Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

33 840

Wijziging van de Wet op het hoger onderwijs en
wetenschappelijk onderzoek in verband met een
aantal redactionele verbeteringen en technische
wijzigingen alsmede tot wijziging van de Wet
inkomstenbelasting 2001 in verband met enkele
samenhangende technische aanpassingen
(technische verbeteringen WHW)

Nr. 7

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 3 april 2014
1. Inleiding
De regering is de leden van de VVD-fractie en van de PvdA-fractie
erkentelijk voor de gemaakte opmerkingen en de gestelde vragen. Terecht
merken de leden van de PvdA-fractie op dat de voorgestelde wijzigingen
in de eerste plaats de wetgevingskwaliteit beogen te verhogen. De leden
van de VVD-fractie merken daarbij op dat niet alle technische wijzigingen
uitsluitend technische consequenties hebben. Ook dat is juist. De regering
zal hierna op de gemaakte opmerkingen en gestelde vragen ingaan. Bij de
beantwoording zal de volgorde van het verslag worden aangehouden.
Bij deze nota naar aanleiding van het verslag is een tweede nota van
wijziging gevoegd. De wijzigingen behelzen een technische correctie van
een vergissing in het voorliggende wetsvoorstel (in artikel 6.2 is een
delegatiegrondslag abusievelijk twee maal geregeld) en de correctie van
een technische en tevens (bescheiden) inhoudelijke omissie in de Wet
versterking kwaliteitswaarborgen hoger onderwijs. Het gaat daarbij om de
regeling van de kostenvergoeding voor de aanvraag accreditatie en
visitatie.
2. Artikelen
2.1. Artikel I, onderdelen A en B (artikelen 1.12 en 1.12a)
De leden van de VVD-fractie vragen of de regering kan toelichten waarom
instellingen informatie aan moeten leveren die de overheid zelf uit
registers kan halen (volgens Kamer van Koophandel gegevens).
De regering streeft ernaar de administratieve lasten bij burgers en
instellingen zoveel mogelijk terug te dringen. Gegevens waarover de
overheid zelf beschikt hoeven in beginsel niet nog een keer afzonderlijk te
worden toegestuurd. In dit geval liggen de zaken echter anders.
Een rechtspersoon (voor hoger onderwijs) die van de Minister
toestemming heeft gekregen graden te verlenen, is op grond van de

kst-33840-7
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 840, nr. 7

1

huidige (onderhavige) wettelijke bepalingen verplicht om de Minister «de
nodige inlichtingen omtrent de rechtspersoon» te verstrekken. Wat onder
«de nodige inlichtingen» wordt verstaan is op dit moment bij wijze van
een wetsinterpreterende beleidsregel opgenomen in artikel 7 van de
Beleidsregel bevoegdheid graadverlening hoger onderwijs. Het is echter
overzichtelijker om dit in de wet zelf te regelen. Dat is de reden van dit
voorstel tot aanpassing van de wet. De rechtspersoon voor hoger
onderwijs zal over het algemeen zelf de initiatiefnemer zijn van de
wijzigingen die het betreft (bijvoorbeeld de eigendomsverhoudingen of de
gegevens bij de Kamer van Koophandel) en weet in dat geval als enige, of
in ieder geval als eerste, dat van dergelijke wijzigingen sprake is. Om die
reden is het aan de rechtspersoon voor hoger onderwijs om de Minister te
informeren als de desbetreffende wijzigingen optreden.
2.2. Artikel I, onderdeel I (artikel 6.2)
De leden van de VVD-fractie constateren dat sinds de wetswijziging
Kwaliteit in verscheidenheid in artikel 6.2 vierde lid, van de Wet op het
hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek (WHW) staat dat bij
ministeriële regeling nadere eisen kunnen worden gesteld aan de
aanvraag om instemming. Deze leden vragen wat de ratio is achter deze
bepaling.
De ratio is dat met de invoering van deze delegatiegrondslag een goede
juridische basis wordt gelegd voor de tamelijk uitvoerige voorschriften die
op dit moment op grond van de Beleidsregel doelmatigheid hoger
onderwijs 2012 gelden voor de indiening van een aanvraag om een
doelmatigheidstoets. Omdat het hier gaat om algemeen verbindende
voorschriften is regeling daarvan in een beleidsregel in verband met
artikel 1:3, vierde lid, van de Algemene wet bestuursrecht minder juist. In
dat artikellid is namelijk bepaald dat onder een beleidsregel wordt
verstaan «een bij besluit vastgestelde algemene regel, niet zijnde een
algemeen verbindend voorschrift, omtrent de afweging van belangen, de
vaststelling van feiten of de uitleg van wettelijke voorschriften bij het
gebruik van een bevoegdheid van een bestuursorgaan». Om die reden is
in een tweede nota van wijziging bij de Wet kwaliteit in verscheidenheid
voor het vaststellen van de desbetreffende voorschriften een basis in de
wet gecreëerd (Kamerstukken II 2012/13, 33 519, nr. 7). Dat neemt niet
weg, de leden van de VVD-fractie wijzen daar terecht op, dat als gevolg
van de thans voorliggende wijziging van artikel 6.2, eerste lid, deze
delegatiegrondslag voor de tweede keer wordt geregeld, zij het in
enigszins andere bewoordingen. Het betreft hier een vergissing. In de bij
deze nota naar aanleiding van het verslag gevoegde tweede nota van
wijziging is deze fout hersteld.
2.3. Artikel I, onderdeel J (artikel 6.9)
De leden van de VVD-fractie vragen aan de regering om een nadere
toelichting op onderdeel J. Deze leden wijzen erop, dat formeel alleen een
instellingsbestuur een toets nieuwe opleiding kan aanvragen. De
procedure in artikel 6.9 WHW is er namelijk juist op gericht om erkenning
als rechtspersoon te verwerven (en dus instellingsbestuur als bedoeld in
artikel 1.1, sub j, van de WHW te worden). Voorts vragen de voornoemde
leden hoe het voorliggende voorstel in de praktijk uitpakt.
Onderdeel J omvat twee wijzigingen. Met de eerste wordt uitsluitend
beoogd artikel 6.9, eerste lid, te ontdoen van onjuiste verwijzingen en
aldus begrijpelijker te maken. Het artikellid betreft een beschrijving van de
aanvraagprocedure voor het verkrijgen van de bevoegdheid tot graadverlening voor niet-bekostigde instellingen. Die procedure levert in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 840, nr. 7

2

praktijk geen problemen op. Een wijziging van de praktijk is dan ook niet
beoogd. Een tweede wijziging, de uitbreiding van artikel 6.9, vijfde lid,
beoogt te regelen dat een rechtspersoon voor hoger onderwijs de
graadverlenende bevoegdheid ook verliest als een opleiding in afbouw is.
Deze toevoeging is nieuw. Hoe een en ander in de praktijk zal uitpakken is
dus op dit moment niet te zeggen.
2.4. Artikel I, onderdeel N (artikel 7.12)
De leden van de VVD-fractie constateren dat de regering toelicht dat de
examencommissies in de praktijk de taak met betrekking tot de organisatie van (en procedures rondom) de tentamens en examens nog steeds
uitoefenen. Deze leden willen weten waarop deze bewering is gestoeld.
Volgens deze leden zou de wet moeten aansluiten bij een daadwerkelijk
bestaande situatie, waarvan voor deze leden onduidelijk is of deze situatie
nog werkelijk bestaat. Deze leden willen weten of de regering de mening
deelt dat het onlogisch is om de wet aan te passen met het doel om aan te
sluiten bij de praktijk, indien dat in werkelijkheid niet het geval is. Deze
leden vragen voorts of deze taak nog past na de herziene rol van de
examencommissie en of de regering kan toelichten waarom zij de
examencommissie (weer) verantwoordelijk maakt voor de organisatie van
en de procedures voor het afnemen van tentamens en examens
(artikel 7.12, derde lid). Is het niet duidelijker en logischer, zo vragen deze
leden, dat de verantwoordelijkheden van de examencommissie zich
toespitsen op het borgen van de kwaliteit en het daarbij niet past om hun
verantwoordelijkheden ook nog te verbreden met de uitvoering van de
organisatie? De leden van de VVD-fractie willen tenslotte weten waarom
de examencommissie in de wet niet verantwoordelijk wordt gemaakt voor
het borgen van de kwaliteit van de organisatie bij het afnemen van de
examens/tentamens. In dat geval stelt de examencommissie kwalitatieve
eisen en ziet toe op de handhaving daarvan maar laat de uitvoering over
aan de verantwoordelijken voor de organisatie van onderwijs en toetsing
binnen de opleiding. De voornoemde leden vragen de regering om een
nadere toelichting hierop.
Instellingen hebben te kennen gegeven dat, nu de taak met betrekking tot
de organisatie en procedures rondom de tentamens en examens niet
meer bij een orgaan is belegd, de verantwoordelijkheid voor deze taak in
het ongewisse dreigt te geraken. Gevolg daarvan is dat bij instellingen
onduidelijkheid bestaat over wie die taak vervult, met als (mogelijk)
gevolg een slechte organisatie van de examens of tentamens. Het thans
voorliggende voorstel tot aanpassing van artikel 7.12 is dus het gevolg
van signalen uit het veld.
Zoals de leden van de VVD-fractie terecht opmerken is de rol van de
examencommissie met de inwerkingtreding van de Wet versterking
besturing herzien. De regering is van mening dat de eindverantwoordelijkheid voor de organisatie van (en procedures rondom) de tentamens en
examens die in onderdeel N wordt voorgesteld, binnen deze herziene rol
past. Het voorstel behelst immers niet meer dan een verduidelijking van
de eindverantwoordelijkheid voor de organisatie rondom examens en
tentamens. Het beoogt niet voor te schrijven hoe die verantwoordelijkheid
wordt vormgegeven. De uitvoerende taken kunnen dus worden gedelegeerd. Het gaat er uitsluitend om dat duidelijk is wie eindverantwoordelijk
is.
2.5. Artikel I, onderdeel O (artikel 7.17)
De leden van de PvdA-fractie constateren dat uit de memorie van
toelichting blijkt dat instemming met een nieuwe opleiding niet binnen
vier maanden na ontvangst via lex silencio positivo goedgekeurd wordt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 840, nr. 7

3

De leden vragen waarom deze bepaling is komen te vervallen. Hiernaast
vervalt deze vorm van goedkeuring ook bij het vestigen van de opleiding.
Wat voor effect valt te verwachten met het vervallen van deze vorm van
goedkeuring, zo vragen deze leden.
Als gevolg van de wijziging van onderdeel O vervalt onder meer
artikel 7.17, derde lid. Het derde lid is een wettelijke vertaling van het
adagium «wie zwijgt, stemt toe». Oftewel als de Minister niet binnen vier
maanden een (negatief) besluit neemt over de voorgenomen vestigingsplaats dan wordt hij geacht daarmee in te stemmen. Deze bepaling vervalt
om redenen van uniformiteit. Deze termijnstelling is namelijk al eerder
voor de macrodoelmatigheidstoets komen te vervallen als gevolg van de
Wet tot wijziging onder meer Wet studiefinanciering 2000 en WHW i.v.m.
kopopleiding, Associate-degreeprogramma’s en masteropleidingen
(Staatsblad 2007, 254). Bij die wetswijziging werd de mogelijkheid
gecreëerd voor instellingen om de volgorde van de aanvragen voor een
macro-doelmatigheidstoets en een toets nieuwe opleiding om te draaien.
Door deze mogelijkheid werden de bestaande vervaldata, waaronder de
hiervoor bedoelde lex silencio positivo, als niet meer passend ervaren. De
nieuwe regeling hield onder meer in dat de Minister een besluit binnen de
Awb-termijn van acht weken neemt. Dat gaat nu dus ook voor de toets op
een doelmatige spreiding gelden.
2.6 Artikel I, onderdeel Q (artikel 7.28)
De leden van de PvdA-fractie zijn van mening dat de mogelijkheid van de
doorstroom-routes duidelijk aangegeven moet worden voor studenten. De
leden zijn benieuwd of studenten die een propedeuse op de universiteit
behaald hebben ook toegang verkrijgen op een andere opleiding aan de
universiteit. Deze leden willen weten of het behalen van een universitair
propedeuse afdoende is om van opleiding te kunnen veranderen als deze
studenten geen vwo-diploma hebben behaald.
Met de Wet kwaliteit in verscheidenheid hoger onderwijs is het toelatingsrecht voor een bacheloropleiding in het wetenschappelijk onderwijs
komen te vervallen voor de bezitter van een propedeusegetuigschrift van
een hogeschool, die niet in het bezit is van een vwo-diploma. In dit
wetsvoorstel is deze toelatingsbeperking uitgebreid tot de bezitter van een
propedeusegetuigschrift van een universiteit. Voor toelating tot het
wetenschappelijk onderwijs is een vwo-diploma dus een conditio sine qua
non. Het bezit van een universitaire propedeuse zonder een afgeronde
vwo-opleiding is dus niet voldoende om binnen een universiteit toelatingsrecht tot een opleiding te verkrijgen. De instelling kan deze personen
wel vrijstelling verlenen van deze vooropleidingseis. Met deze leden is de
regering van mening dat de mogelijkheid van de doorstroom-routes
duidelijk aangegeven moet worden voor studenten. Instellingen hebben
op grond van de artikelen 7.15 en 7.28, vijfde lid, van de WHW een
informatieplicht in dezen.
2.7. Artikel I, onderdeel T (artikel 7.47)
De leden van de PvdA-fractie zien dat het voor een bepaalde groep
studenten lastig is om aan de betalingsverplichting van het collegegeld te
voldoen, aangezien het een hoog bedrag is. De voornoemde leden zien
daarom het belang van de mogelijkheid om in termijnen te kunnen
betalen. Wel vragen zij of er een wetsartikel bestaat dat eisen stelt aan de
betalingstermijnen. Daarnaast zien de voornoemde leden grote
verschillen tussen de betalingstermijnen bij de verschillende onderwijsinstellingen. Studenten kunnen door deze verschillen nadelige effecten
ondervinden, zijn zij van mening. De leden vragen de regering daarom

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 840, nr. 7

4

wat voor effecten deze verschillende betalingstermijnen hebben voor de
studenten.
Met de Wet versterking besturing is het aantal voorgeschreven termijnen
voor het betalen van het collegegeld uit een oogpunt van deregulering
komen te vervallen. De LSVb wees erop dat de regelingen die enkele
instellingen hebben getroffen, ertoe leiden dat studenten in financiële
problemen komen. De voorgestelde aanpassing van artikel 7.47 zal dit
probleem ondervangen. Als gevolg van deze wijziging zal de student,
desgevraagd, in ieder geval aanspraak kunnen maken op betaling in vijf
termijnen.
De leden van de PvdA-fractie vragen of er wetsartikel bestaat dat eisen
stelt aan de betalingstermijnen.
Zowel de Algemene wet bestuursrecht als het Burgerlijk Wetboek kennen
voorschriften op dat terrein. Voor zover de instelling een bestuursorgaan
is, is aanvullend op de regeling in de WHW de Algemene wet bestuursrecht van toepassing (de artikelen 4:85 tot en met 4:125). In artikel 4:86
van de Algemene wet bestuursrecht is bepaald dat de verplichting tot
betaling van een geldsom bij beschikking wordt vastgesteld, waarbij in
ieder geval wordt vermeld de te betalen geldsom en de termijn
waarbinnen de betaling moet plaatsvinden. In artikel 4:87, eerste lid, is
bepaald dat de betaling geschiedt binnen zes weken nadat de beschikking
op de voorgeschreven wijze is bekendgemaakt, tenzij de beschikking een
later tijdstip vermeldt. Het tweede lid bepaalt dat bij of krachtens wettelijk
voorschrift een andere termijn voor de betaling kan worden vastgesteld.
In artikel 4:88 is geregeld dat bij wettelijk voorschrift kan worden bepaald
dat een geldsom moet worden betaald zonder dat dit bij beschikking is
vastgesteld. In dat geval wordt tevens bepaald binnen welke termijn de
betaling moet plaatsvinden.
Voor zover de instelling een privaatrechtelijke rechtspersoon is, is
aanvullend het Burgerlijk Wetboek van toepassing (in het bijzonder
Boek 6, titel 1, afdeling 11). In artikel 29 van Boek 6, titel 1, afdeling 11, van
het Burgerlijk Wetboek is geregeld dat de schuldenaar zonder
toestemming van de schuldeiser niet bevoegd is het verschuldigde in
gedeelten te voldoen.
2.8. Artikel I, onderdeel U (artikelen 7.51 tot en met 7.51k; nieuw)
De leden van de PvdA-fractie constateren dat de regels van de financiële
ondersteuning, het profileringsfonds, worden opgeknipt in het wetsartikel.
Deze leden zien door deze wijziging ruimte ontstaan voor het vergroten
van de bekendheid van dit fonds. Op welke manier kan en wil de regering
de bekendheid van deze regeling vergroten, zo vragen zij.
De voorgestelde wijziging is uitsluitend bedoeld om de voorschriften over
het profileringsfonds overzichtelijker en leesbaarder te maken, voor alle
gebruikers en meer in het bijzonder voor de instellingen en de studenten.
Het vergroten van de bekendheid van het fonds ziet de regering primair
als een taak van de desbetreffende instelling. Het profileringsfonds is
immers een fonds van de instelling en het is de taak van de instelling
(aankomende) studenten te wijzen op het bestaan daarvan.
Vervolgens merken de leden van de PvdA-fractie op dat studenten, die het
instellingscollegegeld moeten betalen, een groot financieel risico lopen.
Studenten die het instellingscollegegeld moeten betalen komen echter in
beginsel niet in aanmerking voor een tegemoetkoming uit het profileringsfonds. Deze leden willen weten wanneer deze studenten wel
aanspraak mogen maken op een financiële tegemoetkoming.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 840, nr. 7

5

Sinds de inwerkingtreding van de Wet versterking besturing is de
aanspraak van studenten op een gemaximeerd (wettelijk) collegegeld in
beginsel beperkt tot één bachelor- en één masteropleiding. Het behalen
van meer graden is uiteraard mogelijk, maar de financiële gevolgen
daarvan (instellingscollegegeld) zijn voor de student. Op dat uitgangspunt
zijn uitzonderingen gemaakt, bijvoorbeeld waar het opleidingen op het
gebied van onderwijs of gezondheidszorg betreft.
Het profileringsfonds is er voor studenten die het wettelijk collegegeld
betalen, met andere woorden: voor studenten die voor de eerste keer een
bachelor- of masteropleiding volgen. De instelling kan deze groep
studenten een financiële ondersteuning bieden.
Het instellingsbestuur kan ook financiële ondersteuning bieden aan
studenten die niet voldoen aan het zogenaamde nationaliteitsvereiste.
Deze categorie studenten maakt geen aanspraak op wettelijk collegegeld.
Voor een instelling kan het echter – uit een oogpunt van profilering –
aantrekkelijk zijn om bepaalde categorieën buitenlandse studenten aan
zich te binden. Een tegemoetkoming in de betaling van het collegegeld
kan daaraan bijdragen. De wet maakt dat mogelijk.
De leden van de PvdA-fractie hebben een vraag over de bestaande
mogelijkheid van collegegeldvrij besturen. De leden horen graag van de
regering hoe vaak er gebruik wordt gemaakt van deze regeling. In
hoeverre wordt deze regeling momenteel onder de aandacht gebracht van
studenten? Deze leden vragen of de regering voornemens is deze
regeling, tegen de achtergrond van de geplande invoering van het sociaal
leenstelsel, te behouden.
Omdat deze bepaling nog maar betrekkelijk kort bestaat, is niet bekend
hoe vaak daarvan gebruik wordt gemaakt. Het is aan de instellingen die
voor deze extra optie kiezen, om deze maatregel onder de aandacht van
studenten te brengen. De regering heeft niet het voornemen deze regeling
af te schaffen.
3. Nota van wijziging.
3.1. Onderdeel J2 (artikel 7.3 lid 6)
De leden van de VVD-fractie hebben ten aanzien van het afbouwen van
een programma wegens het verlopen of intrekken van een accreditatie
een aantal vragen. Zo willen zij weten of het in de toekomst mogelijk is
dat studenten een opleidingsdiploma verkrijgen terwijl al bekend is dat
deze opleiding geen accreditatie meer heeft dan wel deze spoedig zal
verliezen. Zij willen weten of het mogelijk is de NVAO een rol te laten
spelen tijdens het afbouwen van de opleiding ten aanzien van de kwaliteit
van een opleiding en of er voor deze rol een wettelijke grondslag is. Hoe
ziet de regering hier een mogelijkheid tot waarborg? De leden van de
VVD-fractie vragen tenslotte hoe ervoor wordt gezorgd dat studenten van
opleidingen in afbouw een volwaardig getuigschrift ontvangen.
Voorop staat dat de voorgestelde wijziging regelt dat ingeschreven
studenten in de gelegenheid worden gesteld hun opleiding zonder
onderbreking bij een instelling te vervolgen, waarbij de maximering van
de afbouwperiode wordt geregeld. Wanneer een instellingsbestuur er zelf
voor kiest een opleiding te beëindigen, is er op dit moment geen
maximum aan jaren vastgesteld. Dat wordt met deze nota van wijziging
veranderd door de introductie van artikel 7.3, zesde lid. Momenteel is
alleen bij opleidingen waarvan de accreditatie wordt ingetrokken, een
beperking in de afbouwperiode geregeld.
De overige consequenties bij afbouw als gevolg van verlopen of
intrekking van accreditatie – inclusief de rol van de NVAO – blijven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 840, nr. 7

6

ongewijzigd, evenals de waarborgen en de wettelijke grondslagen
daartoe. De NVAO heeft bevoegdheden tijdens het accreditatieproces of
proces van toets nieuwe opleiding die eens in de zes jaar plaatsvinden. Na
een positief besluit geniet de opleiding vertrouwen voor die periode en
heeft de NVAO in beginsel geen rol. De regering acht de huidige
waarborgen afdoende.
In geval van intrekking van de accreditatie (artikel 5a.12b) of ontneming
van rechten (artikel 6.5) is respectievelijk wordt de waarborg in de wet
geregeld dat zittende studenten in beginsel elders worden overgebracht
om hun opleiding af te ronden. Pas als studenten nergens anders terecht
kunnen, mag de opleiding worden voortgezet. Op deze wijze word ervoor
gezorgd dat studenten van opleidingen in afbouw een volwaardig
getuigschrift kunnen behalen.
Het laten vervolgen van een opleiding aan een andere instelling wordt
niet geregeld voor opleidingen waarvan het instellingsbestuur zelf kiest
om het te beëindigden. Dan is er immers geen kwaliteitsprobleem of
wettelijk nalevingsprobleem als reden voor het stoppen van de opleiding
en is er geen noodzaak de student onder te brengen bij een andere
opleiding. De accreditatie vervalt in zo’n geval niet. De resterende
accreditatietermijn blijft bestaan waardoor de kwaliteit van de opleiding
blijft geborgd en studenten in de gelegenheid blijven een volwaardig
getuigschrift te ontvangen.
Voor alle situaties geldt dat de afbouwmogelijkheid er is in het belang van
de student om zijn of haar opleiding te kunnen voltooien. De afbouwperiode van een opleiding is gemaximeerd tot de resterende studieduur van
de zittende studenten plus een jaar. Studenten kunnen zich niet meer
inschrijven bij een opleiding in afbouw.
Deze nota naar aanleiding van het verslag wordt gegeven mede namens
de Minister van Economische Zaken.
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
M. Bussemaker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 840, nr. 7

7