’s, is alle stroom volledig traceerbaar
naar een bron en heeft de toezichthouder (in Nederland de ACM) meer
mogelijkheden voor toezicht en handhaving. Bovendien ontstaat een meer
gelijk speelveld tussen de leveranciers en producenten van hernieuwbare
en fossiele en nucleaire stroom. Full disclosure op Europese schaal draagt
er ook aan bij dat het systeem van gvo’s meer sluitend wordt. Het zorgt er
namelijk voor dat de regels over het ontsluiten van informatie over de
geleverde stroom worden geharmoniseerd waardoor ook de landen die
gvo’s exporteren, gvo’s moeten importeren om hun binnenlandse
consumptie mee af te dekken.
Deze voordelen doen zich niet voor bij invoering van full disclosure op
nationaal niveau. Invoering op nationaal niveau maakt het systeem
namelijk niet sluitend, omdat gvo’s niet in alle EU-lidstaten verplicht zijn
ter onderbouwing van de stroomlevering. Dit kan leveranciers ertoe
bewegen om naast voor groene stroom, ook voor fossiele en nucleaire
stroom een minder vervuilend alternatief (bijvoorbeeld gas gvo’s) te
importeren. Dit ondermijnt de werking en de geloofwaardigheid van het
gvo-systeem. Daarnaast moeten bij de implementatie van full disclosure
enkele fundamentele keuzes gemaakt worden over de uitwerking, zoals de
keuze voor het neerleggen van de verplichting bij de producent of de
leverancier. Dat betekent dat een te implementeren systeem in Nederland
mogelijk later weer aangepast of teruggedraaid moet worden wanneer op
Europees niveau wordt besloten om een andere uitwerkingsvariant te
gaan gebruiken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 199, nr. 78

2

In de bijgaande rapportage zijn de baten en lasten voor diverse betrokkenen bij de invoering van full disclosure weergegeven. Als onderdeel van
het onderzoek naar full disclosure is Motivaction gevraagd onderzoek te
doen naar de positie van de consument ten aanzien van het stroometiket.
Hieruit komt naar voren dat de consument geïnteresseerd is in de
herkomst van de stroom die hij afneemt, maar er niet goed van op de
hoogte is dat die informatie hem via het stroometiket wordt aangeboden.
Hoewel full disclosure het stroometiket versterkt, is de baat voor de
consument vanwege die geringe bekendheid beperkt. De lasten van full
disclosure komen te liggen bij producenten en leveranciers. Zij zullen
gvo’s moeten aanvragen voor hun productie en deze moeten opvoeren op
het stroometiket. Uit de rapportage blijkt dat de lasten voor deze partijen
afhankelijk zijn van de omvang van het bedrijf, maar in de regel niet hoog
zijn. Daarnaast zal wet- en regelgeving moeten worden aangepast.
Europese implementatie van full disclosure komt mogelijk vanaf 2021. In
de rapportage worden (naast full disclosure) de volgende opties voor
verbetering van de informatievoorziening over de herkomst van stroom
beschreven: het vergroten van de bekendheid van het stroometiket bij de
consument, het verbeteren van de processen voor totstandkoming van
het stroometiket en het sterk inzetten op geharmoniseerde Europese
etiketteringsregels.
Appreciatie
Ik hecht grote waarde aan de keuzevrijheid van consumenten over de
stroom die zij afnemen. Daarnaast vind ik betrokkenheid en bewustzijn
van de consument bij de vraagstukken die spelen rondom de energietransitie en zijn aandeel hierin van belang. Transparantie over de herkomst
van stroom is hiervoor belangrijk. Naast andere opties voor verduurzaming, zoals bijvoorbeeld energiebesparing, heeft de consument door
het gvo-systeem een keuze met betrekking tot de oorsprong van de
elektriciteit die hij afneemt. Zo kan de consument de CO2-uitstoot die is
vrijgekomen bij de productie van de stroom die hij consumeert, verminderen door te kiezen voor stroom uit een hernieuwbare bron.
Ik zal in Europa dan ook pleiten voor invoering van full disclosure in de
regelgeving bij de herziening van de Europese Richtlijn over de gemeenschappelijke regels voor de interne markt voor elektriciteit (deze bevat
regels omtrent stroometikettering) en de Europese Richtlijn duurzame
energie (deze bevat regels omtrent het gvo-systeem). De Europese
Commissie zal komende winter de eerste voorstellen publiceren voor deze
nieuwe richtlijnen, die naar verwachting vanaf 2021 in werking treden. Ik
verwacht in Europa breed draagvlak voor de invoering van full disclosure.
Aangezien de voordelen van full disclosure zich bij invoering op nationaal
niveau niet of slechts in beperkte mate zullen voordoen, acht ik nationale
invoering vooruitlopend op Europese regelgeving niet opportuun. Wel
ben ik voornemens om enkele wijzigingen door te voeren in de bestaande
afspraken om het proces van de totstandkoming van het stroometiket in
Nederland te verbeteren. Deze wijzigingen maken het systeem eenvoudiger te begrijpen, meer consistent in de behandeling van gvo’s en meer
in lijn met de uitwerking in andere EU-lidstaten. Deze afspraken zijn niet
vastgelegd in wet- en regelgeving en kunnen daarom op relatief korte
termijn worden doorgevoerd. Deze wijzigingen behelzen het volgende:
• Bij de berekening van handelsmix wordt aangesloten bij de internationale standaard die het RE-DISS project2 heeft opgesteld. Deze
2

Het project RE-DISS («reliable disclosure») is een Europees samenwerkingsverband waarin
verschillende onderzoeksbureau’s aanbevelingen doen over het ontsluiten van informatie over
de herkomst van stroom.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 199, nr. 78

3

•

berekeningsmethode maakt een betere inschatting van de geïmporteerde stroommix en maakt de berekening op Europees niveau
sluitend. Ik zal de ACM, die de handelsmixberekeningen voor
Nederland uitvoert, vragen om in overleg met de AIB3, die de
handelsmixberekening op basis van de aanbevelingen van RE-DISS
heeft overgenomen, de Nederlandse handelsmixberekeningen daar op
aan te passen;
Daarnaast wil ik het gebruik van gvo’s voor fossiele en nucleaire
stroom bevorderen door de regels voor de totstandkoming van het
stroometiket voor alle energiebronnen gelijk te trekken. Dat betekent
dat elke stroomlevering die afwijkt van de handelsmix moet worden
onderbouwd met gvo’s. Dit maakt het gebruik van gvo’s meer
eenduidig en daardoor beter te begrijpen voor de consument. Om dit
te bereiken ga ik hier met de sector afspraken over maken. De effecten
van deze wijziging zullen op de stroometiketten over 2018 te zien zijn.

De Minister van Economische Zaken,
H.G.J. Kamp

3

De AIB (Association of Issuing Bodies) zet de standaarden die nodig zijn om internationale
verhandelbaarheid van gvo’s mogelijk te maken en biedt een hub-platform aan om gvo’s
onderling uit te wisselen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 199, nr. 78

4