Commissie toezicht financiën
politieke partijen

De minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties
De heer H.M. (Hugo) de Jonge
Postbus 20011
2500 EA ‘s-GRAVENHAGE

Datum

13 november 2023

Betreft

Advies Ctfpp bij Wfpp-overzichten Tweede Kamerverkiezingen
22 november 2023

Kenmerk
2023/02

Geachte heer De Jonge,
U heeft de Commissie toezicht financiën politieke partijen (hierna: de commissie)
verzocht u te adviseren over de vraag of de politieke partijen en verenigingen, en
individuele kandidaten die deelnemen aan de komende Tweede
Kamerverkiezingen van 22 november 2023, hebben voldaan aan de
verantwoordingseisen die worden gesteld in de Wet financiering politieke partijen
(Wfpp).
Scope, werkwijze en beperkingen commissie
De commissie baseert haar advies op de verantwoordingsstukken die u met haar
deelt. Zij heeft geen zicht op eventuele aanvullende financieringsstromen.
Vervolgens beoordeelt de commissie of deze stukken aan de wettelijke
verplichtingen voldoen. Ook kan zij de minister adviseren als situaties zich
voordoen die mogelijk niet in lijn zijn met de bedoelingen van de wet.
Daarnaast ontvangt de commissie frequent informatie van derden, waaronder de
pers en burgers. Het kan daarbij bijvoorbeeld gaan om informatie over bijdragen
aan kandidaten en/of politieke partijen en de achterliggende belangen van de
gevers. Het is noch de taak van de commissie, noch heeft de commissie
bevoegdheden en (onderzoeks)middelen om deze aanvullende informatie van
derden te beoordelen.
Incorrecte aanschrijving
De commissie heeft geconstateerd dat u in uw instructiebrief aan politieke
partijen per abuis heeft gecommuniceerd dat politieke partijen het overzicht van
de bijdragen en schulden van de politieke partij voor de jaren 2021, 2022 en
2023 (tot 1 november) moesten aanleveren. Daarbij zijn de verplichtingen voor
de kandidaten en de politieke partijen vermengd. Dit overzicht had voor politieke
partijen alleen voor 2022 en 2023 hoeven te worden aangeleverd. U heeft
hierover aangegeven dat u geen gegevens openbaar maakt die niet strikt
noodzakelijk zijn en ook dat u het verantwoordingsproces verder
professionaliseert.

Pagina 1 van 5

Datum
10 oktober 2022
Kenmerk
CTFPP 2023/02

De commissie wil hierbij de noodzaak benadrukken dat u vanuit het ministerie
uiterste zorgvuldigheid betracht bij het vermelden van de verplichtingen in uw
aanschrijvingen aan politieke partijen.
Beoordeelde verantwoordingsstukken
Formeel correcte en volledige verantwoording
De commissie heeft kennisgenomen van alle overzichten en verklaringen die u
van de partijen heeft ontvangen vóór het verstrijken van de aanlevertermijn van
8 november 2023. In uw schrijven aan de commissie stelt u dat alle partijen hun
overzichten tijdig hebben aangeleverd. Van de 27 deelnemende partijen zijn er 20
partijen die een formeel correcte en volledige verantwoording hebben ingediend.
Dat zijn: VVD, PvdA, CDA, D66, SGP, GroenLinks, SP, ChristenUnie, Partij voor de
Dieren, PVV, DENK, Forum voor Democratie, Volt, JA21, Libertaire Partij, Splinter,
LEF, Samen voor Nederland, Nieuw Sociaal Contract (‘NSC’) en de Politieke partij
voor het Basisinkomen. Derhalve zijn daarvan de ingediende stukken volledig
door de commissie beoordeeld.
Van de zeven overige partijen (te weten: BIJ1, BBB, 50PLUS, Piratenpartij, de
Groenen, Nederland met een PLAN en PartijvdSport) zal de commissie hierna
aangeven op welke punten de partijen tekort zijn geschoten.
Beoordeelde stukken
De commissie heeft de volgende verantwoordingsstukken beoordeeld:
•
een overzicht van 1 januari 2022 tot en met 1 november 2023 per
kalenderjaar van de bijdragen - in geld of in natura - van in totaal € 4.500
of meer die een politieke partij van een gever heeft ontvangen, met
daarbij de naam en het adres van de gever, het bedrag of de waarde en
van de bijdrage en de datum van de bijdrage;
•
een overzicht van 1 januari 2022 tot en met 1 november 2023 per
kalenderjaar van de schulden van € 25.000 of meer, met daarbij de
hoogte van de schuld, de naam en het adres van de crediteur
onderscheidenlijk geldverstrekker en, indien van toepassing, de gegevens
van de instelling;
•
een overzicht van 1 januari 2021 tot en met 1 november 2023 per
kalenderjaar van bijdragen – in geld of in natura – van in totaal € 4.500
of meer voor 2022 respectievelijk 2023, en voor 1 januari 2023 tot en
met 1 november 2023 geldt een naar rato bedrag van € 3.747,95 of
meer, die een kandidaat op de kandidatenlijst van een politieke partij die
deelneemt aan de Tweede Kamerverkiezing heeft ontvangen, met daarbij
de naam en het adres van de gever, het bedrag of de waarde en van de
bijdrage en de datum van de bijdrage.

Pagina 2 van 5

Datum
10 oktober 2022
Kenmerk
CTFPP 2023/02

Inhoudelijke beoordeling
De commissie constateert zoals gezegd dat de twintig door de commissie
beoordeelde politieke partijen conform de voorschriften verslag doen van de door
hen ontvangen bijdragen en schulden en van de ontvangen bijdragen aan een
kandidaat op de kandidatenlijst van deze politieke partijen.
De commissie wil daarbij in lijn met haar advies over het verantwoordingsjaar
2022 (dat u overigens met uw reactie daarbij nog openbaar dient te maken)
benadrukken, dat de politieke partijen die formeel een incorrecte aanlevering van
gegevens bij u hebben gedaan en bij herhaling geen herstel hebben gepleegd,
niet aan de vereisten van de Wfpp voldoen. De commissie acht dit een kwalijke
zaak. U heeft deze politieke partijen immers meerdere malen in de gelegenheid
gesteld om tekortkomingen te herstellen. Door dit na te laten, tonen deze
politieke partijen hiermee onvoldoende respect voor een zorgvuldig
verkiezingsproces. In lijn met de inhoud van uw schrijven aan de politieke
partijen in het kader van de mogelijkheid tot het opleggen van een bestuurlijke
boete, is de commissie van oordeel dat het opleggen van een proportionele
sanctionering in deze dan ook gerechtvaardigd is. Deze constatering toont voorts
aan dat, in lijn met het advies van de commissie over verantwoordingsjaar 2022,
het instellen van een sanctieregime van wezenlijk belang is.
Geen beoordeling verantwoordingsstukken om formele redenen
De commissie beoordeelt geen verantwoordingsstukken van een politieke partij
als deze niet voldoen aan de formele of volledigheidseisen. Bovendien heeft u de
politieke partijen in de gelegenheid gesteld om tekortkomingen te herstellen,
hetgeen zij desondanks hebben nagelaten. Om die reden houdt de commissie aan
haar beleid inzake de beoordeling van stukken vast. De resultaten zijn als volgt
samen te vatten:
Naam politieke partij
BIJ1

BBB
50PLUS
Piratenpartij

de Groenen
Nederland met een PLAN
PartijvdSport

Bevinding(en)
Onvolledige verklaring voor de bijdragen aan
kandidaten. De periode is onvolledig: de verklaring
ziet op de periode 1 januari 2023 tot 1 november
2023 terwijl dit 1 januari 2021 tot 1 november
2023 moet zijn.
De handtekening van een bestuurder ontbreekt.
Voor enkele kandidaten is geen opgave van
ontvangen bijdragen aangeleverd.
Verklaring ziet formeel alleen op bijdragen in
natura. Uit de stukken blijkt dat hier ook financiële
bijdragen wordt bedoeld. Bijdragen aan kandidaten
ontbreken.
Bijdragen aan kandidaten ontbreken.
Bij overzicht kandidaten 2023 uitgegaan van
verkeerd drempelbedrag.
Bijdragen aan kandidaten ontbreekt.

Pagina 3 van 5

Datum
10 oktober 2022
Kenmerk
CTFPP 2023/02

Met betrekking tot de politieke partijen die wél aan de formele eisen en
volledigheidseisen hebben voldaan, heeft de commissie enkele algemene en
specifieke aandachtspunten, die zij hieronder graag toelicht.
Toename afhankelijkheid financiële bijdragen
Uit de aangeleverde verantwoordingsstukken maakt de commissie op dat er per
politieke partij een verschil is in de omvang van de financiering op basis van de
ontvangen bijdragen aan de politieke partijen en aangegane schulden, alsook het
verschil in het soort financiering. Hierin is een trend zichtbaar dat partijen
afhankelijker worden van financiering middels geldelijke bijdragen om hun
activiteiten te kunnen verrichten. Er zijn partijen met een relatief grotere
afhankelijkheid van bijdragen uit rechtspersonen, maar ook die juist sterk leunen
op afdrachten door hun (kandidaat)politici. Het is niet aan de commissie om een
oordeel uit te spreken over de wenselijkheid van deze toenemende
afhankelijkheid van dergelijke financieringen. De commissie kan zich echter
voorstellen dat daarover maatschappelijk én politiek debat plaats blijft vinden.
Donaties door rechtspersonen, in het bijzonder door holdings
Net als in de verantwoordingsstukken over het kalenderjaar 2022, merkt de
commissie op dat bij een aantal partijen sprake is van bijdragen door
rechtspersonen. Zoals ook in het advies van de commissie over dat jaar, merk ik
op dat de commissie noch de taak noch de middelen heeft om donaties door een
rechtspersoon te onderzoeken. Op dit moment is er ook nog geen verplichte
registratie van de uiteindelijke eigenaar, een belanghebbende, of de persoon die
zeggenschap heeft (Ultimate Beneficial Owner, UBO). De commissie merkt op dat
transparantie hierover wel van belang is om vast te kunnen stellen of dergelijke
bijdragen aan de verplichtingen van de Wfpp voldoen. De commissie kan op basis
van de beschikbare gegevens bijvoorbeeld zelf niet beoordelen of sprake is van
niet-Nederlandse gevers of van omzeiling van het wettelijk maximum door
donaties te spreiden over meerdere rechtspersonen. De commissie adviseert u
derhalve om de UBO’s van deze rechtspersonen te achterhalen om te toetsen of
deze bijdragen volgens de wet zijn toegestaan.
Ter illustratie van bovenstaande wil de commissie u wijzen op het recente artikel
van het NRC 1 inzake verstrekte bijdragen aan de VVD. Uit het artikel volgt dat de
bijdragen vanuit meerdere rechtspersonen zijn verstrekt, die op hun beurt telkens
verbonden zijn aan eenzelfde rechtspersoon. Hoewel u als toezichthouder stelt dat
deze bijdragen formeel voldoen aan de Wfpp, vraagt de commissie zich –
vanwege de mogelijke samenhang van de donaties - af of deze handelwijze in lijn
is met de bedoeling van de wet.
Naar aanleiding van de inwerkingtreding van de Evaluatiewet Wfpp per 1 januari
2023, zijn de politieke partijen overigens verplicht om de uiteindelijke
belanghebbende van rechtspersonen verplicht te melden. In de verantwoording
over 2023 zal de commissie hier aandacht voor hebben.
1
Heck, W., Rengers, M., (2023, 11 november). Donatie boven een ton verboden? Bij de
VVD kan het nog steeds. NRC.

Pagina 4 van 5

Datum
10 oktober 2022
Kenmerk
CTFPP 2023/02

Bijdragen kandidaten
U heeft in uw instructiebrief aan de politieke partijen aangegeven dat er in geval
van bijdragen aan kandidaten in principe snel sprake is van bijdragen ten bate
van politieke activiteiten van de kandidaat of van diens werkzaamheden in het
kader van de verkiezingscampagne in de zin van de Wfpp. Hieromtrent is het de
commissie opgevallen dat NSC in haar verklaring expliciet de kanttekening heeft
opgenomen dat zij enkel rapporteert over bijdragen die zijn ontvangen ten bate
van de politieke activiteiten van kandidaten in het kader van hun
kandidaatstelling voor NSC of werkzaamheden in het kader van de
verkiezingscampagne.
Aanvullend is het de commissie opgevallen dat van alle opgegeven kandidaten
van politieke partijen, slechts een beperkt aantal bijdragen heeft ontvangen. Het
is volgens de commissie denkbaar dat kandidaten ook giften in natura ontvangen
om bijvoorbeeld hun persoonlijke voorkeurscampagne uit te kunnen voeren. De
commissie adviseert u om bij de volgende openbaarmaking van bijdragen en
schulden aan politieke partijen en kandidaten bij de komende verkiezingen
nogmaals expliciet te vragen of alle bijdragen, ook giften in natura, openbaar zijn
gemaakt en of partijen – indien van toepassing – kunnen toelichten waarom zij
ervoor hebben gekozen bepaalde bijdragen niet openbaar te maken.
Omgang schulden boven € 25.000
Uit de aangeleverde verantwoordingsstukken merkt de commissie, net als over
het verantwoordingsjaar 2022, op dat politieke partijen verschillend lijken om te
gaan met het rapporteren van schulden op basis van de voorschriften uit de
Wfpp. De commissie heeft geconstateerd dat diverse partijen alle crediteuren
boven € 25.000,- hebben opgenomen, conform uw voorschriften, maar dat
sommige partijen geen crediteuren van deze omvang rapporteren. Wellicht is hier
sprake van begripsverwarring, door gebruik van de term “schulden”. Derhalve
verzoekt de commissie u om, gezien deze terugkerende constateringen, een
eenduidige omschrijving van schulden op te stellen.
Accountantscontrole
Ten slotte heeft de commissie vastgesteld dat SGP en DENK een
accountantsverklaring bij de verantwoordingsstukken hebben bijgevoegd,
ondanks dat dit geen wettelijke verplichting is die uit de Wfpp voortvloeit. Dit
stemt de commissie positief en wij moedigen de andere politieke partijen aan om
dit voorbeeld te volgen.

Hoogachtend,
De voorzitter van de Commissie toezicht financiën politieke partijen, mede
namens de leden, mevrouw mr. H. Neppérus en de heer prof.dr.mr. M. Pheijffer,
Ir. M.H.P. van Dam

Pagina 5 van 5