Datacenters vitaal?

ONDERZOEKSRAPPORT

Rapport

Uitgebracht aan
Agentschap Telecom
ministerie van Economische Zaken en Klimaat

Hilversum, 10-12-2020

0 Managementsamenvatting
Het uitvallen van één of meer datacenters kan maatschappelijke ontwrichting tot gevolg hebben. Met
deze premisse hebben het Agentschap Telecom en de beleidskern van het ministerie van Economische
Zaken en Klimaat een onderzoek uitgeschreven naar de Nederlandse datacentermarkt. Centraal daarbij
staat de vraag in hoeverre datacenters moeten worden beschouwd als vitale infrastructuur. Daartoe zijn
vier onderzoeksvragen geformuleerd, waarop dit rapport beoogt antwoorden te verstrekken:
1. Geef een overzicht van alle datacenters in Nederland.
2. Beschrijf de diensten die worden aangeboden door datacenters op de Nederlandse markt.
3. Geef per datacenter een overzicht van de aangeboden diensten en welke parameters
daarvoor belangrijk zijn.
4. Stel mede op basis van dit onderzoek en de aangedragen parameters een beargumenteerd
model voor.
Stratix heeft het onderzoek uitgevoerd in samenwerking met Niamat adviesbureau. Om tot een dekkende en breed gedragen beantwoording van de onderzoeksvragen te komen, hebben wij
•

een online enquête gehouden onder alle aanbieders van datacenterdiensten in Nederland;

•

vertegenwoordigers van vraag- en aanbodzijde van datacenterdiensten geïnterviewd;

•

gesprekken gevoerd met expertise-instellingen en belangenorganisaties;

•

analyses uitgevoerd op basis van eigen bronnen.

0.1 Resultaten uit het marktonderzoek
De markt van datacenterdienstverlening in Nederland bestaat uit een groot aantal partijen met uiteenlopende portfolio’s. Aan de aanbodzijde bestaat de neiging tot sterke simplificatie van het dienstenpakket (“een doos waar stroom, koeling en verbindingen in- en uitgaan”), terwijl aan de vraagzijde veel
uiteenlopende definities van datacenters en datacenterdiensten te horen zijn. Daarom heeft Stratix in
dit onderzoek een model ontwikkeld, een datacenter-taxonomie, dat de markt beschrijft en tot een
logische indeling naar soorten datacenters leidt. De omvang van een datacenter blijkt geen indicatie te
zijn voor het aantal of het soort klanten. Omvang in generieke zin is derhalve geen criterium voor vitaalbepaling.
Andere belangrijke bevindingen zijn:
1. In diverse regio’s in het land bestaat gebrek aan keuze van datacenters, wat ongewild kan
leiden tot een single point of failure, met mogelijk grote gevolgen op regionale schaal bij
uitval;
2. Er zijn IT bedrijven met eigen commerciële datacenters die als keten opereren en daardoor als
datacenter onder de radar blijven. In het rapport is deze categorie aangeduid met de term
verticals;
3. Er zijn datacenters die met sommige klanten buitengewone specificaties zijn overeengekomen,
die de mogelijkheden van uitwijk of migratie belemmeren;
4. In twee gebieden in Nederland bestaat een dermate hoge concentratie van datacenters dat ze
eigenlijk als twee clusters moeten worden beschouwd, waardoor het risicoprofiel van een
cluster als geheel een rol moet spelen in de vitaalbeoordeling;
5. Een beperkt aantal datacenters is dermate omvangrijk dat zij als “te groot om te falen”
moeten worden beschouwd.
© Stratix 2020

Onderzoeksrapport - Datacenters vitaal?

2

Voor deze datacenters is omvang wel degelijk een sterke indicatie voor vitaalbepaling. Het
beleid ten aanzien van vitaalbepaling moet rekening houden met de noodzaak van een
voorziening om de gevolgen van wegvallen van de dienstverlening te ondervangen bij
uitvallen van dit soort datacenters.
In dit rapport concluderen wij dat de kans reëel is dat in de datacenters die hierboven onder punt 1 t/m
5 zijn genoemd processen lopen die bij langdurige uitval risico opleveren van maatschappelijke ontwrichting, al dan niet via cascade-effecten. Deze datacenters komen in aanmerking voor vitaalbeoordeling.

0.2 Analyse: risicofactoren voor maatschappelijke ontwrichting
Datacenters en de diensten die zij bieden op de Nederlandse markt vormen een omvangrijk en complex
ecosysteem. Van de ca. 140 datacenters (individuele adressen), behorend tot zo’n 50 organisaties is
een deel mogelijk verantwoordelijk voor vitale processen in de Nederlandse samenleving. Tot het dienstenspectrum van datacenters behoren:
•

Housing (rekken, suites en zalen met algemene faciliteiten)

•

Hosting (Servers en delen ervan, verhuurd aan derden)

•

Cloud clusters (cloud connectivity, front-ends voor hyperscalers)

•

IaaS (Infrastructure as a Service), PaaS (Platform…), SaaS (Software…)

•

Connectivity diensten (exchange points, meet-me rooms voor (public/private) peering)

•

Gegevensopslag en -verwerking

Echter, de verscheidenheid aan dienstenmix tussen de diverse typen datacenters is groot, variërend van
alleen housing tot aan een compleet dienstenpakket, met opslag, dataverwerking, softwarepakketten
en beheerdiensten (verticals). Bovendien is deze markt zeer dynamisch; er is sprake van groei, clustering, verschuiving in de dienstenmix en eigendomswisselingen. Het overzicht van diensten per datacenter (Annex A) kan daarom niet anders zijn dan een momentopname, met het doel de omvang en de
diversiteit van de markt najaar 2020 te illustreren.
Ordening van deze markt, met het oog op ontwikkeling van een beleidsinstrument voor vitaalbeoordeling, leidt tot het model in figuur 1.

Figuur 1 Model voor indeling datacenters met het oog op vitaalbeoordeling

© Stratix 2020

Onderzoeksrapport - Datacenters vitaal?

3

Dit model is de uitkomst van de eerder geschetste resultaten van het marktonderzoek. Gangbare criteria
die elders worden gehanteerd voor vitaalbeoordeling (aangesloten vermogen, vloeroppervlak, aantal
afhankelijke eindgebruikers) zeggen te weinig over risico op maatschappelijke ontwrichting bij uitval.
Parameters die geschikter zijn voor vitaalbeoordeling zijn:
•

Processen van afnemers (en hun klanten)

•

Uitwijkmogelijkheid

•

Hersteltijd bij grootschalige calamiteit

•

Verkeer en (werkelijke) energieconsumptie

Daarnaast is er nog een categorie datacenters die niet onmiddellijk in het oog springt als potentieel
vitaal, maar dat toch kan zijn (de categorie “onder de radar”). Door vergaande verticale integratie en
vermenging van functies zijn deze (veelal niet-publieke) rekencentra niet als datacenter herkenbaar
volgens de definitie in het onderhavige onderzoek, maar kan uitval van deze faciliteiten wel aanzienlijke
maatschappelijke schade en/of cascade-effecten teweegbrengen.

0.2.1

Processen in plaats van harde criteria

Zowel aan de vraag- als aanbodzijde bestaat aanzienlijke onbekendheid met het begrip ‘vitale infrastructuur’, alsmede de consequenties die dat kan hebben. De reacties van de benaderde partijen lopen
mede daardoor sterk uiteen.
Over de criteria voor vitaal-bepaling van datacenters bestaat evenwel marktbrede consensus. Harde
criteria als vloeroppervlak, stroom-aansluitwaarde of aantal personen dat direct afhankelijk is van de
dienstverlening zijn daarvoor ongeschikt. Er zal gekeken moeten worden naar de processen van de
klanten in de datacenters.
De meeste partijen zien in dat uitval van vitale processen kan leiden tot zowel cascade effecten als
maatschappelijke ontwrichting, onder andere door het wegvallen van continuïteit.
Hierbij doet het probleem zich voor dat lang niet alle exploitanten van datacenters voldoende kunnen
weten van de klanten om de processen en de noodzaak van continuïteit te kunnen inschatten. In het
voorgestelde beslismodel is daar rekening mee gehouden, door ook andere partijen dan alleen de datacenters bij het proces te betrekken.

0.2.2

Stroomverbruik en verkeer als criterium

Het is desondanks raadzaam om het harde criterium van stroomverbruik (in tegenstelling tot aansluitcapaciteit) te laten meewegen bij het proces van vitaal verklaren. Dat geldt ook voor het criterium
verkeer. Hiervoor is niet zozeer het feitelijke verkeersvolume bepalend, maar de connectiviteit: het
aantal partijen en/of aansluitingen in de ‘meet-me-rooms’ van elk afzonderlijk datacenter. Een hoge
connectiviteit vergroot de waarschijnlijkheid van aanwezigheid van vitale processen of andere belangrijke maatschappelijke processen.

0.2.3

Draagvlak in de markt

Nut en noodzaak van een beleid voor vitaal-bepaling van datacenters zijn zowel voor de vraag- als de
aanbodzijde van deze markt niet vanzelfsprekend; er leven twijfels bij een groot deel van de betrokkenen. Datzelfde beeld is naar voren gekomen tijdens de gesprekken met experts. Die twijfels zijn grotendeels te herleiden tot de onbekendheid met het onderwerp, de vrees voor hogere lasten voor partijen
en mogelijk verstorende effecten op de markt.

© Stratix 2020

Onderzoeksrapport - Datacenters vitaal?

4

Een aantal betrokkenen heeft expliciet aangegeven voor zichzelf geen rol te zien bij het onderwerp
“vitaal” omdat zij menen voldoende maatregelen te hebben getroffen om de continuïteit van de processen te waarborgen. Aan de vraagzijde zijn dat partijen die het gebruik van de commerciële datacenters afbouwen en uitwijken naar de hyperscale datacenters (lees: “de cloud”). Deze partijen achten
kwaliteit en omvang van die dienstverlening, in combinatie met contracten, SLA’s en audits, meer dan
afdoende geborgd. Aan de aanbodzijde zijn het de partijen die maatwerkaanbod leveren aan de publieke
of private sector met additionele contractuele bepalingen en verplichtingen. Zij zien de meerwaarde van
vitaal verklaren niet in.
Op dit moment is het draagvlak dan ook gering, maar het is aanwezig. Er zijn partijen en experts die
de meerwaarde en voordelen kunnen benoemen op basis van de eigen verwachtingen over de inhoud
van vitaal verklaren.

0.3 Conclusie
0.3.1

Beantwoording onderzoeksvragen

In antwoord op de onderzoeksvragen hebben wij een overzicht opgenomen van 140 datacentervestigingen die in Nederland diensten aanbieden op de openbare markt (Annex A). De beschrijving van
datacenterdiensten op de Nederlandse markt is opgenomen in hoofdstuk 4 van dit rapport. Zowel het
datacenterbestand als het dienstenspectrum is dynamisch. Datacenters komen en gaan, groeien, krimpen, fuseren, wisselen van exploitant of eigenaar en worden opgenomen in bedrijfsketens. Nieuwe diensten en voorzieningen doen voortdurend hun intrede. Annex A is een momentopname van najaar 2020.
Zowel de datacenters in het overzicht als hun dienstenpakket zijn aan verandering onderhevig.
Een model van de Nederlandse datacentermarkt ten behoeve van beleidsontwikkeling vitaalbepaling
ordent de markt naar generieke en specifieke kenmerken van datacenters die aanleiding kunnen geven
tot vitaalbeoordeling.
•

•

Generieke kenmerken:
o

Huisvesten van één of meer vitale processen

o

Locatie- of maatwerkaspecten die uitwijk uit het betreffende datacenter belemmeren

Specifieke kenmerken:
o

Lange hersteltijd bij grote incidenten (veelal door levertijd in operationele techniek)

o

Te groot om te falen (omvang meet.me ruimte, energieconsumptie, gebruikers)

Daarnaast is er een categorie “onder de radar” van datacenters die potentieel in aanmerking komen
voor vitaalbeoordeling, maar (nog) niet als zodanig herkenbaar zijn.

0.3.2

Notificatieprocedure

Uit het marktonderzoek blijkt brede consensus over de wijze waarop datacenters als (potentieel) vitaal
kunnen worden aangemerkt. Een notificatieprocedure op basis van zelfaanmelding geniet de voorkeur.
Voor exploitanten van datacenters en andere partijen is dit de meest logische methode en tegelijk draagt
het bij aan vergroting van het draagvlak.
Gekeken moet worden naar een procedure die niet al te vrijblijvend is en de bedrijven aanzet om tijdig,
correct en volledig te communiceren, zonder dat dit negatief uitwerkt op de ontwikkeling van het draagvlak.

© Stratix 2020

Onderzoeksrapport - Datacenters vitaal?

5

Daarnaast is het een manier om ontwikkelingen te adresseren, die anders onder de radar blijven. De
belangrijkste daarvan zijn:
•

Nieuwbouw en/of uitbreiding van bestaande datacenters

•

Het uit de markt halen van datacenter capaciteit

•

De vorming van nieuwe geografische clusters

0.3.3 Hyperscalers: buiten scope, of toch niet helemaal?
De dedicated datacenters van de cloudaanbieders, tech-reuzen als Google, Microsoft en Amazon, de zogenaamde hyperscale datacenters, bieden geen datacenterdiensten aan op de Nederlandse markt. Om
die reden vallen zij buiten de scope van dit onderzoek.
Er is echter een duidelijke trend zichtbaar dat gebruikers van rekencentra en datacenters de workload in
toenemende mate bij hyperscale datacenters onderbrengen. Deze ontwikkeling is zichtbaar bij alle soorten gebruikers en dus nadrukkelijk niet beperkt tot multinationals. Als die trend doorzet, zal een beleid
voor vitaal-bepaling hiermee rekening moeten houden. Dit is een grensoverschrijdend vraagstuk. Het
onderwerp zal daarom op EU-niveau moeten worden besproken.

© Stratix 2020

Onderzoeksrapport - Datacenters vitaal?

6

Inhoudsopgave
0

1

2

3

4

Managementsamenvatting ................................................................................................... 2
0.1

Resultaten uit het marktonderzoek ............................................................................... 2

0.2

Analyse: risicofactoren voor maatschappelijke ontwrichting ............................................. 3

0.3

Conclusie ................................................................................................................... 5

Inleiding ............................................................................................................................ 9
1.1

Opdracht ................................................................................................................... 9

1.2

Opdrachtgever ......................................................................................................... 10

1.3

Opdrachtnemer ........................................................................................................ 10

1.4

Klankbordgroep ........................................................................................................ 10

Opzet van het onderzoek ................................................................................................... 11
2.1

Visie op de opdracht ................................................................................................. 11

2.2

Scope en afbakening ................................................................................................. 11

2.3

Leeswijzer ............................................................................................................... 11

Aanpak onderzoek op hoofdlijnen ....................................................................................... 13
3.1

Aanpak .................................................................................................................... 13

3.2

Quickscan ................................................................................................................ 13

3.3

Marktonderzoek ........................................................................................................ 14

3.4

Analyse van de onderzoeksresultaten .......................................................................... 14

3.5

Rapportage .............................................................................................................. 14

Datacenters en hun dienstverlening .................................................................................... 15
4.1

Datacenters beslaan een breed veld ............................................................................ 15

4.2

Dienstverlening van datacenters ................................................................................. 17

4.3

Extra diensten .......................................................................................................... 19

4.4

Marktplaats .............................................................................................................. 19

4.5

Certificering ISO9001, ISO27001 en NEN7510 ............................................................. 20

4.6

Van ruimte verhuur via applicatieprovider tot vertical .................................................... 20

4.7

Uitleg overzicht ........................................................................................................ 21

© Stratix 2020

Onderzoeksrapport - Datacenters vitaal?

7

5

6

7

Bevindingen en resultaten marktonderzoek .......................................................................... 23
5.1

Enquête onder de exploitanten van datacenters ............................................................ 23

5.2

Marktverkenning....................................................................................................... 25

5.3

Enige (kritische) kanttekeningen vanuit de klankbordgroep ............................................ 27

Model voor vitaal-bepaling ................................................................................................. 29
6.1

Vraag vooraf: wel of niet vitaal? ................................................................................. 29

6.2

Cascade effecten en maatschappelijke ontwrichting: hoe te beoordelen? ......................... 30

6.3

Indeling datacenters voor vitaalbeoordeling ................................................................. 31

6.4

Generiek kenmerk: er worden vitale processen gehuisvest............................................. 31

6.5

Generiek kenmerk: geen reële uitwijkmogelijkheid ....................................................... 33

6.6

Specifiek kenmerk: te complex om snel te herstellen .................................................... 33

6.7

Specifiek kenmerk: te groot om te falen ...................................................................... 35

6.8

Categorie: “onder de radar” ....................................................................................... 35

Conclusie ......................................................................................................................... 37
7.1

Antwoord op de onderzoeksvragen ............................................................................. 37

7.2

Vraagzijde niet volledig vertegenwoordigd ................................................................... 38

7.3

Situatie buiten Nederland .......................................................................................... 38

Overzicht van datacenters ...................................................................................... 40
Enquêteresultaten ................................................................................................. 48
Deelnemersveld klankbordgroep ............................................................................. 53
Beknopte weergave gesprekken aanbodzijde ............................................................ 54
Beknopte weergave gesprekken branche-organisaties en connectiviteitsleverancier ....... 56

© Stratix 2020

Onderzoeksrapport - Datacenters vitaal?

8

1 Inleiding
In opdracht van het Agentschap Telecom heeft Stratix onderzoek verricht naar de markt van datacenters
in Nederland, met het oog op de beoordeling door het ministerie van Economische Zaken en Klimaat
(EZK) in hoeverre datacenters als vitale infrastructuur moeten worden aangemerkt. Daartoe is een
model ontwikkeld waarmee een indeling van deze markt wordt gemaakt, die een beoordeling voor de
onderscheiden typen datacenter en -diensten mogelijk maakt.
Aanleiding tot het onderzoek
Datacenters nemen toe in belang binnen de digitale infrastructuur in Nederland. Onder de Wet Beveiliging Netwerk- en Informatiesystemen (Wbni) is een beperkt aantal dienstaanbieders in de digitale infrastructuur aangemerkt als “aanbieder van essentiële dienst”1 . Datacenters zijn momenteel niet aangewezen. Wel zijn datacenters vanaf een bepaalde omvang onlangs onder de Wet ongewenste zeggenschap telecommunicatie gebracht (Wozt), zodat (toekomstige) overnames van deze datacenters getoetst zullen worden. Andere onderzoeken naar datacenters hebben typeringen opgeleverd die niet afdoende zijn voor de beoordeling in hoeverre deze als vitale infrastructuur moeten worden aangemerkt.
Naar aanleiding van signalen uit de markt die aangeven dat datacenters of de diensten die zij aanbieden
minstens evenzo vitaal2 zouden zijn heeft het ministerie EZK tot het onderhavige onderzoek besloten.

1.1

Opdracht

De opdracht behelst een onderzoek naar datacenters in Nederland met een commercieel dienstaanbod
gericht op de Nederlandse markt, ten behoeve van (latere) beleidsontwikkeling door het ministerie van
Economische Zaken en Klimaat.
Om de vraag te kunnen beantwoorden in hoeverre datacenters vitaal zijn, is inzicht nodig in bestaande
typen datacenters en hun dienstenportefeuille. Voor het typeren van die diensten moet het onderzoek
aangeven hoe die variëteit aan datacenters/dienstenportefeuille het beste kan worden ingedeeld en
welke parameters geschikt zijn om tot een adequate vitaalbeoordeling te kunnen komen.
Het onderzoek is gericht op het vinden van antwoord op de volgende onderzoeksvragen:
1. Oplevering van een overzicht van alle datacenters in Nederland.
2. Beschrijving van diensten die datacenters aanbieden op de Nederlandse markt.
3. Per datacenter: overzicht van de aangeboden diensten en welke parameters daarvoor
belangrijk zijn. Voorbeelden van datacenterdiensten kunnen zijn; interconnectiviteit,
direct peering, lokale IXP enz.
4. Voorstel voor een beargumenteerd model (“indeling”), op basis van dit onderzoek en de aangedragen parameters. Deze indeling moet bruikbaar zijn om beleid voor vitaal-bepaling van
datacenters te ontwikkelen, bijvoorbeeld geschikt voor het maken van een indeling van datacenters in vitaal/niet-vitaal voor Nederland. De onderbouwing van de indeling met daarin de
gebruikte parameters moet recht doen aan de branche en haar gebruikers/klanten.

1 Aanbieder van essentiële diensten (Wbni): hij die een dienst aanbiedt die van essentieel belang is voor

instandhouding van kritieke maatschappelijke en/of economische activiteiten. Voor IT-bedrijven beperkt tot Internetknooppunt, DNS-dienstverlener, of een Register voor topleveldomeinnamen.
2 Een vitale aanbieder is een aanbieder van een essentiële dienst, of een aanbieder van een andere
dienst waarvan de continuïteit van vitaal belang is voor de Nederlandse samenleving.
© Stratix 2020

Onderzoeksrapport - Datacenters vitaal?

9

1.2 Opdrachtgever
Het onderzoek is uitgevoerd in opdracht van Agentschap Telecom, onderdeel van het ministerie EZK.
Opdrachtgever heeft een begeleidingscommissie ingesteld die vanuit het agentschap en het ministerie
het onderzoek heeft gevolgd en ondersteund.

1.3 Opdrachtnemer
Opdrachtnemer is Stratix B.V. in samenwerking met Niamat Adviesbureau.

1.4 Klankbordgroep
Teneinde voldoende draagvlak in de markt te waarborgen voor het onderzoek en de resultaten is een
klankbordgroep ingesteld van relevante partijen aan zowel vraag- als aanbodzijde van de markt. Deze
partijen hebben in een klankbordsessie commentaar gegeven op het onderzoek en hebben feedback
kunnen leveren op het concept eindrapport. Annex C bevat de lijst van deelnemende organisaties in de
klankbordgroep.

© Stratix 2020

Onderzoeksrapport - Datacenters vitaal?

10

2 Opzet van het onderzoek
2.1 Visie op de opdracht
In deze opdracht staat de vraag centraal in hoeverre datacenters en de diensten die zij bieden moeten
worden aangemerkt als vitaal. Om deze vraag te beantwoorden is een adequate typering van de datacenters en hun dienstverlening noodzakelijk. Dit onderzoek is gericht op het creëren van een bruikbare
indeling van de Nederlandse markt van datacenters en de diensten die zij leveren.

2.2 Scope en afbakening
2.2.1

Commerciële dienstverlening in Nederland

Het onderzoek richt zich op datacenters in Nederland die diensten leveren, gericht op de Nederlandse
markt. Het onderzoek leidt tot een operationele definitie van datacenters en diensten die zij aanbieden.
Het te ontwikkelen model van de datacentermarkt dient om datacenters te selecteren voor eventuele
vitaalbeoordeling. De uitkomst van de vitaalboordeling volgt niet uit het model, maar uit het beleid dat
daartoe vanuit de overheid wordt ontwikkeld.

2.2.2

Uitsluitingen en beperkingen

Het onderzoek beperkt zich tot datacenters in Nederland die commerciële datacenterdiensten aanbieden
primair aan afnemers in Nederland. Hyperscalers – de datacenters van Google, Microsoft, Amazon, et
cetera – zijn buiten beschouwing gebleven, omdat die geen commerciële datacenterdiensten aanbieden
aan afnemers op de Nederlandse markt. Om dezelfde reden zijn ook rekencentra – private computercentra met opslag- en rekencapaciteit bij organisaties waar ICT-dienstverlening niet de kernactiviteit is
– niet meegenomen in het onderzoek.

2.2.3

Verticals

Verticals – datacenters van geïntegreerde zakelijke dienstverleners (onder meer Atos, CapGemini, IBM)
vallen wel binnen de scope van het onderzoek, voor zover zij naast de geïntegreerde functie ook datacenterdiensten aan derden aanbieden.

2.3 Leeswijzer
Hoofdstuk 3 beschrijft onze aanpak van het onderzoek, waarin wij de fasering en de ingezette onderzoeksinstrumenten uiteenzetten.
Daarna, in hoofdstuk 4, volgt een beschrijving van datacenters en hun dienstverlening in Nederland.
Hiermee beantwoorden wij de eerste drie onderzoeksvragen. Dit hoofdstuk is een introductie op de rest
van het rapport, waarin wij de bevindingen uit het onderzoek presenteren.
Hoofdstuk 5 gaat in op de bevindingen en resultaten van het onderzoek; de globale verslaglegging van
de uitkomsten van de enquête onder alle datacenterbedrijven, de interviews ter verdieping en de gesprekken met de expertise-instellingen.

© Stratix 2020

Onderzoeksrapport - Datacenters vitaal?

11

Hoofdstuk 6 bevat het uiteindelijke antwoord op de onderzoeksvraag naar het model van de datacentermarkt waarin wij per onderscheiden type datacenter een uitspraak doen of vitaal-bepaling wenselijk
is en welke criteria daarbij dan kunnen worden gehanteerd.
In hoofdstuk 7 sluiten wij het rapport af met de conclusie.

© Stratix 2020

Onderzoeksrapport - Datacenters vitaal?

12

3 Aanpak onderzoek op hoofdlijnen
3.1 Aanpak
Het onderzoek is in vier fasen uitgevoerd, zoals weergegeven in figuur 2.

Marktonderzoek

Quickscan

•Definitie datacenters
•Verkenning speelveld
•Inrichting
marktonderzoek

•Representanten
aanbodzijde
•Expertisebronnen
•Stakeholders
vraagzijde

Analyse
onderzoeksresultaten

•Synthese
marktonderzoek
•Workshop
modelontwikkeling
•Model uitwerken

Rapportage

•Draft en bespreking
•Definitieve rapportage

Figuur 2 - fasering van het onderzoek

3.2 Quickscan
Door middel van een quickscan hebben wij het speelveld afgebakend: definities gemaakt van het begrip
(commerciële) datacenters en hun kenmerken.
Onder alle ons bekende aanbieders van commerciële datacenters in Nederland (in totaal 51 rechtspersonen) hebben wij een online enquête gehouden, waarop wij een response van 19 geldig ingevulde
enquêtes hebben gekregen.
Vervolgens is een aantal aanbieders geselecteerd voor verdiepingsvragen tijdens interviews. Hierbij is
specifiek ook de aandacht gericht op partijen met naast Nederland een Duitse bedrijfsactiviteit, omdat
in Duitsland al een beleid is ingevoerd over “Kritische Infrastruktur”345 en de ervaringen vanuit Duitsland
daarom relevant kunnen zijn voor Nederland.
Daarnaast hebben wij een voor dit onderzoek representatieve vertegenwoordiging van afnemers van
datacenterdiensten samengesteld, veelal uit belangenorganisaties en grote gebruikers uit zowel het
bedrijfsleven als de publieke sector.

3

Kritis: https://www.bsi.bund.de/DE/Themen/KRITIS/kritis_node.html
Kritis vor Rechenzenter: https://www.bsi.bund.de/DE/Themen/Sicherheitsberatung/Hochverfuegbarkeit/hochverfuegbarkeit_node.html
5
Bitkom (Duitse "NL-Digital"): https://www.bitkom.org/Themen/Technologien-Software/Rechenzentren-IT-Infrastruktur/Welche-Rechenzentren-sind-Kritische-Infrastrukturen-und-was-hat-es-mit-gemeinsamen-Anlagen-auf-sich
4

© Stratix 2020

Onderzoeksrapport - Datacenters vitaal?

13

3.3 Marktonderzoek
Het marktonderzoek is uitgevoerd door middel van:
•

online interviews met representanten van de aanbodzijde van de markt van datacenterdiensten;

•

idem met representanten van de vraagzijde van deze markt deels via brancheorganisaties;

•

een expertsessie met onafhankelijke sectordeskundigen.

Daarbij hebben wij de vraagstelling van de enquête verdiept, ter ondersteuning van de resultaten van
de enquête. Tegelijkertijd beoogden wij een beeld te verkrijgen van de betekenis in de sector van het
begrip vitaal verklaren enerzijds en de daarvoor te hanteren parameters anderzijds.
Tot slot hebben wij een korte inventarisatie op internationaal vlak uitgevoerd naar vergelijkbare (lopende) discussies / initiatieven in andere landen.

3.4 Analyse van de onderzoeksresultaten
Op basis van de interviews hebben wij een model ontwikkeld voor de indeling van datacenters op kenmerken, die een indicator zijn voor potentieel grote impact van ernstige storingen, op het niveau van
maatschappelijke ontwrichting en cascade-effecten. Dit model structureert de sector als basis voor de
ontwikkeling van beleid. Deze indeling verdeelt de sector in een aantal categorieën van datacenters,
waarvan per categorie kan worden bepaald of beleid voor vitaal-bepaling moet worden ontwikkeld.
Uit de marktverkenning verkregen wij tevens een generiek beeld van de perceptie bij de verschillende
belangengroepen van het fenomeen ‘vitaal-verklaring’ als zodanig en van de daaraan verbonden consequenties voor de datacenters die het betreft. Dit hebben wij besproken in de klankbordsessie. Aan
de hand hiervan hebben wij het draagvlak voor vitaal-verklaring getoetst.

3.5 Rapportage
Het onderzoek omvat twee van elkaar te onderscheiden hoofdonderdelen, respectievelijk het marktonderzoek en het ontwikkelen van een beslismodel als basis voor beleidsontwikkeling. Wij presenteren
het model in een afzonderlijk hoofdstuk, apart van de resultaten van het veldonderzoek en de reflecties
daarop.
Commerciële datacenters zijn een relatief jonge bedrijfstak, met een beperkt aantal voorlopers als het
Computer Uitwijk Centrum. Er is tot nu toe dan ook weinig sectorbeleid gevoerd, hetgeen blijkt bij
verkenning en interviews over datacenters als vitale infrastructuur. Zowel aan de vraagzijde als de
aanbodzijde en bij brancheorganisaties speelt een definitievraagstuk: “Waar hebben we het hier over?”
en is er nog geen duidelijk en breed gedragen visie over het vraagstuk ‘datacenters als vitale infrastructuur’.
Doel van de rapportage is daarmee ook geworden, de conversatie op gang te kunnen brengen en een
gemeenschappelijk beeld te vormen voor verdere discussies.

© Stratix 2020

Onderzoeksrapport - Datacenters vitaal?

14

4 Datacenters en hun dienstverlening
4.1 Datacenters beslaan een breed veld
Het onderzoek naar datacenters als vitale infrastructuur richt zich op een brede interpretatie van het
begrip datacenter, het betreft ruimtes die ICT-systemen huisvesten. Daar kan men heden ten dage ook
klassieke telefooncentrales onder vatten, of technische ruimtes voor bedieningssystemen, maar het
begrip wordt eerst en vooral gebruikt voor IT-systemen als computerservers, data-opslagsystemen etc.
die real-time zijn te benaderen.
De begrippen ‘datacenter’ en ‘rekencentrum’ worden soms in het huidige Nederlandse taalgebruik ook
nog als synoniem gebruikt, maar in de praktijk is een begripsuitsplitsing ontstaan; datacenter als aanbieder van specifieke diensten als housing, hosting et cetera versus rekencentrum als organisatie-eigen
(intern) ICT-bedrijf. In Figuur 3 is de categorie rekencentrum uitgesplitst en verfijnd.

Figuur 3 Rekencentrum wordt als term voor ruimtes binnen (eigen) organisaties gebruikt

In Duitsland wordt een definitie gehanteerd die zowel datacenters als rekencentra omvat voor het vaststellen van Kritische Infrastruktur. Wie alle rekencentra, zoals in Duitsland, zou opnemen komt in een
zeer groot speelveld terecht. Technische ruimtes vol met computersystemen voor industrie en specifieke
infrastructuren vallen daar eveneens onder.
Serverruimtes bij niet-ICT-bedrijven met medegebruik voor (bijvoorbeeld) een glasvezelswitch op een
bedrijventerrein beschouwen wij niet als datacenters.
Een deel van de organisaties is hun rekencentra gaan delen (o.a. de Shared Service Centra). Zij bieden
huisvesting van ICT in die gebouwen niet op de openbare markt aan derden aan. Wij scharen dergelijke
gezamenlijke facilitaire gebouwen onder rekencentra.
Voorafgaand aan het onderzoek is in overleg met de opdrachtgever het te onderzoeken datacenterveld
verbijzonderd tot Commerciële Datacenters. Commercieel is een economisch begrip. Wij hebben dit
uitgelegd als dienstenaanbod aan derden op de openbare markt.

© Stratix 2020

Onderzoeksrapport - Datacenters vitaal?

15

Bij het criterium ‘op de openbare markt brengen voor derden’ moet echter een opmerking worden gemaakt. KPN heeft ruimtes in enkele (grote) telefooncentrales wel (in het verleden) als datacenter in de
markt gezet voor derden. Dit deden zij naast de door hun ook verhuurde colocatieruimtes voor telecomapparatuur. Daarnaast hebben zij enkele gespecialiseerde gebouwen in bezit gehad die zij sindsdien
hebben verkocht. Cellnex Telecom verhuurt opstelruimte in de zendtorens expliciet als datacenter. Wij
nemen de telecomruimtes (colocatie) niet mee, maar wel de expliciet als datacenter verhuurde gebouwen.
In de gebouwen6 van grote telecompartijen als VodafoneZiggo en KPN worden tegenwoordig wel steeds
meer servers geïnstalleerd. O.a. zogenaamde caching en relayservers voor content-distributie-systemen. Er is ook een trend zichtbaar om steeds decentraler computing en networking te combineren
(Edge, zie § 6.8). Deze systemen worden voorlopig primair als een telecomfunctie beschouwd.
Datacenter wordt als term vooral gehanteerd voor de gespecialiseerde gebouwen en ruimtes voor generieke ICT activiteiten (computing, dataopslag, connectiviteitssystemen). In de huidige branche van
datacenters wordt veelal een indeling gehanteerd als afgebeeld in Figuur 4. Dit betreft de permanente
datacenters (gebouwen). Mobiele of verplaatsbare datacenters zijn buiten beschouwing gelaten.

Figuur 4 Standaardindeling van permanente datacenters die nu veel in de sector wordt gehanteerd

Bij nadere beschouwing zijn de begrippen multi-tenant (meerdere huurders), single-tenant (één huurder) economisch. De term hyperscale betreft de extreem grote datacenters van de tech-reuzen Google,
Microsoft en dergelijke, in feite een bijzondere variant van single-tenant, zij het dan zonder ‘tenant’.
Deze hyperscalers vallen buiten de scope van dit onderzoek (zie “0.3.3 Hyperscalers: buiten scope, of
toch niet helemaal?”).
In de regio Amsterdam vinden wij grote datacenters met één enkele hoofdhuurder en forse energievermogens. Dit zijn echter geen hyperscalers, omdat de hoofdhuurder daar juist is gevestigd vanwege
de nabijheid van andere datacenters (bijv. voor het cloud-cluster of het connectiviteitscluster).
Shared Service Centers binnen een branche of cluster organisaties zijn veelal gericht op één specifieke
doelgroep, bijvoorbeeld de doelgroepnetwerken voor onderwijs en Virtual Private Networks (VPN), die
in sommige branches nog steeds bestaan). Zij bieden geen datacenterdiensten aan op de openbare
markt en worden daarom niet meegenomen in dit onderzoek.

6 Ontvangststation, distributiepunten, lokaal-centra, telefooncentrales, Points-of-Presence.

© Stratix 2020

Onderzoeksrapport - Datacenters vitaal?

16

Concluderend is daarmee de focus voor dit onderzoek vrij simpel: het onderzoek richt zich primair op
de multi-tenant datacenters, met uitsluiting van de single-tenant en hyperscale datacenters.

4.2 Dienstverlening van datacenters
Elk datacenter voorziet de klanten van stroom, klimaatbeheersing en connectiviteit. De gebouwen zijn
altijd voorzien van meerdere veiligheidssystemen aan de binnen- en buitenzijde. Naast deze basisfunctionaliteiten leveren de meeste datacenters extra diensten. Daarmee breiden ze de basisdienstverlening
uit of zorgen voor verbreding van het portfolio. De belangrijkste standaarddiensten en meest voorkomende extra diensten staan hieronder kort toegelicht.

4.2.1

Stroomvoorziening

Een datacenter zorgt voor de stroomvoorziening van het hele gebouw. Niet alleen de IT van en voor de
klanten, ook de OT7 wordt bij voorkeur op redundante wijze aangesloten. IT en OT zijn ook aangesloten
op een noodstroomvoorziening van het datacenter.
Klanten weten hoeveel stroom er beschikbaar is op rack-, corridor- of zaalniveau. Het verbruik wordt
door de datacenter aanbieder precies bijgehouden, zodat deze variabele kosten aan de individuele klanten kunnen worden doorberekend.
Datacenters concurreren onderling op het stroomvermogen dat ze kunnen leveren en de omvang van
de maatregelen om redundant te zijn. Dat er een noodstroomvoorziening aanwezig is spreekt voor zich,
daarover wordt minder gedetailleerd gecommuniceerd.

4.2.2

Klimaatbeheersing

Onder klimaatbeheersing wordt hier verstaan de maatregelen om de aanwezige IT en OT binnen de
nauwe bandbreedte van de juiste temperatuur en luchtvochtigheid te houden. Het omvat ook de maatregelen die zorgen voor zo min mogelijk stofdelen en andere vormen van vervuiling.
Rapportage over deze waardes begint steeds meer gemeengoed te worden. De technische vooruitgang
maakt het mogelijk en de rapportages zijn voor een groeiende groep klanten standaard onderdeel van
de SLA.

4.2.3

Connectiviteit

Onder de connectiviteit van een datacenter wordt hier verstaan het bieden van de mogelijkheid met
tenminste één carrier te kunnen verbinden vanaf elk rack in het datacenter.
Voor datacenters is het aantrekkelijk veel carriers in het pand te hebben. De meet-me-rooms die elders
in het rapport staan genoemd als criterium zijn dan ook belangrijk. De rol van het datacenter bij connectiviteit kan per carrier verschillen. De scope van de dienstverlening hiervoor varieert. Het kan zich
beperken tot het mogelijk maken dat de klant en carrier worden gekoppeld. Maar er zijn ook datacenters
die de connectiviteit doorverkopen en voor dat deel dus een factuurrelatie met de klant onderhouden.
De trend bij connectiviteit is dat dit op steeds grotere schaal als een cloud model wordt aangeboden.

7 OT, Operationele technologie, staat voor hardware en software die veranderingen detecteert of ver-

oorzaakt, door middel van directe monitoring en controle van apparatuur, activa en processen.
© Stratix 2020

Onderzoeksrapport - Datacenters vitaal?

17

Bandbreedte kan in minder dan een dag worden geleverd voor de duur van soms minder dan een week.
De rol van de datacenters is hier beperkt tot het voorhanden hebben van de techniek. Die betrekken zij
van de carrier die de schaalbare bandbreedte regelt.
Een andere vorm van connectiviteit bestaat uit wat in het onderzoek cloudopritten wordt genoemd. Die
zorgen ervoor dat een klant een directe en daarmee betere en veiliger verbinding krijgt met de grote
cloudaanbieders en hyperscalers. Het aantal datacenters in Nederland dat dergelijke verbindingen kan
bieden is beperkt. De groep datacenters van waar het mogelijk is direct te verbinden met een datacenter
met cloudoprit is groter. In de tabel (Annex A) zijn deze datacenters voorzien van DC (direct cloud) en
IDC (indirecte cloud).

4.2.4

Toegang tot Internet Exchanges

De laatste vorm van connectiviteit bestaat uit de toegang tot internet exchanges, de IX-en. Nederland
kent meerdere IX-en. Elk daarvan zorgt dat partijen tegen geringe kosten met elkaar verkeer kunnen
uitwisselen.
Het principe van de IX-en heeft het internet groot gemaakt. Tegenwoordig wordt tot 70 procent van het
verkeer op andere manieren afgewikkeld. Dat wil niet zeggen dat een IX minder belangrijk is dan voorheen.
Voor datacenters blijft het aantrekkelijk nauwe banden met een IX te onderhouden. Een datacenter dat
als Point of Presence (POP) voor een IX geldt, gebruikt dat om klanten te werven en te behouden. De
klant bepaalt of hij van de IX diensten gebruik maakt. De rol van het datacenter is daarbij verder
beperkt.

4.2.5

Indicatie voor vitaal?

Omvang en het soort connectiviteit kunnen indicaties zijn voor de aanwezigheid van vitale klanten of
processen. Omdat connectiviteit tegenwoordig door het pay-per-use model zo makkelijk en vooral snel
kan wijzigen is het echter een parameter met beperkte waarde. Dit soort vluchtige connectiviteit neemt
fors toe en verdringt andere verbindingssoorten. Maar belangrijker is dat deze dienstverlening, inclusief
facturatie, voor een deel buiten de datacenters om gaat.
Andere vormen van connectiviteit zoals direct connects en private peerings lijken een betere graadmeter
voor de aanwezigheid van belangrijke klantprocessen, vanwege het bestendiger karakter van deze verbindingen. Klanten die voor deze type verbindingen kiezen vinden het immers belangrijk omvang en
bestemming van het verkeer meer af te schermen dan normaal het geval is. Het gaat hier om data die
om diverse redenen niet publiek toegankelijk is. Minstens zo belangrijk is dat het gaat om overeenkomsten tussen de klanten van het datacenter en derden.
De aanwezigheid van een IX POP zegt wat dat betreft iets meer over een datacenter, net als de omvang
van de meet-me-rooms.

4.2.6

Veiligheidssystemen

Eén van de grote voordelen van een datacenter boven een inpandige serverruimte is dat er meer aan
veiligheid gedaan kan worden. De fysieke veiligheid van elk modern datacenter is van hoog niveau.
Toegang tot het gebouw is beperkt. In het gebouw is het in de regel niet mogelijk zich vrij tussen zalen
of etages te bewegen.

© Stratix 2020

Onderzoeksrapport - Datacenters vitaal?

18

Veiligheid gaat verder dan de fysieke toegang tot het gebouw. 24/7/365 videobewaking hoort daar ook
bij. De aanwezigheid van brand- en rookmelders is net als het gescheiden houden van afvalstromen
nodig om de kans op incidenten te verkleinen.
Elk datacenter communiceert over deze aspecten, het is een hygiënefactor. De meeste datacenters
leggen ook gedetailleerd uit hoe brand en rookontwikkeling wordt bestreden.
De veiligheid in een datacenter kan verder worden verhoogd door de ruimtes voor de servers verder af
te schermen. Datacenters doen dat door delen van de zalen te voorzien van een extra kooi en of de
individuele racks te voorzien van hele of halve deuren met sloten die alleen door de klant te openen
zijn. Private caging en private housing zijn niet in elk datacenter mogelijk.

4.3 Extra diensten
4.3.1

Hardware

Tot de basis dienstverlening van een datacenter hoort dat de klant zijn eigen hardware in een eigen of
toegewezen rack kan onderbrengen en onderhouden. De begrippen die daarbij horen zijn collocation en
serverhousing. In het rapport zijn ze samengevoegd tot het begrip housing.
Remote hands is een extra dienst van datacenters waarbij de klant het datacenterpersoneel expliciet
opdracht geeft vooraf afgesproken onderhoud aan zijn hardware door te voeren. Voor het resetten van
een server of vervangen van een onderdeel hoeft de klant dan zelf niet meer naar het datacenter te
gaan.
Bij remote hands gaat het vaak min of meer om incidentele en vooral kleine handelingen. Onder beheer
verstaat men alle processen die een klant on site of remote kan uitvoeren. Het aantal datacenters dat
volledig beheer aanbiedt is geringer dan de groep datacenters waarbij remote hands mogelijk is.

4.3.2

Connectiviteit – veiligheid

Een eveneens recente ontwikkeling is dat datacenters een cybersecurity portfolio voeren. Anti DDoS
maatregelen zijn het bekendst. Hiermee willen datacenters voorkomen dat klanten offline moeten gaan
bij aanvallen. Het moet ook voorkomen dat de andere klanten van het datacenter last ondervinden.
Complex aan het model is dat het datacenter de mogelijkheid krijgt op de connectiviteit van de individuele klanten in te grijpen. Of het daarbij om eigen dienstverlening gaat of om een ingekochte dienst is
niet altijd zichtbaar.

4.4 Marktplaats
De anti DDoS maatregelen passen in het beeld dat een grotere groep datacenters zich profileert als een
platform dat vraag en aanbod bijeenbrengt. Men wil zich als marktplaats profileren en daarmee inhaken
op het succes van de grote cloudaanbieders. Een beperkt aantal datacenters biedt als onderdeel van de
marktplaats ook een eigen IaaS platform aan.
Vooralsnog zijn de marktplaatsen van datacenters vooral een marketing gedreven activiteit. Om die
reden zijn ze niet als een aparte parameter opgenomen in het overzicht.

© Stratix 2020

Onderzoeksrapport - Datacenters vitaal?

19

4.5 Certificering ISO9001, ISO27001 en NEN7510
Datacenters laten zich certificeren naar ISO9001, 27001 of NEN7510. Dat doen ze primair omdat de
klanten het als voorwaarde stellen en uit concurrentieoverwegingen.
De enquête onder datacenters toont aan dat de meeste datacenters deze drie certificeringen herkennen,
maar niet per se zien als een parameter voor vitaal verklaren.
Het aantal datacenters dat is gecertificeerd is groot (zie Annex A). Circa 80 procent van de genoemde
bedrijven is naar ISO27001 gecertificeerd. NEN7510 komt ook veel voor, wat logisch is omdat het vaak
als afgeleide van de ISO27001 wordt beschouwd. De ISO27001 geeft aan hoe de informatiebeveiliging
procesmatig is ingericht om beveiligingsmaatregelen te effectueren. De NEN7510 doet dat ook, maar
geldt specifiek voor de zorgsector.
ISO9001 is de internationale generieke norm voor kwaliteitsmanagement. Deze komt iets minder bij de
opgesomde datacenters voor dan de ISO27001. De grote, internationale, datacenters hebben uitgebreide certificeringen, die in de regel ook online te raadplegen zijn. Bij de meer lokale of regionale
aanbieders van datacenterdiensten is dat minder het geval, zodat verificatie van de certificering lastig
wordt.

4.6 Van ruimte verhuur via applicatieprovider tot vertical
Het onderzoek strikt beperken tot de multi-tenant datacenters, omdat daar commercieel dienstenaanbod aan derden plaatsvindt, blijkt een te rigide aanpak; iets meer nuance is nodig gebleken. Figuur 5
geeft een standaardindeling in de hedendaagse ICT-sector qua mate van uitbesteding van ICT, lopend
van “alles zelf doen” (On Premises) tot alle ICT als dienstverlening inkopen ‘as-a-Service’.

Figuur 5 Gradatie tussen alle ICT zelf beheren tot alle diensten 'as-a-Service' uitbesteed

© Stratix 2020

Onderzoeksrapport - Datacenters vitaal?

20

De standaard dienstverlening van datacenters is hierboven beschreven. Een deel van de markt biedt
meer diensten dan housing. Men investeert en verhuurt soms ook zelf (delen van) servers (hosting), op
eigen naam of via dochterondernemingen. Tegenwoordig veel gebruikte termen zijn “Infrastructure as
a Service, Platform as a Service, en Software as a Service”.
Bij de Single-tenant datacenters is er sprake van één hoofdgebruiker. Een aantal grote klassieke ICTbedrijven en systeemhuizen exploiteert echter ook datacenters. Een deel is in hun handen gekomen
inclusief systemen en (maatwerk)applicaties via outsourcing deals met grote bedrijven.
Daarna heeft men dat soort dienstverlening voor meerdere klanten in enkele gebouwen geconcentreerd
en soms wordt er opstelruimte aan derden verhuurd, maar veelal blijft het bij de systemen van en voor
die klanten.
Een aantal van die ICT-bedrijven draait in die datacenters zelf ook applicaties en informatie-systemen
als “application service provider”, een term die sommigen equivalent stellen aan Software-as-a-Service.
Deze term wordt echter vaak gebruikt voor aanbieders van maatwerk en eigen systeemontwikkeling die
één of meer IT-processen uitvoeren voor klanten. Die dienstverlening wordt soms door een kwart tot
een derde van een hele bedrijfstak of meerdere sectoren in Nederland afgenomen 8 of men vervult er
een centrale rol mee in een informatieketen.
Zulke bedrijven, die datacenters met systeemverhuur en deels (eigen of in opdracht van een groep
ontwikkelde) applicaties combineren duiden wij in dit onderzoek aan als verticals. Soms is er rondom
zo’n partij en gebouw een heel ecosysteem gegroeid van gekoppelde partijen en zijn er complexe afhankelijkheden ontstaan.
Dergelijke datacenters met een hoge specialisatiegraad worden al snel over het hoofd gezien als men
alleen kijkt naar fysieke maten als: vierkante meters, energieverbruik en aantal huurders. Bij centrale
rollen in een branche is de impact op de aantallen eindgebruikers in Nederland die geraakt kan worden
soms groot.
Wij hebben daarom besloten om in dit onderzoek ook de verticals mee te nemen.

4.7 Uitleg overzicht
Annex A bevat een overzicht van alle ons bekende commerciële datacenters in Nederland, volgens de
bovenstaande indeling. Het gaat om ca. 140 gebouwen, in bezit van in totaal 51 rechtspersonen. Een
deel van die rechtspersonen exploiteert derhalve meerdere datacenters.
De grootste datacenters hebben 10.000 m2 vloeroppervlak of meer en zij kenmerken zich door (potentieel) een groot energieverbruik. Andere exploitanten bieden op meerdere plaatsen relatief kleine datacenters met enkele honderden vierkante meters vloeroppervlak aan.
Een deel van de grote datacenterexploitanten zijn vastgoedbedrijven (Real Estate Investment Trust of
REIT is de Angelsaksische term). Er is echter ook een partij, Iron Mountain, die voortkomt uit de klassieke (papieren) Archiefwereld, dat was immers ook dataopslag.

8 De markt

voor boekhoudprogramma’s in Nederland is bijvoorbeeld sterk geconcentreerd bij enkele
(nu online) partijen. In de markt voor (huis)artsensoftware is één partij in een decennium tot ca. 85%
marktaandeel gegroeid.

© Stratix 2020

Onderzoeksrapport - Datacenters vitaal?

21

Bij de verticals vinden wij ook enige IT-bedrijven en Internetbedrijven, die site-hosting aanbieden en
naar systeem- en applicatiebeheer zijn doorgegroeid en meer bieden dan de kale collocatie (housing).
Een flink aantal, maar niet alle, datacenters van substantiële omvang hebben zich verenigd in de Branchevereniging Dutch Data Center Association. Een deel van de verticals is ook lid van die branchevereniging, maar andere verticals blijven “onder de radar” en komen vaak pas boven bij analyseren van de
(belangrijke) informatieketens van hele branches of vitale processen.

© Stratix 2020

Onderzoeksrapport - Datacenters vitaal?

22

5 Bevindingen en resultaten marktonderzoek
5.1 Enquête onder de exploitanten van datacenters
De enquête is uitgezet onder 51 rechtspersonen. De enquête is in hoofdzaak naar leden van de algemene
directie gestuurd (meestal CEO, soms technisch c.q. operationeel manager). Er zijn 20 enquêtes ingevuld, één partij heeft de ingevulde enquête ingetrokken.
De response op de enquête omvat kleine partijen tot de allergrootste, en partijen met een regionale tot
internationale scope. Er is door partijen gereageerd, die primair de dienst “onderdak bieden” (housing)
leveren, als ook door aanbieders met een groter dienstenpakket (hostingdiensten, applicatiediensten,
verticaal geïntegreerd). Een deel verhuurt datacenterruimte aan Rijk en gemeenten en huisvest vitale
processen van de overheid. Een aantal heeft zowel datacenters in Nederland als in het buitenland in
exploitatie. Daarmee is er kwalitatief branche-dekkende diversiteit van de respondenten en kan de enquête als representatief worden beschouwd.
Hieronder behandelen wij de belangrijkste resultaten van de enquête.

Op de eerste vraag mochten respondenten meerdere antwoorden invullen. Daarbij zijn ook opties als
de ‘campus-datacenters’ (een groep dicht bij elkaar staande datacenters, soms door één partij gerealiseerd, maar door verschillende exploitanten verhuurd) als mogelijkheid gecreëerd. De belangrijkste
uitschieter was dat de meerderheid van de respondenten een voorkeur heeft om alleen de datacenters
te beschouwen die vitale processen faciliteren.

© Stratix 2020

Onderzoeksrapport - Datacenters vitaal?

23

De datacenters is gevraagd naar de vitale processen / functies die zij vervullen in het segment ICT/Telecom (inclusief Internet) en de overige vitale processen, zoals gedefinieerd op dit moment door het
Rijk9.

Wij merken op dat de zorg momenteel niet tot de vitale infrastructuren wordt gerekend.
Er zijn ook vragen gesteld over hoe aanbieders aankijken tegen kwantitatieve maten (aantal vierkante
meters, vermogenscapaciteit, aantal geraakte (eind)gebruikers bij grote storingen). Duidelijk werd direct dat het overgrote deel van de respondenten dat irrelevante criteria vindt voor vitaal-bepaling.
Slechts enkele respondenten vulden een grens in. Ten opzichte van de Duitse grenzen (1000 m2 vloeroppervlak, 5 MW en 500.000 geraakte eindgebruikers in heel Duitsland (82 miljoen inwoners)) legden
de zeer weinigen, die een ondergrens invulden de lat veel hoger (10 of 20 MW en 1 of 2 miljoen geraakte
eindgebruikers in Nederland (17,5 miljoen inwoners)).
De meeste datacenters maken zich bij een grote storing al na 1 minuut zorgen. Sommigen vullen zelfs
0 seconden in en streven naar een permanente beschikbaarheid. In bijlage 2 staan de overige resultaten
uit de enquête beschreven met korte analyses.
Een algemene indruk uit de enquête is dat een aanzienlijk deel van de aanbieders wel het groeiend
belang van de eigen bedrijfstak inziet, maar geen goed beeld heeft bij de voor hen als exploitant van
datacenters nieuwe begrippen als ‘vitale infrastructuur’ en ‘vitale aanbieder’.

9 Zie: https://www.nctv.nl/onderwerpen/vitale-infrastructuur/overzicht-vitale-processen

© Stratix 2020

Onderzoeksrapport - Datacenters vitaal?

24

5.2 Marktverkenning
5.2.1

Selectie van gesprekspartners

Uit de respondenten op de enquête, is een aantal aanbieders geselecteerd voor verdiepingsvragen tijdens interviews. Daarbij is ook hun reactie doorgesproken. Ook hebben wij aanbieders geïnterviewd die
de enquête niet hebben ingevuld.
Daarnaast hebben wij vertegenwoordigers van brancheorganisaties aan de aanbodzijde en de vraagzijde
benaderd voor een interview. Ook hebben wij enkele grote gebruikers uit zowel het bedrijfsleven als de
publieke sector benaderd.
Bij de selectie is ook specifiek aandacht gericht op partijen met naast Nederlandse datacenters ook een
Duitse bedrijfsactiviteit, omdat in Duitsland al een beleid is ingevoerd over “Kritische Infrastruktur”.
Daar zijn er twee van geïnterviewd, die ook aan de enquête hebben deelgenomen.

5.2.2

Bevindingen bij de aanbodzijde datacenters

De aanbodzijde van de markt is verkend in interviews met zeven exploitanten van datacenters van
verschillende omvang. Annex D bevat een globale samenvatting van deze gesprekken. De voornaamste
bevindingen uit deze interviews zijn:
•

Gangbare ‘harde’ criteria als vloeroppervlak, opgenomen vermogen en aantal klanten zijn niet
bruikbaar voor vitaal-bepaling van datacenters;

•

Gekeken moet worden naar de aanwezigheid van vitale processen in de klantenkring van het
datacenter, maar niet alle datacenters zijn daarvoor toegerust;

•

Er bestaat zorg over mogelijk marktverstorende effecten van vitaal verklaring; vooral grotere
datacenters zouden hiervan kunnen profiteren;

•

Men is nog niet overtuigd van de meerwaarde van vitaal verklaren van datacenters voor de
Nederlandse samenleving. In het algemeen vindt men zaken goed afgeregeld via uitwijk, beveiliging en zware SLA’s.

•

Enkele partijen hanteren een onderscheid tussen connectiviteits-datacenters en productie-datacenters10 (zie ook §6.1.2).

•

Uit de reacties blijkt dat men redeneert vanuit de bestaande en bekende redundantie- en continuïteitsmaatregelen. Vitaal verklaren wordt daar – ten onrechte – aan gelijk gesteld.

5.2.3

Bevindingen bij aanbodzijde brancheorganisaties

Datacenters in Nederland kunnen zich bij drie brancheorganisaties aansluiten, DDA, DHPA en NL Digital.
DHPA is daarbij aangesloten bij de koepelorganisatie DINL. DDA en DINL zijn als vertegenwoordigers
van de aanbodzijde geïnterviewd. Ook is met een leverancier van connectiviteit gesproken.
•

De organisaties zijn van mening dat het mogelijk is voldoende redundantie aan te leggen, waardoor continuïteit van de dienstverlening is gewaarborgd. Het is de klant die op basis van zijn
processen zelf moet aangeven of dit nodig is;

10 Een connectiviteitsdatacenter wordt primair als draaischijf, vanwaar het verkeer naar andere locaties

loopt, ingezet. Die locaties kunnen zijn vestigingen, cloudproviders en andere datacenters. Productie
datacenters zijn veelal de hyperscalers of cloud datacenters waar de applicaties draaien.
© Stratix 2020

Onderzoeksrapport - Datacenters vitaal?

25

•

Enige geïnterviewden hebben expliciet gewezen op een recent WRR rapport 11. Daarin staat dat
processen zo complex en onverwachts kunnen zijn dat zij niet altijd als parameter voor vitaal
verklaren kunnen gelden;

•

Datacenters hanteren zorgvuldig ontwikkelde procedures, contracten, SLA’s en audits. Deze
hebben breed draagvlak in de markt. Men hoopt deze als framework bij het proces van vitaal
verklaren terug te zien;

•

Men heeft twijfels over het nut van vitaal verklaren als regulering, vooral de meerwaarde die dit
heeft ten opzichte van de eigen bestaande continuïteitsmaatregelen;

•

De hele sector vitaal verklaren roept vragen op over het level playing field en de gevolgen
daarvan op de kwaliteit van de sector. Tevens zijn er zorgen over de effectiviteit van maatregelen op nationaal, in plaats van Europees niveau;

•

De organisaties geven aan dat datacenters in de regel niet precies weten wat de klanten doen
en wat hun processen zijn. Er is ook op gewezen dat door RFP’s en relatiemanagement die
kennis wel gedeeld moet worden, maar dat daarover niet gecommuniceerd kan worden.

5.2.4

Kennisinstellingen

Vertegenwoordigers van de kennisinstellingen NLNet, NCSC, RipeNCC en SURF en (toen nog) SURFnet
zijn in twee aparte sessies gesproken.
Over de eerder besproken harde criteria is men kritisch. Vitaalbeoordeling van datacenters is geen
kwestie van vloeroppervlak, aangesloten vermogen of aantal afhankelijke burgers, maar van het al of
niet huisvesten van vitale processen. Een voorkeur voor het kijken naar de processen overheerst ook
hier. Een deel van deze groep voorziet een probleem met het delen van informatie met de overheid.
Het gaat dan om het delen van informatie over de klanten door de datacenters. Voor sommige bedrijven
en instellingen is het onwenselijk dat bekend wordt op welke fysieke locatie hun data en applicaties zijn
opgeslagen.
Tijdens de eerste sessie is een discussie ontstaan of vitaal verklaren niet leidt tot het verleggen van
verantwoordelijkheden naar de overheid. Dat, of zelfs maar de perceptie dat dit het geval is, kan tot
ongewenste effecten leiden. De kennisinstellingen houden rekening met het verstoren van de huidige
marktverhoudingen door vitaal verklaren, los van de vraag of dat dan voor de hele sector of slechts een
deel van de aanbieders opgaat. Op dit punt heerst unanimiteit. Over de vraag of die ontwikkeling positief
of negatief zal uitwerken op de sector, lopen de meningen uiteen.
Dat certificeringen als ISO, NEN en PCI-DSS in het proces van vitaal verklaren een rol kunnen vervullen
is voor deze groep onwenselijk. Daarbij wordt onder andere als reden aangevoerd dat de grote datacenters, die makkelijker kunnen investeren in certificeringen, een bestaande voorsprong verder kunnen
uitbouwen als een minimum set van certificeringen een de facto voorwaarde wordt voor het vitaal verklaren.
Juist daarom zal een beleid voor vitaal-bepaling ook de belangen van de kleine datacenters voldoende
moeten beschermen. Mede om die reden is in deze groep de voorkeur voor self-assessments in het
proces van vitaal verklaren duidelijk aanwezig.

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2020/03/20/tk-bijlage-1-wrr-voorbereiden-opdigitale-ontwrichting

11

© Stratix 2020

Onderzoeksrapport - Datacenters vitaal?

26

De vertegenwoordigers van kennisinstellingen adviseren hyperscalers en de leveranciers van de datacenters bij het onderzoek te betrekken.
Tenslotte is er nog de opmerking dat als het doel van vitaal verklaren is dat de hele samenleving er
beter van wordt, dit aan alle schakels in de keten duidelijk moet worden gemaakt.

5.2.5

Bevindingen bij onderzoek aan de vraagzijde

De vraagzijde van de markt is via interviews met het CIO platform, de CIO-rijk, Politie Nederland, de
Nederlandse Vereniging van Banken (NVB), AMS-IX en SIDN in kaart gebracht.
AMS-IX en SIDN hebben ervaring met vitaal verklaard zijn, ook al is dat in een andere context. Toch
leven ook daar dezelfde vragen als elders in de markt. Is er sprake van een verplichting dat een vitaal
verklaarde organisatie altijd en met alle processen in een vitaal datacenter moet staan? Er zijn ook
vragen over de impact van het vitaal verklaren van individuele datacenters op het aanbod in Nederland.
Dezelfde zorgen zijn ook genoteerd tijdens het gesprek met het CIO platform. Hier is ook het verschil
in belangen van commerciële partijen en de overheid aan de orde gekomen. Voor commerciële partijen
staat continuïteit hoog in het vaandel, de overheid denkt primair aan veiligheid.
Als vitaal verklaren uitsluitend vanuit het overheid-veiligheidsperspectief wordt benaderd is dat voor het
bedrijfsleven onlogisch, omdat daar andere zorgen de boventoon voeren.
Daarnaast is er geconstateerd dat vitaal verklaren van een datacenter niets afdoet aan het feit dat het
bedrijf dat daar klant is altijd verantwoordelijk blijft.
Voor de politie is het vitaal verklaren van datacenters een proces dat weinig impact zal hebben. Men
maakt gebruik van eigen datacenters van het type dat buiten de scope van dit onderzoek valt. Waar
gebruik wordt gemaakt van een commercieel datacenter is dat op basis van zeer uitgebreide maatwerkcontracten.
Dat geluid is ook te horen bij de CIO-rijk. De rijksoverheid heeft eigen datacenters en maakt van de
diensten van twee commerciële aanbieders gebruik. De contracten daarvoor zijn ook bijzonder, waardoor een additioneel vitaal verklaren geen toegevoegde waarde heeft. Verder is genoteerd dat de eigen
overheidsdatacenters niet toegankelijk zijn voor de toezichthouder.
Voor de decentrale overheden gelden andere regels, zij mogen wel van de reguliere datacenters gebruik
maken.
Tenslotte is er nog het standpunt van de Nederlandse Vereniging van Banken (NVB). De banken maken
in grote mate gebruik van de diensten van Amerikaanse hyperscalers. De bankensector heeft met deze
partijen goede afspraken gemaakt.
Vitaal verklaren van datacenters is daarmee een optie die de bankensector niet direct gaat raken. Er is
de nodige twijfel over het nut van een dergelijke aanpak. De banken hebben de continuïteit goed geregeld en ze hebben een eigen nationale toezichthouder. Dat wil niet zeggen dat de NVB de ogen sluit
voor bepaalde geopolitieke ontwikkelingen. Dat moet echter op EU niveau worden aangepakt.

5.3 Enige (kritische) kanttekeningen vanuit de klankbordgroep
Een aantal leden van de klankbordgroep heeft op basis van het concept rapport een reactie gegeven.
Sommige reacties zijn tekstueel van aard, andere reflecteren meer op de aanleiding van het onderzoek
© Stratix 2020

Onderzoeksrapport - Datacenters vitaal?

27

en de daaruit te verwachten vraagstelling en conclusies van de onderzoekers. Deze laatste categorie
vermelden wij hier, met de opmerking onzerzijds dat het niet aan ons is om de (aanleiding van de)
opdracht ter discussie te stellen.
Onze opdracht is, met de onderzoeksvragen als uitgangspunt, een model te ontwikkelen als basis voor
beleidsvorming. De opmerkingen vanuit de klankbordgroep geven wij onverkort mee, zij het om praktische redenen gecondenseerd.

5.3.1

Een alternatief voor self-assessment

Eén van de leden van de klankbordgroep suggereert om, in plaats van datacenters tot een self-assessment aan te zetten, de gehele sector als niet-vitaal te bestempelen. Hiermee dwingt de overheid
de essentiële diensten te werken met dit gegeven. Dat schept duidelijkheid, is voor de aanbieders van
vitale diensten geen belemmering (5.2.2) en sluit aan bij de vraagzijde die geen meerwaarde ziet in het
vitaal verklaren van datacenters (5.2.5).

5.3.2

Discussie over de aanleiding van het onderzoek

Leden van de klankbordgroep vanuit de aanbodzijde van de markt stellen de waarom-vraag ter discussie. Het is niet duidelijk wat opdrachtgever met dit onderzoek beoogt; is er een probleem? Welk dan;
wat moet er opgelost worden? Spreekt men de juiste infrastructuur-laag aan?
Er zijn daarom (in het concept rapport) te weinig aanknopingspunten om conclusies te kunnen trekken.
Het rapport zou volgens deze redenering aandacht moeten besteden aan de achterliggende vragen:
1. Wat zijn de risico’s van uitval van een datacenter, wat zijn de effecten op de samenleving.
2. Welke mitigatie van die risico’s worden (nog) niet door huidige wetgeving (WBNI) geadresseerd,
of onvoldoende door klanten afgedwongen?
3. Kan vitaal verklaring bijdragen aan verminderen van die risico’s? Zo ja, hoe?
Volgens deze leden van de klankbordgroep moet het debat over de “vitaal” status voor datacenters nog
worden gevoerd, voordat het onderhavige onderzoek zinvol en doelgericht kan plaatsvinden.

5.3.3

Moet de bal niet liggen bij de klanten van de datacenters?

In lijn met het voorgaande, klinkt ook vanuit de gebruikers van datacenters de notie dat de dataeigenaren -de klanten of gebruikers van de datacenters- een verantwoordelijkheid hebben voor de wijze
waarop zij hun (al dan niet vitale) processen inregelen.
In het bijzonder de vitale aanbieders onder hen zijn in het kader van hun (wettelijke) verantwoordelijkheid en zorgplicht al gehouden om op basis van analyse de risico’s tot een aanvaardbaar niveau te
verlagen. Dit doen zij bij datacenters o.a. door zware SLA’s af te sluiten, door data te spreiden of door
cruciale data te stallen bij premium datacenters. Het is dus primair aan de vitale aanbieders om dit goed
te regelen, waarbij vanuit de toezichthouders wordt gekeken hoe dit risicomanagement is geregeld.
Een eigenstandige vitaal-verklaring van de datacenters zou echter wel zinvol kunnen zijn indien de vitale
aanbieders onvoldoende in positie zijn om risico-mitigerende maatregelen af te dwingen bij de datacenters. Dit is niet onderzocht, en zou het beeld nog wel kunnen verscherpen. Een kort aanvullend onderzoek aan de vraagzijde, specifiek bij vitale aanbieders zou voldoende moeten zijn.

© Stratix 2020

Onderzoeksrapport - Datacenters vitaal?

28

6 Model voor vitaal-bepaling
In dit hoofdstuk behandelen wij de vierde onderzoeksvraag: wij hebben op basis van het verzamelde
materiaal ons voorstel ontwikkeld voor een indeling van de datacenters. Deze indeling is bruikbaar om
beleid voor vitaalbepaling van datacenters te ontwikkelen, zoals het maken van een indeling van datacenters in vitaal/niet-vitaal voor Nederland.
Ons model gaat uit van een risicobepaling op maatschappelijke ontwrichting als gevolg van een grootschalige calamiteit (waaronder uitval) in een datacenter. Figuur 6 geeft het model in hoofdlijnen weer.

Figuur 6 - Model voor beoordeling datacenters als vitale infrastructuur op hoofdlijnen

6.1 Vraag vooraf: wel of niet vitaal?
6.1.1

Vitale processen aan boord

Is een datacenter zelf vitaal als er een vitaal proces gehuisvest wordt?12
Gedurende het onderzoek is deze vraag niet eensluidend beantwoord door de betrokkenen. Een deel
van hen stelt dat de verantwoordelijke voor vitale processen deze zodanig dient in te richten dat afhankelijkheid van één datacenter wordt vermeden, anderen geven aan dat datacenters in staat zijn zelf
voldoende waarborgen te bieden om vitale of andere zeer belangrijke maatschappelijke processen failsafe te huisvesten.
Uit het onderzoek volgt derhalve geen generiek antwoord op de titelvraag van dit rapport: “Datacenters
vitaal?” Het model dat wij in dit hoofdstuk presenteren biedt een handvat waarmee beleid ontwikkeld
kan worden omtrent datacenters.

12 https://www.nctv.nl/onderwerpen/vitale-infrastructuur/overzicht-vitale-processen

© Stratix 2020

Onderzoeksrapport - Datacenters vitaal?

29

Ons model is bruikbaar om vast te stellen of datacenters een risico vormen voor vitale processen met
een grote potentiële impact op de samenleving. Het geeft geen antwoord op de vraag of die vaststelling
moet resulteren in vitaal verklaren van datacenters waarbij het genoemde risico aanwezig is, aangezien
dat een beleidsvraag is.

6.1.2

Clusters

In bijzondere gevallen kunnen datacenters bij uitval zorgen voor cascade-effecten waardoor andere
datacenters geraakt worden in hun functioneren. Stel bijvoorbeeld dat een groot datacenter uitvalt, dan
is het denkbaar dat omvangrijke fall-back processen op andere datacenters worden geactiveerd. Zo
kunnen die datacenters overbelast raken waardoor maatschappelijke processen aldaar belemmerd kunnen worden.

6.1.3

Alles of niets: uitsluitingen

Wij hebben in het onderzoek al in een vroeg stadium, op basis van de taxonomie en de reflecties de
conclusie getrokken dat het niet attractief is om, naar Duits voorbeeld, alle datacenters en zelfs rekencentra in aanmerking te nemen voor vitaalbeoordeling.
Enkele marktpartijen hebben voorgesteld om vitaalbeoordeling te beperken tot de ‘connectiviteits-datacenters’ (zie §5.2.2), en de ‘productie-datacenters’ buiten beschouwing te laten. Dat is naar ons oordeel te kort door de bocht. Een deel van het ecosysteem van de grote cloud-omgevingen bevindt zich
niet in de hyperscale productie-omgevingen en regelmatig niet in hetzelfde gebouw, maar bijvoorbeeld
in een pand van een ander datacenter op korte afstand. Dat manifesteert zich in een groot aantal
verbindingen en aansluitingen op de verdelers van meet.me rooms.
De volgende categorieën datacenters komen niet in aanmerking voor beoordeling als vitale infrastructuur:
•
•
•

Hyperscalers – dit zijn geen commerciële datacenters; zij claimen redundantie op Europees
niveau; behoeven daarom een Europees geharmoniseerde aanpak;
Eigen (in-house) datacenters (lees: rekencentra) - eigen verantwoordelijkheid van de betreffende organisaties;
Bullet-proof hosting en gaming – gespecialiseerde datacenters voor niet-cruciale processen
(sommige van deze datacenters verbruiken veel energie: daaruit ontstaat risico van onterechte vitaalbepaling).

6.2 Cascade effecten en maatschappelijke ontwrichting: hoe te beoordelen?
Maatschappelijke ontwrichting kan het gevolg zijn van cascade-effecten, waarbij een verstoring van één
proces leidt tot verstoringen in andere (mogelijk vitale) maatschappelijke en economische processen
die op hun beurt weer ingrijpen in andere processen.
Een deel van de aanbieders van datacenterdiensten kent zijn klanten of heeft op zijn minst een beeld
van de organisaties die het datacenter gebruiken om bedrijfskritische processen te laten lopen. Maar
dat geldt zeker niet voor alle datacenters en ook de mate van inzicht in vitale en andere belangrijke
maatschappelijke processen binnen het eigen datacenter loopt uiteen. Inschatting van risico op maatschappelijke ontwrichting en cascade-effecten is in veel gevallen niet mogelijk ‘vanaf de buitenkant’.
Het onderzoek wijst uit dat de indeling van de markt moet gebeuren op basis van criteria die kennis van
de klanten en de klantprocessen van datacenters vereisen. Die kennis is naar ons oordeel niet bij één

© Stratix 2020

Onderzoeksrapport - Datacenters vitaal?

30

centrale instantie aanwezig, noch bij de overheid, noch bij de exploitanten van datacenters, noch bij de
verantwoordelijken voor de continuïteit van vitale processen.
Het model laat zich het beste hanteren als de kennis vanuit de datacenters zelf en de kennis vanuit
vitale en andere belangrijke maatschappelijke processen worden betrokken bij de beoordeling.

6.3 Indeling datacenters voor vitaalbeoordeling
Om vast te stellen of een datacenter in aanmerking komt voor vitaalbeoordeling zijn vier criteria van
belang:
•

Er wordt (een groot deel van) een vitaal proces gehuisvest

•

Er is geen reële uitwijkmogelijkheid

•

Het datacenter is te complex om snel te herstellen

•

Het datacenter is te groot om te falen

Elk van deze criteria kan leiden tot een vitaalbeoordeling. Slechts als alle vier de criteria niet van toepassing zijn, kan verdere beoordeling achterwege blijven. Dit geldt voor datacenters die als zodanig
herkenbaar zijn, maar er is ook een categorie “onder de radar”. Dit gaat om datacenters buiten deze
categorieën die (relatief) kleinschalig zijn, maar gespecialiseerd in een soms niet direct herkend vitaal
proces.
De indeling van het model bevat generieke en specifieke kenmerken van het te beoordelen datacenter.
De generieke kenmerken zijn in meer of mindere mate te beoordelen ‘vanaf de buitenkant’, hetzij doordat daarover publieke informatie beschikbaar is, hetzij doordat coördinatoren van vitale processen deze
informatie kunnen aanleveren.
De specifieke kenmerken bevinden zich binnen het domein van het datacenter zelf. Voor zover deze
informatie niet in het publieke domein beschikbaar is, zal deze bij de exploitant van het datacenter
moeten worden opgevraagd.
Generieke kenmerken
•

Huisvest een vitaal proces

•

Geen reële uitwijk mogelijk

Datacenter specifieke kenmerken
•

Te complex om snel te herstellen

•

Te groot om te falen

De categorie “onder de radar” is veeleer een ‘lijst-onderhoudsfunctie’.

6.4 Generiek kenmerk: er worden vitale processen gehuisvest
Het huisvesten van de ICT voor vitale processen gebeurt op drie plaatsen:
•

In eigen rekencentra

•

In (grote) collocatie datacenters, onder zware Service Level Agreements

•

Door verticals met eigen datacenter en ICT-diensten

© Stratix 2020

Onderzoeksrapport - Datacenters vitaal?

31

De eerstgenoemde plaats valt buiten de scope van het onderzoek; rekencentra vallen onder de verantwoordelijkheid van de proceseigenaar.
De tweede groep kenmerkt zich door de genoemde zware Service Level Agreements. Deze kunnen een
serieuze indicatie zijn voor de aanwezigheid van vitale processen.
De verticals zijn datacenters die worden gerund door ICT-bedrijven, die daar eigen systemen en zelf
ontwikkelde ICT-processen draaien voor specifieke toepassingen en marktsegmenten.
Een voorbeeld is een deel van het vitale proces “elektronisch betalingsverkeer” (Figuur 8). In de informatieketen tussen PoS-terminals en banken is sprake van sterke consolidatie, waarbij verticals de IT
aan de achterzijde leveren, waarmee de PoS-terminals (bij kassa’s) communiceren. Zij hebben een
groot marktaandeel in het transactieverkeer en verwerken dat verkeer via (maatwerk) applicaties op
systemen in eigen datacenters.

Figuur 7 verschillende types datacenters in de vitale informatieketen elektronisch betalingsverkeer

De situatie van een beperkt aantal partijen met een grote rol in een vitaal proces is niet beperkt tot het
betalingsverkeer. De markt voor gemeentelijke IT-systemen en basisadministraties (bijv. de toenmalige
GBA) was sterk gedecentraliseerd en is geëvolueerd via een geconcentreerde markt met enkele grote
softwarehuizen (bijv. Centric), naar applicatiediensten deels vanuit een eigen ‘cloud’, terwijl er ook
centrale landelijke uitwisselingsplatformen en schakelpunten zijn opgezet.
De Mediagateway in Hilversum (NEP, voorheen het NOB) blijft bij taxonomische indelingen van soorten
en typen datacenters lang ‘onder de radar’. Het is een aanduiding voor twee entiteiten:
•

Het gehele datacenter op het Mediapark, waarin een flink aantal andere Audiovisuele bedrijven ook systemen hebben opgesteld.

•

Een zeer bedrijfstak-specifiek ICT-platform tussen zendstraten uit de studio’s en de distributienetten (kabel, IPTV). De verbindingen naar Satelliet (uplink), Digitenne en radiozenders lopen deels vanuit de studio om dat platform heen, maar wel door het Mediagateway
gebouw.

Officieel zijn niet de nationale maar de regionale zenders als ‘noodzenders’ aangewezen.
Consolidatie van IT-leveranciers en systeemhuizen en een verschuiving van decentrale systemen en
software naar centrale hosting en applicatiediensten is een meerjarige trend, die al snel erg specifiek
wordt voor vitale processen. Geïnterviewden gaven regelmatig voorbeelden, zoals IT-systemen voor
Veiligheidsregio’s, Zorg of de SDU (Staatsdrukkerij)-database voor transport van gevaarlijke stoffen.

© Stratix 2020

Onderzoeksrapport - Datacenters vitaal?

32

Er blijken 12 tot 15 partijen te identificeren als vertical en mogelijk blijven enkele datacenters nog onder
de radar met een substantieel marktaandeel in specifieke informatieketens.
In het voor dit onderzoek opgestelde overzicht van datacenters worden verticals geoormerkt, voor zover
wij ze nu (her)kennen en benoemd hebben gekregen.
Het beoordelen van verticals vergt zowel input van de verantwoordelijke coördinatoren van vitale processen als een oordeel over sterke ICT-concentratie in hun werkveld, ingezette specifieke technieken
en een ecosysteem dat eromheen gegroeid kan zijn.

6.5 Generiek kenmerk: geen reële uitwijkmogelijkheid
Wanneer veel datacenters dicht bij elkaar in de buurt zijn gevestigd (in Nederland is dat onder meer in
de Watergraafsmeer en op Schiphol-Rijk het geval), dan ontstaan er clustereffecten die individuele datacenters overstijgen. Ook wordt stroomvoorziening naar het gebied kritisch of is sprake van collectieve
dreiging. Bijvoorbeeld een chemisch incident kan ondanks luchtbehandeling toch binnendringen en dan
bij een aantal, tot mogelijk veel, datacenters tegelijk.
Wanneer de aanwezigheid van een datacenter cluster (meer gebouwen, meerdere partijen, binnen enkele kilometers van elkaar, (sterke) onderlinge verknoping) is geconstateerd, dan vallen daar alle datacenters, ook de eventuele kleinere onder.
Buiten de regio Amsterdam is er op dit moment niet echt sprake van clustering. Wel zijn er regionale
datacenters, die een grote regionale impact hebben. De volgende regio’s zijn geïdentificeerd met weinig
datacenters en een enkele regionale speler met daardoor hoog (regionaal) impactrisico: Friesland, Drenthe, Zeeland, delen van Brabant, Achterhoek en Limburg.
Bedrijven, instellingen en overheden hebben in de regel de voorkeur voor een datacenter op korte
afstand. Gebruik maken van datacenters in de regio Amsterdam kan technische voordelen hebben, maar
meer reistijd of -kilometers zijn onacceptabel voor de klant en zijn eindgebruikers. Daarnaast is er een
prijsverschil tussen het aanbod in de regio Amsterdam en de rest van het land. Het gevolg hiervan is
dat in de regio’s met een beperkt aantal datacenters voor tal van gebruikers een reële uitwijkmogelijkheid ontbreekt.
Verder zijn er enkele partijen in Nederland voor wie maatwerk in een datacenter is ingericht, vanwege
specifieke kwaliteitseisen. De vraag in het marktonderzoek, of dit een risico is voor maatschappelijke
ontwrichting, c.q. het eigen functioneren van een datacenter, is sterk uiteenlopend beantwoord.
Veel maatwerk maakt uitwijk praktisch onhanteerbaar, maar grote datacenters hebben ruimte om ‘ingewikkelde klanten’ elders ruimte te geven.
Kijkend naar de vraag of een exploitant van een datacenter als aanbieder van vitale infrastructuur moet
worden aangemerkt, kan (veel) maatwerk een indicatie zijn. Datacenters kan worden gevraagd of zij
maatwerk leveren aan hun bestaande gebruikers en in welke mate.

6.6 Specifiek kenmerk: te complex om snel te herstellen
Datacenters zijn gebouwen met enerzijds een vrij basale functie (huisvesting van veel computers), anderzijds zijn ze zwaar geoutilleerd. Als een datacenter na een incident snel weer op 100% van zijn
dienstverlening is te brengen, is dat voor processen van klanten minder risicovol dan wanneer, om een
© Stratix 2020

Onderzoeksrapport - Datacenters vitaal?

33

voorbeeld te noemen, de redundantie langere tijd ontbreekt. Een tweede incident gedurende die periode
kan maatschappelijk belangrijke processen stilleggen.
Dus als een datacenter te complex is om snel te herstellen, bestaat er een inherent risico op (langdurige)
verstoring van aldaar aanwezige maatschappelijke en economische processen.
Bij grote incidenten als brand of chemische verontreiniging die een gebouw binnendringt (een trage
destructie op apparatuur) ontstaat er een situatie waarbij er van een complexe en langdurige reparatietijd sprake kan zijn en continuïteit in gevaar komt.
ICT-Apparatuur en kasten vervangen staat praktisch altijd in Service Level Agreements die de klanten
hebben met hun toeleveranciers. Bij een grote calamiteit wordt al binnen een paar uur gestart met het
naar binnen brengen van vervangend materiaal13.
Delen van getroffen datacenters komen dus vaak snel weer online terug, maar andere delen kunnen
soms voor weken of maanden ‘mank lopen’ voor er werkelijk volledig herstel is.
De branden begin vorig decennium in de nu als datacenter geclassificeerde en aangeboden apparatuurruimtes in twee zendtorens14 zijn voorbeelden van ‘te complex om snel te herstellen’.
Calamiteiten hoeven daarbij niet in het gebouw zelf te gebeuren. Stofwolken op 9/11 zorgden voor
uitval van routers van Nederlandse ISP’s in datacenters op enige afstand van de WTC-torens. Indringing
van chemicaliën15 en water als zelfstandige factor heeft in Nederland in het verleden tot uitval geleid.
De complexiteit zit vooral in de gebouwinstallaties. Dat is altijd maatwerk van installatiebedrijven. Voor
elektrische installaties is van alles voorzien (noodaggregaten etc.), echter de koeling, luchtbehandeling,
branddetectie en vlamdovende voorzieningen etc. zijn als maatwerk ingericht. Vervanging daarvan zorgt
er voor dat langdurig sprake kan zijn van noodoplossingen of “uitwijk die op één been loopt” en dus
verlaagde redundantie.
Het zijn vooral dat soort situaties (dubbele incidenten (tijdens de herstelfase), of incidenten waarbij in
een cluster van datacenters meerdere gebouwen geraakt worden) die tot continuïteitsvragen leiden.
Zelfs als een deel wordt opgevangen doordat er fall-back processen elders draaien.
Continuïteitsincidenten zijn in dit geval: regionale elektriciteitsstoringen16, brand, binnendringen van
chemicaliën of stof, grote wateroverlast, niet kunnen afvoeren van koelwater17 of wegvallen van de
afname in een (rest)warmtenet18, inzakken van computervloeren door een aardbeving19 of zware incidenten als fysiek binnendringen door onbevoegden die destructief huishouden et cetera.
Datacenters kunnen zelf aangeven of zij een forse “reparatietijd” nodig hebben bij het soort omvangrijke
incidenten als hierboven beschreven. Daarbij moet rekening worden gehouden met het feit dat de relatief jonge datacenterbedrijfstak tot nu toe een beperkt aantal incidenten kent.

13 https://www.utwente.nl/organisatie/alumni/canon-van-de-ut/tijdlijn-verhalen/brand/

14

https://nl.wikipedia.org/wiki/Televisietoren_Smilde

15 Tijdens branden worden vaak gassen gevormd (halogeenzuren) die elektronica aantasten.

Ammoniakgas is ook een chemisch risico. Wateroverlast in Nederland kent casussen met lekkage én
met overstromingen.
16 https://tweakers.net/nieuws/17494/stroomstoring-noord-holland-legt-ams-ix-plat.html
17 Zomer 2003
18 Koopgoot, 2005
19 Peelrandbreuk, 1992
© Stratix 2020

Onderzoeksrapport - Datacenters vitaal?

34

6.7 Specifiek kenmerk: te groot om te falen
Datacenters die te groot zijn om langdurige uitval / storingen te hebben zonder cascade-effecten c.q.
een langdurige periode van mindere redundantie in Nederland te creëren, kunnen worden aangeduid
als “te groot om te falen”.
De vraag is dan welke capaciteitsmaat hiervoor te hanteren. In het onderzoek is duidelijk gemaakt dat
criteria zoals het aantal vierkante meters en energieverbruik als irrelevant worden gezien. De paar
partijen die energieverbruik als geschikte maat voorzagen kwamen met een relatief hoog verbruik (10
of 20 MW). Bij het aantal eindgebruikers dat geraakt wordt is door enkele respondenten 1 miljoen of 2
miljoen genoemd. De lat wil men op dat vlak relatief hoog leggen.
Er is door geïnterviewden ook aangegeven dat tegenwoordig de bulk van het ‘internetverkeer’ niet meer
over de Amsterdam Internet Exchange loopt, maar via ‘private peering’ (‘bilaterale afspraken en directe
koppelingen’), waarbij het verkeer over de (optische) verdelers loopt in de zogenaamde meet-me zaal
/ kasten in een datacenter. Volgens sommige gesprekspartners gaat nu 70% van het uitgewisselde
verkeer om de Internet Exchanges heen.
In het verleden is ervoor gekozen om bij het vitaal verklaren van de Ams-IX en NL-IX ook géén verkeersmaat te hanteren, maar een maat voor het aantal aangesloten netwerkpartijen (het aantal Autonome Systemen).
(Optische) Verdelers in meet-me rooms zijn op zich simpele systemen (in wezen grote stekerpanelen
met kabels en connectoren). Er is echter een inherente tendens om bij groeiende omvang en complexiteit te gaan automatiseren. Er is gemeld dat de omvang en complexiteit van de verdelers in de meetme-rooms snel omhoog loopt naar soms al duizenden verbindingen. Groeiende omvang en complexiteit
van verdelers speelt het sterkst op de verdelers in de grote datacenter clusters. De aanwezigheid van
geautomatiseerde verdelers geeft een extra vermoeden dat een dergelijk datacenter in de categorie ‘te
groot om te falen’ valt.
Datacenters zijn zeer terughoudend in communicatie over de omvang en aard van hun verdelers.
Voor de energieconsumptie kan een iets lagere maat worden geïntroduceerd dan onder het Wetsvoorstel
Ongewenste Zeggenschap Telecommunicatie is ingevoerd (40 MW), bijvoorbeeld 20 MW, maar dan de
daadwerkelijk opgenomen (geactiveerde) capaciteit. Een substantieel lagere waarde (bijvoorbeeld 5 MW
zoals in Duitsland) zou er toe leiden dat bijvoorbeeld ook gamingbedrijven, bitcoin miners etc. (zie
§6.1.3) meegenomen zouden worden.

6.8 Categorie: “onder de radar”
Niet alle datacenters zijn direct als zodanig herkenbaar. Vitale processen kunnen zich afspelen op onvermoede plekken. Dit is iets om rekening mee te houden bij het vaststellen welke organisaties in
aanmerking komen voor vitaalbeoordeling als datacenter.

6.8.1

Herkenbare datacenters?

De eerste categorie “onder de radar” betreft datacenters die klein zijn. In de loop van het onderzoek is
de Mediagateway van NEP (de opvolger van het NOB) in het Mediapark te Hilversum in beeld gekomen.
Dit gebouw is een zogenaamd multi-client datacenter voor omroepen .
De Mediagateway in Hilversum blijft bij taxonomische indelingen van soorten en typen datacenters lang
‘onder de radar’.
© Stratix 2020

Onderzoeksrapport - Datacenters vitaal?

35

Het is een aanduiding voor twee entiteiten:
•

Het gehele datacenter op het Mediapark, waarin een flink aantal andere audiovisuele bedrijven ook systemen hebben opgesteld

•

Een zeer bedrijfstak-specifiek ICT-platform tussen zendstraten uit de studio’s en de distributienetten (kabel, IPTV). De verbindingen naar Satelliet (uplink), Digitenne en radiozenders lopen deels vanuit de studio om dat platform heen, maar wel door het Mediagateway
gebouw

Officieel zijn niet de nationale maar de regionale zenders als ‘noodzenders’ aangewezen.
Bij vitaalbeoordeling van het datacenter “Mediagateway” moet rekening worden gehouden met twee
verschijningsvormen van dit gebouw. Zowel de specialisatie als ‘vertical’ met unieke hardware en interfaces, als de rol van het datacenter in het ecosysteem en de gevolgen van een grote storing moeten in
de beoordeling worden betrokken.
De Mediagateway zal op basis van criteria als vloeroppervlak, aantal klanten, aantal huurders en bijvoorbeeld energieverbruik al snel ‘onder de radar’ verdwijnen. Het gebouw heeft immers een bescheiden
omvang en klantenkring.
Op basis van het voorgestelde model zijn er twee parameters waardoor dit gebouw wel in aanmerking
komt voor vitaalbeoordeling. Dat is als:
a.
b.

de Mediagateway wordt gezien als vertical, waarbij de (nationale) omroep-informatieketen van
studio’s tot de ontvangende burger een zeer belangrijk maatschappelijk proces is.
met de complexe (geautomatiseerde) coax-verdeler in de meet-me ruimte een ondergrens
van aansluitingen wordt overschreden (criterium geen reële uitwijk mogelijkheid en te complex om in korte tijd te herstellen).

Er zijn ook datacenters die niet als zodanig te herkennen zijn vanwege nieuwe configuraties, veelal
ingegeven door technologische innovatie. Hiertoe behoren bijvoorbeeld locaties voor edge computing
en content distribution (het dichter bij de consumenten plaatsen van audiovisuele content (Netflix,
Youtube, Akamai, Video-on-Demand en live streaming). Hoewel in beide voorbeelden deze decentrale
datacenters nog geen vitale processen faciliteren is dat op termijn zeker wel mogelijk.

6.8.2

Dynamisch gedrag van datacenters

Een andere categorie “onder de radar” bestaat omdat datacenters en hun omgeving dynamisch gedrag
vertonen. Datacenters en hun omgeving zijn constant in beweging (er is sprake van uitbreiding, nieuwbouw/opvullen, exit, clustervorming et cetera). Daardoor is een eenmalige vitaalbeoordeling niet statisch; deze dient met enige regelmaat te worden geactualiseerd.

© Stratix 2020

Onderzoeksrapport - Datacenters vitaal?

36

7 Conclusie
7.1 Antwoord op de onderzoeksvragen
7.1.1

Geef een overzicht van alle datacenters in Nederland.

Wij hebben ons beperkt tot de datacenters in Nederland die op commerciële basis datacenterdiensten
aanbieden op de openbare markt in Nederland. Uitgesloten zijn hyperscalers, interne rekencentra en
datacenters gespecialiseerd in bullet-proof hosting en gaming.
Het overzicht van 140 vestigingen (najaar 2020) is opgenomen in annex A.

7.1.2

Beschrijf de diensten die worden aangeboden door datacenters op de Nederlandse
markt.

Hoofdstuk 4 van dit rapport bevat een uitgebreide beschrijving van diensten die datacenters op de
Nederlandse markt aanbieden. De basisdiensten zijn stroomvoorziening, klimaatbeheersing, connectiviteit en toegang tot Internet Exchanges, maar er zijn nog veel meer diensten, producten en specifieke
invullingen van klantwensen te noemen. Bovendien is het dienstenspectrum dynamisch, voortdurend
worden nieuwe diensten en voorzieningen ontwikkeld: veiligheid, remote hands, beheer et cetera.

7.1.3

Geef per datacenter een overzicht van de aangeboden diensten en welke parameters
daarvoor belangrijk zijn.

In het overzicht in Annex A zijn de belangrijkste aangeboden diensten per datacenter aangegeven.

7.1.4

Stel mede op basis van dit onderzoek en de aangedragen parameters een beargumenteerd model voor.

Op basis van de relevante criteria, die uit het onderzoek naar voren zijn gekomen, hebben wij het model
voor indeling van datacenters ontwikkeld zoals weergegeven in Figuur 6.
•

Parameters ten behoeve van vitaalbeoordeling vallen uiteen in twee hoofdgroepen – generieke
en specifieke kenmerken- en de restgroep “onder de radar”
o

o

o

Generieke kenmerken komen van buiten de branche:
▪

huisvesten van één of meer vitale processen;

▪

locatie-aspecten of maatwerk dat leidt tot ‘geen reële uitwijk mogelijk’.

Specifieke kenmerken zijn te bepalen per datacenter
▪

lange te verwachten hersteltijden bij grote incidenten;

▪

te groot om te falen (omvang meet-me ruimte, energieverbruik, gebruikers).

“Onder de radar” zijn er:
▪

(kleine) datacenters met specialisatie voor een vitaal proces of maatwerk ecosysteem;

▪

datacenters die dynamisch gedrag vertonen en daardoor een andere uitkomst
dan voorheen krijgen bij hernieuwde vitaalbeoordeling;

▪

enkele technische ontwikkelingen naar een andere schaal (bijvoorbeeld Edge
datacenters).

© Stratix 2020

Onderzoeksrapport - Datacenters vitaal?

37

“Onder de radar” is een categorie datacenters die niet onmiddellijk als zodanig herkenbaar is.
Een voorbeeld is de Mediagateway. Ook deze categorie herbergt mogelijk vitale infrastructuur.
(Zeer) grote nieuwbouwdatacenters moeten niet al op voorhand op kwantitatieve criteria op de
beoordeling komen, maar op reëel gebruik van de ruimtes. Ook al zijn er in de ontwikkelingsfase
reeds grote klanten gecontracteerd, een vitaalbeoordeling is naar ons oordeel pas opportuun als
het nieuwe datacenter een operationele status heeft verkregen met een significante vullingsgraad.
Wij achten innovaties als gedistribueerde Edge datacenters nog niet voldoende ontwikkeld om
vitaalbeoordeling te rechtvaardigen.

7.2 Vraagzijde niet volledig vertegenwoordigd
7.2.1

Brancheorganisaties terughoudend

Het is lastig gebleken de vertegenwoordigers van de vraagzijde bij dit onderzoek te betrekken. Ondanks
herhaaldelijke verzoeken hebben enkele brancheorganisaties niet gereageerd of in een later stadium
aangegeven niet in staat te zijn bij te dragen aan het onderzoek.
Partijen van de vraagzijde die wel participeerden gaven aan dat het veel tijd kostte respons van de
achterban te vergaren. Duidelijk is geworden dat het onderwerp aan de vraagzijde amper leeft. Daardoor is de motivatie aan de discussie deel te nemen zeer gering.

7.2.2

Sectoren ‘onder de radar’?

Wat ook opviel is dat een aantal duidelijk zichtbare sectoren in Nederland, zoals transport en de zorg,
weinig zijn genoemd in zowel de enquêtes als de latere interviews. Van een aantal reeds vitaal verklaarde sectoren is onduidelijk of ze klant zijn van datacenters. In theorie is het mogelijk dat deze
sectoren alle belangrijke processen in eigen beheer hebben of daarvoor gebruik maken van hyperscalers. Daar hebben wij echter geen indicaties voor kunnen vinden.
Dit roept de nodige vragen op die tijdens het onderzoek niet te beantwoorden waren. Te overwegen valt
in het verdere proces, over een andere as, bijvoorbeeld via de coördinatoren vitale processen, in contract te treden met dit soort partijen.

7.3 Situatie buiten Nederland
7.3.1

Nederland vitaal in de voorhoede

Nederland bevindt zich met haar beleid van vitale infrastructuur in de voorhoede van Europa. Vitaalbeoordeling van datacenters is geen alledaags gespreksonderwerp in de sector. Er zijn weinig landen
bekend waar een dergelijk proces voor datacenters al is doorlopen. Deskresearch toont aan dat Duitsland en de Verenigde Staten hier wel al de nodige ervaring mee hebben.
Binnen de EU staat het onderwerp alleen op de agenda in Duitsland en Nederland. Deels komt dat omdat
de combinatie van groot aanbod aan datacenters en collocatie maar in een beperkt aantal landen voorkomt. In Europa zijn naast Nederland en Duitsland, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk de landen die
hier een rol spelen.
© Stratix 2020

Onderzoeksrapport - Datacenters vitaal?

38

Voor een initiatief tot samenwerking op Europese schaal zou de focus vooralsnog kunnen liggen op
Duitsland, Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk en Nederland.
Te overwegen valt contact te leggen met partijen in Duitsland en Frankrijk, inclusief de toezichthouders.
Die landen vertegenwoordigen min of meer gelijkwaardige markten. Verder kan van Duitse partijen
vernomen worden dat de praktische impact van vitaal verklaren op de datacenter voor aanbieders,
gebruikers en de toezichthouders betekent. Dat laatste kan bijdragen een aantal van de gesignaleerde
vragen op de Nederlandse markt te beantwoorden.

© Stratix 2020

Onderzoeksrapport - Datacenters vitaal?

39

Overzicht van datacenters
In Nederland staan circa 140 gebouwen van waaruit datacenter activiteiten worden ontplooid. Het aantal
is een momentopname van najaar 2020. In de volgende lijst zijn deze opgenomen en afzonderlijk genoemd. Het aantal weergegeven parameters is beperkt tot de voor dit onderzoek relevante kenmerken.
Om het overzicht leesbaar te houden zijn de datacenters van Equinix en Interxion in en rond Amsterdam
(voorzien van *) niet afzonderlijk genoemd. Voor alle locaties van Cellnex geldt dat het hierbij in de eerste
plaats om de zendmasten gaat. Een aantal van deze torens heeft al een of meerdere vloeren ingericht
voor colocatie datacenter. Het concept van datacenter in een zendmast zal verder worden uitgerold.
Daarom zijn alle locaties genoemd.
De markt is zeer dynamisch. Een aantal datacenters heeft recent een naamsverandering ondergaan. Het
overzicht gebruikt de oude namen omdat die nog beter bekend zijn en er online veel verwijzingen naar
die oude namen zijn.
In de lijst staan verder opgenomen de datacenters waarvan op dit moment de status onbekend [SO] is.
Deze locaties kunnen op enig moment weer, al dan niet met nieuwe eigenaren, deel gaan uitmaken van
het aanbod van actieve datacenters.
Een aantal locaties valt buiten de scope van het onderzoek, omdat of de dienstverlening anders is of omdat geen Nederlandse klanten worden bediend. Deze datacenters zijn te herkennen aan [BS] of [GFNL].
Betekenis van de afkortingen in de kolom IX-en (1):
In deze kolom staat aangegeven of een datacenter een internet exchange POP huisvest.
[AM]

Ams-ix

[LI]

LayerSwitch Internet Exchange (voorheen:DF-IX)

[ND]

ND-ix

[NL]

NL-ix

[SD]

SpeedIx

Betekenis van de afkortingen in de kolom Opmerking (2):
[BS]

Buiten Scope

[GFNL] Geen focus op de Nederlandse markt
[R]

Regionale Aanbieder

[SO]

Status Onbekend

[TD]

Twin Datacenter

[V]

Vertical

© Stratix 2020

Onderzoeksrapport - Datacenters vitaal?

40

Opmerking (2)

IX-en (1)

NEN 7510

X

ISO 27001

Beheer

X

ISO 9001

Remote/HandsOn

X

(in)Directe Cloudoprit

Hosting

X

voip

Colo

Private Housing

Dedicated hosting/cloud

Eigen IaaS

Per Provincie
DRENTHE
I-Datacenter, Emmen, Coevorden

X

Cellnex, Hoogersmilde
Serverius, Meppel

X

X

[TD]

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

[NL] [SD]

X

X

X

[ND] [NL] [SD]

[NL] [SD]

FLEVOLAND
Cellnex, Lelystad
Datacenter Almere

X

Interxion Almere

X

X

X
X

Northcdatacenters, Almere

X

X

X

Serverius, Dronten

X

X

X

X

X
IDC

Solcon, Dronten

Helft verkocht

FRIESLAND
Cellnex, Tjerkgaast

X

DataCenter Fryslàn

X
X

X
X

X

X

X

[TD] – [R]

GELDERLAND
Cellnex, Ugchelen
BIT, Ede

X

Compudac, Doetinchem
Dataplace Arnhem
© Stratix 2020

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X
X

X

Onderzoeksrapport - Datacenters vitaal?

RH

X
41

X

X

[ND] [NL]

[TD]

[NL]

Mogelijk [V] – Accountancy

[ND] [NL]

NEN 7510
X

Cellnex, Loon op Zand

X

X

X

X

X

Cellnex, Megen

X

X

X

X

X

Cellnex, Mierlo

X

X

X

X

X

Cellnex, Roosendaal

X

X

X

X

X

X

X

X

X

[SO] – [V] voor Notariaat

X

X
X

SAP

IX-en (1)

Opmerking (2)

ISO 27001
X

voip

X

Beheer

ISO 9001

(in)Directe Cloudoprit

Remote/HandsOn

Colo
X

Hosting

Private Housing

Dedicated hosting/cloud

X

Eigen IaaS

Cellnex, Gemert

Per Provincie
NOORD-BRABANT

Claranet
Colt Data Centre, Roosendaal

X

Databalance , Nieuwkuijk

X

X

IDC

X

X

Datacenter Brabant, Waalwijk

X

X

X

RH

X

[NL]

Datacenter Nedzone, Steenbergen

X

X

X

RH

X

[NL] [SD]

EcoRacks Eindhoven

X

RH

E-Quest Datacenter, Helmond

X

Global-E Datacenter, Rijen

X

IDC

X

X

IDC

X

X

X

[ND]

X

X

IDC

X

X

X

[NL] [SD]

Interconnect , Den Bosch, Eindhoven
Northcdatacenters, Eindhoven

X

X

X

[R]

X

[ND]

X

[NL]

[R]
[TD]

Pelu Business Solutions

Bouw & beheer

Signet

Verkocht

Simac
Superior, Helmond
© Stratix 2020

X
X
Onderzoeksrapport - Datacenters vitaal?

X

X

X

[V]
[NL]

42

[R]

Cellnex, Haarlem

X

X

X

X

X

Cellnex, Hilversum

X

X

X

X

X

Cellnex, Wormer

X

X

X

X

X

Opmerking (2)

NEN 7510
X

IX-en (1)

ISO 27001
X

voip

X

Beheer

ISO 9001

(in)Directe Cloudoprit

Remote/HandsOn

Colo
X

Hosting

Private Housing

Dedicated hosting/cloud

X

Eigen IaaS

Cellnex, Amsterdam

Per Provincie
NOORD-HOLLAND

Century Link (vh Level3)

[GFNL]

Cogent Communications

[GFNL]

Colt Data Centre, Amsterdam

X

CyrusOne, Halfweg

X

X

X

X

IDC

X

Databarn 1, Amsterdam

X

Datacenter Noord-Holland / Alkmaar

X

X

X

X

Nieuw

X
X

[R]

Datacenter.Com, Amsterdam

[GFNL]

Dataone Datacenter Wormer

X

Digital Realty, Amsterdam (*)

X

X

X

Dataplace Hoofddorp

X

X

X

X

X

X

Buiten scope
DC
RH

X

X

X

X

X

X

EdgeConneX, Schiphol
Equinix (*)
Eurofiber/Unet, Amsterdam

X

X

IronMountain, Haarlem

X

X

X

Global Switch, Amsterdam

X

X

X

GYRO Center DC-2, Amsterdam
© Stratix 2020

DC

Nieuw

[SD]

Hyper

[AM] [LI] [ND] [NL]
[AM] [ND]

X

X

X

[AM] [ND] [NL]
[NL] [SD]

X

Onderzoeksrapport - Datacenters vitaal?

[NL]

Status DC onbekend
43

X

X

X

X

Cellnex, Haarlem

X

X

X

X

X

Cellnex, Hilversum

X

X

X

X

X

Cellnex, Wormer

X

X

X

X

X

IX-en (1)

Opmerking (2)

X

NEN 7510

ISO 27001

Cellnex, Amsterdam

voip

X

Beheer

ISO 9001

(in)Directe Cloudoprit

Remote/HandsOn

Colo

X

Hosting

Private Housing

Dedicated hosting/cloud

X

Eigen IaaS

X

Per Provincie
NOORD-HOLLAND (vervolg)
GTT ex-Interoute, Schiphol

X

[NL]

Century Link (vh Level3)

[GFNL]

Cogent Communications

[GFNL]

Colt Data Centre, Amsterdam

X

CyrusOne, Halfweg

X

X

X

X

IDC

X

Databarn 1, Amsterdam

X

Datacenter Noord-Holland / Alkmaar

X

X

X

X

Nieuw

X
X

[R]

Datacenter.Com, Amsterdam

[GFNL]

Dataone Datacenter Wormer

X

Digital Realty, Amsterdam (*)

X

X

X

Dataplace Hoofddorp

X

X

X

Buiten scope
DC
RH

X

X

X

X

EdgeConneX, Schiphol
Equinix (*)

X

X

Eurofiber/Unet, Amsterdam

X

X

X

X

X

IronMountain, Haarlem

X

X

X

Global Switch, Amsterdam

X

X

X

© Stratix 2020

DC

Onderzoeksrapport - Datacenters vitaal?

[NL]

Nieuw

[SD]

Hyper

[AM] [LI] [ND] [NL]
[AM] [ND]

X

X

X

[AM] [ND] [NL]
[NL] [SD]

44

Opmerking (2)

IX-en (1)

NEN 7510

ISO 27001

ISO 9001

(in)Directe Cloudoprit

voip

Beheer

Remote/HandsOn

Hosting

Colo

Private Housing

Dedicated hosting/cloud

Eigen IaaS

Per Provincie
NOORD-HOLLAND (vervolg)
GYRO Center DC-2, Amsterdam

X

GTT ex-Interoute, Schiphol

X

X

X

Interxion (*)

X

X

X

Maincubes, Schiphol

X

X

X

X

Status DC onbekend
DC

X

X

X

X

X

[NL]
X

X

[ND] [NL]
[NL]

NEP Hilversum

[NL]

Northcdatacenters Ams1, Oude Meer

X

X

X

IDC

X

X

X

[AM] [NL] [SD]

Northcdatacenters Ams2, Aalsmeer

X

X

X

IDC

X

X

X

[AM] [NL] [SD]

NTT-e-shelter, Rozenburg/Schiphol

X

X

X

DC

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

Schuberg Philis, Schiphol

X

Switch Datacenters, Amsterdam
Northcdatacenters Amsterdam

X

X

X

IDC

Verizon, Schiphol

X

XS4ALL Internet, Amsterdam

X

X

X

X

X

X

Buiten scope?

Hyper of Colo?
[NL] [SD]
Wholesale - buiten scope?
[NL]

[GFNL]

[NL]

OVERIJSSEL
1TransVir, Deventer

X

X

Cellnex, Markelo

X

X

X

X

X

Cellnex, Zwolle

X

X

X

X

X

X

X

Ecostora, Hardenberg
Equinix, Enschede, Zwolle
© Stratix 2020

X

X
X

X

Onderzoeksrapport - Datacenters vitaal?

DC
45

[R]

[TD] – [V]?

X

X

X

[ND] [NL] [SD]

[TD] – [V]?

X

X

X

RH

X

X

X

X

X

X

IX-en (1)

Opmerking (2)

[ND]

NEN 7510

ISO 9001

X

ISO 27001

(in)Directe Cloudoprit

X

voip

X

Beheer

IDC

Remote/HandsOn

Hosting

Colo

Private Housing

Dedicated hosting/cloud

Eigen IaaS

Per Provincie
OVERIJSSEL (vervolg)
InterDC, Enschede

X

X

RH

ITB2 Datacenters

X

X

X

X

Odin Groep

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

[TD]

UTRECHT
Cellnex, lJsselstein
Dataplace Utrecht

X

IBM Nederland, Datacenter Woerden

X

Ram, Utrecht

X

X

X

X

Switch Datacenters, Woerden

X

X

X

X

[ND] [NL]
[V] - zie regel 127

X
Wholesale - buiten scope?

ZEELAND
Cellnex, Goes

X

X

X

ZeelandNet Zakelijk

[SO]

Greenbay

Niet gebouwd

ZUID-HOLLAND
Alldatacenter Alphen aan den Rijn
Bytesnet Rotterdam
© Stratix 2020

X

X

X

X

X

X

X

Onderzoeksrapport - Datacenters vitaal?

IT beheerder met eigen DC – [V]?
X
46

X

X

X

[NL]

Cellnex, Den Haag

X

X

X

X

X

Cellnex, Rotterdam

X

X

X

X

X

Opmerking (2)

NEN 7510
X

IX-en (1)

ISO 27001
X

voip

X

Beheer

ISO 9001

(in)Directe Cloudoprit

Remote/HandsOn

Colo
X

Hosting

Private Housing

Dedicated hosting/cloud

X

Eigen IaaS

Cellnex, Alphen aan den Rijn

Per Provincie
Zuid-Holland (vervolg)

ColoCenter, Zoetermeer

X

X

Colohouse, Zoetermeer

X

X

Data Facilities, Spijkenisse

X

Databarn 2, Capelle aan den lJssel

X

Datapark Nederland

X

Dataplace, Rotterdam

X

Greenhouse Datacenters, Naaldwijk

X
X

Interoute DC Rotterdam

X

Interbox, Capelle aan den l.lssel

X

Northcdatacenters [TDCG]
Northcdatacenters, Rotterdam

X

© Stratix 2020

X

RH

X

RH

IDC

leeg?
X

[TD]
Alblasserdam – [R]

IDC

X

X

X

X

X

X

X

X

X

DC

X

X

X

X
zie ook Worldstream – [R]
X

X

[NL]

X

X

IDC

X

X

X

[NL] [SD]

X

X

IDC

X

X

X

[NL] [SD]

X

X

[NL]

X

RH

X

IDC

X

Onderzoeksrapport - Datacenters vitaal?

[R] met eigen glasvezel

[LI]

RH

X
X

X

X

X

SmartDC, Rotterdam
Worldstream, Naaldwijk

[NL] [SD]

X

47

X

[SD]

Capelle – [R]

zie ook Greenhouse – [R]

Enquêteresultaten
De enquête is gehouden onder 51 aanbieders, waarop 19 ingevulde antwoorden kwamen. Met
bijna 40 procent invullers en een goede spreiding over de datacenterexploitanten (groot/middelgroot/klein, regionaal/(inter)nationaal, verticaal geïntegreerd / horizontaal) is dit een representatieve enquête.
Er zijn in totaal 16 vragen gesteld. Bij enkele vragen is er vrije invulruimte geweest. Hieronder
volgen de antwoorden op de niet in de hoofdtekst van het rapport al behandelde vragen.

Irrelevante maat overheerst als antwoord. Bij campussen beoordelen is er een gespreid beeld.

© Stratix 2020

Onderzoeksrapport - Datacenters vitaal?

48

Naast de genoemde certificaten zijn nog aangegeven: ISO9001, ISO/IEC 20000-1, ISO14001,
ISO22301, Cyber Essentials.
Ook is er opgemerkt dat certificaten slechts een beperkte zekerheid bieden dat processen als
beschreven ook werkelijk worden uitgevoerd. Er is opgemerkt dat certificaten vaak meer een
marketing gimmick zijn en minder bepalend zijn wat goed/slecht is, dan veelal wordt gedacht.
Er wordt betwijfeld of dit maatgevend is voor vitaal/niet-vitaal.

Het beeld is divers maar de meerderheid geeft aan dat zij alleen weten dat ze vitale processen
huisvesten, als hen dat wordt verteld.

© Stratix 2020

Onderzoeksrapport - Datacenters vitaal?

49

Cascade-gevolgen bij een grote storing worden door een aanzienlijk aantal respondenten verwacht, maar een grote groep geeft ook aan dat zij dat als datacenter niet zelf kunnen beoordelen.

De helft geeft 0 of 1 minuut op. Eén respondent heeft 48 uur opgegeven. Dat is een typische
tijd die wordt gehanteerd voor de reservevoorraad diesel.

© Stratix 2020

Onderzoeksrapport - Datacenters vitaal?

50

5 Ernstig = Majeure en schadelijke ontwrichting
van diensten en/of bedrijfsvoering. Leidt tot gevolgen als grote financiële verliezen, mogelijke
veiligheidsinbreuken, contractbreuken, klantverliezen en reputatieverlies.
4 Serieus = Onderbreking van diensten en/of bedrijfsvoering. Gevolgen beslaan o.a. financiële
verliezen, contractbreuk, reputatieschade, mogelijke veiligheidszorgen. Verliezen voor klanten
mogelijk.
3 Significant = Dienstonderbreking voor klanten/gebruikers, vooral beperkt in omvang, duur
en gevolgen. Minimale of geen financiële gevolgen. Enige reputatie of compliance gevolgen.
2 Minimaal = Diensten onderbroken. Minimaal effect voor gebruikers, klanten en/of reputatie.
1 Verwaarloosbaar = Uitval in logboek , maar
weinig of geen duidelijke impact op de dienstverlening

Er is in deze bedrijfstak, die zelf al erg sterk gericht is op continuïteit, amper sprake geweest
van serieuze of ernstige uitval/storingen in de afgelopen jaren.
De door het Uptime instituut gehanteerde indeling is gericht op de gevolgen voor het bedrijf
en de klanten. Impact van een storing op het niveau van een land zelf moet mogelijk nog een
niveau zwaarder worden aangemerkt dan hun categorie ‘Ernstig’.

Commentaar vanuit de expertsessie op de antwoorden op deze vraag, mede ingegeven door
het grote aantal dat vitale infrastructuur als ‘kwaliteitsstempel’ ziet: “Er zijn er blijkbaar maar
2 die begrepen hebben, dat een beoordeling als vitale infrastructuur beter niet te luid naar
buiten kan worden gebracht.”

© Stratix 2020

Onderzoeksrapport - Datacenters vitaal?

51

Drie enquête-invullers gaan proberen vast te stellen hoe zij alsnog op de lijst vitale infrastructuur terecht kunnen komen, als hun datacenter net buiten de criteria valt om als vitaal te
worden aangemerkt.
Opvallende aanvullende opmerkingen, als men net buiten de criteria valt:
•
•

Wij kunnen niet inschatten wat de eventuele gevolgen zijn indien wij (niet) aangemerkt worden als vitaal.
Wij hebben een zeer grote Nederlandse verzekeraar als ook een top-5 bank in ons
DC echter we zijn klein m.b.t. kW’s t.o.v. anderen: Wij denken wel degelijk vitaal te
zijn. Ik ken een ander DC daar draait 8 MW aan gaming. is dat vitaal? of 10MW aan
Oracle databases?

Vijf respondenten geven aan hun advocaat te gaan raadplegen, om de gevolgen van vitaal
verklaard worden beter te kunnen doorgronden.
Opvallende aanvullende opmerkingen, als men net binnen de criteria valt:
•
•

Ik accepteer de beslissing, zolang er meer duidelijkheid komt wat de gevolgen zijn
indien wij aangemerkt worden als vitaal.
Ik accepteer niet dat de grote partijen met veel public affairs en PR bombarie zich
wel zouden kwalificeren en andere, kleinere niet. Ben wel bang dat het die kant op
dreigt te gaan: Lobby in DC is al veel te veel beïnvloed door grote extreem funded
partijen, die hun gelijk kopen.

© Stratix 2020

Onderzoeksrapport - Datacenters vitaal?

52

Deelnemersveld klankbordgroep
Teneinde voldoende draagvlak in de markt te waarborgen voor het onderzoek en de resultaten
is een klankbordgroep ingesteld van relevante partijen aan zowel vraag- als aanbodzijde van
de markt. Deze partijen hebben in een klankbordsessie commentaar gegeven op het onderzoek
en hebben feedback kunnen leveren op het concept eindrapport. Deelnemende organisaties
aan de klankbordgroep zijn:
•

Dutch Data Center Association

•

Digital Infrastructure NL

•

VNO-NCW

•

Asteroid

•

Politie Nederland (*)

•

Erasmus Medisch Centrum (*)

•

Havenbedrijf Rotterdam (voormalig CISO)

•

Nederlandse Vereniging van Banken

•

Chief Information Officer – Rijk (*)

•

Amphia Ziekenhuis Breda

De met (*) aangegeven organisaties zijn geïnterviewd en hebben de gelegenheid gekregen
om feedback te geven op het eindrapport, maar hebben niet deelgenomen aan de klankbordsessie.

© Stratix 2020

Onderzoeksrapport - Datacenters vitaal?

53

Beknopte weergave gesprekken aanbodzijde
Wij hebben zeven datacenters benaderd voor een video- of telefonisch interview. Deze gesprekken vonden plaats na het invullen van de enquêtes. Wij hebben gesproken met zeven
datacenters van verschillende omvang.
Harde criteria afgewezen
Voor alle geïnterviewde partijen is duidelijk dat harde criteria als vloeroppervlak of stroomverbruik geen rol kunnen spelen bij het bepalen of een datacenter vitaal verklaard moet worden.
Gewezen wordt onder andere naar de steeds hogere densiteit van de hardware. Dat leidt tot
een hogere compute power bij gelijkblijvend of afnemend vloeroppervlak. Stroomverbruik is
evenmin een goed criterium. Iedereen is van mening dat er gekeken moet worden naar de
processen, alleen dat kan een zinvol criterium zijn voor vitaal-bepaling van een datacenter.
Een derde hard criterium, het aantal huishoudens of burgers dat geraakt wordt als het datacenter uitvalt, wordt door een deel afgewezen. Twee datacenters komen al sprekende tot de
conclusie dat veel personen afhankelijk zijn van processen die zij faciliteren. Dat leidt echter
niet tot het accepteren van dat harde criterium. Men ziet het eerder als bewijs voor de stelling
dat processen doorslaggevend moeten zijn voor vitaal verklaren.
Processen bepalend
De ondersteunde klantprocessen zijn bepalend. Daarover is men het eens. Waar de meningen
over uiteenlopen is de vraag of ieder datacenter weet welke processen er lopen en of die te
voorzien zijn van het label vitaal. Ruwweg de helft van de datacenters uit de enquête stelt
daar pro-actief geen vragen over aan hun klanten. De andere helft doet dat wel. De twee grote
aanbieders uit onze steekproef spreken duidelijk een ander soort klant aan. Dat zijn ook de
partijen die wijzen op de combinatie van maatwerkcontracten en NDA’s als een van de pijlers
onder hun dienstverlening. Eén datacenter zegt actief “aan de voordeur te controleren”.
Vitale datacenters
Tegenover de aangetroffen unanimiteit over het belang van processen staat verdeeldheid over
de vraag of een datacenter dat vitale processen faciliteert om die reden vitaal verklaard moet
worden.
Twee soorten reacties vallen daarbij op. Sommige datacenters plaatsen vraagtekens bij de
aanname dat een vitaal proces altijd een vitaal datacenter nodig heeft. Zij doen dat onder
andere uit commerciële overwegingen. Anders gezegd, zij vermoeden dat die koppeling marktverstorend kan werken, waarbij zij mogelijk aan het kortste eind trekken. De andere reactie
wijst op de keten waar een proces deel van uitmaakt. De term ecosysteem is genoteerd, net
als de opmerking dat connectiviteit dan ook onderdeel moet zijn van het vitaal verklaren.
De vraag of het verstandiger is een enkelvoudig datacenter gebouw vitaal te verklaren in plaats
van de rechtspersoon, en daarmee in principe meerdere datacenters, leidt tot minder variatie
in de antwoorden. De voorkeur van zowel de grotere als de kleinere aanbieders gaat uit naar
vitaal verklaren van een enkel gebouw.
© Stratix 2020

Onderzoeksrapport - Datacenters vitaal?

54

Hierbij hebben twee partijen de kritische kanttekening geplaatst dat dit consequenties kan
hebben voor de manier waarop men het personeel inzet. Dit was een van de keren dat het
begrip vitaal kennelijk is verward met essentieel of systeemrelevant.
Meerwaarde vitaal
Het wordt op verschillende manieren verwoord, maar men is niet echt overtuigd van de meerwaarde van vitaal verklaren. Toch zijn er vier partijen die zich kunnen voorstellen dat een
dergelijk proces kan bijdragen aan meer awareness en communicatie tussen de partijen. Zij
kijken daarbij verder dan de eigen onderneming.
Geïnterviewde exploitanten van datacenters
•
•
•
•
•
•
•

Datacenter Groningen
Equinix
Interconnect
MainCubes Frankfurt
NorthCdatacenters
Serverius
Systemec

© Stratix 2020

Onderzoeksrapport - Datacenters vitaal?

55

Beknopte weergave gesprekken brancheorganisaties en connectiviteitsleverancier
Wij hebben gesproken met de brancheorganisaties die aanbieders van datacenters als leden
hebben en een leverancier van connectiviteit.
Dutch Data Center Association (DDA)
Volgens de DDA is het technisch mogelijk voldoende redundantie aan te leggen, indien de
processen van de klant dit vereisen. De klantprocessen zijn hiervoor bepalend. Daardoor kan
een enkel datacenter geen single point of failure zijn. Voorbeelden van partijen aan vraag- en
aanbodzijde die volgens dit principe werken zijn er genoeg. Continuïteit van dienstverlening
staat hoog in het vaandel van elk serieus datacenter. Deze twee punten samen maken volgens
de DDA noodzaak voor enige nieuwe regulering overbodig.
Een ander argument tegen vitaal verklaren is dat de gangbare praktijk met zorgvuldig ontwikkelde procedures, contracten, SLA’s en audits voldoen én een breed draagvlak hebben. Deze
procedures en dergelijke zouden wel de basis voor een framework kunnen vormen waaraan
vitaal verklaren heeft te voldoen. Op die manier wordt voorkomen dat dubbel werk wordt
gedaan of een nieuwe laag van procedures ontstaat.
Daarmee is niet gezegd dat DDA tegen elke vorm van regulering is. Men hoopt dat de overheid
de sector eindelijk serieus neemt en toevoegt aan de lijst met sectoren die wel op voldoende
aandacht kunnen rekenen. Doordat de sector onvoldoende op de radar van de overheid staat
ontstond in het voorjaar van 2020 de vrees dat een complete lock-down had kunnen leiden
tot onmogelijkheid personeel in de datacenters te krijgen.
De vraag of het niet logischer zou zijn de hele sector vitaal te verklaren is voor de DDA moeilijk
te beantwoorden. DDA mist een helder doel voor vitaal verklaring van datacenters; het is niet
duidelijk welk probleem daarmee moet worden opgelost. Aan de ene kant komt dit over als
schieten met hagel op een sector die men onvoldoende doorgrondt. Aan de andere kant zou
het een oplossing kunnen zijn voor meerdere issues. Maar ook hier geldt dat het onbekend
zijn met de materie van vitaalbeoordeling als een grote belemmering wordt ervaren om de
impact van de vragen en antwoorden goed te kunnen inschatten.
Stichting Digitale Infrastructuur Nederland (DINL)
DINL wijst, net als DDA en veel aanbieders, op het belang van processen. Processen moeten
in principe doorslaggevend zijn voor het beantwoorden van vragen over vitaal-bepaling. Het
recente WRR rapport waar DINL naar verwijst signaleert dat processen zo complex en onverwacht kunnen zijn dat die doorslaggevende rol niet altijd meer reëel is.
De consequentie daarvan moet zijn dat het dan beter zou zijn de hele sector vitaal te verklaren.
Echter de meerwaarde van een dergelijk besluit blijft totaal onduidelijk. DINL is één van de
twee geïnterviewde partijen die wijst op het geringe nut van een vitaal verklaring. De classificatie kan door de klanten (de bij DINL aangesloten datacenters) niet worden gebruikt.
Verder maakt DINL zich zorgen om verstoring van het level playing field en de kwaliteitsborging. Het enige dat deze organisatie zich kan voorstellen is dat de toezichthouder aansluiting
zoekt bij classificaties die in lijn zijn met de EU Cyber Security Act.
© Stratix 2020

Onderzoeksrapport - Datacenters vitaal?

56

NLdigital
NLdigital heeft datacenters en gebruikers van datacenters als leden. Deze organisatie wijst op
de impact van internationale ontwikkelingen, Schrems II is als voorbeeld genoemd, die impact
kunnen hebben op de discussie over het vitaal verklaren van datacenters in alleen Nederland.
Voor het grootste deel van de achterban is het onderwerp een grote onbekende. Daarom is er
een krachtig pleidooi meer te doen om duidelijk te maken wat beoogd wordt met vitaal verklaren en wie daarmee te maken gaan krijgen. Daarbij hoort volgens NLdigital ook dat er een
win-win situatie moet ontstaan voor overheid en de marktpartijen. Dat draagt bij aan draagvlak en voorkomt dat de maatregel wordt gezien als een papieren tijger.
A2B Internet
Met A2B internet is een leverancier van connectiviteit geïnterviewd die eerder bij de aanboddan bij de vraagzijde hoort. Deze partij vertegenwoordigt een belangrijke dienst voor datacenters en hun klanten. In Nederland is circa een dozijn bedrijven met een vergelijkbaar profiel. Ze bedienen ook de regionale en kleinere datacenters en hebben daardoor goed zicht op
de ontwikkelingen in dat deel van de markt.
Ook al is een definitie van vitaal verklaren niet bekend, op basis van de marktkennis schat dit
bedrijf in dat er positieve effecten te verwachten zijn. Een mate van regulering zou het opschonend vermogen van de sector kunnen versterken. Immers, niet alle datacenters beschikken over dezelfde, voldoende hoge standaard van professionaliteit die men op het niveau van
de sector wenselijk acht.
A2B Internet neemt een afwijkend standpunt in over de klanten en klantprocessen. In een
markt die steeds meer wordt gedomineerd door Requests for Proposals (RFP) en waarbij relatiemanagement key is, is het onmogelijk geen kennis van de klant en zijn processen te hebben.
Dat laat onverlet dat er ook klantgroepen zijn – hosting providers zijn daar specifiek genoemd
- waarvoor dat niet opgaat.

© Stratix 2020

Onderzoeksrapport - Datacenters vitaal?

57

CONTACT

© Stratix 2020

Stratix B.V.

Villa Hestia - Utrechtseweg 29
1213 TK Hilversum
Telefoon:
E-mail:
URL:
Reg. no.:
IBAN:
BIC:
VAT:

+31.35.622 2020
office@stratix.nl
http://www.stratix.nl
57689326
NL85ABNA0513733922
ABNANL2A
NL8526.92.079.B.01

Onderzoeksrapport - Datacenters vitaal?

58