Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

35 515

Bepalingen over gegevensuitwisseling ter
bevordering van samenwerking binnen het
zorgdomein en van doelmatige en rechtmatige
zorg, maatschappelijke ondersteuning en
jeugdhulp (Wet bevorderen samenwerking en
rechtmatige zorg)

Nr. 4

ADVIES AFDELING ADVISERING RAAD VAN STATE EN NADER
RAPPORT1
Hieronder zijn opgenomen het advies van de Afdeling advisering van de
Raad van State d.d. 26 maart 2020 en het nader rapport d.d. 2 juli 2020,
aangeboden aan de Koning door de Minister van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport. Het advies van de Afdeling advisering van de Raad van
State is cursief afgedrukt.
Blijkens de mededeling van de Directeur van Uw Kabinet van 3 januari
2020, no. 2019002731, machtigde Uwe Majesteit de Afdeling advisering
van de Raad van State haar advies inzake het bovenvermelde voorstel van
wet rechtstreeks aan mij te doen toekomen. Dit advies, gedateerd
26 maart 2020, no. W13.19.0425/III, bied ik U hierbij aan.
De Afdeling advisering van de Raad van State (hierna: de Afdeling)
adviseert het wetsvoorstel aan de Tweede Kamer te zenden, nadat
rekening is gehouden met haar opmerkingen over (2) het opnemen van
een definitie van fraude in de wettekst, (3) de rol van en rechtsbescherming betreffende registratie in het Waarschuwingsregister
zorgfraude (hierna: het Waarschuwingsregister), (4) de bestaande
wettelijke grondslagen voor gegevensuitwisseling versus de voorgestelde
grondslag voor verstrekking van gegevens aan het Informatieknooppunt
zorgfraude (hierna: het IKZ), (5) het al dan niet gebruikmaken van
profilering bij de gegevensverwerking binnen het IKZ, (6) de keuze voor
het aanwijzen van de Stichting IKZ en bijbehorende (politieke) verantwoordelijkheid, (7) de noodzaak voor verwerkingsverantwoordelijkheid
van het Inlichtingenbureau (hierna: het IB) in het licht van haar faciliterende functie en (8) het beperken van de mogelijkheid tot subdelegatie tot
enkel de onderwerpen die niet de rechtsbescherming van burgers raken.

1

kst-35515-4
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

De oorspronkelijke tekst van het voorstel van wet en van de memorie van toelichting zoals
voorgelegd aan de Afdeling advisering van de Raad van State is ter inzage gelegd bij het
Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 515, nr. 4

1

1. Achtergrond en inhoud van het wetsvoorstel
De Afdeling geeft een samenvatting van wat in het wetsvoorstel is
opgenomen en maakt hierbij geen opmerkingen waar de regering op
dient in te gaan.
2. Definitie van fraude opnemen in de wettekst
De Afdeling geeft aan dat een definitie van fraude essentieel is voor het
vaststellen van de reikwijdte van de wet. Zij adviseert daarom de in de
toelichting genoemde definitie van fraude in de wettekst op te nemen en
het wetsvoorstel aldus aan te passen.
Het advies van de Afdeling is overgenomen. Besloten is de definitie zoals
deze reeds was opgenomen in de memorie van toelichting op te nemen in
de begripsomschrijving in artikel 1.1 van dit wetsvoorstel, deze komt
aldus te luiden: «opzettelijk misleidend handelen binnen het domein van
de Zorgverzekeringwet, Wet langdurige zorg, Wet maatschappelijke
ondersteuning 2015 of Jeugdwet, met het oog op eigen of andermans
gewin, voor zover het in de wet strafbaar gestelde feiten betreft».
3. Het Waarschuwingsregister
a. Rol van het Waarschuwingsregister
De Afdeling geeft aan dat op basis van de toelichting de vraag ontstaat of
er toch geen volgordelijkheid is tussen de gegevensverwerking in het
Waarschuwingsregister en door het IKZ. Zij adviseert in de toelichting de
verhouding tussen en in het bijzonder de volgordelijkheid van het
Waarschuwingsregister en het IKZ te verduidelijken en zo nodig het
wetsvoorstel aan te passen.
Uit het advies van de Afdeling maakt de regering op dat de onduidelijkheid voortvloeit uit de zinsneden waarin staat dat «in de praktijk echter
een zekere samenhang (kan) bestaan (tussen de twee instrumenten;
VWS)» en «dat gebruik van het Waarschuwingsregister kan leiden tot
gegevensverstrekking via het IKZ». De regering erkent dat dit onderdeel
verduidelijking behoefde. Naar aanleiding van het advies is daarom de
verhouding tussen het Waarschuwingsregister en het IKZ te verduidelijkt.
Dit is gedaan in zowel paragraaf 1.3 als 2.3 van de toelichting. Duidelijker
is beschreven dat het in een centraal registratiesysteem, zoals het
Waarschuwingsregister, onderling uitwisselen van (persoons)gegevens
enerzijds en de uitwisseling van (persoons)gegevens met tussenkomst
van het IKZ anderzijds, twee verschillende en apart van elkaar functionerende instrumenten zijn. Er is geen directe relatie tussen (het gebruik van)
de twee instrumenten. Zij hebben elk eigen kenmerken en functies, dienen
elk een eigen doel en worden elk op een ander moment in de bestrijding
van fraude in de zorg ingezet. De mogelijkheden tot het gebruik van de
instrumenten en de daarin opgenomen gegevens zijn, mede gelet op de te
onderscheiden doelen, afzonderlijk van elkaar geregeld en voorzien van
eigen voorwaarden en waarborgen. Aan de hand van een voorbeeld is in
paragraaf 2.3 toegelicht hoe het gebruik van het ene instrument mogelijk
indirect een gevolg kan hebben voor het gebruik van het andere
instrument. Deze indirecte relatie of samenhang is daarin gelegen, dat het
beide instrumenten zijn in de bestrijding van fraude in de zorg.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 515, nr. 4

2

b. Rechtsbescherming betreffende registratie in het
Waarschuwingsregister
De Afdeling geeft aan dat de gevolgen van opname in het Waarschuwingsregister aanzienlijk kunnen zijn. Daarbij tekent zij aan dat de kans
bestaat dat de betrokkene niet wordt geïnformeerd over opname in het
Waarschuwingsregister, te weten als de «verwezenlijking van de
doeleinden van die verwerking onmogelijk dreigt of ernstig in het gedrang
dreigt te brengen». Bovendien moeten, als er sprake is van «een gerechtvaardigde overtuiging», deze gegevens worden beschouwd als gegevens
van strafrechtelijke aard als bedoeld in artikel 10 van de AVG. In het licht
van voorgaande adviseert de Afdeling in de toelichting nader in te gaan
op de rechtsbescherming van betrokkenen en in het bijzonder dient te
worden ingegaan op de wijze waarop wordt voorzien in de noodzakelijke
passende maatregelen als bedoeld in de AVG die getroffen moeten
worden als wordt afgezien van het informeren van de betrokkene en het
wetsvoorstel zo nodig aan te passen.
De regering onderschrijft het grote belang van het bieden van passende
waarborgen voor en een zorgvuldige omgang met de rechten van
betrokkene(n) bij de verwerking van persoonsgegevens in het algemeen
en bij de verwerking van gegevens van strafrechtelijke aard in het
bijzonder. Naar aanleiding van het advies is de toelichting op dit punt
uitgebreid. In paragraaf 3.4 van de toelichting is naar aanleiding van het
advies een doorkijk gegeven naar hetgeen in de amvb (en het protocol)
moet worden geregeld ten aanzien van waarborgen en rechtsbescherming. Beschreven is dat specifiek ten aanzien van het afzien van de
informatieplicht kan worden gedacht aan het in het protocol inzichtelijk
maken in welke gevallen hiervan gebruik wordt gemaakt en welke
maatregelen worden getroffen om de betrokkene zo spoedig mogelijk
alsnog te informeren. Betreffende rechtsbescherming is toegelicht dat
instanties aan betrokkenen inzichtelijk kunnen maken wanneer welke
(rechts)handeling wordt verricht en welke (juridische) procedures mogelijk
zijn om daartegen op te komen. In het advies heeft de Afdeling ook
gewezen op de waarborgen wat betreft de bewaartermijnen en het
toezicht op de juistheid van de gegevens. In de toelichting is ten aanzien
van nadere regels over bewaartermijnen opgemerkt dat rechtsgelijkheid,
rechtszekerheid en uniformiteit voor betrokkenen het uitgangspunt
moeten zijn. Voor de invulling ervan is meegegeven dat gedacht kan
worden aan de mogelijkheid tot differentiatie in de te hanteren bewaartermijnen, mits dat is omkleed met voorwaarden en waarborgen. Voorts is in
de toelichting nog geëxpliciteerd dat de betrokken instanties zelf
verantwoordelijk zijn voor intern toezicht op de juistheid van de gegevens(verwerking).
In de toelichting is tot slot ook verduidelijkt dat de wijze waarop de wet is
ingericht, de invulling die daaraan moet worden gegeven in de amvb en
het door instanties op te stellen protocol, samen het geheel van passende
maatregelen en waarborgen vormen waarmee de inbreuk op privacy en
de mogelijke gevolgen daarvan voor betrokkenen steeds tot een minimum
worden beperkt. Het betreft de in het algemeen geldende strikte
voorwaarden voor de gegevensverwerking, procedurele voorschriften en
vereisten (zie paragraaf 3.3 van de toelichting).
4. Bestaande wettelijke grondslagen van verstrekking aan het IKZ
De Afdeling geeft aan dat volgens de toelichting niet wordt beoogd om te
veranderen wat op basis van geldende wet- en regelgeving al concreet
mogelijk is. Echter, zij vraagt zich gelet daarop af of het wetsvoorstel
beoogt alle signalen van zorgfraude via het IKZ te verstrekken en daarmee

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 515, nr. 4

3

niet meer bilateraal of multilateraal of dat deze bestaande grondslagen
blijven bestaan en naast de in dit wetsvoorstel opgenomen grondslagen
van toepassing kunnen zin. Zij adviseert in de toelichting nader in te gaan
op de mogelijke samenloop van beiden en indien nodig de grondslagen
op elkaar af te stemmen.
De opmerking van de Afdeling geeft de regering de aanleiding om
nogmaals te benadrukken dat het onderhavige wetsvoorstel beoogt te
voorzien in een gesignaleerde lacune. Efficiënte en zorgvuldige samenwerking tussen instanties door middel van het IKZ, wordt in de eerste
plaats bemoeilijkt doordat de huidige sectorale wetgeving onvoldoende
wettelijke grondslagen biedt om persoonsgegevens uit te wisselen.
(Sectorale) wetgeving bevat doorgaans enkel grondslagen voor
verwerking van persoonsgegevens door de instantie die in die specifieke
wet is aangewezen.
Als instanties multilateraal samenwerken teneinde fraude in de zorg te
bestrijden en verstrekking en verwerking van persoonsgegevens nodig is,
moet per instantie en per verwerking worden beoordeeld of er een
grondslag is tot verwerking. Dit kost niet alleen veel werk en tijd, maar
hierdoor kunnen verrijkte signalen ook niet of niet volledig met bepaalde
instanties gedeeld worden en kan fraude onnodig lang(er) doorgaan. Ook
maakt het de uitwisseling van persoonsgegevens foutgevoelig en
risicovol.
Het is niet de bedoeling dat onderhavig wetsvoorstel de bestaande
grondslagen vervangt en het is ook niet nodig om de grondslagen op
elkaar af te stemmen, omdat deze binnen het eigen domein voor eigen
doeleinden hun meerwaarde hebben. Om die reden is de toelichting ten
aanzien van dit onderdeel verduidelijkt. Onder andere het volgende is
opgenomen in paragraaf 4.1: «De in de wet gecreëerde grondslag bestaat
naast de reeds bestaande grondslagen voor het verstrekken van
persoonsgegevens in andere (specifieke) wetgeving en verandert die
grondslagen ook niet. Deze wet doet niets af aan de bestaande grondslagen voor bilaterale of multilaterale uitwisseling van (persoons)gegevens tussen betrokken instanties. Die onderlinge uitwisseling van
gegevens blijft mogelijk, maar daarbij moet ook de toepassing van
onderhavige wet worden meegenomen. Benadrukt wordt dat de met deze
wet gecreëerde grondslag voor uitwisseling van (persoons)gegevens
alleen de gegevensuitwisseling tussen het IKZ en de in artikel 2.3, eerste
lid, genoemde instanties betreft en geen grondslag biedt voor een
uitwisseling tussen instanties onderling.»
5. Profilering
De Afdeling benoemt dat door het IKZ bij de uitvoering van de taak trends
en ontwikkelingen te signaleren en beleidsinformatie en statistische
informatie te ontwikkelen «nieuwe fenomenen (...) beter in beeld worden
gebracht als bijvoorbeeld duidelijk is om welke zorgaanbieder(s) het gaat
en in welke regio en welk domein deze zorgaanbieder actief is».
Bovendien maakt de Afdeling op basis van de toelichting op dat persoonsgegevens onderdeel kunnen uitmaken van deze informatie. De Afdeling
stelt in het advies dat dit kan duiden op het gebruik van profilering, zoals
dat is omschreven in de AVG. De Afdeling vraagt of beoogd is profilering
mogelijk te maken. Als dit niet wordt beoogd, dan zou dit in het
wetsvoorstel uitdrukkelijk kunnen worden uitgesloten. Als dit wel is
beoogd dan zijn meer wettelijke waarborgen noodzakelijk. Zij adviseert
hier in de toelichting nader op in te gaan en zo nodig het wetsvoorstel aan
te passen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 515, nr. 4

4

In dit onderdeel van het advies van de Afdeling wordt in de eerste alinea
ook het verrijken van gegevens door het IKZ genoemd, waarna het
vervolg van het advies ziet op de taak «onderzoek en analyse». Zekerheidshalve merken wij hier daarom eerst op dat het bij de taak van
verrijking gaat om het staven van een signaal van fraude in de zorg in een
concreet geval, betreffende een partij die daarbij al in beeld is. Bij het
staven van het signaal kan aan de hand van een benchmark bijvoorbeeld
een afwijking van het «normale» inzichtelijk worden gemaakt. Het gaat bij
deze taak dan ook niet om het in beeld brengen van niet bij het signaal
betrokken (mogelijke) fraudeurs of fenomenen of het signaleren van
«nieuwe fraudeurs».
In het advies van de Afdeling gaat het vervolgens over de taak van het IKZ
tot het signaleren van trends en fenomenen. De regering erkent dat de
door de Afdeling met betrekking tot deze taak van het IKZ aangehaalde
passage uit de toelichting de indruk kan wekken, dat sprake is van (het
mogelijk maken van) profilering door het IKZ. Dat is echter niet beoogd en
naar aanleiding van het advies van de Afdeling is dit dan ook expliciet
uitgesloten in artikel 2.5 van de wet.
In de toelichting is daarover opgenomen dat is uitgesloten dat het IKZ
profileert zoals bedoeld in artikel 4, onder 4, van de AVG. Er mag geen
enkele vorm van geautomatiseerde verwerking van persoonsgegevens
plaatsvinden waarbij aan de hand van persoonsgegevens bepaalde
persoonlijke aspecten van een natuurlijke persoon worden geëvalueerd,
met name met de bedoeling zijn beroepsprestaties, economische situatie,
gezondheid, persoonlijke voorkeuren, interesses, betrouwbaarheid,
gedrag, locatie of verplaatsingen te analyseren of te voorspellen. Er
worden geen personen in categorieën (profielen) ingedeeld op basis van
hun persoonsgegevens en er is geen sprake van het in kaart brengen van
personen met een verhoogd risico (op betrokkenheid bij fraude in de
zorg). Tot slot vindt door het IKZ ook geen (geautomatiseerde individuele)
besluitvorming plaats als bedoeld in artikel 22 van de AVG. Hoewel
gegevens over (individuele) rechtspersonen mogelijk geen persoonsgegevens bevatten, mogen uitkomsten van de IKZ taak onderzoek en
analyse nooit terug te herleiden zijn tot (individuele) rechtspersonen.
6. Aanwijzing stichting IKZ
De Afdeling wijst erop dat met de gekozen constructie voor de aanwijzing
van het IKZ, de Stichting IKZ, onduidelijk blijft door wie en op welke wijze
politieke verantwoordelijkheid voor de gegevensverwerking kan worden
gedragen. Gedacht kan worden aan situaties waarin ten onrechte
gegevens worden verwerkt, de toelichting gaat hier niet op in. De Afdeling
merkt daarbij vervolgens op dat de verantwoordingsmechanismen zoals
besproken in de toelichting voor deze situatie niet afdoende zijn, nu deze
uitsluitend zien op de bedrijfsvoering en niet op de inhoud van de
gegevensverwerking. Met het oog op de ministeriële verantwoordelijkheid
rijst bovendien de vraag waarom in plaats van een stichting niet is
gekozen voor een publiekrechtelijke rechtsvorm.
De opmerkingen van de Afdeling zijn te verdelen in twee punten, namelijk
ten eerste de vraag wie (politiek) verantwoordelijk is voor de gegevensverwerking en ten tweede de keuze voor de vorm van een stichting en hoe
deze zich verhoudt tot de ministeriële verantwoordelijkheid.
Ten aanzien van de gegevensverwerking wil de regering benadrukken dat
expliciet is gekozen de gegevensverwerking in te vullen in wet- en
regelgeving en vervolgens bij de stichting te beleggen. Op deze manier
wordt deze taak op afstand van het ministerie geplaatst.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 515, nr. 4

5

De kaders voor de gegevensverwerking door de stichting worden
vastgesteld in wet- en regelgeving. De eerste verantwoordelijkheid voor
een goede uitvoering van die wet- en regelgeving berust bij de stichting.
De stichting wordt in het licht van de AVG beschouwd als verwerkingsverantwoordelijke. Zij is daarmee het eerste aanspreekpunt bij de uitvoering
van de voor hen geldende wet- en regelgeving. De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en sport (hierna: de Minister) kan politiek worden
aangesproken op de inhoud en kwaliteit van de door hem in de wet- en
regelgeving vastgestelde kaders en het toezicht op een deugdelijke
uitvoering daarvan zoals dit ook geldt voor andere taken die bij wet- en
regelgeving worden toebedeeld aan derden (instanties). De instrumenten
die de Minister tot zijn beschikking heeft om toezicht te houden op de
stichting worden hierna omschreven.
Ten aanzien van de opmerking van de Afdeling dat de gegeven verantwoordingsmechanismen onvoldoende zijn in het licht van de (politieke)
verantwoordelijkheid ten opzichte van de stichting erkent de regering dat
hier verduidelijking nodig is. Zoals hiervoor aangegeven is de Stichting
IKZ verwerkingsverantwoordelijke en in zoverre op grond van de AVG
aanspreekbaar. Echter, de Minister dient ten aanzien van de uitoefening
van de toebedeelde taak voldoende instrumenten in handen te hebben
om toe te zien op een deugdelijke uitvoering. Om die reden is allereerst in
artikel 1.1 bepaald dat de Minister het IKZ bij ministeriële regeling kan
aanwijzen. Dit geeft de bevoegdheid de taakuitoefening indien daartoe
aanleiding bestaat bij een andere (geschiktere) instelling te beleggen.
Voorts is door middel van delegatiegrondslagen bepaald dat bij of
krachtens amvb regels worden gesteld over de inrichting, het beheer van,
en de verantwoording door het IKZ. In de amvb worden regels
opgenomen ten aanzien van vaststellen van het jaarplan van het IKZ en de
hieraan verbonden bevoegdheid tot het geven van aanwijzingen.
Hieronder zijn ook de begroting, het werkprogramma en beleidsvoornemens opgenomen. Deze grondslag in de wet ziet dus op actieve
sturingsmogelijkheden voor de Minister op de inhoudelijke uitvoering van
de taak door het IKZ en niet enkel op aspecten die te maken hebben met
de bedrijfsvoering. Voorts is bepaald dat er regels kunnen worden gesteld
over de financiering en financiële verslaglegging. Te denken valt aan het
overleggen van de begroting, zoals welke verantwoordingsvereisten er
zijn. Voorzien wordt dat het IKZ wordt opgenomen in de Planning &
control-cyclus van het Ministerie van VWS. Tot slot is er een ruime
grondslag opgenomen dat er bij of krachtens amvb regels kunnen worden
gesteld aan het aanwijzen van het IKZ (bij ministeriële regeling) en welke
voorwaarden aan die aanwijzing worden verbonden. Dit kan in zoverre
worden beschouwd als een sluitstuk op basis waarvan minimumvereisten
kunnen worden opgenomen waaraan de aan te wijzen instelling dient te
voldoen.
Parallel aan dit wetsvoorstel wordt de Stichting IKZ opgericht. In de
statuten van de stichting is opgenomen wat het doel van de stichting is,
waarmee een duidelijke doelbinding met de wet is vastgelegd. Ook is
hierin bepaald dat het doel van de stichting niet kan worden gewijzigd
zonder tussenkomst van de Minister. De Minister heeft de bevoegdheid
om de bestuurders aan te wijzen (gehoord hebbende VNG en ZN), te
schorsen en te ontslaan. Dit geeft hem de mogelijkheid om bij eventueel
wanbeleid exclusief en direct op te treden en is hij niet afhankelijk van
derden om te kunnen handelen. Ook moet de stichting alle door de
Minister verzochte inlichtingen aan de Minister verstrekken en heeft de
Minister zitting in de raad van advies van de stichting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 515, nr. 4

6

Gelet op het advies van de Afdeling is nagegaan in hoeverre de gegeven
instrumenten afwijken van de instrumenten die de Minister zou hebben bij
een publiekrechtelijke variant. Hieruit blijkt dat het samenspel aan
instrumenten voortvloeiend uit onderhavig wetsvoorstel en de statuten
van de op te richten stichting een nagenoeg vergelijkbaar niveau aan
sturingsmogelijkheden biedt als bij een publiekrechtelijke rechtsvorm. Het
advies van de Afdeling heeft aanleiding gegeven om in de (onderliggende) regelgeving de nodige instrumenten op te nemen en een aantal
extra instrumenten voor de Minister toe te voegen in de statuten voor de
stichting, zodat een nog meer vergelijkbaar niveau aan sturingsmogelijkheden wordt gecreëerd.
Concreet is in de Wbsrz, artikel 2.7, bepaald dat bij of krachtens amvb
regels worden gesteld over de inrichting en het beheer van en verantwoording door het IKZ. Ten aanzien van de verantwoording door het IKZ
is in de Wbsrz bepaald dat de Minister expliciet de bevoegdheid heeft om
een aanwijzing te geven ten aanzien van het jaarplan. In de amvb wordt
vervolgens ook bepaald dat de Minister het jaarplan zal moeten
goedkeuren. Daarnaast is in de Wbsrz nu aanvullend opgenomen dat de
Minister het IKZ kan verzoeken om de verstrekking inlichtingen en kan hij
ook naar aanleiding hiervan een aanwijzing geven. In de amvb zal dit
nader worden uitgewerkt. Ook worden er in de amvb regels gesteld over
inzage en inspraak in de begroting, het werkprogramma en de beleidsvoornemens van het IKZ. Voorts is in de Wbsrz geregeld dat er regels
worden gesteld over de financiering en financiële verslaglegging, dit
omvat in ieder geval dat de Minister hier inzage in krijgt. Tot slot is in de
Wbsrz een bepaling opgenomen dat bij het aanwijzen van de instelling
nog nadere regels kunnen worden gesteld, hiermee is beoogd om indien
nodig in de amvb extra zekerheid te creëren rondom een zorgvuldige
taakuitoefening van de aan te wijzen instelling.
In de statuten worden daarnaast de volgende aanvullende elementen
opgenomen. Allereerst is bepaald dat twee leden van de Raad van
Bestuur gezamenlijk kunnen overgaan tot ontslag van het derde lid van de
Raad van Bestuur. Hieraan is toegevoegd dat dit plaatsvindt op grond van
de door de Minister verleende goedkeuring, nadat hij daarover de VNG en
ZN heeft gehoord. Ten tweede is bepaald dat de stichting een intern
register van nevenfuncties van bestuurders en medewerkers van de
stichting bijhoudt. Toegevoegd is dat de Minister te allen tijde recht heeft
op kosteloze inzage van dit register en dat opname of wijzigingen in dit
register onverwijld gemeld worden bij de Minister. Ten derde is bepaald
dat de leden van de Raad van Advies worden toegelaten door de Raad
van Bestuur. Hieraan is toegevoegd dat deze toelating door de Minister
wordt goedgekeurd, nadat hij de VNG en ZN daarover gehoord heeft. Dit
geldt tevens voor de opzegging en beëindiging van het lidmaatschap van
de Raad van Advies. Tot slot is opgenomen dat de Minister het jaarplan
van de stichting vaststelt.
De in onderliggende regelgeving opgenomen instrumenten bieden een
extra waarborg, omdat de sturingsmogelijkheden ten aanzien van de
stichting op deze manier niet alleen vastliggen in de statuten van de
stichting maar ook verankerd zijn in de wet- en regelgeving. Met het totaal
van deze instrumenten kan de Minister invulling geven aan zijn ministeriële verantwoordelijkheid ten opzichte van de stichting. Gelet op het feit
dat een goede uitvoering van de wet- en regelgeving afhankelijk is van
draagvlak bij alle betrokken instanties, ook de private partijen (zorgverzekeraars) en partijen met decentrale beleidsvrijheid (gemeenten), zoals ook
toegelicht in paragraaf 4.2 van de toelichting, vindt de regering dat de
keuze voor de stichtingsvorm van belang is voor het waarborgen van een
goede betrokkenheid van de diverse instanties en sluit deze keuze aan bij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 515, nr. 4

7

de functie die het IKZ bekleedt. Het geheel aan instrumenten en
waarborgen in wet- en regelgeving en hetgeen bepaald is in de statuten,
biedt volgens de regering afdoende sturingsinstrumenten om invulling te
geven aan de ministeriële verantwoordelijkheid, zonder afbreuk te doen
aan de positie van betrokken instanties met oog voor de gelijkwaardigheid
van die instanties. Daarmee zijn de uitgangspunten voor het noodzakelijke
draagvlak onder en bereidheid tot actieve deelname van de betrokken
instanties geborgd.
7. Verwerkingsverantwoordelijkheid van het Inlichtingenbureau
De Afdeling merkt op dat het IB een faciliterende functie heeft tussen het
IKZ en gemeenten. Tegelijkertijd maakt het wetsvoorstel het IB echter
verwerkingsverantwoordelijke, wat de wettelijke plichten van de AVG met
zich mee brengt. Dit houdt onder meer in dat het IB een zelfstandige
afweging zal moeten maken van de noodzaak van de verstrekking van de
gegevens aan en verwerking van deze gegevens door het IKZ. Met andere
woorden, het IB krijgt een verantwoordelijkheid die moeilijk past bij zijn
faciliterende taak. Het is niet goed mogelijk om zowel slechts te faciliteren
namens de gemeenten, als het tegelijkertijd fungeren als verwerkingsverantwoordelijke. De Afdeling adviseert het wetsvoorstel op dit punt nader
toe te lichten en zo nodig aan te passen.
In het wetsvoorstel worden voor het IB wettelijke grondslagen gecreëerd
voor de verwerking van persoonsgegevens ten behoeve van gemeenten
ten aanzien van de Wmo 2015, Jeugdwet en uitwisseling van gegevens
met het IKZ. De opmerking van de Afdeling gaat enkel over de rol en
beoogde verwerkingsverantwoordelijkheid van het IB ten opzichte van die
laatste rol, te weten de gegevensuitwisseling met het IKZ. Daarin
signaleert zij dat een zelfstandige verwerkingsverantwoordelijkheid en de
in de toelichting genoemde faciliterende rol voor het IB niet goed mogelijk
zijn.
De regering erkent dat dit verwarrend overkomt, met name door het
woord «faciliteren». Daarmee is bedoeld dat het IB gemeenten faciliteert
door een knooppuntfunctie in de Wmo 2015 en Jeugdwet te bekleden die
gemeenten anders allemaal zelf hadden moeten organiseren. Dit geldt in
dezelfde mate voor de aansluiting van gemeenten op het IKZ. Beoogd is
dat dit, zoveel mogelijk, geautomatiseerd gaat plaatsvinden. Het is daarbij
ondenkbaar dat alle gemeenten hiervoor zelf een aansluiting moeten
creëren.
Desalniettemin vervult het IB de rol van verwerkingsverantwoordelijke
omdat er ten eerste onvoldoende sturingsrelatie tussen álle gemeenten
enerzijds en het IB anderzijds kan bestaan. Dit heeft de AP, zoals in de
toelichting aangegeven, reeds gesignaleerd. Anderzijds is ten aanzien van
de verstrekking van gegevens aan het IKZ de rol van het IB bovendien
groter. Het IB zal ten behoeve van gemeenten in de situatie dat een
signaal is verstrekt aan het IKZ en het IKZ het signaal verrijkt en daarvoor
gegevens opvraagt bij de betrokken instanties, zelf gegevens uit het Wmoen Jw-berichtenverkeer verstrekken aan het IKZ. Bij die verwerking
hebben gemeenten geen direct zicht op wat er bij die verwerking gebeurt,
uitgaande van de nagestreefde automatisering van dit proces. Binnen de
kaders van dit wetsvoorstel en beoogde onderlinge regelgeving zal het IB
de noodzakelijke gegevens aan het IKZ verstrekken, in zoverre maakt het
IB derhalve een zelfstandige afweging tot verstrekking van gegevens.
In paragraaf 4.8 is naar aanleiding van het advies van de Afdeling de rol
en verwerkingsverantwoordelijkheid van het IB bij de gegevensuitwisseling met het IKZ verder verduidelijkt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 515, nr. 4

8

8. Subdelegatie
De Afdeling merkt op dat niet nader wordt toegelicht waarom wordt
gekozen voor de ruime delegatiegrondslag zoals deze is opgenomen
zowel ten aanzien van het Waarschuwingsregister als het IKZ. Zij geeft aan
dat onderwerpen die betrekking hebben op de uitvoering op zichzelf
kunnen worden gedelegeerd naar een ministeriële regeling. Echter,
rechtsbescherming is een essentieel en voor de burger ingrijpend
onderwerp dat niet kan worden beschouwd als uitvoering van een
regeling, waarvan op het niveau van een ministeriële regeling regels
kunnen worden gesteld. Dat geldt in elk geval voor de bewaartermijnen
en de uitoefening van de rechten van betrokkenen. Zij adviseert om in het
wetsvoorstel voor de onderwerpen die de rechtsbescherming raken alleen
delegatie bij algemene maatregel van bestuur mogelijk te maken.
Naar aanleiding van het advies is het wetsvoorstel overeenkomstig de
opmerking van de Afdeling aangepast. Zowel ten aanzien van het
Waarschuwingsregister als het IKZ is subdelegatie voor de onderwerpen
bewaartermijnen en rechten van betrokkenen uitgesloten. Voorts wordt
opgemerkt dat het in de rede ligt dat ten aanzien van essentiële onderdelen, zoals de voorwaarden, vereisten, maatregelen en waarborgen
waarbinnen de verwerking van gegevens in het kader van de wet moet
plaatsvinden, de mogelijkheden tot subdelegatie beperkt zijn. Deze zaken
worden in ieder geval gedetailleerd uitgewerkt op het niveau van
algemene maatregel van bestuur. De mogelijkheden tot subdelegatie zien
op aspecten die de uitvoeringspraktijk zodanig raken en aan verandering
onderhevig zijn, dat het uit praktische overweging voor de hand ligt dit op
het niveau van een ministeriële regeling te regelen. Het gaat dan
bijvoorbeeld om (de technische) aspecten van inrichting van de elektronische voorzieningen van het IKZ en het mogelijk maken van geautomatiseerde koppelingen met systemen van betrokken instanties en de
beveiliging van de elektronische voorzieningen. Wat betreft de beveiliging
van persoonsgegevens bestaat het voornemen om het BIO voor te
schrijven voor zowel het Waarschuwingsregister als het IKZ.2
Voorts wordt van de gelegenheid gebruik gemaakt om enkele wijzigingen
aan te brengen in de wettekst en memorie van toelichting, anders dan
hiervoor reeds aan de orde gekomen en toegelicht.
In de eerste plaats betreft het aanpassingen van tekstuele en redactionele
aard in zowel de wettekst als toelichting.
In de tweede plaats betreft het verbetering van de wettekst, naar
aanleiding van voortschrijdend inzicht die onder andere voortvloeien uit
het schrijven van de onderliggende regelgeving en die in het verlengde
liggen van wat reeds in het wetsvoorstel was beoogd. Het betreft de
volgende aanpassingen:
– In artikel 2.3 is in een nieuw ingevoegd lid expliciet opgenomen welke
openbare bronnen het IKZ in het kader van verrijken van gegevens
mag raadplegen. Het betreft het Handelsregister en het Jaardocument
Maatschappelijke Verantwoording (JMV). Daarnaast zijn in de
toelichting de mogelijkheden tot het raadplegen van (openbare)
bronnen in het kader van de onderzoek en analyse taak van het IKZ
beter beschreven, waarbij beter is aangesloten op de wettekst.
– In afstemming met diverse betrokkenen in het kader van de totstandkoming van de bij dit wetsvoorstel behorende amvb, is de wettekst
2

Vanaf 1 januari 2020 is de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO) van kracht. De BIO
vervangt de bestaande baselines informatieveiligheid voor Gemeenten, Rijk, Waterschappen en
Provincies. Hiermee ontstaat één gezamenlijk normenkader voor informatiebeveiliging binnen
de gehele overheid, gebaseerd op de internationaal erkende en actuele ISO-normatiek.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 515, nr. 4

9

–

–

–

betreffende de verstrekking van gegevens door het IKZ aan geëigende
instanties aangepast. De bepaling is zo vormgegeven dat de uitzondering die voor deze verstrekking geldt, ingegeven door de geheimhoudingsplicht in artikel 67 van de Algemene wet inzake rijksbelastingen,
alleen geldt voor gegevens van de rijksbelastingdienst en voor
gegevens van de FIOD, voor zover het gegevens uit fiscaal opsporingsonderzoek betreft. Als gevolg van deze wijziging geldt de bepaling niet
voor gegevens uit niet-fiscale opsporingsonderzoeken van de FIOD en
voor gegevens van de Inspectie SZW, zoals dat in de vorige versie van
het wetsvoorstel het geval was.
In afstemming met diverse betrokkenen in het kader van de totstandkoming van de bij dit wetsvoorstel behorende amvb is de toelichting
ten aanzien van politiegegevens als bedoeld in de Wet politiegegevens
aangescherpt. Het betreft met name paragraaf 4.7.
In artikel 1.2 van het voorstel, waarin is opgenomen dat op grond van
de wet geen gegevens worden verstrekt waarop het medisch beroepsgeheim rust is artikel 88 van de Wet op de beroepen in de individuele
gezondheidszorg (Wet BIG) opgenomen, omdat deze wettelijke
bepaling aangaande het beroepsgeheim onbedoeld nog ontbrak.
In de Wmo 2015 en Jeugdwet is in de bepalingen waarin de verwerkingsverantwoordelijkheid voor het IB wordt geregeld, toegevoegd dat
het gaat om de bij of krachtens amvb aangewezen verwerkingen. Dit is
noodzakelijk gebleken om beter te verduidelijken bij welke verwerkingen het IB deze verantwoordelijkheid draagt. Daarbij wordt ten
overvloede opgemerkt dat het niet gaat om een uitbreiding van
bestaande verwerkingsgrondslagen, maar om een betere duiding
welke verwerking het college verricht en welke door het IB (zullen)
worden verricht.

Ik moge U verzoeken het hierbij gevoegde gewijzigde voorstel van wet en
de gewijzigde memorie van toelichting aan de Tweede Kamer der
Staten-Generaal te zenden.
De vice-president van de Raad van State,
Th.C. de Graaf
De Minister van Voklksgezondheid, Welzijn en Sport,
H.M. de Jonge

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 515, nr. 4

10