Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

34 108

Wijziging van de Wet minimumloon en
minimumvakantiebijslag, Boek 7 van het
Burgerlijk Wetboek en enige andere wetten ter
verbetering van de naleving en handhaving van
arbeidsrechtelijke wetgeving in verband met de
aanpak van schijnconstructies door werkgevers
(Wet aanpak schijnconstructies)

Nr. 5

VERSLAG
Vastgesteld 26 januari 2015
De vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid, belast met
het voorbereidend onderzoek van bovenstaand wetsvoorstel, heeft de eer
als volgt verslag uit te brengen van haar bevindingen.
Onder het voorbehoud dat de regering de vragen en opmerkingen in dit
verslag afdoende zal beantwoorden, acht de commissie hiermee de
openbare behandeling van het voorstel van wet voldoende voorbereid.
Inhoudsopgave
I ALGEMEEN
1. Inleiding
1.1. Doelstelling van het wetsvoorstel
1.2. Achtergrond van het wetsvoorstel
2. Hoofdlijnen van het wetsvoorstel
2.1. Verbeteren handhaafbaarheid Wet minimumloon en
minimumvakantiebijslag (WML)
2.1.1.
Transparante loonstrook en onkostenvergoedingen
2.1.2.
Girale loonuitbetaling
2.1.3.
Verrekeningen en inhoudingen
2.2. Openbaarmaking inspectiegegevens
2.3. Uitbreiding civielrechtelijke ketenaansprakelijkheid
voor loon
2.3.1.
Aanleiding en doel
2.3.2.
Effectiviteit
2.3.3.
Wanneer is de ketenaansprakelijkheid van
toepassing?
2.3.4.
Loonvordering en aansprakelijkstelling: hoe
gaat het in zijn werk?
2.3.5.
Volgtijdelijkheid en aansprakelijkheid
2.3.6.
Niet-verwijtbaarheid
2.3.7.
Maatregelen vooraf: toetsing bij aanbesteding via keurmerk of contract

kst-34108-5
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 108, nr. 5

blz.
2
2
3
3
4
5
6
6
7
8
9
11
12
13
13
14
14
15

1

2.3.8.

3.
4.
5.
6.

Vooraf (1): Sectorale invulling via gebruik
keurmerk
2.3.9.
Vooraf (2): waarborgen voor adequate
opdrachtverlening in het contract
2.3.10. Succesvol beroep op niet-verwijtbaarheid
2.3.11. Alternatief model: hoofdelijke aansprakelijkheid met vrijwaring
2.3.12. Europese inzet
2.4. Verbeteren cao-naleving en -handhaving
Budgettaire en overige effecten
Handhaving
Evaluatie en monitor
Overig

II ARTIKELSGEWIJS
Artikel I, onderdeel A
Artikel IV, onderdeel A

15
16
16
16
16
17
17
18
18
18
19
19
19

I ALGEMEEN
1. Inleiding
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het wetsvoorstel. Zij staan achter de doelstelling van de wet:
tegengaan van uitbuiting van werknemers en oneerlijke concurrentie.
De leden van de PvdA-fractie hebben met vreugde kennisgenomen van
het voorliggende wetsvoorstel. Zij stellen vast, dat het vrij verkeer van
werknemers een van de verworvenheden van de Europese Unie is, maar
helaas donkere schaduwzijden kent. Te vaak worden buitenlandse
arbeidskrachten uitgebuit, bonafide bedrijven door oneerlijke concurrentie
op arbeidsvoorwaarden weggeconcurreerd en Nederlandse werknemers
van de arbeidsmarkt verdrongen. Om draagvlak voor het vrij verkeer te
behouden, is het noodzakelijk deze schaduwkanten aan te pakken. Met de
maatregelen uit dit wetsvoorstel kan uitbuiting, oneerlijke concurrentie en
verdringing beter kan worden tegengegaan, en daarmee komt «gelijk loon
voor gelijk werk» een flinke stap dichterbij. De genoemde leden hebben
nog de volgende vragen over voorliggend wetsvoorstel.
De leden van de SP fractie hebben kennisgenomen van het voorliggende
wetsvoorstel en hebben een aantal vragen en opmerkingen.
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van dit wetsvoorstel.
Zij steunen het doel van het voorstel om misbruik van werknemers en
oneerlijke concurrentie tegen te gaan door het aanpakken van schijnconstructies, maar hebben nog wel vragen bij het gekozen middel.
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van het wetsvoorstel.
Zij hebben hierover nog enkele vragen.
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van het voorliggende wetsvoorstel. Genoemde leden willen graag
de onderstaande vragen ter beantwoording aan de regering voorleggen.
De leden van de SGP-fractie hebben kennisgenomen van het voorstel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 108, nr. 5

2

1.1. Doelstelling van het wetsvoorstel
De leden van de D66-fractie steunen de doelstelling van het voorliggend
wetsvoorstel. Deze leden vinden het van groot belang dat oneerlijke
concurrentie wordt tegengegaan, en dat werknemers waarborgen hebben
dat hun arbeidsvoorwaarden worden nageleefd. Dit neemt niet weg, dat
de aan het woord zijnde leden van mening zijn dat de voorgestelde
maatregelen proportioneel moeten zijn. Bij dat laatste hebben deze leden
ook oog voor de administratieve lasten, die een aantal maatregelen van
het wetsvoorstel met zich meebrengen. Deze leden vragen de regering of
zij hierover een advies heeft gevraagd aan Actal1 en of de regering bereid
is dit advies aan de Kamer te sturen.
De genoemde leden vragen de regering waarom zij extra capaciteit bij de
Inspectie SZW niet nodig acht. Zij wijzen de regering op het feit dat de
kans dat een bedrijf geïnspecteerd wordt, één keer per 30 jaar is, het
aantal inspecties tussen 2005 en 2013 bijna is gehalveerd en de ILO2 in
december 2014 forse kritiek op het risicogericht toezicht heeft geuit. Deze
leden vragen of de regering hun mening deelt, dat het wetsvoorstel aan
effectiviteit zou kunnen winnen, als ook de capaciteit van de Inspectie
SZW wordt uitgebreid.
De leden van de SGP-fractie ondersteunen de nobele doelstellingen van
het wetsvoorstel, maar maken zich zorgen over de toenemende lasten en
onzekerheden die bij werkgevers ontstaan, in het bijzonder als gevolg van
de voorgestelde ketenaansprakelijkheid.
1.2. Achtergrond van het wetsvoorstel
De leden van de VVD-fractie vragen wat de aard en omvang van het op te
lossen probleem is? Kan de regering dit aangeven? Deze leden hebben de
indruk dat er vooral sprake is van casuïstiek. De genoemde leden vinden
het van belang dit te weten om zo duidelijk te krijgen waarom dit
wetsvoorstel nodig is, maar ook om later te kunnen evalueren of de wet
effectief is.
De leden van deze fractie krijgen de indruk dat de problemen vooral
veroorzaakt worden door een beperkt aantal dezelfde natuurlijke personen
dat steeds weer een malafide bv3 of Ltd4 opricht. Ligt het niet voor de
hand deze mensen zelf (dus de natuurlijke persoon) aan te pakken, zo
vragen deze leden. Zo ja, welke maatregelen heeft het regering hiertoe in
petto, zo willen zij weten.
Waarom, zo vragen genoemde leden, is er niet voor gekozen het
wetsvoorstel te beperken tot risico-sectoren. De handhavingsrichtlijn die
ketenaansprakelijkheid voorschrijft is beperkt tot de bouwsector.
De leden van de SP-fractie constateren dat het invoeren van een ketenaansprakelijkheid mede ten doel heeft dat opdrachtgevers preventief
maatregelen nemen om te voorkomen dat zij aansprakelijk worden
gesteld voor het te betalen loon. De leden vragen de regering of de
gestelde voorwaarden waaronder deze aansprakelijkheidsstelling plaats
kan vinden dit doel in de weg staat.
De leden van de D66-fractie maken uit de definitie die de regering hanteert
van het begrip schijnconstructie, dat het hierbij volgens de regering ook
gaat om constructies waarbij werkgevers «de randen van de wet
opzoeken». Deze leden vragen de regering om te bevestigen, dat er geen
1

Actal: Adviescollege toetsing regeldruk.
ILO: International Labour Organization.
3
bv: besloten vennootschap.
4
Ltd: limited.
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 108, nr. 5

3

sprake is van een schijnconstructie, wanneer de papieren situatie
overeenkomt met de werkelijke situatie en de situatie wettelijk is
toegestaan.
De genoemde leden lezen in de toelichting bij het wetsvoorstel dat er in
2012 en in 2013 bij respectievelijk 368 en 582 werknemers een betaling
onder het WML5 is vastgesteld. Deze leden vragen op hoeveel
werknemers in deze jaren de Wet minimumloon van toepassing was. Ook
vragen deze leden de regering bij hoeveel werknemers in de periode
2008–2011 jaarlijks betalingen onder het wettelijk minimumloon zijn
vastgesteld.
De leden van de SGP-fractie vragen de regering in hoeverre zij de
aantallen werknemers waarbij sprake is geweest van onderbetaling als
een substantieel deel beschouwt van het totaalaantal bij deze inspecties
betrokken werknemers. Deze leden vragen bovendien in hoeverre sprake
is van een trend, wanneer slechts twee peiljaren genoemd worden. Zij
vragen ook in hoeverre het verhoogde aantal geconstateerde betalingen
onder het minimumloon mede een gevolg kan zijn van de geïntensiveerde
controle op deze normen.
De genoemde leden vragen een reactie van de regering op de constatering in het jaarverslag 2013 van de Inspectie SZW dat slechts in 20% van
de meldingen van onderbetaling daadwerkelijk sprake was van
overtreding van de wettelijke voorschriften. In hoeverre kan de omvang
van de problematiek worden overschat door gebrekkig kennis en
informatie, zo vragen zij.
De leden van voornoemde fractie vragen hoe de aanpak van onderbetaling, met de bijbehorende risico’s en verantwoordelijkheden voor
werkgevers, zich verhoudt tot de toegestane vormen van onderbetaling
op basis van EU-recht. In hoeverre is het eerlijk en geloofwaardig, zo
vragen zij, dat de overheid begint met het verzwaren van de lasten en
verantwoordelijkheden van werkgevers, terwijl deze geaccepteerde
mogelijkheden voor onderbetaling blijven bestaan. Is het logisch om te
veronderstellen dat met deze voorstellen om illegale praktijken aan te
pakken veel effect kan worden geboekt, zolang werkgevers het legale
alternatief hebben om de arbeidskosten te beperken door onderbetaling
op basis van EU-recht, zo willen zij weten.
De genoemde leden vragen of de regering inzichtelijk wil maken op basis
van welke Europese regels het aan lidstaten niet toegestaan is om naast
de harde kern van arbeidsvoorwaarden ook naleving te eisen van
aanvullende arbeidsvoorwaarden, zoals het betalen van de in Nederland
verplichte premies.
2. Hoofdlijnen van het wetsvoorstel
De leden van de CDA-fractie stellen vast dat de regering met dit
wetsvoorstel uitvoering wil geven aan een onderdeel van het Sociaal
Akkoord, waarin is afgesproken dat de naleving en handhaving van de cao
moet worden bevorderd, door onder andere een ketenaansprakelijkheid
voor (cao-)loon in te voeren.
Uit het nader rapport blijkt, zo lezen deze leden, dat het wetsvoorstel ten
opzichte van het oorspronkelijke wetsvoorstel, dat aan de Raad van State
is gestuurd, op een aantal onderdelen is gewijzigd. Het is deze leden niet
duidelijk wat er precies gewijzigd is. Kan de regering hier nader op ingaan
en aangeven welke wijzigingen het betreft en wat de reden hiervan is, zo
vragen zij. Wat vindt de regering van de geuite twijfels van de Raad van
State over de effectiviteit van dit wetsvoorstel en van het advies om te
zoeken naar alternatieve oplossingen? Heeft de regering naar andere
oplossingen gezocht om de schijnconstructies aan te pakken, en zo ja,
5

WML: wettelijk minimum loon.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 108, nr. 5

4

welke waren dit en waarom zijn deze oplossingen niet in het wetsvoorstel
terecht gekomen, zo willen deze leden weten.
2.1. Verbeteren handhaafbaarheid Wet minimumloon en
minimumvakantiebijslag (WML)
De leden van de PvdA-fractie merken op dat de verplichting tot girale
uitbetaling niet geldt voor de vakantiebijslag. Zij vragen of en zo ja hoe
vaak bij de Inspectie SZW signalen van fraude bij het in natura uitbetalen
van de vakantietoeslag zijn binnengekomen. En ligt het niet in de rede, zo
vragen deze leden, om de werkgever eveneens te verplichten ook de
minimumvakantiebijslag giraal te betalen, dan wel andere maatregelen te
nemen om te zorgen dat werknemers de minimumvakantiebijslag
daadwerkelijk ontvangen.
De genoemde leden vinden het een goede zaak dat verrekeningen met en
inhoudingen op het wettelijk minimumloon, bron van onderbetaling en
uitbuiting, niet meer worden toegestaan. De leden van deze fractie vragen
of dit ook betekent dat verrekening van kosten voor huisvesting en
ziektekostenverzekeringen, waar de Inspectie SZW in de handhaving nu
een uitzondering voor maakt, straks niet meer is toegestaan.
De genoemde leden lezen dat ten aanzien van inhoudingen en verrekeningen met het loon wordt een overgangstermijn van zes maanden
gehanteerd om partijen de kans te geven zich in te stellen op de nieuwe
bepalingen. Deze leden vragen wanneer de inwerkingtreding van deze
nieuwe bepalingen is voorzien. Is dit zes maanden na inwerkingtreding
van de wet, of kan dit ook een eerder moment zijn? En, zo vragen de
genoemde leden, hoe verhoudt deze overgangstermijn zich tot de andere
bepalingen om de handhaafbaarheid van de WML te verbeteren, kunnen
deze bepalingen onverkort worden ingevoerd.
De leden van de SP-fractie vragen waarom de regering er niet voor heeft
gekozen om verrekeningen en inhoudingen niet toe te staan op het
cao-loon in plaats van het wettelijk minimumloon.
De genoemde leden constateren dat het wetsvoorstel een delegatiebepaling bevat waardoor bij algemene maatregel van bestuur verrekeningen
en inhoudingen wel toegestaan worden. De leden vragen welke juridische
kaders de regering hierbij in gedachten heeft. De leden vragen de regering
een vijftal voorbeelden te geven waarbij dit toegestaan zou kunnen
worden. De leden vragen of de regering voornemens is een eventuele
algemene maatregel van bestuur aan de Kamer voor te leggen middels
een voorhangprocedure.
De leden van deze fractie vragen op welke wijze de regering kan
waarborgen dat werknemers niet de dupe worden van eventuele kosten
die werkgevers buiten de loonstrook bij werknemers in rekening brengen.
De leden van de D66-fractie lezen in de toelichting dat, hoewel elke
betaling onder het minimumloon er een te veel is, betaling onder het
wettelijk minimumloon slechts in beperkte mate voorkomt. Deze leden
vragen wat het verwachte gevolg is van de voorgestelde maatregelen: zal
het aantal werknemers dat minder betaald krijgt dan het wettelijk
minimumloon stijgen, doordat na invoering van deze maatregelen veel
beter inzichtelijk is voor de Inspectie SZW dat het wettelijk minimumloon
niet wordt nageleefd? Of zal het aantal onderbetalingen dalen, doordat de
wet beter handhaafbaar wordt, zo vragen zij.
De genoemde leden lezen dat de handhaving van de WML door de
Inspectie SZW door deze maatregelen aan efficiëntie zal winnen. Deze
leden concluderen hieruit dat de Inspectie SZW dan met dezelfde
personele inzet, meer inspecties kan uitvoeren. Acht de regering deze
conclusie gerechtvaardigd en hoeveel extra inspecties kan de Inspectie
SZW dan uitvoeren, zo willen deze leden weten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 108, nr. 5

5

2.1.1. Transparante loonstrook en onkostenvergoedingen
De leden van de VVD-fractie hebben gehoord dat uitzendbureaus door het
verbod op inhoudingen onder het WML risico’s lopen bij de inning van
huisvestingskosten. Zij geven aan daardoor minder genegen te zullen zijn
de verantwoordelijkheid te nemen voor de huisvesting van hun
werknemers. Dit betekent dat de werknemers in handen worden gedreven
van huisjesmelkers in steden als Den Haag en Rotterdam met alle risico’s
van uitbuiting van de werknemers en overlast in kwetsbare wijken van
deze steden. Deelt de regering deze zorgen en zo ja, wat is hij bereid
hieraan te doen?
Deelt de regering, zo vragen deze leden, de zorgen van uitzendbureaus
dat arbeidsmigranten weliswaar zelfredzaam zijn om zelf voor huisvesting
en een zorgverkering te zorgen, maar dat dat nog niet zo is als ze net in
Nederland zijn aangekomen.
Als arbeidsmigranten inderdaad zelfredzaam zijn zoals in het wetsvoorstel
betoogd, zijn ze dan ook niet zelfredzaam genoeg om zelf te bepalen of, en
zo ja, wat er op hun loon mag worden ingehouden, zo vragen deze leden.
De genoemde leden vernemen graag wat de regering vindt van het
alternatief van de ABU6 op inhoudingen (ex 7:631 BW7) middels schriftelijke machtiging op het loon in stand te houden en de Inspectie SZW de
bevoegdheid hierop te controleren.
Ziet de regering andere mogelijkheden om bedrijven die aan bepaalde,
nader te formuleren eisen voldoen, inhoudingen te laten plegen op het
loon, zo vragen deze leden.
De leden van de fractie merken op dat de regering voornemens is
uitzonderingen op het inhoudingsverbod te regelen bij AMvB.8 Deze leden
vernemen graag welke uitzonderingen de regering op het oog heeft en
welke criteria hij daarvoor in gedachten heeft.
Er bestaat de zogeheten ET-regeling9 die gaat over extraterritoriale kosten
die worden gemaakt voor arbeidsmigranten. Deze kosten kunnen onbelast
worden vergoed. Als werkgevers de kosten voor huisvesting niet meer
kunnen inhouden zal de ET regeling dan ook grotendeels vervallen
waardoor een werknemer netto minder overhoudt, zo vragen deze leden.
In het voorliggende wetsvoorstel staat, zo lezen deze leden, dat
keurmerken alleen een waarborg voor niet-vrijblijvendheid kunnen zijn als
wordt voorzien in een controlemechanisme door de Minister van SZW. De
genoemde leden vragen hoe dit controlemechanisme precies wordt
vormgegeven.
2.1.2. Girale loonuitbetaling
De leden van de D66-fractie vragen in welk deel van de gevallen waarin in
2012 en 2013 een betaling onder het WML is vastgesteld, sprake was van
contante loonuitbetaling.
De genoemde leden vragen wat de hoogte van de bestuurlijke boete is,
als het WML niet giraal wordt uitbetaald.
De leden van deze fractie vragen waarom de verplichting tot girale
betaling alleen het WML betreft en niet het contractloon.
De leden van de SGP-fractie vragen waarom de regering de verplichte
girale loonuitbetaling enkel betrekt op het minimumloon. Waarom is het
niet wenselijk in alle gevallen van verplichte girale betaling het toepasselijke loon te hanteren, zo vragen zij.

6

ABU: Algemene Bond Uitzendondernemingen.
BW: Burgerlijk wetboek.
8
AMvB: algemene maatregel van bestuur.
9
ET-regeling: uitruil van extraterritoriale kosten.
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 108, nr. 5

6

2.1.3. Verrekeningen en inhoudingen
De leden van de CDA-fractie zijn het eens met het voorstel om de eisen
voor een transparante loonstrook te verscherpen, zodat werknemers beter
kunnen controleren of zij het juiste loon hebben ontvangen. Zij steunen
het voorstel om onbestemde onkostenvergoedingen op de loonstrook niet
langer toe te staan en zijn met de regering van oordeel dat onkostenvergoedingen die bedoeld zijn om noodzakelijke kosten te dekken die
samenhangen met het vervullen van de dienstbetrekking, geen deel
behoren uit te maken van het wettelijk minimumloon. Wel vragen zij zich
af waarom de regering zich beperkt tot het wettelijk minimumloon en het
voor de overige lonen kennelijk geen probleem vindt als de onkostenvergoeding met het loon wordt verrekend. Kan de regering aangeven hoe dit
voorstel zich verhoudt tot artikel 11 van de EU Handhavingsrichtlijn?
Waarom verengt de regering met dit voorstel het loonbegrip in de EU
Handhavingsrichtlijn tot het minimumloon als het gaat om de verrekening
van onkostenvergoedingen? In hoeverre is dit consistent met de ketenaansprakelijkheid die wel voor het hele loon geldt, zo vragen deze leden.
De leden van de D66-fractie merken op dat, waar het gaat om de
zorgverzekering, werkgevers dit vrijwillig voor hun werknemers
verzorgen. De meerwaarde voor de werkgever is hier beperkt, aangezien
een onverzekerde werknemer niet tot extra lasten voor de werkgever leidt.
De genoemde leden achten het voorstelbaar dat werkgevers in grote mate
zullen afzien van het regelen van de zorgverzekering, wanneer zij door een
verbod op het inhouden van de premie op het salaris, een debiteurenrisico gaan lopen op de premie. In dat geval achten deze leden het goed
mogelijk, dat meer werknemers zich niet zullen verzekeren. Is het middel
in dat geval niet erger dan de kwaal? Heeft de regering rekening
gehouden met dit effect? De leden van deze fractie vragen of de regering
heeft overwogen om voor de Zvw-premie10 een uitzondering te maken op
het verbod op verrekeningen met en inhoudingen op het wettelijk
minimumloon.
Een soortgelijke vraag hebben deze leden over de verrekening van de
huisvestingskosten met het loon. Als werkgevers de huisvesting van hun
werknemers niet meer mogen verrekenen, is er de mogelijkheid dat zij
deze dienstverlening niet meer zullen aanbieden. Een ander risico is dat
de transparantie over de huisvestingskosten verdwijnt, omdat deze niet
meer zichtbaar zijn op de loonstrook. Dan bestaat het risico dat er nieuwe
misstanden ontstaan, bijvoorbeeld doordat malafide uitzendbureaus hun
werknemers onder druk zetten om contant een te hoog huurbedrag te
betalen. Welke risicos ziet de regering op dit vlak, zo willen deze leden
weten.
De genoemde leden vragen de regering wat haar opvatting is over een
alternatief, om alleen verrekeningen met het minimumloon te verbieden,
maar inhoudingen toe te staan, mits deze afzonderlijk en expliciet op de
loonstrook inzichtelijk worden gemaakt.
Deze leden vragen waarom het verbod op verrekeningen en inhoudingen
alleen het wettelijk minimumloon betreft, en niet het contractloon.
De leden van de SGP-fractie vragen een toelichting op de stelling dat de
doelstelling van de WML meebrengt dat de werknemer de vrije
beschikking moet hebben over het volledige WML-bedrag. Waarom zou
de werknemer niet de vrije beschikking hebben over het WML-bedrag
wanneer hij vrijwillig is overeengekomen een deel van dit bedrag in
natura te ontvangen? Wanneer de verrekeningen dienen om te voorzien in
de noodzakelijke levensbehoeften wordt daarmee toch juist de
doelstelling van de WML gediend, zo vragen zij.
De leden van deze fractie vragen waarom de regering het uitgangspunt
huldigt dat werknemers nu voldoende geïnformeerd en voorbereid
10

Zvw: zorgverzekeringswet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 108, nr. 5

7

kunnen worden geacht ten aanzien van werken en wonen in Nederland,
terwijl voor de werknemers uit een deel van de genoemde lidstaten geldt
dat zij pas recent het vrije verkeer in Nederland genieten.
De genoemde leden vragen waarom het niet in de rede ligt de redenering
ten aanzien van het verrekenen met het minimumloon ook toe te passen
op het loon dat boven het minimumloon ligt. Zij vragen in hoeverre
volgens de regering het risico bestaat dat werknemers die net boven het
minimumloon betaald worden door onterechte verrekeningen slechter af
zijn dan werknemers die het minimumloon ontvangen.
De leden van deze fractie vragen hoe de regering zich rekenschap geeft
van het risico dat noodzakelijke voorzieningen als een zorgverzekering en
huisvesting juist door het verbieden van verrekening onder druk komen te
staan, met name bij werknemers die slechts enkele maanden in Nederland
werkzaam zijn. Hoe geeft de regering zich, in het licht van de beoogde
bescherming van de noodzakelijke levensbehoeften, bijvoorbeeld
rekenschap van de kans dat veel werknemers niet langer kunnen rekenen
op de voordelen van een collectieve zorgverzekering? Onderkent de
regering dat werkgevers en zorgverzekeraars met incassoproblemen en
administratieve rompslomp geconfronteerd kunnen worden wanneer
werknemers zelf volledig zorg dragen voor hun zorgverzekering, zo willen
deze leden weten.
2.2. Openbaarmaking inspectiegegevens
De leden van de VVD-fractie vragen of het wenselijk is dat er al aan
openbaarmaking wordt gedaan, als er nog hoger beroep mogelijk is.
Openbaarmaking is een zwaar middel want het leidt tot een imagoprobleem van een bedrijf met alle mogelijke gevolgen van dien zoals
omzetdaling met in het uiterste geval faillissement. Daarmee wordt niet
alleen het individuele bedrijf getroffen maar ook de werknemers. Als een
sanctie bij de rechter uiteindelijk geen stand heeft weten te houden, is het
kwaad en het leed voor het betreffende bedrijf en de werknemers al
geschiedt. Ook is een negatief imago moeilijk terug te draaien. Inzet van
dit instrument moet daarom met de nodige waarborgen zijn omgeven.
Welke waarborgen gaat de regering inbouwen om dit te voorkomen en
waarom rechtvaardigt dit geen individuele belangenafweging, zo vragen
deze leden.
De genoemde leden vragen of er al sprake is van openbaarmaking bij
fouten en vergissingen of is het de bedoeling dat er pas sprake is van
openbaarmaking als er moet echt wat aan de hand is. Hoe gaat de
Inspectie SZW de bevoegdheid om inspectiegegevens openbaar te maken
invullen? Wat zijn daarbij de afwegingscriteria? Hoe zorgt de regering dat
bedrijven van te voren precies weten waar ze aan toe zijn? Graag
vernemen deze leden het antwoord op deze vragen.
De leden van de PvdA-fractie zijn blij dat de Inspectie SZW de inspectiegegevens openbaar gaat maken. Bedrijven die bewust de fout in gaan
worden met naam en toenaam bekend gemaakt. Dit zal ervoor zorgen dat
meer bedrijven wet- en regelgeving zullen naleven.
Bij algemene maatregel van bestuur wordt nader bepaald welke gegevens
openbaar worden gemaakt, maar in ieder geval de naam van de
normadressaat, de vestigingsplaats en indien van toepassing de aard van
de overtreding. De genoemde leden vragen of de regering kan bevestigen
dat, indien sprake is van een overtreding, de aard van de overtreding in
beginsel altijd openbaar wordt gemaakt.
De leden van de SP-fractie zijn blij met het voorstel waardoor inspectiegegevens openbaar
gemaakt kunnen worden. De leden constateren dat het wetsvoorstel een
delegatiebepaling bevat waardoor bij algemene maatregel van bestuur

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 108, nr. 5

8

hieraan voorwaarden gesteld kunnen worden. De leden hechten er aan
dat deze nadere regels betrokken kunnen worden bij de verdere behandeling van het voorliggende wetsvoorstel. De leden vragen de regering
om exact te omschrijven op welke wijze de openbaar te maken gegevens
openbaar zullen worden gemaakt, welke invloed of mogelijkheid tot
reactie een belanghebbende krijgt en de termijn waarop deze gegevens
beschikbaar worden gesteld.
De leden van de D66-fractie vragen of zij het goed begrijpen dat de
uitkomst van elk onderzoek door de Inspectie SZW openbaar gemaakt
wordt. Om hoeveel openbaarmakingen gaat het dan jaarlijks, zo vragen
zij.
De genoemde leden vragen of er voorbeelden zijn van andere openbaarmakingen, waarbij de openbaarmaking van een sanctie plaatsvindt voor
deze onherroepelijk is. Deze leden vragen of in die gevallen reeds
evaluaties hebben plaatsgevonden. De betreffende leden vinden
transparantie over de uitkomsten van inspectieonderzoeken belangrijk,
maar zij willen er ook voor waken dat bedrijven ten onrechte in een kwaad
daglicht worden gesteld. Hoe denkt de regering dit te voorkomen, zo
willen deze leden weten.
De leden van deze fractie vragen of, indien een werkgever de uitkomst van
het onderzoek van de Inspectie SZW bestrijdt, de betreffende werkgever
ook de ruimte krijgt om dit bij de openbaarmaking beargumenteerd te
vermelden.
Deze leden vragen de regering om een reactie op de bezwaren van de
Vereniging van de Nederlandse Chemische Industrie, die wijzen op de
versnippering van het BRZO-toezicht,11 nu de Inspectie SZW de inspectieresultaten openbaar maakt, terwijl de andere betrokken inspecties dit niet
doen. In hoeverre is dit in lijn met de gezamenlijke aanpak van de
inspecties voor het BRZO-toezicht, zo informeren genoemde leden.
2.3. Uitbreiding civielrechtelijke ketenaansprakelijkheid voor
loon
De leden van de PvdA-fractie merken op dat gesteld wordt dat, indien bij
een faillissement de schakel direct boven de failliete schakel aansprakelijk
wordt gesteld en deze met succes een beroep doet op
niet-verwijtbaarheid, het niet in de rede ligt dat een hogere schakel met
succes aansprakelijk gesteld kan worden. Zij vragen de regering nader toe
te lichten waarom dit niet in de rede ligt. En, zo vragen deze leden,
waarom kan alleen in situaties waarbij sprake is van ernstige onderbetaling het in de rede liggen dat een hogere schakel verwijtbaar heeft
gehandeld.
De genoemde leden merken op dat in bijvoorbeeld de aannemerij bij het
verstrekken van een opdracht door de opdrachtgever vaak gewerkt wordt
met een maximum te betalen prijs per man/vrouw per uur («Als u de
opdracht wilt krijgen, zult u het voor minder dan x euro per man per uur
moeten doen.») Deze leden vragen of een opdrachtgever, als hij weet dan
wel behoort te weten dat de opdrachtnemer voor een dergelijke «prijs»
niet aan zijn wettelijke en uit bijvoorbeeld een cao voortkomende
verplichting jegens zijn medewerkers kan voldoen, dan in strijd handelt
met het voorliggende wetsvoorstel. En, zo vragen deze leden, in hoeverre
is een opdrachtgever in een dergelijke situatie, wanneer hij desbetreffende ontoereikende prijs toch als selectiecriterium hanteert, aansprakelijk.
De leden van deze fractie vragen of de regering onder «sociaal
aanvaarbare prijs» verstaat: een prijs waarmee een opdrachtnemer kan
voldoen aan zijn wettelijke en uit de cao voorkomende verplichten jegens
11

BRZO: Besluit risico’s zware ongevallen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 108, nr. 5

9

zijn medewerkers. De genoemde vragen de regering nader toe te lichten
hoe de maatregelen uit het voorliggende wetsvoorstel bijdragen aan de
totstandkoming van een eerlijke prijs bij aanbesteding en opdrachtverlenging, waardoor opdrachtnemers aan de wettelijke- en
cao-verplichtingen jegens hun werknemers kunnen voldoen. En, zo
vragen deze leden, welke maatregelen neemt de regering om te zorgen
dat publieke aanbestedingen leiden tot een eerlijke prijs en fatsoenlijke
arbeidsvoorwaarden.
Verschillende voorbeelden van maatregelen worden gegeven die
opdrachtgevers kunnen nemen om succesvol een beroep te kunnen doen
op niet-verwijtbaarheid. Een van de genoemde maatregelen is het
invoeren van een certificaat of keurmerk. Wanneer kan een keurmerk als
«bewezen onderscheidend» worden aangemerkt, zo vragen de leden van
deze fractie, en kunnen er voorbeelden worden gegeven van keurmerken
die «bewezen onderscheidend» zijn. Voorts zou het certificaat of keurmerk
moeten toezien op de randvoorwaarden waaronder adequate beloning in
een keten plaatsvindt. De genoemde leden vragen aan welke randvoorwaarden moet worden gedacht? En kan worden toegelicht waarom een
certificaat of keurmerk dat slechts toeziet op de randvoorwaarden
voldoende waarborgen biedt.
De leden van deze fractie merken op dat zoals blijkt uit de ervaringen in de
uitzendbranche, certificering geenszins de garantie biedt dat de gecertificeerde partij ook daadwerkelijk bonafide opereert. Deze leden vragen de
regering nader toe te lichten wanneer een certificaat of keurmerk
«toetsbaar is en waarborgen biedt» voor betaling van het loon, en op
welke wijze een controlemechanisme door de Minister van SZW daarin
gaat voorzien.
De genoemde leden vragen de regering eveneens nader toe te lichten hoe
het maken van afspraken in contracten over naleving van de arbeidsvoorwaarden en over procedures in geval er sprake is van onderbetaling in de
keten bijdraagt aan de totstandkoming van bonafide keten. Is het
uitvoeren van periodieke, steekproefsgewijze controles, ook als zich nog
geen misstand heeft voorgedaan, niet een effectievere manier om
onderbetaling te voorkomen?
Zij vragen of het voor een werknemer mogelijk is gelijktijdig meerdere
opdrachtgevers, opdrachtnemers of aannemers te vragen informatie te
verstrekken over andere partijen in de keten waarmee zij een overeenkomst van opdracht of aanneming van werk hebben gesloten.
Van ernstige onderbetaling is sprake indien gedurende ten minste drie
opeenvolgende maanden minder dan de helft van het verschuldigde loon
of minder dan 70% van het minimumloon en de minimumvakantiebijslag
is betaald. De genoemde leden vragen de regering om nader toe te lichten
waarom gekozen is voor deze uitwerking van «ernstige onderbetaling».
De leden van de SP-fractie vragen waarom de regering ervoor heeft
gekozen dat de benadeelde werknemer via een moeizame trap op
methode de keten moet aflopen. De leden vragen waarom de regering
niet heeft gekozen voor hoofdelijke aansprakelijkheid voor de hele keten.
De leden constateren dat op deze wijze de tijd en middelen die de
werknemer kwijt is aan het procederen verschuift naar de opdrachtgever.
De leden vragen of de regering voorbeelden kan noemen waarbij
aansprakelijkheid op een vergelijkbare manier is geregeld. De leden
constateren dat bijvoorbeeld een consument de producent rechtstreeks
aansprakelijk kan stellen ook als het defecte onderdeel door een onderaannemer is gemaakt. En dat bijvoorbeeld een koper van een huis de
aannemer aansprakelijk kan stellen en niet een onderaannemer.
De genoemde leden vragen de regering een aantal scenario’s uit te
werken waarbij de werknemer een verschillend aantal ketens aansprakelijk stelt en hierbij een inschatting te geven van het bedrag dat de
werknemer kwijt is aan bijvoorbeeld juridische kosten. Deze leden vragen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 108, nr. 5

10

in hoeverre de kosten voor het voeren van de procedures door de
werknemer verhaalt kan worden binnen de keten.
De leden van deze fractie constateren dat er sprake is van fraude en
onderbetaling bij zowel uitzendbedrijven met als zonder een keurmerk. Zij
vragen de regering om het dragen van een keurmerk nooit als uitsluitingsgrond te laten gelden voor de ketenaansprakelijkheid.
De genoemde leden vragen of hoofdopdrachtgevers de mogelijkheid
hebben om de opdracht via een apart op te richten b.v. te verstrekken om
op deze wijze aan de ketenaansprakelijkheid te ontkomen. Deze leden
vragen op welke wijze de regering deze of andere sluiproutes voornemens
is te blokkeren.
Deze leden vragen op welke wijze arbeidsmigranten die niet het wettelijk
minimumloon hebben ontvangen en reeds zijn teruggekeerd naar het land
van herkomst ondersteuning krijgen bij het aansprakelijk stellen van de
keten.
De leden van de CDA-fractie kunnen zich vinden in de wens om schijnconstructies tegen te gaan, maar hebben wel vragen over de vormgeving en
de effecten van de uitbreiding van de civielrechtelijke ketenaansprakelijkheid. Zij zijn het met de regering eens dat hiervan een belangrijke
preventieve werking uit kan gaan. Hierdoor zal de opdrachtgever worden
gestimuleerd om te borgen dat aan de geldende arbeidsvoorwaarden
wordt voldaan, waardoor onderbetaling kan worden voorkomen.
Het is deze leden nog niet geheel duidelijk hoe dit voorstel in de praktijk
zal gaan werken. Kan een werkgever zich bijvoorbeeld door vrijwaringsclausules met succes aan zijn verantwoordelijkheid onttrekken? Wat
betekent het voorstel voor de administratieve lasten van bedrijven?
Waarom is dit voorstel niet ter controle voorgelegd aan Actal? Is de
regering bereid dit alsnog te doen? Kan de regering, onderbouwd met
voorbeelden, aangeven hoe de ketenaansprakelijkheid in de praktijk gaat
werken? Kan de regering uiteen zetten wat er in deze voorbeelden zal
veranderen qua handhavingspraktijk ten opzichte van de huidige
handhavingspraktijk? En kan de regering aangeven hoe de werking van de
ketenaansprakelijkheid in de vormgeving van dit wetsvoorstel anders is
dan in de vorm zoals het wetsvoorstel is voorgelegd aan de Raad van
State, zo vragen deze leden.
Verder is het deze leden niet duidelijk waarom de regering met invoering
van de ketenaansprakelijkheid het systeem van de hoofdelijke aansprakelijkheid in de uitzendbranche laat vervallen. Kan de regering toelichten
wat hiervan de achtergrond is, zo vragen zij.
Voorts vragen deze leden waarom de regering slechts voorstelt een
volgtijdelijke hoofdelijke aansprakelijkheid in de keten in te voeren en niet
zoals in Duitsland, België, Finland, Noorwegen en Italië het geval is, een
hoofdelijke aansprakelijkheid voor de hele keten? Deze leden willen graag
een uitgebreide toelichting van de regering waarom hier niet voor is
gekozen. Deze leden hebben de indruk dat hierdoor de wet onnodig
complex is geworden met diverse regels en uitzonderingen. Hierdoor
wordt het voor werknemers en vakorganisaties kostbaar en tijdrovend om
hun «recht» te halen.
2.3.1. Aanleiding en doel
De leden van de D66-fractie kunnen zich goed vinden in de doelstellingen
van de ketenaansprakelijkheid. Het nakomen van afspraken tussen
werknemers en werkgevers is van groot belang, terwijl ook bonafide
ondernemers geen last moeten hebben van malafide werkgevers, die via
onderbetaling oneerlijk concurreren. Deze leden vinden het belangrijk dat
opdrachtgevers en aannemers zich in de gehele keten bewust zijn van
deze verantwoordelijkheid en dat door de gehele keten iedereen op een
nette manier werkt en doet wat op grond van wet- en regelgeving en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 108, nr. 5

11

contracten van hen verwacht wordt. Deze leden hebben echter wel twijfels
over de effectiviteit van de ketenaansprakelijkheid.
De eerste vraag van de genoemde leden betreft de complexiteit die
malafide werkgevers opzettelijk kunnen aanbrengen in ketens. Door
verlenging van de keten en het optuigen van een grote hoeveelheid aan
ondernemingen, waarbij werknemers de ene maand in dienst zijn van
werkgever A en de andere maand in dienst van werkgever B. In zo’n
complexe keten kan het voor werknemers moeilijk zijn om de
werkgever(s) te vinden op wie zij een loonvordering kunnen instellen, het
vinden van de volgende schakel in de keten kan onbegonnen werk
worden. Deze leden vragen op welke manier het wetsvoorstel bijdraagt
aan deze problematiek.
Bij deze leden bestaat de indruk, dat schijnconstructies vooral worden
gebruikt om tegen de laagste prijs te kunnen inschrijven voor een
opdracht. Deze leden kunnen zich voorstellen dat de druk op de prijs
vermindert, wanneer bij een aanbestedingsprocedure niet de inschrijving
met de laagste prijs de hoogste beoordeling voor de prijs krijgt, maar de
aanbesteding met de op een na laagste prijs. Kan de regering ingaan op
de mogelijkheden die een dergelijk alternatief zou bieden, zo vragen de
genoemde leden.
2.3.2. Effectiviteit
De leden van de D66-fractie merken op, dat veel opdrachten die in ketens
worden uitgevoerd, een overheidspartij als hoofdopdrachtgever hebben.
Zij denken dan bijvoorbeeld aan Rijkswaterstaat, Defensie en de Rijksgebouwendienst. Meer specifiek wijzen deze leden erop, dat de problematiek
van schijnconstructies met name pregnant werd bij de aanleg van de A2
bij Maastricht, de A4 tussen Delft en Schiedam en de verbreding van de
A15. Opdrachten waar Rijkswaterstaat hoofdopdrachtgever was. De
genoemde leden vragen of de problematiek rond schijnconstructies vaker
speelt bij ketens met een private of met een publieke hoofdopdrachtgever.
De genoemde leden vragen verder welke activiteiten de hoofdopdrachtgevers in de publieke sector in de afgelopen jaren al hebben ondernomen
om schijnconstructies tegen te gaan. Kan de regering toelichten wat
Rijkswaterstaat heeft gedaan om schijnconstructies bij de aanleg van de
A2, de A4 en de A15 te voorkomen? Specifiek vragen deze leden of op dit
punt de voorwaarden bij aanbesteding of contractering aangepast zijn
tussen 2012 en 2015 en, zo ja, op welke manier dit is gebeurd.
De leden van deze fractie vragen hoe vaak partijen in de keten bij
opdrachten van Rijkswaterstaat of een andere publieke opdrachtgever in
de jaren 2011 tot 2014 gesanctioneerd zijn, vanwege het niet naleven van
de arbeidsvoorwaarden.
De genoemde leden vragen hoe vaak in ketens met Rijkswaterstaat als
hoofdopdrachtgever, in de periode 2011 tot 2015, een contract met een
ketenpartij is opgezegd, omdat de betreffende partij de arbeidsvoorwaarden niet naleefde.
Tevens vragen deze leden of het voorliggend wetsvoorstel noodzakelijk is
voor publieke opdrachtgevers, zoals Rijkswaterstaat, om schijnconstructies te voorkomen. Welke maatregelen kunnen niet worden doorgevoerd in aanbestedingen en contracten door publieke hoofdopdrachtgevers, zonder dat deze wet wordt ingevoerd, zo vragen zij.
De genoemde leden merken op dat de memorie van toelichting refereert
aan reputatieschade voor de hoofdopdrachtgever, wanneer onderbetaling
niet wordt opgelost. Deze leden vragen in hoeverre de regering van
oordeel is dat de misstanden bij de aanleg van de A2 en de A4 tot
reputatieschade voor de hoofdopdrachtgever Rijkswaterstaat hebben
geleid, en waarom deze mogelijke reputatieschade voor Rijkswaterstaat
onvoldoende was om tijdig actie te ondernemen tegen de betreffende
schijnconstructies.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 108, nr. 5

12

De leden van deze fractie vragen hoe vaak een aanbesteding voor een
infrastructuurproject in de periode 2011–2014 niet gegund is aan de
opdrachtnemer die tegen de laagste prijs inschreef, omdat een juiste
naleving van de arbeidsvoorwaarden bij deze opdrachtnemer niet
gewaarborgd waren.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de regering om de effectiviteit van de voorstellen nader te onderbouwen. Deze leden willen weten
welke ervaringen er in andere landen zijn met de ketenaansprakelijkheid
voor het verschuldigde loon en in hoeverre is aangetoond dat de
ketenaansprakelijkheid in deze andere landen effectief is. Genoemde
leden vragen of het feit dat het voorstel alleen geldt voor werknemers en
niet voor zelfstandigen zonder personeel geen afbreuk doet aan de
effectiviteit van het wetsvoorstel.
De genoemde leden willen weten op welke wijze rekening gehouden
wordt met de positie van arbeidsmigranten, die minder goed bekend zijn
met hun rechten over o.a. het minimumloon en klachtenprocedures. Juist
in deze doelgroep is het risico op onderbetaling groot. Hoe wordt er voor
gezorgd dat de bekendheid van huidige en toekomstige arbeidsmigranten
uit verschillende landen met hun rechten wordt vergroot, zo vragen deze
leden.
De leden van deze fractie vragen om een toelichting op welke wijze de
regering andere vormen van onderbetaling en misstanden op de
arbeidsmarkt voor het wetsvoorstel geen oplossing biedt gaat aanpakken.
2.3.3. Wanneer is de ketenaansprakelijkheid van toepassing?
De leden van de D66-fractie vragen op welke onderdelen van de arbeidsvoorwaarden de ketenaansprakelijkheid betrekking heeft.
De genoemde leden vragen de regering om uiteen te zetten hoe de
ketenaansprakelijkheid werkt bij grensoverschrijdende opdrachten. Zij
vragen of de ketenaansprakelijkheid ook van toepassing is op projecten
van Nederlandse hoofdopdrachtgevers die in het buitenland plaatsvinden.
Ook vragen deze leden of de ketenaansprakelijkheid van toepassing is op
projecten van buitenlandse hoofdopdrachtgevers die in het buitenland
plaatsvinden, maar die worden uitgevoerd door Nederlandse (hoofd)aannemers.
2.3.4. Loonvordering en aansprakelijkstelling: hoe gaat het in zijn
werk?
De leden van de D66-fractie maken uit het voorstel op, dat een werknemer
in eerste instantie een loonvordering op zijn werkgever moet instellen,
alvorens hij een eerdere schakel in de keten kan aanspreken. Deze leden
vragen hoe dit in de praktijk vorm krijgt: hoeveel moeite moet de
werknemer hebben gedaan, om het loon betaald te krijgen door zijn
werkgever, alvorens hij eerdere opdrachtgevers aansprakelijk kan stellen.
Is het bijvoorbeeld voldoende dat de werknemer een briefje stuurt aan zijn
werkgever en dat als de werkgever na een maand nog niet betaald heeft,
de opdrachtgever wordt aangesproken? Of moet de werknemer eerst via
de rechter in het gelijk gesteld zijn in een procedure tegen zijn werkgever,
voordat een eerdere schakel aansprakelijk is, zo informeren deze leden.
De genoemde leden vragen ook hoe de loonvordering en aansprakelijkstelling in de praktijk zal gaan bij buitenlandse werknemers, die via een
buitenlandse werkgever aan een Nederlandse opdracht hebben gewerkt.
Als bijvoorbeeld Portugese werknemers onvoldoende salaris krijgen van
het Portugese uitzendbureau dat hen via een Duitse aannemer heeft laten
werken aan een Nederlandse opdracht: in hoeverre acht de regering het
dan voorstelbaar dat deze mensen, die waarschijnlijk niet al te goed thuis
zijn in juridische procedures en mogelijkheden, de moeite en tijd zullen
nemen om hun recht te halen, zo willen zij weten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 108, nr. 5

13

Deze leden vragen hoe de ketenaansprakelijkheid uitpakt voor een
werknemer die via zijn werkgever werkt voor meerdere opdrachtgevers.
Moet deze werknemer, nadat hij bot heeft gevangen bij zijn werkgever,
deze opdrachtgevers afzonderlijk aansprakelijk stellen, zo vragen deze
leden.
Bij de genoemde leden bestaat de indruk, dat er bij veel schijnconstructies
meerdere rechtspersonen betrokken zijn, waar uiteindelijk slechts één of
een beperkt aantal natuurlijke personen achter schuilgaat. Deze leden
vragen in hoeverre dit wetsvoorstel bijdraagt aan het aanpakken van die
natuurlijke personen.
2.3.5. Volgtijdelijkheid en aansprakelijkheid
De leden van de VVD-fractie vragen wie in de keten precies aangesproken
kan worden. Is dat ook de particulier die een woning laat bouwen en
hoofdopdrachtgever is? Of institutionele beleggers die nog te bouwen
woningen kopen van een projectontwikkelaar, zo vragen deze leden.
De genoemde leden vragen waarom het voorliggende wetsvoorstel geen
duidelijke termijn bevat, waarbinnen de werknemer aan de opdrachtgever
moet aangeven dat hij gedupeerd is. Wat vindt de regering een redelijke
termijn waarbinnen een gedupeerde werknemer zijn vordering bij de
werkgever of diens opdrachtgever moet neerleggen, zo vragen zij.
De leden van deze fractie vragen welke bijzondere situaties de regering
precies bedoeld met de zinsnede «Alleen in bijzondere situaties waarbij
sprake is van ernstige onderbetaling, kan het in de rede liggen dat een
hogere schakel verwijtbaar heeft gehandeld.»
De leden van de SGP-fractie constateren dat de mogelijkheid om in
bepaalde gevallen de volgtijdelijkheid te doorbreken ertoe leidt dat
hoofdopdrachtgevers om risico’s uit te sluiten met hoge administratieve
lasten geconfronteerd kunnen worden om de hele keten regelmatig te
toetsen, terwijl de regering onderkent dat het probleem vaak niet bij de
hogere, maar bij de lagere schakels ligt. In hoeverre is deze inefficiënte
regeling beoogd, zo vragen zij.
De genoemde leden vragen waarom de regering de hoofdelijke aansprakelijkheid met dit voorstel alsnog uitbreid tot alle situaties en niet alleen
de situatie waarin sprake is van een inleenovereenkomst. Welke
argumenten anders dan de het feit dat werknemers meer mogelijkheden
krijgen, zijn er om de hoofdelijke aansprakelijkheid uit te breiden naar
situaties waarin geen sprake is van een inleenovereenkomst? Zij vragen
de regering hierbij in te gaan op de overwegingen die bij invoering van de
hoofdelijke aansprakelijkheid bij inlening zijn aangedragen. Ligt het in
andere situaties dan inlening niet voor de hand dat eerst de werkgever
wordt aangesproken, zo vragen zij.
2.3.6. Niet-verwijtbaarheid
De leden van de VVD-fractie vragen waarom de zogeheten disculpatiegrondslagen wel uitgebreid zijn opgenomen in de memorie van
toelichting, maar niet uitgebreid in de wettekst zelf.
De leden van de D66-fractie lezen in de toelichting op het wetsvoorstel
een aantal maatregelen die opdrachtgevers kunnen nemen, om zich te
verzekeren van niet-verwijtbaarheid. Deze leden vinden dit belangrijk,
omdat zij het onrechtvaardig vinden wanneer een bonafide, nette
opdrachtgever die voldoende voorzorgsmaatregelen heeft genomen
tegen onderbetaling, toch geconfronteerd zou kunnen worden met een
claim. Die bonafide opdrachtgever zou dan dubbel moeten betalen. Deze
leden vragen zich echter af, of het wetsvoorstel nu voldoende zekerheid
biedt aan opdrachtgevers. Zo maakt het wetsvoorstel bijvoorbeeld
onderscheid tussen grote en kleine opdrachtgevers, maakt de positie van
de opdrachtgever in de keten uit en is ook de omvang van de opdracht
relevant. Daardoor is het de genoemde leden niet duidelijk welke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 108, nr. 5

14

voorzorgsmaatregelen nu van welke opdrachtgever verlangd worden. Zij
vragen de regering hier nader op in te gaan.
Tevens merken de leden van deze fractie op dat de maatregelen waarmee
een werkgever zich van niet-verwijtbaarheid zou kunnen verzekeren
weliswaar zijn opgenomen in de memorie van toelichting, maar niet in het
voorstel van wet. Deze leden vragen waarom de regering ervoor heeft
gekozen om deze criteria niet in de wet op te nemen. Zou dit de rechtszekerheid voor contractpartijen niet vergroten, zo vragen deze leden.
De leden van de ChristenUnie-fractie stellen vast dat een opdrachtgever
zich bij aansprakelijkheidstelling kan beroepen op niet-verwijtbaarheid. In
welke mate verwacht de regering dat opdrachtgevers van deze
mogelijkheid gebruik maken, zo vragen deze leden. Genoemde leden
willen weten hoe voorkomen wordt dat door een groot aantal en/of
onnodige beroepen op niet-verwijtbaarheid afbreuk wordt gedaan aan de
effectiviteit van de voorgestelde ketenaansprakelijkheid.
2.3.7. Maatregelen vooraf: toetsing bij aanbesteding via keurmerk
of contract
De leden van de ChristenUnie-fractie lezen dat volgens de regering het
een mogelijkheid is dat een opdrachtgever vooraf gaat werken met een
gecertificeerde aannemer of opdrachtnemer die met zijn certificaat of
keurmerk toetsbaar waarborgt dat hij zijn personeel betaalt conform het
overeengekomen loon. Certificering is echter geen garantie dat het
overeengekomen loon wordt betaald, zo stellen deze leden vast. Uit
onderzoek in bijvoorbeeld de uitzendbranche blijkt het verschillen
overtredingen tussen gecertificeerde en niet-gecertificeerde uitzendbureaus relatief beperkt te zijn. Op basis waarvan verwacht de regering dat
certificering als middel bij de ketenaansprakelijkheid effectiever zal zijn, zo
vragen genoemde leden.
De leden van de SGP-fractie kunnen de inzet van de regering op het nut
van een keurmerk moeilijk in overeenstemming brengen met de
beslissing om de cruciale status van een keurmerk in het kader van
inleenovereenkomsten te schrappen. In hoeverre kan het keurmerk door
werkgevers werkelijk als handreiking worden gezien, wanneer de regering
aangeeft juist minder vertrouwen in keurmerken te hebben, zo vragen zij.
2.3.8. Vooraf (1): Sectorale invulling via gebruik keurmerk
De leden van de VVD-fractie lezen in het wetsvoorstel dat de mogelijkheid
gecreëerd wordt dat opdrachtgevers gaan werken met een gecertificeerde
aannemer of opdrachtnemer die met zijn certificaat of keurmerk toetsbaar
waarborgt dat hij zijn personeel betaalt conform het overeengekomen
loon. Gesteld wordt dat sectoren afspraken kunnen maken over het
invoeren van een dergelijk certificaat of keurmerk. Het keurmerk is
toetsbaar en biedt waarborgen om onderbetaling te voorkomen. Voor de
toetsbaarheid is voorzien in een controle mechanisme door de Minister
van SZW. De genoemde leden gaan als vanzelfsprekend ervanuit dat de
regering volledige medewerking gaat verlenen aan de totstandkoming
van deze keurmerken.
De leden van deze fractie gaan er ook vanuit dat de verschillende sectoren
voldoende tijd krijgen zich voor te bereiden op de wetgeving en voor het
komen tot keurmerken. Welk tijdpad heeft de regering voor ogen? De
genoemde leden gaan er trouwens ook vanuit dat de sectoren die dit
betreft vaart gaan maken bij de totstandkoming van deze keurmerken.
Deze leden vragen of de regering nu reeds situaties kan benoemen
waarbij een keurmerk niet tot stand zal komen. Kan de regering concreet
aangeven wat het »controlemechanisme» gaat inhouden, zo vragen zij.
De genoemde leden vragen of een opdrachtgever of -nemer die beschikt
over een door de regering vastgesteld keurmerk, hij dan voldoende

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 108, nr. 5

15

gedaan heeft om zich te vrijwaren. Waarom ligt de bewijslast bij de
opdrachtgever? Deze moet aantonen dat hij niet verwijtbaar is? Waarom is
er niet voor gekozen om de bewijslast bij de opdrachtnemer te leggen, zo
vragen deze leden.
De genoemde leden vragen waarom er in dit wetsvoorstel voor wordt
gekozen om een wettelijke verlening van het algemeen verbindend
verklaren mogelijk te maken. Hoort dit niet in een ander wetsvoorstel. Zijn
partijen die niet onder de reikwijdte van een cao12 (willen) vallen hier niet
de dupe van, zo willen zij weten.
De leden van de D66-fractie zien bij sectorale keurmerken de mogelijkheid,
dat voor het verlenen van een keurmerk of certificaat bovenwettelijke
eisen worden gesteld. In hoeverre acht de regering dit mogelijk en
gewenst, zo vragen zij.
2.3.9. Vooraf (2): waarborgen voor adequate opdrachtverlening in
het contract
De leden van de D66-fractie vragen of het, in combinatie met contractuele
afspraken waarmee de opdrachtnemer zich verplicht om zorg te dragen
voor het naleven van de arbeidsvoorwaarden, mogelijk is voor opdrachtgevers om een vrijwaringsclausule op te nemen in de contracten, die hen
vrijstelt van de ketenaansprakelijkheid.
2.3.10. Succesvol beroep op niet-verwijtbaarheid
De leden van de SGP-fractie constateren dat de regering nauwelijks
zekerheid biedt aan werkgevers bij de invulling van de mogelijkheden om
zich te disculperen. Zij vragen hoe de regering voorkomt dat het
werkgevers die hun verantwoordelijkheid aantoonbaar hebben genomen
toch met verwijtbaarheid worden geconfronteerd. Zij vragen om
aanvullende waarborgen die werkgevers tegemoet kunnen komen, gelet
op het feit dat met enige regelmaat wordt geconstateerd dat verwijtbaarheid in de handhaving dusdanig wordt opgerekt dat werkgevers
verwijtbaarheid wordt verweten terwijl dat redelijkerwijs niet is vol te
houden. Zij constateren dat voor werkgevers vaak onvoldoende duidelijk
is wat de overheid verwacht. Als de regering van grotere bedrijven
bijvoorbeeld zelfs verwacht audits uitvoeren om naleving van contracten
te toetsen, waarom wordt dan niet enige vorm van specificatie van de
omzet of omvang van deze bedrijven gegeven? Het komt deze leden
onbevredigend voor dat deze beslissingen op voorhand volledig aan de
rechter worden overgelaten.
2.3.11. Alternatief model: hoofdelijke aansprakelijkheid met
vrijwaring
De leden van de ChristenUnie-fractie willen weten of de regering naast het
model van hoofdelijke aansprakelijkheid met vrijwaring nog andere
mogelijke alternatieven heeft onderzocht. Kan de regering toelichten
waarom niet voor deze alternatieven is gekozen, zo vragen deze leden.
2.3.12. Europese inzet
De leden van de ChristenUnie-fractie lezen dat de regering zich in aanloop
naar en tijdens het Nederlands EU-voorzitterschap wil hard maken voor
een uniforme ketenaansprakelijkheid voor het geldende loon in de gehele
EU. Zij vragen in hoeverre hierover al contact is geweest met andere
EU-lidstaten. Kan de regering aangeven hoe het huidige Europese
politieke speelveld met betrekking tot dit voorstel is, zo vragen zij.

12

cao: collectieve arbeidsovereenkomst.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 108, nr. 5

16

2.4. Verbeteren cao-naleving en -handhaving
De leden van de D66-fractie lezen in de toelichting dat de naleving van de
cao in veel sectoren niet actief wordt gecontroleerd door cao-partijen.
Daar het bij de cao gaat om afspraken tussen werkgevers en werknemers,
die er vaak blijk van geven weinig behoefte te hebben aan overheidsinmenging in deze afspraken, lijkt het de aan het woord zijnde leden in de
rede te liggen dat de cao-partijen ook zelf investeren in een betere
naleving en handhaving van de cao. Deze leden vinden dit onderdeel van
het wetsvoorstel nogal eenzijdig: de overheid gaat cao-partijen helpen,
maar wat gaan de cao-partijen zelf doen? Daarom vragen de aan het
woord zijnde leden de regering welke acties cao-partijen zelf hebben
toegezegd om de handhaving en naleving van de cao’s te verbeteren.
De genoemde leden lezen dat cao-partijen aangeven dat vooral kleine
ondernemingen de cao niet goed naleven, bijvoorbeeld omdat de
regelingen te ingewikkeld zijn. Zij zijn van mening dat het de verantwoordelijkheid van de cao-partijen is, om op dit vlak de naleving van de cao te
verbeteren, bijvoorbeeld door de cao’s te moderniseren en te vereenvoudigen. Deze leden vragen welke initiatieven de cao-partijen hebben
toegezegd om dit te realiseren.
De genoemde leden vragen of de regering de opvatting deelt, dat het de
verantwoordelijkheid van cao-partijen is om tijdig onderhandelingen over
een nieuwe cao te starten en af te ronden. Cao-partijen weten als geen
ander wanneer de looptijd van de cao verstrijkt en wanneer er dus een
nieuwe cao dient te liggen, om te voorkomen dat er een avv-loze13
periode ontstaat. Deze leden zijn bang dat met het verlengen van de
algemeenverbindendverklaring het probleem alleen een jaar wordt
verschoven, maar dat daarna de problematiek van het niet tijdig afronden
van onderhandelingen opnieuw ontstaat. Is de regering het eens met de
genoemde leden dat het eenvoudiger is wanneer cao-partijen bijvoorbeeld een langere looptijd van de cao afspreken en/of tijdig de onderhandelingen over een nieuwe cao afronden, dan dat de algemeenverbindendverklaring van de oude cao met een jaar wordt verlengd, zo vragen zij.
De genoemde leden zijn van mening dat het avv-beleid verdere modernisering verdient. Dit kan ook het draagvlak voor het algemeen verbindend
verklaren, vergroten. Dat zal naar verwachting een positief effect hebben
op de naleving van de cao. Deze leden wijzen de regering erop, dat de
Tweede Kamer de regering in december 2013 in meerderheid heeft
verzocht voor de zomer van 2014 een onderzoek te doen naar de toekomst
van de avv-wetgeving en waar nodig concrete voorstellen te doen om de
wetgeving te moderniseren, via de motie-Van Weyenberg/Van
Nieuwenhuizen-Wijbenga.14 Waar dit onderzoek eerst al is uitgesteld tot
31 december 2014, is ook die uitgestelde deadline niet gehaald. De
genoemde leden vragen de regering waarom deze motie nog niet is
uitgevoerd. Zij vragen de regering tevens om deze motie alsnog met
spoed uit te voeren en de Kamer hierover te informeren.
3. Budgettaire en overige effecten
De leden van de VVD-fractie willen graag weten waarom het wetsvoorstel
niet door Actal is getoetst op administratieve lasten. Kan aangeven
worden tot welke extra regeldruk het wetsvoorstel leidt, zo vragen deze
leden.
De genoemde leden menen dat naast gedwongen administratieve lasten
bedrijven en organisaties zich gedwongen zullen voelen, gelet op de
risico’s die ze met deze wet gaan lopen, maatregelen te nemen om zich
succesvol te kunnen beroepen op niet-verwijtbaarheid. De leden van deze
13
14

Avv: algemeen verbindend verklaring.
Kamerstuk 32 750 XV, nr. 42.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 108, nr. 5

17

fractie vragen de regering een inschatting te geven van de omvang en
lastendruk van de inspanningen die bedrijven zich hiertoe zullen
getroosten.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen om een nadere toelichting
hoe reëel de regering het acht dat een werkgever door de hele keten
daadwerkelijk zicht kan hebben op het nakomen van het verschuldigde
loon. Leidt de inspanning die werkgevers hiervoor verrichten niet tot een
forste stijging van de administratieve lasten, zo vragen deze leden. Deze
leden willen weten op welke wijze de regering de toename van administratieve lasten voor bedrijven zo beperkt mogelijk gaat houden.
4. Handhaving
De leden van de CDA-fractie menen dat voor een goede werking van
onderhavig wetsvoorstel en het daadwerkelijk tegengaan van schijnconstructies een goede handhaving onontbeerlijk is. Het team schijnconstructies van de Inspectie SZW is weliswaar uitgebreid, maar dit is slechts
tijdelijk. In de tweede voortgangsrapportage van juli 2014 is de regering al
kort ingegaan op de eerste resultaten. Deze leden vragen de regering om
ook in de volgende rapportages van het actieplan schijnconstructies
aandacht te besteden aan de activiteiten en resultaten van dit team. Zo
kan de Kamer goed beoordelen hoe de ervaringen met de extra capaciteit
op schijnconstructies kunnen worden meegenomen bij de toekomstige
opzet en inzet van de inspectie. De genoemde leden maken zich in dit
verband zorgen over het tijdelijke karakter van de middelen en de algehele
inperking van de formatieruimte bij de inspectiedienst. Volgens het
jaarplan 2014 verliest de inspectiedienst de komende jaren 36 fte
(bezuiniging van ongeveer € 3,5 miljoen).Kan de regering aangeven in
hoeverre dit ten koste gaat van de handhaving van onderhavige
wetgeving, met andere woorden hoe gaat de regering voorkomen dat
deze wet een tandeloze tijger wordt omdat er niet gehandhaafd wordt, zo
willen deze leden weten.
5. Evaluatie en monitor
De leden van de ChristenUnie-fractie merken op dat de regering schrijft
dat het niet eenvoudig is om aan te geven hoe groot het probleem van
onderbetaling is. Deze leden vragen welke inspanning de regering gaat
nemen om het zicht op de problematiek te vergroten, aangezien betere
inzage in de problematiek ook relevant is om het succes van de voorgestelde wetswijziging te evalueren.
6. Overig
De leden van de CDA-fractie merken op dat in dit wetsvoorstel geen
voorstellen worden gedaan om schijnzelfstandigheid tegen te gaan. Zij
vragen welke maatregelen de regering voor ogen heeft om schijnzelfstandigheid aan te pakken en wanneer kunnen zij deze maatregelen tegemoet
kunnen zien. Hoe groot beoordeelt de regering het risico dat schijnzelfstandigheid zal toenemen om effecten van onderhavige wet te ontwijken
en welke andere ontwijkmogelijkheden en alternatieve constructies
voorziet de regering, zo willen deze leden weten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 108, nr. 5

18

II ARTIKELSGEWIJS
Artikel I, onderdeel A
De leden van de SGP-fractie vragen of de regering de constatering van de
Afdeling advisering van de Raad van State deelt dat de regeling in
artikel 7 door het vervangen van de aanspraak in een recht materieel niet
wordt gewijzigd. Deze leden vragen een reactie op de toelichting dat de
Inspectie SZW het recht op betaling kan handhaven, ongeacht de
overeenkomst die aan de dienstbetrekking ten grondslag ligt. Veronderstelt de regering hiermee dat artikel 7 niet langer enkel de grondslag biedt
voor civielrechtelijke naleving en dat de bestuurlijke handhaving niet
langer hoeft te berusten op de samenhang tussen artikel 7 en 18a, zo
vragen zij.
Artikel IV, onderdeel A
De leden van de VVD-fractie merken op dat het wetsvoorstel de inspectie
SZW de bevoegdheid biedt boetes op te leggen voor werknemers die niet
meer in dienst zijn, tenzij deze zich binnen 48 uur melden bij de inspectie
SZW. Is het niet buitenproportioneel voor werkgevers om binnen 48 uur
werknemers te moeten vinden waarbij ze het risico lopen als dat niet lukt
ze worden genamed en geshamed, zo vragen deze leden.
De voorzitter van de commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
Van der Burg
De waarnemend griffier van de commissie voor Sociale Zaken en
Werkgelegenheid,
Klapwijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 108, nr. 5

19