Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

21 501-07

Raad voor Economische en Financiële Zaken

Nr. 1464

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 16 oktober 2017
De vaste commissie voor Financiën heeft een aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Staatssecretaris van Financiën over de brief van
28 juni 2017 inzake voortgang onderzoek naar aanleiding van motie van
het lid Omtzigt over het opleggen van btw voor beleggen bij pensioenfondsen en bij beheersdiensten (Kamerstuk 21 501-07, nr. 1449).
De vragen en opmerkingen zijn op 6 september 2017 aan de Staatssecretaris van Financiën voorgelegd. Bij brief van 13 oktober 2017 zijn de
vragen beantwoord.
De fungerend voorzitter van de commissie,
Anne Mulder
Adjunct-griffier van de commissie,
Bartman

kst-21501-07-1464
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-07, nr. 1464

1

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de VVD
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de brief over het
opleggen van btw voor beleggen bij pensioenfondsen en bij beheersdiensten. Zij hebben daarover nog een aantal vragen en opmerkingen.
De leden van de VVD-fractie hechten groot belang aan een gelijk
speelveld, ook in dit verband. Het kan niet zo zijn dat vergelijkbare
pensioenfondsen in andere EU-lidstaten aan een ander, gunstiger
btw-regime onderhevig zijn. Deze leden vinden het teleurstellend dat de
Europese Commissie (hierna: EC) aangeeft niet te beschikken over een
overzicht van de wijze waarop de bepalingen in de btw-richtlijn systematisch door de lidstaten worden toegepast. Terwijl de EC daar natuurlijk wel
over gaat. Hoe geeft de EC dan invulling aan het waarborgen van een
gelijk speelveld van btw-heffing op beheersdiensten van pensioenfondsen
in de lidstaten?
De EC heeft toegezegd het onderwerp te zullen agenderen op de
eerstvolgende vergadering van het btw-comité. Wat houdt dat precies in?
Wat gaat er dan besproken worden en welke acties volgen hieruit of
kunnen hieruit volgen? Wat is de inzet van de EC voor deze vergadering?
Wat is de inzet van het kabinet voor deze vergadering?
De leden van de VVD-fractie lezen in de brief dat er geen concreet geval of
een specifiek pensioenfonds is aangedragen door de bedrijfs- en
branchevertegenwoordigers waaruit een ongelijke behandeling van de
lidstaten blijkt. Het kabinet geeft aan dat dit wel een diffuus beeld geeft en
het toch aanleiding geeft voor nadere bespreking van dit onderwerp in
Europees verband. Waarop is dat dan gebaseerd? Door welke informatie
komt dat en uit welke lidstaten?
Waarom wordt niet geconstateerd dat het gezamenlijk beeld is dat andere
lidstaten beheerdiensten aan pensioenfondsen vrijstellen van btw?
Waarom is het al dan niet delen van risico’s in dit kader relevant voor het
risicodragerschap en dus voor het wel of niet vrijstellen van btw?
Ondanks de pogingen een beeld te krijgen, is het nog niet gelukt in beeld
te brengen op welke wijze elke lidstaat omgaat met de btw voor beleggen
bij pensioenfondsen. Waarom is dat uiteindelijk toch (nog) niet gelukt?
Welke andere mogelijkheden ziet het kabinet om dit overzicht toch te
krijgen? Heeft het kabinet ook overwogen alle lidstaten zelf aan te
schrijven of dit straks alsnog te gaan doen, dan wel een analyse te (laten)
maken van de wet- en regelgeving op dit punt in de verschillende
EU-lidstaten? Zo nee, waarom niet?
De leden van de VVD-fractie vinden het belangrijk dat er wel inzicht komt
hoe de EU-lidstaten omgaan met de btw voor beleggen bij pensioenfondsen. De Pensioenfederatie heeft inmiddels wel een landenoverzicht
opgesteld, waaruit blijkt dat in diverse lidstaten zowel defined
contribution-regelingen (DC-regelingen) als defined benefit-regelingen
(DB-regelingen) zijn vrijgesteld van btw. Kan het kabinet een reactie geven
op dat landenoverzicht? Zo nee, waarom niet?
Klopt het dat sommige lidstaten pensioenfondsen per definitie ontzien,
ongeacht het type regeling?
De Pensioenfederatie ziet een verschil tussen de weergave van het
standpunt vanuit de EC in de brief van het kabinet en wat de EC in haar
brief schrijft. Hoe ziet het kabinet dat? Klopt het dat individuele

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-07, nr. 1464

2

DC-regelingen als enige vrijgesteld zijn van btw of dat het (vooral)
afhankelijk is van wie het risico draagt? Kan het kabinet hier uitleg over
geven?
Duidelijk is dat het risicodragerschap van cruciaal belang is voor de
btw-vrijstelling. Hoe ontwikkelt het risicodragerschap zich in Nederland?
Voor welk deel wordt de hoogte van de uitbetaalde pensioenen bepaald
door de behaalde beleggingsresultaten? Klopt het dat de EC veronderstelt
dat de meeste DB-regelingen in Nederland niet worden bepaald voor
behaalde beleggingsresultaten? Wat gaat de Staatssecretaris eraan doen
om het beeld te corrigeren, als dit niet klopt?
De leden van de VVD-fractie zien graag een reactie op het artikel
«Nederland staat in EU alleen met btw voor pensioenfondsen» (PensioenPro.nl, 6 september, 2017), waarin staat dat Nederland praktisch alleen
staat als land dat btw heft op het beheer van pensioenregelingen die geen
pure DB-regelingen zijn.
Welke consequenties zijn er voor de pensioenfondsen wanneer zij btw
moeten gaan afdragen? Wat is de inschatting wat zij hiervan gaan merken,
bijvoorbeeld op het punt van de stijging van beheerskosten?
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van het CDA
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de brief van de
Staatssecretaris van Financiën over de voortgang van het onderzoek naar
aanleiding van de motie Omtzigt over de btw-last bij beheersdiensten
voor pensioenfondsen. Deze leden merken nogmaals op, dat het heffen
van omzetbelasting over beheersdiensten bij pensioenfondsen de kosten
voor pensioenfondsen verhoogt en dus leidt tot lagere pensioenen.
De voorgenoemde leden vragen de Staatssecretaris specifiek te reageren
op het landenoverzicht van de Pensioenfederatie, waaruit blijkt dat heel
veel lidstaten alle pensioenregelingen vrijstellen van btw. Kan de
Staatssecretaris bevestigen dat de Belgische overheid in het recente
schrijven «België, ideale locatie voor pan-Europese pensioenfondsen»
heeft aangegeven dat Belgische pensioenfondsen geen btw verschuldigd
zijn over het financieel en administratief beheer?
De Staatssecretaris heeft in zijn brief een deel van het antwoord van de EC
d.d. 12 juni 2017 opgenomen. In een ander deel van de brief (blz. 2 onder
ii.) schrijft de EC dat er een groot verschil is tussen regelingen waarbij het
investeringsrisico bij de werknemers/deelnemers ligt (DC-regelingen) dan
wel regelingen waarbij het investeringsrisico bij de werkgever ligt
(DB-regelingen). Deelt de Staatssecretaris de mening dat deze
beschrijving niet op de Nederlandse situatie betrekking heeft, aangezien
er in Nederland nauwelijks nog regelingen zijn waarbij het risico gedragen
wordt door de werkgever? Kan de Staatssecretaris aangeven hoe deze zin
van de EC zich verhoudt tot het standpunt van de Staatssecretaris dat «de
aan- of afwezigheid van een bijstortverplichting bij een DB-regeling geen
verschil maakt voor de btw-kwalificatie van het product» (brief van de
Staatssecretaris van Financiën, Kamerstukken 22 112 en 34 550 IX,
nr. 2317)?
Deelt de Staatssecretaris ook de mening van de leden van de CDA-fractie
dat bij de meeste Nederlandse DB-regelingen het met name de beleggingsresultaten zijn die de hoogte van het pensioen bepalen?
Kan de Staatssecretaris voorts aangeven wat zijn inzet zal zijn bij het
eerstvolgende btw-comité?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-07, nr. 1464

3

Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van D66
De leden van de D66-fractie hebben de brief van het kabinet inzake de
motie Omtzigt over het opleggen van btw voor beleggen bij pensioenfondsen en bij beheersdiensten gelezen. Deze leden onderschrijven het
belang van een gelijk (Europees) speelveld en hebben de brief dan ook
met interesse gelezen.
Deze leden vragen of het kabinet verder kan verduidelijken op welke
grond de EC betoogt dat bij DB-regelingen onvoldoende sprake is van het
door de deelnemer lopen van beleggingsrisico teneinde btw-vrijstelling te
rechtvaardigen. Klopt het dat de dempende maatregelen die voorkomen
dat direct gekort moet worden bij onderdekking, vastgelegd in het
financieel toetsingskader (FTK), een overweging zijn voor de EC dit te
betogen? Klopt het dat ook bij onze DB-regelingen, zij het gedempt en
uitgesteld, feitelijk sprake is van het lopen van beleggingsrisico door de
deelnemer?
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van het feit dat een
van de bedrijfs- en branchevertegenwoordigers bij de EC een klacht gaat
indienen over ongelijke btw-behandeling. Kan het kabinet toelichten hoe
een procedure bij de EC er uit ziet, hoe veel tijd deze naar verwachting
maximaal in beslag neemt en wat voor rol de nationale overheid hierbij
speelt?
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de SP
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de brief van de
Staatssecretaris inzake de uitvoering van de motie Omtzigt over de
btw-behandeling van pensioenbeheerders.
Deze leden zijn van mening dat pensioenbeheer vrijgesteld dient te
worden van btw-heffing, omdat btw-heffing leidt tot een lager pensioenresultaat. In dit kader willen de aan het woord zijnde leden graag weten hoe
groot het cumulatieve effect is van btw-heffing op het pensioenbeheer en
op het pensioenresultaat. Kan de Staatssecretaris dit aangeven?
Waarom, zo vragen de leden van de SP-fractie geeft de Staatssecretaris
aan dat de informatie die hij heeft ontvangen een diffuus beeld geeft,
terwijl het landenoverzicht dat zij via de Pensioenfederatie hebben
ontvangen helder aantoont dat vrijwel alle landen een btw-vrijstelling
hebben. Wil de Staatssecretaris zijn opmerking dat de informatie een
diffuus beeld geeft toelichten?
De leden van de SP-fractie hebben nog enkele vragen over pensioenbeleggingen. Kan de Minister aangeven in welke sectoren door Nederlandse
pensioenfondsen wordt belegd? Hoeveel geld is er bijvoorbeeld door
pensioenfondsen belegd in kerncentrales? Hoeveel wordt er belegd in
clustermunitie en in de wapenindustrie als geheel? Is de Minister hiervan
op de hoogte en is hij bereid de Kamer hiervan een overzicht te
verstrekken?
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van 50PLUS
De leden van de 50PLUS-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van de voortgang van het onderzoek naar aanleiding van motie
van het lid Omtzigt. Deze leden hebben allereerst een opmerking en
vervolgens enkele vragen naar aanleiding van de brief van de Staatssecretaris van 28 juni.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-07, nr. 1464

4

De leden van de 50PLUS-fractie betreuren het zeer dat de brief van 28 juni
jl. geen helderheid verschaft over de vraag hoe andere Europese lidstaten
omgaan met de btw-behandeling van beheersdiensten aan pensioenfondsen, ondanks het feit dat de motie die het kabinet hiertoe oproept,
Kamerbreed is gesteund. Nederland heeft een naar verhouding zeer grote
pensioensector waarbij een ongelijk speelveld op het gebied van
btw-heffing al snel grote gevolgen heeft voor de fondsen en natuurlijk
voor het pensioenresultaat van de deelnemers. Cumulatief gaat het om
grote effecten.
Kan de Staatssecretaris duidelijk maken waarom de ontvangen informatie
van onder andere de Dutch Fund and Asset Management Association
(DUFAS), de Pensioenfederatie en de Algemene Pensioen Groep (APG)
een «diffuus beeld geven»?
De Staatssecretaris geeft aan dat hij geen gevalideerd oordeel kan geven
over het landenoverzicht, omdat hij niet beschikt over de achterliggende
rapportage. Welke acties heeft de Staatssecretaris ondernomen teneinde
de achterliggende rapportage(s) te kunnen inzien?
Is de Staatssecretaris bereid de Pensioenfederatie in de gelegenheid te
stellen het landenoverzicht toe te lichten? Indien nee, waarom niet? Welke
andere acties neemt u of overweegt u om de verstrekte informatie te
valideren?
De Staatssecretaris geeft aan dat de verstrekte informatie zeer bruikbaar is
en voor hem een reden is bij de EC aan te dringen op het bespreken van
de btw-behandeling van beheerdiensten aan pensioenfondsen bij de
eerstvolgende vergadering van het btw-comité. Is de Staatssecretaris ook
bereid aan het btw-comité toe te lichten dat bij verreweg de meeste
DB-regelingen in Nederland, de hoogte van de pensioenen voor een groot
deel wordt bepaald door de behaalde beleggingsresultaten? Indien nee,
waarom niet?
Kan de Staatssecretaris bevestigen dat er sprake is van marktverstoring
bij werkgevers, pensioenaanbieders en/of bij consumenten ten aanzien
van de keuze tussen DB- of DC-regelingen? Kan de Staatssecretaris
aantonen dat DC-regelingen bij de huidige gang van zaken niet oneigenlijk
worden bevoordeeld en dus worden gestimuleerd? Indien nee, waarom
niet?
II Reactie van de Staatssecretaris
Inleiding
De leden van de fracties van de VVD, het CDA, D66, de SP en 50PLUS
hebben vragen gesteld over de brief van 28 juni 2017, waarin ik de
Tweede Kamer heb geïnformeerd over de uitvoering en voortgang van de
motie Omtzigt inzake de btw-behandeling van beheerdiensten aan
pensioenfondsen.1 In de kern vragen de leden van de fracties om een
nadere uitleg van de waarborgen en procedures voor een gelijk
(Europees) speelveld voor pensioenfondsen. Ook vragen zij aandacht voor
de specifieke aspecten van het Nederlandse pensioenstelsel.
Ik acht het zinvol om allereerst op de specifieke aspecten van het
Nederlandse pensioenstelsel in te gaan, alsmede het wettelijk btw-kader
dat hierop van toepassing is. Vervolgens zal ik ingaan op de nadere
vragen naar aanleiding van het schriftelijk overleg van de vaste
1

Kamerstuk 21 501-07, nr. 1449.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-07, nr. 1464

5

commissie voor Financiën. Daarbij heb ik gekozen voor een beantwoording naar thema’s. De volgorde van de antwoorden wijkt daarom af
van de volgorde van de vragen zoals gesteld door de leden van de
fracties.
Nederlandse pensioenregelingen en hun uitvoering
De huidige btw-discussie gaat over pensioenopbouw in de tweede pijler
via de werkgever, de zogenaamde «collectieve bedrijfspensioenen». Die
pensioenopbouw is een arbeidsrechtelijke afspraak tussen werkgevers en
werknemers, veelal op basis van een doorsneepremie. Die premie is voor
iedereen gelijk, ongeacht de persoonlijke omstandigheden, en wordt vaak
voor twee derde deel door de werkgever en voor één derde deel door de
werknemer betaald. Met de ingebrachte premie wordt voor de werknemer
een pensioenaanspraak opgebouwd. In Nederland zijn nagenoeg alle
pensioenregelingen onderverdeeld in:
1. Uitkeringsovereenkomsten (DB): er worden toezeggingen gedaan
over de hoogte van de pensioenuitkering die de werknemer ontvangt
vanaf de pensioendatum.
2. Premieovereenkomsten (DC): er zijn afspraken over de premie die de
werkgever aan de pensioenuitvoerder betaalt. Omdat de premie voor
rekening en risico van de werknemer wordt belegd, is de (start)hoogte van de vaste of variabele pensioenuitkering op pensioendatum onzeker.
De uitvoering van pensioenregelingen gebeurt door een pensioenuitvoerder in opdracht van de werkgever. De pensioenuitvoerder kan een
(algemeen) pensioenfonds, een verzekeraar, een premiepensioeninstelling
of een buitenlandse pensioeninstelling zijn. De werkgevers en pensioenuitvoerders zijn in Nederland op grond van pensioenwetgeving strikt van
elkaar gescheiden.
Afhankelijk van de afspraken tussen enerzijds de werkgever en de
werknemer en anderzijds de werkgever en de pensioenuitvoerder zijn de
uitvoeringsrisico’s verdeeld over deze drie partijen. Momenteel liggen de
uitvoeringsrisico’s, waarvan het beleggingsrisico er één is, maar ook
bijvoorbeeld de risico’s van vergrijzing, langere levensverwachting, rente,
in de meeste Nederlandse pensioenregelingen primair bij de pensioenuitvoerder. De pensioenuitvoerder verdeelt dit uitvoeringsrisico in de tijd
over verschillende generaties van werkgevers en werknemers/
pensioengerechtigden (deelnemers).
Btw-wetgeving in relatie tot pensioenfondsen
De leden van de fractie van de VVD vragen waarom het al dan niet delen
van risico’s relevant is voor het risicodragerschap en dus voor het wel of
niet vrijstellen van btw. Het algemene uitgangspunt is dat beheer van
vermogen belast is met btw.2 De btw-wetgeving maakt hierop een
uitzondering voor het beheer van door beleggingsfondsen en beleggingsmaatschappijen ter collectieve belegging bijeengebrachte vermogens
(collectief vermogensbeheer).3 Volgens vaste rechtspraak omvat deze
btw-vrijstelling de op EU-niveau gereguleerde instellingen voor collectieve belegging in effecten (icbe’s), zoals bedoeld in de ICBE-richtlijn4, en
2

Vergelijk ook de expliciete uitzondering van bewaring en beheer in de vrijstellingsbepaling van
artikel 11, lid 1, onderdeel i, 2e van de Wet op de omzetbelasting 1968 (Wet OB 1968).
3
Artikel 11, lid 1, onderdeel i, 3e Wet OB 1968.
4
Richtlijn 85/611/EEG van de Raad van 20 december 1985 tot coördinatie van de wettelijke en
bestuursrechtelijke bepalingen betreffende bepaalde instellingen voor collectieve belegging in
effecten (icbe’s).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-07, nr. 1464

6

andere beleggingsfondsen die dezelfde kenmerken vertonen en dus
dezelfde handelingen verrichten of die op zijn minst zodanig vergelijkbaar
zijn met deze icbe’s dat zij ermee concurreren.5
Voor pensioenfondsen geldt geen specifieke btw-vrijstelling. Wel kunnen
pensioenfondsen gebruik maken van de vrijstelling voor collectief
vermogensbeheer, wanneer zij vergelijkbaar zijn met een icbe. In dit kader
is door het Hof van Justitie van de Europese Unie geoordeeld dat
(bedrijfs)pensioenfondsen als gemeenschappelijk beleggingsfonds
kunnen worden aangemerkt als zij:6
1) worden gefinancierd door de pensioenontvangers;
2) het spaargeld wordt belegd volgens het beginsel van risicospreiding;
en
3) het beleggingsrisico wordt gedragen door de leden van het pensioenfonds.
Omdat een vergelijking met icbe’s moet worden gemaakt op basis van
bovenstaande voorwaarden, is het al dan niet delen in het beleggingsrisico door de deelnemers relevant voor het wel of niet vrijstellen van btw.
Indien (bedrijfs)pensioenfondsen aan bovenstaande voorwaarden
voldoen, is het beheer van het (bedrijfs)pensioenfonds vrijgesteld van
btw.
Wettelijk kader toegepast op Nederlandse regelingen en (ontwikkeling) risicodragerschap in Nederland
De leden van de fractie van de VVD vragen hoe het risicodragerschap zich
in Nederland ontwikkelt en voor welk deel de hoogte van de uitbetaalde
pensioenen wordt bepaald door de behaalde beleggingsresultaten. Voorts
vragen de leden van de fractie van de VVD of het klopt dat de Europese
Commissie (EC) veronderstelt dat de meeste DB-regelingen in Nederland
niet worden bepaald door behaalde beleggingsresultaten en wat ik eraan
ga doen om dit beeld te corrigeren als dit niet klopt. In het verlengde
daarvan vragen de leden van de fractie van het CDA of ik de mening deel
dat bij de meeste Nederlandse DB-regelingen het met name de beleggingsresultaten zijn die de hoogte van het pensioen bepalen. De leden van
de fractie van D66 vragen of het klopt dat ook bij de Nederlandse
DB-regelingen, zij het gedempt en uitgesteld, feitelijk sprake is van het
lopen van beleggingsrisico door de deelnemer.
Voor alle Nederlandse pensioenregelingen geldt dat ze, naast de
premie-inleg, worden gefinancierd met de opbrengst uit beleggingen van
die premies. Dat is ook uitgangspunt geweest in het overleg met de EC.
Het verschil tussen de diverse pensioenregelingen zit echter in de
afspraken van betrokken werkgevers, deelnemers en de pensioenuitvoerder voor wiens rekening de opbouw van dit pensioenkapitaal en de
beleggingsrisico’s, als onderdeel van de meeromvattende uitvoeringsrisico’s, komen. Voor toepassing van de collectieve beheervrijstelling is
vereist dat het beleggingsrisico van voldoende betekenis is en direct voor
rekening van de deelnemers is.
De zuivere uitkeringsregeling (DB) en de zuivere individuele premieovereenkomst (DC) zijn qua risico voor de deelnemers de uitersten van het
spectrum. Meest gebruikelijk in Nederland is nog steeds de middelloonregeling en voorheen ook de eindloonregeling. Bij deze uitkeringsregelingen
5

Mits deze fondsen aan bijzonder overheidstoezicht zijn onderworpen. Zie hiervoor HvJ EU
9 december 2015, C-595/13 (Fiscale eenheid X), ECLI:EU:C:2015:801.
6
HvJ EU 13 maart 2014, C-464/12 (ATP PensionService A/S), ECLI:EU:C:2014:139 en HR
9 december 2016, nr. 15/00148, ECLI:NL:HR:2016:2786.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-07, nr. 1464

7

krijgt de deelnemer een loongerelateerde pensioentoezegging en ligt het
uitvoeringsrisico in de meeste regeling bij het pensioenfonds. Een tekort
of overschot tussen de waarde van de pensioenverplichting en het
opgebouwde pensioenkapitaal is voor rekening van het pensioenfonds.
Voor welk deel de hoogte van de uitbetaalde pensioenen wordt bepaald
door de behaalde beleggingsresultaten is lastig te zeggen. Een dergelijk
dekkingstekort of -overschot is de resultante van alle uitvoeringsrisico,
waar de beleggingsrisico’s slechts een onderdeel van zijn. Er hoeft dan
ook geen direct verband te zijn tussen enerzijds de beleggingsrendementen en anderzijds een tekort of overschot dat kan leiden tot
(achterwege blijven van) indexatie of een korting van de pensioenaanspraak of -uitkering. Deze gevolgen kunnen bijvoorbeeld ook afhankelijk
zijn van de rentestand, vergrijzing of een langere levensverwachting. In dit
verband verwijs ik naar het artikel in het Financieel Dagblad, waarin is
aangegeven dat dekkingsgraden in 2016 nauwelijks bewegen ondanks het
gemiddelde beleggingsrendement van 10,2%.7 Werkgevers kunnen
afspraken maken met pensioenfondsen over de mate waarin zij aanspraak
maken op dekkingsoverschotten of aansprakelijk zijn voor dekkingtekorten, waaronder de afkoop van een bijstortverplichting en/of herstelpremie (vgl. bijvoorbeeld CDC-regelingen, waarin een middelloonuitkering is toegezegd, maar de premiebijdrage is gelimiteerd). Echter, ook
dit maakt niet dat de beleggingsrisico’s direct bij de deelnemers komen te
liggen. Bij een pensioenovereenkomst met een uitkeringstoezegging ligt
het risico van een dekkingstekort of -overschot in de eerste plaats bij het
pensioenfonds, die deze risico’s over de generaties heen spreidt. De aan
een deelnemer uit te betalen uitkering door het pensioenfonds hangt
primair af van de (loongerelateerde) toezegging en de levensduur na
pensioendatum van de deelnemer, en houdt geen direct verband met de
voor deze deelnemer ingelegde premies of gerealiseerde beleggingsrendementen. Er kan dus moeilijk gezegd worden dat het beleggingsrisico in
verband met ingebrachte gelden direct voor rekening en risico van de
betreffende pensioendeelnemer komt.
Dit zijn belangrijke verschillen met de premieovereenkomsten, die wel
steeds meer voorkomen maar in veel mindere mate dan de uitkeringsregelingen. Bij een premieovereenkomst heeft de deelnemer op pensioendatum recht op het pensioenkapitaal dat is gerealiseerd met de ingelegde
premies en daarmee behaalde beleggingsrendementen. Er kan zich
tussentijds geen dekkingstekort of -overschot voordoen in de zin dat de
waarde van de pensioenverplichting hoger of lager is dan dit kapitaal. Met
het beschikbare kapitaal moet uiterlijk op pensioendatum een pensioen
worden ingekocht. De omstandigheden van die inkoop, zoals wijzigingen
in de levensverwachting of renteontwikkelingen, komen direct voor
rekening van de deelnemer. Dit kan tot gevolg hebben dat er op pensioendatum meer of minder pensioen kan worden aangekocht. Een premieovereenkomst is dus daadwerkelijk een ander pensioenproduct, waarbij alle
pensioenrisico’s en kosten, inclusief vermogensbeheerkosten en de
eventueel daarop drukkende btw, direct voor rekening van de deelnemer
zijn.
Standpunt EC
De leden van de fractie van de VVD vragen hoe het kabinet het door de
Pensioenfederatie genoemde verschil ziet tussen de weergave van het
standpunt vanuit de EC in de brief van het kabinet en wat de EC in haar
brief schrijft. Voorts vragen deze leden of het klopt dat individuele
DC-regelingen als enige vrijgesteld zijn van de btw of dat het (vooral)
7

Artikel Financieel Dagblad van 3 oktober 2017, «Dubbelcijferige rendementen bieden weinig
soelaas voor pensioenfondsen».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-07, nr. 1464

8

afhankelijk is van wie het risico draagt. Ik zie het door de Pensioenfederatie genoemde verschil niet, laat staan dat ik een beperktere uitleg van de
meegestuurde brief van de EC zou voorstaan dan de woordelijke inhoud
ervan. Kern van de brief van de EC is dat voor de vergelijkbaarheid van
een pensioenfonds met een icbe is vereist dat het beleggingsrisico voor
rekening van de pensioenontvangers is. De individuele DC-regeling van
het ATP-arrest voldoet hieraan.
De leden van de fractie van het CDA vragen mij of ik de mening deel dat
het door de EC beschreven grote verschil tussen regelingen waarbij het
investeringsrisico bij de werknemers/deelnemers ligt (DC-regeling) en
regelingen waarbij het investeringsrisico bij de werkgever ligt
(DB-regelingen) niet op de Nederlandse situatie betrekking heeft, omdat er
in Nederland nauwelijks nog regelingen zijn waarbij het risico gedragen
wordt door de werkgever. Ook vragen deze leden of ik kan aangeven hoe
deze zin van de EC zich verhoudt tot het standpunt dat de aan- of
afwezigheid van een bijstortverplichting bij een DB-regeling geen verschil
maakt voor de btw-kwalificatie van het product.8 Mede gelet op de
meeromvattende pensioenuitvoeringsrisico’s en de bijzondere intergenerationele spreiding van risico’s bij de Nederlandse uitkeringsregelingen,
gaat de EC er voor uitkeringsregelingen naar mijn mening terecht van uit
dat de beleggingsrisico’s niet direct voor rekening van de deelnemer zijn.
Dat de EC in haar reactie niet het pensioenfonds maar de werkgever
benoemt als risicodrager, impliceert geen afwijking van de voorgaande
conclusie. Het uitgangspunt van mijn brief van 29 mei 2017 aan de EC was
het arrest van de Hoge Raad, waarin de btw-behandeling van een
Nederlandse uitkeringsregeling met beperkte risicoaansprakelijkheid voor
de werkgever ter discussie stond.9 De EC is in het kader van mijn
vraagstelling en haar beknopte reactie niet meer verder ingegaan op de
mogelijkheid dat werkgevers het risico van de arbeidsrechtelijke pensioentoezegging op basis van de uitvoeringscontracten met pensioenfondsen aan deze laatste kunnen overdragen. Zoals de Hoge Raad ook
heeft bevestigd, doen dergelijke afspraken tussen werkgever en pensioenfonds, zoals een afkoop van de bijstortverplichtingen, niet af aan de
conclusie dat de deelnemers niet direct delen in de beleggingsrisico’s.
De leden van de fractie van D66 vragen of het kabinet verder kan
verduidelijken op welke grond de EC betoogt dat bij DB-regelingen
onvoldoende sprake is van het door de deelnemer lopen van beleggingsrisico teneinde btw-vrijstelling te rechtvaardigen. De EC baseert zich op
het arrest Wheels van het Hof van Justitie van de Europese Unie, waarin
voor een DB-regeling is beslist dat de verhouding tussen pensioenfonds
en de deelnemer onvoldoende vergelijkbaar is met die van een beleggingsfonds en een belegger.10 Daarmee is niet voldaan aan de
voorwaarden voor toepassing van de btw-vrijstelling voor collectief
vermogensbeheer. De leden van de fractie van D66 vragen of het klopt dat
de dempende maatregelen die voorkomen dat direct gekort moet worden
bij onderdekking, vastgelegd in het financieel toetsingskader (FTK), een
overweging zijn voor de EC dit te betogen. De dempende maatregelen uit
het FTK, die ook intergenerationele spreiding van risico’s meebrengen,
zijn niet in detail besproken of meegenomen in de brief van de EC.

8

Kamerstukken 22 112 en 34 550 IX, nr. 2317.
Brief van de Staatssecretaris aan de EC van 29 mei 2017, «VAT treatment asset management
services for pension funds».
10
HvJ EU 7 maart 2013, nr. C-424/11 Wheels Common Investment Fund Trustees (Wheels),
ECLI:EU:C:2013:144.
9

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-07, nr. 1464

9

(On)gelijke behandeling DB- en DC-regelingen
De leden van de fractie van 50PLUS vragen of ik kan bevestigen dat er
sprake is van marktverstoring bij werkgevers, pensioenaanbieders en/of
bij consumenten ten aanzien van de keuze tussen DB- of DC-regelingen.
Ook vragen de leden of ik kan aantonen dat DC-regelingen bij de huidige
gang van zaken niet oneigenlijk worden bevoordeeld en dus worden
gestimuleerd en zo niet, waarom niet. Zoals hiervoor geschetst, is er
onafhankelijk van de btw een trend waarneembaar richting de premieovereenkomsten. De btw-behandeling volgt deze ontwikkeling, maar is
ondergeschikt aan de oorzaak ervan. Overigens is de keuze voor een
passende pensioenregeling primair een verantwoordelijkheid van sociale
partners. Een verzoek om verschillende pensioenregelingen voor de btw
zonder meer gelijk te behandelen zou voorbij gaan aan de feitelijke
verschillen tussen uitkerings- en premieregelingen en pensioenuitvoerders, en houdt geen rekening met het verschil in btw-wetgeving voor
individueel vermogensbeheer (belast) en collectief vermogensbeheer
(vrijgesteld). De discussie is dus veel ruimer dan alleen pensioenfondsen
en raakt iedere individuele belegger, zoals verzekeraars die btw moet
betalen over de uitbesteding van vermogensbeheer in het kader van hun
verzekeringspolissen (waaronder pensioenverzekeringen, lijfrentepolissen). In dit meeromvattende kader bezien, kan geen sprake zijn van
oneigenlijke bevoordeling of stimulering van DC-regelingen boven
DB-regelingen.
Effect btw-heffing op pensioenbeheer
De leden van de fractie van de VVD vragen welke consequenties er zijn
voor de pensioenfondsen, wanneer zij btw moeten gaan afdragen en wat
de inschatting is wat zij hiervan gaan merken, bijvoorbeeld op het punt
van de stijging van beheerskosten. De leden van de fractie van de SP
vragen hoe groot het cumulatieve effect is van btw-heffing op het
pensioenbeheer en op het pensioenresultaat. Aangezien pensioenfondsen
geheel of grotendeels van btw vrijgestelde activiteiten verrichten en niet
of beperkt de mogelijkheid hebben om btw op kosten in aftrek te brengen,
vormt de btw op inkomende facturen een kostenpost. Ik beschik niet over
informatie of, en zo ja, hoe groot het cumulatieve effect is van btw-heffing
op het pensioenbeheer en op het pensioenresultaat. Btw-heffing over
beheer in opdracht van pensioenfondsen is echter niet nieuw.
Uitgangspunt is dat pensioenfondsen voor de in Nederland gebruikelijke
uitkeringsregelingen hebben te gelden als individuele belegger, waarvoor
de uitvoering van beheer belast is met btw. De mogelijke vrijstelling speelt
vooral sinds het ATP-arrest van het Hof van Justitie van de Europese Unie.
In de praktijk gaat het dus niet om een extra btw-heffing die leidt tot een
stijging van de beheerkosten, maar om de vraag of de beheerkosten
mogelijk kunnen worden verminderd met de btw. De meest recente
publicaties laten overigens zien dat de uitvoeringskosten van pensioenfondsen de laatste jaren veelal gelijk zijn gebleven of gedaald.11
Pensioenen en btw in andere lidstaten
De leden van de fracties van de VVD, SP en 50PLUS vragen waarop het
diffuse beeld en de aanleiding voor nadere bespreking van dit onderwerp
in Europees verband is gebaseerd. Daarbij vernemen de leden graag door
welke informatie dat komt en uit welke lidstaten. De leden van de fractie
11

Artikel PensioenPro van 22 september 2017, «TPRA-monitor: uitvoeringskosten amper gedaald
in 2016», en de jaarlijkse publicatie kengetallen pensioenfondsen van DNB, te vinden op:
https://www.dnb.nl/statistiek/statistieken-dnb/financiele-instellingen/pensioenfondsen/
gegevens-individuele-pensioenfondsen/index.jsp.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-07, nr. 1464

10

van de VVD vragen bovendien waarom niet wordt geconstateerd dat het
gezamenlijk beeld is dat andere lidstaten beheerdiensten aan pensioenfondsen vrijstellen van btw. Vanwege de diversiteit in buitenlandse
pensioenregelingen, Nederlandse collectieve bedrijfspensioenen en
desbetreffende individuele afspraken tussen werkgevers en pensioenfondsen is een vergelijking met buitenlandse pensioenfondsen moeilijk.
Andere EU-lidstaten kennen bijvoorbeeld, voor zover mij bekend, geen
hybride pensioenregelingen die risicodeling in de tijd met ook toekomstige generaties mogelijk maken. Die achtergrond maakt dat voor een
beoordeling of sprake is van vergelijkbare pensioenfondsen en voor een
goed begrip van de btw-behandeling in andere lidstaten, nadere gedetailleerde informatie nodig is over de pensioenregelingen van buitenlandse
pensioenfondsen en de precieze duiding en behandeling voor de btw.
Zoals aangegeven in mijn brief van 28 juni 2017 (Kamerstuk 21 501-07,
nr. 1449) heb ik diverse informatie ontvangen van de bedrijfs- en
brancheorganisaties in reactie op mijn verzoek in het kader van de motie
Omtzigt. De Pensioenfederatie heeft een overzicht verstrekt van de veelal
vrijgestelde btw-behandeling van pensioenfondsen in de andere EUlidstaten, exclusief het Verenigd Koninkrijk. DUFAS geeft juist aan dat
pensioenfondsen zoals wij die kennen, in de EU met name voorkomen in
het Verenigd Koninkrijk, waar vermogensbeheerdiensten voor
DB-pensioenfondsen (net als in Nederland) btw-belast zijn. DUFAS wijst
ook op vrijstellingen in een aantal van de ons omringende landen
(Portugal, Luxemburg, Duitsland, Ierland en België) maar merkt op dat
deze verschillende (achter)gronden kennen. Deze informatie van de
Pensioenfederatie en DUFAS in onderlinge samenhang bezien, maken dat
ik (nog) geen eensluidend oordeel kan geven voor de Nederlandse
situatie. Met andere woorden, het beeld van deze informatie is diffuus en
noodzaakt tot verder onderzoek.
Landenoverzicht van de pensioenfederatie
De leden van de fractie van de VVD vragen of ik een reactie kan geven op
het landenoverzicht van de Pensioenfederatie en of het klopt dat sommige
lidstaten pensioenfondsen per definitie ontzien, ongeacht het type
regeling. Ook de leden van het CDA en 50PLUS vragen om specifiek te
reageren op het landenoverzicht van de Pensioenfederatie. De suggestie
die van het landenoverzicht van de Pensioenfederatie uitgaat, neem ik
serieus en is aanleiding voor overleg over dit onderwerp in de eerstvolgende vergadering van het btw-comité. Ik beschik niet over de nadere
duiding en onderliggende informatie die tot het landenoverzicht heeft
geleid. Zonder die achtergrond kan ik het landenoverzicht niet beoordelen.
Het is bijvoorbeeld niet duidelijk hoe het onderscheid tussen DB- en
DC-regelingen in het landenoverzicht is gemaakt, terwijl voor de Nederlandse praktijk de cruciale vraag is hoe wordt omgegaan met een
uitkeringstoezegging, waarbij de aansprakelijkheden van de werkgever
gelimiteerd zijn. Voor Denemarken, Ierland, Italië en Cyprus vermeldt het
overzicht de nuancering dat er wel een onderscheid geldt tussen DB- en
DC-regelingen, zoals aan de orde in het ATP-arrest, maar dat zuivere
DB-regelingen in de praktijk nauwelijks meer voorkomen. De vraag is in
hoeverre de vermelde vrijstellingen in die landen dan relevant zijn voor de
Nederlandse situatie. Het landenoverzicht geeft ook geen inzicht in de
precieze duiding en aard van de vrijstellingsbepalingen van lidstaten.
Voor een goed begrip van de discussie en de ontvangen informatie is het
overigens ook van belang om te realiseren dat de wettelijke vrijstelling
voor collectief vermogensbeheer in de eerste plaats ziet op het beheer ten
behoeve van de beleggers. Vertaald naar de onderhavige problematiek
ziet dit op het beheer door het pensioenfonds ten behoeve van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-07, nr. 1464

11

pensioenontvangers. Daarnaast kan de vrijstelling ook gelden voor de
uitbesteding van collectief vermogensbeheer door een beleggingsfonds of
pensioenfonds aan een commerciële uitvoerder. Mij is niet duidelijk op
welke van deze situaties het landenoverzicht en de informatie van DUFAS
zien en of dit onderscheid is gemaakt. Ook in Nederland zijn beheerwerkzaamheden door het pensioenfonds ten behoeve van de pensioenontvangers tegenover betaling van een kostendekkende premie altijd
vrijgesteld van btw. Voor een uitkeringsovereenkomst geldt dit op basis
van de vrijstelling voor verzekeringen en voor een premieovereenkomst
op basis van de collectieve beheervrijstelling. In Nederland is de discussie
dus beperkt tot beheerwerkzaamheden, inclusief pensioenadministratie,
die een pensioenfonds uitbesteedt aan een commerciële uitvoerder; meer
specifiek het beheer in opdracht van pensioenfondsen met uitkeringsregelingen. Die situatie is namelijk het meest vergelijkbaar met de uitbesteding
van beheer door een individuele belegger zoals een verzekeraar, waarover
ook btw is verschuldigd. De nader te onderzoeken kernvraag is daarom of
andere lidstaten in zo’n situatie een vrijstelling toepassen.
De leden van de fractie van 50PLUS vragen welke actie ik heb ondernomen teneinde de achterliggende rapportage(s) te kunnen inzien en of ik
bereid ben de Pensioenfederatie in de gelegenheid te stellen het
landenoverzicht toe te lichten, en zo nee, waarom niet. Op mijn verzoek
om de uitgebreidere rapportage die ten grondslag ligt aan het landenoverzicht te verstrekken ten behoeve van mijn reactie op de motie Omtzigt,
heeft de Pensioenfederatie tot mijn spijt aangeven deze niet te kunnen
verstrekken. Het onderzoek dient volgens de Pensioenfederatie ook
andere doelen, waarom de rapportage voorlopig alleen intern wordt
gebruikt. Ik heb daarom gekozen voor een nader onderzoek naar
aanleiding van de ontvangen informatie via de daarvoor bestemde
procedure van het btw-comité.
Nader onderzoek door agendering in het btw-comité
De leden van de fractie van de VVD vragen waarom het toch (nog) niet
gelukt is in beeld te brengen op welke wijze elke lidstaat omgaat met de
btw voor beleggen bij pensioenfondsen. Ook vragen deze leden welke
andere mogelijkheden het kabinet ziet om dit overzicht toch te krijgen, en
of het kabinet overwogen heeft om alle lidstaten zelf aan te schrijven of dit
straks alsnog te gaan doen, dan wel een analyse te (laten) maken van de
wet- en regelgeving op dit punt in de verschillende EU-lidstaten, en zo
nee, waarom niet. De leden van de fractie van 50PLUS vragen welke
andere acties ik overweeg om de verstrekte informatie te valideren. Zoals
verzocht in de motie Omtzigt (Kamerstuk 21 501-07, nr. 1436), ben ik een
onderzoek gestart naar de behandeling van pensioenfondsen in de
verschillende EU-lidstaten. Mede vanwege de afgesproken tijdskaders ben
ik hiervoor in eerste instantie te rade gegaan bij de betrokken Nederlandse
branchevertegenwoordigers. De ontvangen informatie – waarvoor ik de
betreffende organisaties erkentelijk ben – is zeer bruikbaar. Zoals hiervoor
uitgelegd, vormt deze informatie momenteel een voorlopige «tussenstand» van mijn onderzoek, die noodzaakt tot vervolgonderzoek in
samenspraak met de lidstaten en de EC naar de uitleg en toepassing van
de collectieve beheervrijstelling. Voor dit soort vraagstukken voorziet de
btw-richtlijn in de overlegprocedure van het btw-comité.12 Omdat alle
lidstaten, waaronder Nederland, zich hebben geconformeerd aan de
formele procedure van het btw-comité voor vragen over uitleg van de
communautaire btw-regelgeving, zie ik nu geen andere mogelijkheid om
de bij u en mij bestaande vragen en zorgen individueel voor te leggen aan

12

Artikel 398, lid 4, van de btw-richtlijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-07, nr. 1464

12

de andere lidstaten of een theoretische analyse te maken van de wet- en
regelgeving in de afzonderlijke lidstaten.
Ook vragen de leden van de fractie van de VVD wat agendering op de
eerstvolgende vergadering van het btw-comité precies inhoudt, wat er zal
worden besproken en welke acties hieruit kunnen volgen. Bij de eerstvolgende vergadering van het btw-comité zal de btw-behandeling van beheer
van pensioenfondsen onderwerp van technisch overleg zijn tussen de
vertegenwoordigers van de lidstaten. Afhankelijk van de uitkomst van de
vergadering van het btw-comité, kan de procedure leiden tot de
vaststelling van een openbare richtsnoer door het btw-comité of tot de
constatering van een verschil van inzicht en behandeling. In het laatste
geval moet worden bekeken wat precies de oorzaak van het verschil is en
wat eventuele vervolgacties kunnen zijn. Mocht dan blijken dat Nederlandse pensioenfondsen worden benadeeld door een volgens de EC
onbedoelde afwijking in een andere lidstaat, dan zal ik er bij de EC op
aandringen om een gelijk speelveld binnen de EU te handhaven.
Rol en procedures EC
De leden van de fractie van de VVD vragen hoe de EC invulling geeft aan
het waarborgen van een gelijk speelveld van btw-heffing op beheersdiensten van pensioenfondsen in de lidstaten. Bij een signaal van een
onbedoelde afwijking heeft de EC een eigen verantwoordelijkheid om een
gemeenschappelijke uitleg en toepassing van de btw-wetgeving te
waarborgen. Deze verantwoordelijkheid gaat overigens niet zover dat de
EC op eigen initiatief de btw-toepassing van alle bepalingen uit de
btw-richtlijn door lidstaten in beeld moet hebben of brengen. De EC wordt
geacht op te treden bij gebleken onduidelijkheden of onjuistheden,
bijvoorbeeld als gevolg van jurisprudentie van het Hof van Justitie van de
Europese Unie. Ook kan de EC besluiten op te treden, wanneer zij een
klacht ontvangt over een inbreuk op de EU-wetgeving. Bij gebleken
onduidelijkheden of onjuistheden kan de EC vervolgens een inbreukprocedure starten tegen een lidstaat, die kan leiden tot een gerechtelijke
procedure bij het Hof van Justitie van de Europese Unie. Dit kan uiteindelijk uitmonden in een veroordeling, waarbij ook een boete opgelegd kan
worden. In de aanloop naar van zo’n procedure zijn alleen de EC en de
betreffende lidstaat betrokken. Als de procedure ter beslissing bij het Hof
van Justitie voorligt, kunnen andere lidstaten zich hierin mengen door
hun opmerkingen bij het Hof van Justitie in te dienen. Een inbreukprocedure kan enkele jaren duren.
De leden van de fractie van D66 vragen om een toelichting hoe een
klachtenprocedure bij de EC eruit ziet, hoe veel tijd dit naar verwachting
maximaal in beslag neemt en wat voor rol de nationale overheid hierbij
speelt. Partijen kunnen een klacht bij de EC indienen via een standaardformulier.13 De EC zal de klacht beoordelen en (laten) behandelen binnen 12
maanden (bij zeer complexe zaken kan het langer duren). De nationale
overheid mengt zich in principe niet in de procedure van de behandeling
van een klacht. Vaak wordt de betrokken lidstaat door de EC wel om
nadere uitleg gevraagd.
Inzet kabinet en EC bij btw-comité
De leden van de fracties van de VVD en het CDA vragen wat de inzet van
het kabinet is bij de vergadering van het btw-comité. Meer specifiek
vragen de leden van de fractie van 50PLUS of ik bereid ben om aan het
13

De procedure is ook te raadplegen op de website: https://ec.europa.eu/assets/sg/report-abreach/complaints_nl/.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-07, nr. 1464

13

btw-comité toe te lichten dat bij verreweg de meeste DB-regelingen in
Nederland, de hoogte van de pensioenen voor een groot deel wordt
bepaald door de behaalde beleggingsresultaten, en zo nee, waarom niet.
De bedoeling van deze procedure is om voor alle betrokkenen te komen
tot een eenduidige uitleg en toepassing van de btw-richtlijn. Ik heb daarbij
specifiek de belangen van de Nederlandse pensioenfondsen voor ogen.
Mijn inbreng ten behoeve van het onderzoek en overleg door het
btw-comité is gebaseerd op de relevante btw-jurisprudentie en de
hiervoor beschreven Nederlandse pensioenpraktijk en ontwikkelingen in
risicodragerschap. De btw-heffing over het beheer van een zuivere
DB-regeling en de vrijstelling voor het beheer van een individuele
DC-regeling volgen uit de Europese jurisprudentie, maar gelet op de
informatie die ik van de branche heb ontvangen, zal ik vragen om
bevestiging van deze uitgangspunten. Verder zal ik vragen waar lidstaten
de grens leggen tussen een vrijgestelde premieovereenkomst en een
belaste uitkeringsovereenkomst. Meer specifiek zal ik voor situaties zoals
die uit het arrest van de Hoge Raad, te weten een uitkeringstoezegging
waarbij de aansprakelijkheid van de werkgever voor dekkingstekorten
gelimiteerd is, vragen of lidstaten de conclusie delen dat beheer door een
commerciële uitvoerder in opdracht van een pensioenfonds belast is. Op
deze manier zal ik de kern van de Nederlandse problematiek en uw zorgen
via de daartoe bestemde procedure van het btw-comité voor nader
onderzoek voorleggen.
De leden van de fractie van de VVD vragen ook wat de inzet van de EC is
voor deze vergadering. De EC zal ten behoeve van de discussie in het
btw-comité haar eigen standpunt uitwerken in een working paper ten
behoeve van de vergadering.
Reactie op artikel op PensioenPro.nl
De leden van de fractie van de VVD vragen mij te reageren op het artikel
«Nederland staat in EU alleen met btw voor pensioenfondsen» dat op
6 september op PensioenPro.nl is gepubliceerd.14 Ik heb kennis genomen
van dit artikel. In reactie daarop kan ik nogmaals bevestigen dat
Nederland geen btw heft over het beheer door pensioenfondsen ten
behoeve van pensioenontvangers. Nederland heft wel btw over beheerdiensten door commerciële uitvoerders in opdracht van pensioenfondsen
met een uitkeringsregeling. De Hoge Raad heeft bevestigd dat dit een
juiste handelwijze is, ook als de aansprakelijkheid van werkgevers voor
een dekkingstekort gelimiteerd is en deelnemers daardoor indirect een
uitvoeringsrisico lopen. Op dit moment is onvoldoende duidelijk hoe
andere lidstaten met deze situatie omgaan. Dit is voor mij reden om de
vraag voor te leggen aan het btw-comité en de uitkomst hiervan af te
wachten alvorens verdere conclusies of acties te bepalen.
Btw-behandeling pan-Europese pensioenfondsen in België
De leden van de fractie van het CDA vragen mij of ik kan bevestigen dat
de Belgische overheid in het schrijven «België, ideale locatie voor
pan-Europese pensioenfondsen» uitgaat van een vrijstelling voor
financieel en administratief beheer. Op verzoek van de leden van de fractie
van het CDA kan ik bevestigen dat de Belgische overheid in het schrijven
«België, ideale locatie voor pan-Europese pensioenfondsen» uitgaat van
een vrijstelling voor financieel en administratief beheer, onder verwijzing
naar de relevante Europese jurisprudentie. Uit het schrijven volgt dat de
nieuwe Belgische rechtsfiguur van Organisme voor de Financiering van
14

Artikel PensioenPro.nl van 6 september 2017, «Nederland staat in EU alleen met btw voor
pensioenfondsen».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-07, nr. 1464

14

Pensioenen («OFP») voor de vennootschapsbelasting en btw wordt
behandeld als een icbe-beleggingsfonds.
Beleggingssectoren in Nederland
De leden van de fractie van de SP vragen of de Minister aan kan geven in
welke sectoren door Nederlandse pensioenfondsen wordt belegd. De
leden vragen hoeveel geld er bijvoorbeeld door pensioenfondsen is
belegd in kerncentrales, in clustermunitie en in de wapenindustrie als
geheel. Ook vragen de leden of de Minister hiervan op de hoogte is en of
hij bereid is de Kamer hier een overzicht van te verstrekken. In beantwoording op de Kamervragen van het lid Beckerman (SP) van 17 juli
jongstleden aan de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties over de onwenselijkheid van beleggingen van pensioenfondsen in
de kerncentrale Tihange is de Staatssecretaris van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid mede namens de Minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties ingegaan op de sectoren waarin de Nederlandse
pensioenfondsen beleggen.15 De Staatssecretaris van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid heeft in dat kader opgemerkt dat pensioenfondsen zelf
over hun beleggingsbeleid gaan. Het pensioenfondsbestuur heeft daarbij
als taak verschillende belangen, zoals het zoeken naar de juiste risicorendementsverhouding, maar ook milieuaspecten, naar eigen inzicht
evenwichtig mee te wegen in de besluitvorming over waar wel en waar
niet in te investeren. De pensioenfondsen moeten daarbij wel conform
OESO-richtlijnen voor Multinationale Ondernemingen en de UN Guiding
Principles on Business and Human Rights een gedegen afweging maken,
wanneer zij investeren in een bedrijf of project en daarbij het risico op
(eventuele) negatieve effecten van deze investering op mens en milieu
meenemen. De overheid schrijft voor dat pensioenfondsen in hun
beleggingsbeleid moeten aangeven hoe het fonds rekening houdt met
milieu en klimaat, mensenrechten en sociale verhoudingen. Om de
pensioensector, maar ook andere sectoren van de Nederlandse economie,
hierbij te ondersteunen heeft het kabinet in 2014 besloten convenanten af
te sluiten betreffende internationaal maatschappelijk verantwoord
ondernemen (IMVO). De convenanten worden afgesloten met deze
sectoren, maatschappelijke organisaties en vakbonden. Het initiatief om
een convenant af te sluiten ligt bij de sector zelf. De pensioensector heeft
in maart jongstleden aangekondigd een IMVO-convenant te willen
afsluiten. Door de zelfstandige bevoegdheid van pensioenfondsen voor
het beleggingsbeleid, de verplichting tot het afleggen van maatschappelijke verantwoordelijkheid en het aangekondigde initiatief voor het
afsluiten van een IMVO-convenant, zie ik het niet als mijn taak om het
gevraagde overzicht te verstrekken.

15

Aanhangsel Handeling II 2016/17, nr. 2354.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-07, nr. 1464

15