Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

36 042

Goedkeuring van het Besluit houdende de vijfde
verlenging van de geldingsduur van bepalingen
van de Tijdelijke wet maatregelen covid-19
(Stb. 2022, 76) (Goedkeuringswet vijfde
verlenging geldingsduur Tijdelijke wet
maatregelen covid-19)

Nr. 17

VERSLAG VAN EEN WETGEVINGSOVERLEG
Vastgesteld 26 april 2022
De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport, de vaste
commissie voor Binnenlandse Zaken en de vaste commissie voor Justitie
en Veiligheid hebben op 11 april 2022 overleg gevoerd met de heer
Kuipers, Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, over:
– het wetsvoorstel Goedkeuring van het Besluit houdende de
vijfde verlenging van de geldingsduur van bepalingen van de
Tijdelijke wet maatregelen covid-19 (Stb. 2022, 76) (Goedkeuringswet vijfde verlenging geldingsduur Tijdelijke wet maatregelen covid-19) (Kamerstuk 36 042);
– de brief van de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
d.d. 31 maart 2022 inzake opties voor een wettelijke grondslag voor maatregelen ter bestrijding van COVID-19 op de
lange termijn (Kamerstuk 25 295, nr. 1824);
– de brief van de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport, E.J. Kuipers d.d. 8 april 2022 inzake voorbereiding
koninklijk besluit houdende de zesde verlenging van de
geldingsduur van bepalingen van de Tijdelijke wet maatregelen
covid-19 (Kamerstuk 25 295, nr. 1826).

kst-36042-17
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

1

Van dit overleg brengen de commissies bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en
Sport,
Smals
De voorzitter van de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken,
Hagen
De voorzitter van de vaste commissie voor Justitie en Veiligheid,
Van Meenen
De griffier van de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en
Sport,
Esmeijer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

2

Voorzitter: Smals
Griffier: Heller
Aanwezig zijn dertien leden der Kamer, te weten: Agema, Azarkan, Van
den Berg, Bikker, Van Haga, Kuiken, Van Meijeren, Omtzigt, Paulusma, Van
der Plas, Smals, Tielen en Westerveld,
en de heer Kuipers, Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.
Aanvang 18.30 uur.
De voorzitter:
Goedenavond, allemaal. Welkom bij de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport. We zijn hier bij elkaar voor het WGO, het
wetgevingsoverleg, over de Goedkeuringswet vijfde verlenging
geldingsduur Tijdelijke wet maatregelen covid-19. We zijn met dertien
fracties. Althans, die hebben zich aangemeld. Nog niet iedereen is er. Er
komen nog mensen later vanwege het verkeer. Er is een indicatieve
spreektijd. Ik kan u niet formeel beperken in het aantal interrupties, maar
toch doe ik namens mezelf en de rest van de collega’s een beroep op u
allen om verstandig met zowel uw spreektijd als uw interrupties om te
gaan. Vergeeft u het mij dat ik uw enthousiasme probeer te temperen als
ik denk «u bent heel enthousiast».
Dan denk ik dat het het handigst is als we zo snel mogelijk van start gaan.
Ik geef het woord aan meneer Van Haga, namens de Groep Van Haga.
De heer Van Haga (Groep Van Haga):
Belang van Nederland, voorzitter.
De voorzitter:
Excuus.
De heer Van Haga (Groep Van Haga):
Gelukkig maar.
Voorzitter. We zijn aangekomen bij de vijfde verlenging van een «tijdelijke» wet. In de memorie van toelichting lees ik: «Het advies naar
aanleiding van het 142e OMT-advies is voor de regering aanleiding om te
constateren dat er vanaf 1 maart 2022 in ieder geval nog sprake is van een
directe dreiging van de covid-19-epidemie, waardoor maatregelen
noodzakelijk kunnen zijn ter afwending van die dreiging.» Met 110
ic-bedden die bezet zijn door mensen die naast andere aandoeningen ook
nog eens corona hebben, mist dit advies volkomen de realiteit.
En dat is niet voor het eerst, voorzitter. Ik heb destijds tegen de Tijdelijke
wet maatregelen covid-19 gestemd en ook tegen elke verlenging ervan,
omdat de maatregelen, net als bij deze vijfde verlenging, niet proportioneel en niet effectief waren en omdat de tijdelijkheid van de wet niet
verzekerd was. BVNL zal daarom tegen deze vijfde verlenging stemmen.
Voorzitter. Ten eerste hoort corona niet op de A-lijst. Corona had nooit op
de A-lijst van infectieziekten mogen komen, maar door stevig politiek
handelen van de vorige Minister is ervoor gezorgd dat COVID-19 nu fier
prijkt op deze lijst, naast MERS, 34% sterftekans, SARS, 10% sterftekans,
en ebola, 50% sterftekans. Bij corona is de sterftekans, ofwel de IFR,
slechts 0,15%. Ik heb dat al heel vaak gezegd. We kunnen dus vrij
makkelijk concluderen dat corona niet op de A-lijst thuishoort. Is de
Minister het met BVNL eens dat COVID-19, met een IFR van 0,15, niet
thuishoort op de A-lijst?
Voorzitter. Vervolgens moet deze tijdelijke wet leiden tot een proportionele
en effectieve aanpak van het coronavirus, maar geen enkele maatregel
heeft tot nu toe enig aantoonbaar effect gehad op de verspreiding van het
virus: de lockdowns niet, de avondklok niet, de mondkapjesplicht niet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

3

Sportscholen werden gesloten en de McDonald’s bleef open. Detailhandel, horeca, kappers, sportscholen en andere niet-essentiële winkels
en bedrijven liepen astronomische schade op door disproportioneel en
aantoonbaar niet effectief overheidsbeleid. Er staan 200.000 bedrijven op
omvallen. Graag hoor ik van de Minister waarom hij wel vindt dat
bijvoorbeeld een avondklok proportioneel en effectief is of dat het inzicht
inmiddels een beetje is bijgesteld.
Voorzitter. De overheid rende vervolgens als een kip zonder kop achter de
grote farmaceutische bedrijven aan en verhief het onder stoom en kokend
water ontwikkelde mRNA-vaccin tot magische oplossing die de pandemie
zou beëindigen. Maar ook hier bleek alles anders. Gevaccineerden bleken
nog steeds ziek te kunnen worden en zijn net zo besmettelijk als ongevaccineerden. En dat is helemaal niet zo erg, want gezonde mensen worden
nauwelijks ziek van corona.
Voorzitter. Over vaccins is nog niet het laatste woord gesproken omdat nu
pas duidelijk wordt hoe groot de bijwerkingen zijn en hoe onverantwoord
de overheid heeft gehandeld. Met recht kan geconcludeerd worden dat
het indirect verplichten van onnodige medische handelingen bij jongeren
zeer laakbaar is. Namens BVNL hoop ik dat het recht zijn loop zal hebben.
Voorzitter. De zorgen over onze beperkte ic-capaciteit als grond voor deze
wet zijn eveneens weggevallen. Als de ic-capaciteit echt een probleem
was geweest, dan hadden we die in de afgelopen twee jaar kunnen
opschalen. Dit is niet gebeurd. Blijkbaar ziet de overheid de noodzaak
hiervan ook niet meer in. Is de Minister het met BVNL eens dat de
beperkte ic-capaciteit in Nederland blijkbaar geen argument meer is?
Voorzitter. Dan de tijdelijkheid van deze wet. We zijn na twee jaar bij de
vijfde verlenging aangekomen en dat is verre van tijdelijk. Deze tijdelijke
wet was ingesteld om tijdelijk noodmaatregelen te kunnen nemen. In de
ministerraad van afgelopen vrijdag is zelfs al de zesde verlenging
aangenomen. Is de Minister het met BVNL eens dat deze wet bij een vijfde
en straks bij een zesde verlenging niet echt tijdelijk meer is?
Voorzitter. Bij de vierde verlenging, de vorige dus, heb ik het uitgebreid
gehad over het inperken van onze grondrechten: de vrijheid van meningsuiting, demonstratierecht, onaantastbaarheid van het lichaam, het recht
op bewegingsvrijheid, het recht op inkomen te verdienen, het recht op
onderwijs en nog een aantal andere grondrechten. Die zijn allemaal
geschonden door de overheid op valse gronden. Dit zijn fundamentele
rechten en het moet nu echt afgelopen zijn. De Staat als dader is
levensgevaarlijk. We moeten proberen de machtsbalans te herstellen
voordat het te laat is. Is de Minister het met BVNL eens dat door deze wet
onze grondrechten in het gedrang komen? Wat BVNL betreft komt er zo
snel mogelijk een einde aan het schenden van onze grondrechten.
Voorzitter. Tot slot nog het coronatoegangsbewijs. BVNL is tegen het
gebruik van het coronatoegangsbewijs en tegen het voornemen van het
kabinet om ons een Europees identiteitsbewijs op te dringen. Een DigiD is
prima, maar iedere volgende stap naar een controlemaatschappij, waarin
de almachtige Staat zijn burgers nog meer gaat controleren, is onacceptabel.
Voorzitter. Individuele vrijheid is een groot goed. Voor je het weet, leven
we in een totalitaire staat, waarin een klein groepje dictatoriale bureaucraten zijn wil oplegt aan het volk. Eigen verantwoordelijkheid en gezond
verstand zijn volop aanwezig in onze samenleving. Daar hebben we de
Staat echt niet voor nodig. Corona is voorbij en de maatregelen zijn
voorbij. Iedereen weet nu in wat voor collectieve psychose we terecht
waren gekomen. Deze vijfde verlenging van de spoedwet is nergens voor
nodig en voedt slechts het wantrouwen in de overheid. Daarom is mijn
laatste vraag aan de Minister: realiseert hij zich dat, juist door dit soort
onnodige vrijheidsbeperkende wetten, het vertrouwen in de overheid tot
een dieptepunt is gedaald?
Dank u wel, voorzitter.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

4

De voorzitter:
Dank u wel, meneer Van Haga. Dan geef ik graag het woord aan mevrouw
Agema namens de PVV.
Mevrouw Agema (PVV):
Dank u wel, voorzitter. We bespreken vandaag met terugwerkende kracht
de vijfde verlenging van de wet voor de coronamaatregelen. Net als in
mijn bijdrage de vorige keer wil ik het hebben over de waarde van de
gereedschappen die nu nog in de gereedschapskist liggen. We weten
allemaal dat bijvoorbeeld de veiligeafstandsnorm, zoals de 1,5 meter,
discutabel is geworden. We kennen de onderzoeken waaruit blijkt dat er
mensen zijn besmet over acht meter. We kennen het Göttingen-onderzoek,
waaruit in een proefopstelling blijkt dat de kans op besmetting na drie
minuten praten op drie meter afstand op 100% werd ingeschat. In
hoeverre kun je nog spreken over 1,5 meter als veilige afstand?
Hetzelfde geldt eigenlijk voor buitenruimtes. Het is evident dat de kans op
besmetting met corona in buitenruimtes nagenoeg nihil is. In hoeverre
kun je dan nog volhouden dat je daarvoor maatregelen kunt treffen?
Neem ook de hygiënemaatregelen: we weten allemaal dat handen wassen
de heilige graal is van de infectieziektebestrijding, maar als het gaat om
beperking van corona, dan is het niet heel effectief. We weten dat de
voornaamste route die corona neemt, het inademen van elkaars adem is.
Dan nog het coronatoegangsbewijs dat gehandhaafd blijft. Dat vind ik
inmiddels echt een hele vreemde worden. We waren er al op tegen omdat
het tweedeling veroorzaakt en heel veel mensen daar enorm boos over
zijn. Ik zou de Minister willen vragen hoeveel vaccinaties je uiteindelijk
moet hebben voor het verkrijgen van zo’n coronatoegangsbewijs. Hij is op
dit moment al bezig met de tweede booster, met vier prikken. Krijgen
straks, als hij dit weer van tafel gaat halen, alleen de mensen die op dat
moment vier, vijf, zes of zeven vaccins hebben gehad zo’n coronatoegangsbewijs? Zet hij die dan niet juist in onder de mensen met een hoog
risico? En waarom zou je mensen met een hoog risico, terwijl het vaccin
niet steriliseert, een coronatoegangsbewijs geven? Je geeft ze dan
schijnveiligheid mee. Eigenlijk moet je vinden dat de mensen die het
meeste risico lopen, ook het meest voorzichtig zijn.
Ook heb ik zorgen als het gaat om de content, de vulling. Sinds vandaag is
het grootschalig testen bij de GGD’s gestopt. Dat is goed. Daarin houdt de
Minister de optie open dat mensen zich nog kunnen laten testen voor een
herstelbewijs voor als ze op vakantie willen. Maar als de Minister de
coronatoegangsbewijzen wil handhaven, zal hij ook van de drie G’s de G
van het herstelbewijs de komende maanden in de lucht moeten houden
en die heeft hij per vandaag dus afgeschaft. Dat waren mijn vragen als het
gaat om het coronatoegangsbewijs.
Ik begrijp dat de regering het al dan niet sluiten van bedrijven als een
ondernemersrisico wil zien. Ik kan me niet voorstellen hoe dat in z’n werk
gaat. Je wordt op last van de overheid gesloten en dan zou de overheid
geen financiële regelingen meer treffen, terwijl het wel de overheid is van
wie je dicht moet. Ik zou daar graag wat meer over willen weten.
Ik vind het heel zorgelijk dat wetgeving waarvan we niet weten wat wel en
niet werkt, toch wordt verlengd. Ik denk dat deze gereedschapskist vol met
niet werkende verroeste gereedschappen zit die er vooral uitgekieperd
moeten worden. Het moet nu eens duidelijk worden wat je wel en niet
moet doen om zo’n virus, dat ontzettend besmettelijk is, te bestrijden.
Laten we wel wezen, je kunt het gewoon inademen van elkaar. Heel veel
van de instrumenten die nu nog in de gereedschapskist zitten, zijn echt
schijnveiligheid en werken uiteindelijk niet. We weten allemaal dat als je
echt geen corona wilt krijgen, het enige wat werkt volstrekte zelfisolatie is.
Is dat dan wat de Minister bedoelt met «de mensen krijgen meer eigen
verantwoordelijkheid»? Ik denk dat het op dit moment een enorme

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

5

zoektocht is naar waar dit naartoe gaat. Maar ik denk ook dat je niet door
kunt gaan met wetgeving als je niet weet wat wel en niet werkt.
Misschien is het een goed idee als de Minister een onderzoeksgroep zou
instellen die onderzoekt welke maatregelen nu wel en niet werken. Dat is
iets anders dan het OMT, want het OMT wil niet eens inzicht geven in de
gespreksverslagen. Dus we weten niet eens hoe het OMT tot zijn adviezen
is gekomen van eerst helemaal geen mondkapjes tot het dragen van
FFP2-maskers in de buitenlucht. Daar zit nogal een verschil tussen. Dus ik
denk dat het goed is dat er een onderzoeksgroep in het leven wordt
geroepen die onderzoek gaat doen naar wat wel en wat niet werkt en in
hoeverre er überhaupt maatregelen te nemen zijn die zorgen voor minder
transmissie, als de Minister ooit nog in een situatie komt dat hij dat met
corona zou willen bereiken.
Als we zien wat er nu nog actief is, dan gaat het om regels met betrekking
tot de ventilatie van de horeca en mondkapjesplicht op luchthavens en in
vliegtuigen. De regels voor ventilatie in de horeca kunnen natuurlijk prima
ondergebracht worden in het Bouwbesluit. De ventilatierichtlijnen in het
Bouwbesluit zouden eigenlijk duurzaam moeten worden aangepast. Ook
daarover hebben we inmiddels een onderzoek gekregen van het RIVM dat
ons al wat meer houvast geeft. Eigenlijk zou die onderzoeksgroep – of iets
anders – ons duidelijk moeten maken wat er moet gebeuren met de
ventilatierichtlijnen in het Bouwbesluit zoals die waren voor corona. Op
welke wijze kunnen ze effectief opgewaardeerd worden, zodat ze
bijvoorbeeld ook de transmissie van een virus kunnen voorkomen? Uit het
onderzoek dat het RIVM heeft gedaan, bleek in ieder geval dat de kans op
besmetting in bijvoorbeeld bars en discotheken met de juiste ventilatie
wel 70% minder zou kunnen zijn. Dus er ligt een enorme kans als je op
piekmomenten de transmissie kunt verminderen. Dat is nog steeds de
doelstelling van de regering, begrijp ik. Dan zou je op plekken waar heel
veel mensen bij elkaar komen, zoals in horecagelegenheden en bars, juist
die ventilatierichtlijnen moeten verbeteren en moeten verhogen. Maar ja,
we weten nog steeds niet tot hoeveel dan. Dus het lijkt mij een goed punt
voor de Minister om op te pakken, want dan hoeft hij die ventilatierichtlijnen in de horeca ook niet meer in deze wet of in de Wpg te stoppen. Dan
kan hij het gewoon via de reguliere weg van het Bouwbesluit doen.
De voorzitter:
De heer Van Haga heeft een interruptie.
De heer Van Haga (Groep Van Haga):
Voor ventilatie hebben we samen al twee jaar gepleit. Ik hoor mevrouw
Agema zeggen dat ventilatie in de horeca moet worden verbeterd in het
Bouwbesluit. Daar ben ik het ook helemaal mee eens. Maar zullen we dat
dan ook niet meteen voor bijvoorbeeld scholen doen en voor kantoren? Ik
ben ervoor om het over de hele linie aan te scherpen en dan met allerlei
mooie filters, want je kunt het technisch helemaal wegregelen. Ik neem
aan dat u dat ook bedoelde.
Mevrouw Agema (PVV):
Ja, dat hebben we natuurlijk ook steeds voorgesteld. Maar ik sloeg hierop
aan omdat de ventilatie in de horeca nog steeds in de nieuwe verlenging
zit.
Het andere punt is de mondkapjesplicht op luchthavens en in vliegtuigen.
Dat vind ik ook een hele vreemde, want een vliegtuig is toch niets anders
dan een tram, een bus of een metro? Als je daar de mondkapjesplicht
opheft, waarom doe je dat dan niet ook in de vliegtuigen? Als mensen een
vliegreis willen maken en ze willen nog steeds een mondkapje opzetten,
dan zijn ze vrij om dat te doen. Maar ik begrijp wel dat de ventilatie in een
vliegtuig heel veel beter is dan in een bus, een tram of een metro. Ik vind
dat dus toch een hele vreemde.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

6

Even kijken. Ik denk dat ik daarmee ... Nee, ik had nog één punt liggen. Ik
zou graag een reactie willen van de Minister op de zeer verontrustende
beelden uit Shanghai, waar 26 miljoen mensen wonen. Hoe duidt hij nou
de beelden die wij krijgen uit Shanghai? De hele stad is in lockdown,
26 miljoen mensen, voedselschaarste, geen eten meer kunnen bestellen.
Ik vraag me heel erg af welke beelden waar zijn en welke beelden niet
waar. Wat is de indruk die bij het ministerie leeft over de situatie en de
forse lockdown in Shanghai?
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Agema. Dan geef ik graag het woord aan mevrouw
Bikker namens de ChristenUnie.
Mevrouw Bikker (ChristenUnie):
Voorzitter, dank u wel. Het goede nieuws is dat de huidige omikronvariant
minder mensen ernstig ziek maakt. Tegelijkertijd zijn er wel heel veel
mensen ziek. Ik denk dat we ze allemaal kunnen noemen in onze
omgeving, en velen van hen geven ook aan dat ziek zijn pittiger is dan een
griepje. Ook de herstelperiode vraagt veel van mensen. Maar het goede
nieuws is wel dat minder mensen ernstig ziek zijn, zo ziek dat ze in een
ziekenhuis zouden moeten komen om te herstellen. Juist daarom kunnen
nu bijna alle beperkende maatregelen de ijskast in. Waar eerder grondrechten werden beperkt om juist de volksgezondheid te beschermen, zijn
we nu in een ander vaarwater beland. De Raad van State constateert dan
ook terecht dat door de huidige ontwikkelingen en de strikte bewoordingen in de Tijdelijke wet maatregelen covid-19 – daar staat namelijk in
«directe dreiging» – het moment waarop een groot deel van de wet
redelijkerwijs niet meer verlengd kan worden, geleidelijk aan dichterbij
komt. Dat was 21 februari 2022 en inmiddels zijn we weer een stukje
verder.
Voorzitter. Zo bewegen we naar een endemische fase toe, waarbij het nog
enigszins onzeker is hoe de opleving in het najaar of eventueel op andere
momenten zal zijn. Tegelijkertijd weten we dat de epidemie nog niet
geheel voorbij is. De grote vraag is hoelang je dan nog een juridisch kader
nodig hebt. En welk juridisch kader heb je dan nodig? Mijn fractie, de
ChristenUniefractie, vindt het in dat licht belangrijk dat we vooruitkijken.
Als we namelijk goed voorbereid zijn op onverhoopte, maar wel mogelijke
nieuwe oplevingen, als de samenleving volop betrokken is om waar nodig
besmettingen te voorkomen, waar nodig op tijd te vaccineren of in
quarantaine te gaan, zijn inperkingen van grondrechten zo min mogelijk
nodig. De ChristenUniefractie verwelkomt dan ook van harte de inzet van
dit kabinet om de pandemische paraatheid te verbeteren en om de
samenleving zo veel mogelijk zelf verantwoordelijk te maken en te houden
voor het bestrijden van en omgaan met corona. Daarmee is dat niet alleen
iets van het Ministerie van VWS, maar van de volle breedte van dit
kabinet.
Voorzitter. Dan is de inzet tegen corona ook in dit najaar een breed
gedeelde verantwoordelijkheid, waarbij mijn fractie vindt dat we niet te
snel moeten kijken naar de wetgevende mogelijkheden van deze Minister,
maar naar preventie en de kracht van de samenleving. Daarom mijn
eerste vraag aan de Minister. Hoe voorkomt de Minister de reflex om toch
telkens opnieuw al te kijken naar zwaardere juridische maatregelen, die je
zou kunnen treffen voor de zekerheid tegen varianten die nog onbekend
zijn? Ik kijk al een klein beetje naar de lange termijn, want de tijdelijke wet
– daar werd ook al aan gerefereerd door de sprekers voor mij – hebben we
nu zo’n anderhalf jaar. Daarmee wordt zo’n tijdelijke wet steeds minder
tijdelijk en dat geeft een groeiend ongemak, omdat we allemaal zo
duidelijk hebben afgesproken dat de wet tijdelijk zou zijn.
De Minister heeft juist daarom aan de Kamer drie opties voorgelegd voor
een vervolg, na de vijfde verlenging, en voor de langere termijn. Het is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

7

goed om het daarover te hebben, maar ook heel hard nodig, want die
proportionaliteit van de huidige wetgeving wringt. En dan heb ik het
eerlijk gezegd in het bijzonder over het ctb. Dat is nergens meer effectief
op dit moment. Het is hard nodig dat anderhalf jaar na de start van de
tijdelijke wet de meer structurele opties en een aanpassing van de Wet
publieke gezondheid – ik noem hem verder Wpg, zeg ik voor onze geliefde
luisteraars – invulling krijgen. Opnieuw een tijdelijke constructie, een
zesde verlenging, eventueel hierna met de invulling die de Minister
afgelopen vrijdag naar de Kamer stuurde, vindt mijn fractie eigenlijk
steeds minder passend, als we naar de huidige ontwikkelingen kijken. De
proportionaliteit van deze tijdelijke wetgeving wringt steeds meer en dat
zegt ook de Raad van State.
Tegelijkertijd wil ik met dat WRR-rapport in mijn achterhoofd – corona kan
opleven dit najaar – niet naïef zijn, want we zitten ergens tussen pandemie
en endemie. Daarom is voor deze fase een aanpassing van de Wpg, noem
het een overbruggingswet, mijns inziens verstandig, waar je bij grotere
epidemiologische zorgen bewezen effectieve maatregelen in hebt staan. Ik
onderstreep het begrip «bewezen effectief». Dan hebben we het bijvoorbeeld over het afstandscriterium, over medische mondkapjes en quarantaine. Die staan ook in de huidige tijdelijke wet, en dus moet er met een
redelijke snelheid tot een wetsvoorstel te komen zijn. Vervolgens zullen
we natuurlijk nog alle lessen van deze pandemie moeten leren, om te
bezien wat dit betekent voor de wet- en regelgeving, als het gaat om
GGD’s, hoe je opschaalt, al die dingen meer. Ik kan me voorstellen dat
daar meer tijd voor nodig is. Als we kijken hoe we omgaan met die
tijdelijke wet, lijkt het me verstandig dat we echt zo veel mogelijk
afschalen en van dat tijdelijke afraken.
In deze vijfde verlenging zit zoals gezegd nog het gereedschap van het
ctb. De regering zegt dat dit in de toekomst een nuttig instrument kan zijn
om zwaardere contactbeperkende maatregelen te voorkomen. Is de
Minister het met ons eens dat dit alleen proportioneel is als het ctb
effectief is en dat dit met de omikronvariant, de huidige vaccineffectiviteit
en de keuzes die wij daarin maken eigenlijk steeds minder of niet het
geval is? Hoe weegt de regering dat gegeven, ook nog verder
verschuivend in de tijd? De regering schrijft dat het nog niet valt te zeggen
wanneer het ctb als beleidsinstrument algeheel kan worden ingetrokken.
Mijn grote vraag is: wanneer is dit dan wel te zeggen? Wat is daar dan nog
voor nodig?
Mijn fractie ziet in elk geval niet hoe het coronatoegangsbewijs onder de
huidige omstandigheden effectief is. De rapporten van de TU Delft liggen
er. We hebben nu nergens een coronatoegangsbewijs en dat heeft geen
schadelijke gevolgen. Een coronatoegangsbewijs in de gereedschapskist
houden voor het geval dat, is voor mijn fractie op dit moment niet
proportioneel. Ook slapend in de wetgeving vindt de ChristenUnie dat een
inperking van grondrechten die je zwaar moet wegen. Die weging valt
inmiddels zo uit dat het ctb wat mijn fractie betreft beter uit de volgende
verlenging of een volgend stuk wetgeving gehaald kan worden.
Natuurlijk kan de situatie veranderen als er een nieuwe «variant of
concern» is, dat beseft iedereen wel, hoop ik. Dan zullen we opnieuw met
tijdelijke wetgeving passendere maatregelen moeten nemen. Daarvoor is
dan ook een grondrechtentoets nodig.
Ik vraag in dit licht ook de visie van de Minister op een motie die in de
Eerste Kamer is aangenomen; de motie-De Boer c.s. over de verlenging
van de Twm. Juist daar valt op dat men het ctb ook niet als onderdeel ziet
voor die verlenging of de tijdelijke wetgeving. Ook als we kijken naar het
geheel dat door beide Kamers geaccepteerd moet worden, ben ik
benieuwd hoe de Minister dat bij een vervolg van deze wetgeving voor
zich ziet.
Tot slot, voorzitter. Kan de Minister schetsen hoelang het duurt om die
Wpg aan te passen? Ik heb eerder bij geruchte gehoord anderhalf jaar,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

8

maar eerlijk gezegd vind ik dat heel erg lang, gezien de reis die we al
achter de rug hebben met elkaar, met veel aanmoediging van de Kamer
om te komen tot een aangepaste wet. Graag daarom een toelichting. Kan
de Minister ook vertellen wat er nu al mogelijk is in de Wpg aan bestrijdingsmaatregelen bij een ziekte die is aangemerkt als een A-ziekte? Kan
het OMT wellicht advies geven over tot welk epidemiologisch beeld deze
maatregelen voldoende zijn, dus over wat nu al mogelijk is in de Wpg?
Ik wil de Minister danken voor het vele wat hij intrekt, juist gezien de
huidige omstandigheden. Ik noem met name het wetsvoorstel dat ziet op
een sluitingsbevoegdheid ten aanzien van publieke en besloten plaatsen
wegens een uitbraak. Mijn fractie vindt dit precies zo’n mooi voorbeeld
dat het kabinet ook de proportionaliteit van maatregelen weegt.
Voorzitter. Zoals gezegd, ik kom tot een afronding. Dit kabinet zet in, en
zeer terecht, op het verbreden van de corona-aanpak door de samenleving
erbij te betrekken. De epidemiologische omstandigheden zijn zo gunstig
dat de beperkingen kunnen worden opgeheven. Daarmee staat de
proportionaliteit van de huidige verlenging bijzonder onder spanning. Ik
wil de Minister daarom vragen om heel hard te werken aan de smalle
overbruggingsvariant, zolang we nog niet zeker weten hoe corona er in
endemische toestand uitziet en met het oog op het najaar. Dan kan het
verlengen van de tijdelijke wet stoppen en kunnen niet meer effectieve
maatregelen de wet uit gaan.
Tegelijk wil ik toch echt opmerken dat er nog steeds veel mensen echt
pittig ziek zijn door corona, daar nog van herstellen of long covid hebben.
Dat vraagt van heel veel mensen echt erg veel. Voor hen moeten we oog
houden, ook in deze tijd. Waar nodig en waar mogelijk moeten we hen
goede zorg geven. Dat past misschien niet helemaal bij dit WGO om dat
verder te bespreken. Dat zou ik graag in een volgend debat een vervolg
geven.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Bikker. U heeft eerst een vraag van de heer Van
Haga en daarna van mevrouw Agema.
De heer Van Haga (Groep Van Haga):
Mevrouw Bikker zei zojuist dat corona nog steeds een A-ziekte is. Ik heb
daar in mijn betoog ook wat over gezegd. Gezien de ontwikkelingen met
corona vraag ik mij af hoe de ChristenUnie dan nog steeds kan rechtvaardigen dat corona op die A-lijst staat. Kunt u dat misschien uitleggen?
Mevrouw Bikker (ChristenUnie):
Ik heb de heer Van Haga meerdere dingen over corona horen zeggen,
waarbij mijn handen jeukten en mijn stem kriebelde om er wat van te
zeggen. Toen dacht ik: dat debat hebben we al heel vaak gevoerd,
bijvoorbeeld over de IFR, dus de vraag hoe dodelijk corona is. Daarbij
haalt de heer Van Haga een onderzoek aan dat behoorlijk betwist is. De
onderzoeker nam geloof ik een school in Chili als uitgangspunt voor de
sterftecijfers voor het hele land. De onderzoeker heeft later bevestigd dat
het voor West-Europa anders lag, omdat wij een andere bevolkingssamenstelling hebben. Ik denk dat de heer Van Haga en ik sowieso een
andere weging hebben van de ernst van corona. Dat vooropgesteld.
Dan naar die A-status. Het hebben van de A-status heeft verschillende
gevolgen. Een belangrijk gevolg is dat cijfers gemeld worden aan de
Wereldgezondheidsorganisatie om zicht te houden op de verspreiding van
het virus. Dat is heel erg logisch, zeker als we kijken naar het begin van de
crisis in Wuhan, toen de dodelijkheidsgraad volgens mij richting de 12%
ging. Maar goed, de precieze cijfers weet ik niet. Ik dacht 12%, maar dat
zouden we kunnen nagaan. Gezien de rapportage die wereldwijd van
belang is, kan ik het me heel goed voorstellen. Tegelijkertijd heb ik de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

9

Minister bijvoorbeeld ook gevraagd wat de Wpg precies zegt als je een
ziekte aanmerkt als A-status. Wat betekent dat voor de huidige bestrijdingsmaatregelen, die we al in de reguliere Wpg hebben staan? Hoe
verhoudt zich dat tot de toekomst? In die zin ben ik zeker bereid om te
kijken wat er redelijk is aan maatregelen, maar maken de heer Van Haga
en ik een andere inschatting over de ernst van de ziekte en de gevolgen
voor mensen.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Bikker. U wilt een tweede vraag stellen? Meneer Van
Haga, gaat uw gang.
De heer Van Haga (Groep Van Haga):
Mevrouw Bikker doet alsof er een of ander flutonderzoek wordt aangehaald, maar het is gewoon de WHO die heeft geconcludeerd dat de IFR
wereldwijd 0,15% is. Op de lijst staan gewoon MERS, SARS en Ebola. Dat
zijn ziektes die een enorme sterftekans hebben. Bij Ebola is die zelfs 50%.
Natuurlijk is het zo dat het per land en per bevolkingsgroep verschillend
is. Dat ben ik helemaal niet met mevrouw Bikker oneens. Alleen is het nu
zo’n groot verschil tussen corona aan de ene kant en die andere ziektes
aan de andere kant, dat een heroverweging op zijn plaats lijkt. Maar dat
hoor ik haar ook zeggen, dus misschien zijn we het gewoon met elkaar
eens.
De voorzitter:
Dank u wel. Mevrouw Bikker, wilt u een kort antwoord geven? Ik was net
zo blij met de vraag van de heer Van Haga die ook kort was, maar u gaf
een heel lang antwoord. Als u het wilt beperken, graag.
Mevrouw Bikker (ChristenUnie):
Sorry. Ja, u kent uw pappenheimers, voorzitter. Voordat we deze zaal
uitgaan alsof meneer Van Haga en mevrouw Bikker het eens zijn: dat zou
iets te veel wereldvrede voor dit moment zijn, waar ik iedereen wereldvrede wens. Met die 0,15%, die de heer Van Haga aanhaalt als IFR en
waarbij hij verwijst naar het WHO-onderzoek, doet hij echt geen recht aan
wat er in Nederland gebeurd is. Dan zouden er in december 2021 op basis
van het aantal doden al 20 miljoen mensen in Nederland corona moeten
hebben gehad. Het is echt dodelijker dan de heer Van Haga heeft gezegd.
Dat is één. Twee. Ik ben heel blij dat de omikronvariant zich zo ontwikkelt
dat mensen er minder ziek van zijn. Dat is een verschil met de alfavariant.
Daarover ben ik het helemaal met u eens. Het is ook een verschil met de
deltavariant. Daarom vraag ik het kabinet om dat te wegen en dan ben ik
heel benieuwd hoe het kabinet daarnaar kijkt. Zomaar de A-status
wegdoen, zonder helder zicht te hebben op de cijfers: daarin ga ik niet
mee.
Mevrouw Agema (PVV):
Ik vind het goed om hier te markeren dat de ChristenUnie voortzetting van
de coronatoegangsbewijzen niet meer steunt. Ik denk dat er daarmee ook
geen Kamermeerderheid meer is die de verlenging ervan steunt. Ik zou de
Minister willen vragen hoe het dan precies in zijn werk gaat, aangezien de
verlenging al ingegaan is. Mevrouw Bikker wil ik ook iets vragen. We zijn
het eigenlijk met elkaar eens dat er eigenlijk alleen bewezen effectieve
maatregelen in wetgeving opgenomen zouden moeten worden. Mits goed
toegepast, kunnen we ons dat voor quarantainemaatregelen voorstellen,
maar de afstand is toch ter discussie komen te staan in de rapporten.
Hetzelfde geldt voor de mondkapjes. Die kunnen het in proefopstellingen
nog wel goed doen, maar zoals het uitgevoerd werd, waarbij mensen in
het gebouw tijdens het lopen een mondkapje opdeden en als ze gingen
zitten, weer afzetten. Terwijl het Göttingenonderzoek aantoonde dat ...

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

10

De voorzitter:
Uw vraag, mevrouw Agema?
Mevrouw Agema (PVV):
Ik wil het toch even toelichten, voorzitter. Onderzoek toont aan: binnen 3
meter na 5 minuten geheid besmet; dus de griffie, meneer Van Haga, ik,
mevrouw Bikker en mevrouw Van den Berg. Wij willen hetzelfde: alleen
bewezen effectieve dingen, anders moet je het vooral niet doen. Maar hoe
ziet mevrouw Bikker dit dan als je meer op de inhoud gaat kijken naar de
maatregelen die er nu nog zijn? Het coronatoegangsbewijs steunt zij al
niet meer, maar hoe zit het met de mondkapjes en die afstand?
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Agema. Ik heb de interrupties liever toch wat korter
en liever ook niet nog anderhalve termijn ertussen fietsen om nog een
vraag aan de Minister te stellen. Een interruptie moet wel slaan op het
verhaal dat uw collega net verteld heeft. Mevrouw Bikker, ik geef u de
gelegenheid om kort te antwoorden.
Mevrouw Bikker (ChristenUnie):
Ik ga mijn best doen, voorzitter, te beginnen bij het ctb. Ik heb inderdaad
aangegeven dat ik denk dat dat op dit moment niet meer effectief is. Deze
vijfde verlenging loopt nu al. Ik wil er dus zo snel mogelijk vanaf, maar ga
het nu niet uit deze verlenging halen; hij wordt niet gebruikt, dus dat vond
ik ook een beetje onzinnig. Ik heb de Minister eerder gevraagd – dat is een
toets die u ergens in de stukken terug kunt vinden – om per maatregel te
beargumenteren hoe effectief die is. Dat punt heb ik dus gemaakt.
Dan ten aanzien van de effectiviteit van die andere maatregelen. Juist als
we het over de overbruggingswet hebben, vind ik dat we met elkaar
moeten bespreken wat zinnig is. Ik blijf ervan overtuigd dat hygiënemaatregelen, mondkapjes, afstand houden zinnige maatregelen zijn. We
hebben ook gewoon daarmee de besmettingscijfers zien dalen. Maar nog
steeds speelt mee dat ventilatie ook heel belangrijk is; dat heeft mevrouw
Agema terecht benoemd. Want als iedereen op grotere afstand is maar je
niet ventileert, kan je nog steeds ziek worden. Daar heeft u een heel
terecht punt. Dat is volgens mij ook iets waar we breed mee aan de slag
moeten, wat mij betreft zo veel mogelijk vóór dit najaar.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Bikker. Ik geef graag ... Oh, mevrouw Agema heeft
nog een tweede vraag.
Mevrouw Agema (PVV):
Dan moet u mij wel uitleggen waarom ik geen lange vragen mag stellen
en mevrouw Bikker wel een lang antwoord mag geven. Ik hoor dat
mevrouw Bikker nu zegt: omdat u drie vragen heeft gesteld. Maar ...
De voorzitter:
Beste collega’s. Eerst wil ik u vragen om via de voorzitter ...
Mevrouw Agema (PVV):
Van mij mag mevrouw Bikker nog veel langer antwoorden, maar u maakt
tegen mij een opmerking en tegen mijn collega niet.
De voorzitter:
... te spreken. U heeft helemaal gelijk dat ik ook aan mevrouw Bikker al
had gevraagd om het kort te houden. Ik vraag nu weer aan u, mevrouw
Agema, om het kort te houden. En dan vraag ik straks weer aan mevrouw
Bikker om het ook kort te houden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

11

Mevrouw Agema (PVV):
Van mij hoeft het niet kort, voorzitter, want volgens mij redden we het
allemaal prima vanavond met elkaar.
Zou mevrouw Bikker het niet een goed idee vinden om een onderzoeksgroep in het leven te roepen die zich nader gaat buigen over de effectiviteit van al die maatregelen die er nu nog zijn? Want er is heel veel ruis;
we vinden allemaal wat anders. Het OMT wil niet eens de gespreksverslagen bekendmaken. Dus misschien zouden we een onafhankelijke
onderzoeksgroep er eens wat nader naar moeten laten kijken.
De voorzitter:
Nou mevrouw Bikker, laat zien hoe kort u het kan.
Mevrouw Bikker (ChristenUnie):
Voorzitter. Ik zie juist dat ook het ministerie bereid is om dingen goed te
laten onderzoeken. Een voorbeeld is het TU Delft-rapport over 2G, 3G, 1G,
waar het ministerie vervolgens keurig de conclusies aan verbindt. Ik zie
dat we een RIVM hebben en ik vertrouw allereerst op de instanties die we
hebben om ons van goed advies te voorzien. Mochten we dan als Kamer
nog twijfels hebben, zijn we ook uitstekend in staat om hier deskundigenmeetings en wat dan ook te houden. Dus eerlijk gezegd wil ik vertrouwen
op de instanties die we hebben. Mocht ik dan kritische noten te kraken
hebben, dan gaan we elkaar weer zien.
De voorzitter:
Dank u wel. Ik twijfel even of ik dit als «kort» mag bestempelen, maar het
was in ieder geval korter dan het eerste antwoord.
Mevrouw Van den Berg, u begint met uw betoog.
Mevrouw Van den Berg (CDA):
Dank u wel, voorzitter. We spreken vanavond over de vijfde verlenging
van de tijdelijke wet. Ondertussen hebben we ook een brief gekregen van
de Minister over wat we op termijn zullen doen. Daarbij is het CDA toch
een beetje teleurgesteld dat de opties voor de wettelijke grondslag wat
ons betreft een beetje oude wijn in nieuwe zakken is. Het zijn tijdelijke
opties totdat de Wpg structureel wordt aangepast. Maar dat kan dan pas
weer na de brief over de pandemische paraatheid, zo stelt de regering.
Dat vinden wij wat teleurstellend omdat wij 7 juli vorig jaar al gepleit
hebben voor structurele wetgeving in de Wpg. We hadden wat anders
verwacht en we vragen ons af hoe andere landen hiermee omgaan.
Voorzitter. Het CDA hecht aan het continueren van enige wettelijke
grondslag om maatregelen te kunnen nemen. We zitten op dit moment in
de gelukkige positie dat het allemaal niet nodig is, maar het is een
ongewis virus. De regering geeft terecht aan dat de wetgeving ook geldt
voor de BES-eilanden in het Caribisch gebied en dat de situatie daar een
heel andere kan zijn dan in Europees Nederland. Bij alles geldt natuurlijk
de proportionaliteit van de maatregelen. Mevrouw Bikker heeft volgens
mij wel drie of vijf keer het woord «proportioneel» gebruikt. Wij onderschrijven dat van harte. Onze eerste voorkeur is de overbruggingswet in
de Wpg en de tweede voorkeur het telkens verlengen van de tijdelijke wet,
maar dan graag wel voor een langere periode dan drie maanden. Alles
laten vervallen vinden wij onwenselijk en risicovol. Dat kan namelijk
leiden tot inzet van noodverordeningen – ik heb al gezegd dat het een
ongewis virus is – en wij vinden dat democratische besluitvorming
daaronder te lijden heeft. Bij een overbruggingswet of het blijven
verlengen van Twm vinden wij het wel belangrijk dat er van tevoren een
duidelijk eindpunt wordt afgesproken. Kan de Minister een helder tijdpad
schetsen wanneer de definitieve verankering van pandemische paraatheid
in de Wpg geregeld kan zijn?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

12

Voorzitter. Goed te horen dat het wetsvoorstel in verband met sluitingsbevoegdheid van publieke en besloten plaatsen wordt ingetrokken. Gezien
de huidige ontwikkeling van het virus is dat inderdaad overbodig. Wel
willen we graag nog toegelicht krijgen welke mogelijkheden de Minister
heeft om toch bij een publieke of besloten plaats in te grijpen als de nood
aan de man komt. De Tijdelijke wet verbreding inzet coronatoegangsbewijzen – mevrouw Bikker sprak daar ook al over – wordt heroverwogen.
Eventueel wordt de reikwijdte tot de huidige sectoren beperkt. Wanneer
kunnen wij een besluit hierover verwachten?
Dan tot slot, voorzitter. De Minister stelt dat dit de enige maatregelen zijn
die er nu nog zijn: ventilatie in de horeca, mondkapjesplicht luchthaven en
vliegtuigen. Op de ventilatie heb ik al sinds juni 2020 zitten hameren, dus
dat kan wat ons betreft niet genoeg aandacht krijgen. Ik vind sowieso dat
er te weinig is gekeken naar technologische oplossingen om deze crisis te
bestrijden. Ten aanzien van de mondkapjesplicht op luchthavens en in
vliegtuigen, ben ik benieuwd hoe het staat met de handhaving daarvan,
gezien ook de berichten in het nieuws dat de Nederlandse vliegtuigmaatschappijen de mondkapjesplicht niet meer gaan handhaven. Ik heb vaker
gezegd dat wetten zonder werking waardeloos zijn. Graag een reactie
hierop van de Minister.
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Van den Berg. Wie heeft er een vraag? Gaat uw
gang, mevrouw Westerveld.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Die vraag sluit eigenlijk goed aan bij de laatste woorden van mevrouw
Van den Berg. We houden nu een wet in stand, althans dat is het voorstel
van de regering, maar ik vraag mevrouw Van den Berg wat volgens haar
de onderbouwing moet zijn voor het in stand houden van deze wet,
omdat in principe bijna alle maatregelen, met uitzondering van twee, niet
meer bestaan. Waarom zouden we dan nog opnieuw moeten instemmen
met de verlenging van deze wet?
Mevrouw Van den Berg (CDA):
Omdat het toch nog een ongewis virus is. We zitten nu met de omikronvariant. We denken allemaal «gelukkig, mensen worden er amper ziek van
en slechts een hele kleine groep wordt ernstig ziek». Je weet niet wat er
bij wijze van spreken over drie of zes maanden kan komen. Zolang wij niet
het gevoel hebben dat we kunnen zeggen «wij hebben goed zicht op hoe
corona zich verder gaat ontwikkelen», vinden wij het belangrijk dat er een
wettelijke grondslag is. Uiteindelijk zal de Minister voor iedere maatregel
die hij zou willen nemen, apart een voorstel naar de Kamer moeten sturen
en die goed moeten onderbouwen. Wij vinden het beter dat er een
wettelijke grondslag is dan dat er moet worden teruggegrepen op een
noodverordening.
De voorzitter:
Dank u wel. Mevrouw Westerveld, tweede vraag.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Ja, een vervolgvraag hierop. Mevrouw Van den Berg volgt eigenlijk de
uitleg van het kabinet hierin. Maar dan leg ik de vraag terug. Deze uitleg is
toch eigenlijk tot in het oneindige vol te houden? Want stel dat we straks
corona onder controle hebben, dan is corona nog steeds onvoorspelbaar.
Moeten we dan deze wet tot in het oneindige in stand houden, omdat er
misschien eventueel straks een nieuwe virusvariant kan opduiken? Of kan
in theorie op het moment dat er een nieuwe virusvariant opduikt in heel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

13

korte tijd advies aan de Raad van State worden gevraagd en de wet door
de Eerste en Tweede Kamer? Dan is er al een onderlegger voor de wet.
Mevrouw Van den Berg (CDA):
Mevrouw Westerveld heeft natuurlijk helemaal gelijk. We hebben voor de
griep ook geen wet, om maar wat te noemen. Daarvan hebben we ook
ieder jaar een paar nieuwe varianten. Maar daarbij hebben we toch wat
meer zicht op de ontwikkeling, op het gevaar van het virus en op wat het
kan doen. Daarvoor voelen wij ons op dit moment bij corona nog niet
comfortabel genoeg. Maar ik ben het helemaal eens met mevrouw
Westerveld dat op het moment dat we daar wat meer zicht op hebben ...
We moeten echt niet tot het oneindige aan een wet vasthouden. Dat doen
we voor de griep ook niet.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan geef ik graag het woord aan mevrouw Westerveld
namens GroenLinks.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Dank u wel, voorzitter. Bijna twee jaar geleden ging de Tweede Kamer
akkoord met de Tijdelijke wet maatregelen covid-19, omdat deze wet
noodzakelijk was en omdat deze wet tijdelijk zou zijn. Vandaag spreken we
alweer over de vijfde verlenging. Deze verlenging is al op 1 maart
ingegaan en loopt tot 1 juni. Inmiddels hebben we het voornemen voor de
volgende verlenging, de zesde, ook alweer binnen. Het is fijn dat we hier
vandaag met elkaar zitten, ondanks dat het voor velen van ons een lange
dag is. Omdat vrijwel alle maatregelen inmiddels zijn losgelaten, zou het
staatsrechtelijk zeker ongemakkelijk zijn om op een nog later moment
over deze wet te spreken.
Voorzitter. Om maar gelijk met de deur in huis te vallen: GroenLinks heeft
heel veel moeite met de manier waarop deze regering omgaat met haar
taken en wettelijke bevoegdheden binnen deze crisis. Vandaag is de dag
dat mensen na een positieve zelftest niet meer naar de GGD hoeven en
we het zicht op het virus volledig kwijtraken. Maar als het dan misgaat,
heeft de regering wel een wet achter de hand die de vrijheden van
mensen ernstig kan inperken. Ik heb er moeite mee dat er onvoldoende
preventieve maatregelen genomen worden, maar dat er bijna als
vanzelfsprekend van uit wordt gegaan dat deze verregaande wet de
volgende keer wel weer verlengd gaat worden.
Voorzitter. Na twee jaar crisis is het tijd voor herstel van de samenleving,
maar ook tijd voor democratisch herstel. Dat zei ik in het debat over de
vorige verlenging al, en nu is deze roep natuurlijk nog urgenter. In het
vorige debat was het niet het kabinet maar de Kamer die de stap zette,
door ons amendement aan te nemen dat regelde dat we niet langer, zoals
we nu vandaag opnieuw doen, achteraf spreken over een wet die al is
ingegaan maar dat deze wet vooraf aan de Kamer moet worden
voorgelegd. Dat was stap één. Wat mij betreft nemen we vandaag stap
twee. Dat is een eind maken aan in ieder geval de vanzelfsprekendheid
van het constant verlengen van tijdelijke wetgeving. Dat is tijdelijke
wetgeving die gedurende een dreigende epidemiologische situatie de
grondslag biedt voor een verregaande inperking van grondrechten.
Voorzitter. In de afgelopen twee jaar zijn er voortdurend grondrechten
ingeperkt ten gunste van andere grondrechten, zoals het recht op
bescherming van de gezondheid. Voortdurend werd er een afweging
gemaakt. Dat is natuurlijk volstrekt begrijpelijk, maar deze afweging
vraagt wel om zorgvuldigheid. De mogelijkheid tot het inperken van
grondrechten mag nooit vanzelfsprekend worden. Vandaar hebben wij de
afgelopen twee jaar voortdurend voorstellen gedaan om ook de
wetgeving te verbeteren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

14

Voorzitter. GroenLinks is ook kritisch omdat de regering nu al twee jaar de
tijd heeft gehad om deze crisiswetgeving te verbeteren. Ik hoorde al meer
collega’s daarover vragen stellen. Maar ondanks herhaalde oproepen
vanuit zowel de Tweede als de Eerste Kamer is dit niet gedaan. Er is al op
8 oktober 2020 een motie van collega Maarten Hijink aangenomen die
vraagt om de Wet publieke gezondheid aan te passen. Dat is nog steeds
niet gebeurd. Recentelijk nog nam de Eerste Kamer een motie aan van
GroenLinks-collega Margreet de Boer. De Eerste Kamer sprak in die motie
uit dat de vijfde verlenging alleen zou worden goedgekeurd als deze wet
alleen basismaatregelen zou omvatten. Deze motie zegt ook dat er een
plan moet liggen voor de hoofdlijnen van definitieve wetgeving. Nu
hebben we van de Minister wel een brief gehad met een aantal opties
voor wettelijke grondslagen, maar ik zou die opties nog geen hoofdlijnen
voor wetgeving willen noemen. Die opties beschrijven namelijk vooral
een proces en niet de inhoud.
Mijn vragen aan de Minister zijn dus als volgt. Waarom kiest u ervoor om
deze moties niet uit te voeren? Waarom is er zolang gedaan over het
opschrijven van deze drie moties? En waarom wordt niet nu het gesprek
aangegaan met beide Kamers, dus met de Eerste en de Tweede Kamer,
over de vraag op welke manier de Wet publieke gezondheid aangepast
moet worden en over de vraag wat er wel, en ook niet, in de wet moet
komen?
Voorzitter. Door dit soort politieke besluiten steeds vooruit te schuiven en
af te dekken met tijdelijke wetgeving, blijft er een gevoel van willekeur en
onvoorspelbaarheid boven de samenleving hangen. Dat voelen mensen.
Natuurlijk is het verloop van corona nog steeds onvoorspelbaar. De
Minister schrijft dat niet valt uit te sluiten dat er weer nieuwe juridische
maatregelen nodig zullen blijken, bijvoorbeeld door een heftige opleving
van het virus of door de introductie van een nieuwe zorgwekkende
virusvariant. Mede daarom, zo schrijft de Minister, is verlenging van de
Tijdelijke wet maatregelen covid-19 noodzakelijk. Maar dat argument is
toch niet voor eeuwig vol te houden? Een nieuwe variant kan immers elk
moment opduiken, ook als corona straks wel beheersbaar is. Wanneer is
voor de Minister het moment om te zeggen dat die tijdelijke wet niet meer
nodig is?
Op deze cruciale vraag geeft de Minister in de brief met opties en in het
schriftelijk overleg geen antwoord. Zelfs de Raad van State stelt in het
advies over deze wet dat, gezien de huidige ontwikkelingen en de strikte
clausulering in de Tijdelijke wet maatregelen covid-19, namelijk dat er
sprake moet zijn van directe dreiging, het moment geleidelijk dichterbij
komt waarop deze wet redelijkerwijs niet meer kan worden verlengd. Hoe
kijkt de Minister naar dit advies van de Raad van State? Vindt hij dat er op
dit moment nog sprake is van een directe dreiging, terwijl hij zelf
afgelopen 23 maart zo’n beetje alle coronamaatregelen heeft afgeschaft?
Hoe legt hij uit dat er, nu alles weer kan en mag en je vanaf vandaag niet
eens meer een PCR-test hoeft te doen bij klachten, vanwege directe
dreiging wel een tijdelijke wet boven de markt blijft hangen waarmee de
overheid verregaande inperkingen kan doen op de grondrechten van
inwoners? Hoe rijmt hij dat met elkaar?
Voorzitter. Ik heb nog een aantal vragen over de brief. Optie twee, de
overbruggingswet, zagen een aantal collega’s als optie, maar ik begrijp dit
niet helemaal. Ik zou de Minister willen vragen wat voor wet dat nu
eigenlijk is. Het woord «overbrugging» suggereert ook dat het een
tijdelijke wet is. Maar wat is dit voor wet? Voor hoelang geldt deze wet?
Wat is de meerwaarde van deze tussenoptie boven het direct aanpassen
van de Wet publieke gezondheid? Op welke manier worden de grondrechten van mensen bij zo’n overbruggingswet beter beschermd dan bij
de Twm, de Tijdelijke wet maatregelen covid-19? Ik zou heel graag een
concrete uitleg van de Minister willen, want dit is voor ons wel een van de
belangrijkste vragen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

15

Voorzitter. De tijd is gekomen om politieke besluiten te durven nemen.
Niet alleen biedt de huidige epidemiologische situatie ons deze ruimte,
maar het is na twee jaar ook noodzakelijk.
Voorzitter. Ik sluit bijna af, maar er moet mij nog iets van het hart. De
Minister schrijft ook dat de inzet is om de samenleving open te houden
voor iedereen, dus ook voor kwetsbare mensen. Maar we weten dat
deelnemen aan de samenleving voor sommige mensen nu gevaarlijker is
dan ooit vanwege de hoge besmettingsaantallen, vanwege het onterechte
beeld dat corona voorbij is en vanwege het loslaten van zelfs de meest
basale maatregelen en adviezen. Ik kan dat moeilijk rijmen. Ik kan moeilijk
rijmen dat de overheid zelfs geen advies geeft aan bedrijven om
medewerkers die dat willen actief te ondersteunen bij de mogelijkheid om
thuis te werken, om bijvoorbeeld in een drukke treincoupé wel een
FFP2-mondkapje te dragen of om afstand te houden als dat kan. Op veel
scholen is de ventilatie nog niet op orde en zitten er veel te veel leerlingen
in een veel te kleine ruimte met ongezonde lucht. Ook dat is nog steeds
niet aangepakt. Het gratis verstrekken van zelftesten en FFP2-mondkapjes
aan minima is nog niet geregeld. Zo kan ik nog wel even doorgaan. Ik vind
het moeilijk uit te leggen dat de meest basale zaken om besmettingen zo
veel mogelijk tegen te gaan niet zijn geregeld, maar dat er wel een wet in
stand wordt gehouden die de basis legt voor het ontnemen van grondwettelijke vrijheden. Ik ben benieuwd hoe de Minister dit uitlegt.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Westerveld. Er is nog een vraag van mevrouw
Bikker. Een korte vraag.
Mevrouw Bikker (ChristenUnie):
Die laatste toevoeging was een verrassing. Mijn vraag aan mevrouw
Westerveld is de volgende. Ik hoor haar – en zo ken ik haar ook –
gedurende alle coronadebatten die wij samen hadden, de proportionaliteit
van maatregelen heel goed schetsen. Zij heeft ook mijn worsteling
gehoord. Tegelijkertijd hebben we ook een WRR-rapport, waarin verschillende scenario’s zijn neergelegd waarvan we ons rekenschap hebben te
geven en waarvan mijn voorzichtige inschatting is dat het lastig is om te
betogen dat de Wpg in de oude vorm dan voldoet. Ik ben heel benieuwd
hoe mevrouw Westerveld dat weegt en hoe zij kijkt naar de komende
maanden, die wellicht een soort voorbereiding zijn op het najaar, en wat
dan de invulling van GroenLinks is.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Er is natuurlijk niet voor niets vanuit de Tweede en Eerste Kamer al
verschillende keren aan het kabinet gevraagd om de Wet publieke
gezondheid aan te passen. Ik zou denken: laten we ervoor zorgen dat er
straks goede wetgeving ligt die het kabinet in staat stelt om maatregelen
te treffen, ook bij eventuele toekomstige epidemieën. Maar laten we wel
heel terughoudend zijn met in wetgeving vast te leggen dat grondrechten
van mensen kunnen worden beperkt. Dat zou mijn allereerste inschatting
zijn, maar ik denk dat het veel belangrijker is dat de Minister met de
Tweede en de Eerste Kamer in gesprek gaat over de vraag hoe de Wet
publieke gezondheid aangepast zou moeten worden, want die ligt al een
tijd voor.
De voorzitter:
Nog een vervolgvraag, mevrouw Bikker? Ja.
Mevrouw Bikker (ChristenUnie):
Dat begrijp ik, maar tegelijkertijd denk ik dat het nog te vroeg is om te
zeggen dat we al in een endemische situatie zitten. Ik weet niet helemaal
of een overbruggingswet in de staatsrechtboeken van de voorzitter

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

16

bestaat, maar ik was wel gecharmeerd van het idee van wetgeving tot er
een endemische situatie is waarin je iets van handelingsperspectief biedt.
Ik ben wel heel benieuwd hoe GroenLinks dat ziet, want het voelt een
beetje als in nevelen gehuld wat u nu wilt als juridisch kader. Want u wilt
wel iets, is mijn indruk.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Ja, maar we zitten natuurlijk wel in de lastige situatie dat zowel de Tweede
als de Eerste Kamer al tijden vraagt om aanpassing van de wet, maar dat
dit niet wordt gedaan en dat vervolgens de regering er telkens maar weer
van uitgaat dat deze Kamer wel weer instemt met een verlenging. Sterker
nog, we hebben nu al de voorbereidingen voor de zesde verlenging. Ik
heb de brief voor me liggen met de opties die uit de wet gaan. Het is
natuurlijk heel fijn dat de wet langzamerhand wordt uitgekleed, maar het
punt is dat we misschien ook af moeten van de vanzelfsprekendheid van
telkens maar weer de verlenging en het gemak waarmee het kabinet
ervan uit lijkt te gaan ... Sterker nog, ik las in de nota die erbij zat ergens
een bijzin dat de Kamer zich wellicht meer zou focussen op de actuele
situatie dan op de wetgeving. Ik hoop dat we vandaag bij dit debat laten
zien dat we het wel degelijk over de wet gaan hebben, want ik vind het
nogal wat om zo’n zware wet boven de markt te laten hangen terwijl de
meeste maatregelen in de wet eigenlijk slapend zijn, niet meer van kracht
zijn. Kom dan maar met betere wetgeving, zou ik aan het kabinet willen
vragen.
De voorzitter:
Dank u wel. Mevrouw Bikker, heeft u nog een vraag? Ja.
Mevrouw Bikker (ChristenUnie):
Ja. Heel kort, voorzitter. Al die aarzelingen deel ik, maar ik zeg ook: lever
dan ook aan wat u wilt. Ik denk dat dit nu wel het moment is waarop u
richting het kabinet kan zeggen: doe het zus of zo. Dat is mijn vriendelijke
aanmoediging aan GroenLinks.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Dat is ook wel een beetje makkelijk natuurlijk, want we vragen al twee jaar
aan het kabinet om met andere wetgeving te komen. Ik zeg «we», maar de
Eerste en de Tweede Kamer vragen dit al twee jaar. Inderdaad, mevrouw
Bikker vraagt dat, mevrouw Van den Berg vraagt dat. We hebben die
vraag breed uitgelegd. Dan is het iets te makkelijk om tegen een oppositiepartij te zeggen: als u niet voor deze wet stemt, kom dan maar met
plannen wat u dan wel zou willen. Wij willen juist dat de regering al was
gekomen, het liefst al bijna twee jaar geleden, met een permanente
wetgeving, met veel duidelijker wat er wel en niet in deze wet komt. Ik
moedig juist de regering aan om met ons dat gesprek te gaan voeren.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Westerveld. Meneer Azarkan namens DENK.
De heer Azarkan (DENK):
Voorzitter. Het is eigenlijk wat ongemakkelijk of wat gek, want we gaan
praten over de vijfde verlenging terwijl die eigenlijk zes weken geleden al
is begonnen. Ik ga er zomaar van uit – dat is wel een zware gok van mij –
dat in ieder geval de ChristenUnie, het CDA, D66 en de VVD dat steunen.
Dus de vraag is: wat zijn we nu hier aan het doen? Zeker als we in
ogenschouw nemen dat de zesde verlenging inmiddels binnen is. Het
kabinet gaat ervan uit dat die vijfde er gewoon komt. Nou ja, ik ben er
toch, dus ik zal toch een aantal bespiegelingen met u delen.
Voorzitter. Deze wet had natuurlijk een hele moeizame ontstaansgeschiedenis. Uiteindelijk werden vier versies gepubliceerd. Dat zag er echt niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

17

goed uit. Ik ben blij dat de Kamer die wet aan de hand van circa twaalf
amendementen behoorlijk verbouwd heeft. Er was natuurlijk heel veel
kritiek van staatsrechtgeleerden en ook van de Raad van State. Er was ook
veel onrust, omdat de overheid in de eerste versie de mogelijkheid zou
krijgen om achter de deur te controleren of er niet meer dan drie of vier
bezoekers zaten. Dat ging echt veel te ver.
En dan dat spoedeisend karakter. Soms zie je dat iets een naam heeft en
dan denk je: waarom in hemelsnaam? Uiteindelijk heeft het zeven
maanden geduurd, zo spoedeisend was het, voordat de Kamer het in
behandeling kon nemen en de regering het had ingediend. Dat komt
doordat er de eerste maanden werd gehandhaafd op basis van noodverordeningen van de veiligheidsregio’s, maar die zijn natuurlijk bedoeld voor
enkele weken. Het is goed dat dit uiteindelijk op deze manier is georganiseerd.
Voorzitter, de fractie van DENK heeft in oktober 2020 tegen deze wet
gestemd. De bevoegdheden die de overheid naar zich toe trekt, zijn te
ruim. Ze hebben ook geleid tot een grote hoeveelheid strafbeschikkingen.
Let op, zeg ik even tegen de collega’s: het was eerst de bedoeling dat
mensen bij het niet afstand houden een strafaantekening zouden krijgen
en een boete van € 395. U weet dat allemaal nog. Wij kennen het verhaal
van vier mensen die bij elkaar zaten om een appeltaartje te eten met koffie
op de zondagochtend, ergens in Schiedam, en die kregen bij elkaar bijna
€ 1.600 boete en een strafblad, omdat ze niet met z’n vieren mochten
zitten. We kennen ook het voorval dat iemand een boete en een strafaantekening kreeg op het moment dat hij niet 1,50 meter maar 1,32 meter
afstand hield. We lachen er misschien om, maar er liepen boa’s rond en
die gingen dat echt uitmeten. Je kunt er dus niet zomaar op vertrouwen
dat de overheid die taak goedwillend invult.
Voorzitter. De avondklok die in 2021 werd ingevoerd, was volgens mij de
allerslechtste variant. Er werd verteld dat dat zou leiden tot 10% reductie
van de besmettingen. Achteraf zeiden ook de mensen van het OMT dat zij
eigenlijk niets hadden kunnen waarnemen. In de tussentijd is dat een hele
zware maatregel. Sinds de Tweede Wereldoorlog was dat eigenlijk de
eerste keer dat de grondrechten zodanig werden ingeperkt. Dat heeft dus
op medisch en virologisch gebied niets opgeleverd.
Mijn fractie vraagt al een hele tijd om meer ic-bedden en betere ventilatie,
samen met andere partijen. Zeker in het begin werd dat een beetje
weggewoven. Er werd gezegd dat dat helemaal niet nodig was. Meer
ventilatie kwam op een gegeven moment weer terug. We zagen dat het
sinds een aantal maanden wordt neergezet als iets heel belangrijks, net
als het beter toepassen van de basismaatregelen. Het is zorgwekkend dat
er tussen de tweede en de derde golf niks is gedaan aan de ic-capaciteit.
Sterker nog, het aantal ic-bedden daalde van 1.400 naar 1.350, met als
gevolg dat in november 2021 in Limburg en Groningen patiënten
geweigerd werden op de ic. Per saldo was het daar al code zwart.
Nog steeds geen nieuwe ic-bedden en geen betere arbeidsvoorwaarden
voor verpleegkundigen. Waar blijft dat plan van aanpak? Wanneer komt er
nu dat sluitende plan voor de pandemische paraatheid, waarvoor in het
coalitieakkoord 300 miljoen structureel is uitgetrokken? Heeft dat dan
geen spoed? Hoeveel daarvan gaat naar de structurele verhoging van de
ic-capaciteit? Wanneer zijn die extra bedden nu te verwachten? Waarom
kan dat wel in België en in Duitsland en niet in Nederland?
Met wetgeving die blijft voorzien in het coronatoegangsbewijs – de
collega van de ChristenUnie zei het ook al – en in indirecte vaccinatiedwang worden nog steeds de verkeerde middelen ingezet. Ze leiden tot
minder focus op ventilatie en andere basismaatregelen zoals handen
wassen, thuisblijven bij ziekteverschijnselen en vooral ook meer
ic-bedden. Kortom, het is gewoon de verkeerde oplossing.
Het grootste bezwaar is dat niet duidelijk is tot wanneer deze tijdelijke wet
blijft gelden. Je zou zeggen: het is tijdelijk, maar soms is tijdelijk wel heel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

18

lang. Ik heb daar de vorige keer ook naar gevraagd, ook in een motie. En
ik hoor het de collega van het CDA ook zeggen. Nu kan het nog niet, want
we hebben de endemische fase nog niet bereikt. Of nog erger: we kunnen
niet uitsluiten dat het virus gaat opleven. Dat kunnen we eigenlijk nooit,
denk ik. Wanneer kunnen we dat dan wel? Ik heb de vraag gesteld in een
motie en ik zou daar graag nog een reactie van de Minister op willen. De
vraag was wanneer we niet meer kunnen spreken van een crisissituatie,
dat de situatie dat niet meer rechtvaardigt. Wanneer is die spoedwet dan
niet meer nodig?
Voorzitter. Voortzetting van deze wet is helemaal niet nodig. In het geval
van een dringende noodsituatie met een nieuwe, zorgwekkende virusvariant kan de regering altijd die spoedwet indienen. De wetteksten zijn al
beschikbaar. Het is dus een kwestie van copy-paste; het hoeft helemaal
geen maanden te duren. Volgens mij hebben wij laten zien dat wij kort op
de noodverordening kunnen handelen en dat we als Kamer, waar nodig,
binnen enkele dagen een wet kunnen aannemen. De Eerste Kamer kan dat
ook. De regering heeft dus instrumenten genoeg. Het is niet nodig en niet
wenselijk om permanent een zwaard van Damocles boven de samenleving te laten hangen in de vorm van deze tijdelijke wetgeving, die
voorziet in disproportionele dwangmaatregelen, want wat tijdelijk is moet
tijdelijk blijven.
Dank u.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Azarkan. Dan geef ik graag het woord aan mevrouw
Paulusma.
Mevrouw Paulusma (D66):
Dank, voorzitter. Laat ik ermee beginnen dat ik ontzettend blij ben dat
corona voor veel mensen het leven nauwelijks nog domineert. Thuisonderwijs lijkt verleden tijd, de theaters kunnen weer vol, het vertrouwde
beeld in de winkelstraten is terug en er wordt weer tot in de late uurtjes
gedanst, althans in Groningen. Hoe anders was dat de afgelopen twee
jaar! Uiteraard denk ik aan de mensen met een kwetsbare gezondheid
voor wie corona nog altijd spannend blijft, omdat vaccins minder goed
werken of omdat ze een verminderde afweer hebben; een aantal collega’s
refereerden daar ook aan. Maar ik denk ook aan de mensen die lijden aan
long covid en die vaak voor langere tijd uit de roulatie zijn. Dat laat zien
dat corona geen griepje is. En de dreiging van dit virus is er nog steeds, al
was het maar omdat dit virus nu slechts twee jaar in ons land is. Dat is
ontzettend kort. Het is geen virusje dat al tientallen jaren rondwaart in
Nederland, zoals de griep of bekende verkoudheidsvirussen. Dat maakt dit
virus jammer genoeg voorlopig nog onvoorspelbaar, bijvoorbeeld door
een nieuwe variant.
Voorzitter. De langetermijnstrategie van het kabinet ten aanzien van
corona is op 1 april naar de Kamer gestuurd, maar vraagtekens zijn er nog
steeds. We gaan hier later nog uitgebreid bij stilstaan. Zo organiseren we
als Kamer nog een rondetafelgesprek en komt er nog een debat over het
eerste rapport van de Onderzoeksraad voor Veiligheid. Vandaag hebben
we het over de wetgeving rondom corona. Die wetgeving is er gekomen
omdat er geen democratische controle of wettelijke basis was om
maatregelen te nemen, van het sluiten van gebouwen tot het stellen van
regels aan het reizen en het invoeren van het coronatoegangsbewijs. Wat
mij betreft zijn dat vergaande maatregelen die wel noodzakelijk waren,
maar nu niet meer, want het gaat goed met Nederland. Nu maatregelen
invoeren zou zelfs in strijd zijn met deze zelfde wet. Maatregelen moeten
volgens de wet namelijk proportioneel zijn. Daarbij kunnen maatregelen
alleen ingevoerd worden als de Kamer er een stokje voor kan steken.
Nu er nauwelijks maatregelen zijn, blijven de volgende vragen daarom
hangen. Moeten we deze wet dan überhaupt nog wel hebben, en in welke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

19

vorm? Die vragen zijn wat mij betreft niet zo makkelijk te beantwoorden.
Wat voor mijn fractie in ieder geval als een paal boven water staat, zijn de
parlementaire controle, goede wetgeving die de democratie beschermt en
dat wij als Kamer invloed hebben op het beleid en de keuzes van de
overheid. Die invloed is er nu ook bij deze tijdelijke wet. In combinatie met
de reële dreiging van varianten vind ik dat we de tijdelijke wet daarom
moeten verlengen tot 1 juni. Zonder wettelijke basis gaan we terug naar
een juridisch houtje-touwtje en kunnen we niet snel handelen als de nood
aan de man zou zijn.
Maar we kunnen een tijdelijke spoedwet niet continu verlengen en de
volgende verlenging vanaf 1 juni staat alweer voor de deur. Wat mijn
fractie betreft moeten we daarom naar een deugdelijke vaste wet. Dat
betekent dat we de Wet publieke gezondheid moeten aanpassen, en dan
ook structureel. Ook daar hebben een aantal collega’s al over gesproken.
Maar ik begrijp het ook als het kabinet zegt: dat willen wij ook, maar hier
moeten we wel de tijd voor nemen. Want veel evaluaties volgen nog en je
wil dit zorgvuldig doen. Ik vraag de Minister dus wat we doen in de
periode totdat we die vaste wet wel hebben. De Minister geeft daar enkele
opties voor, kijkend naar de scenario’s voor de lange termijn. Welke
voorkeur heeft de Minister?
Voorzitter. Hoe zorgen we ervoor dat bepaalde wetsartikelen niet onnodig
verlengd worden? Want sommige artikelen zijn echt niet meer nodig.
Welke wetsartikelen kunnen volgens de Minister dus bij de volgende
verlenging helemaal verdwijnen? En kan hij een overzicht geven van wat
voor hem minimaal nog aanwezig moet zijn in de coronawet? Want ik lees
dat het kabinet hierin nog niet echt keuzes durft te nemen.
Voorzitter. De optie van een overbruggingswet spreekt mij en mijn fractie
aan. Die zouden we dan in afgeslankte vorm opnieuw kunnen behandelen
in deze Kamer, zodat we met de Kamer besluiten wat we wel of niet in de
overbruggingswet willen. We kunnen dan als Kamer ook zeggen: alleen
maatregelen als ze echt nodig zijn. Bovendien hoeven we dan niet continu
te verlengen. Dus ook bij deze overbruggingswet vraag ik mij af welke
wetsartikelen hier minimaal in moeten en welk juridisch kader erbij past
als het kabinet zegt: zo veel als mogelijk open houden. De oude wet was
namelijk nog gebaseerd op de oude strategie van het kabinet.
De voorzitter:
Mevrouw Paulusma, u heeft een vraag van mevrouw Van der Plas.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Dat klopt. Ik hoor mevrouw Paulusma vragen welke wetsvoorstellen
volgens de Minister kunnen komen te vervallen. Ik ben eigenlijk wel
benieuwd welke wetsvoorstellen volgens mevrouw Paulusma zouden
kunnen komen te vervallen.
Mevrouw Paulusma (D66):
Wat voor D66 vooropstaat, is dat de samenleving zo open mogelijk moet
blijven. De enige maatregelen die nog in de wet moeten, zijn om ervoor te
zorgen dat dat kan, dat ze proportioneel zijn en dat wij als Kamer ook aan
zet zijn om ze wel of niet in werking te laten treden. Daarom vraag ik ook
aan de Minister wat de suggesties vanuit de regering zijn. Voor ons staat
voorop dat de samenleving en bijvoorbeeld ook het onderwijs zo lang
mogelijk – wat mij betreft eigenlijk altijd – open moeten blijven.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Daaruit maak ik op dat D66 in ieder geval geen schoolsluiting meer wil. Ik
heb nog een aanvullende vraag. Wat zijn volgens mevrouw Paulusma
maatregelen die echt nodig zijn en op welke datum vindt mevrouw
Paulusma eigenlijk dat die spoedwet er wel af kan?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

20

Mevrouw Paulusma (D66):
Dat zijn twee vragen. Mevrouw Van der Plas vraagt allereerst naar de
maatregelen. Er zal een aantal maatregelen zijn waarvan we nu met elkaar
zeggen: met deze variant zijn die niet nodig. Maar ik sluit ook niet uit dat
er een variant komt die weer veel schadelijker is dan waar we het nu over
hebben. Ik ga daar dus nog geen voorschot op nemen.
En uw tweede vraag was? Excuus.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
We hebben het er allemaal over dat er een einddatum aan moet zitten. Ik
was even benieuwd hoe D66 daarnaar kijkt. Wat zou voor D66 een
einddatum moeten of kunnen zijn?
Mevrouw Paulusma (D66):
Wat mij betreft zo snel mogelijk. Ik deel het ongemak in deze Kamer over
het continu verlengen van een tijdelijke wet. Ik vind ook dat dit belegd
moet worden in de Wet publieke gezondheid. Ik zal dan ook vragen of het
kabinet zo snel mogelijk met een voorstel komt.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan ook nog een vraag van de heer Omtzigt en daarna van
meneer Azarkan.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
De Minister schrijft in zijn brief dat hij het wetsvoorstel Verbreding
coronatoegangsbewijs wil doorzetten, zij het in een wat afgeslankte vorm.
Dat betekent dat er niet alleen maatregelen afgaan, zoals mevrouw Van
der Plas meldt, maar dat er eventueel ook maatregelen bij komen. Is D66
voorstander van het nog meer inzetten van het coronatoegangsbewijs?
Mevrouw Paulusma (D66):
Voor D66 staat voorop, zoals ik net ook al zei, dat de samenleving zo open
mogelijk moet blijven. Wat mij betreft kijken we naar maatregelen die
daarvoor geschikt zijn, maar ook proportioneel. Als dat coronatoegangsbewijs niet hoeft, dan hoeft het niet, dus liever niet. Maar als het helpt om
de samenleving open te houden ... Ik kan net zomin als u in de toekomst
kijken en weet dus ook niet welke variant er nog gaat komen. Maar als het
nodig is om de samenleving open te houden, dan willen wij daar wel over
nadenken. Dan is alsnog de Kamer aan zet om daar een besluit over te
nemen.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Dat wetsvoorstel gaat onder andere over het gebruik van het coronatoegangsbewijs op de werkvloer, en dan wel in sectoren waar die nu ook
gebruikt mag worden. Dat is nog niet gebeurd, maar in niet-essentiële
winkels zou je hem dan kunnen gebruiken. Dat zijn alle winkels behalve
supermarkten, notarissen en makelaars. Ik weet niet waarom die
essentieel zijn, maar ik vermoed zo welke groepen deze lijsten opstellen.
Daar zou je hem dan mogen hebben en daar zou je hem dan mogen
toepassen. Is D66 er werkelijk waar voorstander van dat wij dat uitbreiden,
terwijl we op dit moment weten dat meer dan een derde van de Nederlanders onder de 50 geen booster gehaald heeft en dus geen geldig
coronatoegangsbewijs heeft en dus niet naar het werk kan, als we
tenminste dat soort wetsvoorstellen blijven doorzetten?
Mevrouw Paulusma (D66):
Dan herhaal ik wat ik net zei: wat ons betreft moet het proportioneel zijn
en moet de samenleving zo open mogelijk blijven. Dat betreft dus ook het
werk.
Voorzitter, zal ik vervolgen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

21

De voorzitter:
Ja, gaat uw gang. Oh nee, de heer Azarkan heeft ook nog een vraag voor
u.
De heer Azarkan (DENK):
Ik heb goed geluisterd. Klopt het dat ik kan concluderen dat mevrouw
Paulusma, D66, tegen de verlenging van 1 juni, de zesde verlenging, gaat
stemmen?
Mevrouw Paulusma (D66):
Nee, wij gaan niet stemmen tegen een wetsvoorstel waardoor er daarna
niets meer is. Daarvoor is de situatie nog steeds te kritiek en daarvoor is
corona ook nog steeds te ongewis. Dus wij willen door met wetgeving die
in ieder geval een soort basis biedt om maatregelen te kunnen treffen om
de samenleving zo open mogelijk te houden en de volksgezondheid zo
veel mogelijk te kunnen garanderen.
De voorzitter:
Dank u wel. Meneer Azarkan, tweede vraag?
De heer Azarkan (DENK):
Dus D66 is ook een voorstander van de zesde verlenging?
Mevrouw Paulusma (D66):
Nee, D66 is voor de rol van de Kamer om een kader en voorwaarden mee
te geven om ervoor te zorgen dat er wetgeving is. Ik kom zo meteen in
mijn woordvoering op het feit dat de overbruggingswet onze voorkeur
heeft om ervoor te zorgen dat we in ieder geval een basis hebben om de
samenleving zo open mogelijk te houden maar ook de volksgezondheid te
kunnen garanderen voor zo veel mogelijk mensen.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Paulusma. Meneer Azarkan, tot slot.
De heer Azarkan (DENK):
Ik stel hele korte, eenvoudige vragen en ik krijg elke keer politieke kaders
terug. Mevrouw Paulusma deed dat zojuist ook bij de heer Omtzigt. Ik
begrijp wel dat zij het lastig vindt dat ze moet laveren, maar het is een
heel simpele vraag: is Paulusma een voorstander van die zesde
verlenging? Dus niet van de vijfde, want die is al in kannen en kruiken, dat
had ik al gezegd, maar gewoon van de zesde. Is mevrouw Paulusma daar
nou een voorstander van of niet?
Mevrouw Paulusma (D66):
De heer Azarkan doet het altijd een beetje voorkomen alsof hij een soort
vriendschappelijke vraag stelt door te zeggen: ik snap wel dat ze het
moeilijk vindt. Nee, ik gaf u een antwoord. En ook in mijn tekst heb ik
aangegeven waar onze voorkeur naar uitgaat. Daar kunt u niet tevreden
over zijn, maar dat is wel mijn antwoord.
Dus, voorzitter ...
De voorzitter:
Ogenblik, want ook mevrouw Westerveld heeft nog een vraag.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Dank u wel, voorzitter. GroenLinks is ook altijd voorstander geweest van
maatregelen om mensen te beschermen en voorstander geweest van
maatregelen om de samenleving zo veel mogelijk open te houden. Maar
wij zijn er ook voorstander van dat grondwettelijke beperkingen niet
langer dan noodzakelijk worden opgelegd en mogelijk worden gemaakt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

22

Dat is de reden dat wij flink kritisch zijn op deze wet. Mevrouw Paulusma
van D66 volgt de redenering van het kabinet dat er anders misschien
weken of maanden geen juridische grondslag is op het moment dat er een
nieuwe virusvariant opduikt. Maar ik zou haar willen zeggen: als het echt
moet, kan er zo een advies worden gevraagd aan de Raad van State, dan
kunnen de Tweede en de Eerste Kamer op korte termijn over een wet
stemmen, zeker als de tekst van die wet eigenlijk al klaarligt en er alleen
opnieuw een nietje doorheen geslagen moet worden, bij wijze van
spreken. Dus ik zou mevrouw Paulusma willen vragen wat nog andere
redenen kunnen zijn om deze verlenging van de wet in stand te houden.
Mevrouw Paulusma (D66):
Omdat wij wel iets anders denken dan over het «nietje» waar mevrouw
Westerveld aan refereert. Het heeft natuurlijk een wat minder snel tempo
dan u nu doet voorkomen. Voor ons is de situatie echt nog te onvoorspelbaar en te kritiek om te zeggen: we houden overal mee op. Vandaar
dat wij in dit geval de lijn van het kabinet volgen en het deel van de
overbruggingswet ons aanspreekt.
Voorzitter. Tot slot nog twee specifieke punten, namelijk de coronamelder
en de ventilatienormen. Eerst de coronamelder. Weet u het nog? Dat was
die app die een signaal geeft als je in de buurt bent geweest van iemand
die positief is getest. Ook daar hebben we een wet voor: de Tijdelijke wet
notificatieapplicatie covid-19. Wanneer vervalt deze eigenlijk? Waarom is
deze nog overeind? Is het niet mogelijk om deze te laten vervallen, maar
wel als een optie op te nemen in bijvoorbeeld een overbruggingswet
waarbij activatie alleen kan met toestemming van de Kamer? Ik hoor
graag hoe de Minister hiertegen aankijkt.
Dan de ventilatienormen voor de horeca. Ik heb het niet helemaal goed
gehoord, maar volgens mij refereerde mevrouw Agema er al aan dat deze
normen in de Horecawet staan. Kunnen we deze niet vast opnemen in het
Bouwbesluit, eventueel met een optie dat deze normen alleen een eis zijn
in het geval van een pandemie? Zouden de ventilatienormen van deze
tijdelijke coronawet bijvoorbeeld niet naar het vaste Bouwbesluit kunnen
gaan? Is de Minister hierover in overleg met zijn collega’s bij Binnenlandse Zaken?
Ik hoor het graag. Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Paulusma. Dan geef ik graag het woord aan
mevrouw Kuiken namens de PvdA.
Mevrouw Kuiken (PvdA):
Voorzitter. Ik zit hier een beetje met gemengde gevoelens, want terugkijkend zijn sinds 23 maart eigenlijk alle maatregelen die fundamenteel
wat voorstelden, op mondkapjes in de vliegtuigen na, afgeschaft. Deze
week kwamen daar de laatste dingen bij. Testen bij de GGD is in principe
geen noodzaak meer en wordt eigenlijk afgeraden. Allerlei andere
maatregelen die kwetsbaren bijvoorbeeld graag hadden gezien, hebben
we in dit huis helemaal niet besproken. Sterker nog, daar gaan we pas
19 april over spreken. We spreken over de vijfde verlenging van de
Tijdelijke wet maatregelen, terwijl die eigenlijk al ingegaan is en de zesde
alweer voorligt voor 1 juni. Daar kan misschien niet per se deze Minister
wat aan doen, maar het geeft wel een beetje een surrealistisch geheel van
waar we hier mee bezig zijn.
Als u mij diep in mijn hart had gekeken, weet ik niet of het meteen zo
verstandig was om alle maatregelen in het openbaar vervoer af te
schaffen. Ik vond het een hele kleine moeite om een mondkapje te dragen
om kwetsbaren te beschermen op een plek waaruit ze niet weg kunnen
blijven. Dat vind ik eigenlijk nog steeds. Ik vind ziekenhuizen ook zo’n
voorbeeld, maar veel anderen en ook een meerderheid van deze Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

23

denken er anders over. Dat is dus een gegeven, maar als wij het debat
rondom 23 maart hadden gehad, dan zou dat mijn inbreng zijn geweest.
Heel veel zaken voor kwetsbaren zijn op dit moment helemaal niet
geregeld, ook niet in de langetermijnvisie. Mensen die zich wel zorgen
maken of ze wel of niet besmet zijn en dat willen testen, ook in verband
met mogelijke long covid, moeten nu moeite gaan doen. Mensen die al
long covid hebben, zijn op dit moment ontslagen van hun baan en zitten
in de bijstand, terwijl ze in de eerste, acute fase voor ons op de ambulance
of in het ziekenhuis werkten. Daar hebben we nog steeds geen fatsoenlijke
oplossing voor en eigenlijk ook geen debat over gevoerd. Ik vind dat
zorgwekkend en zal dat volgende week, als we met elkaar over de lange
termijn spreken, ook nog nader aan de orde stellen. Maar ik geef het maar
even weer.
Ook als ik de langetermijnstrategie van het kabinet zie – ik breng het maar
even onparlementair – denk ik dat we «screwed» zijn. In goed Nederlands:
ik weet niet of dat goedkomt. Het interview van vanochtend met de
voorman van GGD GHOR, Rouvoet, hielp ook niet. Hij zei: we zijn absoluut
niet voorbereid en als er weer iets gebeurt, hebben we een groot
probleem. Kortom, ik heb het gevoel dat ik af en toe in een surrealistische
film zit.
Ik vervolg toch maar even over de wet die nu voorligt. Mijn eerste vraag
is: wat rechtvaardigt de verlenging nog, terwijl we geen maatregelen
meer hebben? Op de luchthaven hebben we die nog wel, maar ik kan me
voorstellen dat je dat ook op een andere manier kunt regelen in plaats van
in dit wetsvoorstel, ook omdat dat internationaal verkeer betreft. Dat is
mijn eerste vraag.
Mijn tweede vraag is als volgt. De Raad van State heeft ook in een eerder
stadium gezegd: alleen als het echt proportioneel is, mag je handhaven en
anders moet je ervan af. De RvS geeft, nu we nog geen second best
hebben, aan dat hij er nog mee kan leven. Maar het is wel erg mager en
staat eigenlijk ook haaks op een eerder advies dat hij zelf heeft gegeven.
Het tweede is: wat motiveert nu om tot spoed te komen tot een verandering van de Wet publieke gezondheid? Daarvan wordt ook al heel lang
gezegd dat het noodzakelijk is. De Raad van State heeft ook gezegd dat
het nodig is. Wij hebben zelf ook geconcludeerd dat het nodig is, onder
andere na het wat heen-en-weer zweven over de kundigheid en rechtvaardigheid van de avondklokwetgeving. Stel dat we overgaan tot een
overgangswetgeving, hoelang duurt die dan? Wat is de stok achter de
deur om tot een nieuwe Wet publieke gezondheid te komen? Die hebben
we toch nodig. Kunnen we dan niet deze fase gebruiken om te zeggen: we
zorgen nu dat we die als de wiedeweerga hebben liggen voordat het
najaar losbarst? Op het moment dat we dan toch eerder nieuwe
wetgeving nodig mochten hebben, omdat er toch weer een B5-, B6-, B7of B8-variant op de loer ligt, dan handelt de Kamer wel weer. Dan ben ik
daar ook met steun.
Voorzitter. Kortom, ik heb gewoon heel veel vragen. Ik twijfel enorm. Ik
snap echt dat je een blauwe winterjas in de kast wilt hebben hangen voor
het moment dat de storm voorbijkomt. Maar ik vind ’m in nationaal
verband minder logisch dan in internationaal verband. Nationaal zijn wij
namelijk zelf verantwoordelijk voor de dingen die we wel of niet willen. Ik
ben als parlementslid altijd bereid om, als het nodig is, binnen een week
wetgeving uit de kast te trekken. Maar nu ligt er wetgeving voor waarvoor
geen enkele maatregel meer wordt ingezet, behalve die op de luchthavens. Er zit zelfs een uitbreiding in voor hetgeen nu niet ingezet wordt.
Ik mis dus echt het vraagstuk van proportionaliteit en rechtvaardigheid.
Dat is het dubio waar ik in zit. Dat zijn ook de vragen die ik echt beantwoord wil hebben door de Minister.
Ik wil ook weten hoe hij het gegeven weegt dat ik nu al hoor dat een
aantal collega’s geen steun zullen verlenen. Als ik bij wijze van spreken
mee zou gaan, zou dat de steun van de Kamer mager maken en dan is het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

24

ook nog maar de vraag wat er in de Eerste Kamer gebeurt. Is het dan nog
gerechtvaardigd of zouden we een andere route moeten varen? Ik weet
wel dat de Minister kan handelen op basis van meerderheden, maar dat
vind ik, als het gaat om professionaliteit, toch wel een weging die
meegenomen moet worden.
Ten slotte, voorzitter. Bij de vijfde verlenging heeft de Eerste Kamer al
duidelijke signalen afgegeven. Die zijn volgens mij niet allemaal verwerkt
in de vijfde verlenging. Wat is de motivatie daarvoor? Waarom vindt dat
dan pas plaats bij de zesde verlenging? Vooruitlopend op die zesde
verlenging: stel, we spoelen even vooruit in de tijd; dat zou ik weleens een
keer prettig vinden in plaats van achteraf reflecteren op maatregelen die
zijn genomen. Als de situatie nu zo blijft als die is, ligt het dan nog voor de
hand om de zesde verlenging ook door te zetten? Of zitten we dan op het
punt dat we haar in kunnen trekken?
Voorzitter. U hoort het al: ik heb vooral heel veel vragen deze keer.
Wellicht met hier en daar een opvattinkje daarin verweven, maar het is
wel in alle oprechtheid dat ik deze vragen stel, omdat ik het echt een
dilemma vind. Ik kijk dus zeer uit naar de antwoorden.
Dank u wel.
De heer Van Meijeren (FVD):
Heb ik goed begrepen dat, als het aan mevrouw Kuiken van de PvdA ligt,
de mondkapjesverplichting in het openbaar vervoer nog wel van kracht
zou moeten blijven?
Mevrouw Kuiken (PvdA):
Nee, als het aan mij had gelegen, had ik graag vlak na 23 maart de
discussie gevoerd of het niet een optie was geweest om de mondkapjesplicht in het openbaar vervoer nog wat langer te handhaven om kwetsbaren, die soms ook afhankelijk zijn van het openbaar vervoer, te
beschermen. Die discussie had ik niet gewonnen, want ik weet dat een
ruim deel van deze Kamer daar geen voorstander van is, maar ik had die
discussie graag rondom 23 maart willen voeren, in plaats van die nu nog
aan de orde te stellen.
De heer Van Meijeren (FVD):
Los van waar een Kamermeerderheid voor is: het standpunt van mevrouw
Kuiken zou dus geweest zijn dat we die mondkapjesverplichting nog
moeten blijven handhaven. Begrijp ik dat goed?
Mevrouw Kuiken (PvdA):
Nee, ik heb precies uitgelegd wat ik hiermee bedoel. Ik reageer misschien
ook wat scherp, want ik heb even geen zin in en geen ruimte en geen
geduld voor een Facebookfilmpje. Ik zei: ik had de behoefte gehad om op
23 maart of vlak daarna een goed debat te voeren met de Minister over
hoe we kwetsbaren kunnen beschermen. Kwetsbaren die zichzelf nu
noodgedwongen opsluiten, isoleren, en dat al twee jaar lang. Eigenlijk
hebben we niets maar dan ook helemaal niets voor deze groep geregeld.
Ik heb het over de mensen die long covid hebben ontwikkeld en nu in de
bijstand thuiszitten; de mensen die voor ons in de eerste frontlinie zaten.
En er is ook niet nagedacht over hoe we kwetsbaren überhaupt kunnen
beschermen in een samenleving die open wil en open mag. Dat die
samenleving dat wil, is ook logisch, maar ik voel ook dat er een groep
mensen is die chronisch ziek zijn, die zich ernstig in de steek gelaten
voelen, die zich totaal ongehoord voelen. Dat debat had ik graag rond
23 maart willen voeren. Dat is wat ik tegen de Minister zei en dat is mijn
antwoord aan u.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Kuiken. Meneer Van Meijeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

25

De heer Van Meijeren (FVD):
We hebben hier uitgebreid gesproken over de maatregelen: verlengingen
daarvan, afschaffingen daarvan. Dat hebben we gedaan op tal van
momenten. U heeft dus alle gelegenheid gehad om uw standpunt kenbaar
te maken. Maar even los daarvan: waarom vindt mevrouw Kuiken het
überhaupt gerechtvaardigd om kerngezonde mensen te verplichten een
mondkapje te dragen, terwijl mensen die kwetsbaar zijn zelf alle vrijheid
hebben om zichzelf te beschermen met een werkend mondkapje?
Mevrouw Kuiken (PvdA):
Omdat ik een kerngezond mens ben, maar ook graag een beetje rekening
wil houden met mensen in de samenleving die iets minder gezond zijn of
die wat kwetsbaarder zijn en die zich geïsoleerd voelen, die al twee jaar
eigenlijk nergens naartoe gaan en die soms afhankelijk zijn van het
openbaar vervoer. Mensen die hun kinderen heel lange tijd thuis
onderwijs hebben moeten geven, bijvoorbeeld omdat ze kanker hebben.
Omdat ik iets minder egoïstisch in de wedstrijd zit en ook bereid ben om
daarvoor wat voor een ander te doen.
De voorzitter:
De laatste vraag, denk ik.
De heer Van Meijeren (FVD):
Ja, het wordt ook redelijk persoonlijk, want mevrouw Kuiken doet alsof ik
egoïstisch ben omdat ik geen mondkapje zou willen dragen. Het gaat
erom dat kwetsbare mensen de vrijheid hebben om zichzelf te
beschermen door een FFP2-masker te dragen. Dan kun je niet besmet
raken met corona, al sta je hutjemutje op elkaar in een volle trein. Waarom
zou iedereen een niet-werkend mondkapje moeten dragen? Dat werkt
zelfs niet om anderen te beschermen, maar goed, daarover kun je nog
met elkaar discussiëren. Het argument was oorspronkelijk dat er een
gebrek was aan werkende mondkapjes. Dat is er niet meer. Iedereen die
kwetsbaar is, kan gewoon een FFP2-masker dragen en zichzelf volledig
beschermen. Waarom zouden we dan de hele bevolking die kerngezond
is, moeten gaan verplichten om die mondkapjes ook te dragen? Het is een
hele eenvoudige vraag. Het gaat niet om egoïsme maar om efficiëntie.
Daar zou ik heel graag toch een inhoudelijke reactie op willen.
Mevrouw Kuiken (PvdA):
Uit deze vraagstelling blijkt al dat u het niet serieus meent. Want u zegt
net dat mondkapjes niet werken en dat kwetsbaren zich moeten
beschermen door mondkapjes. Dat is een discussie met iemand die niet
gelooft in het jezelf beschermen tegen het virus. U heeft op geen enkele
manier ooit een bijdrage gehad, ook niet in dit huis. Mensen liepen hier
rond met corona, terwijl ze ziek waren. Kortom, je gelooft dat maatregelen
werken en zin hebben en dat je dat ook doet voor een ander of je gelooft
er niet in. Dit is een retorische vraag, waarmee u vooral een beetje ophef
wil veroorzaken in plaats van een serieus gesprek met mij aan te gaan.
Daar wil ik het bij laten, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Kuiken. Als u wel via de voorzitter wil spreken,
graag. Ik geef het woord aan mevrouw Tielen voor haar inbreng.
Mevrouw Tielen (VVD):
Ja, ik zie u twijfelen, want ik was wat laat. Excuses daarvoor. Mevrouw
Van der Plas was eigenlijk eerder, maar ik neem graag het woord. Ik wil
proberen er niet als een soort voordringer in te zitten.
Voorzitter. Corona lijkt wel weg maar is het niet. In Shanghai zitten
25 miljoen mensen al twee weken opgesloten in hun huizen. Elke keer als

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

26

ik de nieuwsberichten lees over die massale Chinese lockdown, ben ik
toch maar blij dat ik Nederlandse ben, inwoner van een liberale
democratie, waar het volk en het parlement kritisch meekijken met de
adviezen van de virologen en de maatregelen van het kabinet, waar we als
parlement ook meebeslissen over maatregelen die schade door het virus
voorkomen of juist schade voor mensen opleveren.
Ook vandaag ligt zo’n beslissing voor: de vijfde verlenging van de
Tijdelijke wet maatregelen covid-19. Al mijn voorgangers hebben dat al
genoemd, en ook de termijnen die daarbij horen. Bij de vorige verlenging,
de vierde, had de VVD al wel wat vragen, maar bij deze zijn die vragen wel
iets prangender. Immers, ook al wordt er nauwelijks gebruikgemaakt van
de maatregelen die in deze tijdelijke wet zitten, zoals al is gezegd, met
deze verlenging is het nog steeds mogelijk dat het kabinet opnieuw
maatregelen neemt. Dat is verstandig als er een grote directe dreiging
heerst, maar op dit moment lijkt dat niet zo te zijn. Daar hoor ik graag de
visie van de Minister op.
De VVD heeft een aantal vragen. De eerste vraag is: wat gaat er mis als de
tijdelijke wet niet verlengd wordt? Wat gaat er mis nu en morgen en de
komende maanden? Mijn fractie houdt er niet van om onverstandige
risico’s te nemen, maar ik vind het wel fijn om te weten welke risico’s er
nu zijn en hoe groot die zijn. Welke alternatieven heeft de Minister om die
risico’s het hoofd te bieden? Ik pleit er dus niet voor, maar ik wil graag zijn
afwegingen horen.
Daarnaast wil de VVD graag weten hoever de Minister inmiddels is met de
voorbereidingen voor een alternatieve optie. Het woord «overbruggingswet» heb ik al gehoord, of de Wet publieke gezondheid, die ik
gemakshalve ook maar Wpg blijf noemen. We zijn een beetje teleurgesteld, want het lijkt erop dat er nog weinig gedaan is om de Wet publieke
gezondheid toe te rusten voor de situatie dat covid onder ons blijft. Ik
denk dat we dat maar gevoeglijk moeten aannemen. Of heb ik dat mis en
is de Minister al verder dan ik denk?
In de brief van 31 maart staan drie opties voor alternatieve wettelijke
grondslagen en daarin lees ik dat de Wpg moet worden geëvalueerd en
herzien. Dat klinkt als een best behoorlijk traject, dus mijn vraag is of dat
ook zo is. In de brief over het langetermijncoronabeleid las ik dat de
Kamer voor de zomer de beleidsagenda versterking pandemische
paraatheid ontvangt en dat de aanpassing van de Wet publieke
gezondheid onderdeel is van dat traject. Ik zou graag nu al een tipje van
de sluier krijgen, als het gaat om het werk dat al verzet is met betrekking
tot die aanpassing. Het is wat ons betreft – met «ons» bedoel ik mijn
fractie – van groot belang dat we in gezondheidscrises goede wettelijke
grondslagen beschikbaar hebben. Wat gaat de Minister daarmee doen?
Ook de Raad van State – dit woord is ook al een paar keer langsgekomen –
maakt in zijn advies opmerkingen over de aangekondigde wetswijziging,
bijvoorbeeld dat die zo spoedig mogelijk tot stand dient te komen. En ik
heb dus wel de voorbereiding voor de zesde verlenging gezien, maar nog
geen andere mogelijkheid. Wat is de status? De Raad van State geeft ook
aan te hechten aan een samenhang met de aanpassing van het
staatsnood- en crisisrecht. Hoe ziet de Minister dat, en hoe ziet hij dat ook
in de tijd uitgezet?
En om daarop wat verder in te gaan: de VVD wil wel dat er een overbruggingswet komt, die de verlengingen van de tijdelijke wet overbodig maakt.
Welk tijdpad heeft de Minister nu voor ogen voor een eventuele overbruggingswet? En in hoeverre houdt dat ook rekening met de seizoensopleving van covid, waarvan ik het niet heel verrassend zou vinden als die er
kwam in de late zomer? Kan de Minister ervoor zorgen dat er geen
zevende verlenging nodig is, zal ik maar zeggen? En is de overbruggingswet in de ogen van de Minister een wet zoals alle andere? En, zo ja,
kunnen we er dan op rekenen dat de rol van beide Kamers erin wordt
meegenomen, zoals dat nu ook het geval is? En op welke wijze gaat de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

27

Minister in gesprek met sectoren, sociale partners en de samenleving
voor een dergelijke wet? En kan hij dat eigenlijk al doen voordat die zesde
verlenging eraan komt? Kortom, een hoop vragen.
Wij kunnen ons vinden in de vijfde verlenging van de tijdelijke wet, maar
we hebben wel een gevoel van voorwaardelijkheid. Ja, we willen er best
in mee, maar ik zie eigenlijk wel graag wat concrete antwoorden op mijn
vragen, en wellicht een aantal toezeggingen, zodat we dat vervolg ook
echt uitgezet zien, en zodat de hernieuwde doelstellingen van het
coronabeleid en de onvoorspelbaarheid van het virus met elkaar worden
gecombineerd in nieuwe wet- en regelgeving. Dat zeg ik makkelijker dan
dat die er ligt, maar ik verwacht van deze Minister eigenlijk dat hij dat voor
elkaar krijgt.
Dank u wel.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Voorzitter. Is de VVD voornemens om door te gaan met .... We hebben hier
de wet over 2G ingetrokken, omdat de hele oppositie en de ChristenUnie
daarom vroegen, zodat je geen coronatoegangsbewijs hebt dat alleen
maar gebaseerd is op een vaccin of een bewijs dat je genezen bent, maar
dat je ook de mogelijkheid hebt om je te laten testen. Maar er was nog
een tweede wet, en dat was de wet om een coronatoegangsbewijs te
vragen om naar je werk te gaan. Nu wijs ik er ook maar even op dat op dit
moment, denk ik, zeker een derde van de mensen onder de 50 geen
coronatoegangsbewijs heeft, omdat de originele vaccinaties vervallen zijn
en mensen geen booster gehad hebben en nu geen herstelbewijs meer
krijgen. Is de VVD voornemens om dat wetsvoorstel erdoor te drukken, of
kan ook dat wetsvoorstel ingetrokken worden?
Mevrouw Tielen (VVD):
Ik voel me niet zo lekker bij het woord «doordrukken». Ik heb gerefereerd
aan de parlementaire democratie. Volgens mij proberen wij, en doen we
dat ook nu weer, afwegingen te maken, met elkaar te debatteren, te kijken
waar nadrukken liggen en hoe we kijken naar dingen; en dan gaan we
over dingen stemmen. Dus ik neem even afstand van de zwart-witvraag
die meneer Omtzigt mij stelt. Ik denk dat het heel verstandig is om die
coronatoegangsbewijs-op-het-werk-wet in ieder geval in behandeling te
nemen en zorgvuldig te kijken of die is zoals hij ooit is aangekondigd en er
ligt, en in hoeverre hij wellicht aangepast moet worden met inderdaad de
nieuwe inzichten in de werking van het coronatoegangsbewijs met zowel
testen, herstelbewijs als boostervaccinatie. Het werk is namelijk wel een
plek ... Mag ik iets langer nemen, voorzitter? Omdat het af en toe wel gek
was, zeg maar. Neem iemand in een vliegtuig die passagier is en die, om
het maar zo te zeggen, door de wasstraat is gegaan. De kans dat die
persoon besmettelijk kan zijn is daarbij tot een minimum gereduceerd. En
degene die daar ook loopt omdat hij daar werkt, heeft dat dan eigenlijk
niet. En ik snap alle rechten daaromheen. Dus het is geen ja/nee. Daarom
vind ik «doordrukken» of «intrekken» een oneigenlijke vraagstelling.
Volgens mij moeten we dat wetsvoorstel wel goed behandelen, omdat er
een aantal elementen in zitten die ook passen bij aan de ene kant het recht
op een gezonde werkomgeving, ook van collega’s en dergelijken, en aan
de andere kant een recht op überhaupt een gezonde omgeving.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Tielen. Ondanks het lange antwoord een korte
vervolgvraag, vermoed ik.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Het woord «doordrukken» gebruik ik normaal niet, maar bij deze wet wel
omdat we in november hier in een zaal hebben gezeten en een aantal
partijen het binnen een week wilde behandelen en erover wilde stemmen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

28

Dat voelde bij mij niet als een zorgvuldige wetsbehandeling. Maar ik ben
blij dat men zich nu realiseert dat er een zorgvuldige wetsbehandeling
over zou moeten plaatsvinden, als je het überhaupt al zou moeten willen.
Als ik het goed heb, vindt de VVD dus dat het coronatoegangsbewijs
verplicht gesteld kan worden door de werkgever onder bepaalde
omstandigheden. Dat zal niet degene zijn die alleen maar buiten werkt; ik
snap echt wel wat u zegt. Dat betekent dus ook dat iemand die geen
coronatoegangsbewijs heeft – dat heeft een derde van Nederland niet –
eventueel ontslagen kan worden, want dat is natuurlijk wel de consequentie van het geheel.
Mevrouw Tielen (VVD):
Meneer Omtzigt probeert een conclusie te trekken over iets wat een
zorgvuldig pad is wat mij betreft, want er zitten heel veel haken en ogen
aan. Daarom zeg ik nu ook niet: «ja, dat vindt de VVD» of «nee, dat vindt
de VVD niet». Ik wil het pad van het recht op een gezonde werkomgeving
aflopen. Meneer Omtzigt refereert aan het huidige percentage mensen die
binnen de huidige voorwaarden een coronatoegangsbewijs zouden
kunnen krijgen. Volgens mij kun je daar ook nog naar kijken. Dus wat vindt
de VVD? De VVD vindt het verstandig om hier met elkaar in debat te gaan
om te kijken welke voorwaarden wel en niet passen bij welke rechten we
wel en niet hebben, maar wil het niet bij voorbaat uitsluiten omdat het
ook gaat over bijvoorbeeld kwetsbare collega’s.
De voorzitter:
Dank u wel. Mevrouw Van der Plas, een vraag?
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Ik heb daar een vervolgvraag over. Mevrouw Tielen zegt dat mensen recht
hebben op een gezonde werkomgeving. Hoever gaat dat dan? Geldt dat
dan alleen voor covid of geldt het bijvoorbeeld als er een hele zware
griepepidemie is en mensen zich dan misschien ook moeten laten
vaccineren? Er zijn mensen die naar het buitenland gaan. Die lopen daar
misschien een ziekte op die we hier niet zo direct hebben. Die komen
terug en hoeven zich nergens op te laten testen. Die hoeven zich niet te
laten vaccineren of er is geen groen vinkje voor. Waar houdt het dan op?
Waar ligt de grens voor dat recht op een gezonde werkomgeving? Als ik
het mag geloven, zou dat betekenen dat die maatregelen ook zouden
gelden voor veel meer virussen die potentieel dodelijk kunnen zijn. Dat
weten we bijvoorbeeld van de griep. Nogmaals voor iedereen die nu weer
roept dat ik corona vergelijk met griep: dat is natuurlijk niet zo, maar ik
noem het als een virus waar ook heel veel zwakkere mensen aan
doodgaan. Wanneer stopt dat dan?
Mevrouw Tielen (VVD):
We hebben het nu over covid. We hebben het überhaupt over covid,
omdat er voor covid kennelijk een andere wet nodig was dan voor al die
andere infectieziektes die we kennen, die allemaal gerubriceerd zijn,
enzovoort. We hebben het nu over een coronatoegangsbewijs. Ik herinner
mevrouw Van der Plas eraan dat er niet alleen een recht is op een veilige
en gezonde werkomgeving, maar dat werkgevers ook verplicht zijn om
een veilige en gezonde werkomgeving te bieden. Daar zitten allerlei
wegingen in. We hebben het nu over covid en ik heb het dus over het ctb
op het werk. Ik wil dat niet uitsluiten, maar ik zeg ook niet: zoals het er nu
ligt, is het precies helemaal goed en moeten we daar ja op zeggen.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Het ctb op het werk niet helemaal willen uitsluiten. Dat betekent dus
eigenlijk dat de VVD het misschien wel oké vindt dat mensen die zich niet
hebben laten vaccineren, hun baan kunnen verliezen. Dat hoor ik hier

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

29

eigenlijk: ja, het zou best kunnen dat wij daarmee akkoord gaan. Daar
schrik ik enorm van. Kan mevrouw Tielen zeggen of dat misschien een
mogelijkheid zou kunnen zijn, ja of nee?
Mevrouw Tielen (VVD):
Dat lijkt me eigenlijk niet. Wij proberen – daarom heb ik er iets meer
woorden voor nodig – genuanceerd, weloverwogen naar bepaalde
rechten en plichten te kijken. Soms staat het ene recht tegenover een
andere plicht en andersom. Mevrouw Van der Plas zegt nu: o, dat is dus
wat de VVD misschien wil. Dus nee. Ik heb gezegd: volgens mij moet je
dan kijken hoe het coronatoegangsbewijs is opgebouwd, daarbij ook
refererend aan de percentages die meneer Omtzigt noemt. Volgens mij
moet je ook kijken welke alternatieven er zijn. Als iemand zich niet weinig
besmettelijk kan verklaren met een ctb, zijn er wellicht ook nog andere
mogelijkheden. We hebben het al over thuiswerken en dat soort dingen
gehad. Er komen dus heel veel vragen weg achter dit vraagstuk. Om het
dan plat te slaan en te proberen daar een conclusie aan te verbinden vind
ik eigenlijk geen recht doen aan het debat dat we hier wat mij betreft in de
Kamer over moeten gaan hebben, waarin we al die voorwaarden en
richtingen met elkaar bespreken en we dan kijken wat de goede weging is.
De voorzitter:
Dank u wel. Nou zit ik even met een probleem, want mevrouw Van der
Plas kwam eerder binnen dan meneer Omtzigt. U wijst naar elkaar. Wie
van u wil als eerste?
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Voorzitter, ik ben net zo aardig geweest voor mevrouw Tielen om haar
voor te laten gaan. Alle leden van deze commissie stel ik gelijk, dus de
heer Omtzigt mag van mij ook voorgaan.
De voorzitter:
Het is inderdaad de gewoonte om van rechts naar ... Dus meneer Omtzigt,
gaat uw gang.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Dank u wel, voorzitter. Het is goed om over deze wetgeving te spreken.
Het is een van de meeste ingrijpende wetgevingen die we in Nederland
gehad hebben tijdens de coronacrisis. Gezien de ernst van wat er
gebeurde – tienduizenden mensen stierven en we hebben een pakket van
ongeveer 100 miljard aan noodmaatregelen genomen – paste dat ook wel
bij de situatie. Maar dit soort wetgeving moet je zo kort mogelijk
handhaven. Mij schoten allerlei quotes over tijdelijkheid en eeuwigheid te
binnen, maar bij de vijfde verlenging ... Als ik ergens vijf keer uitstel voor
gevraagd heb, of dat nou voor de Belastingdienst is of dat ik weer iets niet
op tijd gedaan heb bij mijn kinderen, dan gelooft werkelijk waar niemand
meer in tijdelijkheid. Ik zou een hele flauwe vraag kunnen stellen over de
tijdelijkheid, maar we moeten natuurlijk wel een keer een eind maken aan
die tijdelijkheid en naar een wat vastere oplossing komen voor hoe we het
coronavirus, als dat in het najaar zou terugkomen met een nieuwe variant
die we moeten bestrijden, op een effectieve manier kunnen bestrijden.
Het eerste wat mij opviel – misschien heeft u dat al een beetje gezien in
mijn interrupties – in de brieven is dat de regering doorzet bij de Tijdelijke
wet verbreding inzet coronatoegangsbewijzen. Weliswaar doet zij dat in
een wat afgeslankte vorm, maar dat heeft nogal wat implicaties. Een
coronatoegangsbewijs op plekken zoals het werk betekent, ook al is er
heel lang omheen geschreven, dat je je in principe moet laten vaccineren
of moet laten testen of per ongeluk ziek geweest moet zijn, want anders
kun je niet naar je werk. Er is een heel lang antwoord geweest wat er
gebeurt als dat niet kan, bijvoorbeeld of je ontslagen kunt worden. Dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

30

schijnt heel ingewikkeld te zijn, maar ik kan je vertellen dat er bepaalde
werksituaties zijn waarbij bepaalde mensen zich fysiek op het werk
moeten melden. Dat is bijvoorbeeld zo op een school. Of stel je voor dat je
met een groep mensen werkt in een tuindersbedrijf of dat je in een winkel
werkt; dan kun je moeilijk zeggen dat je thuiswerkt. Misschien kun je dat
in bepaalde beroepen doen, maar er zijn ook heel veel beroepen waarin
thuiswerken werkelijk waar niet het begin van een optie is, zal ik maar
zeggen. Dat als zwaard van Damocles boven de markt laten hangen vind
ik best heel erg zwaar.
Ik vind het temeer zwaar daar wij vandaag besloten hebben dat je je in
principe niet meer hoeft te laten testen. Als je in je app naar het coronatoegangsbewijs kijkt, staat daar dat het nationale coronatoegangsbewijs
niet meer van kracht is en dat je alleen maar hoeft te testen als je ziek bent
om internationaal te reizen. Als de regering in het najaar zou besluiten om
een coronatoegangsbewijs van de ene op de andere dag van kracht te
verklaren, dan slaat iedereen zich voor de kop waarom hij zich niet heeft
laten testen toen hij ziek was, want op dat moment heb je het dan weer
nodig. Behalve dat ik het er niet mee eens ben, vind ik het ook nog een
niet erg handige uitvoering, zeg ik er maar gewoon even voorzichtig bij.
Als je het later wilt inzetten, dan had je dat nu moeten communiceren aan
de rest van Nederland, dan had je nu dat testen moeten doorzetten en had
je dat ook eerlijk moeten meedelen aan iedereen.
De tweede vraag die daar natuurlijk bij zit, is de volgende. We hebben de
rapporten gehad waaruit blijkt dat het coronatoegangsbewijs weinig
effectief is in de zin dat het maar tot een vrij beperkte daling van de
R-factor leidt. Als je dat afzet tegen de toch wel grote inperking van de
grondrechten – we hebben het hier over het recht op werk gehad, en dat
is het recht om je inkomen te kunnen verwerven – is dat toch wel een
behoorlijke afweging. Ik zou dus graag een wat uitgebreidere overweging
willen hebben of de regering echt van plan is om hiermee door te gaan.
En, zo ja, als ze dat van plan is, waarom neemt zij dan de maatregelen om
de PCR-testen zo af te schalen? Dezelfde vragen, voorzitter. En trouwens
ook waarom ze het OMT-advies om het op de website zelf te kunnen
doorgeven, niet uitvoeren. Ook dat zou nog een optie zijn die het OMT zelf
geeft. Dus dat eigenlijk als eerste.
Ik kan instemmen met het opnemen van een aantal van deze dingen in
een wat meer permanente wet. Als het coronavirus weer oplaait, denk ik
dat het handig is als je mondkapjes, een bepaalde afstandsnorm en goede
ventilatie verplicht stelt. Overigens denk ik dat dat op dit moment al
verplicht is op basis van de huidige wet. Volgens het Burgerlijk Wetboek
ben je als werkgever immers verplicht om een veilige werkomgeving te
verzorgen. Op het moment dat er een virus rondwaart dat gevaarlijk is
voor de wat kwetsbaardere mensen dien je volgens mij gewoon goede
ventilatie te hebben. Kan de regering dat bevestigen en ook wat de norm
daarvoor is?
Voorzitter. Ik heb nog een vraag naar aanleiding van de Kamervragen die
vandaag beantwoord werden. Die gaat over de juridische adviezen over
aansprakelijkheid van de Staat over het niet verschaffen van mondkapjes.
In maart en april heeft de Staat het gehad over de exclusieve levering van
mondkapjes via het landelijk consortium. Daar is hier veel om te doen
geweest. Ik zou nog even terug willen gaan naar het feit dat er toen 10.000
mensen aan corona zijn overleden, onder wie veel mensen die in
verpleeghuizen zaten en in de thuiszorg. Daar was onder andere de
richtlijn dat je geen mondkapje hoefde te gebruiken als je minder dan vijf
minuten bij een coronapatiënt was, ook al hoestte en nieste die. Daar was
niet bepaald iedereen het mee eens en dat heeft geleid tot veel zieken. Tot
nu toe zei de regering dat ze geen juridische adviezen heeft, maar nu
kregen we opeens het antwoord dat het geen belangrijke rol gespeeld
heeft. Mag ik daaruit afleiden dat er wel een juridisch advies lag? Daar wil
ik graag een helder antwoord op hebben.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

31

Long covid is natuurlijk de andere kant van de medaille. Dat is een kant
van de medaille waar we hier niet altijd over spreken. Een aantal collega’s
hebben er terecht wel aandacht voor gevraagd. Hoewel corona zelf bij
veel mensen mild lijkt te verlopen, zijn er wel degelijk indicaties dat heel
veel mensen er langdurig ziek van zijn. Ik zou graag willen weten welke
boodschap de regering heeft voor deze mensen. Moeten mensen zich
blijven testen? Want zonder PCR-test kun je niet bewijzen dat je long covid
gehad hebt. Doen wij fatsoenlijk onderzoek? Hebben wij enigszins in beeld
om hoeveel mensen het gaat? Dat zijn belangrijke vragen voor mij,
waarop ik graag antwoorden wil hebben.
Ik wil ook nog even specifiek melden dat ik blij ben dat mevrouw
Westerveld ervoor gezorgd heeft dat we vandaag hierover debatteren. De
volgende keer wil ik erover debatteren voordat de wet ingaat. Dat is de
juiste volgorde. Er is geen enkele noodzaak om het achteraf te doen. Dat
regelen we de volgende keer. Mijn vraag is of de regering nog bereid is
om met een nota van wijzigingen op de vijfde verlenging van de wet te
komen, zodat die een beetje lijkt op de zesde verlenging. Waarom worden
de zaken, waarvan de regering zegt dat ze die toch niet wil gebruiken, nu
niet per nota van wijziging uit de huidige wet gehaald? Ik denk dat dat een
mogelijkheid zou zijn om wat duidelijker te communiceren over de vraag
welke instrumenten op tafel blijven liggen.
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Hartelijk dank, meneer Omtzigt. O, er is nog een vraag van de heer Van
Meijeren. Gaat uw gang.
De heer Van Meijeren (FVD):
De heer Omtzigt geeft enerzijds aan dat hij heel kritisch is op de inzet van
het coronatoegangsbewijs, omdat dat niet bewezen effectief is. Een paar
zinnen later hoor ik hem echter zeggen dat hij zich wel kan voorstellen dat
bij een volgende opleving van het coronavirus de afstandsnorm en de
mondkapjesverplichting weer zullen gaan gelden. Zijn die maatregelen
naar het oordeel van de heer Omtzigt dan wel bewezen effectief? Zo ja,
waar baseert hij dat op?
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Ik ga graag een keer de discussie aan. Als mondkapjes niet effectief
zouden zijn, dan moet u mij uitleggen waarom medische mondkapjes in
het ziekenhuis en elders in de zorg gebruikt worden. Een goed gebruik van
medische mondkapjes leidt tot minder besmettingen. De vraag of je
medische mondkapjes moet gebruiken of niet, is daar secundair aan. Het
is precies de reden waarom beschermingsmiddelen gedragen worden. Ik
ken de discussies over de afstandsnorm. De afstandsnorm dient gepaard
te gaan met een goede ventilatie, want anders ben je op afstand wel
degelijk besmettelijk. Sterker nog, we hebben juist de mass spreading
events gezien waar mensen zeer dicht op elkaar staan in ruimten waar de
ventilatie niet goed was. Dit zeg ik nadat ik vrijdagavond op het boekenbal
ben geweest.
De heer Van Meijeren (FVD):
Ter beantwoording van een vraag die de heer Omtzigt aan mij stelde. Hij
vroeg mij om uit te leggen waarom medische mondkapjes in ziekenhuizen
gedragen worden. Volgens mij is dat om patiënten te beschermen tegen
de grote druppels, want die worden tegengehouden door een mondkapje.
Inmiddels wordt door vriend en vijand erkend dat corona zich hoofdzakelijk verspreid via de kleine aerogene druppeltjes die dwars door die
mondkapjes heen vliegen. Erkent de heer Omtzigt deze wijze van
verspreiding? En dat daardoor die mondkapjes geen zin hebben? Want als
wij hier op dit moment allemaal met een mondkapje op zouden zitten,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

32

kunnen onze kleine microdruppeltjes elkaar nog steeds volledig
besmetten.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Ik denk dat de WHO wat traag was om de aerosole verspreiding toe te
geven zoals die nu is toegegeven. Aerosole verspreiding was juist de
reden dat mondkapjes werden gedragen, ook in ziekenhuizen. Ik wil graag
de medische literatuur met de heer Van Meijeren doornemen op welke
gevolgen dat heeft. Als het niets zou tegenhouden, zou elke ic-afdeling
onmiddellijk in z’n geheel ziek geworden zijn volgens deze redenering. En
dat is niet gebeurd. Dus, wederom zeggen dat het nooit effectief is, lijkt
mij veel te kort door de bocht.
De voorzitter:
De heer Van Meijeren, kort.
De heer Van Meijeren (FVD):
Heel kort. Er is natuurlijk een verschil tussen artsen die die mondkapjes op
de juiste manier dragen om eventuele besmettingen met grote druppels
te voorkomen en de gemiddelde Nederlander die wekenlang een stoffen
vodje in z’n zak heeft waarmee hij constant juist weer aan zijn gezicht zit.
Zelfs het RIVM heeft erkend dat dat juist de kans op verspreiding vergroot.
Ik ga heel graag hierover een keer met de heer Omtzigt in gesprek.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Ik dank in ieder geval FVD voor de erkenning dat artsen die op de juiste
manier een mondkapje dragen, ervoor zorgen dat er minder verspreiding
is van corona. U zult van mij niet horen dat het een 100%-oplossing is,
maar dat is geen van de zaken. Om ervoor te zorgen dat corona minder
verspreid wordt, zul je een combinatie van deze maatregelen moeten
nemen. Ik heb dezelfde soort vragen over de A-status en allerlei andere
soorten dingen, maar ik steek mijn kop niet in het zand door te denken dat
er geen problemen meer zouden kunnen ontstaan door corona.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan denk ik dat ik nu het woord kan geven aan mevrouw Van
der Plas namens BBB.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Dank u wel, voorzitter. Voorzitter en burgers van Nederland, dit debat gaat
over de vijfde verlenging van de Tijdelijke wet maatregelen en zoals hier
eerder al is gesteld, ligt er ook al een zesde. In beide Kamers is de wens
uitgesproken om deze wet zo snel mogelijk te laten vervallen. Na ruim
twee jaar COVID-19 is volgens BBB de tijd daar rijp voor. Tot mijn
verbazing lees ik in de Kamerbrief van de Minister dat de Minister nog
steeds niet bezig is met de aanpassing van de Wet publieke gezondheid
en dat de langetermijnvisie bedoeld is voor een stadium tussen de Wet
tijdelijke maatregelen en de herziening van de Wet publieke gezondheid.
Dat is niet wat ik in gedachten had toen ik zei dat de noodwet zo snel
mogelijk moet vervallen. In de afgelopen twee jaar zijn grondrechten van
burgers geschonden en wat mij betreft mag dat nooit meer gebeuren. Er
is veel macht gegeven aan het OMT, waarbij er geen aandacht was voor
de grondrechten, geen aandacht voor de mentale gezondheid en weinig
tot geen aandacht voor de economie.
Voorzitter. Als ik terugdenk aan de afgelopen twee jaar, doet me dat nog
steeds heel veel pijn. Dat meen ik serieus. Ik denk dan aan mensen die
tegenover elkaar kwamen te staan, families en vriendengroepen die uit
elkaar vielen, en een enorme tweedeling in de samenleving. En dat
allemaal omdat de toenmalige Minister het nodig vond om het land in
twee kampen op te delen. Het virus bestrijden doe je in mijn ogen samen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

33

met elkaar en niet tegen elkaar. Wat ik heel raar vind, is dat dezelfde
mensen die een paar maanden geleden nog druk bezig waren met het
uitsluiten van anderen, nu in de stad weer zij aan zij op het terras zitten, zij
aan zij in het theater en zij aan zij in de bioscoop. Ik heb niet iets tegen de
mensen die dat doen, maar ik geef aan dat ze dat doen omdat het van de
overheid mag. Toen ze dat niet deden, mocht het van de overheid niet. Ik
blijf dat gewoon iets heel griezeligs vinden.
Voorzitter. We komen uit een tijd waarin er op een enorm harde toon
tegen elkaar is gesproken. Zeker de mensen die zich niet konden of wilden
laten vaccineren, werden behandeld als een soort paria’s. Dat heeft zijn
uitwerking in de samenleving niet gemist. Ik vind het heel angstaanjagend
met hoeveel gemak mensen tegenover elkaar kwamen te staan en hoe
makkelijk mensen erin meegingen. Maar geef ze eens ongelijk. Als je niet
gevaccineerd was of niet wilde meedoen aan het groene vinkje, werd je
ervan beschuldigd dat je wilde dat mensen doodgingen: dus jij wil dat die
chemo wordt uitgesteld en jij vindt het oké dat hartoperaties worden
uitgesteld. Er was zo veel meer nuance nodig in die tijd.
Voorzitter. We kijken nu vol afschuw naar filmpjes uit Shanghai, waar
mensen al dagenlang in quarantaine zitten en min of meer aan het
verhongeren zijn. Ik heb echt met kippenvel gekeken naar de filmpjes
waarin het gekrijs en geschreeuw over de straten klinkt. Kan de Minister
die beelden bevestigen? Langzaam maar zeker wordt duidelijk dat die
beelden gewoon echt zijn, maar ik ben toch wel benieuwd hoe de Minister
hiertegen aankijkt.
Gelukkig zijn wij in Nederland nooit zover gekomen, maar ik maak me er
wel zorgen over dat we stapje voor stapje de samenleving op slot aan het
doen waren en dat er vergaande plannen waren voor quarantaine en de
controle daarop. Ik weet nog heel goed dat ik hier vorig jaar mei zat, in
een van mijn eerste WGO’s. Het ging erover dat mensen een quarantaineplicht kregen en dat ze, als ze zich daar niet aan hielden, bezoek konden
krijgen van boa’s en door de GGD gebeld konden worden om te controleren of ze wel thuis waren. Dat is gewoon nog maar een jaar geleden en
dat zijn we ook bijna vergeten. Toen dacht ik: wat zijn we hier aan het
doen? Gaan we nu echt mensen die in quarantaine moeten, thuis
bezoeken? Waar gaat dit naartoe? De noodwet betrof ook de avondklok,
de scholensluitingen, het niet samen in de auto mogen, het niet met een
paar mensen in de buitenlucht mogen wandelen, het sluiten van bedrijven
en het je oma eenzaam opsluiten in het verpleegtehuis.
Voorzitter. We waren stapje voor stapje op weg naar een controlestaat. Ik
wil dat gewoon nooit meer. Het gaat beetje bij beetje, en dat vind ik het
griezelige eraan. Het is elke keer een stapje. Mensen denken dan: als dit
het is, dan gaan we daar wel mee akkoord. Maar stapje voor stapje ... Je
kan niet van de kelder naar de zolder springen, maar we zijn in twee jaar
wel van de kelder naar de zolder gesprongen.
Voorzitter. Als iemand het ons drie jaar geleden had verteld, dan hadden
we niet geloofd dat we maar met twee volwassenen tegelijk buiten
zouden mogen lopen of dat we ’s avonds na 21.00 uur niet meer naar
buiten mochten. Beetje bij beetje werden de grenzen verlegd.
Dan wil ik toch nog even aan het volgende memoreren, om aan te geven
uit wat voor bizarre tijd we komen. We hebben onze ouderen in
eenzaamheid laten sterven. Dat is gewoon gebeurd tijdens dit hele
coronabeleid, met de noodwet in de hand. Ik wil heel graag van de
Minister weten hoe hij op deze periode terugkijkt.
De voorzitter:
Mevrouw Van der Plas, mevrouw Bikker heeft een vraag voor u.
Mevrouw Bikker (ChristenUnie):
Ik zit een poosje naar mevrouw Van der Plas te luisteren. Zij somt van
alles op wat er is gebeurd. Bij een aantal zaken heb ik ook mijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

34

ongenoegen en mijn emoties geuit. Maar ze geeft zich niet echt rekenschap van de begintijd, waarin we allemaal niet wisten wat het virus
inhield. Zelfs meneer Baudet wilde zo’n beetje het grootste aantal
mondkapjes ter wereld bestellen voor Nederland. In die begintijd was
iedereen dus in paniek, zelfs meneer Baudet. Mevrouw Van der Plas geeft
zich geen rekenschap van het feit dat we verschillende varianten hebben
gehad die ook veel gevolgen hadden voor de ziektelast, voor hoe ziek
mensen werden. Ik vind eerlijk gezegd: ja, er is veel te zeggen over
waarom we terug moeten blikken. Mijn fractie is waar mogelijk ook
terughoudend geweest in het opleggen van beperkingen. Maar om nou
alles op één grote hoop te gooien, zonder daarbij recht te doen aan hoe
heftig het virus was, in welke fase we zaten en wat er nog aan onzekerheid
was ... Eerlijk gezegd is dat te gemakkelijk. BBB kan juist vaak zo’n mooie,
nuchtere bijdrage hebben, en nu is het wel heel makkelijk. Hoe ziet
mevrouw Van der Plas dat? Zou ze iets meer kunnen refereren aan de
verschillende tijden, dat je als overheid misschien ook wel voorzorgsmaatregelen hebt te nemen? In het begin was het vreselijk, maar nu zitten we
met de omikronvariant wel in een andere tijd.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Vooropgesteld dat ik het eerste coronajaar niet in de Kamer zat, maar dat
is geen excuus om er wel of niet iets over te zeggen. We zagen wel dat het
aantal mensen dat gedurende de coronatijd overleed, zeker in dat eerste
jaar, heel groot was. Dat was heel heftig en dat kwam heel snel. Maar we
zagen ook dat het met name kwetsbare, oudere mensen waren die eraan
stierven. En de coronamaatregelen zijn losgelaten op de hele samenleving. Ik heb meerdere keren gevraagd waarom we niet de focus leggen
op de kwetsbaren, om die echt goed te beschermen, ook met vaccinatie,
want ik ben totaal niet tegen vaccinatie. Waarom richten we ons daar niet
op? Waarom zetten we de hele samenleving daarvoor op slot? Waarom
accepteren we dit?
Mevrouw Bikker, om heel eerlijk te zijn, met de wetenschap die we nu
hebben, vraag ik me af hoe proportioneel de maatregelen waren die we
hebben genomen, ook naar de toekomst kijkend, want daarom noem ik
het hier. Daarmee wil ik niet zeggen dat die maatregelen niet genomen
hadden moeten worden of dat we corona maar hadden moeten laten
zitten, maar in eerste instantie zei men dat het virus moest uitrazen, dat
we herd immunity moesten hebben, kudde-immuniteit. Als ik terugkijk, zie
ik, en dat hoor ik ook in mijn omgeving, dat er echt mensen zijn die een
soort trauma hebben, bijvoorbeeld omdat zij in een verpleeghuis waren
opgesloten of dat die kinderen daar nog een trauma van hebben. Daarom
zeg ik: kijk heel goed of we die noodwet nodig hebben en hoe proportioneel die is. Op dit moment is die niet meer proportioneel, in mijn
beleving, en dan moet die gewoon weg.
De voorzitter:
Mevrouw Bikker, u mag nog een vraag stellen, maar dan wel met een kort
antwoord, als dat kan. Een korte vraag in ieder geval.
Mevrouw Bikker (ChristenUnie):
Het eerste jaar waren er geen vaccins en dat verandert ook heel veel in het
beeld. Wat betreft het beschermen van kwetsbaren hebben we ook een
hele reis met elkaar gemaakt. Ik vind echt dat we ervoor moeten waken
om te snel conclusies te trekken over wat toen helemaal fout zou zijn. Ik
ben het helemaal met mevrouw Van der Plas eens dat als we nu vooruitkijken, met de huidige variant, dat je een andere proportionaliteitsafweging maakt, om het met een chic woord te zeggen. Maar laten we er
alsjeblieft voor waken, ook wat betreft het vertrouwen dat burgers aan
ons geven, op het moment dat er maatregelen genomen moeten worden,
dat we ook recht doen aan de situatie zoals die toen was en niet achteraf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

35

terugkijkend alles zwarter maken dan het was. Toen is ook naar beste
inzicht en volgens mij gesteund door veel mensen die ook op mevrouw
Van der Plas stemmen ...
De voorzitter:
Wat is uw vraag?
Mevrouw Bikker (ChristenUnie):
Naar beste inzicht is er gekozen voor maatregelen om mensen te
beschermen. Eerlijk gezegd mis ik dat nog steeds een beetje in het betoog
van mevrouw Van der Plas. In haar antwoord hoop ik dat ze dat ook recht
zal doen.
De voorzitter:
Dank u wel. Ik hoorde niet echt een vraag, maar u mag wel kort reageren,
als u wil.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Ja, ik wil daar natuurlijk wel op reageren. Nogmaals, ook bij andere
virussen waardoor kwetsbaren, dus ouderen of mensen met onderliggend
lijden, een groot risico lopen heel ernstig ziek te worden of eraan te
overlijden, vind ik dat je als samenleving en als ministerie de plicht hebt
om die mensen zo veel mogelijk te beschermen. Maar dan grijp ik toch
nog even terug op vorig jaar. Dat was het eerste wetgevingsoverleg waar
ik bij zat. Toen werd er gezegd dat er een quarantaineplicht kwam voor
mensen die uit het buitenland kwamen of die met iemand in contact
waren geweest. Die mensen moesten tien dagen of twee weken thuisblijven en als ze dat niet deden, konden ze worden gecontroleerd. Ik heb
toen letterlijk gevraagd of het kon zijn dat mensen door het voorraam
gingen kijken of iemand wel thuis was. Het antwoord was ja. Dat was in
een tijd waarin die hele heftige deltavariant, waardoor heel Nederland op
z’n kop stond, er niet meer was. Dat is wat ik wil aangeven; ik vind dat we
heel erg voorzichtig moeten zijn met het nemen van steeds een klein
stapje, in de trant van «nou ja, oké, oké dat gaan we dan wel doen» en
dan te kijken wat we met onze samenleving aan het doen zijn. Ik heb daar
heel vaak aandacht voor gevraagd, want de samenleving splijt.
De voorzitter:
Dank u wel. Want, tja ...
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Ja, sorry.
De voorzitter:
U geeft een heel lang antwoord op een niet gestelde vraag.
Mevrouw Agema (PVV):
Op 1 april kregen we de langetermijnaanpak van COVID-19 van de
regering. Ik verwacht niet dat mevrouw Van der Plas die al heeft gelezen,
maar daarin valt mij op dat er eigenlijk nog steeds generieke maatregelen
voorzien worden, waarbij er nu verder wordt gegaan en ze samen met
verschillende sectoren willen gaan kijken naar wat ze het minst erg vinden
qua – weet ik veel – afstandsnorm, mondkapjes en meer. Ik wil mevrouw
Van der Plas dus even bij gelegenheid vragen wat zij ervan zou vinden als
de regering als het gaat om de langetermijnaanpak van corona uitsluitend
uitgaat van generieke maatregelen.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Ja, dat lijkt mij eerlijk gezegd niet zo’n goede zaak. Over dít antwoord kan
ik kort zijn: nee, dat vind ik niet wenselijk. Ik denk dat je bij elke ziekte

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

36

goed moet kijken naar ... Nu ga ik toch door, sorry. Stel, er komt ebola. Ja,
dan kan ik me er wel iets bij voorstellen dat je daarvoor andere maatregelen neemt dan nu het geval is met covid en dat generieke al helemaal
niet. Je moet het per ziekte bekijken en qua proportionaliteit.
De voorzitter:
Dank u wel. Zag ik nou nog ...? Nee, volgens mij niet. Gaat u verder met
uw betoog.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Dank u wel. Ik was overigens al bijna klaar.
Voorzitter. Er wordt nu al gesproken over de aanpak van COVID-19 in de
komende winters. Wat mij betreft botst een dergelijke vooruitblik met een
tijdelijke noodwet die om de drie maanden verlengd wordt. Hoe ziet de
Minister dit?
Hoe dan ook moet de Tijdelijke wet maatregelen zo snel mogelijk van tafel
– ik denk dat ik daarin duidelijk genoeg ben geweest – inclusief alle
gereedschap dat nu nog in die zogenaamde gereedschapskist zit. De
Minister heeft zelf recent aangegeven dat er nieuw beleid is en gewezen
op de basismaatregelen en op de eigen verantwoordelijkheid. Dat lijkt mij
gereedschap voldoende.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Van der Plas. Dan geef ik graag het woord aan de
heer Van Meijeren namens Forum voor Democratie.
De heer Van Meijeren (FVD):
Dank u wel, meneer de voorzitter. Na twee jaar lang gebukt te zijn gegaan
onder het juk van de meest mensonterende vrijheid beperkende coronamaatregelen mogen we sinds een aantal weken weer even voorzichtig
proeven aan de vrijheid. We mogen weer vrij ademhalen. We mogen onze
dierbaren in onze verzorgingshuizen weer bezoeken. We mogen weer
dichter dan 1,5 meter afstand bij anderen in de buurt komen. We mogen
zelfs weer naar de kroeg of naar het theater zonder dat we met een
QR-code hoeven te bewijzen dat we voldoen aan de door de overheid
opgelegde gehoorzaamheidscriteria voor een groen vinkje.
Het mag weer en dat maakt sommige mensen heel erg blij. Maar het zou
geen reden voor blijdschap moeten zijn, het zou volstrekt vanzelfsprekend
moeten zijn. Maar het ís niet meer vanzelfsprekend; vrijheden die altijd
vanzelfsprekend zijn geweest, zijn voorwaardelijk geworden. We zijn
tegenwoordig overgeleverd aan de grillen van een schrikbewind dat
gevoelens van angst en onzekerheid onder de bevolking aanwakkert om
die bevolking te manipuleren en zo te laten accepteren dat de overheid
steeds meer macht en controle over ons leven naar zich toetrekt. Een
schrikbewind dat door middel van een heuse machtigingswet de macht
naar zich heeft toegetrokken om naar eigen inzicht en op volstrekt
onvoorspelbare wijze te bepalen wanneer we opnieuw van welke
vrijheden worden beroofd. Er valt geen peil op te trekken. Het neigt naar
pure willekeur. We voelen ons nu misschien even vrij, maar we kunnen elk
moment weer worden geconfronteerd met nieuwe statistieken – heel
angstaanjagend – waarin dan weer R-waardes, dan weer besmettingscijfers of ziekenhuisopnames leidend zijn. Er valt altijd wel iets te
manipuleren aan de statistieken om maatregelen aan te scherpen of af te
schalen. Mensen leven hierdoor al ruim twee jaar in voortdurende
onzekerheid, angst en verwarring. Die machtigingswet, ook wel de
spoedwet genaamd, wordt gebruikt als grondslag voor al die maatregelen
en die zou tijdelijk zijn, ten hoogste drie maanden. Dan zouden we overal
weer vanaf zijn. Nog heel even volhouden en dan gaan we weer over naar
normaal. Slechts als dat strikt noodzakelijk zou zijn om de epidemie of de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

37

directe dreiging daarvan te bestrijden, zou de wet misschien met drie
maanden verlengd kunnen worden.
De voorzitter:
Meneer Van Meijeren, er is een vraag van mevrouw Tielen.
Mevrouw Tielen (VVD):
Ik vraag me af of de heer Van Meijeren zich ervan bewust is dat als hij
termen gebruikt als «schrikbewind», «statistieken manipuleren», «geen
peil op te trekken» en «ieder moment kan je vrijheid worden afgepakt», hij
eigenlijk zelf de oorzaak van de angst is die mensen misschien hebben.
De heer Van Meijeren (FVD):
Ik vind de term «schrikbewind» heel erg op z’n plek. Een schrikbewind is
volgens mij een bewind dat, juist door schrik aan te jagen onder de
bevolking, een bepaalde machtspositie voor zichzelf wil ontwikkelen of
behouden. Wakker ik daarmee niet juist angst aan? Ik denk dat de zorgen
die wij uitspreken over het gemak waarmee grondrechten beperkt
worden, heel terecht zijn. We zien allemaal dat er geen peil te trekken valt
op welke maatregelen op welk moment getroffen worden. Terwijl wij hier
nu zeggen dat omikron niet zo gevaarlijk is en er dus geen maatregelen
meer nodig zijn, worden er in Shanghai in China 26 miljoen mensen in
hun woning opgesloten voor diezelfde niet-gevaarlijke omikronvariant,
omdat daar weer een ander narratief leidend is. Ik spreek de zorgen uit die
heel veel mensen hebben en ik hoop dat nog veel meer mensen zich
hiervan bewust gaan worden.
Mevrouw Tielen (VVD):
Ik heb een korte vervolgvraag, al denk ik dat ik heel veel vervolgvragen
zou kunnen stellen. Vergelijkt de heer Van Meijeren de staatsmacht China
nu met de Nederlandse liberale democratie? Doet hij dat nu weer? Meneer
Van Meijeren probeert in mijn ogen allerlei verbanden te leggen die er
niet zijn. Bij een term als «schrikbewind» hoor ik toch echt militaire
laarzen in de straten klinken in plaats van een parlement dat weloverwogen afwegingen maakt en uiteindelijk democratisch beslist of we
dingen wel of niet willen. De heer Van Meijeren wekt suggesties. Is hij zich
ervan bewust dat hij, juist door die suggesties en vergelijkingen met
China, eigenlijk net doet alsof die angst belangrijk is om zijn eigen verhaal
te kunnen blijven houden?
De heer Van Meijeren (FVD):
Zoals ik eerder heb aangegeven, is er naar mijn oordeel in Nederland op
dit moment gelukkig nog geen sprake van een dictatuur, zoals in China
wel het geval is. Maar wij waarschuwen er wel voor dat een democratie
niet van de ene op de andere dag verandert in een dictatuur, maar dat dat
een stapsgewijs proces is. We moeten altijd heel waakzaam blijven of die
democratie niet uit onze handen glipt. Naar mijn mening is die democratie
uit onze handen geglipt. Wat we in ieder geval zien, is dat wij sinds
mensenheugenis in Nederland virussen hebben weten te bestrijden
zonder een hele bevolking op te sluiten, zonder gezonde mensen op te
sluiten. Het enige land in de wereld dat dat voor corona ooit gedaan heeft,
is China. Met de corona-uitbraak is voor het eerst in Nederland het
Chinese model in werking getreden, oftewel we zijn opgehouden met
maatregelen zoals die hier al jaar en dag gelden en die slechts gericht zijn
op zieke mensen. We zijn overgegaan naar het Chinese lockdownmodel
om complete bevolkingen op te sluiten en aan de meest vergaande
vrijheidsbeperkende maatregelen te onderwerpen. Omdat dit werd
geadviseerd door de World Health Organization, zijn we daar allemaal in
meegegaan. Twee dagen nadat China een lockdown invoerde, kwam in
één keer de World Health Organization met: okay, we set a new standard

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

38

om virussen te bestrijden. En inmiddels moeten we allemaal zien dat dit
niet de manier is, dat lockdowns schadelijk zijn, onrechtmatige inbreuk
maken op vrijheden; en dat we hier zo spoedig mogelijk mee moeten
stoppen, met deze Chinese strategie om virussen te bestrijden.
De voorzitter:
Dank u wel. Mevrouw Tielen, laatste vraag dan?
Mevrouw Tielen (VVD):
Volgens mij is het beste bewijs dat onze democratie springlevend is, het
feit dat wij hier met een aantal partijen, met elkaar ...
Mevrouw Kuiken (PvdA):
Twintig!
Mevrouw Tielen (VVD):
Nee, vandaag zitten ze er inderdaad niet alle twintig. Maar die volgens mij
heel weloverwogen, heel redelijk met elkaar in debat zijn. Ik zou de heer
Van Meijeren willen oproepen om ook wat redelijkheid toe te voegen aan
zijn bijdragen.
De heer Van Meijeren (FVD):
Er zijn heel veel onvrije landen waar wel parlementen zijn, en waar ook
schijndebatten gevoerd worden. En de uitkomst van dit debat staat al
vast. En een aantal van u verkeert nog in de veronderstelling dat wij hier
in dit huis, in de Kamer, met 150 man de hoogste macht zijn; dat wij hier
met 150 man bepalen welke kant het op gaat met dit land. Maar ik heb al
veel eerder betoogd, en ik kan dat allemaal gaan herhalen, dat de
daadwerkelijke macht op dit moment over Nederland, de hoogste wetten
die hier gelden, helemaal niet worden gemaakt in dit parlement. Daar
hebben wij niets over te zeggen; dat komt allemaal uit Brussel. Allemaal
Commissarissen die wij niet gekozen hebben, waarvan we niet weten wie
het zijn, die met de meest vergaande vrijheidsbeperkende maatregelen
komen, waar wij niets over te zeggen hebben.
De voorzitter:
Dank u wel. Ik hoorde «voorzitter» ergens links, van mevrouw Bikker en de
heer Omtzigt, en mevrouw Van der Plas. Maar ik zag mevrouw Van der
Plas het eerst, dus die wil ik dan als eerste het woord geven.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Ja. Ik heb eigenlijk maar één vraag voor de heer Van Meijeren, en dat is
waarom hij hier dan vanavond zit. Sorry, wij zitten hier ook allemaal, met
een reden, maar er wordt gedaan alsof het echt een soort van belachelijk
is dat wij hier zitten. Daarom ben ik wel benieuwd waarom de heer Van
Meijeren hier zit.
De heer Van Meijeren (FVD):
Nou, het is inderdaad belachelijk, volstrekt belachelijk, om te denken dat
wij hier vanavond iets gaan veranderen aan het internationale beleid waar
wij onder gebukt gaan. En de reden dat ik hier zit en zal blijven komen, is
omdat ik van iedere gelegenheid gebruik zal maken om de waarheid te
blijven spreken, zonder meel in mijn mond. Ik denk dat dat het beste
wapen is om een totalitaire staat in wording tegen te houden, te
frustreren. Dus ik zit hier niet in de veronderstelling dat wij hier het beleid
gaan wijzigen, maar ik zit hier om gebruik te maken van de mogelijkheid
om zo veel mogelijk mensen ervan te overtuigen dat wat wij op dit
moment zien, niets met democratie te maken heeft.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

39

De voorzitter:
Dank u wel. Ik geef eerst mevrouw Van der Plas, in tweede instantie, het
woord.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Ja. Nou kijk, de heer Van Meijeren is een gekozen volksvertegenwoordiger, dus hij heeft natuurlijk alle recht om hier te zitten en te doen wat hij
denkt dat goed is. Ik constateer alleen dat Forum voor Democratie dus
gewoon schijndebatten bijwoont. En ik vind het dus heel vreemd dat de
rest van de Kamer wordt verweten dat die schijndebatten bijwoont, terwijl
de heer Van Meijeren precies hetzelfde doet. En hij gaat dan op een
andere manier erin. Nou, dat doen wij ook allemaal. Dus ik zou hem dan
willen vragen om niet meer te zeggen dat we in schijndebatten zitten,
want dat doet hij dus zelf ook. Tja, ik snap het niet helemaal, hoor. Maar
goed, het zou kunnen dat mijn computer leeg is, want dat heb ik weleens
gehoord van een partijgenoot ...
De heer Van Meijeren (FVD):
Ik heb niemand verweten hier vandaag te zijn. Ik constateer wel dat hier
schijndebatten gevoerd worden, omdat de uitkomst van de debatten op
voorhand al vaststaat. En, nou ja, de reden dat ik hier toch zit, heb ik net
volgens mij heel duidelijk ... Als mevrouw Van der Plas hier zit in de
veronderstelling dat zij hier beleid noemenswaardig kan wijzigingen ... Ja,
dan gun ik haar het allerbeste, maar dat is niet hoe ik denk dat hier het
parlement functioneert, helaas.
De voorzitter:
Dank u wel. Mevrouw Bikker en daarna de heer Omtzigt nog? Ja? Eerst
mevrouw Bikker.
Mevrouw Bikker (ChristenUnie):
Ik neem hier echt afstand van. Woorden als ... Ja, daar bent u helemaal
vrolijk van hè, meneer Van Meijeren, maar als u woorden gebruikt als
«totalitaire staat», als u woorden gebruikt als «schrikbewind» en ga zo
maar door, terwijl u net zelf gekozen bent in de Haagse gemeenteraad,
waar iedere Hagenaar gewoon zijn stem voor kon uitbrengen ... U bent
hier gekozen ... Nee, ik zal via de voorzitter spreken. De heer Van Meijeren
is hier gekozen door zo veel Nederlanders. Ik ben het niet met de heer Van
Meijeren eens over heel veel dingen en daarover wisselen wij hier van
gedachten. Soms zijn we het dan vurig oneens en dat mag, want zo werkt
een democratie. Maar als we vervolgens verwijten gaan maken alsof hier
allerlei dingen gebeuren die het daglicht niet kunnen verdragen, en
meneer Van Meijeren daarmee de bijl aan de wortel legt van onze
democratische rechtsstaat omdat hij eigenlijk het debat dat hier plaatsvindt, volledig ondermijnt, zijn we volledig op de verkeerde weg. We gaan
dan eigenlijk de kant op waar een democratie volgens hem niet bestaat,
terwijl dit juist de manier is om vreedzaam samen te leven, het over
verschillen te hebben en een uitvoerig debat te voeren.
Ik heb hier zojuist een bijdrage geleverd waarin ik het met een aantal
dingen niet eens ben, die een aantal collega’s wel graag zien. Daar
hebben we een prachtig debat over en er zal over gestemd worden. Met
sommige dingen ben ik blij en van andere dingen heb ik de balen. Dat
hoort bij een democratie. Ik neem er afstand van hoe hier gesproken
wordt over ons mooie vrije land waarin we al jarenlang met elkaar
koesteren dat we dat debat hebben en daar blijf ik voor staan.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Bikker. Ik hoorde geen vraag en we zitten hier in een
vraag-antwoordspel. Meneer Van Meijeren, u mag kort reageren als u wilt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

40

De heer Van Meijeren (FVD):
Het lijkt zo te zijn dat het enkele feit dat wij hier in Nederland een
parlement hebben en verkiezingen, dit voor de aanwezigen hier
voldoende is om te zeggen «zie je nou wel, dus we leven in een
democratie». Dat is democratie. Democratie is vrijheid van meningsuiting
die aan banden is gelegd. Democratie is demonstratievrijheid die aan
banden is gelegd. Heel veel Nederlanders hebben helemaal geen toegang
tot de informatie uit alle verschillende invalshoeken om zorgvuldig een
afweging te kunnen maken bij verkiezingen, omdat er de hele dag door
staatspropaganda de huiskamers in wordt geslingerd. Hoe verklaart
mevrouw Bikker dat Noord-Korea ook een parlement heeft met ook iedere
vijf jaar verkiezingen en meer dan 600 volksvertegenwoordigers? Is dat
dan ook een democratie? Het is zo simpel. Het werkt niet op deze manier.
De voorzitter:
Beste aanwezigen, we zijn hier samen voor de Goedkeuringswet vijfde
verlenging geldingsduur Tijdelijke wet maatregelen covid-19. Ik zou graag
willen dat we ons bij het onderwerp houden – dat zeg ik nog maar een
keer – en ik geef graag de heer Omtzigt het woord om een vraag te stellen
aan de heer Van Meijeren, maar wel over dit onderwerp alstublieft.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Zonder deze commissie zou de 2G-wet niet ingetrokken zijn. Het kabinet
had ’m graag gehouden. Zonder een aantal collega’s – ik zie de heer
Azarkan hier zitten – zou de regering niet zijn gevallen, want ze zou erg
graag doorgeregeerd hebben, wat er ook bij de Belastingdienst is
gebeurd. Ik kan u verzekeren dat het aantal Ministers dat is afgetreden, dat
niet deed omdat het slecht weer was, maar omdat deze Kamer vond dat
ze niet langer door konden gaan. Soms treden er geen mensen af
wanneer ik dat wel nodig zou vinden of omgekeerd, maar ik bevind me
weleens in de minderheid, op dit moment in een heel kleine minderheid
met mijn fractie. Net doen alsof hier geen besluiten worden genomen die
ze in vak-K niet leuk vinden, doet echt de waarheid geweld aan.
Ik heb twee vragen aan de heer Van Meijeren, over dingen die hij net zei.
Hij zei: deze wet komt net uit Brussel. Deze wetgeving wordt in Brussel ...
De heer Van Meijeren (FVD):
Nee, dat heb ik niet gezegd.
De voorzitter:
Meneer Van Meijeren, u moet eerst even meneer Omtzigt laten uitpraten.
Zo doen we dat hier.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Alle wetgeving komt uit Brussel, deze ook, en we hebben niks te zeggen.
Ik zou graag willen weten welke onderdelen van deze wet door Brussel
verplicht gesteld zijn. Tweede vraag. De heer Van Meijeren gebruikt het
woord «machtigingswet». Ik heb daar een historische connotatie uit 1933
bij. Is die connotatie door de heer Van Meijeren gezocht met deze
opmerking?
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Omtzigt. Ik wil meneer Van Meijeren vragen zich te
beperken tot het onderwerp waarover we het hebben. Maar geeft u vooral
antwoord op de vragen van de heer Omtzigt.
De heer Van Meijeren (FVD):
Ja, en toch ook even een korte reactie op de inleidende opmerkingen, die
doen vermoeden dat de debatten die hier zo fel gevoerd worden, er
uiteindelijk toe leiden dat de regering wordt gedwongen om bepaalde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

41

matregelen niet te nemen. Volgens mij is de regering er voornamelijk mee
bezig om te kijken hoe ver ze kan gaan en waar ze mee weg kan komen.
Ze houden het maatschappelijk sentiment in de gaten. Uit tal van
Wob-verzoeken blijkt hoe mensen gevolgd worden om te kijken hoe ze zo
geruisloos mogelijk een bepaalde agenda kunnen uitrollen. Als hier
besloten wordt dat een 2G-wet wordt ingetrokken, is dat nadat het kabinet
of de ministerraad daar intern over gesproken heeft én er met de
coalitiepartijen over gesproken is. Dan worden er besluiten genomen,
vinden er onderonsjes plaats en wordt achterkamertjespolitiek bedreven.
Vervolgens wordt hier voor de bühne, voor de vorm, nog even een debat
gevoerd om de schijn te wekken dat wij dat met elkaar doen.
De voorzitter:
Kunt u naar het onderwerp gaan, alstublieft?
De heer Van Meijeren (FVD):
Ja, voorzitter, maar hier wordt een hele rits inleidende opmerkingen
gemaakt die niet over het onderwerp gaan en ik zou me dan toch graag
even willen verdedigen.
De voorzitter:
Ik geef iedereen de ruimte om wat te zeggen, maar het is ook mijn taak
om terug te draaien naar het onderwerp. Dat doe ik bij u, dat doe ik bij
meneer Omtzigt, en dat doe ik bij iedereen. Bij u dus ook. Als u terug wilt
naar het onderwerp, heel graag.
De heer Van Meijeren (FVD):
Dan kom ik bij de concrete vraag van de heer Omtzigt. Het is een
misverstand dat ik zou denken dat de Tijdelijke wet maatregelen covid-19
in Brussel is gemaakt. Volgens mij heb ik dat ook niet gezegd, maar dat
spreekt voor zich. Ik heb gezegd dat de hoogste wetten die vandaag in
Nederland gelden, niet worden gemaakt in dit parlement maar in Brussel.
Dat kan niemand ontkennen. Ieder regelingetje, ieder besluit dat in
Brussel wordt genomen door Roemeense en Bulgaarse commissarissen
staat direct boven onze Grondwet. We zien nu, inderdaad, dat ook op het
gebied van volksgezondheid, wat nu nog een bevoegdheid is van de
lidstaten, zoals verwacht natuurlijk de Europese Commissie zegt: ook dit
beleid moeten we voortaan Europees gaan regelen. Er wordt nu gewerkt
aan een groot pandemieverdrag van de World Health Organization. De EU
heeft al gezegd zich daaraan te committeren. Als de EU dat vervolgens
omzet in een verordening, staat die direct boven onze Grondwet en
kunnen we er niks meer aan doen.
De voorzitter:
En het antwoord op de tweede vraag.
De heer Van Meijeren (FVD):
Onder «een machtigingswet» versta ik als voormalig wetgevingsjurist een
wet waarin een bestuursorgaan door een ander bestuursorgaan of een
ander gremium gemachtigd wordt om bepaalde besluiten te nemen. De
machtigingswet uit 1933 is inderdaad een voorbeeld van een machtigingswet. Er zijn tal van voorbeelden van machtigingswetten. Het is ook
weer zo goedkoop om, als er dan een term wordt gebruikt die je eventueel
zou kunnen relateren aan een donkere periode uit onze geschiedenis, dan
weer die smerige suggestie te wekken dat ik zou veronderstellen dat het
hier allemaal net zo slecht is gesteld als in 1933 in Duitsland. Welke link de
heer Omtzigt trekt met de machtigingswet, is aan hem. Ik kom gewoon
met een feitelijke definitie van wat een machtigingswet is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

42

De voorzitter:
Meneer Omtzigt, een tweede vraag.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Ik ben blij om te horen dat deze wet niet uit Brussel komt. Dit is een van
de meest ingrijpende wetten. Daar heeft meneer Van Meijeren wel een
punt: dit is geen klein wetje en het is ook niet per ongeluk dat hier veel
Kamerleden zitten. Het is een ingrijpende wet en hij wordt in Nederland
gemaakt. Twee. De Raad van Ministers moet ook nog elke wet goedkeuren
die door de Europese Commissie wordt voorgesteld. Daar zitten lidstaten
in. Ik wil graag de erkenning horen dat het goed is dat deze wet niet uit
Brussel komt.
De wet is ook technisch gezien geen machtigingswet, omdat die het
parlement de mogelijkheid geeft om elke maatregel die wordt genomen,
met onmiddellijke ingang weg te stemmen. Met een machtigingswet geef
je de machtiging uit handen. Juist de interventie die door het parlement
bij deze wet is gepleegd – daar sta ik op – is dat elke maatregel die de
regering nodig vindt, onmiddellijk kan worden ingetrokken, omdat die hier
voorgehangen moet worden. Daarom maak ik bezwaar. Als de heer Van
Meijeren het raar vindt dat ik aan 1933 denk, toen de machtigingswet in
Duitsland is doorgevoerd, zeg ik dat de combinatie van het gebruik van
het woord «schrikbewind» en de vergelijking van dit parlement met
Noord-Korea mij het idee geeft dat in een bepaalde redeneertrant
geredeneerd wordt. Ik denk dat dit niet aan mijn sprookjesfantasie ligt.
Dus, is de heer Van Meijeren het ermee eens dat deze wet uiteindelijk,
doordat wij kunnen vragen om maatregelen in te trekken, geen machtigingswet is die een blanco cheque aan de regering geeft?
De heer Van Meijeren (FVD):
Nog over dat eerste punt, dat deze wet helemaal in Nederland gemaakt
zou zijn. Dat is ook maar ten dele juist, want deze wet is het gevolg van
dringende adviezen van de World Health Organization om het Chinese
lockdownmodel in te voeren. De World Health Organization, waar
Nederland bij aangesloten is, wordt voor het grootste deel gefinancierd
door Bill Gates, die weer hele duidelijke financiële belangen heeft bij
massavaccinatie. Het is dus ronduit naïef om te denken dat wij hier met
150 leden wel even aan de touwtjes trekken. Dan heb je totaal geen zicht
op de geopolitieke machtsstructuren die op dit moment gaande zijn. Het is
geen toeval dat in een keer in allerlei westerse landen die zijn aangesloten
bij de World Health Organization dezelfde maatregelen worden gevolgd.
De voorzitter:
Kunt u naar het antwoord toe gaan op de vraag van de heer Omtzigt?
De heer Van Meijeren (FVD):
Ik vind de vraag over die machtigingswet heel interessant. De heer
Omtzigt zegt: dit is geen machtigingswet, omdat de mogelijkheid erin zit
voor het parlement om een maatregel te blokkeren die door de Minister
wordt voorgesteld. Dat is voor hem reden dat hier geen sprake zou zijn
van een machtigingswet. In het voorstel dat door de regering werd
ingediend, zat die mogelijkheid niet. Hiermee erkent hij dus impliciet dat
de regering het voorstel heeft gedaan voor een machtigingswet waar hij
zulke nare suggesties bij krijgt van de Tweede Wereldoorlog, omdat die in
1933 in Duitsland zijn ingevoerd.
De voorzitter:
Dank u wel. Ik stel voor dat u uw betoog afmaakt. Dan kunnen we straks
door met de behandeling van de wet die hier voorligt en hebben we
hiermee dit onderwerp eventjes afgesloten. Gaat u verder met uw betoog.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

43

De heer Van Meijeren (FVD):
Voorzitter. Ik zei zojuist dat deze machtigingswet, die juist wordt gebruikt
als grondslag voor al die maatregelen, tijdelijk zou zijn en uitsluitend
verlengd zou kunnen worden indien dat strikt noodzakelijk is ter
bestrijding van de epidemie of van een directe dreiging daarvan. Wij
waren al van meet af aan heel erg kritisch over het criterium «directe
dreiging», want wanneer is er nou sprake van een directe dreiging? Daar
hebben we nooit een antwoord op gekregen. Het blijft heel erg vaag. Het
besluit om de spoedwet nu toch weer te verlengen, inmiddels al voor de
vijfde keer, is naar mijn mening evident onrechtmatig, juist omdat er geen
sprake is van een epidemie. Er is geen epidemie en ook geen directe
dreiging daarvan. Het was een jaar geleden nog een omstreden
standpunt, maar inmiddels moet vriend en vijand toegeven dat corona
inderdaad niet gevaarlijker is dan een griep en zich ook niet heel anders
gedraagt. De oorspronkelijke Wuhanvariant van het virus was nog
vergelijkbaar met een stevige griep. De deltavariant was al een stuk milder
en vergelijkbaar met een milde griep. Inmiddels hebben we te maken met
een omikronvariant, die zich het best laat vergelijken met een
doodgewone verkoudheid. Toch beweert de regering tegen beter weten in
dat er nog steeds sprake is van een directe dreiging en dat de spoedwet
daarom opnieuw verlengd moet worden. Er zou namelijk een kans
bestaan dat er op enig moment in de toekomst een gevaarlijkere variant
opkomt waarvoor opnieuw vrijheidsbeperkende maatregelen getroffen
moeten worden.
Wat daar niet bij wordt verteld, is dat die kans op een nieuwe gevaarlijkere
variant puur theoretisch is. Het ligt totaal niet voor de hand dat een virus
dat eenmaal gemuteerd is tot een milde variant zich vervolgens toch weer
op wonderbaarlijke wijze muteert tot een agressievere variant. Het is
simpelweg niet in het belang van het virus om agressiever te worden.
Mensen die snel ernstig ziek worden of komen te overlijden, hebben
immers minder tijd en gelegenheid om het virus over te dragen, waardoor
het virus zich minder kan verspreiden en op enig moment zelf zou kunnen
uitsterven. Het is ook niet voor niets al sinds jaar en dag een vast
uitgangspunt in de virologie dat virussen minder gevaarlijk worden
naarmate zij muteren. Het verloop van de mutaties van het coronavirus is
dus volstrekt logisch en het is hoogst onwaarschijnlijk dat een nieuwe
mutatie plotseling weer agressiever zou zijn. Erkent de Minister dit? Welke
aanwijzingen heeft hij, als hij die heeft, dat corona weleens op mysterieuze wijze door middel van een soort U-bochtconstructie in een keer
toch weer heel gevaarlijk zou worden? Waar baseert hij dat op? Het wordt
gewoon niet onderbouwd. Op deze manier kun je niet geloofwaardig
beargumenteren dat er sprake is van een directe dreiging. Het is niet
zomaar een dreiging. Er moet sprake zijn van een directe dreiging.
De hypothetische kans op een gevaarlijke variant – onder het mom van: je
weet het maar nooit, het zou kunnen – kan en mag vanzelfsprekend geen
reden zijn om een zeer ingrijpende noodwet, die vergaande grondrechtbeperkingen faciliteert, voor het gemak maar even te laten voortduren. Want
als er in de huidige omstandigheden een directe dreiging zou bestaan,
dan is er altijd wel een directe dreiging te verzinnen. Er kan altijd wel weer
een nieuwe ziekte of een nieuw virus opduiken. Die kans bestaat altijd!
We hebben al sinds mensenheugenis – ik zei het zojuist al even – te maken
met allerlei virussen, infectieziekten, epidemieën en pandemieën. Dat
hoort bij het leven. Daarvoor hebben we al sinds jaar en dag wetgeving
om de verspreiding van infectieziekten te beperken. Denk aan de Wet
publieke gezondheid, die altijd heeft volstaan om de verspreiding van
nieuwe ziekten te bestrijden door maatregelen te nemen ten aanzien van
mensen die ziek zijn of besmet zijn. Als iemand daadwerkelijk besmet zou
zijn met een zeer gevaarlijk virus en hij weigert zelf om in quarantaine te
gaan, dan kunnen mensen er nog begrip voor hebben dat er dan een
dwangmaatregel opgelegd kan worden. Dat kan dus al sinds jaar en dag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

44

Maar de wijze waarop we met corona omgaan, is totaal anders dan hoe
we dat altijd gedaan hebben. Nooit is het nodig geweest om kerngezonde
mensen op te sluiten en zinloze mondkapjes te laten dragen. We hebben
altijd overal naartoe gekund zonder een grieptoegangsbewijs. Ik heb er al
heel vaak om gevraagd, maar we hebben nog nooit een valide argument
gehoord voor de stelling dat corona een heel ander soort virus is dan al
die andere virussen die we kennen, dat het dus ook op een totaal andere
manier bestreden zou moeten worden en om een compleet andere
aanpak vraagt. In één keer moeten we gezonde mensen aan allerlei
beperkingen onderwerpen.
Daarom lijkt het er al met al sterk op dat de regering zich op dit moment in
allerlei bochten wringt om die vergaande macht en controle over ons
leven, die ze onder het mom van corona naar zich toe heeft getrokken,
maar niet terug te hoeven geven. Het is al vaker gebleken. Het is veel
gemakkelijker om vrijheid te verliezen, dan om eenmaal verloren vrijheid
weer terug te krijgen. Eenmaal verloren vrijheid moet vrijwel altijd terug
worden bevochten.
Voor veel mensen blijft het lastig om te beseffen dat onze regering niet
het beste met ons voor zou hebben. Dat begrijp ik, want het heeft mij ook
heel veel moeite gekost. Ik ben ook opgegroeid met het idee dat wij in een
democratie leven en dat politici linksom of rechtsom uiteindelijk altijd het
beste met Nederland en het Nederlandse volk voor hebben. Het heeft mij
dus ook heel veel moeite gekost om te kunnen geloven dat we worden
bedrogen door onze eigen regering. Ik heb ook lang geprobeerd om
allerlei vormen van wanbeleid te rechtvaardigen onder het mom van: het
is weliswaar slecht beleid, maar de regering zal wel het beste met ons
voorhebben. Want het is toch het minste wat we van een regering mogen
verwachten? Maar het zijn de feiten waar ik niet lang omheen kon. De
feiten, waardoor ik niet anders kon dan concluderen dat de regering zich
willens en wetens tegen Nederland en tegen het belang van de Nederlandse bevolking heeft gekeerd.
We kennen allemaal die onverklaarbare inconsistenties in het beleid.
Sportscholen die werden gesloten, terwijl de McDonald’s en slijterijen
altijd open zijn gebleven. Een boete riskeren als je een bekende een hand
geeft op straat, maar wel zonder mondkapje een prostituee mogen
bezoeken. Natuurlijk de zorg, die zonder duidelijke reden nooit is
opgeschaald. Daar is nooit een goede verklaring voor gekomen. Maar de
aap kwam pas echt uit de mouw toen de voorzitter van het World
Economic Forum, Klaus Schwab, een boek uitbracht, waarin hij pleit voor
een great reset, met corona als excuus. Toen ook nog eens bleek dat
Rutte, onze Minister-President, zijn steun heeft uitgesproken voor die
great reset en daar ook nog eens over loog in de Kamer, was voor veel
mensen de laatste twijfel weggenomen. Wat steeds duidelijker wordt ...
De voorzitter:
Meneer Van Meijeren, ik had aan het begin van het debat beloofd om het
enthousiasme dat sommige mensen zouden hebben bij hun inbreng te
temperen als dat langer zou duren dan dat zijzelf hadden opgegeven. U zit
nu op elfenhalve minuut, maar u had tien minuten opgegeven.
De heer Van Meijeren (FVD):
Vijftien.
De voorzitter:
O. Collega’s, in reactie op wat ik buiten de microfoon hoor: ik ben ermee
bezig. Ik wil u dat graag meegeven. Wij zitten hier met z’n allen. U heeft
het recht om gewoon zolang te spreken als u wil, maar ik wil u wel vragen
om daar verstandig mee om te gaan. Dank u wel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

45

De heer Van Meijeren (FVD):
Uiteraard, voorzitter. We hebben vijftien minuten opgegeven. Misschien is
dat verkeerd doorgekomen, maar ik ben aan het laatste deel van mijn
betoog bezig.
Wat nog wel van groot belang is en wat steeds meer mensen gelukkig
zien, is dat het kabinet-Rutte niet de belangen dient van de Nederlandse
bevolking, maar van een internationale elite die er openlijk naar streeft om
een nieuwe wereldorde te creëren. Geen wereld die bestaat uit soevereine
staten met nationale democratieën en verschillende volkeren, maar een
wereld waarin politieke en economische besluiten worden genomen door
een wereldregering die alles en iedereen controleert. Heel aantrekkelijk
voor de grote sleutelspelers, de globalistische elite, de multinationale
bedrijven, de ngo’s, internationale organisaties, maar niet in het belang
van gewone burgers. Die raken als deze plannen worden gerealiseerd
namelijk al hun vrijheden kwijt en worden tot slaaf geraakt van een
totalitaire staat. Niet voor niets ...
De voorzitter:
Meneer Van Meijeren, mevrouw Tielen wil een vraag stellen.
Mevrouw Tielen (VVD):
Ja. Het leuke van mensen is dat mensen van verhalen houden en vooral
van spannende verhalen, het liefst ook thrillers en weet ik wat allemaal.
Meneer Van Meijeren is heel goed in verhalen vertellen en is er heel goed
in om ze ook spannend te maken enzovoort. Ik wil meneer Van Meijeren
eigenlijk oproepen om even terug te gaan naar waar we hiervoor zitten.
Ook al noemt hij het «een schijndebat», we zitten hier voor een debat om
met elkaar te debatteren over wat we wel en niet goed vinden aan de
vijfde verlenging van de Tijdelijke wet maatregelen covid-19. Meneer Van
Meijeren heeft prachtige verhalen en ook spannende verhalen met, met,
met enzovoort. Maar laten we dat ergens anders doen. Laat hem daar een
ander podium voor kiezen en onze tijd vooral gebruiken, met elkaar, om te
komen tot afwegingen die belangrijk zijn om straks een beslissing te
kunnen nemen over deze tijdelijke wet.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Tielen. Ik had eerder ook al aangegeven dat het
moet gaan over de wet. Het is een interpretatieverschil hoever je daarmee
gaat, maar ik wil u toch vragen, meneer Van Meijeren, om, in het
verlengde van wat mevrouw Tielen zegt, u te beperken tot de inhoud van
de wet en het daarover te hebben. Gaat u verder.
De heer Van Meijeren (FVD):
Allereerst mijn dank voor de complimenten over de wijze waarop ik
spreek. Los daarvan is het van het grootst mogelijke belang, van niet te
onderschatten belang waarom de regering dit wetsvoorstel indient,
waarom de regering op dit moment die spoedwet nog in leven wil
houden. Dat verhaal is niet compleet zonder aan te geven dat er internationale spelers zijn die er openlijk voor pleiten om meer macht en controle
naar zich toe te trekken. Dit is een fundamenteel onderdeel van mijn hele
betoog. Maar u heeft geluk, want het is bijna afgerond. Ik ben met de
laatste alinea’s bezig.
Wat ik nog wilde opmerken, is dat er niet voor niets nog miljarden worden
geïnvesteerd in de doorontwikkeling van de coronatoegangsapp. De
plannen voor een digitale identiteit gekoppeld aan een digitale munt
worden in versneld tempo uitgerold. We worden stapsgewijs gereduceerd
van mens tot QR-code waarin alle gegevens over onze gezondheid, onze
financiën, ons werk, onze politieke opvattingen enzovoorts kunnen
worden opgeslagen. We zullen en moeten ons gedragen naar de wil van
de almachtige staat, waarbij iedere stap die we zetten, waarbij iedere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

46

mening die we uiten, waarbij iedere aankoop die we doen, waarbij álles
wordt gevolgd en gecontroleerd. Wie niet gehoorzaam is, raakt met één
druk op de knop, of met behulp van algoritmes volledig geautomatiseerd,
privileges kwijt, of doet helemaal niet meer mee.
Voorzitter, ik rond af. Het moge duidelijk zijn: de spoedwet en alle
regelgeving die daarop gebaseerd is, moet zo spoedig mogelijk in de
prullenbak. De toegangsapplicaties moeten permanent ontmanteld
worden. Alle data die zijn verzameld met die applicaties moeten volledig
worden vernietigd. Pas dan kan een begin worden gemaakt met het
herstel van de democratische rechtsstaat. Met minder neemt Forum voor
Democratie geen genoegen.
Dank u wel.
De voorzitter:
Hartelijk dank, meneer Van Meijeren. Ik schors de vergadering tot 21.35
uur.
Mevrouw Agema (PVV):
Mag ik heel even aan u vragen hoe u de rest van het wetgevingsoverleg
voor u ziet? Wilt u dat vandaag nog gaan afronden? Of gaan we dat op
een ander moment voortzetten? Inmiddels is het al 21.15 uur. Als we op
deze manier doorgaan, wordt het 01.00 uur of 02.00 uur vannacht voordat
wij klaar zijn.
De voorzitter:
Mevrouw Agema, ik zal daar tijdens de schorsing eens diep over
nadenken en u dan vertellen hoe wij dat verder in het vat zullen gieten. In
ieder geval schors ik nu tot 21.35 uur.
De vergadering wordt van 21.11 uur tot 21.38 uur geschorst.
De voorzitter:
Goedenavond. We gaan weer verder met dit wetgevingsoverleg. Ik heb
een huishoudelijke mededeling. Het is mijn voorstel om eerst de Minister
aan het woord te laten om per blokje de antwoorden te geven en dat we
de interrupties groeperen aan het eind van een blokje. Daarbij geef ik u
ook het dringende advies, niet «dwingend» maar wel «dringend», om
maximaal drie interrupties te doen. Dat scheelt maar één letter. Dan geef
ik graag het woord aan de Minister.
Minister Kuipers:
Dank u wel, voorzitter. Met veel dank aan uw Kamer voor alle input, de
discussie die we zonet al gehad hebben en de gestelde vragen. Ik denk dat
dit aangeeft dat het wel degelijk een belangrijk debat is en dat het echt
wel ergens over gaat. Misschien sluit dit aan bij de discussie helemaal aan
het eind. Dat was ook precies een reden waarom ik uw Kamer van tevoren
een brief heb gestuurd met de verschillende opties voor de komende
periode. Ik ben dus blij met de input en ik ben blij met het debat.
Wij spreken vandaag over het wetsvoorstel waarmee de vijfde verlenging
van de Tijdelijke wet maatregelen wordt goedgekeurd. Zoals u weet
– daaraan werd al gerefereerd – hebben wij sinds het begin van dit jaar,
sinds 14 januari, in vier stappen, versneld, vrijwel alle maatregelen
versoepeld. We hebben daarmee een gecalculeerd risico genomen, wat ik
ook eerder heb genoemd. Toen we destijds de eerste stappen namen en
zaten op een aantal van ongeveer 30.000 besmettingen per dag, heb ik
gezegd dat het waarschijnlijk zou stijgen tot misschien wel 80.000. U weet
achteraf dat het er op een bepaald moment meer dan 100.000 per dag zijn
geweest. Dat zien we ook. In de afgelopen drie maanden, van 1 januari tot
en met 31 maart, zijn er daarmee in totaal meer dan 4,7 miljoen positieve

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

47

testuitslagen geweest. Dat zijn 4,7 miljoen gedocumenteerde, door de
GGD bevestigde testen.
Dat aantal is veel hoger dan alle positieve testen in 2020 en 2021 bij
elkaar. Dat waren er namelijk ongeveer 3,1 miljoen. Dat moet ik wel
zeggen met de volgende kanttekening. Zoals u weet, werd er in het begin,
tijdens de eerste golf en zo, nog niet getest. Maar vanaf het moment dat
dat wel kon, hebben we ongeveer 3,1 miljoen testen gehad. Dat was zeg
maar in anderhalf jaar tijd, ik weet niet precies wanneer we er echt
volledig mee begonnen. Vanaf het moment dat we maatregelen loslieten,
hebben we er 4,7 miljoen in korte tijd gehad. Dat waren dus bijna 370.000
positieve testen per week. Ervan uitgaande dat iedere besmetting een
unieke persoon betrof, wat natuurlijk niet helemaal zo is, betekent dat dat
zo’n 27% van de 17,6 miljoen inwoners de afgelopen maanden in ieder
geval gedocumenteerd de besmetting heeft doorgemaakt, oftewel
ongeveer 1 op de 4 Nederlanders. Zoals wij weten, is dat een onderschatting van het werkelijke aantal, want niet iedereen liet zich testen of
ging voor een bevestiging naar de GGD.
We weten dus dat het virus, en zeker deze omikronvariant, heel snel rond
kan gaan. We moeten er ook rekening mee houden dat op enig moment ...
Gelukkig is het aantal besmettingen nu laag en gaat ook het aantal
mensen dat zodanig ziek wordt dat ze bijvoorbeeld ziekenhuishulp nodig
hebben heel geleidelijk naar beneden. Bij een debat hiervoor – ik kijk naar
mevrouw Agema – hadden we het erover dat het huidige aantal patiënten
op een intensive care rond de 100 ligt, of intussen onder de 100. Dat is
laag, maar we moeten er rekening mee houden dat het aantal besmettingen op enig moment weer omhooggaat, net als in de voorgaande twee
jaren. Er spelen daarbij waarschijnlijk verschillende factoren een rol. Om
te beginnen is dat waarschijnlijk het seizoen. Het is nog maar kort. Dit is
het derde jaar. De eerdere twee jaren hebben we de factor seizoen gezien.
Dan zag je al kort na de zomer, in september, weer een opleving. Dat bleef
dan eigenlijk lang doorgaan. Alleen al wat dat betreft is het echt anders
dan influenza. Ten tweede is er natuurlijk de eventuele opkomst van
nieuwe varianten. De derde factor is de mate waarin mensen op dat
moment nog beschermd zijn doordat ze het eerder gehad hebben,
doordat ze eerder gevaccineerd zijn of door de combinatie daarvan.
Met name een eventuele opleving van besmettingen ... Ik gaf al aan dat
we er de afgelopen periode gemiddeld meer dan 50.000 per dag hebben
gezien. Er is geen reden om aan te nemen dat dat in het najaar, en al in
het vroege najaar, niet weer kan gebeuren en dan langdurig aanhoudt. Of
dat tot problemen leidt, hangt uiteraard af van de immuniteit die we op
dat moment hebben. Daar moet ik ook bij benoemen – dat hebben we in
de afgelopen periode ook gezien – dat grootschalige uitval van personeel
dan opnieuw een rol kan spelen. We hebben het dan echt niet alleen over
zorgpersoneel, maar heel breed. In de afgelopen periode hebben we het
ook gezien: treinen die niet volledig volgens de dienstregeling konden
rijden, bepaalde vluchten die werden afgezegd, et cetera. Er is dus nog
wel iets nodig om onze maatschappij en de zorg draaiend te houden,
mocht dat virus toch weer in flinke mate terugkomen.
De verlenging waar we vandaag over spreken, gaat over de periode
1 maart tot 1 juni. Op dit moment gaan de aantallen naar beneden. Tot
1 juni duurt nog een aantal weken. Voor nu is het veilig om ervan uit te
gaan dat we in die periode niet weer grote problemen krijgen, zeker niet
met het nog een keer aanbieden van een herhaalprik aan 60-plussers en
aan mensen met een kwetsbare gezondheid. Tot zover loopt die periode
nu. De epidemiologische situatie is op dit moment gunstig. Een tijdelijke
wet maakt het, zoals u weet, mogelijk dat er maatregelen kunnen worden
genomen als dat noodzakelijk en proportioneel is. Daarover kun je op dat
moment gezamenlijk, zoals we hier zitten, een discussie hebben. Ik hecht
eraan om te benadrukken – u weet dat heel goed, maar ik hecht er ook aan
dat mensen die eventueel meekijken dat weten – dat dat niet hetzelfde is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

48

als dat die maatregelen ook genomen worden. Zoals gezegd, hebben we
op dit moment een tijdelijke wet en zijn er hoegenaamd geen maatregelen.
Dan nog iets over de inhoud van deze vijfde verlenging. Conform de
toezegging aan mevrouw Bikker is per artikel aangegeven waarom een
bepaling nodig is, mede onderbouwd op basis van OMT-advies. Daarbij is
ervoor gekozen om in deze vijfde verlenging één grondslag te laten
vervallen op advies van het OMT. Dat betrof de grondslag voor regels
over het gebruik van alcohol in de openbare ruimte. Ondertussen is, zoals
al gezegd, de zesde verlenging in voorbereiding. Dat heeft ook gewoon te
maken met de timing en de duur. Voor een verlenging na drie maanden
moet je dat al in voorbereiding nemen. Ik heb u daar de afgelopen week
over geïnformeerd.
Wij zijn nog in afwachting van het advies van de Raad van State over de
maatregelen. Dat kan nog leiden tot een wijziging op de inhoud. Het
voornemen is wel – u hebt dat gezien en daar werd al even aan gerefereerd – om in die zesde verlenging zoals die nu voorligt, zes bevoegdheidsgrondslagen te laten vervallen. Dat zijn met name maatregelen op
het terrein van groepsvorming, contactberoepen, verhuur van accommodaties, onderwijs, kinderopvang en coronatoegangsbewijzen in het
onderwijs. Andere grondslagen zitten daar nog steeds in, zoals veilige
afstand, mondkapjes, hygiëne, openstelling van locaties en de inzet van
ctb’s.
De inhoud van deze verlenging is gebaseerd op de wijze waarop het
kabinet op de lange termijn wil omgaan met het virus en de politieke
wens zoals onder andere genoemd in de door de Eerste Kamer aanvaarde
motie-De Boer c.s. Het kabinet is van oordeel dat met deze gedeeltelijke
verlenging een opleving van het virus waarvoor wettelijke maatregelen
noodzakelijk zijn op dat moment op een effectieve manier kan worden
aangepakt. Begin mei wordt het verlengingsbesluit formeel bij uw Kamer
en de Eerste Kamer voorgehangen.
Daarmee kom ik op de beantwoording van de vragen, maar eerst heb ik
nog een aanvulling. Ik denk dat het verstandig is om dat nog even te
benoemen. We hebben in de discussie zonet gezien dat verschillende
kanten werden belicht van de effectiviteit, ja of nee, van afstand houden,
de effectiviteit, ja of nee, van het dragen van een mondkapje, de effectiviteit, ja of nee, van handen wassen, de effectiviteit, ja of nee, van het
dragen van een specifiek FFP2-masker. Laat ik vooropstellen dat voor elk
van die individuele items geldt dat de mate van bescherming relatief is. Er
is niet iets wat volledig beschermt, los van totaal niet in contact zijn met
anderen. Alles is relatief. Ook als je een FFP2-masker hebt gebruikt, kun je
besmet raken. Ook als je 1,5 meter afstand houdt, kun je besmet raken. En
andersom, als je een kleinere afstand houdt, hoef je niet besmet te raken.
Alles is hier relatief en dat zie je ook terug in de maatregelen.
Dan kom ik tot mijn eerste set, die gaat over de vijfde verlenging.
De voorzitter:
Misschien is het goed als u eerst aangeeft welke blokjes u heeft. Voor
degenen die er net nog niet waren: ik wil de interrupties bewaren tot aan
het eind van de blokjes. Dan weet u zelf of de vraag die u gesteld heeft in
dat blokje thuis had gehoord. Maar als u de blokjes wil aangeven en dan
wil beginnen, graag.
Minister Kuipers:
Dank. Het gaat allereerst over de tijdelijke wet en de vijfde verlenging, dan
over een mogelijke overbruggingswet, dan over pandemische paraatheid
en een structurele aanpassing van de Wpg en dan over maatregelen
inclusief coronatoegangsbewijzen. Als laatste is er een mapje overig, waar
overigens nog een aantal dingen in zitten, maar het is zo gegroepeerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

49

Ik begin met een vraag van onder anderen mevrouw Westerveld en de
heer Azarkan: wanneer is de tijdelijke wet niet meer nodig, wanneer is
geen sprake meer van directe dreiging? De tijdelijke wet geeft als
criterium dat er sprake moet zijn van een epidemie of een directe dreiging
daarvan. Het gaat dan ook om het nemen van maatregelen. Daarvoor zijn
geen harde criteria voorhanden. In een laatste advies geeft het OMT aan
dat we nu in een transitiefase zitten. Als we even reflecteren op eerdere
periodes, dan hebben we momenten gezien met bijvoorbeeld verminderde immuniteit, al dan niet door de opkomst van een nieuwe variant,
dat we in korte tijd toch weer grote aantallen besmettingen zagen en ook
grote aantallen mensen die zodanig ziek werden dat ze daarvoor hulp
nodig hadden. Kunt u daar een heel hard criterium voor aangeven? Nee,
dat kan ik niet. Het is een combinatie van verschillende factoren.
Dan kreeg ik een vraag van mevrouw Bikker en de heer Van Haga, over de
zesde verlenging, afgelopen vrijdag in de ministerraad aangenomen: dat
is niet meer tijdelijk; hoelang hebben we nog een juridisch kader nodig?
Als de Tijdelijke wet maatregelen niet periodiek wordt verlengd, vervalt
deze. Alleen al in die zin is het een tijdelijke wet, telkens voor de duur van
drie maanden. Aan het eind van de periode vervalt die. Wordt er dan niet
verlengd, dan vervalt het geheel. Ik onderken volledig dat er een moment
komt waarop een groot deel van de Twm of de gehele Twm redelijkerwijs
niet meer verlengd hoeft te worden. De Raad van State gaf in het advies
bij de vijfde verlenging al aan dat dit moment geleidelijk dichterbij komt.
Ik denk dat u dat ook terugziet in het feit dat we in ieder geval voor dat
wat nu voorligt in de zesde verlenging een aanzienlijk aantal maatregelen
verder laten vervallen. Tevens gaf ik aan een brief aan uw Kamer te sturen
wat precies de opties zijn. Totdat we definitief een aanpassing hebben aan
de Wpg kan dat zijn doorgaan met een tijdelijke wet of die tussenvorm
dan wel in afwezigheid van iets, wat dan ook, kijken hoe het loopt en zo
nodig weer teruggaan tot dat wat we eerder hebben. Dat zijn dan
noodverordeningen.
Dat sluit aan bij een vraag van mevrouw Van den Berg: welke mogelijkheden heeft de Minister zonder de Twm om toch in te grijpen? Mevrouw
Tielen vroeg: wat gaat er nu, morgen of over een maand mis als we de
vijfde verlenging niet aannemen? U ziet dat het helemaal zo overgeschreven wordt: nu, morgen of over een maand. Ik gaf het al aan. Als er
geen tijdelijke wet meer is en de zorg of continuïteit van de samenleving
in gevaar komt, dan zal, naast reguliere beperkte bevoegdheden op grond
van de Wpg, het kabinet via adviezen en voorlichting een dringend beroep
moeten doen op de eigen verantwoordelijkheid van de burger en van
sectoren. Eventueel is er het mogelijke noodzakelijke gebruik van
noodverordeningen met alle juridische bezwaren die daaraan kleven. U
kent dat nog uit de eerste periode.
Voorzitter. Mevrouw Bikker vroeg: wat is de visie van de Minister op de
motie-De Boer in de Eerste Kamer? Deze motie spreekt uit dat de vijfde
verlenging van de Twm zich beperkt tot de basismaatregelen zoals
afstand, mondkapjes en hygiëne. Het kabinet heeft deze motie meegewogen bij de zesde verlenging. Ik denk dat u daar een weerslag van ziet.
De reikwijdte van de zesde Twm wordt daarmee, als die inderdaad
geaccepteerd wordt en tot wet wordt, aanzienlijk ingeperkt. Dat is naar
mijn mening in de geest ván.
In de motie staat «bij de vijfde verlenging». Mevrouw Kuiken vroeg daar
ook naar: waarom zat die verwerking in de zesde verlenging niet al in de
vijfde verlenging? De eenvoudige reden daarvoor was dat die motie
aangenomen werd ongeveer een week voordat de vierde verlenging
verliep en de vijfde verlenging van kracht werd. Op dat moment was er
geen mogelijkheid om ’m nog aan te passen. Vandaar dat het nu gebeurt
in de zesde.
Voorzitter. Mevrouw Tielen zei: met deze verlenging is het nog steeds
mogelijk dat het kabinet maatregelen neemt; dat is verstandig, maar ik

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

50

zou graag de visie van de Minister willen wanneer dat eventueel moet.
Het klopt, zoals al aangegeven, dat het door de verlenging van de tijdelijke
wet mogelijk is om maatregelen te nemen. Dat is nadrukkelijk niet
hetzelfde als dat we ook maatregelen nemen. Ik geef aan dat dit geen
zekerheid is, maar ik denk dat we allemaal verwachten dat in de resterende periode van deze vijfde verlenging er ook geen noodzaak zal zijn om
maatregelen te nemen. Ik kan het niet uitsluiten, maar dat verwacht ik.
Stel dat uw Kamer en de Eerste Kamer voor een zesde verlenging opteren
en er een zesde verlenging komt, opnieuw voor drie maanden, dan geldt
die voor de periode juni, juli, augustus. Als het een reflectie is van wat we
de twee jaar ervoor hebben gehad, los van een maatregel om mensen
direct op de dag van hun eerste vaccinatie alle vrijheid te geven – het
dansen-met-Janssenfenomeen, dat tot een flinke opleving leidde – ligt het
voor nu niet in de lijn der verwachting dat we in de zomer een dusdanige
opleving krijgen dat we daarvoor maatregelen moeten treffen. Maar
opnieuw, ik kan het niet uitsluiten. En op het moment dat we het stoppen,
kunnen we niet wat anders.
De voorzitter:
De heer Van Meijeren en mevrouw Agema geven aan dat ze willen
interrumperen, maar ik had net voorgesteld om dat aan het eind van het
blokje te doen. Dan komt u beiden aan de beurt.
Minister Kuipers:
Voorzitter. De laatste vraag was van mevrouw Kuiken. Zij verwees
allereerst naar de Raad van State met de opmerking: als het echt
proportioneel is, dan mag je de Twm handhaven. Mevrouw Kuiken gaf
aan dat dit mager is en haaks staat op het eerdere advies en vroeg: wat
motiveert om met spoed te komen tot verandering van de Wpg, waarvan
allang gezegd wordt dat die noodzakelijk is? De RvS heeft in het advies op
de vijfde verlenging aangegeven dat het moment waarop de Twm
redelijkerwijs niet kan worden verlengd geleidelijk dichterbij komt. Ik
noemde dat al. Ze gaven daarbij ook aan dat ze begrip hadden voor de
verlenging. Afgelopen vrijdag is advies gevraagd aan de RvS. Dat heeft
betrekking op in ieder geval de eerste aanzet voor een zesde verlenging,
uiteraard even afhankelijk van de verdere discussie. Wij verwachten dat
advies 20 april. Over aanpassing van de Wpg voor toekomstige pandemieën wordt u geïnformeerd in een beleidsagenda over pandemische
paraatheid, die de Kamer zeer binnenkort ontvangt.
De voorzitter:
Meneer Van Meijeren, u was niet aanwezig net na de schorsing, maar ik
heb ook een dringend verzoek gedaan om u te beperken tot drie interrupties. Gaat uw gang.
De heer Van Meijeren (FVD):
De heer Kuipers kondigde zojuist aan dat er bij de zesde verlenging een
aantal grondslagen voor maatregelen komt te vervallen en even later gaf
hij aan dat er naar zijn verwachting tot 1 juni geen beperkende maatregelen hoeven te worden opgelegd. Mijn vraag is daarom: waarom komen
de grondslagen voor die maatregelen, die nu volgens planning per 1 juni
komen te vervallen, niet zo spoedig mogelijk te vervallen als ze nu al niet
meer noodzakelijk zijn?
Minister Kuipers:
Omdat dat nu zou vragen om een aanpassing van een wet die over ruim
zes weken komt te vervallen. Het is een beetje in lijn met de eerdere
discussie: u vraagt van mij om een aanpassing van iets wat al over ruim
zes weken volledig vervalt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

51

De heer Van Meijeren (FVD):
Dit getuigt er toch van dat de Minister helemaal niet zijn best doet om de
vrijheidsbeperkende maatregelen en de grondslagen daarvoor zo kort
mogelijk te laten duren, terwijl hij daar wettelijk wel toe verplicht is.
Maatregelen kunnen keer op keer worden verlengd voor ten hoogste drie
maanden. Het mag ook korter zijn dan drie maanden. En maatregelen
dienen te vervallen, zo spoedig mogelijk nadat zij niet meer noodzakelijk
zijn. Het is doodeenvoudig om vanavond nog een nota van wijziging te
schrijven. Dat is ongeveer een uurtje werk. Daarmee kan aan het
wetsvoorstel dat we vandaag bespreken een bepaling worden toegevoegd
dat de desbetreffende grondslagen uit de Wet publieke gezondheid komen
te vervallen. Dat is «zo spoedig mogelijk». De Minister zegt: ach joh, nog
zes weken, wat maakt dat uit; we wachten het wel even af. Dat toont totaal
geen urgentie. Ziet de Minister de urgentie van het zo kort mogelijk
hanteren van grondrechtenbeperkende maatregelen en bevoegdheden?
Minister Kuipers:
Ik dank de heer Van Meijeren voor deze vraag, want dat geeft mij nog een
keer de gelegenheid om te zeggen wat ik tijdens mijn inleiding ook al heb
gezegd. We hebben in de afgelopen drie maanden tot 31 maart
4,7 miljoen besmettingen gehad. In die periode heeft de Minister precies
gedaan wat de heer Van Meijeren mij vraagt, namelijk zo snel mogelijk
maatregelen ervanaf halen. Zo snel mogelijk. Tot het huidige moment
waarop we bijna geen maatregelen meer hebben, terwijl we in drie
maanden tijd meer besmettingen hebben gehad dan in de anderhalf jaar
daarvoor. Dat is precies wat u bedoelt. Nu vraagt u mij of ik ook voor de
komende periode de wet wil aanpassen, die nog zes weken geldt. Helaas,
dat ben ik niet van plan.
De heer Van Meijeren (FVD):
Toch spreekt de Minister zichzelf tegen door eerst de suggestie te wekken
dat we de maatregelen niet meer nodig gaan hebben en dat we ze voor
het gemak nog even aanhouden, terwijl hij nu ineens het argument
gebruikt dat we de laatste tijd zo veel besmettingen hebben gehad dat het
toch nog weleens zou kunnen ...
De voorzitter:
Uw vraag?
De heer Van Meijeren (FVD):
Verwacht de Minister nu dat we die beperkingen de komende maanden,
tot 1 juni, nodig hebben, of verwacht hij dat het niet zo is en is hij bereid
om zo spoedig mogelijk die grondslagen uit de Wet publieke gezondheid
te halen? Dat is staatsrechtelijk namelijk het enige juiste.
Minister Kuipers:
Ik hecht er allereerst aan dat de heer Van Meijeren mij juist citeert. Dat
moet niet zo moeilijk zijn als ik iets zeg en hij direct daarop mijn zin
herhaalt. Hij parafraseert het steeds niet iets anders. Ik hecht eraan om het
op precies de juiste manier te doen. Ten tweede. Is de Minister bereid
om ...? Ik heb al aangegeven dat ik daar niet toe bereid ben.
Mevrouw Agema (PVV):
Als er een virus op je afkomt, waar we allemaal nog geen antistoffen
tegen hebben en in Italië de mensen al op de gang van het ziekenhuis
liggen, als er daarna nog een variant komt in Engeland, waarbij
honderden mensen niet opgehaald kunnen worden om überhaupt nog
naar het ziekenhuis te gaan, dan begrijp ik goed dat je de behoefte hebt
om met maatregelen dat virus te sturen of te beteugelen. Maar ik denk dat
we nu in de fase aanbeland zijn dat je je moet afvragen of we dat eigenlijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

52

wel kunnen met de maatregelen die we in die gereedschapskist hebben
gestopt. De Minister zei zojuist dat de effectiviteit van de maatregelen die
nu nog in de gereedschapskist zitten individueel relatief zijn. Mijn vraag
aan de Minister is of hij bereid is om het verder af te pellen en te
onderzoeken wat relatief effectiever en wat relatief minder effectief is, en
niet zomaar te verlengen van wat we in paniek in die gereedschapskist
hebben gestopt.
Minister Kuipers:
Ik bedoel het niet flauw, maar laat ik opnieuw heel duidelijk een
scheidslijn trekken tussen wat potentieel onder de kapstok van een wet
mogelijk is en de maatregelen die je daadwerkelijk toepast. We hebben
nog steeds een Tijdelijke wet maatregelen en we hebben nog nauwelijks
maatregelen in bedrijf. Dat is een verschil en dat moeten we blijven
maken. Ik denk dat dat echt verstandig is.
Ten aanzien van de impact van de individuele maatregelen: ja, het is
ontzettend belangrijk om enigszins te weten wat precies het effect is. Maar
ik wil daarbij een paar dingen wel vooropstellen. Een: een maatregel – en
daar hebben we het hier eerder over gehad – is zo effectief als de naleving
van die maatregel, of het gebruik van die maatregel. We hebben onder
andere die discussie gehad in het kader van de coronatoegangsbewijzen.
Het tweede wat we in Nederland gedaan hebben, maar ook op heel veel
andere plekken, was maatregelen in combinatie vanaf een bepaald
moment in het hele land toepassen, en ook op dezelfde manier er weer
vanaf. Dat maakt het gewoon heel lastig om precies, exact, van een
bepaalde maatregel te zeggen wat daar de impact van was. Wat was nou
de impact van ... en dan iets specifieks. Dus je moet iets zeggen van de
totale combinatie; dan kan het wel. En ik deel volledig met mevrouw
Agema dat het goed is om nog eens een keer boven water te krijgen
welke maatregelen we wanneer hebben genomen, en wat dat toen deed
in die combinatie. En dan moet je iets doen aan het aantal besmettingen,
en dus een R-waarde. Het zal vrij lastig worden om heel specifiek te
zeggen: wat deed dit, en dan dat. Nou, we hebben het zonet gehad over
1,5 meter afstand houden, of een mondkapje in het openbaar vervoer.
Dus, met die kanttekening: wil je ook nog eens een keer een soort reflectie
geven – en dat kan dan het OMT doen – op welke maatregelen, wanneer,
en wat er gebeurde met de R-waarde? Dat kan, maar het zal moeilijk
worden om daar exact uit te destilleren welke maatregel exact wat doet
op een R-waarde.
De voorzitter:
Dank u wel. Mevrouw Agema?
Mevrouw Agema (PVV):
Nou, ik weet wel dat dat voor de Nederlandse situatie zo goed als
ondoenlijk is, omdat de maatregelen per pakket zijn ingevoerd, en al die
pakketten samenstellingen waren van van alles en nog wat. Het is
overigens wel heel gek dat wij nooit informatie hebben gekregen van het
OMT over hoe dat dan precies was samengesteld in hun berekeningen.
Want op een gegeven moment kwam de heer Van Dissel zeggen: de
horeca nu openhouden is 0,15 op de R. Dat hebben wij nooit gekregen,
dat soort informatie. Daar zijn we nooit in gedeeld, dat hebben we nooit
gekregen, dus dat kunnen we ook niet beoordelen. Maar mijn vraag. Er is
zo veel onderzoek. Er zijn alleen al 35.000 onderzoeken naar de werking
van mondkapjes gedaan. 35.000 dus. Er is zo veel informatie in de wereld
verzameld over die individuele maatregelen, dat het volgens mij nu tijd
wordt om eens na te gaan en achter elkaar te zetten wat nou effectief is en
wat minder effectief is. En ik denk dat dat vrij belangrijk is dat we dat
doen, in plaats van allemaal gereedschapsspullen te bewaren waar we
niet zo veel aan hebben.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

53

Minister Kuipers:
Zoals ik al heb aangegeven: het is gewoon belangrijk om in de tijd nog
een keer aan te geven wat er nou precies is gebeurd. Dat kan ook in het
buitenland. We hebben al eerder stilgestaan bij die landen, en ook nu
overigens. Die verschillende landen lopen telkens niet synchroon met hun
maatregelen, en zien dan ook verschillende effecten. En dat heeft van alles
te maken met de mate van naleving en andere zaken, maar dat is lastig. Er
is wel degelijk iets uit te destilleren, zelfs uit die 35.000 – ik weet niet
hoeveel het er precies zijn – onderzoeken over mondkapjes. Om het
precies, exact te kunnen zeggen ... Ik weet bijvoorbeeld wel dat, als het
goed is, er van die mondkapjes bepaalde meta-analyses zijn gedaan
waarin een effect beschreven is. Maar heel exact zeggen van «als we dit
middel inzetten, dan gaat dat een factor x ...», dat wordt lastig. Maar dat
van een betere onderbouwing deel ik.
De voorzitter:
Dank u wel. Dat was het antwoord, ja.
Minister Kuipers:
Wat betreft een toezegging om daar zeer uitgebreid onderzoek naar te
doen, een meta-analyse op die 35.000 onderzoeken van die mondkapjes:
dat is ondoenlijk.
De voorzitter:
Ja, mevrouw Agema, kort?
Mevrouw Agema (PVV):
Dat is toch heel erg flauw. Want vrijheidsbeperkende maatregelen zijn zeer
intens ingrijpend in het persoonlijke leven van mensen. En nu zitten we
toch weer met een gereedschapskist waarvan we weten dat een aantal
spullen die daarin blijken te zitten, gewoon niet goed werken. Ja, handen
wassen is de heilige graal van infectieziektebestrijding. Maar als het gaat
om de gouden standaard voor corona, dan zegt de WHO, en ons eigen
RIVM inmiddels ook, dat dat het inademen van elkaars adem is. Dat is dan
van bijvoorbeeld 10.000, en 99% daarboven en dan nog een keertje ...
De voorzitter:
Uw vraag?
Mevrouw Agema (PVV):
Waarom doet u dat wel bij mij de hele tijd, en niet bij mijn collega’s?
De voorzitter:
Ik deed dat ook al eerder.
Mevrouw Agema (PVV):
Goed. Handen wassen was heel weinig, hè, volgens die onderzoeken. En
dat wordt dan heel belangrijk gemaakt, dat handen wassen, terwijl het
niet inademen van elkaars adem heel veel effectiever is. Of het goed
ventileren, met 70% reductie in de bars, heel veel effectiever is. Dus daar
zoek ik naar: naar het niet zo ver ingrijpen in de persoonlijke vrijheden van
mensen, of daar niet zo gemakkelijk in ingrijpen.
Minister Kuipers:
Ik begrijp de vraag heel goed. Ik zou het net zo graag als mevrouw Agema
willen weten. Maar u ziet mijn aarzeling. Ik weet dat als je hier iets zinnigs
over wilt zeggen, dat buitengewoon lastig en veel werk is en dat de mate
van onzekerheid die je daarna krijgt, groot blijft. Dan staat of valt het nog
steeds met hoe individuele mensen bepaalde maatregelen naleven. We

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

54

hebben het nooit op een dergelijke manier gecontroleerd onderzocht. Het
is altijd in pakketten en voor het hele land. Dat gebeurt in het buitenland
ook.
Het wordt gewoon heel lastig. Daarom gaf ik in mijn inleiding al aan dat er
gewoon bepaalde basismaatregelen zijn die gelden: afstand houden, als je
dichterbij bent wel een mondkapje, goed ventileren, wel je handen
wassen, niet met je handen aan je gezicht zitten. Dat zijn allemaal factoren
die een rol spelen. Willen wij precies weten wat het effect is van handen
wassen, dan zal het buitengewoon lastig worden om dat boven water te
krijgen. Daarom mijn terughoudendheid om hier hele harde toezeggingen
over te doen. Ik ga u dan iets aanleveren waarvan u zegt: is dit het nu, is
er niet meer onderbouwing voor?
Mevrouw Agema (PVV):
Ik kan er gewoon met mijn pet niet bij dat dat soort zeer vergaande
vrijheidsbeperkende maatregelen en verplichtingen dan voor onze
overheid wel een optie blijven om toe te passen op 17,5 miljoen inwoners.
Minister Kuipers:
Als ik daar gelijk op mag reageren, we hebben in de afgelopen twee jaar
gezien – en je kunt van alles zeggen over het tempo waarin dat gebeurd
is – dat er als wij een stijging hadden van het aantal besmettingen en vaak
ook van het aantal ziekenhuisopnames, bij herhaling maatregelen
getroffen werden die leidden tot een demping. Dat was altijd in een fase
van: je doet het een en daarna is er een demping. Dat is een indicatie voor
het effect van die maatregel. Dat kan zijn door die maatregel en dat kan
zijn doordat er een alert is en een betere naleving, maar er gebeurde wat.
Wil je daarvoor al die maatregelen opnieuw toepassen? Liever niet. Dat is
wat mijn hele langetermijnbeleid en overigens ook het beleid van nu
ademt. Maar als de vraag is of je dat precies kunt aangeven, dan zeg ik:
dat gaat buitengewoon lastig worden.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Een van de verdedigingslijnen van de Minister voor de instandhouding
van deze wet is dat er anders ingeval van acuut gevaar wellicht geregeerd
moet worden via noodverordeningen of dat we misschien nog weken of
maanden moeten wachten totdat er een nieuwe wet is. Maar dat kan toch
veel sneller? Neem bijvoorbeeld de situatie in Sint-Eustatius, een
bijzondere gemeente. Een paar jaar geleden ging het daar niet goed, om
het eufemistisch te zeggen. Toen is er in het weekend een voorstel naar de
Kamer gestuurd. Op dinsdag heeft eerst de Tweede Kamer daarover
gedebatteerd en gestemd en op dinsdagavond de Eerste Kamer. Binnen
een paar dagen was er toen een nieuwe wet. Dat zou toch hier ook
moeten kunnen, in het geval dat er een hele acute dreiging komt?
Minister Kuipers:
Ik kijk even naar mijn back-up en daar krijg ik de respons dat het ging over
één specifiek artikeltje en niet over een compleet nieuwe wet.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Ook deze lijn zou ik begrijpen als de tekst van deze wet niet gewoon zou
blijven bestaan, maar het is niet zo dat deze wet niet meer geldt en dat we
de hele tekst dan niet meer hebben. De wetstekst ligt er dus in het geval
dat er een acute situatie ontstaat, kan toch gewoon de huidige wet gepakt
worden, die iets moet worden aangepast? Dan kan die ook binnen een
paar dagen door zowel de Eerste als de Tweede Kamer worden geloodst.
De Kamer heeft zich tot nu toe elke keer als er maatregelen moesten
worden getroffen, heel constructief opgesteld, omdat wij met elkaar
natuurlijk het risico van corona zien.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

55

Minister Kuipers:
Ik gaf in mijn inleiding al aan, en dat meen ik ook echt: ik ben nog maar
kort in deze positie, maar ik heb geen enkele twijfel of wat dan ook bij het
constructieve debat in uw Kamer, totaal niet. Zo mag u er van mij van
uitgaan, en dat hebt u in de afgelopen periode ook gezien, dat mijn inzet
ook in het kabinet zal zijn om zo terughoudend mogelijk met maatregelen
te zijn. Ik heb hier bewust voorgelegd dat er verschillende opties zijn. Ik
wil daarover graag met u in gesprek.
Ik zie wel dat je op het moment dat er iets gebeurt, snel ingrijpen nodig
hebt, zoals we in het verleden hebben gezien. Dan kun je het hebben over
opnieuw een traject Tweede Kamer, Eerste Kamer en een nieuwe wet. Je
kunt het ook hebben over besluitvorming over specifieke maatregelen en
daar het debat over hebben. Het traject is nu telkens met een tijdelijke
wet, die bewust ingestoken is op iedere keer drie maanden verlenging.
Dat is wat er nu voor de vijfde keer voorligt en gezien de timing en de
dynamiek hebben we de zesde in voorbereiding, terwijl het debat gevoerd
wordt over wat de verschillende opties zijn en waar de voorkeur naar
uitgaat.
De voorzitter:
Dank u wel. Mevrouw Westerveld, kort.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Mijn punt is nou juist het volgende. Een van de sterkste verdedigingslinies
die wordt gebruikt door zowel de Minister als een aantal coalitiepartijen,
is: als we deze wet niet verlengen, moet het straks óf opnieuw via
noodverordeningen, óf wij moeten weken of zelfs maanden wachten. Zo
staat het in de brief. Mijn punt is dat dit niet per definitie het geval is. Op
het moment dat er een nieuwe virusvariant komt, ligt er een wettekst en
kunnen de Eerste en de Tweede Kamer en ook de Raad van State op korte
termijn reageren. Dan kunnen wij binnen een paar dagen instemmen met
een nieuwe wet. Daarom begrijp ik deze verdedigingslijn van het kabinet
niet goed.
Minister Kuipers:
Ik ben bang dat ik een beetje in herhaling val. Dat is helemaal niet om
mevrouw Westerveld daarmee gerust te stellen of teleur te stellen. Er is
nu een kapstok, een vehikel waaronder je maatregelen kunt treffen. Of we
die maatregelen ook daadwerkelijk treffen, is, als we dat al doen, een
onderwerp van gesprek. Maar dan hebben we daar een kader voor.
Overigens is dat een zesde versie, zoals die nu voorligt, die in de
voorbereiding na een motie hier en ook een motie in de Eerste Kamer,
sterk uitgekleed is, op allerlei gronden die ik net heb opgenoemd.
Als u zegt dat u dat liever niet wilt, dan is dat een optie. Ik zou het graag
willen, voor het geval dat het nodig is – en ik heb al aangegeven dat ik de
kans daarop voor de komende periode vrij klein acht – voor de resterende
periode van de vijfde verlenging en, laten we er voorzichtig van uitgaan,
misschien ook wel, als we het zouden doen, voor de drie maanden in de
zomerperiode. Maar als het nodig is, of dat nou met een zesde verlenging
is of met een tussenwet – ik laat me daar even niet over uit – dan zou ik
graag het gesprek willen hebben over welke maatregelen, in plaats van
eerst nog weer het gesprek te hebben over welke wet. Dat is mijn
voorkeur.
Nogmaals, ik ben er nog maar heel beperkt bij betrokken, maar ik heb al
met u en met de Eerste Kamer gesproken over de vierde verlenging en
over de vijfde verlenging. En straks gaan we het hebben over de zesde
verlenging. Ik zit net als u te zoeken naar iets anders. Maar ik zou het heel
vervelend vinden als we nu niks doen en we straks, als we binnen
afzienbare tijd toch weer iets zouden moeten doen, waar een reële kans

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

56

op is, bijvoorbeeld mondkapjes in het openbaar vervoer of wat anders,
eerst weer over een wet moeten gaan praten.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Ik wil toch eens wat duidelijkheid hebben. Soms raak ik het spoor een
beetje bijster. Ik hoorde de Minister spreken over 4,7 miljoen besmettingen. Maar hoe zit dat nou? We hebben het over 4,7 miljoen positieve
PCR-tests. Misschien is het dom dat ik dit vraag, maar ik raak hier altijd
van in de war. Zijn die 4,7 miljoen nou positieve tests, of zijn dat besmettingen? Als je positief getest wordt, hoef je niet besmettelijk te zijn. Kan de
Minister dat gewoon eens in heel simpele taal uitleggen? Ik krijg hier veel
vragen over, maar dan weet ik zelf ook het antwoord niet.
Minister Kuipers:
Natuurlijk, met veel plezier. Zeker als daar veel vragen over zijn. De
PCR-test is gebaseerd op het aantonen van het virus zelf. We hebben het
hier eerder weleens gehad over het bepalen van antistoffen in het bloed.
Die antistoffen heb je nadat je gevaccineerd bent of het virus hebt
doorgemaakt. De PCR-test is gebaseerd op het aantonen van het virus
zelf. Op het moment dat je via een PCR-test positief getest wordt, draag je
het virus bij je. De normale term is dan dat je besmet bent. Op een
gegeven moment klaar je het virus door je afweer en wordt de PCR weer
negatief. Dan heb je nog wel antistoffen.
Als je het virus bij je draagt, kun je het virus ook uitdragen. We hebben het
net gehad over druppeltjes en over hoesten. De mate waarin je anderen
kunt besmetten, hangt enigszins af van hoeveel virus je bij je hebt en hoe
je je gedraagt. Als je veel virus bij je hebt en je bent flink aan het hoesten,
dan is dat wat anders dan wanneer je maar weinig virus bij je hebt en je
zeer terughoudend bent, een beetje afstand houdt et cetera. Een positieve
PCR wil dus niks anders zeggen dan: die persoon heeft op dit moment het
virus bij zich en is dus besmet met het virus. Dat is een beetje semantiek,
maar dat is wat het is.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Goed, dat is duidelijk. Maar die personen hoeven dus niet per se
besmettelijk te zijn.
Minister Kuipers:
Alleen als ze heel netjes ... Besmettelijk wil zeggen: je kunt een ander
besmetten. Normaal gesproken zit dat virus in je uitademingslucht of in
de druppeltjes die je verspreidt en daar kun je een ander mee besmetten.
Maar als de virusdichtheid gering is, heb je minder kans dat je een ander
besmet dan wanneer je heel veel virus bij je hebt. Dat varieert altijd een
beetje, ook in de cyclus van een besmette persoon. In het begin heb je
weinig, dan wordt het veel meer, en op een gegeven moment dooft het
weer uit. Het wordt wel een heel technisch verhaal, met excuses daarvoor.
Maar eigenlijk is het inderdaad heel simpel.
De voorzitter:
Dank u wel. Ik stel voor dat u omwille van de tijd doorgaat met het
volgende blokje.
Minister Kuipers:
Ik denk bij zulke zaken altijd: als de uitleg niet begrijpelijk is, dan doe je als
uitlegger wat verkeerd, want het is echt simpel. Ja, toch?
Goed, het volgende blokje: de overbruggingswet. Mevrouw Westerveld
vroeg of die overbruggingswet een tijdelijke wet suggereert. Wat is dat?
Hoelang gaat die gelden? Wat is de meerwaarde boven een directe
aanpassing van de Wpg? En op welke manier worden grondrechten beter
beschermd dan met de Twm? Mevrouw Kuiken voegde daaraan toe: stel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

57

dat we daartoe overgaan, hoelang geldt dat dan? En: wat is de stok achter
de deur om tot een nieuwe Wpg te komen? Mevrouw Paulusma vroeg:
welke artikelen moeten er minimaal in zo’n tijdelijke wet staan en welk
juridisch kader past daarbij?
Voorzitter. Een brede herziening van de Wpg in het kader van pandemische paraatheid is, zoals gezegd, niet op korte termijn voor elkaar te
krijgen. Daar zijn ook een aantal zaken voor nodig. Dat zijn onder andere
de evaluaties die nu worden uitgevoerd, ook de recente evaluatie van de
Wet veiligheidsregio’s et cetera. Een overbruggingswet zou tot die tijd het
wettelijk kader moeten bieden voor eventuele verplichtende maatregelen
ter bestrijding van COVID-19. Als we voor de herziening van de Wpg in
een fase komen waarin duidelijk blijkt dat het niet meer nodig is om
verplichtende maatregelen te treffen, dan kan die overbruggingswet ook
gewoon worden ingetrokken. Dan hebben we verder niks totdat de
Wpg-aanpassing er is.
Een verschil met de Twm is dat de overbruggingswet zich richt op wat
nodig is voor een langere termijn dan drie maanden. Het was een terechte
opmerking dat we nu praten over de vijfde verlenging en een eventuele
zesde, met de vraag hoelang nog. Wel zullen in de overbruggingswet voor
een deel dezelfde onderwerpen moeten worden geregeld die ook in de
Twm zijn geregeld. Wat betreft de grondrechten gaat het met name om
het opnemen van bevoegdheidsgrondslagen en waarborgen voor
proportionaliteit van maatregelen. In dat verband kunnen we bij het
opstellen van de overbruggingswet ook bekijken of de soms algemene
grondslagen die in de Twm staan juridisch anders kunnen worden
vormgegeven.
Wat betreft de vraag welke bevoegdheidsgrondslagen hier minimaal in
moeten, is nu de gedachte dat dat sterk overeen zou kunnen komen met
dat wat er in het eerste concept van de zesde verlenging staat. Dat kan in
ieder geval als uitgangspunt genomen worden. Dat is nadrukkelijk verder
ingekaderd dan dat wat nu in de vijfde zit, waarover we het vandaag
hebben.
Voorzitter. Dan was er een vraag van mevrouw Westerveld ten aanzien
van de motie-De Boer. Waarom is er geen uitvoering gegeven aan de
motie-De Boer om een tussenwet op te stellen? We hebben het al
genoemd. Op 31 maart heb ik u geïnformeerd over de drie opties voor een
wettelijke grondslag voor de bestrijding van COVID-19 op de langere
termijn. Ik heb ook aangegeven dat ik graag van u en van de Eerste Kamer
verneem hoe u tegen die opties aankijkt. Als er draagvlak voor een
tussenwet is, dan zullen we die, zoals gezegd, voortvarend tot stand
brengen.
Dat sluit aan bij een vraag van mevrouw Tielen: kunt u het tijdspad
daarvoor schetsen? Kunt u ervoor zorgen dat er geen zevende verlenging
nodig is en hoever zijn we met de voorbereiding? Het zal niet verbazen dat
ik de balans wil bewaken tussen voortvarendheid – ik wil af van een
discussie over een vijfde, een zesde en drie maanden – en een zorgvuldig
proces. Ik heb nu de opties voorgelegd en neem uw zienswijzen graag
mee in de verdere besluitvorming. Als we tot zo’n tussenwet zouden
besluiten, dan zal ik alles op alles zetten om die wet zo snel mogelijk, zo
kort mogelijk na het zomerreces en in ieder geval voor Prinsjesdag in te
dienen. Voor het zomerreces is helaas niet haalbaar vanwege het nog te
doorlopen proces, waaronder advisering van de Raad van State.
Mevrouw Tielen vroeg tevens: is de overbruggingswet een wet zoals alle
andere en kunnen we erop rekenen dat de rol van beide Kamers wordt
meegenomen? Het antwoord daarop is: ja, dat is dan een wet zoals alle
andere. Dat betekent dat die uiteraard door de Tweede en de Eerste Kamer
zal worden behandeld en dat bij de totstandkoming vanzelfsprekend ook
de rol van beide Kamers aan de orde zal komen en zo ja, hoe daar
invulling aan kan worden gegeven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

58

Dan de laatste vraag van mevrouw Tielen in dit blokje: op welke wijze gaat
de Minister in gesprek met de sectoren, sociale partners en de samenleving over een dergelijke wet en kunnen die gesprekken al plaatsvinden
voor de zesde verlenging? Zoals u weet heb ik op 1 april de langetermijnstrategie gestuurd. Uitgangspunt daarbij is een veel grotere rol voor alle
verschillende maatschappelijke sectoren. Daarmee voeren we al enige tijd
het gesprek om gezamenlijk in te zetten op het zo veel mogelijk en zo lang
mogelijk openhouden van de maatschappij, ook als we te maken krijgen
met een opleving van de epidemie. Dat vraagt wat, niet alleen voor het
voorkomen van ziekte, maar ook voor het voorkomen van uitval van
personeel. Kijk naar de aantallen van 4,7 miljoen gedocumenteerde
besmettingen in drie maanden en naar wat er de voorgaande twee jaar is
gebeurd is. Stel dat we zonder maatregelen vanaf half september weer
een opleving zouden krijgen – ik zeg nadrukkelijk «stel dat» – en het virus
zich gedraagt zoals het zich de afgelopen twee jaar gedragen heeft, dan is
dat een opleving van half september tot half april volgend jaar. Als het in
dezelfde aantallen gaat als we nu gehad hebben, dan moeten we niet
verbaasd zijn als dat, in plaats van in drie maanden 4,7 miljoen, in zeven
maanden 10 miljoen besmettingen zou kunnen opleveren. Dat zou dus
ook kunnen betekenen dat werkgevers en werknemers met hun collega’s
langdurig aankijken tegen getallen van 10% of meer ziekteverzuim. Dat
alleen al betekent dat het verstandig is dat men ook in de eigen omgeving
kijkt: wat kunnen wij doen om de kans op besmetting in onze eigen
omgeving zo veel mogelijk te mitigeren met maatregelen als ventilatie,
het zo nodig beschikbaar stellen van testen, het bij meer infectiedruk weer
stimuleren van hybride werken, et cetera?
Tot zover dit blokje, voorzitter.
De voorzitter:
Mevrouw Bikker heeft een vraag naar aanleiding van dit blokje.
Mevrouw Bikker (ChristenUnie):
Als ik de Minister zo hoor en het goed uitreken, dan betekent het dat hij
zelfs opgaat voor een zevende verlenging voordat het overbruggingswetsvoorstel er is. Eerlijk gezegd vind ik dat wel een hele rit die we dan nog
met elkaar te maken hebben. De Minister schetst al richting de zesde
verlenging wat zijn gedachten zijn rond een afgeslankt wetsvoorstel wat
die overbruggingswet zou inhouden. Hij haalt nu al het net op bij deze
Kamer en vermoedelijk binnenkort in de Eerste Kamer hoe dat
wetsvoorstel eruit zou kunnen zien. Heeft hij nog versnellingsopties in the
pocket of moeten we daar als Kamer naar gaan kijken? Want dit wordt nog
wel heel lang.
Minister Kuipers:
Versnellingsopties in the pocket? U ziet mij al even kijken naar degenen
die mij begeleiden. Hiervoor zat ik er met één en nu zit ik er met twee. Ik
zei al dat ik echt alles op alles wil zetten, want ik wil net als u eigenlijk af
van die iedere drie maanden. Maar ik moet ook reëel zijn. Ik weet niet of
het sneller kan. Versnellingsopties? Kan dit nog sneller dan binnen drie
maanden? Straks is het de zesde: drie maanden en een paar weken. Nou,
dat wordt spannend.
De voorzitter:
Uw tweede vraag, mevrouw Bikker. Kort.
Mevrouw Bikker (ChristenUnie):
We hebben over dit type wetgeving al veel gesproken. Ook de Raad van
State heeft al velerlei advies gegeven en gaat dat ook weer doen richting
de zesde verlenging. En de Minister heeft nog gezegd dat er een grote
herziening komt van de Wpg. Dus alles wat dan nog onvolmaakt is – en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

59

misschien dat we het net niet helemaal volmaakt krijgen, maar kunnen we
toch richting die kant gaan – kan ook nog in die grote herziening komen. Ik
zou de Minister dus willen vragen om niet de complete volmaaktheid te
betrachten, maar juist efficiënt dat slanke wetsvoorstel zo snel mogelijk
hierheen te brengen.
Minister Kuipers:
Ik hoor dit heel goed. Ik heb morgen een overleg met de Raad van State
over wat de opties zouden moeten zijn. Ik wil daarna graag laten horen
wat een tree zou kunnen zijn als u inderdaad zou besluiten dat dit een
optie is, of als u zegt dat u het antwoord sowieso wilt weten. Mijn inzet
was vanuit de vraag: stel dat we deze kant op gaan, hoe snel kan het dan?
Mevrouw Van den Berg (CDA):
Ik wil daar graag even op aansluiten. Mevrouw Westerveld vroeg net: wat
zouden dan de contouren van zo’n overbruggingswet zijn? De Minister gaf
daarop het volgende antwoord: dat zijn de dingen die nu in het voorstel
voor de zesde verlenging staan. Dan denk ik: copy-paste. Dus wat is dan
het probleem om dit binnen een paar weken naar de Kamer te sturen? Ik
zou het toch echt een probleem vinden als wij dan nog over de zesde
verlenging praten – die gaat in op 1 juni – en dat wij niet in staat zijn om
ervoor te zorgen dat wij voor september een overbruggingswet hebben,
terwijl de Minister nu al aan mevrouw Westerveld aangeeft dat hij de
contouren daarvan beschikbaar heeft.
Minister Kuipers:
Ik kom dan echt op een herhaling van mijn antwoord. Ik begrijp het
ontzettend goed. Het is hetzelfde streven. Stel dat u aangeeft dat u deze
route wilt volgen. Laat ik er gewoon na het overleg met de Raad van State
even op terugkomen wat de termijnen zouden kunnen zijn.
De voorzitter:
Dank u wel. Mevrouw Westerveld. Dat was dan uw vierde.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Ja, maar dit is wel een belangrijk onderwerp. Waar is die overbruggingswet dan anders dan de voortzetting van de huidige wet, die zesde
verlenging?
Minister Kuipers:
Dan komen we een beetje bij de discussie over aan de ene kant de zesde
verlenging en die net drie maanden continueren, en aan de andere kant
de zorgvuldigheid. Ik gaf net aan – dat was de vraag van mevrouw Tielen –
wat je als leidraad zou moeten gebruiken in zo’n overbruggingswet: dat
zijn de onderwerpen die nu nog in het concept van die zesde verlenging
zitten. Dat moeten we gebruiken. Maar dan moeten we wel de zorgvuldigheid in acht nemen en daar ook verschillende gesprekken met collega’s
over hebben. Om dat hier nu zo aan te geven, is helaas net iets te veel
gevraagd.
De voorzitter:
Volgens mij kunt u door met het volgende blokje.
Minister Kuipers:
Dan komen we bij het blokje pandemische paraatheid. Dat hoort ook bij
de aanpassing van de Wpg. Uw kamer heeft vragen gesteld over de
aanpassing van de Wpg met het oog op toekomstige pandemieën. Ik vind
het van belang om die aanpassing te baseren op onder andere de
evaluaties van de COVID-19-pandemie en de evaluatie van de nood- en
crisiswetgeving. Tegelijkertijd wil ik niet wachten op een totale evaluatie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

60

en wil ik op korte terwijl aan de slag om onderdelen van de Wpg te
versterken. Bijvoorbeeld het Verwey-Jonkerrapport over het versterken
van de publieke gezondheid heeft al inzichten opgeleverd die nu worden
uitgewerkt. Ik ben dan ook al gestart met een traject voor de benodigde
aanpassing van de Wpg. Over het tijdspad dat al is genoemd, informeer ik
binnenkort in de beleidsagenda pandemische paraatheid. Als ik daar vast
op vooruitloop, dan kan ik zeggen dat ik verwacht u eind van dit jaar op
hoofdlijnen te kunnen informeren over het wetsvoorstel inzake de
aanpassing van de Wpg. Naar verwachting zal ik dat wetsvoorstel in het
voorjaar van 2023 naar uw Kamer kunnen sturen.
Mevrouw Bikker vroeg of ik kan vertellen wat er nu al in de Wpg mogelijk
is aan bestrijdingsmaatregelen bij een ziekte die als A-ziekte is aangemerkt. Ook vroeg zij of het OMT-advies kan aangeven bij welke epidemiologisch beeld deze maatregelen voldoende zijn. Het is belangrijk om te
constateren dat de Wpg op dit moment slechts de mogelijkheid geeft om
individuele maatregelen op te leggen – dus maatregelen aan individuen –
zoals isolatie en quarantaine. Dat betekent dus geen algemene maatregelen als de anderhalvemetermaatregel of andere zaken.
Mevrouw Van den Berg gaf aan dat de langetermijnopties voor de
wettelijke grondslag tijdelijk zijn totdat de Wpg structureel wordt
aangepast, maar dat kan pas na de brief over de pandemische paraatheid.
Zij vroeg hoe andere landen hiermee omgaan. Elk land kent een ander
juridisch kader voor de bestrijding van het virus. Zo zijn er bijvoorbeeld
landen die eerder een noodtoestand hadden uitgeroepen om maatregelen
te treffen. Het is erg lastig om individuele landen allemaal met elkaar te
vergelijken.
Voorzitter. Dan kom ik bij het mapje maatregelen, inclusief ctb. Mevrouw
Westerveld zei dat op veel scholen de ventilatie niet op orde is. Zij
noemde veel te kleine ruimtes die nog steeds niet zijn aangepast en het
gratis verstrekken van zelftesten dat niet is geregeld, en zei dat het
moeilijk uit te leggen is dat de meest basale zaken nog niet geregeld zijn
om besmettingen zoveel mogelijk tegen te gaan. Zij vroeg hoe de Minister
dat uitlegt. Ik ben de hele tijd vrij breed in overleg met sectoren, die ik niet
allemaal zal benoemen, om te kijken op welke wijze zij kunnen worden
gefaciliteerd en welke maatregelen zij ook nemen. Dat doe ik nadrukkelijk
voor een deel met mijn collega’s van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
en van Economische Zaken, voor een deel ook separaat in een soort
klankbord en nadrukkelijk met groepen tezamen zodat men ook van elkaar
hoort, bijvoorbeeld over de goede voorbeelden die de sport al heel vroeg
liet zien.
Zoals u weet is de langetermijnstrategie zoveel mogelijk gericht op het
openhouden van de maatschappij. Dat vraagt, zeker bij de besmettingen
die ik net al noemde uit de afgelopen drie maanden, om op iedere plek
ook separaat te acteren. Dat vraagt dan bijvoorbeeld om een goede
inrichting van ventilatie, maar ook om het blijven toepassen van bepaalde
basismaatregelen. Als het erom gaat waar dat meer of minder op orde is,
deel ik helemaal de constatering van mevrouw Westerveld dat dat lang
niet altijd in een keer gevolgd wordt en dat het lastige nieuws is dat als wij
vanuit de overheid zeggen dat wij bepaalde verplichtende maatregelen
opheffen, veel mensen dat zo interpreteren dat er dus geen probleem
meer is en dat zij dan dus niks hoeven te doen. Vandaar dat ik nu telkens
het beeld schets dat, helemaal los van de druk op de zorg, als wij rekening
houden met het aantal besmettingen dat we de afgelopen drie maanden
hebben gezien en met de impact op uitval door ziekte, het gewoon al
verstandig is om op je eigen werkplek maatregelen te nemen. Dat is de
discussie nu. Vandaar ook het delen met elkaar van de beelden en de
maatregelen van anderen.
Mevrouw Bikker vroeg hoe de reflex wordt voorkomen om naar
zwaardere juridische maatregelen te kijken voor mogelijke toekomstige
gevaren. Zoals al aangegeven, streven we in het langetermijnbeleid echt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

61

naar een open samenleving zoveel als mogelijk, ook wanneer we in een
ongunstig scenario komen. Overigens met de kanttekening erbij, die ook
heel lastig is, zoals mevrouw Kuiken en mevrouw Westerveld aangaven,
dat dit ook impact heeft, zeker in het gevoel, voor mensen die een
kwetsbare gezondheid hebben. Je kunt iedereen in de directe omgeving
vragen om daar rekening mee te houden, maar dat gebeurt lang niet
altijd, zoals we zonet al hoorden. Dus dat is een heel lastig dilemma en
een heel lastige balans. Dat betekent ook dat, als we in een ongunstig
scenario komen en we zoveel mogelijk open willen blijven, we kijken naar
het benadrukken van de maatregelen die op allerlei plekken nodig zijn. Ik
noem zo nodig een snel op te schalen vaccinatieprogramma, een
medicatieplan. U hebt het in de langetermijnbrief kunnen lezen, ook
optimalisatie van regie in de hele zorgketen en waar nodig ook uitbreiding
van capaciteit, met alle lastige uitdagingen die daarbij zitten. Dus een
breed pakket en zo laat mogelijk ook grijpen naar bepaalde juridische
stappen.
Mevrouw Agema vroeg of de Minister bereid is om een onderzoeksgroep
in te richten voor onderzoek naar welke maatregelen effectief zijn. Daar
hebben we het zonet al over gehad. Ik voeg eraan toe dat ik ook voor het
langetermijnbeleid uitdrukkelijk het RIVM gevraagd heb om te kijken naar
covidmodellering. Kunnen we ook dat breder doen?
Voorzitter. De heer Omtzigt, mevrouw Agema en mevrouw Paulusma
vroegen naar ventilatie, het Bouwbesluit en wat de geldende norm is. Uit
de RIVM-modellering die we hebben laten uitvoeren, blijkt dat er een
grote risicoreductie zit tussen wel ventileren en niet ventileren. Dat is wel
heel abstract, heel zwart-wit. Dus gebruik allereerst wat je hebt, regel het
goed in en zorg dat het werkt.
In de gesprekken met sectoren over langetermijnstrategie, zoals ik net al
aangaf, is ventilatie op tal van plekken ook een hele belangrijke. Eens te
meer uiteraard in al die sectoren waar meer mensen in een binnenruimte
voor langere tijd bij elkaar zitten. De aanpak van ventilatie in het onderwijs
is al geïntensiveerd. Verder kijkt het Ministerie van BZK of ventilatie-eisen
voor horeca, zoals nu opgenomen in de Trm, ook opgenomen kunnen
worden in een Bouwbesluit. Maar ook een aanpassing hiervan vergt
minimaal zes maanden. Ik geef dan maar even de informatie door die ik
zelf krijg.
Dan vroeg de heer Omtzigt of de regering echt van plan is om door te
gaan met het ctb en, indien ja, waarom de PCR-testen worden afgeschaald
en waarom het RIVM-advies niet wordt overgenomen om op de website
zelf positieve testen door te geven. Op dit moment is het ctb al lange tijd
niet actief. En we hebben nog enige tijd een 1G-beleid gehad voor een
hele specifieke setting. Zoals ik al eerder heb aangegeven in gesprekken
met uw Kamer zie ik het ctb enkel en alleen in een setting waarbij je aan
de ene kant veel besmettingen hebt en stuurt op het zo open mogelijk
houden van de maatschappij, maar toch bepaalde maatregelen moet
nemen. Ook dan is het de vraag of in die setting met het aantal besmettingen en die variant en die vaccinatie- of immuniteitsgraad het ctb
effectief is. Doorgaan met het ctb is niet hetzelfde als het gebruik van het
ctb, verre van. Dan doe ik dus nu ook niet.
Wat het afschalen van de PCR-testen betreft geldt dat voor de meeste
mensen een zelftest goed genoeg is. We hebben in de afgelopen periode
gezien dat het aantal PCR-testen dat gedaan werd na een positieve zelftest
heel hoog was. We zagen dat ook terug in een zeer hoog positiviteitspercentage van de PCR’s. De meeste mensen hadden thuis al een test gedaan
en gingen dan voor een PCR ter bevestiging. Qua informatie helpt dat
maar beperkt mee.
Het is wel degelijk zinvol om zicht te houden op het verloop van een
pandemie, maar het RIVM geeft aan dat het dat ook op andere manieren
kan doen, onder andere via dat rioolwater, dat een landelijk netwerk is. Ze
doen dat bijvoorbeeld met influenza normaal ook, voor covid al, met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

62

specifieke pilots. Maar als een individu zegt dat hij graag een herstelbewijs wil ... Mensen kunnen nog steeds naar een GGD en kunnen zich
laten testen. Alleen het aantal locaties met beschikbaarheid daarvan wordt
minder, want het aantal testen is minder. Ook voor specifieke groepen en
anderen, mensen die zelf niet kunnen testen of mensen die omgaan met
hele kwetsbare personen, met een positieve zelftest die toch nog een PCR
willen of een extra test willen, blijft de GGD-mogelijkheid bestaan.
Het zelfmeldportaal voor een eigen test is erg afhankelijk van een stabiele
bereidheid, maar ook een goede controle. Het is echter niet noodzakelijk
voor goed zicht op het virus. Als we zoiets zouden doen, vraagt dat ook
iets bij het delen van bepaalde gegevens. Het zijn feitelijk medische
gegevens die je als individu moet delen. Dus daar moeten we een en
ander voor inregelen. Voor nu, voor de bevestiging van de infectie zelf,
hebben we het voor de meeste mensen niet nodig.
Mevrouw Bikker vroeg over het ctb of de Minister het ermee eens is dat
het alleen proportioneel is als het effectief is. Dan is het antwoord – ik gaf
het zonet ook al – ja, absoluut. Nu is het niet proportioneel, is het niet
nodig en daarom wordt het nu ook niet ingezet.
Mevrouw Bikker vroeg aanvullend wanneer het ctb als beleidsinstrument
geheel kan worden ingetrokken; wat is daarvoor nodig? Zoals zonet al
aangegeven zitten we op dit moment in een transitiefase. Nu hebben we
het zeker niet nodig, maar ik kan niet uitsluiten dat in de toekomst toch
weer een discussie zou kunnen ontstaan over de moeilijke spagaat tussen
zaken als zoveel mogelijk openhouden en wel een vorm van een ctb. Laat
ik er wel bij zeggen dat er op de meeste plekken waar we tot nu toe een
ctb hebben gehad een beleid was op basis van 3G. Dat betekende dus of
vaccinatie, of een herstelbewijs, of een test. Als je een van die drie koos
betekende dat dus in essentie geen uitsluiting van mensen, maar dan
moest je je wel laten testen, of je moest een herstelbewijs hebben, of je
moest gevaccineerd zijn.
Mevrouw Agema vroeg hoeveel vaccinaties je moet hebben om een
coronatoegangsbewijs te krijgen. Even in lijn, we zetten het ctb alleen in
als het effectief is. Op dit moment geldt nog steeds met Europese
synchronisatie de voorwaarde, die we nu niet gebruiken, als je het ergens
in Europa nodig zou hebben, van 270 dagen na je laatste vaccinatie en 180
dagen na een herstel.
De heer Van Haga vroeg tot slot of de avondklok proportioneel is en of het
inzicht inmiddels is bijgesteld. Het antwoord daarop is dat dit, gezien de
zwaarte van het middel, alleen in zeer uitzonderlijke situaties zou worden
toegepast. De basis voor een avondklok zit niet meer in de Twm.
De voorzitter:
Dank u wel. Dat is het einde van het blokje. Dan geef ik eerst mevrouw
Agema het woord. Ik zal u niet interrumperen maar ik vraag u nu wel.
Mevrouw Agema (PVV):
Ik vraag u om dat ook bij de collega’s te doen.
De voorzitter:
Dat doe ik zeker; dat doe ik de hele tijd. Maar gaat uw gang.
Mevrouw Agema (PVV):
Dank u wel, voorzitter. Als de Minister het coronatoegangsbewijs wil
houden, dan moet hij er natuurlijk ook goed over nagedacht hebben hoe
hij dat dan gaat uitvoeren op het moment dat hij het weer wil invoeren. Ik
begrijp dat sinds vandaag het grootschalig testen is gestopt bij de GGD’s
en dat de hoeveelheid testen die kunnen worden afgenomen ook wordt
afgeschaald. Maar het herstelbewijs is een van de drie G’s. Dat kan de
overheid dus niet meer leveren op het moment dat die GGD’s worden
afgeschaald naar een minimumaantal. Dan vervalt een van de drie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

63

voorwaarden voor het coronatoegangsbewijs, dus hoe kan de Minister
dan het coronatoegangsbewijs houden? Hetzelfde geldt natuurlijk voor de
hoeveelste prik. De Minister is nu de vierde prik aan het uitrollen, alleen
onder 60-plussers, maar van alle andere volwassenen van boven de 18
heeft de helft al niet de derde prik gehaald. Voor al die andere mensen
gaat die vierde prik dus verlopen, want de Minister heeft die alleen maar
aangeboden aan 60-plussers en niet aan de rest. In het najaar gaat hij de
vijfde prik aanbieden, waarschijnlijk ook alleen aan 60-plus. Dus hoe gaat
hij die coronatoegangsbewijzen dan weer in het leven roepen?
De voorzitter:
Allereerst: stel dat mensen hechten aan een herstelbewijs, dan is er nog
steeds de mogelijkheid om je te laten testen bij de GGD. Alleen is het niet
meer het advies, wat het eerder wel was, voor iedereen die thuis een
zelftest heeft gedaan die positief is, om alsnog naar de GGD te gaan
waardoor wij per dag exact kunnen zeggen dat er zoveel duizend of zoveel
honderd infecties waren. Dat hebben we niet meer nodig op dit moment.
Sluit de Minister het uit dat dat in de toekomst op enig moment weer
nodig zou zijn? Nee, dat sluit ik niet uit, maar op dit moment hebben we
het niet nodig. Dus mensen die een positieve zelftest hebben kunnen daar
gewoon op acteren en in isolatie blijven omdat ze niet meer nodig
hebben. Stel dat mensen zeggen: ja, maar ik wil heel graag dat herstelbewijs, dan kunnen ze daarvoor naar de GGD en dan is die mogelijkheid
nog steeds voorhanden. Dus wil je dat gebruiken om wat voor reden dan
ook, dan kan dat. Ten aanzien van de prik geldt op dit moment 270 dagen
na je laatste prik. Dat is op dit moment ook in Europees verband zo.
Bieden we die prik daarvoor aan aan iedereen? Nee, daar moet wel een
indicatie voor zijn. En nogmaals, op dit moment gebruiken wij geen
coronatoegangsbewijzen en ik voorzie voor de korte termijn ook niet dat
we dat gaan doen, maar ik sluit het niet uit.
Mevrouw Agema (PVV):
Deze verdedigingslijn is echt zo lek als een mandje. Want als het 270
dagen is na de laatste prik, dan vervallen dus al die coronatoegangsbewijzen op enig moment, maar de Minister biedt de prik nu alleen nog
maar standaard aan aan 60-plus en niet aan de rest van Nederland, voor
wie het coronatoegangsbewijs dus gewoon afloopt.
Een tweede punt waar ik het bij mijn vragen vandaag al over had, is het
herstelbewijs. Als het herstelbewijs een van de drie G’s vormt van het
3G-beleid en als de overheid stopt met grootschalig testen omdat dat niet
zo heel erg meer nodig is – daar ben ik het helemaal mee eens – dan
vervalt dus ook een van die drie G’s. Het herstelbewijs was 190 dagen
geldig, maar de rijksoverheid zegt: als jij corona hebt gehad, moet je niet
binnen drie maanden ook een vaccin nemen. Maar als je corona hebt
gehad met een zelftest thuis en je gaat dus niet dat herstelbewijs halen,
maar vervolgens liert corona op en voert de overheid opnieuw het
coronatoegangsbewijs in, dan moet je dus heel snel een vaccin gaan
halen, wat je niet kunt krijgen, want je hebt de afgelopen drie maanden
ook niet corona gehad. Dus de verdedigingslijn is hartstikke lek op twee
punten als het gaat om de coronatoegangsbewijzen.
Minister Kuipers:
Voorzitter. Die kwalificatie laat ik graag aan mevrouw Agema. Ik denk dat
dit buitengewoon gesloten is. Voor veel mensen is er geen noodzaak meer
om een positieve zelftest te laten bevestigen bij de GGD, met als
aanvulling dat daarmee dus de GGD’s ook niet meer per dag het exacte
aantal gedocumenteerde besmettingen kunnen laten zien. Maar zegt een
individu «ik wil heel graag die bevestiging, om wat voor reden dan ook,
omdat ik het heel graag heel precies wil weten, of vanwege mijn
omgeving, of omdat ik zelf niet kan testen, of omdat ik het graag

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

64

mogelijkerwijs in de toekomst wil gebruiken als een herstelbewijs», dan
kan hij daarvoor naar een GGD. Alleen wordt het aantal locaties kleiner.
Maar iedereen die dat wil voor een herstelbewijs kan daarvoor nog steeds
naar de GGD en daar wordt ook gewoon over gecommuniceerd.
Dan ten aanzien van de vaccinatie. Ik krijg even, met veel dank voor mijn
rechterbuurvrouw, door dat die vaccinatie of dat herstel regulier is gesteld
op 270 dagen en na een booster of een aanvulling tot nu toe onbeperkt. Is
dat een indicatie om je prik te halen? Nee, dat moeten individuen zelf
weten, zoals ik ook vaak in uw Kamer heb gezegd. Dus je kunt alles doen
wat je wilt. Je kunt je laten vaccineren, je kunt wel of niet een herhaalprik
halen; dat is wel het advies dat wij geven om allerlei redenen. Maar als
mensen dat liever niet willen, dan kunnen ze als ze dat willen voor een ctb
naar de GGD en zich laten testen, en dan kunnen ze ook regulier als ze
ergens naartoe willen in het buitenland – want in Nederland hoeft het nu
niet – ook daar een test doen, dan heb je ook een ctb.
Mevrouw Agema (PVV):
Ik stop er wel mee, voorzitter, maar er klopt helemaal niets meer van.
De voorzitter:
Dank u wel. Ik geef eerst het woord aan de heer Omtzigt, want hij had als
eerste ook een vraag.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Ik vrees dat mijn vraag in het verlengde ligt van die van mevrouw Agema.
Ik ben geen voorstander van het ctb, maar als je dat ctb wilt gebruiken,
dan voorzie ik dat op een gegeven moment de pandemie weer opleeft en
dan wil je het acuut kunnen inzetten. Dan wil je binnen een paar dagen het
ctb kunnen activeren; dan wil je niet een maand wachten. We zien op dit
moment dat 63,5% van de Nederlanders boven de 18 een booster gehad
heeft, 37,5% niet. Dat zijn dus grofweg 3 tot 4 miljoen Nederlanders die
geen booster hebben en die dus niet een vaccinatiebewijs hebben, want
alle oorspronkelijke vaccinaties zijn al over die 270 dagen heen. We zien
dat herstelbewijzen er nu ook in de publiciteit alleen aan gelinkt worden of
je naar het buitenland gereisd hebt. Er wordt niet gezegd: u heeft straks
een herstelbewijs nodig omdat we misschien het coronatoegangsbewijs
weer hebben. Dus dan doet zich de situatie voor dat de regering zegt: wij
willen snel dat coronatoegangsbewijs, daar zijn we op zich geen
voorstander van maar dat willen we. Maar dan zul je acuut prikstraten
moeten hebben om een paar miljoen mensen de gelegenheid te bieden
om zich te laten vaccineren, ofwel een paar miljoen mensen zich dagelijks
te laten testen, ofwel die herstelbewijzen met terugwerkende kracht aan te
vragen. Je loopt gewoon helemaal tegen de muur als je dat coronatoegangsbewijs van de ene op de andere dag wilt invoeren. Dus als je die
mogelijkheid wilt, wáárom worden mensen er nu niet op gewezen dat ze
hun herstelbewijs moeten halen voor de eventualiteit van een coronatoegangsbewijs? En hoe ziet u dat het überhaupt kan met de nogal lage
boosterupdate? En trouwens ook met het advies dat het nu vooral voor
boven de 60 is om die booster te halen; onder de 60 is het niet zo hard
nodig.
Minister Kuipers:
Eerst ten aanzien van een herstelbewijs: zoals al gezegd kun je jezelf laten
testen. Daar is over gecommuniceerd. Ik heb er zelf ook veelvuldig vragen
over gekregen en telkens bevestigd: ja, je kunt jezelf laten testen. Alleen
voor een groot deel van de mensen, zeker degenen die wel die vaccins en
die boosterprik hebben gehad, waarbij tot nu toe ook het advies was om
het te laten bevestigen bij de GGD, zeggen wij nu: dat hoeft niet meer. We
hebben andere manieren om zicht te houden op het virus en voor de
meeste mensen zijn die zelftesten adequaat genoeg om op te acteren. Kan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

65

het? Ja, het kan nog steeds. Dus als je om wat voor reden dan ook hecht
aan een bevestiging bij de GGD, dan kan dat. Alleen houdt de GGD niet
meer al die locaties op al die uren per dag overeind.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Ik vrees toch dat hier een misverstand is. Je kunt je laten testen. Dat klopt.
Alleen denken mensen dat je niet hoeft te testen, omdat ze niet weten dat
de Minister nog denkt dat het coronatoegangsbewijs terug kan komen.
Mensen testen zich dus niet. Dus op het moment dat u hier overmorgen
aankondigt dat er een nieuwe variant is en dat u het coronatoegangsbewijs wilt gebruiken – nogmaals: daar zit ik niet op te wachten – dan
komen de mensen op dat moment bij u en zeggen: maar Minister, had ik
me drie maanden geleden moeten laten testen? En dan zegt u: ja. Hoe
hadden zij dat moeten weten? Nou, in de app op mijn telefoon staat: het
nationale toegangsbewijs gebruiken we niet meer. Online staat de
communicatie: u kunt zich laten testen omdat u dat wellicht in het
buitenland nodig heeft. Maar nergens worden mensen erop gewezen dat
ze het toegangsbewijs over vier maanden wellicht nodig hebben, omdat
we dat in Nederland weer gaan invoeren. Op dat moment zal iedereen in
opstand komen. Dat kan ik u op een briefje geven. Hetzelfde geldt voor de
boosters. We zeggen tegen iedereen: laat u boosteren als u boven de 60
bent. Dus we zeggen tegen 30-jarigen: in principe heeft u het voor uw
gezondheidssituatie niet nodig om te boosteren. Maar dan wordt van de
ene op de andere dag het ctb weer ingevoerd. Die 30-jarige Nederlanders
die ziek zijn geweest, die geen PCR-test hebben gedaan en die zich niet
hebben laten boosteren, volgens het advies, kunnen dan niet meer naar
winkels of naar zwemles. Ze kunnen dan nergens naartoe. Dat doet u door
het beleid in te voeren zoals het nu is. Ik vind dat onverstandig in de
communicatie.
Minister Kuipers:
Een paar elementen. Eén: zoals ctb’s – ook voor die 1G gold dat – in het
verleden gebruikt zijn, kon iedereen overal naartoe. Er waren namelijk drie
items over het algemeen waarop je kon checken. Het tweede betreft de
vaccinatie. Er wordt een vierde prik aangeboden aan mensen van 60-plus,
maar de boost is aan iedereen aangeboden. Die geldt onbeperkt. Dus alle
groepen hebben zich kunnen laten boosteren. Die vierde prik wordt nu
überhaupt niet meegenomen. Die wordt alleen maar aan een deel van de
bevolking aangeboden. Dus ook daar geldt het argument niet. Het laatste
element is of we terughoudend zijn met het weer invoeren van het ctb. Ja,
zeer. Ik deel wat dat betreft helemaal met u dat we dat zeer terughoudend
moeten doen. U zegt: helemaal niet. Daarop zeg ik: dat weet ik nu niet.
Communiceren wij ook dat je naar de GGD kunt gaan als je dat wilt? Ik kan
van harte het RIVM nog een keer vragen om daar nog nadrukkelijker over
te zijn. Ik heb het alleen al zelf zeer regelmatig benadrukt. Ik heb er
vanmiddag weer een vraag voor de tv over gehad en daarbij heb ik nog
een keer bevestigd: ja, dat kan; ja, voor die mensen, et cetera. Maar ik wil
er graag naar kijken om het nog een keer te communiceren.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Dank voor de toezegging dat de communicatie beter wordt, maar ik
voorzie echt dat het volgende gebeurt op het moment dat er in oktober in
een keer een nieuwe variant komt. We hopen het niet, maar hij komt. De
regering wil dan het ctb inzetten. Dan heb je 3 tot 4 miljoen mensen die op
dat moment geen geldig ctb hebben. Dat zijn over het algemeen jonge
mensen van 30 of 40. Bij de varianten die we gehad hebben, waren dat
niet de mensen die een hoog risico voor zichzelf hadden, maar misschien
wel voor anderen. Dan heb je het probleem dat je niet à la minute 3 tot
4 miljoen boosters kunt zetten. Het kost een aantal weken om ze weer aan
te bieden. Je kunt niet met terugwerkende kracht aantonen dat je een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

66

positieve PCR-test had, want ze wisten niet dat ze die nodig hadden. Wat
je ook doet met een testcapaciteit: 3 tot 4 miljoen mensen om de dag
testen, gaat ’m niet worden. Dat wordt een logistieke nachtmerrie. Dus ik
vrees dat het kabinet zichzelf de mogelijkheid om het ctb te gebruiken aan
het ontnemen is, zonder dat het dat zelf doorheeft. Wat dat betreft helpt
de communicatie een beetje, maar ik denk dat je heel veel meer moet
doen om überhaupt nog de mogelijkheid te hebben om het te kunnen
gebruiken.
Minister Kuipers:
Om te beginnen even die enorme aantallen besmettingen van de
afgelopen periode. Die gaan alleen al voor veel mensen helpen, dat is heel
uitgebreid bevestigd. Ik zei al dat we er aanvullend over kunnen communiceren. Voor veel mensen geldt wel degelijk dat zij zich wél hebben laten
vaccineren, dat zij wél een boost hebben gehad. Zit dat nu in de insteek
voor het coronatoegangsbewijs? Nee, maar het kan wel nodig zijn en dan
zijn er drie mogelijkheden: je kúnt je laten testen, je hébt een herstelbewijs
of je hébt een vaccinatie gehad.
De voorzitter:
Nog één keer.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Veel mensen hebben dat coronaherstelbewijs, maar die zijn ziek geweest
in januari of in februari; ikzelf overigens in december. Als dit in september
of oktober gebeurt, dan zijn die zes maanden voorbij voor die hele grote
groep. Die hebben dus geen herstelbewijs meer. Dan hebben we die
4 miljoen mensen die sowieso geen booster gehad hebben, dus dan
hebben we er waarschijnlijk mee te maken dat slechts twee derde van
Nederland een geldig coronabewijs heeft en onder de 40 zou dat weleens
de helft kunnen zijn. Die gáán we niet elke dag testen. Dus dan hebben we
hier een idee op de plank liggen dat in de uitwerking niet gaat werken. Ik
zeg het nu gewoon omdat ik niet in september of oktober wil zeggen: dit
hebben we geweten. Net zo goed als ik er dan weer over ga beginnen dat
het groene vinkje nog steeds geldig is op het moment dat je wel besmet
bent. Ik voorzie niet hoe dit gaat werken als het in het najaar wordt
ingezet.
Minister Kuipers:
Ik denk dat we nu een beetje in een cirkel rondgaan. Wat ik zeg is dat we
nog een keer kunnen aangeven dat mensen zich kunnen laten testen. Dat
kunnen ze ook blijven doen. Daar kunnen we nóg nadrukkelijker over
communiceren, maar heel veel mensen die zich nu laten testen zijn
mensen die het wel degelijk ofwel recent gehad hebben, of die gewoon
gevaccineerd zijn en het tóch nog een keer krijgen. Van die mensen
hoeven we niet nog een keer die uitslag te hebben; die hebben ze zelf al
van hun eigen zelftest. En daarmee weten ze voldoende.
De voorzitter:
Dank u wel. Mevrouw Van den Berg en mevrouw Bikker. Ik zag mevrouw
Van den Berg het eerst.
Mevrouw Van den Berg (CDA):
Dank u wel, voorzitter. Ik wilde even aansluiten bij de vraag van meneer
Omtzigt en volgens mij ook bij wat mevrouw Agema naar voren bracht.
Als je besmet bent geweest, dan is het dus 180 graden dat dat bewijs nog
geldt.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Dagen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

67

Mevrouw Van den Berg (CDA):
Ja, 180 dagen. Op het moment dat ik mij dus niet formeel heb laten
testen, heb ik daarvan geen bewijs. Dan kom je in de situatie die meneer
Omtzigt en mevrouw Agema ook schetsten, dat we de coronatoegangsbewijzen weer gaan inzetten. Dan is er dus een grote categorie mensen die
je eigenlijk niet had hoeven testen als ze dat herstelbewijs nog hadden
gehad, want dat geldt 180 dagen. Plus de problematiek die mevrouw
Agema ook naar voren bracht, dat als je ziek bent geweest, je eigenlijk
even drie maanden moet wachten. Je hebt dus ook geen formeel bewijsje
meer dat je ziek bent geweest. Ik weet niet hoe gevaarlijk het is dat
mensen dan denken: dan laat ik me toch maar boosteren, ik doe wel even
zó, maar ik wil dan gewoon die prik in mijn lijf, want ik wil die coronapas
hebben. Ik weet niet of het gevaarlijk is als je je binnen drie maanden laat
vaccineren, maar ik vind wel dat we even rekening moeten houden met de
mensen en de capaciteitsproblemen waar de heer Omtzigt op wijst.
De voorzitter:
Dank u wel, dat is helder. We zitten wel voortdurend in hetzelfde
onderwerp, dus ik vraag de Minister om niet nog een keer de antwoorden
te herhalen.
Minister Kuipers:
Voorzitter. De vraag is of het gevaarlijk is om je na een infectie eerder te
laten boosteren. Het antwoord is nee. Dat is niet gevaarlijk. Alleen, het
extra beschermend effect als je een infectie hebt doorgemaakt ... Dan heb
je weer even een eigen boost gehad, een natuurlijke boost. Wat dat betreft
is het dubbelop, maar het is niet gevaarlijk.
Mevrouw Van den Berg (CDA):
En de rest van het punt? Ik zie het serieuze probleem dat meneer Omtzigt
en mevrouw Agema schetsen. Als het echt vervelend, verkeerd uitpakt en
we zouden weer naar een coronatoegangsbewijs willen, hoe gaat de
Minister er dan mee om dat inderdaad potentieel 50% van de mensen
onder de 45 dat niet hebben?
Minister Kuipers:
Voorzitter, u gaf aan dat ik niet te veel dezelfde antwoorden moet geven.
Dus vandaar dat ik er even van wegbleef. Maar dan geef ik wel hetzelfde
antwoord. Er zijn verschillende mogelijkheden: mensen kunnen zich laten
testen, mensen hebben een herstelbewijs, ze kunnen zich ook daarvoor nu
nog laten testen of ze zijn gevaccineerd. Dat komt overigens ook in een
situatie waarin we zeggen – dat deel ik helemaal met u – van «wees zo
terughoudend mogelijk met de inzet van die coronatoegangsbewijzen».
De heer Omtzigt geeft al aan dat er dan een groot protest komt. Ik weet
zeker dat als we coronatoegangsbewijzen überhaupt zouden overwegen
er al veel protest is. Dat gaat er gebeuren. Dat is een reden temeer om
daar zeer terughoudend mee te zijn. Het kan ook zijn – dat weet ik niet –
dat we tevoren al om wat voor reden dan ook, een nieuwe variant of iets
anders, in een situatie zitten waarin we wel adviseren om die zelftest met
een PCR te combineren. Voor nu, in de huidige situatie, is er geen
indicatie, echt geen indicatie, om ieder individu met een positieve zelftest
te bevestigen met een PCR. Die is er gewoon niet.
Mevrouw Bikker (ChristenUnie):
Ik waardeer het zeer dat de Minister in zijn antwoorden echt focust op
effectiviteit, ook ten aanzien van het ctb, dat het alleen proportioneel is als
het effectief is. Hetzelfde geldt voor die bevestigde PCR-testen. Maar
gegeven de huidige omstandigheden ligt het volgens mijn fractie dan in
de rede om ten aanzien van dat ctb, dat op dit moment niet effectief is, en
ook gezien de vaccinatiegraad en de teruglopende vaccinatie-effectiviteit,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

68

situaties te schetsen met de huidige varianten waarin het wel weer
effectief raakt. Daarover zou ik de Minister graag horen, en wel om het
volgende. En dat voorkomt hopelijk een tweede interruptie. Dit is wel een
instrument dat mogelijk beperkend is in grondrechten en in vrijheden, en
waarvan als we dat slapend in een wet zouden laten liggen ... Daar doe je
eigenlijk ook al een proportionaliteitsafweging of je het in een
wetsvoorstel moet willen hebben. Als wij zien hoe de Twm in elkaar zit, is
het eerlijk gezegd wel een beetje een karige case. Laat ik het rustig
uitdrukken.
Minister Kuipers:
Dan refereer ik toch maar even aan de gesprekken die we al hebben met
sectoren, die we ook eerder gehad hebben, waarin sectoren op bepaalde
momenten nadrukkelijk aangaven «geef ons de mogelijkheid om wel
versneld open te gaan of langer open te blijven, en dan maar met de
mogelijkheid van het vragen van een test aan de voorkant, bij de ingang,
bij de entree, iets anders». Dat was nadrukkelijk de vraag. Stel dat we in
een situatie komen waarin je weer een afweging moet maken en dat de
inzet is om de maatschappij zo lang mogelijk en zo veel mogelijk open te
houden. Dan kan dit een route zijn om te gebruiken. Vandaar dat die erin
zit. Het hangt natuurlijk af van de variant op dat moment, de immuniteitsstatus et cetera, zoals in eerdere gesprekken met uw Kamer, voorzitter,
ook al wel besproken.
De voorzitter:
Dank u wel. Ook mevrouw Agema, de aller-, aller-, allerlaatste.
Mevrouw Agema (PVV):
Sorry hoor, voorzitter. De Minister zei net expliciet dat het niet gevaarlijk is
om een vaccin over een recent doorgemaakte infectie heen te zetten. Ik
vind dat nogal een uitspraak, want er wordt een termijn van drie maanden
gehanteerd. Als je nu corona hebt gehad, kun je niet eens een booster
krijgen binnen drie maanden. Twee, de EMA – ook niet geheel
onbelangrijk in dezen – plaatst al vraagtekens bij een vierde prik, omdat ze
bang zijn dat bij een vierde prik het immuunsysteem op hol kan slaan.
Waar baseert de Minister eigenlijk op dat het over een recente infectie
heen zetten van een vaccin niet gevaarlijk is?
Minister Kuipers:
Op de vraag van mevrouw Van den Berg of het gevaarlijk is om zo’n prik
te krijgen, gevaarlijk in de zin van bijvoorbeeld een plotselinge allergische
reactie – ik weet niet of we het over andere gevaarlijker zaken moeten
hebben, ernstige complicaties – is het antwoord nee. Het is niet gevaarlijk.
De voorzitter:
U kunt wat mij betreft verder met het blokje overig.
Minister Kuipers:
De heer Van Haga vroeg: is de Minister het ermee eens dat COVID-19 niet
de A-status behoort te hebben? Mevrouw Bikker vroeg hoe het feit dat
mensen minder ziek worden van omikron zich verhoudt tot de A-status.
De plaatsing op de A-lijst hangt zeker niet alleen af van de ernst van de
ziekte en de verhouding tussen het aantal mensen dat ziek wordt en
overlijdt. Bij polio bijvoorbeeld wordt maar ongeveer 0,1% van de
besmette mensen zeer ernstig ziek. Waar het wel om gaat, is dat er een
meldingsplicht is en dat er consequenties zijn. Verder is het niet alleen van
belang om het sterftepercentage te kennen, maar ook het aantal besmettingen. Er werd een vergelijking gemaakt met ebola, een ziekte met een
hele hoge sterftekans. Maar omdat je door die hoge sterftekans meestal
direct moet ingrijpen, is er naar verhouding altijd een laag aantal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

69

besmettingen. Daarmee is het aantal sterfgevallen netto vaak lager dan
wat we hier nu gehad hebben.
Mevrouw Bikker vroeg aanvullend wat de gevolgen zijn als de aanwijzing
van COVID-19 als A-griep vervalt. Dat betekent dat de leiding bij de
bestrijding van de epidemie niet langer centraal is en niet langer bij een
Minister van VWS ligt, maar dat die komt te liggen bij burgemeesters en
op regionaal niveau. Dat is eigenlijk de belangrijkste consequentie. Ik zie
mevrouw Bikker kijken met de vraag: is dat erg? Nou, dit is de consequentie.
De heer Van Haga vroeg naar de beperkte ic-capaciteit. Daarvoor wil ik
graag verwijzen naar het debat over de uitstekende initiatiefnota die we
hiervoor hadden. Ik kijk naar mevrouw Agema. Daar hebben we het
uitgebreid gehad over ic-capaciteit en aantallen.
De heer Azarkan vroeg welk deel van de 300 miljoen voor het pandemische paraatheidplan naar het structureel verhogen van de ic-capaciteit
en het aantal bedden gaat. Ik heb zonet al gezegd dat we echt moeten
inzetten op het anders organiseren van de zorg. Dat betekent daar waar
nodig uitbreiden van de capaciteit, het verbeteren van de regie op de zorg
en dus de coördinatie waardoor een patiënt zo snel mogelijk op de juiste
plek is.
Mevrouw Paulusma vroeg waarom de Tijdelijke wet notificatieapplicatie
covid-19 is verlengd. Zij vroeg naar de mogelijkheid van een overbruggingswet, waarbij activatie alleen kan met toestemming van de Kamer. De
wet is verlengd tot 10 juli van dit jaar. Ik heb uw Kamer in de Eerste Kamer
gevraagd om in te stemmen met de verlenging van deze tijdelijke wet,
omdat de CoronaMelder op dit moment, ook nu de maatregelen zijn
losgelaten, nog steeds een toegevoegde waarde heeft. Een individu kan
zelf aangeven dat hij of zij besmet is en daarmee anderen waarschuwen.
Mevrouw Agema vroeg naar het al dan niet sluiten van bedrijven en naar
het ondernemingsrisico. Het uitgangspunt is een open samenleving, gaf ik
al aan. In de meeste gevallen zal er dan ook geen sprake zijn van steun,
maar wordt gerekend op het aanpassingsvermogen van bedrijven. Ik heb
al wel wat gezegd over potentieel en dat er in het najaar voor een langere
periode bijvoorbeeld weer uitval en ziekteverzuim kan zijn. Als een
noodsituatie toch langdurig is en volledige sluiting nodig is, volgt
uiteraard opnieuw een gesprek met de collega’s. Dan wil ik voor de
beantwoording daarover verwijzen naar mijn collega’s van EZK.
De voorzitter:
U geeft nu gelegenheid. Mevrouw Agema, als het hierover is: heel kort.
Mevrouw Agema (PVV):
De opmerkingen over een zo open mogelijke samenleving en het
ondernemersrisico stroken niet met het in het leven houden van de 1,5
meter. Als een horecabedrijf weer alle tafeltjes op 1,5 meter moet gaan
zetten, kan het niet voldoende omzet draaien om zichzelf in leven te
houden. Dus op het moment dat de Minister 1,5 meter in het leven houdt,
zal hij ook de mogelijkheid tot coronasteun open moeten houden.
Tenminste, dat hoort een-op-een bij elkaar.
Minister Kuipers:
Dan verwijs ik toch even naar onderwerp van gesprek van dit overleg. Het
is een tijdelijke wet. Als de maatregelen worden toegepast en er moet hier
gesproken worden over wel of niet steun, dan is dat echt een breder
onderwerp. Dan verwijs ik maar even naar mijn collega. Daar komt
uiteraard wel een apart gesprek over.
Voorzitter. Dan vroeg de heer Omtzigt naar postcovidklachten terwijl
corona zelf mild lijkt te verlopen. Dat vroeg hij opnieuw in relatie tot het
testen. Ik hecht eraan om te zeggen dat een positieve test, ook een
zelftest, voldoende is. Je hebt niet een positieve PCR nodig om bij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

70

langdurige klachten het gesprek te hebben over postcovidklachten en
postcovidsyndroom. Dus ook hierbij helpen een PCR-test en een bevestiging van de GGD gewoon niet.
Voorzitter. Mevrouw ...
De voorzitter:
Meneer Omtzigt, zullen we aan het einde van het blokje nog even de
vragen inventariseren?
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Ja.
Minister Kuipers:
Mevrouw Van den Berg had een vraag over mondkapjes, vliegvelden en
vliegtuigen. Hoe staat het met de handhaving daarvan? Luchtvaartmaatschappijen hebben na de versoepeling in maart aangekondigd de
mondkapjesplicht niet meer te zullen handhaven. Naar aanleiding van dat
bericht heeft intensief en constructief contact plaatsgevonden met de
luchtvaartmaatschappijen vanuit het Ministerie van IenW. De luchtvaartmaatschappijen communiceren sindsdien weer naar hun klanten dat het
dragen van mondkapjes verplicht is achter de security op het vliegveld en
aan boord van vliegtuigen.
Mevrouw Van der Plas en mevrouw Agema vroegen naar de beelden uit
Shanghai. Evenals u vind ik dat verontrustende beelden. Ik vertrouw maar
even op accurate en onafhankelijke verslaglegging van de Nederlandse
nieuwsmedia over deze situatie, dus ik moet het met dezelfde informatie
doen die u ook ziet. Wat ik als enige duiding kan aangeven, is dat het voor
zover wij weten te maken heeft met dezelfde omikronvariant. In Shanghai
is de vaccinatiegraad, zeker onder ouderen, vrij laag. Dat leidt dus tot veel
ziekenhuisopnames. Het lijkt er ook op dat het daar veel gebruikte
Sinovacvaccin minder effectief is. Nogmaals, daarmee ga ik even af op de
gegevens die ik heb. Is het keiharde informatie? Nee.
Tot slot vroeg de heer Omtzigt mij naar een juridisch advies over het
advies om in de beginfase, in 2020, geen mondkapjes te dragen in
verpleeghuizen. Er zijn schriftelijke antwoorden geweest, maar in deze
setting moet ik u het antwoord op uw specifieke vraag schuldig blijven.
Misschien is het mogelijk om daar een aanvullende schriftelijke vraag
over te stellen. Dan zal ik zorgen voor de beantwoording daarvan.
De voorzitter:
Dank u wel. Ik kijk om mij heen. Er zijn nog wat vragen blijven liggen. In
ieder geval meneer Omtzigt en mevrouw Van der Plas, en daarna zie ik
mevrouw Van den Berg. Maar, meneer Omtzigt, eerst uw vraag.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Ik zal een aanvullende schriftelijke vraag stellen; ik snap het. Het gaat even
over het postcovidsyndroom, dus twee zinnen terug. De arts is het
probleem niet. Op het moment dat je behoorlijke postcovidklachten heb,
zal die arts waarschijnlijk zeggen: ik geloof uw zelftest wel. Die gaat daar
echt geen discussie over voeren. De problemen doen zich voor bij
arbeidsongeschiktheid, bij het aansprakelijk stellen van de werkgever en
dergelijke. Dan heb je namelijk niks in handen om te bewijzen dat je long
covid hebt. Hoe kunnen we ervoor zorgen dat mensen wel kunnen
bewijzen dat ze corona gehad hebben, zonder dat ze die PCR-test gehad
hebben? En de tweede vraag die eraan vastzit: doen wij er eigenlijk al
voldoende onderzoek naar? Een aantal Angelsaksische landen denkt al dat
het 2% tot 3% van de bevolking treft. We hopen dat dat natuurlijk afneemt
met de tijd, maar de ziektelast lijkt behoorlijk groot.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

71

Minister Kuipers:
We moeten twee keer varen op het individu, op de patiënt zelf. Dat geldt
dan voor de test, maar veel belangrijker nog, dat geldt voor de weergave
van de klachten. Er bestaat geen test – geen confirmatie, geen uitsluitsel,
niets – om langdurige klachten na covid aan te tonen of uit te sluiten. Wat
dat betreft is het, ook juridisch, ook voor de bedrijfsarts et cetera, varen op
de patiënt. Daar komt nu één component bij, namelijk het doorgemaakt
hebben van een corona-infectie. Maar er is voor een arts gewoon geen
bloedtest, geen foto of iets anders, om langdurige klachten na covid aan
te tonen of uit te sluiten. Dat geldt overigens ook voor sommige andere
dingen. Je moet echt varen op het verhaal van de patiënt zelf, en dat kan
ook.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Voor de arts ben ik ervan overtuigd dat dat kan. Het probleem zit hem bij
arbeidsongeschiktheidsverzekeringen, bij arbeidsongeschiktheid en
dergelijke en de aansprakelijkheid van je werkgever. Daar zit het probleem
dat we op dit moment niks om te valideren hebben. Wat gaan we daaraan
doen? En het tweede is: hebben we nou voldoende in zicht wat er met
long covid gebeurt? Andere landen lijken daar een stuk actiever in te zijn.
Op basis van de getallen die we kregen in antwoord op Kamervragen, leek
het over een paar duizend te gaan, maar als het gelijk zou zijn aan andere
landen, zou het veel hoger moeten zijn. Doen we daar voldoende
onderzoek naar, vraag ik aan iemand die ook wel een beetje verstand
heeft van artsenzaken.
Minister Kuipers:
Dan krijgt u ook een echt artsenantwoord, met excuus. Ook voor de
beoordeling van de arbeidsongeschiktheid et cetera is er niets anders dan
het verhaal van de patiënt. Er is niets anders, want er is niets om dit aan te
tonen, uit te sluiten of de ernst ervan te beoordelen. Daar moet een
bedrijfsarts het gewoon mee doen, en ze zijn ook uitstekend opgeleid om
het daarmee te doen. Dat geldt ook voor keuringsartsen et cetera. Er is
niets anders. Helpt het dan om aan de voorkant nog een positieve PCR te
hebben? Nee, dat laat alleen zien dat je dit net zoals heel veel Nederlanders hebt doorgemaakt; alleen al in de afgelopen drie maanden zijn er
4,7 miljoen gevallen gedocumenteerd. Maar het uiteindelijke verhaal moet
echt van de patiënt komen.
Ten aanzien van de aantallen: ook ik ga uit van het aantal dat u noemt.
Tussen de 2% en 3% van de mensen heeft langdurige klachten, waarbij je
de norm zet op ten minste vier weken daarna. Voor sommigen is het zeer
langdurig. Gebeurt er voldoende onderzoek? Ja, er gebeurt buitengewoon
veel onderzoek, zowel naar de onderliggende mechanismen als naar het
beste beleid om mensen zo goed mogelijk te helpen; want dat is natuurlijk
wat iedereen wil. Het lastige is onder andere dat we weten dat er geen
heel duidelijke een-op-eenrelatie is tussen de mate van klachten tijdens de
infectie zelf en de ernst en de duur van de klachten. Evenmin is er een
relatie ... Dit treft mensen die voorheen altijd zeer gezond waren. Het is
moeilijk voorspelbaar en het is niet heel duidelijk gerelateerd aan een
specifiek ding. Maar het percentage klopt wel degelijk. De getallen die ik
voor de Nederlandse situatie heb lijken erop te wijzen dat tussen de 2% en
3% ten minste vier weken klachten heeft. Overigens geeft dat ook weer
aan dat dit wel degelijk een echt vervelende infectie is en blijkt, eens te
meer bij die hele grote aantallen.
De voorzitter:
Dank u wel. Mevrouw Van der Plas had nog een vraag die was blijven
liggen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

72

Mevrouw Van der Plas (BBB):
Nou, niet zozeer een vraag die is blijven liggen. Ik ben blij dat de Minister
reageert op de verschrikkelijke beelden uit Shanghai. Inmiddels heb ik
gezien dat ook de BBC en allerlei media hier verslag van doen. Ik was wel
benieuwd of er ook Nederlandse staatsburgers bij zitten die op deze
walgelijke manier worden verhongerd en eh ...
De voorzitter:
Kan de Minister daar antwoord op geven zodat het een beetje duidelijk is?
Minister Kuipers:
Nou, dat is het lastige, hij kan wel antwoord geven, maar dat is meer een
antwoord verwijzend naar BZ. Ik weet het echt niet.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Dan zou ik de Minister willen vragen om de Minister van Buitenlandse
Zaken te vragen of daar zo snel mogelijk duidelijkheid over kan komen.
Het is misschien een beetje raar als dat in dit debat gebeurt, maar het lijkt
mij wel zaak dat we er iets aan doen als ook Nederlandse staatsburgers op
deze manier worden opgesloten en uitgehongerd. Ik zou het kabinet ook
graag willen vragen of het een reactie wil geven op de gebeurtenissen die
daar op dit moment sowieso plaatsvinden.
De voorzitter:
De Minister zei net dat hij bereid is om dat te doen. Het is wel buiten de
orde van dit debat, maar hij is bereid om dat te doen.
Mevrouw Van den Berg (CDA):
Ik zei eerder: wetten zonder werking zijn waardeloos. Er wordt niet meer
gehandhaafd op de mondkapjesplicht in vliegtuigen. De Minister zei in
reactie op onze vraag: we hebben een goed gesprek gehad met de sector
en men communiceert weer dat mondkapjes verplicht zijn. Maar
communiceren dat ze verplicht zijn is nog iets anders dan daar ook op
handhaven. Ik hoor van de maatschappijen dat ze met enorm veel
agressie van passagiers te maken hebben, ook omdat vliegtuigen
natuurlijk heel goede filters hebben. Tenminste, het was een van de eerste
sectoren die nog wel kon doorgaan terwijl de rest van het land toen al
redelijk op slot zat. Kan de Minister misschien toch wat over nut en
noodzaak daarvan vertellen, ook gezien de agressie waarmee het
personeel te maken heeft?
Minister Kuipers:
Er wordt op gewezen en dat leidt inderdaad wel degelijk tot protesten. Dat
zijn geluiden die ik ook hoor. Ik maak daarbij wel een kanttekening. Ik
hoorde eerder de vergelijking maken met in de metro of de tram zitten,
maar zeker tijdens langere vluchten kan het regelmatig voorkomen dat je
zes uur of langer direct naast iemand zit. Dan kan er een uitstekende
ventilatie zijn, maar je zit zes uur lang vlak tegen elkaar aan. Als je pech
hebt, zit je ook nog midden in een rij et cetera. Zoals ik helemaal aan het
begin van mijn inleiding al zei, is alles bij zoiets relatief. Een goede
ventilatie en een mondkapje helpen dan wel, maar je zoekt het dan wel op
en zit met heel veel mensen bij elkaar, naast je, achter je en voor je. Dan is
het zinvol, maar als je met een beperkt team van cabinepersoneel op een
grote vlucht zit, heb je echt een uitdaging. Dat is het geluid dat ik
terughoor.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan komen we aan het eind van de eerste termijn van de zijde
van de regering. Ik heb de ambitie om dit WGO toch nog een heel eind

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

73

verder te brengen. Als ik niet al te veel protest zie, ga ik daar gewoon mee
verder. Dan geef ik snel het woord aan mevrouw Agema.
Mevrouw Agema (PVV):
Dank u wel, voorzitter. Op dit moment hebben we nog 1G en 3G. 1G wordt
weleens ingezet bij evenementen en is op dit moment niet actief. 3G
bestaat uit drie G’tjes. Het ene is een vaccinatie, het andere is een
herstelbewijs en het derde is een test. Zo verkrijg je je coronatoegangsbewijs. Dat is klip-en-klaar. Helderder dan dat kan niet. Ik stond te juichen
toen ik het bericht las dat de Minister per vandaag ging stoppen met het
grootschalig testen. Die 4,7 miljoen mensen die recentelijk een positieve
test kregen, krijgen allemaal nog een coronaherstelbewijs en hadden nog
content kunnen krijgen voor hun 3G, maar iedereen dat nu nog gaat
krijgen, hoeft niet meer. Als je nu nog coronaklachten hebt en een
positieve thuistest, is het advies gewoon dat je niet meer naar de GGD
hoeft. De overheid bouwt de GGD ook af; hulde daarvoor. Maar dat
betekent wel meteen het einde van 3G. Dat kan niet anders. Daarom wil ik
de volgende motie indienen.
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
verzoekt de regering alle coronatoegangsbewijzen en de uitbreiding ervan
met werk op te heffen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Agema en Van der Plas.
Zij krijgt nr. 9 (36 042).
Mevrouw Agema (PVV):
Dan heb ik nog een motie omdat ik vind dat je twee jaar na de crisis
gewoon een helderder beeld moet hebben van wat wel en niet werkt.
Vooral omdat vrijheidsbeperkende maatregelen vergaand inbreuk maken
op het leven van mensen, zul je op dit moment meer moeten weten over
wat wel en niet werkt. Daarom de volgende motie.
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de Minister van VWS de effectiviteit van coronamaatregelen zoals mondkapjes, 1,5 meter en hygiënemaatregelen relatief acht;
van mening dat vrijheidsbeperkende maatregelen bewezen effectief
dienen te zijn;
verzoekt de regering te stoppen met niet bewezen effectieve maatregelen,
en gaat over tot de orde van de dag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

74

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Agema.
Zij krijgt nr. 10 (36 042).
Was dat het?
Mevrouw Agema (PVV):
Ja.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Agema. Dan geef ik snel het woord aan mevrouw
Bikker.
Mevrouw Bikker (ChristenUnie):
Dank u wel, voorzitter. Dank aan de Minister voor zijn beantwoording, die,
zoals we inmiddels van hem gewend zijn, ook echt inging op de vele
vragen die hier gesteld werden. Het kabinet kiest er terecht voor om de
maatregelen af te bouwen nu dat kan en kiest er terecht voor om de
verantwoordelijkheid waar mogelijk in de samenleving te leggen en ook
daar het gesprek te voeren over de vraag hoe we omgang met een
eventuele onverhoopte opleving dit najaar. Daar heb ik veel waardering
voor, want ik denk dat dat belangrijk is om het draagvlak onder alles wat
we nodig hebben om deze nare pandemie te bestrijden, op peil te houden.
Gezien dit alles zal ik mijn fractie adviseren om voor deze verlenging te
stemmen.
Daarbij merk ik wel op dat de proportionaliteit van de tijdelijke wetgeving
steeds meer begint te wringen. Het is geen aanlokkelijk perspectief dat we
dit wetsvoorstel zeven keer verlengen voordat we een overbruggingswet
hebben. Wat mij betreft kiezen we ervoor om bewezen effectieve
maatregelen, zoals quarantaine, hygiënemaatregelen en afstand houden,
in een slanke overbruggingswet te gieten. Dan sluit het aan op mijn visie
op hoe we omgaan met de samenleving en welke overheid er is, waarbij
we ook de grondrechten zo min mogelijk beperken. Dat is de reden
waarom ik mij zeer kritisch heb geuit over het ctb en waarom ik bij een
onveranderd epidemiologisch beeld eigenlijk niet goed voor me zie hoe
we de proportionaliteit hiervan, ook in slapende toestand in een wet, nog
kunnen handhaven. Bij een volgende verlenging kan ik me dat bij het
huidige epidemiologische beeld niet voorstellen. Dat geef ik de Minister
alvast mee als hij gaat overwegen hoe die slanke overbruggingswet eruit
gaat zien. Ik heb van hem de toezegging gehoord dat hij morgen met de
Raad van State bespreekt of hij nog versnellingsopties in de pocket kan
vinden. Dat hoop ik enorm, juist ook omdat het zo belangrijk is dat we
doen wat we als Kamer altijd met elkaar gezegd hebben: we doen dingen
tijdelijk, ze zijn ook echt tijdelijk en we schaffen ze af als het niet meer
nodig is. Dan hebben we ook ons huiswerk te maken om goede wetgeving
te hebben voor het vervolg.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Bikker. Er is nog een vraag van mevrouw Agema.
Mevrouw Agema (PVV):
We hebben best wel heel lang moeten strijden om ook ventilatie
toegevoegd te krijgen aan de pictogrammen. Hoort ventilatie ook als
vierde bij de drie dingen die zij noemde?
Mevrouw Bikker (ChristenUnie):
Op een andere manier, want ventilatie is toch wat minder beperkend in je
leven, maar betekent vooral wat meer zuurstof erbij. Vandaar dat ik die
niet noemde. Maar volgens mij zit ik tussen twee vurige strijdsters van het
eerste uur om ventilatie op gang te brengen op al die plekken waar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

75

mensen samenkomen. Ik kan me heel goed voorstellen dat het ministerie
inzet op offensieven en plannen van aanpak. We hebben dat soort termen
een beetje te vaak gehoord, maar richting het najaar is het gewoon heel
belangrijk dat de ventilatie op orde komt in ruimtes waar veel mensen
zijn. Of dat dan via een Bouwbesluit gaat of wat dan ook, laat ik aan de
wijsheid van ambtenaren die nog meer verstand van ventilatie hebben
dan mevrouw Agema.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan is het woord aan mevrouw Van den Berg.
Mevrouw Van den Berg (CDA):
Voorzitter, dank u wel. In de eerste plaats dank aan de Minister voor de
antwoorden. Ik wil eerst graag even aansluiten bij de laatste opmerkingen
van mevrouw Bikker. Ook ik zal mijn fractie adviseren om voor deze vijfde
verlenging te stemmen, maar ik zou toch wel zeer teleurgesteld zijn als we
zelfs naar een zevende verlenging toe moesten. Omdat de Minister de
contouren van die zesde verlenging al zo goed in beeld heeft, hoop ik dat
hij snel met een overbruggingswet naar de Kamer kan komen.
Ten tweede hoop ik dat de Minister ook iets kan doen voor de vliegmaatschappijen. Hij zegt dat dat er echt terdege nut en noodzaak is om daar
een mondkapje te dragen. Kan er dan nog iets gedaan worden om het
personeel te ondersteunen? Want iedere dag agressie is buitengewoon
onprettig.
Ten derde. Misschien heb ik ergens iets gemist, maar ik had nog een
vraag gesteld over de huidige coronatoegangsbewijzen. Er wordt
overwogen om de reikwijdte te beperken tot de huidige sectoren, maar
dat was wel inclusief werk. Wanneer kunnen wij hierover een besluit
verwachten? De Minister zegt dat hij een serieuze wettelijke grondslag wil
houden om eventueel coronatoegangsbewijzen in te kunnen zetten. Ik ben
het met mevrouw Bikker eens dat we dan sowieso nog een heel discussie
zullen hebben over de vraag of het proportioneel is, maar ik zou het ook
prettig vinden als de Minister nu alvast nadenkt over de organisatie
daarvan, gezien de discussie die we hierover hebben gehad.
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Van den Berg. Mevrouw Westerveld.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Dank u wel, voorzitter. Wat ons betreft was de centrale vraag die in dit
debat voorlag, de vraag of het nou noodzakelijk en proportioneel is om
een wet die het kabinet vergaande bevoegdheden geeft om grondrechten
te beperken, nog langer in stand te houden. Zou het ook anders kunnen?
GroenLinks heeft deze wet tot nu toe elke keer gesteund en ook een aantal
keren aangepast, zoals de Minister weet. We gaan deze discussie morgen
in de fractie voeren, maar ik ga mijn fractie adviseren om tegen te
stemmen.
Dat heeft met een paar dingen te maken. Allereerst meen ik in de
antwoorden van de Minister te horen dat deze verlenging van de wet
vooral door pragmatische redenen is ingegeven. We hebben een paar
keer gevraagd: stel dat deze wet nu niet meer van kracht is, dan moet het
toch op korte termijn mogelijk zijn om, als de situatie zich voordoet, met
een nieuwe wet te komen? Ik vond dat de antwoorden van de Minister
daarop mager waren. Er zijn een aantal moties in deze Kamer en ook in de
Eerste Kamer ingediend die onvoldoende uitgevoerd zijn. Daar heb ik ook
vragen over gesteld. In de brief wordt de optie geboden – ik hoor van de
coalitiepartijen dat dat de optie is waar zij voor gaan – van een overbruggingswet. Ik ben er niet van overtuigd dat die overbruggingswet zo’n goed
idee is. Als ik de beantwoording van de Minister hoor, lijkt die overbrug-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

76

gingswet namelijk heel erg op de zesde verlenging, maar dan niet meer
iedere drie maanden, maar een soort van permanente overbruggingswet.
Ook daar ben ik niet van overtuigd.
Voorzitter. Nog een vraag aan u en misschien aan de rest van de Kamerleden en dat is wanneer we gaan stemmen over de wet. Ik begrijp vanuit
de Eerste Kamer, althans van mijn collega in de Eerste Kamer, dat als zij
het hier op korte termijn over moeten hebben, de stemmingen het liefst
nog deze week moeten plaatsvinden. Maar ik begrijp ook wel dat de
Griffie plenair daar misschien niet zo heel blij mee is. Dit is even een open
vraag aan de voorzitter en aan onze griffier.
De voorzitter:
Ik reageer even direct op dat laatste punt. De default is natuurlijk dat wij in
principe volgende week dinsdag daarover stemmen, tenzij u mij opdracht
geeft om een verzoek te doen om er donderdag over te stemmen. Ik zie
instemmend geknik van ... Niet instemmend geknik? Of wel?
Mevrouw Agema (PVV):
Ik mag toch wel zeggen dat ik ertegen ben?
De voorzitter:
Ja, dat mag. Ja, ja. Ik kijk naar de non-verbale reacties. Ik vermoed dat het
toch niet stemmen wordt.
Mevrouw Tielen (VVD):
Ik zie geen overhaaste noodzaak, dus volgens mij kan het volgende week
dinsdag.
De voorzitter:
Ja, kijk. Nou gaan we toch een discussie voeren. O jee. Dan geef ik even
de gelegenheid om daarover na te denken. Dan gaan we eerst met de
tweede termijn door en dan kom ik daarna terug op het moment van
stemmen.
Mevrouw Bikker (ChristenUnie):
Voorzitter, ik had nog een vraag aan collega Westerveld.
De voorzitter:
O, een interruptie. Dat mag natuurlijk.
Mevrouw Bikker (ChristenUnie):
Ik hoor collega Westerveld goed. Zij spreekt zich uit tegen deze
verlenging. Zij spreekt zich ook uit tegen de overbruggingswet, waarvan
nu de contouren zichtbaar zouden zijn. Ik heb daar ook wat kanttekeningen bij gemaakt. Betekent dat dan dat GroenLinks eigenlijk gewoon
terug wil vallen op de huidige Wpg, waardoor het aan de burgemeesters
is om maatregelen te nemen mocht de vlam weer in de pan slaan?
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Ik heb in mijn vragen aan de Minister een aantal keren aangegeven: stel
dat de vlam in de pan slaat, zoals mevrouw Bikker het uitdrukt, stel dat er
in één keer een opleving komt van het virus, dat een veel besmettelijkere
variant ons land binnenkomt en het nodig is om op heel korte termijn
maatregelen te treffen. Dan kan – ik noemde in mijn vraag aan de Minister
een voorbeeld – het parlement binnen enkele dagen gewoon instemmen
met de nieuwe wet, want de tekst ligt er. Ik ben er door de antwoorden
van de Minister niet van overtuigd geraakt dat dat niet zo kunnen, dat dat
weken of maanden zou moeten duren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

77

De voorzitter:
Dank u wel. Nog een tweede vraag, mevrouw Bikker. Kort, heel kort.
Mevrouw Bikker (ChristenUnie):
Ik ken GroenLinks juist als een partij die zich altijd enorm sterk maakt voor
een zorgvuldige behandeling van wetten die ook grondrechten raken. Je
hebt op dat moment ook weer een weging van hoe erg de variant is en
wat het betekent: het is alleen in Brabant of het is alleen in Friesland.
Daarmee legt mevrouw Westerveld namens GroenLinks wel een claim op
de toekomst, op de zorgvuldige wetsbehandeling op dat moment. Dat wil
ik meegeven ter overweging.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Nu draaien we het volgens mij een beetje om. Het parlement, de Eerste en
Tweede Kamer, vraagt al twee jaar om te zorgen voor deugdelijke
wetgeving. Mevrouw Bikker ook. Andere coalitiepartijen ook. Uit de
stukken die wij hebben gekregen, lijkt het dat het kabinet er als vanzelfsprekend van uitgaat dat wij instemmen met de volgende verlenging en
de daaropvolgende verlenging en misschien zelfs weer een daaropvolgende verlenging. We hadden het net al over een achtste of negende
verlenging. Volgens mij moeten we af van die vanzelfsprekendheid. Het
lijkt mij goed dat het kabinet op heel korte termijn gaat werken aan waar
het parlement om heeft gevraagd. Ik vind het heel ingewikkeld als wij een
wet in stand houden die, nogmaals, hele zware beperkingen kan opleggen
terwijl op dit moment al in de praktijk de Minister zelf op 23 maart heeft
gezegd dat we alle beperkingen overboord gooien. Waarom wil hij dan
nog die wettelijke grondslag in stand houden? Ik zie daar op dit moment
niet de noodzaak voor. Daar gaan we morgen over verder discussiëren in
onze fractie.
De voorzitter:
Dank u wel. Mevrouw Paulusma.
Mevrouw Paulusma (D66):
Dank u wel, voorzitter. Dank aan de Minister voor de uitgebreide beantwoording. Voor D66 staat voorop dat we dat moeten doen en vastleggen
wat nodig is om de samenleving zo open mogelijk te houden. Daarbij
moet wetgeving als vanzelfsprekend zorgvuldig gemaakt worden, maar
kan er ook een sterke democratische controle zijn vanuit de Kamer.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel. Mevrouw Tielen.
Mevrouw Tielen (VVD):
Dank u wel, voorzitter. Volgens mij was dit een heel zorgvuldig debat. Ik
zou graag zien dat de Minister aan de slag gaat met de overbruggingswet.
Ik ben even aan het zoeken hoe het nu zit in het proces. De Minister heeft
gevraagd wat de Kamer een handige optie vindt. Daar is een aantal
dingen over gezegd. Ik zou eigenlijk van de Minister terug willen horen
wat zijn conclusie daarop is.
In het verlengde daarvan heb ik nog niet helemaal in beeld wat de
Minister al wel heeft afgerond om dat voor elkaar te krijgen. Het tijdpad
vind ik toch net iets te traag. Nou kan dat zijn omdat deze Minister denkt
«ik doe liever aan underpromise en overdeliver» – excuse me for the
English. Dat is op zich hartstikke goed, maar het maakt het voor ons lastig
om bepaalde knopen door te hakken. De Minister heeft gezegd dat hij
deze week nog met de Raad van State zit. Ik weet niet of hij al heeft
toegezegd om ons daar op korte termijn over te informeren. Ik zie de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

78

Minister knikken. Mooi, dan hoef ik daar niet nader naar te vragen, wat ik
overigens inmiddels al wel heb gedaan.
Ik heb nog één vraag, een motie en nog een afrondende opmerking. We
hebben gesproken over de effectiviteit van maatregelen. Ik begrijp heel
goed dat de Minister zegt: dat is volgens de klassiek wetenschappelijke
manier, zoals ik het eventjes noem, natuurlijk niet te toetsen, want
maatregelen zijn niet geïsoleerd toegepast, het is niet gerandomiseerd
enzovoort. Er zitten heel veel kanttekeningen aan. Toch zou ik de Minister
willen prikkelen, of in ieder geval de creativiteit van een aantal mensen
om de Minister heen, om te kijken of we toch op een of andere manier wat
meer inzicht kunnen krijgen – dat hoeft niet op het getal nauwkeurig – in
wat meer effect heeft gehad en wat minder effect heeft gehad op de
verspreiding van het virus en op de ziektelast die het teweegbrengt. Ik zie
de Minister knikken, dus ik ben benieuwd naar het antwoord zo meteen.
Ik heb een motie.
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat bij een langetermijncoronabeleid een duurzame
wettelijke grondslag hoort in het geval van mogelijke maatregelen;
constaterende dat de regering de Kamer drie opties heeft voorgelegd voor
een wettelijke grondslag voor maatregelen ter bestrijding van COVID-19
op de lange termijn, waaronder een zogenoemde overbruggingswet;
van mening dat ook bij een overbruggingswet de proportionaliteit en
effectiviteit van wettelijke maatregelen geborgd moeten zijn;
verzoekt de regering de Kamer met spoed de uitwerking voor een
overbruggingswet te doen toekomen in een hoofdlijnenbrief en deze wet
zo snel mogelijk, doch uiterlijk vóór 1 september, aan de Kamer te zenden;
verzoekt de regering tevens een proportionaliteitstoets uit te voeren en
een onderbouwing van de effectiviteit van maatregelen te geven,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Tielen.
Zij krijgt nr. 11 (36 042).
Mevrouw Tielen (VVD):
Dan nog één slotopmerking. We hebben het gehad over een aantal
maatregelen die je ook onder het kader van hygiëne zou kunnen vatten. Ik
vind dat wij als Kamer ook wel een beetje de hygiëne van het debat in de
gaten moeten houden. De reden waarom ik dat zeg is de volgende.
Vandaag ligt het wetsvoorstel Vijfde verlenging voor. We hebben heel veel
ook geëvalueerd en allerlei dingen gezegd over de nabije toekomst. We
hebben volgende week donderdag een commissiedebat over een aantal
brieven over het nu en de maatregelen, we gaan nog heel uitgebreid
spreken over het langetermijncoronabeleid en we gaan nog diverse malen
evalueren. Dan vind ik het helemaal niet erg om elke week in de Kamer
met collega’s te debatteren over van alles, maar ik vind het ook wel goed
als wij onszelf af en toe eventjes bij de les houden: we hebben het nu over

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

79

dit, we gaan het nu hierover hebben en volgende week gaan we het
daarover hebben. Dat is denk ik ook fijn voor de collega’s die er al dan niet
van tevoren voor moeten kiezen om hier wel of niet bij aanwezig te zijn.
Maar dat is meer een oproep met ook de hand in eigen boezem.
Voorzitter, dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Tielen. Ik vat dat op als een aansporing om het
debat de volgende keer nog wat meer te leiden. Meneer Omtzigt.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Dank u wel, voorzitter. En dank voor de uiterst heldere beantwoording. Dat
maakt het wel prettig om over dit wetsvoorstel te spreken. Ik heb een nog
ergere worsteling dan mevrouw Westerveld heeft. Ik ben van mening dat
grondrechten zo kort mogelijk ingeperkt dienen te worden. Daar ben ik vrij
principieel in. Mocht er zich iets totaal onverwachts voordoen, dan kunnen
we echt daarop reageren. Dan kun je ook op zaterdag of zondag vergaderen. Dat hebben we in het verleden ook weleens gedaan voor banken.
Als we het voor banken kunnen, dan kunnen we het voor virusuitbraken
ook, kan ik u verzekeren. Daar zit ook nog wel een volgordelijkheid in.
Ik ben er niet van overtuigd dat we het juiste doen met het coronatoegangsbewijs en dat zit op twee niveaus. Ik denk wat betreft dat coronatoegangsbewijs het volgende. Als je de afweging moet maken in het kader
van de inperking van grondrechten – want een grondrechtentoets is altijd
relatief en nooit volledig absoluut – dan denk ik dat de winst die gehaald
wordt in de pandemiebestrijding op dit moment, gezien alle stukken die
we gehad hebben, zo klein is in vergelijking met de inbreuk op de
grondrechten dat ik eigenlijk vind dat je er niet verder mee moet. Wat dat
betreft deel ik de mening van de ChristenUnie.
Ik kom terug op die juridische adviezen, en dat is belangrijk, zeg ik u hier.
De overheid heeft in april en mei, toen er voldoende mondkapjes waren,
die niet verschaft aan verpleeghuizen en die niet verschaft aan de
thuiszorg, ook waar mensen behandeld werden die hoestten en corona
hadden. Dat heeft geleid tot slachtoffers. Dat heeft geleid tot long covid. Ik
wil echt weten hoe die afweging gemaakt is.
Voorzitter. Ik heb tot slot twee moties.
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de regering mensen niet langer aanraadt om bij een
positieve zelftest een PCR-test te doen, bijvoorbeeld voor een
coronatoegangsbewijs;
constaterende dat slechts 63,5% van de volwassenen een boosterbewijs
heeft;
constaterende dat bij de herinvoering van een ctb miljoenen jonge
mensen dagelijks of om de dag willen testen;
verzoekt de regering de Wet verbreding inzet coronatoegangsbewijs in te
trekken,
en gaat over tot de orde van de dag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

80

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Omtzigt en Van der Plas.
Zij krijgt nr. 12 (36 042).
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
En wat long covid betreft, is het fijn dat de erkenning er is dat het om
grote aantallen mensen gaat. We hebben als Kamer, maar ook individueel
met veel van deze mensen gesproken. De impact op hun leven is enorm.
Dat dienen we mee te wegen. Iets meer onderzoek naar een ziekte die zo
veel mensen raakt, kan geen kwaad.
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat honderdduizenden mensen langdurig klachten hebben
of gehad hebben na een doorgemaakte coronabesmetting;
verzoekt de regering te bevorderen dat er structureel meer onderzoek
gedaan wordt naar long covid, de diagnose, de biomedische oorzaak van
long covid, de frequentie, de mogelijke behandelmethodes (ook in
samenwerking met onder andere het UWV);
verzoekt de regering de Kamer daarover binnen ongeveer een maand te
informeren,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Omtzigt.
Zij krijgt nr. 13 (36 042).
Dank u wel, meneer Omtzigt. U heeft nog een vraag van mevrouw Agema.
Mevrouw Agema (PVV):
De eerste motie van de heer Omtzigt is materieel hetzelfde als mijn eerste
motie. Hij zou wel met mij mee mogen tekenen.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Ik kijk straks even. Dit betreft het intrekken van het ctb en volgens mij ging
die van u iets verder. Ik had ’m al opgeschreven. Ik wil eerst het
wetsvoorstel van tafel en dan rustig kijken hoe de rest van het ctb niet
meer nodig is. Maar ik ben graag bereid tot samenwerken.
De voorzitter:
Ik vermoed dat ik straks toch even moet schorsen. Dan kunt u het nog
even bekijken. Mevrouw Van der Plas.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Dank u wel. Ik heb geen moties. Ik heb ook eigenlijk weinig toe te voegen
aan wat ik in mijn inbreng in de eerste termijn heb gezegd. Ik wil heel erg
waakzaam ervoor blijven dat we niet met een spoedwet en met een ctb en
allemaal maatregelen stapje voor stapje weer toegaan naar waar we
destijds zijn geweest. Ik wil eigenlijk gewoon nog een keer benadrukken
dat die grondrechten van mensen ontzettend belangrijk zijn. Je kunt
dimdammen over de vraag of ze nou juridisch helemaal gelijk hebben of
niet, maar mensen voelen het in ieder geval wel zo. De Minister-President

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

81

heeft in een interview een tijdje geleden ook gezegd: mensen willen
gewoon gehoord worden. Dit is ook het gehoord willen worden van
mensen. Ik hoop dat het ministerie en de Minister daar heel erg goed naar
luisteren. Daarmee wil ik afsluiten.
Ik wil een van beide moties en/of beide moties, die van de heer Omtzigt
en/of die van mevrouw Agema, graag meeondertekenen. Ik hoor zo
meteen wel of ze tot consensus zijn gekomen. Dan teken ik die ook heel
graag mee. Hartelijk dank aan de Minister en zijn ambtenarenteam voor
de antwoorden en het uitzoeken daarvan.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Van der Plas. Meneer Van Meijeren, gaat uw gang.
De heer Van Meijeren (FVD):
Dank u wel, voorzitter. We hebben het vandaag over de vijfde verlenging
van de spoedwet, maar wat net al even ter sprake kwam, is dat er een
zesde verlenging vanaf 1 juni is aangekondigd. Daarbij heeft de Minister
gezegd dat vanaf die zesde verlenging een aantal grondslagen voor
vrijheidsbeperkende coronamaatregelen zullen komen te vervallen. Toen
ik net vroeg waarom die grondslagen pas per 1 juni vervallen en niet zo
spoedig mogelijk, gaf de Minister aan dat de grondslagen nu al niet meer
noodzakelijk zijn en dat er geen maatregelen meer zullen worden
getroffen tussen nu en 1 juni. Hij liet merken dat hij het niet de moeite
waard vindt om voor die paar weken de wet nog te wijzigen.
Om de Minister wat werk uit handen te nemen, heb ik zojuist een
amendement ingediend om die grondslagen al zo spoedig mogelijk te
laten vervallen, dus tegelijk met de inwerkingtreding van het voorstel dat
we vandaag bespreken. Nu klinkt dat over die paar weken misschien een
beetje muggenzifterig, maar dit raakt wel een fundamenteel rechtsstatelijk
uitgangspunt, namelijk dat grondrechtenbeperkingen of grondslagen
daarvoor niet langer duren dan strikt noodzakelijk is. De reactie van de
Minister om uit gemakzucht die bevoegdheden nog maar even te laten
bestaan, is tekenend voor het gemak waarmee tegenwoordig over
grondrechtenbeperkingen wordt gesproken: «baat het niet, dan schaadt
het niet» en «we zien wel of we ze nodig hebben».
Als de Minister meent wat hij vanavond zei, namelijk dat die grondslagen
niet meer nodig zijn, ook niet voor 1 juni, dan laat hij het oordeel over dit
amendement aan de Kamer of hij gebruikt de mogelijkheid om het
amendement over te nemen, waardoor het direct onderdeel is van het
wetsvoorstel. Als de Minister dit amendement toch ontraadt, dan zegt hij
daarmee eigenlijk dat hij er toch rekening mee houdt dat die bevoegdheden tussen nu en 1 juni nog gebruikt gaan worden of dat die bevoegdheden toch niet komen te vervallen per 1 juni. In dat geval zou ik daar
graag een nadere toelichting op willen.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Van Meijeren. Daarmee komen we aan het eind.
Terwijl de Minister zich voorbereidt, zal ik het nog even hebben over de
stemmingen. Als er zich hier een grote meerderheid aftekent om
donderdag te gaan stemmen, dan wil ik namens de commissie best dat
verzoek doen. Als er geen duidelijke meerderheid is, dan moet mevrouw
Westerveld dat zelf morgen bij de regeling aankondigen – dat kan
sowieso – want dan moet de Kamer zich daar gewoon over uitspreken. Ik
kijk mevrouw Westerveld even aan. U bent de eerste die dat verzoek heeft
gedaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

82

Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Voorzitter, ik ga er geen groot punt van maken. Dat lijkt me niet per se
nodig. Als er geen grote meerderheid voor is, dan trek ik het verzoek in.
De voorzitter:
Het was een beetje een wat diffuus beeld. Daarom adviseer ik u om het
morgen bij de regeling aan te kondigen als u dat wil. Dan is hierbij het
stemmen afgerond. Ik schors de vergadering voor enkele minuten ter
voorbereiding van de beantwoording van de vragen en de appreciatie van
de moties. Dank u wel.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.
De voorzitter:
Ik hoor dat de Minister al klaar is, dus we gaan weer verder.
Minister Kuipers:
Ja, ik ben al zover. Laten we dus maar gewoon beginnen.
De voorzitter:
Fantastisch. Het was de kortste schorsing ever, maar we kunnen door.
Minister Kuipers:
Doe gerust.
De voorzitter:
O, mevrouw Van den Berg heeft nog een opmerking.
Mevrouw Van den Berg (CDA):
Ik zou het fijn vinden als wij ook een kopietje hebben voordat de Minister
begint te spreken.
De voorzitter:
Dat komt eraan. De Minister zal heel langzaam beginnen aan zijn
beantwoording. Het amendement is nu nog niet beschikbaar. De Minister
kan natuurlijk wel antwoord geven op basis van wat hij gehoord heeft,
maar we zitten een beetje in een logistieke klem. Minister, gaat uw gang.
De heer Van Meijeren (FVD):
We kunnen altijd het debat nog heropenen op een later moment.
Minister Kuipers:
Voorzitter, dank. Dank ook voor het debat en voor alle discussies die er
gevoerd zijn. Ik heb nog een drietal aanvullende vragen gekregen.
Allereerst een vraag van mevrouw Van den Berg, althans als ik het kan
lezen. Wanneer kunnen we het wetsvoorstel omtrent werk verwachten? In
het kader van de lange termijn lopen er gesprekken met de sectoren. Daar
loopt ook de discussie rondom het ctb in mee. In een junibrief kom ik in
het verlengde van die gesprekken terug op het wetsvoorstel rondom ctb
en werk. Ik zal daarbij nadenken over de organisatie rondom ctb. Ook dat
neem ik mee in de brief.
Er was nog een tweede vraag van mevrouw Van den Berg, ten aanzien
van het ondersteunen van het personeel van de luchtvaartmaatschappijen. Ik zal die vraag graag doorgeleiden naar mijn collega van IenW.
Tot slot vroeg mevrouw Tielen om meer inzicht in wat meer of minder
effect heeft gehad qua maatregelen. Dat zal ik graag oppakken. Daar kom
ik in een langetermijnbrief op terug, in de kwalitatieve zin, zoals u ook
aangaf, met alle beperkingen daarbij die ik al noemde.
Dan komen we bij de moties. Ten aanzien van de motie op stuk nr. 9 is
mijn appreciatie: ontraden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

83

De voorzitter:
De motie op stuk nr. 9: ontraden.
Minister Kuipers:
De motie op stuk nr. 10 ontraad ik eveneens.
De voorzitter:
De motie op stuk nr. 10: ontraden.
Minister Kuipers:
De motie op stuk nr. 11 krijgt oordeel Kamer. Zoals gezegd, zal ik
terugkoppelen over het gesprek met de RvS morgen.
De voorzitter:
De motie op stuk nr. 11: oordeel Kamer
Minister Kuipers:
Dan de motie op stuk nr. 12. Er werd even heen en weer gesproken over
de motie op stuk nr. 9 en de motie op stuk nr. 12, maar hier staat: verzoekt
de regering de Wet verbreding inzet coronatoegangsbewijs in te zetten.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Er staat: in te trekken. Dat is een subtiel verschil!
Minister Kuipers:
Excuus. Ik zei «in te zetten» maar er staat inderdaad «in te trekken». Dat is
mijn fout. Dat heb je met die handgeschreven moties. Het is een prachtig
handschrift, veel mooier dan het mijne, maar dan nog moet ik even goed
kijken. Er staat dus: verzoekt de regering de Wet verbreding inzet
coronatoegangsbewijs in te trekken. Mijn verzoek is om die motie aan te
houden. Ik wil daar graag op terugkomen in de langetermijnbrief van juni,
met onder meer de uitwerking van de sectorplannen. Ik neem dit ook in de
gesprekken mee.
De voorzitter:
Ik kijk even naar de heer Omtzigt.
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Ik kijk er nog even naar.
De voorzitter:
Meneer Omtzigt kijkt er nog even naar.
Minister Kuipers:
Goed.
Tot slot de motie op stuk nr. 13 ten aanzien van aanvullend onderzoek
onder mensen met een postcovidsyndroom. Mijn appreciatie is: ontraden.
Er gebeurt echt al heel veel onderzoek op dit terrein.
De voorzitter:
De motie op stuk nr. 13: ontraden. Ik ga toch even terug naar de motie op
stuk nr. 12, want als die motie niet wordt aangehouden, dan zal u toch een
appreciatie moeten geven, Minister.
Minister Kuipers:
Dan is het: ontraden.
De voorzitter:
De motie op stuk nr. 12: ontraden, als die niet aangehouden wordt. Dank u
wel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

84

Mevrouw Van den Berg (CDA):
Voorzitter, had meneer Omtzigt daar al een reactie op gegeven?
De heer Omtzigt (Lid Omtzigt):
Die denkt er effe over na.
Minister Kuipers:
Tot slot, voorzitter, ten aanzien van het amendement. De termijn voor die
tijdelijke wet is telkens drie maanden. Dat is in het verleden met uw
Kamer vastgesteld. In de hele cyclus die daarbij doorlopen moet worden,
van de RvS, de Tweede Kamer, de Eerste Kamer, et cetera, zijn die drie
maanden buitengewoon kort. Als u me dan ook nog vraagt om tijdens die
drie maanden nog weer een aanpassing te doen, maakt u het vrij
onmogelijk. Dat is in deze setting ook het geval, want als we het moeten
aanpassen en moeten publiceren, dus uiteindelijk tot het hele traject van
publiceren in het Staatsblad, zitten we ongeveer op 1 juni. En dan vervalt
de hele tijdelijke wet.
Mevrouw Agema (PVV):
Ik heb daar toch nog even een klein vraagje over. De Minister gebruikte in
zijn motivatie voor de verlenging van maart tot juni onder andere «dansen
met Janssen». Maar ik begrijp dat corona eigenlijk twee zomers is weg
geweest. Er was na dansen met Janssen wel een piek in het aantal
besmettingen, maar niet een noemenswaardige piek in ziekenhuisopnames. Dan is het voor die verlenging van maart tot juni niet echt een
goed argument om dansen met Janssen te gebruiken, toch?
Minister Kuipers:
Wat ik aangaf in de discussie over dansen met Janssen was dat er een
opleving is geweest in de zomer, maar dat wij ervan uitgaan dat dit een
seizoensgebonden infectie is. Daarbij hopen we dat die deze zomer
wegblijft. Er was één hiccup in een vorige zomer, maar dat had alles te
maken met ... Daarom refereerde ik aan dat dansen met Janssen.
Nogmaals, het is geen wet van Meden en Perzen. Het is geen zekerheid,
maar we gaan ervan uit dat de aantallen in de komende periode lager
blijven en in ieder geval niet direct terugkomen op die 50.000 plus die we
nu een aantal maanden in de winter gehad hebben.
De voorzitter:
Dank u wel. Meneer Van Meijeren.
De heer Van Meijeren (FVD):
De Tijdelijke wet maatregelen covid-19 bepaalt dat die wet kan worden
verlengd voor ten hoogste drie maanden en dat die ook op onderdelen
kan worden afgeschaft. In de toelichting staat heel duidelijk dat het ten
hoogste om drie maanden gaat, maar het uitgangspunt is te allen tijde dat
bevoegdheden voor grondrechtenbeperkende maatregelen komen te
vervallen zodra de omstandigheden dit mogelijk maken. De Minister zegt
dat het in dit geval bijna niks zou uitmaken, maar ik begrijp dat hij er in
ieder geval geen bezwaar tegen heeft als die maatregelen al wel eerder
komen te vervallen. Hij gaat er niet van uit dat hij die bevoegdheden nog
nodig heeft. Daarmee laat hij dus het oordeel over dit amendement in
ieder geval aan de Kamer.
Minister Kuipers:
Dat is een onjuiste conclusie. Ik heb nadrukkelijk gezegd: ontraden.
Daarmee bedoel ik ook echt: ontraden. Er zitten veel werkzaamheden aan
het nog weer aanpassen hiervan. Het is een heel traject. En het is echt
– laat ik dat ook even zeggen voor de mensen die op dit uur nog luisteren
of het later terugkijken – voor de bühne. Het is echt voor de bühne, want

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

85

hij zou ongeveer gepubliceerd worden en daarmee in werking treden
rond, pak ’m beet, 1 juni, wanneer hij toch al vervalt. Dus dat moeten we
gewoon niet doen.
De heer Van Meijeren (FVD):
Heel even kort. «De werkzaamheden die hierbij komen kijken»? Er komen
hier geen werkzaamheden bij kijken. Als dit amendement wordt aangenomen, treedt het in werking een dag nadat dit wetsvoorstel in werking
treedt, en dan zijn die bevoegdheden voor die grondrechten dus gewoon
weg. Daar komt helemaal geen werk bij kijken, geen ministerraad, geen
Raad van State, niets. Die maatregelen gelden nu niet. De Minister zegt
zelf dat hij die bevoegdheden de komende maanden niet hoeft te
gebruiken, dus hij wekt hiermee zelf de indruk dat hij er toch rekening
mee houdt dat hij die maatregelen nog wel wil gebruiken, of misschien
helemaal niet voornemens is om die straks in te trekken.
Minister Kuipers:
Ik heb al eerder in het debat met de heer Van Meijeren gemerkt dat de
interpretatie van wat ik zeg af en toe ... Ik denk dat ik hier klip-en-klaar ben
als ik zeg dat dit echt voor de bühne is en dat dit gepubliceerd wordt op
een moment waarop de wet ongeveer al vervalt. Daar wek ik geen enkele
indruk mee. Ik heb heel nadrukkelijk gezegd – ik wil het graag herhalen –
dat ik verwacht dat die maatregelen in de komende weken niet worden
ingezet. Weet ik dat zeker? Nee, dat weet ik niet zeker, maar daar ga ik echt
van uit. Als we nu een aanpassing gaan doen aan een tijdelijke wet, die al
een looptijd heeft van niet meer dan drie maanden, waarvan we nu nog
een aantal weken te gaan hebben, gaan we allerlei zaken doen die, zoals
gezegd, voor de bühne zijn. Het wordt dan misschien gepubliceerd en
veranderd ongeveer op de dag dat hij toch al vervalt. En dat ben ik niet
van plan.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan rest mij als voorzitter nog te concluderen dat het
amendement is ontraden.
Ik heb nog twee toezeggingen. Tenminste ... Nee, ik vergeet niks.
– De Minister informeert de Kamer over de uitkomst van zijn gesprek
met de Raad van State over de termijn waarop de nieuwe coronawetgeving haalbaar is.
– De Minister stuurt in juni een brief over de toekomst van het ctb.
We komen aan het eind van de beraadslaging. Ik hoor dat dat in de
langetermijnbrief komt. Ja, akkoord. Ik wil de Minister en de ondersteuning hartelijk danken, ook op dit late tijdstip. Ik dank mijn collega’s
hartelijk voor hun energie en alles, maar ik dank vooral de ondersteuning
daar, aan de overkant, op dit late tijdstip, en natuurlijk de griffie. Dank u
wel.
Sluiting 23.59 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 042, nr. 17

86