Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

21 501-02

Raad Algemene Zaken en Raad Buitenlandse
Zaken

Nr. 2317

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 9 april 2021
Hierbij bied ik u de geannoteerde agenda aan voor de videoconferentie
van de leden van de Raad Algemene Zaken van 20 april 2021.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
S.A. Blok

kst-21501-02-2317
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-02, nr. 2317

1

GEANNOTEERDE AGENDA VAN DE VIDEOCONFERENTIE VAN DE
LEDEN VAN DE RAAD ALGEMENE ZAKEN VAN 20 APRIL 2021
Op dinsdag 20 april 2021 vergaderen de leden van de Raad Algemene
Zaken (RAZ) per videoconferentie. Tijdens de vergadering zal de voorzitter
nadere toelichting geven over de Conferentie over de Toekomst van
Europa. De leden van de Raad zullen daarnaast spreken over de EU-VK
relaties, de COVID-19 EU-coördinatie en het uitbreiding en het stabilisatieen associatieproces. Ook zullen de leden de landenspecifieke rechtsstatelijkheidsdialoog voortzetten. De Minister van Buitenlandse Zaken is
voornemens deel te nemen aan deze vergadering.
EU-VK relaties
De leden van de Raad zullen stilstaan bij de stand van zaken van de EU-VK
relatie. De Handels- en Samenwerkingsovereenkomst (HSO) die de EU en
het VK op 24 december 2020 zijn overeengekomen, wordt sinds 1 januari
jl. voorlopig toegepast. De partijen zijn sinds die datum verplicht om de
HSO in haar volledigheid toe te passen. Dat de HSO voorlopig wordt
toegepast en nog niet in werking is getreden vormt dan ook geen
beperking in de operationalisering van het akkoord. De Raad heeft het
Raadsbesluit tot sluiting voorgelegd aan het EP, dat goedkeuring dient te
geven waarna het ratificatieproces aan EU-zijde kan worden voltooid. Het
EP gaat daarbij over de eigen agenda.
In reactie op de unilaterale verlenging van de coulanceperiode over de
implementatie van afspraken in het Protocol Ierland/Noord-Ierland door
het VK heeft de Europese Commissie op 15 maart via twee verschillende
sporen de eerste stappen gezet om tot een oplossing te komen. Ten eerste
heeft de Commissie de eerste stap genomen in een inbreukprocedure
tegen het VK bij het Europees Hof van Justitie op basis van het schenden
van afspraken uit het Protocol Ierland/Noord-Ierland (o.a. artikel 5 van het
Protocol en specifieke bepalingen met betrekking tot het verkeer van
goederen en het vervoer van huisdieren). Middels een aanmaningsbrief
heeft de Commissie het VK opgeroepen spoedig maatregelen te treffen
om de afspraken in het Protocol volledig na te leven. Het VK heeft een
maand om op deze brief te reageren. Ten tweede heeft Maroš Šefčovič,
covoorzitter namens de EU van het Gemengd Comité, een oproep
gestuurd aan David Frost (covoorzitter namens het VK) met het verzoek
om de door het VK aangekondigde unilaterale verlenging van de
coulanceperiode binnen het Protocol Ierland/Noord-Ierland terug te
draaien en niet ten uitvoer te brengen. Het VK is echter niet voornemens
de verlenging van de coulanceperiode te rectificeren. Het VK benadrukte
evenwel verder te gaan met implementatie van het Protocol. Indien het
Gemengd Comité er niet in slaagt het geschil via overleg op te lossen, is
het mogelijk het geschil voor te leggen aan een arbitragepanel (op basis
van artikel 170 van het terugtrekkingsakkoord).
De leden van de Raad bespreken de voortgang van de implementatie van
het Protocol. De unilaterale actie van het VK om de coulanceperiode te
verlengen is zorgwekkend, in strijd met eerder overeengekomen
afspraken en schaadt het vertrouwen. Het Protocol bevat een precaire
balans die de Goede Vrijdag (Belfast) akkoorden en de integriteit van de
interne markt beschermt. Het kabinet onderstreept met de Commissie en
de andere lidstaten, de noodzaak van volledige implementatie van het
Protocol en de Goede Vrijdag akkoorden. Het kabinet steunt de koers van
de Commissie en is van mening dat oplossingen moeten worden
gevonden binnen de kaders van het Protocol Ierland/Noord-Ierland dat
onderdeel vormt van het terugtrekkingsakkoord dat is geratificeerd door
zowel het VK als de EU.
Op 25 maart kwamen de EU en het VK een concept-Memorandum of
Understanding (MoU) voor financiële diensten overeen. Doel van dit MoU

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-02, nr. 2317

2

is om informatie-uitwisseling tussen het VK en de EU te faciliteren. Met
het MoU wordt het EU-UK Regulatory Forum opgezet, naar analogie van
afspraken hierover met de VS. In dit forum zal de Commissie periodiek
overleggen met het VK over ontwikkelingen in regelgeving. Het MoU
bevat geen afspraken die de unilaterale vrijheid om maatregelen te nemen
beperken. Het MoU zal ter instemming aan de Raad worden voorgelegd.
Het kabinet kan zich vinden in de voorliggende tekst en is voornemens in
te stemmen met het MoU.
Conferentie over de Toekomst van Europa (informatiepunt)
Naar verwachting zal het Portugese voorzitterschap de leden van de Raad
informeren over de voorbereidingen die nu zijn aangevangen richting de
voorziene formele start van de Conferentie op 9 mei. Op 24 maart en
7 april jl. vonden bijeenkomsten van de raad van bestuur (Executive
Board) plaats. Naast de voorziene start op 9 mei is onder meer tijdens
deze bijeenkomst gesproken over de lancering van het digitale platform
op 19 april dat is ontworpen door de Commissie. Dit platform zal een
overzicht geven van de te organiseren evenementen in alle lidstaten en
biedt burgers de ruimte om hun ideeën te delen en online bijdragen in te
dienen. Verder is gesproken over de «Charter for citizens and event
organisers participating in the Conference on the Future of Europe». In
deze Charter worden de randvoorwaarden voor het organiseren en
deelnemen aan de evenementen neergelegd. Ook werd gesproken over
de voorwaarden voor de samenstelling van de burgerpanels en de vragen
die aan burgers zullen worden voorgelegd en heeft de raad van bestuur
de eigen interne werkmethoden besproken en vastgesteld. Tot slot werkt
de raad van bestuur aan de uitwerking van het reglement van orde van de
plenaire vergadering. Naar verwachting zal het Portugese voorzitterschap
de leden over de stand van zaken van deze en overige zaken informeren.
Landenspecifieke rechtsstatelijkheidsdialoog
De leden van de Raad zetten de roulerende landenspecifieke dialoog voort
waar zij in november 2020 mee begonnen. Deze keer zullen Duitsland,
Ierland, Griekenland, Spanje en Frankrijk met de leden van de Raad
spreken over hun landenhoofdstukken in het Rechtsstaatrapport 2020 dat
de Europese Commissie op 30 september 2020 publiceerde. België zal
onder dit agendapunt namens de Benelux-landen het woord voeren, en
de interventies hiertoe met Nederland en Luxemburg afstemmen.
Conform de toezegging gedaan in het Algemeen Overleg inzake rechtsstatelijke ontwikkelingen in de Europese Unie van 27 januari jl., heeft
Nederland in de aanloop naar de komende Raad bij herhaling er op
aangedrongen de rechtsstatelijkheidsdialoog in openbaarheid te voeren.
Hiervoor was bij de overige lidstaten onvoldoende steun.
In algemene zin is de Nederlandse appreciatie per land als volgt.
Duitsland
Nederland is positief over het zgn. «Pact voor rechtsstatelijkheid» dat de
Duitse federale regering en de deelstaten in 2019 overeenkwamen, en het
degelijke institutionele kader inzake corruptiebestrijding. Digitalisering
van het justitiële stelsel blijft een aandachtspunt, evenals het ontbreken
van een specifieke wet die journalisten beschermt tegen criminele
handelingen.
Ierland
Ten aanzien van Ierland verwelkomt Nederland de nieuwe onafhankelijke
Raad voor de Rechtspraak die eind 2019 is opgericht, en die tot taak heeft

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-02, nr. 2317

3

de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht te waarborgen. Dat geldt
eveneens voor de geplande hervorming die beoogt het systeem voor de
benoeming en promotie van rechters te reorganiseren, in lijn met de
aanbevelingen van de Raad van Europa. Verbetering valt mogelijk nog te
behalen ten aanzien van de strafrechtelijke bepalingen ten aanzien van
corruptie. Deze bevatten een vereiste van dubbele strafbaarheid, die de
mogelijkheden om buitenlandse omkoping te vervolgen kan beperken.
Griekenland
Nederland is tevreden over het feit dat de Griekse regering in het kader
van de drie economische aanpassingsprogramma’s een flink aantal
justitiehervormingen heeft opgezet, en een brede waaier van corruptiebestrijdingshervormingen in gang heeft gezet. Het feit dat de Commissie er
in het landenhoofdstuk op wijst dat door sommige belangenorganisaties
melding wordt gemaakt van een toenemend aantal aanvallen op ngo’s die
werken met vluchtelingen en migranten in Griekenland, baart zorg.
Daarnaast is lobbywerk in Griekenland grotendeels nog steeds niet
gereguleerd en het kader voor de bescherming van klokkenluiders is
onvolledig.
Spanje
Nederland is positief over het feit dat de Spaanse regering de afgelopen
jaren zijn corruptiebestrijdingskader heeft versterkt, wat betreft zowel de
preventieve als de repressieve kant, en moedigt Spanje aan de punten ter
verbetering die de Commissie op dit punt benoemt te implementeren.
Nederland volgt verder met aandacht de ontwikkelingen ten aanzien van
de wijze van benoeming van leden van de Raad voor de Rechtspraak.
Frankrijk
Nederland ziet positieve stappen ten aanzien van initiatieven die genomen
zijn om de kwaliteit en efficiëntie van het rechtsstelsel te verbeteren, met
name betreffende digitalisering en middelen voor het gerechtelijk
apparaat. Ook wil de Franse regering de ruimte voor het maatschappelijk
middenveld vergroten, onder meer door middel van een specifiek fonds.
Zorgen bestaan er onder meer over het toenemend aantal bedreigingen
van journalisten, het wettelijk kader ten spijt.
De voorbereidingen voor het Rechtsstaatrapport 2021, dat de Commissie
in de maand juli verwacht te publiceren, zijn inmiddels ook van start
gegaan. Beide Kamers hebben reeds de door Nederland verstuurde
inbreng ontvangen op de gedeelde vragenlijst van de Commissie.1
Maatschappelijke organisaties zijn ook in de gelegenheid gesteld
schriftelijke inbreng in te sturen. Op 25 en 26 maart jl. bracht de
Commissie een virtueel landenbezoek aan Nederland, waarbij zij sprak
met zowel de meest betrokken vakdepartementen als ook met relevante
(beroeps)organisaties die actief zijn op het terrein van de rechtsstaat.
Toezegging Rechten en Waarden Programma (niet op de agenda van de
RAZ)
Conform de toezegging gedaan tijdens het Algemeen Overleg inzake
rechtsstatelijke ontwikkelingen in de Europese Unie van 27 januari jl. om
de Tweede Kamer te informeren over de inzet van het kabinet bij het
Rechten en Waarden Programma binnen het Meerjarig Financieel Kader
(MFK), kan ik u als volgt berichten. Het Rechten en Waarden Programma
stelt zich in de periode 2021–2027 ten doel om de rechten en waarden die
1

Kamerbrief van 19 maart jl., Kamerstuk 21 501-02, nr. 2303.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-02, nr. 2317

4

in de EU-verdragen vastliggen te beschermen en te bevorderen, en
daarmee bij te dragen aan open, democratische en inclusieve samenlevingen. Het kabinet is hier groot voorstander van en heeft zich hier tijdens
de MFK-onderhandeling voor ingezet, conform ook de motie van de leden
Jetten en Van Ojik (kamerstuk 35 403, nr. 4). Het totale budget voor het
programma bedraagt EUR 1,55 miljard (2018 prijzen). Het Rechten en
Waarden Programma ondersteunt het maatschappelijk middenveld en
andere lokale, regionale, nationale en transnationale belanghebbenden,
en moedigt burgerparticipatie en deelname aan het democratisch bestel
aan. Het Rechten en Waarden Programma, waarover Raad en Europees
parlement eind vorig jaar een voorlopig politiek akkoord bereikten
(Kamerstuk 21 501-20, nr. 1624), moet formeel nog worden goedgekeurd.
Deze goedkeuring is voorzien voor eind april 2021. Het programma wordt
centraal door de Europese Commissie beheerd en uitgevoerd. De lidstaten
spelen ten aanzien van de uitvoering dan ook een bescheiden rol. Wel zal
er jaarlijks met de nationale coördinatoren worden gesproken over
eventuele accenten die binnen het Rechten en Waarden Programma
aangebracht kunnen worden. De Nederlandse aandachtspunten hiervoor
zullen te zijner tijd worden bepaald, maar in algemene zin valt daarbij te
denken aan de positie van minderheden, vrouwenrechten, en thematiek
die raakt aan de noodzakelijke checks and balances binnen de democratische rechtsstaat.
COVID-19 EU-coördinatie
Naar verwachting zullen de leden van de Raad inzake COVID-19 onder
meer spreken over de epidemiologische situatie, het werk aangaande het
Digital Green Certificate (hierna: «digitaal groen certificaat»), reizen
binnen de EU, de productie, levering, uitrol en export van vaccins en de
EU-bijdrage aan een wereldwijde solidaire verdeling van vaccins. Ten
aanzien van de ontwikkeling van het digitaal groen certificaat hecht het
kabinet, zoals reeds aangegeven in de brief met de kabinetsappreciatie2
aan een zorgvuldige behandeling vanwege de medische, juridische en
ethische aspecten. Tegelijkertijd is tijdige en gezamenlijke Europese
ontwikkeling van belang, om te komen tot een interoperabel systeem dat
tijdig in werking kan treden. Het kabinet pleit er daarbij voor dat bij de
daadwerkelijke inzet rekening gehouden wordt met voortschrijdende
kennis over de bijdrage van vaccineren aan de verminderde overdracht
van het virus. Het kabinet acht het van belang dat er ook alternatieven zijn
voor hen die zich niet willen of kunnen laten vaccineren. Het instrument
moet niet leiden tot (indirecte) vaccinatiedruk. Het kabinet zal bij de
discussie over dit onderwerp handelen conform de door uw Kamer
aangenomen moties. Op dit moment onderhandelen de lidstaten op
werkgroepniveau op basis van het Commissievoorstel. De Nederlandse
inzet daarbij is conform de kabinetsappreciatie. Het is de verwachting dat
de verordening eind juni na afsluiting van de behandeling in triloog wordt
aangenomen. Ten aanzien van de wereldwijde solidaire verdeling van
vaccins staat het kabinet een substantiële bijdrage van de EU voor. Het is
van belang dat bij EU-inspanningen nauw wordt samengewerkt met het
multilaterale initiatief COVAX. Ten aanzien van het Europese exportautorisatieregime van vaccins heeft de Europese Commissie een wijziging
voorgesteld, die op 26 maart jl. is ingegaan. Daarbij heeft de Commissie
proportionaliteit en wederkerigheid als afwijzingsgrond voor de export
van vaccins geïntroduceerd. Ook wordt het aantal derde landen waarvoor
een uitzondering geldt voor een exportautorisatievereiste beperkt.
Nederland heeft zich, samen met enkele andere lidstaten uitgesproken
tegen deze aanpassing. Hoewel het kabinet de inspanningen van de
Commissie gericht op tijdige levering van vaccins aan de lidstaten en het
2

Kamerbrief van 26 maart jl., Kamerstuk 22 112, nr. 3068.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-02, nr. 2317

5

vergroten van de transparantie t.a.v. de export van vaccins steunt, acht
het deze aanpassing daarvoor niet nodig. Bovendien is de aanpassing een
risico voor de relatie met derde landen en de continuïteit van mondiale
handelsketens. Omdat zich geen meerderheid tegen de aanpassing van
het exportautorisatieregime heeft uitgesproken, blijft deze van kracht.
Nederland heeft, evenals enkele andere lidstaten, de Commissie gevraagd
om de nieuwe afwijzingsgronden met uiterste terughoudendheid te
gebruiken.
Uitbreiding en stabilisatie- en associatieproces
De leden van de Raad zullen spreken over de stand van zaken op
uitbreidingsterrein. Naar verwachting zal een aantal lidstaten opnieuw
aandringen op het spoedig plaatsvinden van de eerste Intergouvernementele Conferenties (IGC) met respectievelijk Noord-Macedonië en
Albanië. Er is nog geen overeenstemming over de concept-onderhandelingsraamwerken voor Noord-Macedonië en Albanië vanwege de
voortdurende discussie over het raamwerk voor Noord-Macedonië waar
één lidstaat niet mee kan instemmen. Het is nog onzeker wanneer deze
onderhandelingen zijn afgerond en wanneer de Raad de raamwerken zal
kunnen vaststellen. Tijdens deze videoconferentie liggen er geen besluiten
voor. Uw Kamer ontving een kabinetsappreciatie over de inzet van het
kabinet terzake3. De eerste IGC met Noord-Macedonië kan wat het kabinet
betreft plaatsvinden zodra er overeenstemming is over het onderhandelingsraamwerk. Zoals bekend besloot de Raad in maart 2020 dat de eerste
IGC met Albanië kan plaatsvinden als is voldaan aan de voorwaarden
zoals gesteld in de raadsconclusies van deze Raad. Pas als overtuigend is
voldaan aan deze voorwaarden, is het houden van een eerste IGC met
Albanië voor het kabinet aan de orde.

3

Kamerbrief van 4 september 2020, Kamerstuk 23 987, nr. 386.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-02, nr. 2317

6