Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

27 565

Alcoholbeleid

Nr. 149

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,
WELZIJN EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 16 december 2016
De Drank- en Horecawet (DHW) is in 2013 en 2014 ingrijpend veranderd.
Tijdens de behandeling van het wetsvoorstel in uw Kamer in 2012 heb ik
toegezegd om in 2016 de DHW te evalueren.1 Tevens heb ik u toegezegd
om – naast de decentralisatie van bevoegdheden naar gemeenten in 2013
en de leeftijdsgrensverhoging in 20142 – ook technische eisen rondom
verkoop3 en mengvormen van horeca en retail («blurring»)4 te betrekken
bij de evaluatie. Het afgelopen jaar is de wet geëvalueerd.
Als onderdeel van de evaluatie heb ik verschillende onderzoeken laten
uitvoeren. De uitkomsten daarvan heb ik op verschillende momenten met
uw Kamer gedeeld. Als bijlage bij deze brief treft u aan het laatste
onderzoek dat ik heb laten uitvoeren in het kader van de evaluatie, te
weten een onderzoek naar de kennis, houding en gedrag ten aanzien van
de schadelijkheid van alcohol.
Naast de onderzoeken die ik in 2016 speciaal voor de evaluatie heb laten
uitvoeren, heb ik ook eerder uitgevoerde of aan u toegezegde onderzoeken betrokken bij de evaluatie, onder meer om trends in beeld te
kunnen brengen. De feiten, cijfers en trends zet ik hieronder uiteen.
Daarnaast hebben er gesprekken plaatsgevonden met betrokken partijen
in het veld zoals burgemeesters, GGD’en, instellingen voor verslavingszorg, artsen, alcoholverstrekkers, DHW-inspecteurs en kennisinstel-

1

Motie Straus, Kamerstuk 32 022, nr. 73
Handelingen I 2012/13, nr. 30, item 8, blz. 55 en Handelingen I 2011/12, nr. 30, item 7, blz. 40
Naar aanleiding van het traject «Beter en concreter»
4
Kamerstuk 27 565, nr. 132
2
3

kst-27565-149
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 27 565, nr. 149

1

lingen en hebben de overleggen met het Regulier Overleg Alcohol (ROA)5
in het teken gestaan van de evaluatie.
Eerder heb ik u laten weten dat ik voornemens was u nog dit jaar mijn
voorlopige bevindingen te sturen, in plaats van de oorspronkelijk
genoemde termijn van eerste kwartaal 2017. Met deze brief doe ik deze
toezegging gestand, waarmee ik tevens voldoe aan de twee in uw
commissiebrief van 8 december jl. genoemde verzoeken.
Leeswijzer
In deze brief zal ik eerst op hoofdlijnen toelichten wat er in de huidige
DHW staat.
Vervolgens zal ik de belangrijkste uitkomsten van de voor de evaluatie
gebruikte onderzoeken toelichten (cijfers, feiten, trends). De conclusies
zijn geordend naar thema:
– Alcoholgebruik (jongeren en volwassenen);
– Leeftijdsgrens;
– Verstrekking;
– Toezicht;
– Overig.
Toekomstagenda
Daarna licht ik toe wat – op basis van de cijfers, feiten en trends – de
agenda voor de toekomst zou moeten zijn. Het belangrijkste daarbij is de
vraag «wat is normaal alcoholgebruik»? De afgelopen jaren is ingezet op
normverandering over alcoholgebruik onder de 18. Ik ben blij dat deze
inzet zijn vruchten afwerpt en zal er op blijven hameren niet drinken voor
je 18e de norm is. Ook wil ik blijven inzetten op het voorkomen van
alcoholgebruik onder jongeren (waaronder bingedrinken) en volwassenen. Dit wil ik bereiken via campagnes, het vergroten van kennis over
de schadelijkheid van overmatig alcoholgebruik en door blijvend in te
zetten op naleving van de regelgeving. Dit kan de al ingezette trend van
dalende alcoholconsumptie verder versterken.
Ook de regelgeving zelf wil ik in het kader van de evaluatie van de Drank
en Horecawet moderniseren. De huidige inrichtingseisen voor de horeca
zijn soms niet meer van deze tijd. Daar waar onnodige eisen aan
ondernemers worden gesteld wil ik de wet aanpassen. Ook wil ik de
mogelijkheden verkennen om het toezicht op verkoop van alcohol via
internet, evenals het verbod op prijsacties, te centraliseren. Op die manier
wil ik het wetgevend kader moderniseren.
1. Huidige Drank- en Horecawet
De huidige Drank- en Horecawet (DHW) ziet toe op een verantwoorde
verstrekking van alcohol in de openbare ruimte; geen alcohol aan
minderjarigen en verantwoorde verstrekking aan volwassenen. Er worden
5

Deelnemende organisaties: Centraal Bureau Levensmiddelenhandel, GGD Nederland, GGZ
Nederland via VPN, Koninklijke Horeca Nederland, Koninklijke Slijters Unie, Nederlands Politie
Instituut, Nederlandse Brouwers, NOC*NSF, Platform Verkoop Alcoholhoudende Dranken voor
Thuisgebruik, Platform Vrijwilligersorganisaties Alcohol- en Drugspreventie, Productschap
Wijn, Spirits.NL, STAP – Nederlands instituut voor Alcoholbeleid, Stichting Verantwoord
Alcoholgebruik, Trimbos-instituut, Veilig Verkeer Nederland, Vereniging Drankenhandel
Nederland/RND, Vereniging van de Nederlandse Groothandelaren in Dranken- en Horecabenodigdheden, VNO-NCW/MKB Nederland.
Waarnemers: Ministeries van Veiligheid en Justitie, Economische Zaken, Financiën, Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap, Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Infrastructuur en Milieu,
Vereniging van Nederlandse Gemeenten, Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 27 565, nr. 149

2

in de wet regels gesteld in het belang van de (volks)gezondheid, maar ook
in het kader van de openbare orde.
Een belangrijke basis voor het alcoholbeleid is dat het in de DHW
verboden is alcohol te schenken in de horeca of een slijtersbedrijf uit te
oefenen zonder een vergunning van de burgemeester. Hieruit vloeit voort
dat er eisen worden gesteld aan de plek van waaruit alcohol wordt
verstrekt (inrichtingseisen) en aan de verstrekker zelf (bv. opleidingseisen).
De verkoop van zwak alcoholische dranken aan particulieren voor gebruik
elders dan ter plaatse (zoals in een supermarkt) is zonder vergunning
toegestaan voor een aantal winkels dat voldoet aan de uitzonderingen
zoals genoemd in de wet6. De wet maakt bovendien uitzonderingen voor
het schenken van alcohol door paracommerciële instellingen zoals
sportverenigingen, scouting, studentenverenigingen, poppodia.
Het vermengen van horeca-activiteiten waarbij alcohol wordt verstrekt
met retail activiteiten is op basis van de DHW verboden. Daarentegen
maakt de DHW mogelijk dat burgemeesters uitzondering kunnen maken
voor evenementen zodat daarbij alcoholverstrekking op tijdelijke basis
toegestaan is.
Daarnaast is de minimumleeftijd van 18 jaar vastgesteld voor de verkoop
van alcohol aan minderjarigen en voor het aanwezig hebben van alcohol
op voor het publiek toegankelijke plaatsen zoals op straat of in de horeca.
In de DHW is bepaald dat gemeenten toezien op deze en de andere
bepalingen in de wet. In de wet is tevens vastgelegd dat gemeenten elke
vier jaar een preventie- en handhavingplan alcohol opstellen, dat in ieder
geval uit de vier in de DHW benoemde onderdelen bestaat7. Ten slotte
kunnen gemeenten aanvullende maatregelen nemen, zoals het vaststellen
van een minimumleeftijd voor de toegang tot bepaalde horecabedrijven
of het verbieden van happy hours of bepaalde prijsacties.
2. Feiten, cijfers en trends
Zoals hiervoor aangegeven, heb ik voor de evaluatie gebruik gemaakt van
de uitkomsten van diverse onderzoeken. Hieronder beschrijf ik de
belangrijkste conclusies daarvan, geordend naar thema.

6

Het is verboden in de uitoefening van een ander bedrijf dan het slijtersbedrijf
zwak-alcoholhoudende drank voor gebruik elders dan ter plaatse aan particulieren te
verstrekken.
Uitzonderingen:
a. een winkel waarin in overwegende mate levensmiddelen of tabak en aanverwante artikelen
of uitsluitend zwak-alcoholhoudende dranken al dan niet tezamen met alcoholvrije dranken
worden verkocht;
b. een warenhuis met een levensmiddelenafdeling met een vloeroppervlakte van ten minste
15 m2 waarop een gevarieerd assortiment aan verpakte en onverpakte eetwaren wordt
verkocht;
c. een voor het publiek toegankelijke besloten ruimte waarin hoofdzakelijk gerede eetwaren
voor gebruik ter plaatse en elders dan ter plaatse plegen te worden verkocht, niet zijnde een
horecalokaliteit.
7
Deze vier onderdelen zijn:
– wat de doelstellingen van het preventie- en handhavingsbeleid alcohol zijn;
– welke acties worden ondernomen om alcoholgebruik, met name onder jongeren, te
voorkomen;
– de wijze waarop het handhavingsbeleid wordt uitgevoerd en welke handhavingacties
worden ondernomen;
– welke resultaten behaald dienen te worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 27 565, nr. 149

3

2.1 Alcoholgebruik (jongeren en volwassenen)
Voor de cijfers en trends over het alcoholgebruik van zowel jongeren als
volwassenen heb ik gebruik gemaakt van de volgende onderzoeken:
• Jeugd en Riskant gedrag 2016, Peilstationsonderzoek, Trimbosinstituut, 20168
• Middelengebruik onder studenten van 16–18 jaar op het MBO en HBO
2015, Trimbos-instituut, 20169
• Onderzoek Drinkgedrag Jongeren, Youngworks, 201610
• Factsheet Alcoholopnames en alcoholintoxicaties van minderjarigen
van 2007 tot en met 2015, NSCK en Reinier de Graaf Groep, Universiteit Twente, Nederlands Instituut voor Alcoholbeleid STAP, 201611
• Alcoholvergiftigingen en ongevallen met alcohol, VeiligheidNL, 201612
• Nationale Drug Monitor – jaarbericht 2016, Trimbos-instituut, 201613
• Kerncijfers verslavingszorg 2015, LADIS, 201614
Op basis van de uitkomsten van deze onderzoeken kan het volgende
worden geconcludeerd.
2.1.1 Jongeren
De laatste jaren zien we een verandering in het drinkgedrag van jongeren.
Nederlandse jongeren werden in 2006 nog bestempeld als «de
zuipschuiten van Europa»; ze dronken vroeg, vaak en veel. Nu, tien jaar
later, zijn de cijfers een stuk positiever. Jongeren starten op latere leeftijd
met drinken, er zijn minder jongeren die alcohol drinken en ze zijn minder
vaak dronken. De startleeftijd van alcoholgebruik15 ging omhoog van het
12e levensjaar in 2003 naar 13,2 jaar in 2015. In 2011 had 66% van de
12-tot en met 16-jarige scholieren ooit alcohol gedronken, in 2015 was dit
gedaald naar 45%. De daling in de alcoholconsumptie doet zich nagenoeg
in alle leeftijdsgroepen voor. Oók de 16-jarigen hebben hun drinkgedrag
aangepast. Had in de hele periode tussen 1999 en 2011 een stabiele
driekwart van de 16-jarigen in de afgelopen maand gedronken, in 2015
was dit gedaald naar 59%.

8

Kamerstuk 34 300 XVI, nr. 165
Kamerstuk 34 300 XVI, nr. 172
10
Kamerstuk 27 565, nr. 148
11
Aanhangsel Handelingen II 2015/16, nr. 2196
12
Kamerstuk 27 565, nr. 148
13
Kamerstuk 24 077, nr. 384
14
http://www.ggznederland.nl/uploads/assets/Werkdocument%20KC%202015%20.pdf
15
scholieren van 12 t/m 16 jaar
9

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 27 565, nr. 149

4

Trends in het gebruik van alcohol naar leeftijd, vanaf 2003

Percentage gebruikers ooit in het leven (links), recent (in het laatste jaar, midden) en actueel (in
de laatste maand, rechts).
Bron: Peilstationsonderzoek Scholieren/Leefstijlmonitor, Trimbos-instituut i.s.m. RIVM, 2015

Het grootste deel van totale alcoholconsumptie door drinkende jongeren
(13–23 jaar) vindt plaats in de thuissituatie. Bij jongeren in de leeftijd van
13 tot 17 jaar betreft het vooral bij vrienden thuis (23%), huisfeestjes (20%)
of thuis bij ouders (11%). Jongvolwassenen in de leeftijd van 18 tot 23 jaar
drinken hun alcohol voornamelijk bij vrienden thuis (18%), in een kroeg of
café (15%) en op huisfeestjes (14%).
Totale alcoholconsumptie door jongeren van 13–17 jaar onderverdeeld naar setting

Bron: Onderzoek Drinkgedrag Jongeren, Youngworks, 2016

Dit zijn positieve cijfers maar we zijn er nog niet. Er is nog steeds een
grote groep jongeren die start met drinken voor hun 18e. Van alle
leerlingen van 12 tot en met 16 jaar in het voortgezet onderwijs heeft 45%
ooit alcohol gedronken. In groep 7 en 8 van de basisschool heeft één op
de acht leerlingen (13%) al eens gedronken. Wat ook opvalt, is dat
wanneer jongeren eenmaal gaan drinken, ze vaak grote hoeveelheden
alcohol nuttigen. Als we kijken naar de scholieren die de afgelopen maand
alcohol hebben gedronken, dan zien we dat bij deze groep bingedrinken
veel voorkomt (72% van de jongens en 67% van de meisjes).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 27 565, nr. 149

5

In 2015 zijn in Nederland 931 jongeren onder de 18 jaar in het ziekenhuis
behandeld door een kinderarts als gevolg van alcoholgebruik. In 74%16
van de gevallen ging het om een alcoholvergiftiging. Er was sprake van
een toename ten opzichte van 2014. De gemiddelde leeftijd van de
opgenomen jongeren is in de loop der jaren gestegen. In 2015 lag de
gemiddelde leeftijd op 15,4 jaar, in 2007 was dat nog 14,9 jaar. Er worden
minder jonge jongeren opgenomen dan voorheen. In 2007 was 39% van
deze jongeren jonger dan 15 jaar. In 2015 was dat 22%. Van alle jongeren
had 45% thuis bij derden (bijvoorbeeld bij een vriend) alcohol gedronken.
In bijna 60% van de gevallen kwam de alcohol via vrienden (59%). De
jongeren dronken vooral sterke drank (incl. likorettes).
Wanneer jongeren zelf geen alcohol (kunnen) kopen, zijn het vaak ouders
en vrienden die hen alcohol geven.
2.1.2 Volwassenen
Als we een blik werpen op de afgelopen tientallen jaren, dan wordt
zichtbaar dat we in Nederland langzaam maar zeker steeds minder
drinken.17

Momenteel drinken acht op de tien Nederlanders alcohol. Het wordt door
volwassenen van alle leeftijden gebruikt. Vanaf 75 jaar neemt het aantal
drinkers af. Het gemiddeld aantal glazen alcohol dat een alcoholconsument van 18 jaar of ouder drinkt, was in 2015 1,3 per dag.
Eén op de tien volwassenen viel in 2015 in de categorie «zware drinker».18
Vooral binnen de leeftijdsgroep 18 tot 30 jaar wordt erg veel gedronken.19

16

691 jongeren
Onderstaande grafiek geeft de gemiddelde alcoholconsumptie van de Nederlander (inclusief
kinderen en niet-drinkers) weer in liters pure alcohol.
18
Zware drinkers zijn mannen die minstens één keer per week 6 of meer glazen alcohol drinken
op één dag of, voor vrouwen, 4 glazen.
19
Momenteel laat ik onderzoek doen naar de groep 55-plussers om te bezien of alcoholgebruik
onder deze groep een groeiend probleem vormt.
17

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 27 565, nr. 149

6

Zware drinkers en overmatige1 drinkers van alcohol naar geslacht en leeftijd onder
mensen van 18 jaar en ouder. Peiljaar 2015

Bron: Gezondheidsenquête / Leefstijlmonitor CBS i.s.m. RIVM en Trimbos-instituut, 2015
1
Overmatige drinkers: meer dan 21 glazen per week (mannen) of meer dan 14 glazen per week
(vrouwen).

Bij bijna de helft (45%) van alle mensen in de verslavingszorg is alcohol de
primaire oorzaak van de zorgvraag. Alcoholverslaafden zijn hiermee veruit
de grootste groep in de verslavingszorg.
Het aantal jongvolwassenen dat op de afdeling Spoed Eisende Hulp van
een ziekenhuis belandt en wordt behandeld als gevolg van alcoholgebruik, is in 2015 toegenomen.
2.2. Leeftijdsgrens
Voor cijfers en trends over de (naleving van de) nieuwe leeftijdsgrens van
18 jaar heb ik gebruik gemaakt van de volgende onderzoeken:
• Campagne effectonderzoek 2015 NIX18, Ministerie van Algemene
Zaken, 2016
• Onderzoek Kooppogingen alcohol door jongeren, Intraval, 201521
• Alcohol- en tabaksverkoop aan jongeren 2015, Nuchter Kenniscentrum
Leeftijdsgrenzen, 201522
• Kopen en verkrijgen van alcohol door jongeren, Intraval en Nuchter
Kenniscentrum Leeftijdsgrenzen, 201623
• Alcohol- en tabaksverkoop aan jongeren 2016, Nuchter Kenniscentrum
Leeftijdsgrenzen, 201624
• Het effect van de verhoging van de leeftijdsgrens voor alcohol van 16
naar 18 jaar, Nuchter Kenniscentrum Leeftijdsgrenzen, 201625
• Naleving van de leeftijdsgrens voor alcohol in ketensupermarkten,
Nuchter Kenniscentrum Leeftijdsgrenzen, 201626
Op basis van de uitkomsten van deze onderzoeken kan het volgende
worden geconcludeerd.
Sinds de start van de NIX18 campagne eind 2013 staat deze nieuwe norm
vrij stevig. Uit effectevaluaties van de NIX18 campagne blijkt dat 93% van
de ouders en jongeren bekend is met het begrip NIX18. Een ongeveer
even grote groep kent het logo en de slogan.
Ten tijde van de NIX18 campagne zijn steeds meer Nederlanders het
normaal gaan vinden dat jongeren niet roken en drinken voor hun 18de.

21

Kamerstuk 27 565, nr. 137
Kamerstuk 27 565, nr. 135
23
Bijlage bij Kamerstuk 27 565, nr. 141
24
Kamerstuk 27 565, nr. 145
25
Kamerstuk 27 565, nr. 145
26
Kamerstuk 27 565, nr. 148
22

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 27 565, nr. 149

7

Dat geldt vooral voor jongeren en ouders (een stijging van 7% sinds start
campagne eind 2013).
Sinds 2013 is er een stijging onder alle doelgroepen van het aandeel dat
positief staat tegenover het maken van de NIX afspraak: van de ouders
staat 62% positief tegenover de afspraak, van de jongeren 48%. 37% van
de jongeren geeft aan de afspraak ook daadwerkelijk te maken met hun
ouders (een stijging van 16% sinds start campagne).
Het aantal ouders dat aangeeft dat hun kind geen alcohol drinkt, is
gestegen tot 64% (een stijging van 17% sinds start campagne eind 2013).
Het aandeel jongeren dat aangeeft niet te drinken, is gestegen tot 64%
(een stijging 8% sinds start campagne eind 2013).
In 2015 was een daling te zien in het aantal pogingen dat jongeren (14–17
jaar) doet om alcohol te kopen. Het aantal 14/15-jarigen dat wel eens
alcoholhoudende dranken koopt is gedaald van 9% in 2011 naar 1% in
2015. Bij 16/17-jarigen is dit gedaald van 78% in 2011 naar 10% in 201527.
De jongeren die alcoholhoudende dranken proberen te kopen, doen dit
met name in horecagelegenheden. Het aantal geslaagde aankooppogingen door 16/17-jarigen is verreweg het hoogste in de horeca.
Alcoholhoudende dranken voor zichzelf of anderen kopen en proberen te kopen
(in %)1

1

N=504 –2.950

De naleving van de leeftijdsgrens alcohol door verstrekkers is in 2016
verbeterd ten opzichte van 2015. Er bestaan echter grote verschillen in de
naleving tussen verschillende verkoopkanalen. Met name ketensupermarkten en slijters hebben de naleving redelijk op orde. De rest van de
verkoopkanalen heeft de naleving nog steeds erg slecht op orde, het
thuisbezorgkanaal scoort het slechtst (2%). Het gemiddelde landelijk
nalevingspercentage blijft steken op een krappe 36%.
Tussen ketensupermarkten onderling zitten ook grote verschillen. De
nalevingspercentages variëren van 22,6% tot 86,7%. Hetzelfde geldt voor
slijters. Het nalevingspercentage voor zelfstandige slijters betreft 28,0%,
het percentage voor ketenslijters 80,9%.

27

In 2011 mocht deze groep wel zwak alcoholhoudende dranken kopen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 27 565, nr. 149

8

Naleving leeftijdsgrens alcohol voor diverse verkoopkanalen in 2015 en 2016

De naleving bij aankooppogingen van 15-jarigen door de jaren heen is in
kaart gebracht om zo het effect van de leeftijdsgrensverhoging voor
alcohol van 16 naar 18 jaar in kaart te brengen. Die naleving is als volgt:
Naleving bij 15-jarigen

Zomer 2011

Najaar 2013

Najaar 2014

Voorjaar 2016

28,2

46,5

55,7

73,9

gemiddelde naleving in %

Hieruit blijkt dat het gemiddelde nalevingscijfer van 2016 (toen de
leeftijdsgrensverhoging ruim 2 jaar van kracht was) significant hoger is
dan vóór de verhoging van de leeftijdsgrens.
Vanaf 2011 zit de naleving voor de leeftijdsgrens voor alcohol bij
15-jarigen aspirant kopers in een stijgende lijn.
2.3 Verstrekking
Voor het onderwerp verstrekking van alcohol is gekeken naar:
• Evaluatie inrichtingseisen Drank- en Horecawet, Pro Facto, 201628
• Evaluatie LEC-SVH, Pro Facto, 201629
• Effecten van scenario’s met betrekking tot blurring alcoholverkoop en
alcoholverbruik, Ecorys, 201630
• Blurring nader bekeken. Een Europese vergelijking van wettelijke
restricties, verkooppunten en beschikbaarheid, Trimbos-instituut,
201631
Op basis van de uitkomsten van deze onderzoeken kan het volgende
worden geconcludeerd.
Er is veel onduidelijkheid over de voorschriften waaraan inrichtingen
moeten voldoen. De eisen in het Besluit DHW en het Bouwbesluit regelen
op punten dezelfde onderwerpen, maar geven hieraan een verschillende
invulling. Dit leidt tot onduidelijkheid bij ondernemers en gemeenten wat
extra tijd en kosten met zich meebrengt voor deze partijen. Het onderzoek
van Pro Facto geeft aan dat bepaalde eisen overlappen met die in het
Bouwbesluit of verouderd zijn en kunnen worden geschrapt. Dit betreffen
o.a. eisen over minimale hoogte, aanwezigheid van elektriciteit, de
kwaliteit van drinkwater, bepalingen over toiletten en de uitzonderingsmogelijkheid voor monumenten. Andere eisen zouden behouden moeten
28

Kamerstuk 27 565, nr. 147
Kamerstuk 27 565, nr. 148
30
Kamerstuk 27 565, nr. 147
31
Kamerstukken 24 077 en 27 565, nr. 387
29

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 27 565, nr. 149

9

blijven, waarbij moet worden bezien welk belang deze dienen (sociaal
hygiënisch of een ander) en waar deze in de wetgeving opgenomen
dienen te worden.
Over blurring (oftewel functievermenging, in dit geval in combinatie met
de verkoop / het schenken van alcoholhoudende drank) biedt de wetenschap weinig harde resultaten. In beide studies geven experts aan te
verwachten dat het toestaan van blurring zal leiden tot een toename van
verkooppunten van alcohol. Met name vanuit gezondheidsperspectief zien
deze experts dit als een negatieve ontwikkeling, daar het terugdringen van
alcoholgebruik en bescherming van kwetsbare groepen zoals ex
verslaafden en jongeren juist gebaat zou zijn met een afname van het
aantal verkooppunten en een aparte status voor het product «alcoholhoudende drank». Beide studies bieden verder een quick scan van regelgeving in het buitenland, dit biedt interessante inzichten maar hieruit
kunnen (nog) geen harde conclusies worden getrokken.
2.4 Toezicht
Voor cijfers en trends over het toezicht en handhaving van de DHW heb ik
gebruik gemaakt van:
• Gemeentelijke uitvoering van de Drank- en Horecawet, Nederlands
Instituut voor Alcoholbeleid STAP, 201432
• Plannen in kaart, Intraval, 201533
• Zicht op toezicht, Intraval, 201634
• Resultaten enquête toezichthouders Drank- en Horecawet, Centrum
voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid CCV, 201635
Op basis van de uitkomsten van deze onderzoeken kan het volgende
worden geconcludeerd.
Gemeenten treden steeds meer op wanneer verstrekkers zich niet aan de
wet houden. Zo nam het aantal geldboetes en bestuurlijke waarschuwingen flink toe.
Aantal boetes aan verstrekkers door gemeenten (2013 – april 2016)1
2013

2014

2015

2016 (t/m april)

Supermarkten
Slijterijen
Horeca
Cafetaria, snackbar, shoarmazaak
Thuisbezorgkanalen
Sportkantines
Overige verkooppunten

4
1
17
1
0
0
7

13
6
93
8
0
7
21

24
14
128
10
0
4
43

8
9
54
6
1
3
12

Totaal

30

148

223

93

1

Cijfers zijn niet geheel representatief. Het blijkt voor veel gemeenten zeer lastig te zijn om deze
gegevens aan te leveren; het vergt het nodige uitzoekwerk of het is helemaal niet vastgelegd.
Daarnaast zijn niet alle gemeenten op hetzelfde moment gestart met het uitvoeren van controles.

Aantal waarschuwingen aan verstrekkers door gemeenten (2013 – april 2016) 1

Supermarkten
Slijterijen

2013

2014

2015

2016 (t/m april)

31
15

132
67

224
131

59
38

32

Kamerstuk 27 565, nr. 128
Kamerstuk 27 565, nr. 133
34
Kamerstuk 27 565, nr. 148
35
Kamerstuk 27 565, nr. 148
33

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 27 565, nr. 149

10

2013

2014

2015

2016 (t/m april)

Horeca
Cafetaria, snackbar, shoarmazaak
Thuisbezorgkanalen
Sportkantines
Overige verkooppunten

453
45
0
39
34

898
158
2
187
65

1.395
219
15
184
95

503
72
2
104
65

Totaal

617

1.509

2.263

843

1

Idem.

Ook zien we een toename in het aantal door gemeenten aan jongeren
opgelegde boetes, HALT-straffen en waarschuwingen wanneer jongeren
zich niet aan de wet hielden.
Aantal aan jongeren opgelegde boetes, HALT-straffen en waarschuwingen door
gemeenten (2013 – april 2016)

Boetes
HALT-straffen
Waarschuwingen

2013

2014

2015

2016 (t/m april)

137
727
176

354
797
629

1.104
902
1.075

349
247
477

Het aantal fte’s dat gemeentes speciaal beschikbaar hebben voor het
uitvoeren van het toezicht op de naleving van de DHW loopt uiteen van 0
tot 12. Bijna twee vijfde van de gemeenten heeft tussen de 0,01 en 0,5 fte’s
beschikbaar – dit betreft vooral de kleine(re) gemeenten – terwijl 4,5% van
de gemeenten (middelgrote gemeenten) vier of meer fte’s heeft. Met
name door kleinere gemeenten wordt veel samengewerkt met buurgemeenten.
Van de 350 gemeenten met een preventie- en handhavingsplan heeft
inmiddels 60% alle vier de wettelijk verplichte onderdelen in hun plan
opgenomen. 40 gemeenten hebben nog steeds geen preventie- en
handhavingsplan vastgesteld.
Het merendeel (81%) van de gemeenten is van mening dat de nieuwe
toezichtstaak hen meerwaarde biedt. Een groot deel (82%) van de
gemeenten vindt dat zij over voldoende (adequate) instrumenten
beschikken om de naleving van de DHW te handhaven. Daarnaast is het
merendeel van de gemeenten van mening dat de BOA’s in hun gemeente
over de juiste bevoegdheden (90%) en competenties (92%) beschikken.
Gemeenten ervaren ook knelpunten bij het uitvoeren van het toezicht op
de DHW: 54% ervaart één of meerdere knelpunten. Het gaat dan om:
weinig tijd (47%); weinig financiële middelen (46%); (te) weinig BOA’s
(33%); en (te) weinig BOA’s met de juiste bevoegdheden en competenties
(26%).
Blurring gaat volgens 74% van de geïnterviewde toezichthouders DHW
(een negatief) effect hebben op de werkzaamheden van de toezichthouder.
88% van geïnterviewde toezichthouders vindt dat wederverstrekking door
een meerderjarige in de publieke ruimte (zoals een sportkantine of een
festival) strafbaar zou moeten worden gesteld in de wet. 55% geeft aan
zich niet of slechts soms gesteund te voelen door de burgermeester,
meestal omdat de belangen in de betreffende gemeenten ergens anders
liggen (lokale belangenverstrengeling).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 27 565, nr. 149

11

47% van de gemeenten hanteert een verbod op happy hours. Veel minder
gemeenten (16,5%) hanteren een verbod op prijsacties (bijvoorbeeld in de
detailhandel).
2.5 Overig
Tot slot zijn de volgende twee studies gedaan die van belang zijn voor de
evaluatie:
• Maatschappelijke kosten-baten analyse van beleidsmaatregelen om
alcoholgebruik te verminderen, RIVM, 201636
• Beleidsverkenning Kennisniveau schadelijkheid van alcohol, GfK,
201637
De maatschappelijke kosten en baten analyse van alcoholconsumptie voor
de Nederlandse samenleving (MKBA) stelt dat alcoholgebruik jaarlijks
netto tussen de 2,3 en 2,9 miljard euro kost. Kosten kunnen bijvoorbeeld
ontstaan door zorgkosten, een lagere arbeidsproductiviteit, inzet van
politie en justitie, en verkeersongevallen. Baten zijn de accijnzen voor de
overheid, maar ook het geluksgevoel dat consumenten kunnen ontlenen
aan alcohol, is in dit onderzoek in geld uitgedrukt.
Na publicatie is discussie ontstaan over deze studie en de onderzoekers
onderkennen dat de onzekerheid over de hoogte van het consumentensurplus (geluksgevoel) en de private kosten groter is dan in het rapport
aangegeven. Er is dus een grotere bandbreedte voor het netto effect van
alcohol op de samenleving dan het rapport liet zien.
De onderzoekers geven overigens aan dat de verschillen van inzicht
slechts in beperkte mate invloed hebben op de doorrekening van
beleidsmaatregelen. De onderzoekers stellen dat, ook met de kritische
aannames, de balans van beleidsmaatregelen zoals verhogen accijns,
reduceren van het aantal verkooppunten en het verbieden van alcoholreclame voor de Nederlandse samenleving positief zijn. Met name voor de
prijsmaatregel valt, zo geeft deze studie aan, met het oog op winst voor
de Nederlandse maatschappij veel te zeggen.
Uit de studie naar het kennisniveau van Nederlanders over de schadelijkheid van alcoholgebruik blijkt dat alcoholgebruik over het algemeen
sociaal geaccepteerd is. De houding ten opzichte van alcohol en de
associaties hiermee kent duidelijk twee kanten: matig alcoholgebruik
wordt met name geassocieerd met positieve zaken (gezelligheid, lekker).
Grote hoeveelheden alcohol worden in het algemeen wel negatief
beoordeeld.
De schadelijke gevolgen van alcoholconsumptie op de gezondheid
worden onderschat. Bekende risico’s zijn die voor de lever en hersenschade. Het risico op bijvoorbeeld kanker is minder bekend. Men is van
mening dat risico’s vooral bij de jeugd liggen en dat daarom met hen
afspraken gemaakt moeten worden over verantwoord gebruik.
Meer kennis over gezondheidsrisico’s lijkt bij jongeren (16/17 jarigen) een
relatie te hebben met de hoeveelheid alcohol die ze drinken. Driekwart
van de jongeren vindt het gebruik van alcohol ongezond. Jongeren geven
aan zich aan afspraken over alcoholgebruik te houden ook wanneer hun
ouders niet in de buurt zijn.
Hoeveel volwassenen drinken, wordt vooral beïnvloed door het aantal
glazen dat als «normaal» gezien wordt (maximaal gemiddeld 1,3 glas per
dag).
Een biertje of wijntje bij de kapper wordt door een ruime meerderheid van
de Nederlanders (78%) als niet normaal getypeerd. Circa de helft vindt
niet dat er alcohol kan worden geschonken in sportkantines.
36
37

Kamerstuk 27 565, nr. 147
bijlage bij deze brief, Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 27 565, nr. 149

12

Bij deze brief sluit ik een infographic met een overzicht van de voor mij
belangrijkste feiten en trends uit de onderzoeken waar ik gebruik van heb
gemaakt bij de evaluatie38.
3. Een agenda voor de toekomst
De cijfers hierboven geven een voorzichtige positieve trend weer in de
consumptie van alcohol. Zowel jongeren als volwassenen zijn de
afgelopen jaren minder gaan drinken. U zult begrijpen dat ik content ben
met deze ingezette gedragsverandering. De afgelopen jaren heeft het
alcoholbeleid zich geconcentreerd op de jeugd. Dat werpt zijn vruchten af.
Bovendien lijkt de verandering onder jongeren versterkt door de wijziging
van de leeftijdsgrens. Maar we zijn er nadrukkelijk nog niet. Er is een
aantal uitdagingen dat ik zou willen agenderen voor de toekomst.
3.1 Alcoholgebruik jongeren
Er zijn nog steeds veel jongeren die starten met drinken voor hun 18e. Dit
baart mij zorgen. Alcoholgebruik door jongeren is extra schadelijk.
Jongeren zijn in de groei en alcoholgebruik beïnvloedt de fysieke en
mentale ontwikkeling negatief. Alcohol vermindert schoolprestaties en
maakt jongeren kwetsbaar voor ongewenste ervaringen zoals (seksueel)
geweld. Het blijft zaak dat we ons er voor inspannen dat jongeren
alcoholgebruik uitstellen tot hun 18e. Het wijzigen van een norm vergt tijd.
We zijn inmiddels goed op weg, maar zullen ons hier de komende jaren
voor moeten blijven inspannen.
3.2 Bingedrinken
Het fenomeen bingedrinken39 blijft een aandachtspunt voor de komende
jaren. De groep jongeren die alcohol drinkt, is de afgelopen jaren
afgenomen. Maar binnen die groep die wél alcohol drinkt (namelijk
26%40), blijft het aandeel bingedrinkers erg hoog, maar liefst 70%41. Het
aantal jongeren – maar ook jongvolwassenen in de leeftijd van 18 tot 24
jaar – dat op de afdeling Spoed Eisende Hulp van een ziekenhuis belandt
en wordt behandeld als gevolg van alcoholgebruik, is in 2015 toegenomen. Dit blijft een groot punt van zorg dat onze aandacht behoeft.
3.3 Rol ouders
Uit de gesprekken die tijdens het evaluatietraject zijn gevoerd, blijkt een
breed maatschappelijk draagvlak voor de leeftijdsgrens van 18 jaar. Het is
opvallend dat in een paar jaar tijd – de NIX18 campagne startte drie jaar
geleden – deze nieuwe norm vrij stevig staat. Steeds meer Nederlanders
vinden het normaal dat jongeren niet roken en drinken voor hun 18deen
meer ouders en kinderen maken de NIX afspraak. Uit de cijfers over de
sociale beschikbaarheid van alcohol blijkt echter dat we er nog niet zijn.
De sociale beschikbaarheid is nog groot. Wanneer jongeren drinken, zijn
vaak de ouders en vrienden degenen die hen deze alcohol geven. Zo krijgt
een kwart van de scholieren die alcohol drinken dit meestal van ouders.
We moeten dus blijven inzetten op de sociale norm «geen alcohol onder
de 18». Zodat ouders en meerderjarige vrienden van onze jeugd zich beter
38

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
Het drinken van vijf of meer glazen alcohol bij één gelegenheid
40
Een kwart van de leerlingen van 12 tot en met 16 jaar (26%) heeft in de maand voorafgaand
aan het onderzoek alcohol gedronken (Bron: Jeugd en Riskant gedrag 2015, Trimbos-instituut,
2016)
41
Zeven van de tien scholieren van 12 t/m 16 jaar (70%) die alcohol drinken heeft in de maand
voorafgaand aan het onderzoek weleens 5 glazen of meer gedronken bij één gelegenheid
(Bron: Jeugd en Riskant gedrag 2015, Trimbos-instituut, 2016)
39

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 27 565, nr. 149

13

gaan houden aan de norm NIX18. De komende tijd ga ik binnen de NIX18
campagne nog meer inzetten op de rol van ouders en bewustwording
over de schadelijkheid van alcohol.
3.4 Meer weten over schadelijke effecten
Onder een groot deel van de volwassenen is het gebruik van alcohol
sociaal geaccepteerd als iets wat bij het (dagelijkse) leven hoort. Alcohol
wordt onder meer geassocieerd met «gezelligheid» en «lekker». Tachtig
procent van de Nederlanders drinkt alcohol. Het gemiddeld aantal glazen
dat een volwassene drinkt is 1,3 glazen per dag. Eén op de tien volwassenen viel in 2015 in de categorie «zware drinker».42 Alcohol wordt op
veel plekken verstrekt en is op allerlei momenten aanwezig. Ook op
andere wijzen wordt men met alcohol geconfronteerd, bijvoorbeeld via
reclame.
Tegelijkertijd constateer ik dat er steeds meer bekend wordt over de
schadelijkheid van alcohol. Op basis daarvan heeft de Gezondheidsraad
de alcoholrichtlijn aangepast, volwassenen wordt geadviseerd om het
alcoholgebruik zeer te beperken. Het advies luidt: liever helemaal geen
alcohol en anders hooguit 1 glas per dag.43
De stof alcohol (ethanol) is een kankerverwekkende stof (carcinogeen). Het
drinken van 1 glas alcohol per dag verhoogt al de kans op kanker. Men
loopt ook bij weinig alcohol een verhoogd risico op een hoge bloeddruk,
een hersenbloeding, leveraandoeningen, orgaanbeschadigingen en
verslaving.44 Alcoholgebruik leidt tot een verhoogd risico op betrokkenheid bij ongelukken, op psychische stoornissen en psychosociale
problematiek. Ook heeft alcoholgebruik een ontremmend effect; een
aanzienlijk deel van de overlast- en geweldsincidenten dat plaatsvindt, is
alcoholgerelateerd. Door langdurig gebruik van alcohol kan lichamelijke
en geestelijke afhankelijkheid optreden. Bij 45% van alle mensen in de
verslavingszorg is alcohol de primaire oorzaak van de zorgvraag.
Ik acht het dan ook van belang dat meer mensen kennis hebben en zich
bewust zijn van de schadelijkheid van alcoholgebruik en hun drinkgedrag
daarop aanpassen. De schadelijke gevolgen van alcoholconsumptie op de
gezondheid worden onderschat, zo blijkt uit recent onderzoek45. Nederlanders zijn redelijk goed op de hoogte van de risico’s van alcoholgebruik
voor leveraandoeningen en hersenschade. Maar men is nog steeds
minder bekend met de risico’s op hart- en vaatziekten en op kanker.
Risico’s van alcoholgebruik worden vooral op anderen geprojecteerd, men
maakt zich weinig zorgen over het eigen drankgebruik. Hoeveel volwassenen drinken, wordt vooral beïnvloed door het aantal glazen dat als
«normaal» gezien wordt.
3.5 Wijzigende maatschappelijke opvattingen
Naar mijn idee moeten we als samenleving ook kritisch kijken naar de plek
van alcohol in onze maatschappij. De discussie gaat dan over de
vanzelfsprekendheid van het schenken van alcohol tijdens allerlei
gelegenheden. Diverse medische professionals – zoals kinderartsen,
spoedeisende hulp artsen, en professionals uit de verslavingszorg –
vragen bij mij aandacht voor de schadelijke gevolgen van alcoholgebruik

42

Zware drinkers zijn mannen die minstens één keer per week 6 of meer glazen alcohol drinken
op één dag of, voor vrouwen, 4 glazen.
Richtlijnen gezonde voeding, Gezondheidsraad, 2015
44
Website Trimbos-instituut
45
Kennis, houding en gedrag ten aanzien van de schadelijkheid van alcohol, GfK, 2016
43

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 27 565, nr. 149

14

en voor de overlast die alcoholgebruik met zich meebrengt.46 Ook in de
(sociale) media zien we dat er meer vraagtekens worden gesteld bij (de
schadelijke gevolgen van) alcoholgebruik.
3.6 Naleving leeftijdsgrens
De jongeren die een poging doen om alcohol te kopen, slagen daar
relatief makkelijk in. De naleving van de leeftijdsgrens door verstrekkers is
in 2016 verbeterd, desalniettemin slaagt bijna tweederde (64%) van de
jongeren er nog in om alcohol te kopen in de verschillende verkoopkanalen. In ca. 3/4 van de aankooppogingen in de horeca krijgt een jongere
nog steeds alcohol mee. Bij sportkantines geldt dat voor 83% van de
17-jarigen.
Uit de onderzoeken blijkt dat het wel goed mogelijk is, «nee» verkopen
aan minderjarigen. Zo behalen 7 van de 18 supermarktketens een
nalevingspercentage hoger dan 70%, waarvan 2 ketens hoger dan 80%
scoorden. Het nalevingspercentage van de ketenslijters is ook hoger dan
80%. Dat zijn mooie resultaten en bewijzen dat waar een wil, ook een weg
is. Ik hoop dat andere partijen zich hier aan optrekken en dat door
uitwisseling van goede voorbeelden, verstrekkers hun naleving beter op
orde brengen.
Omdat de naleving tussen en ook binnen branches sterk verschilt, wil ik
focus aanbrengen op de verstrekkers waar de naleving slecht op orde is.
Onlangs heb ik de nalevingscijfers van de supermarktbranche op
ketenniveau gepresenteerd evenals het verschil in nalevingspercentage
tussen ketenslijters enerzijds en zelfstandige slijters anderzijds. De
komende jaren komen andere – veel slechter presterende – verkoopkanalen zoals de horeca of sportkantines in aanmerking voor een dergelijk
onderzoek. Daarnaast roep ik gemeenten op om hun lokale toezicht te
focussen op de slecht presterende branches / verkooppunten. Op het
gemeentelijke toezicht op het slechtst presterende verkoopkanaal – te
weten het thuisbezorgkanaal / online verkoop – kom ik verderop in deze
brief terug.
De naleving van de leeftijdsgrens onder 15-jarigen is de afgelopen jaren
wel sterk verbeterd. Was die in 2011 nog 28%, in 2016 steeg de naleving
naar 74%. Voor de jongere leeftijdsgroep heeft het verbod op verkoop aan
minderjarigen dus wel al een beschermend effect.
Tijdens het evaluatietraject hebben diverse partijen (zoals
DHW-inspecteurs en de horeca) gevraagd om een wettelijk verbod op
wederverstrekking door een meerderjarige in de publieke ruimte (zoals
een sportkantine of een festival). Dit lijkt mij vooralsnog echter niet nodig.
Het doel is dat jongeren geen alcohol verkrijgen. Dit doel kan momenteel
al behaald worden door het beboeten van de minderjarige zelf wanneer
hij alcohol bij zich heeft op voor publiek toegankelijke plaatsen en door
het beboeten van de verstrekker. Mijns inziens kan eerst steviger worden
ingezet op het beboeten van jongeren en verstrekkers voordat we nóg een
groep strafbaar gaan stellen.
3.7 Verstrekking
Gelet op het feit dat – ondanks de positieve trend – onder volwassenen
nog veel alcohol wordt gedronken en binnen deze groep ook specifieke
probleemgroepen te onderscheiden zijn (zware / overmatige drinkers), is
het goed om kritisch te kijken naar de regels rondom de verstrekking van
46

O.a. brief Nederlandse Vereniging van Spoedeisende Hulpartsen, Alcoholmanifest

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 27 565, nr. 149

15

alcohol. Het sturen op verantwoorde verstrekking gebeurt onder meer
door het stellen van eisen aan de opleiding van degene die verstrekt en
aan de inrichting van waaruit mag worden verstrekt. Verantwoorde
verstrekking betekent echter ook dat er goed na wordt gedacht over de
plaats waar alcohol wordt verstrekt en of het wenselijk is om verkoop van
alcohol te vermengen met de verkoop van andere, minder risicovolle
producten zoals kleding of kunst.
3.7.1 Opleidingseisen
De discussie over mengvormen van retail en horeca, alsmede het verschil
tussen eisen aan commerciële en paracommerciële verstrekkers, roept de
vraag op aan welke eisen verstrekkers minimaal moeten voldoen. Het
verschil in opleidingseisen tussen commerciële verstrekkers enerzijds en
paracommerciële verstrekkers anderzijds, is bijvoorbeeld niet goed te
onderbouwen. Terwijl beide partijen hetzelfde product verstrekken,
worden er verschillende eisen aan hen gesteld. Het aanscherpen van de
eisen voor de paracommercie zou echter vergaande consequenties
kunnen hebben. Ik ga nader onderzoeken of eisen aan de diverse soorten
verstrekkers momenteel voldoende zijn en of de vereiste kennis bij alle
verstrekkers al dan niet hetzelfde moet zijn.
3.7.2 Inrichtingseisen
Een veel gehoorde klacht tijdens het evaluatietraject, is dat de huidige
inrichtingseisen niet meer actueel zijn. Een aantal van de eisen uit het
huidige Besluit eisen inrichting is bovendien gelijksoortig aan de eisen in
het Bouwbesluit maar geven daar een andere invulling aan, bijvoorbeeld
de eisen die de DHW stelt met betrekking tot elektriciteit.47 Onduidelijkheid brengt extra tijd en kosten voor ondernemers en gemeenten met
zich mee. Met het oog op vermindering van administratieve lasten en
vereenvoudigde regelgeving vind ik het belangrijk dat dubbelingen en
onduidelijkheden worden weggenomen.
3.7.3 Plaats van verstrekking
Een aantal ondernemers en gemeenten heeft de wens geuit om op
plaatsen alcohol te mogen schenken waar dat op basis van de huidige wet
niet is toegestaan. Voorbeelden hiervan zijn de kapper, kledingwinkel of
kunstgalerie. Ik begrijp de wens van ondernemers en gemeenten die
hierin een mogelijkheid zien om de binnenstad levendig te houden.
Alcohol is een bijzonder product, ik vind het belangrijk dat het aanbod van
alcohol niet nog verder wordt verruimd en genormaliseerd door
vermenging met andere winkelformules mogelijk te maken.
Mijn indruk is bovendien dat deze behoefte tot vermenging niet leeft
onder het algemene publiek.48
3.8 Verbeteren toezicht
De decentralisatie van het toezicht en de handhaving naar gemeenten per
2013 roept een divers beeld op. Het merendeel van de gemeenten is
tevreden met de nieuwe toezichtstaak. Dat zou komen doordat er nu meer
controles plaatsvinden dan in de periode dat de Nederlandse Voedsel- en
Warenautoriteit (NVWA) de controles uitvoerde. Ook zou er een preven47
48

Evaluatie inrichtingseisen Drank- en Horecawet, Pro Facto, 2016
Een biertje of wijntje bij de kapper wordt door een ruime meerderheid (78%) van de mensen
als niet gepast getypeerd.
Bron: Kennis, houding en gedrag ten aanzien van de schadelijkheid van alcohol, GfK, 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 27 565, nr. 149

16

tieve werking vanuit gaan. Gemeenten hebben meer zelf de regie en
hebben een beter beeld van de lokale situatie. Ook hebben gemeenten
meer en beter contact met de verstrekkers. Uit de cijfers blijkt een
toename van handhaving. Zo is het aantal aan verstrekkers opgelegde
boetes en waarschuwingen voor het niet naleven van de wet, de
afgelopen jaren toegenomen. Hetzelfde geldt voor het aantal aan jongeren
opgelegde boetes, HALT straffen en waarschuwingen voor het overtreden
van de wet. Dit stemt mij positief, het illustreert dat de gemeenten hun
taak met toenemende ambitie oppakken.
Ik signaleer ook dat de decentralisatie van het toezicht ook tot gevolg
heeft gehad dat de handhaving verschillend wordt ingevuld. Op zichzelf is
dit niet verkeerd – lokaal maatwerk is mijns inziens een positieve
ontwikkeling. Echter, het leidt er soms ook toe dat gemeenten hun
handhavende rol bewust niet oppakken. Ik roep gemeenten op om deze
rol wel serieus te nemen en hun wettelijke taken uit te voeren. Daarbij
zouden volksgezondheidsaspecten en openbare orde-aspecten goed
meegewogen moeten worden en geen concessies gedaan mogen worden
ten behoeve van bijvoorbeeld het belang van ondernemers.
Daarnaast is lokaal maatwerk soms ook lastig voor verstrekkers die
landelijk opereren, zoals supermarktketens. Het aantal fte dat gemeentes
speciaal beschikbaar hebben voor het uitvoeren van het toezicht loopt ook
sterk uiteen. Meer dan de helft van de gemeenten ervaart één of meerdere
knelpunten bij het uitvoeren van het toezicht op de DHW. Een deel van de
DHW-toezichthouders geeft aan zich niet of slechts soms gesteund te
voelen door de burgemeester, zij geven aan dat de belangen in de
betreffende gemeenten ergens anders liggen. Verdere professionalisering,
regionale uitwisseling van ervaringen en van inzet van BOA’s49 lijkt hierin
allereerst een logische stap, die ook in steeds meer regio’s wordt
genomen.
Sommige onderdelen van de wet lijken op decentraal niveau niet
eenvoudig uitgevoerd of gehandhaafd te kunnen worden. Een voorbeeld
hiervan is handhaving van online verkoop (c.q. het thuisbezorgkanaal) van
alcohol. De naleving van de leeftijdsgrens door deze verstrekkers is het
laagst van alle verkoopkanalen (2016: 2%) en de handhaving door
gemeenten vindt door praktische belemmeringen nauwelijks plaats. Een
ander voorbeeld is het vaststellen van het verbod op prijsacties, dit is nu
een mogelijkheid voor gemeenten waar nauwelijks gebruik van wordt
gemaakt. Deze maatregel is lastig realiseerbaar, gegeven de veelal
landelijk opererende verstrekkers. Ik verken daarom de mogelijkheden om
het toezicht op verkoop van alcohol via internet evenals het verbod op
prijsacties, te centraliseren.
Tot slot
Wat alcoholgebruik betreft zie ik een positieve trend onder de gehele
bevolking evenals mooie resultaten waar het jongeren betreft. Een
positieve trend waar we bij stil mogen staan.
Toch wordt er nog steeds veel alcohol gedronken. Er zijn nog veel
minderjarigen die drinken en dan ook veel drinken. Volwassenen drinken
meer dan de maximale hoeveelheid die de Gezondheidsraad adviseert,
onder hen zijn ook nog teveel mensen die zwaar of overmatig drinken.
Daarom is het van belang dat meer mensen kennis hebben van de
schadelijkheid van alcohol en hun drinkgedrag daar op aanpassen. We
moeten als samenleving kritisch kijken naar de plek van alcohol in onze
maatschappij en het schadelijke alcoholgebruik binnen specifieke
49

Buitengewoon Opsporingsambtenaren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 27 565, nr. 149

17

(kwetsbare) groepen terugbrengen. Het gaat dan onder andere over de
vanzelfsprekendheid van het schenken van alcohol tijdens allerlei
gelegenheden. Dit kan de al ingezette trend van dalende alcoholconsumptie verder versterken.
Het is goed om ook de komende jaren blijvende aandacht te hebben voor
het versterken van de NIX18 norm en een correcte naleving van de
leeftijdsgrens. Daarnaast kan kritisch worden gekeken naar de opleidingseisen voor partijen die alcohol willen verstrekken en naar de plaats van
verstrekking. Inrichtingseisen dienen gemoderniseerd te worden. De
decentralisatie van het toezicht en de handhaving naar gemeenten roept
een divers beeld op. Hier kunnen nog slagen in worden gemaakt de
komende jaren. Sommige onderdelen van de wet lijken op decentraal
niveau niet eenvoudig uitgevoerd of gehandhaafd te kunnen worden. Ik
verken momenteel de mogelijkheden om het toezicht op verkoop van
alcohol via internet te centraliseren. Daarnaast lijkt het mij beter als het
verbod op prijsacties in de toekomst op landelijk niveau wordt geregeld.
Tevens is het goed om verder na te denken over het al dan niet
doorvoeren van (één of meerdere van) de drie «best buys»; maatregelen
die internationaal worden erkend als effectieve maatregelen om mensen
minder alcohol te laten drinken, zoals een accijnsverhoging, een
beperking van het aantal verkooppunten en een totaalverbod op alcoholreclame en -sponsoring.
Ik ga over het voorgaande graag met uw Kamer in gesprek.
De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
M.J. van Rijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 27 565, nr. 149

18