Schoolkostenmonitor po, vo,
mbo 2018-2019

Anke Suijkerbuijk, Sjerp van der Ploeg (Oberon)
Emina van den Berg, Henri Bussink, Koen van der
Ven (SEO Economisch Onderzoek)

2

Oberon

Inhoudsopgave
1

Managementsamenvatting ............................................................................................................ 3
1.1 Onderzoek naar ouderbijdragen in primair onderwijs ................................................................ 7
1.2 Schoolkostenmonitor vo.............................................................................................................. 8
1.3 Schoolkostenmonitor mbo .......................................................................................................... 8
1.4 Vraagstelling Schoolkostenmonitor............................................................................................. 9

2

Onderzoeksaanpak ...................................................................................................................... 12
2.1 Inleiding ..................................................................................................................................... 12
2.2 Primair onderwijs ...................................................................................................................... 12
2.3 Voortgezet onderwijs ................................................................................................................ 14
2.4 Middelbaar beroepsonderwijs .................................................................................................. 14

3

Schoolkosten primair onderwijs .................................................................................................. 16
3.1 Schoolkosten po: totaal ............................................................................................................. 16
3.2 Schoolkosten po: ontwikkeling .................................................................................................. 16
3.3 Schoolkosten po: opbouw ......................................................................................................... 17
3.4 Schoolkosten po: vergelijking opgave ouders en scholen ......................................................... 24
3.5 Schoolkosten po: kortingen, tegemoetkomingen en betalingsgedrag ...................................... 25
3.6 Schoolkosten po: informatievoorziening ................................................................................... 26
3.7 Schoolkosten po: oordeel en relatie met schoolkeuze.............................................................. 28

4

Schoolkosten voortgezet onderwijs ............................................................................................. 30
4.1 Schoolkosten vo: totaal ............................................................................................................. 30
4.2 Schoolkosten vo: ontwikkeling .................................................................................................. 30
4.3 Schoolkosten vo: opbouw ......................................................................................................... 31
4.4 Schoolkosten vo: vergelijking opgave ouders en school ........................................................... 42
4.5 Schoolkosten vo: kortingen, tegemoetkomingen en betalingsgedrag ...................................... 44
4.6 Schoolkosten vo: informatievoorziening ................................................................................... 44
4.7 Schoolkosten vo: oordeel en relatie met schoolkeuze .............................................................. 45

5

Schoolkosten middelbaar beroepsonderwijs ............................................................................... 47
5.1 Schoolkosten mbo: totaal .......................................................................................................... 47
5.2 Schoolkosten mbo: ontwikkeling............................................................................................... 47
5.3 Schoolkosten mbo: opbouw ...................................................................................................... 48
5.4 Schoolkosten mbo: vergelijking opgave ouders/studenten en instellingen .............................. 64
5.5 Schoolkosten mbo: kortingen, tegemoetkomingen en betalingsgedrag................................... 66
5.6 Schoolkosten mbo: informatievoorziening ............................................................................... 66
5.7 Schoolkosten mbo: oordeel en relatie met schoolkeuze .......................................................... 67

Bijlage 1
Bijlage 2
Bijlage 3

Extra tabellen primair onderwijs ....................................................................................... 69
Extra tabellen voortgezet onderwijs ................................................................................. 70
Extra tabellen vmbo .......................................................................................................... 74

Schoolkostenmonitor 2018-2019

1

3

Managementsamenvatting

Hoe hoog zijn momenteel de schoolkosten in het primair onderwijs, voortgezet onderwijs en middelbaar
beroepsonderwijs? En hoe hebben de kosten zich de afgelopen jaren ontwikkeld? De schoolkostenmonitor
2018-2019 geeft antwoord op die vragen.

Onderzoeksmethode en respons
Informatie over de schoolkosten in het primair onderwijs (po), voortgezet onderwijs (vo) en middelbaar
onderwijs (mbo) is verzameld door middel van enquêtes onder:
▪ Ouders van leerlingen in het po: 27.500 ouders van po-leerlingen uitgenodigd; respons van 3.127
ouders (11 procent)
▪ Ouders van leerlingen in het vo: 27.500 ouders van vo-leerlingen uitgenodigd; respons van 2.892
ouders (11 procent)
▪ (Ouders van) studenten in het mbo1: 35.000 ouders/mbo-studenten uitgenodigd; respons van 1884
ouders en mbo-studenten (5 procent)
▪ Scholen voor po: een steekproef van 1.600 po-scholen is verzocht om medewerking aan de enquête;
respons van 420 scholen (27 procent)
▪ Scholen voor vo: 1.267 vo-vestigingen zijn verzocht om medewerking; respons van 406 vestigingen
(32 procent)2
▪ Mbo-instellingen: een steekproef van 420 mbo-opleidingen (combinaties van instelling en CREBO)
benaderd van zowel ROC’s en vakinstellingen.; respons van 117 mbo-opleidingen (28 procent).
Het primair onderwijs maakt voor het eerst onderdeel uit van de schoolkostenmonitor. Daarom heeft
naast de enquête onder po-scholen ook nog een analyse van schoolgidsen van scholen voor primair
onderwijs plaatsgevonden om een vergelijking te maken met het Inspectie onderzoek uit 2014.3

Conclusies schoolkosten primair onderwijs
Ontwikkelingen ouderbijdrage volgens schoolgidsen
Op basis van de analyse van schoolgidsen uit 2014 (door Inspectie) en 2018 blijkt dat het aandeel scholen
met een lage vrijwillige ouderbijdrage (maximaal €11) behoorlijk is toegenomen (naar één op de vijf
scholen). Desondanks is het gemiddelde bedrag tussen 2014 en 2018 eigenlijk nauwelijks afgenomen, dat
ligt rond de €40. Naast de ouderbijdrage vragen scholen soms aanvullende bijdragen voor excursies,
leermiddelen en/of ondersteuning.

1
2
3

Tot 18 jaar zijn de ouders aangeschreven, vanaf 18 jaar de studenten zelf. Respondenten hadden de keuze om de vragenlijst
als ouder of als student in te vullen. Hiervoor zijn twee afzonderlijke enquêtes ontwikkeld en beschikbaar gesteld.
Scholen zijn uitgenodigd op brinvestigingsnummer, hierdoor zijn er meer scholen uitgenodigd in vergelijking met vorige
metingen, toen is er uitgenodigd op brinnummer.
Inspectie van het Onderwijs (2014). De vrijwillige ouderbijdrage in het primair onderwijs 2013/2014. Utrecht: Inspectie van
het Onderwijs.

4

Oberon

Verschillen tussen ouders en scholen
Ouders en scholen geven even hoge bedragen op voor de vrijwillige ouderbijdrage en de reisjes en
excursies. Voor aanvullende bijdragen verschilt dat. Duidelijk is dat ouders hogere bedragen opgeven voor
school- en ICT-benodigdheden dan scholen doen. Dit komt deels doordat ouders vermoedelijk deels een
bredere interpretatie geven aan het begrip schoolkosten (ook niet door school voorgeschreven
materiaal). Daarnaast kiezen ouders afhankelijk van hun inkomen mogelijk ook voor duurdere opties
(bijvoorbeeld voor een laptop of gymkleding).
Kortingen, tegemoetkomingen en alternatieven
Kortingen of vrijstellingen op de vrijwillige ouderbijdrage komen in de praktijk weinig voor. Driekwart van
de scholen geeft nooit een korting of vrijstelling. Op 16 procent van de scholen wordt er korting gegeven
voor het tweede kind. Ongeveer een derde van de scholen (30%) geeft aan dat zij voorzieningen hebben
voor extra financiële tegemoetkomingen ter vermindering van de aanvullende bijdragen. Ruim een derde
van de groep scholen die een voorziening heeft, biedt op verzoek van ouders een ad hoc regeling. Ook
blijkt dat een tiende van de scholen met een voorziening een schoolfonds heeft waar ouders een beroep
op kunnen doen.
Er zijn vrijwel geen scholen (3%) die alternatieven in reisjes en excursies bieden van verschillende
prijsklassen. Ruim twee derde van de scholen (70%) geeft ook aan geen kosteloos alternatief te bieden
als leerlingen niet kunnen/willen deelnemen aan excursies en reisjes. Van de scholen die wel een
kosteloos alternatief bieden, gaat het meestal om een activiteit op school.
Optionele aanvullingen
Een klein deel van de ouders (3%) geeft aan dat hun kind gebruik maakt van bijles of toets-training
(schaduwonderwijs) waarvoor zij kosten maken (gemiddeld over alle ouders €13). Ook maakt 43% van de
ondervraagde ouders kosten voor tussenschoolse opvang.
Informatievoorziening en transparantie
Ouders zijn over het algemeen goed geïnformeerd over de vrijwillige ouderbijdrage. Het merendeel van
de scholen geeft aan ook over de aanvullende bijdragen ouders te informeren. Dat loopt meestal via de
schoolgids en nieuwsbrieven.
Mening over hoogte schoolkosten en invloed op schoolkeuze
Van de ouders oordeelt ongeveer 30 procent dat de schoolkosten (zeer) laag zijn, ongeveer 15 procent
vindt het (zeer) hoog, en de overige 55 procent vindt de kosten laag noch hoog. Ondanks dit
meningsverschil is de hoogte van de kosten voor bijna alle ouders (97%) niet van invloed geweest op de
schoolkeuze van hun kind. Dat neemt niet weg dat dat voor 3 procent van de ouders wel het geval
geweest, wat op een gemiddelde school (van ruim 200 leerlingen) neer komt op ongeveer 6 leerlingen.
Circa twee derde van de ouders voelt zich verplicht om de vrijwillige ouderbijdrage te betalen, ondanks
het vrijwillige karakter.
Kerst- en paasvieringen
Ongeveer 4 op de 10 ouders maakt kosten voor de kerstviering en circa 2 op de 10 voor de paasviering.
Voor een klein deel van die ouders gaat het om betalingen aan school, maar voor de meeste ouders gaat
het om kosten die ze zelf maken, bijvoorbeeld voor het maken of kopen van een gerecht voor de viering.

Schoolkostenmonitor 2018-2019

5

Conclusies schoolkosten voortgezet onderwijs
Ontwikkelingen schoolkosten
De totale schoolkosten in het voortgezet onderwijs zijn voor het vmbo sinds het schooljaar 2006-2007
gedaald (ook gedurende de laatste drie jaar). Voor havo en vwo is niet een dergelijke eenduidige trend
aanwijsbaar. Daar lijken de kosten de laatste jaren stabiel tot licht gestegen. Binnen het totaal aan
schoolkosten zijn de kosten voor de vrijwillige ouderbijdrage in de afgelopen jaren wel gestegen.
Verschillen tussen ouders en scholen
De verschillen zien we met name bij de opgave van ICT-benodigdheden. Dit komt ook in het voortgezet
onderwijs deels doordat ouders vermoedelijk een bredere interpretatie geven aan het begrip
schoolkosten (ook niet door school voorgeschreven kosten) en dat ze geen gebruik maken van kosteloze
alternatieven die door scholen op met name ICT-gebied worden aangeboden.
Kortingen, tegemoetkomingen en alternatieven
Kortingen of vrijstellingen op de vrijwillige ouderbijdrage komen binnen het voortgezet onderwijs weinig
voor. Van de scholen geeft 85 procent nooit een korting of vrijstelling. Op 10 procent van de scholen wordt
er een korting gegeven voor het tweede kind. Bijna de helft van de scholen (46%) geeft aan dat zij een
voorziening hebben voor extra financiële tegemoetkoming naar ouders ter vermindering van de
schoolkosten. Een derde van de scholen die een voorziening heeft, biedt op verzoek van ouders een ad
hoc regeling. Ook blijkt een derde van de scholen met een voorziening een schoolfonds te hebben of een
voorziening te hebben die aanvraag beschikbaar is.
Bijna een derde van de scholen (29%) geeft aan dat ze alternatieve leermiddelen van verschillende
prijsklassen aanbieden. Ruim 40 procent van de scholen biedt een kosteloos alternatief als ouders
(aanvullende) leermiddelen, materialen of gereedschappen niet kunnen of willen betalen. Ruim de helft
geeft aan ICT-middelen van verschillende prijsklassen aan de bieden. De meeste scholen (84%) bieden
wat betreft ICT-middelen, een kosteloos alternatief als ouders deze middelen niet willen of kunnen
aanschaffen. Veel scholen geven aan een laptop of aan te bieden in bruikleen of computers op school te
hebben waar leerlingen gebruik van kunnen maken.
Optionele aanvullingen
Bijna één op de vijf ouders geeft aan kosten te maken voor bijles, huiswerkbegeleiding of examentraining
(schaduwonderwijs). Het gemiddeld bedrag hiervoor varieert van €29 (vmbo) tot €64 (havo).
Informatievoorziening en transparantie
Bijna alle scholen informeren ouders over de schoolkosten. Ouders geven ook in overgrote meerderheid aan
geïnformeerd te worden over de schoolkosten. Bovendien geeft twee derde van de ouders (zeer) tevreden
te zijn over de informatieverstrekking door school rondom de hoogte en de besteding van de schoolkosten.
Het merendeel van de scholen informeert ouders via de website (82%), de schoolgids (81%).
Mening over hoogte schoolkosten en invloed op schoolkeuze
De helft van de ouders in het vo vindt de schoolkosten noch hoog, noch laag. Ruim 40 procent vindt de
schoolkosten (zeer) hoog en tien procent vindt deze (zeer) laag. Veruit het grootste deel van de ouders
geeft aan geen informatie te hebben ingewonnen over de kosten voorafgaand aan de schoolkeuze. Bijna
alle ouders geven daarnaast aan dat de hoogte van de kosten niet van invloed is geweest op de
schoolkeuze voor hun kind. Voor 3% is dat wel het geval geweest. Op een gemiddelde vo-vestiging (660

6

Oberon

leerlingen) gaat het dan toch om ongeveer 20 leerlingen waarbij de ouders zich bij de schoolkeuze hebben
laten leiden door de kosten.

Conclusies schoolkosten middelbaar beroepsonderwijs
Ontwikkelingen schoolkosten
De totale schoolkosten volgens ouders zijn licht gedaald voor BOL-opleidingen niveau 1 en 2 in vergelijking
met de vorige meting, maar deze daling is niet significant. Voor de rest van de leerweg-niveau-combinaties
is er een significante stijging van de totale kosten zichtbaar ten opzichte van de vorige meting. Deze
stijging zit vooral in ICT-kosten en in mindere mate bij studieboeken, gereedschappen en materialen en
extra schoolactiviteiten.
Verschillen tussen ouders/studenten en instellingen
Ouders/studenten geven ook in mbo hogere kosten op dan instellingen dat doen. Dat zien we vooral bij
de posten ICT-benodigdheden en extra activiteiten. Bij de kostenpost gereedschappen/materialen geven
ouders/studenten bij alleen BOL-opleidingen hogere kosten op dan instellingen dat doen. Dit komt ook in
het mbo deels doordat ouders en studenten vermoedelijk een bredere interpretatie geven aan het begrip
schoolkosten (ook niet door de instellingen voorgeschreven kosten) en dat ze geen gebruik maken van
kosteloze alternatieven die door scholen op gebied van ICT, maar ook op het gebied van gereedschappen
en materialen worden aangeboden.
Kortingen, tegemoetkomingen en alternatieven
Kortingen of vrijstellingen op de vrijwillige ouder- of studentbijdrage op basis van het aantal studenten in
één gezin of op basis van andere gronden komt vrijwel niet voor in het mbo. Meer dan de helft van de
instellingen geeft aan dat de ouders/studenten worden geïnformeerd over de mogelijkheid voor
ouders/studenten om in aanmerking te komen voor een reductie- of kwijtscheldingsregeling. Twee derde
van de instellingen geeft aan een kosteloos alternatief te bieden als ouders ouders/studenten
(aanvullende) leermiddelen, materialen of gereedschappen niet kunnen/willen aanschaffen. Datzelfde
geldt voor benodigdheden op het terrein van ICT. Indien ouders ouders/studenten de (aanvullende)
benodigdheden niet kunnen betalen wordt er vaak doorverwezen naar een stichting of een fonds zoals
stichting Steunfonds of het minimafonds.
Optionele aanvullingen
Van bijles of huiswerkbegeleiding wordt nauwelijks gebruik gemaakt door mbo-studenten
(schaduwonderwijs). Slechts één procent van de ouders/studenten geeft aan daarvan gebruik te hebben
gemaakt.
Informatievoorziening en transparantie
Bijna alle mbo-instellingen (97%) geven aan ouders en studenten te informeren over de hoogte van de
schoolkosten. De meeste instellingen geven aan ouders/studenten onder andere te informeren via de
website of via ouderavond(en). Desondanks geeft ongeveer een kwart van de ouders/studenten aan niet
door de mbo-instelling geïnformeerd te zijn over de hoogte van de kosten van de opleiding. Ouders en
studenten die aangegeven wel geïnformeerd te zijn door de mbo-instelling over de schoolkosten, zijn hier
overwegend positief over.

Schoolkostenmonitor 2018-2019

7

Mening over hoogte schoolkosten en invloed op schoolkeuze
Het aandeel ouders/studenten dat de schoolkosten hoog tot zeer hoog ligt bij BOL-opleidingen namelijk
rond de 60 procent en bij BBL-opleiding rond 35 procent. Dat verschil zien we ook terug in de feitelijke
kosten tussen BOL en BBL-opleidingen. De helft van de ouders/studenten geeft aan informatie te hebben
ingewonnen over de schoolkosten van de opleiding voorafgaand aan de opleidingskeuze. Bij ongeveer
één op de acht zijn de kosten van invloed geweest in de afweging om met een bepaalde opleiding te
starten. Bij de vorige meting was dit een kwart.
Inleiding en vraagstelling
Het ministerie van OCW doet regelmatig verslag aan de Tweede Kamer over de hoogte en ontwikkeling
van schoolkosten voor ouders en studenten in het primair onderwijs, voortgezet onderwijs en middelbaar
beroepsonderwijs. Voor dit doel laat het ministerie van OCW sinds 2001 driejaarlijks de
schoolkostenmonitor uitvoeren. De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en de Minister voor
Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media hebben besloten om ditmaal ook de sector primair onderwijs
mee te nemen in het verslag aan de Tweede Kamer. Ook in die sector groeit de aandacht voor de
schoolkosten: in dit geval de vrijwillige ouderbijdrage plus aanvullende bijdragen. In dit rapport doen we
verslag van de schoolkostenmonitor 2018-2019.

1.1

Onderzoek naar ouderbijdragen in primair onderwijs

In het primair onderwijs (po) wordt de term ‘schoolkosten’ niet gehanteerd. Wel kent het po de ‘vrijwillige
ouderbijdrage’ en worden aanvullende bijdragen gevraagd. In 2014 heeft de Inspectie een
themaonderzoek gedaan naar deze ouderbijdragen. Als informatiebronnen heeft de Inspectie de
schoolgidsen en websites van scholen gebruikt. Uit het onderzoek bleek dat bijna alle scholen vermelden
dat de ouderbijdrage vrijwillig is, zoals wettelijk is voorgeschreven. Verder stelt de Inspectie vast dat er
grote verschillen zijn in de hoogte van de gevraagde bedragen. Een klein deel van de scholen vraagt zeer
hoge ouderbijdragen. Bovendien vragen scholen naast de vrijwillige ouderbijdrage aanvullende bijdragen,
bijvoorbeeld voor schoolreisjes en schoolkamp – zoals ook in het voortgezet onderwijs gebeurt. Het
overzicht van deze kosten is vaak niet transparant.
Naar aanleiding van zorgen over de ouderbijdrage is door de Kamerleden Vermue en Van Dijk in februari
2017 een motie ingediend die de regering verzocht een limiet te stellen aan de vrijwillige ouderbijdrage
en te zorgen dat ouders voor het begin van het schooljaar geïnformeerd zijn over het totaalbedrag van de
vrijwillige ouderbijdrage voor het gehele schooljaar. Het ministerie heeft vervolgens alternatieve
scenario’s laten onderzoeken.4 De onderzoekers van dat onderzoek concluderen dat alternatieven op een
maximale ouderbijdrage belangrijke bezwaren kennen en dat het huidige systeem van de vrijwillige
ouderbijdrage de voorkeur verdient. Minister Slob onderschrijft deze conclusie, schrijft hij in een brief aan
de Tweede Kamer (7 maart 2018). Wel zegt hij toe scholen erop te wijzen dat ze helder met de ouders
moeten communiceren. Ook wil hij duidelijke afspraken maken met de sector om door middel van
gedragsregels te voorkomen dat kinderen worden uitgesloten van activiteiten, wanneer de vrijwillige
ouderbijdrage niet wordt betaald.

4

Wel, J.van der, Groot, J & Dekker, B. (2018) Scenario’s vrijwillige ouderbijdrage po en vo. Amsterdam: Regioplan.

8

Oberon

OCW wil met de nieuwe meting van de schoolkostenmonitor een actueel representatief beeld krijgen van
de hoogte van de vrijwillige ouderbijdrage en aanvullende bijdragen in het po. Ook de communicatie
tussen school en ouders is daarbij een belangrijk aandachtspunt. Aansluiting bij de methode van de
Inspectie is waar mogelijk gewenst.

1.2

Schoolkostenmonitor vo

Voor het voortgezet onderwijs is deze meting van de schoolkostenmonitor qua opzet in grote lijnen
identiek aan de voorgaande metingen. De vraagstelling, onderzoeksopzet, analyse van de gegevens en de
opzet van de rapportage dient zoveel mogelijk hetzelfde te zijn als in 2015. Dit kan ook gezien het feit dat
zich de afgelopen twee jaar geen ingrijpende wijzigingen hebben voorgedaan in bijvoorbeeld wet- en
regelgeving rondom schoolkosten.
In 2015 zijn de schoolkosten voor het laatst onderzocht. Voor het voortgezet onderwijs zijn de
schoolkosten uitgesplitst in de volgende categorieën:
1. Eenmalige kosten (zaken die ouders eenmaal voor de hele schoolloopbaan aanschaffen zoals een
atlas, een rekenmachine of een geodriehoek)
2. Vrijwillige ouderbijdrage die de school vraagt
3. Gereedschappen/materialen, anders dan schoolboeken (zowel bijdragen die de school vraagt als
materialen die ouders op verzoek van de school aanschaffen)
4. ICT (zowel bijdragen die de school vraagt als materialen die ouders op verzoek van de school
aanschaffen)
5. Extra schoolactiviteiten (bijdrage die de school vraagt voor excursies/schoolreizen e.d.)
6. Bijles/huiswerkbegeleiding e.d. (kosten die ouders hiervoor maken)
7. Reiskosten voor het openbaar vervoer (OV) tussen huis en school die ouders maken.
Van de categorieën 1 t/m 5 is de hoogte van de schoolkosten gevraagd aan zowel scholen als ouders. Op
de hoogte van de kosten in categorie 6 en 7 hebben alleen de ouders zicht. Als we de voorgaande
metingen over de jaren heen naast elkaar zetten, dan zien we een dalende trend in de schoolkosten. Dit
geldt voor alle onderwijsniveaus (pro, vmbo, havo en vwo) en voor de opgave van kosten van zowel ouders
als scholen.
Volgens de scholen is er tussen de schoolniveaus nauwelijks verschil wat betreft de totale schoolkosten.
De aanvullende schoolkosten, bijvoorbeeld voor bijles en huiswerkbegeleiding, liggen volgens de ouders
het hoogst in het vwo en het laagst in het praktijkonderwijs. Dit geldt voor elk van de vier laatste metingen
van de Schoolkostenmonitor.

1.3

Schoolkostenmonitor mbo

In het mbo zijn de schoolboeken niet gratis, in tegenstelling tot in het vo. Deze kostenpost is in de monitor
dan ook toegevoegd aan de voor vo gedefinieerde categorieën. De totale schoolkosten binnen het mbo
zijn het hoogst voor BOL-opleidingen op niveau 3 en 4. Dit geldt voor verschillende metingen en voor
zowel de opgave van mbo-instellingen als ouders/studenten. Bij BOL-opleidingen in het algemeen lijken
de totale schoolkosten volgens ouders/studenten en instellingen tamelijk stabiel tussen schooljaar 20092010 en 2015-2016. De schoolkosten voor de BBL zijn volgens ouders en studenten gedaald en volgens
de instellingen redelijk stabiel gebleven.

Schoolkostenmonitor 2018-2019

9

De schoolkosten voor minderjarige mbo’ers verdient speciale aandacht. Voor veel minimagezinnen met
mbo-studenten jonger dan 18 jaar pakte de afschaffing van de WTOS in 2015 ongunstig uit, ondanks de
ophoging van het kindgebonden budget. Naar aanleiding van een motie van de Tweede Kamerleden
Jadnanansing en Siderius5 heeft OCW door Oberon en SEO een onderzoek laten uitvoeren, in aanvulling
op de Schoolkostenmonitor 2015-2016.
Daarin wordt onder meer geconcludeerd:
▪ Schoolkosten – De schoolkosten van 16- en 17-jarige mbo’ers zijn gemiddeld ruim twee keer zo hoog
als de kosten van mbo’ers van 18 jaar en ouder. Ook als de reiskosten buiten beschouwing blijven, is
er een aanzienlijk verschil.
▪ Gevolgen voor de opleidingskeuze van een opleiding – Van de ondervraagde ouders met een laag
inkomen (minder dan €1.600 netto per maand) zegt een derde (32%) dat de schoolkosten een grote
tot zeer grote rol hebben gespeeld bij de keuze van een opleiding.

1.4

Vraagstelling Schoolkostenmonitor

De hoofdvraag van het onderzoek luidt: ’Wat is de hoogte en ontwikkeling van de schoolkosten waarmee
ouders van leerlingen in het primair en voortgezet onderwijs en studenten in het middelbaar
beroepsonderwijs mee te maken krijgen?’. We presenteren hieronder de deelvragen per sector.
Primair onderwijs
1. Wat is de hoogte en spreiding van en de ontwikkeling van de vrijwillige ouderbijdrage, zowel volgens
ouders als volgens scholen?
2. Wat is de hoogte van andere ouderbijdragen, zowel volgens ouders als volgens scholen?
a. kosten per categorie: materialen, ICT-kosten, extra schoolactiviteiten (excursies, schoolkamp,
schoolzwemmen, e.d.) en extra onderwijs (bijles e.d.) of extra ondersteuning (bijv. zorgleerling,
tests die niet door school worden vergoed);
b. kosten voor specifieke doelgroepen, zoals dyslectische leerlingen, leerlingen met dyscalculie en
hoogbegaafde leerlingen;
c. welke overeenkomsten en verschillen zijn er tussen scholen en ouders bij de
kosteninschattingen?
3. Hoe is de communicatie over en het beleid rondom de schoolkosten, zowel volgen scholen als volgens
ouders?
a. Is de hoogte en het vrijwillige karakter van de ouderbijdrage opgenomen in de schoolgids? Hoe
is de ontwikkeling op deze punten?
b. Welke overige informatie en op welke manier verschaffen scholen aan ouders over hun rechten
en plichten? Denk hierbij aan: hoogte van de kosten, soorten kosten, vrijwillige karakter,
kortings- en/of vrijstellingsregelingen.
c. Hoe gaan scholen om met leerlingen waarvoor ouders de vrijwillige ouderbijdrage of een bijdrage
voor extra schoolactiviteiten niet hebben betaald?
d. Welke verantwoording leggen scholen af over het beleid ten aanzien van ouderbijdragen?
e. Wat is de rol van de medezeggenschapsraad en ouderverenigingen/raden met betrekking tot de
ouderbijdragen? Denk onder meer aan vaststellen hoogte vrijwillige ouderbijdrage, innen en
beheer ouderbijdrage, bestedingsdoelen ouderbijdrage, klachtenprocedure.

5

Vergaderjaar 2015/2016, 34 300 VIII, nr. 40

10

Oberon

4.

Wat is de mening van ouders over de vrijwillige ouderbijdrage en overige bijdragen?
a. Wat vinden ouders van de hoogte van de vrijwillige ouderbijdrage?
b. Wat vinden ouders van de besteding van deze ouderbijdrage?
c. Wat vinden ouders van de hoogte van andere bijdragen en de bestedingsdoelen waarvoor deze
gevraagd worden?
d. Welke rol spelen de vrijwillige ouderbijdrage en andere bijdragen bij de schoolkeuze?
e. Hoe is het betalingsgedrag van ouders ten aanzien van de verschillende bijdragen?
f. Vormde de vrijwillige ouderbijdrage voor ouders een reden om specifieke scholen wel/niet te
kiezen?

Voortgezet onderwijs
1. Wat is de hoogte van en de ontwikkeling in schoolkosten, uitgesplitst naar onderwijsniveau, leerjaar
en onderwijsrichting, zowel volgens scholen als volgens ouders?
a. totale kosten;
b. kosten per categorie: vrijwillige ouderbijdrage, éénmalige uitgaven, gereedschappen en
materialen, ICT-kosten, extra schoolactiviteiten (excursies e.d.), extra onderwijs (bijles,
examentraining e.d.), stages en reiskosten;
c. kosten voor specifieke ‘onderwijsstromen’ zoals tweetalig onderwijs, sport en cultuur;
d. kosten voor specifieke doelgroepen, zoals dyslectische leerlingen en hoogbegaafde leerlingen;
e. welke overeenkomsten en verschillen zijn er tussen scholen en ouders bij de
kosteninschattingen?
2. Hoe is de communicatie over en het beleid rondom de schoolkosten, zowel volgens scholen als
ouders?
a. Is de hoogte en het vrijwillige karakter van de ouderbijdrage opgenomen in de schoolgids?
b. Welke overige informatie en op welke manier verschaffen scholen aan ouders over hun rechten
en plichten? Denk hierbij aan: hoogte van de kosten, soorten kosten, vrijwillige karakter,
kortings- en/of vrijstellingsregelingen.
c. Hoe gaan scholen om met leerlingen waarvoor ouders de vrijwillige ouderbijdrage of een bijdrage
voor extra schoolactiviteiten niet hebben betaald?
d. Welke verantwoording leggen scholen af over het beleid ten aanzien van schoolkosten?
e. Wat is de rol van de medezeggenschapsraad en ouderverenigingen/raden met betrekking tot de
schoolkosten? Denk onder meer aan vaststellen hoogte vrijwillige ouderbijdrage, innen en
beheer ouderbijdrage, bestedingsdoelen ouderbijdrage, klachtenprocedure.
3. Wat is de mening van ouders over de schoolkosten?
a. Wat vinden ouders van de hoogte van de schoolkosten?
b. Welke rol spelen schoolkosten bij de schoolkeuze?
c. Hoe is het betalingsgedrag van ouders en de ontwikkeling daarin bij de verschillende typen
ouderbijdragen, met name bij de vrijwillige ouderbijdrage?
4. Welke tegemoetkomingen in de schoolkosten bestaan er?
a. Tegemoetkomingen van de overheid, gemeenten en particuliere instanties.
b. Tegemoetkomingen door de school

Schoolkostenmonitor 2018-2019

11

Middelbaar beroepsonderwijs
1. Wat is de hoogte van en de ontwikkeling in schoolkosten, uitgesplitst naar leerweg (bol en bll),
opleidingsniveau, leerjaar en sector, zowel volgens scholen als volgens ouders/studenten?
a. totale kosten;
b. kosten per categorie: studieboeken, vrijwillige ouderbijdrage, éénmalige uitgaven,
gereedschappen en materialen, ICT-kosten, extra schoolactiviteiten (excursies e.d.), extra
onderwijs (bijles e.d.), stages en reiskosten;
c. kosten voor specifieke doelgroepen, zoals dyslectische leerlingen;
d. welke overeenkomsten en verschillen zijn er tussen scholen en ouders/studenten bij de
kosteninschattingen?
2. Hoe verloopt de communicatie over de schoolkosten, zowel volgens scholen als ouders/studenten?
a. Welke informatie en op welke manier verschaffen scholen aan ouders/studenten over hun
rechten en plichten? Denk hierbij aan: hoogte van de kosten, soorten kosten, vrijwillige karakter
ouderbijdrage, kortings- en/of vrijstellingsregelingen.
3. Wat is de mening van ouders/studenten over de schoolkosten?
a. Wat vinden ouders/studenten van de hoogte van de schoolkosten?
b. Welke rol spelen schoolkosten bij de opleidingskeuze?
4. Welke tegemoetkomingen in de schoolkosten bestaan er?
a. Tegemoetkomingen van de overheid, gemeenten en particuliere instanties.
b. Tegemoetkomingen door de school
c. Inkomsten uit beroepspraktijkvorming (alleen bol)
d. Tegemoetkomingen door de werkgever (alleen bbl)
e. Hoe is de relatie tussen de tegemoetkomingen voor mbo-studenten en de schoolkosten:
– In hoeverre kunnen bol-studenten met deze tegemoetkomingen de schoolkosten dekken?
– In hoeverre kunnen bbl-studenten (gemiddeld) met hun inkomen de schoolkosten dekken?
f. Speelden de hoogte van de schoolkosten een rol bij de beslissing om een bepaalde opleiding
en/of een bepaalde leerweg (bol/bbl) of niveau (1 t/m 4) binnen het mbo wel/niet te
kiezen?

12

Oberon

2

Onderzoeksaanpak

2.1

Inleiding

De basis van onze onderzoeksaanpak wordt gevormd door (digitale) bevraging van ouders, studenten en
instellingen. Belangrijk voor het onderzoek naar schoolkosten vo en mbo is de vergelijkbaarheid tussen
de verschillende metingen over de jaren heen. Daar hebben we in onze aanpak zoveel mogelijk rekening
mee gehouden. Er is waar mogelijk gewerkt met dezelfde onderzoeksmethoden, vragenlijsten en
analysemethoden. Ook voor de sector po is het onderzoek zo ontworpen dat een vergelijking met de
gegevens uit een eerder Inspectie-onderzoek uit 2014 mogelijk is.
Naast het toepassen van bruikbare elementen uit vorige metingen voor de vergelijkbaarheid zijn ook
nieuwe elementen toegevoegd ten behoeve van de uitbreiding van het onderzoek en de kwaliteit van de
uitkomsten.
Het eerste nieuwe element is het toevoegen van de sector po. De vrijwillige ouderbijdrage en aanvullende
bijdragen in het primair onderwijs vallen in de meting ook binnen het onderzoeksdomein. We hanteren
daarvoor op hoofdlijnen (meting onder ouders en meting onder scholen) dezelfde onderzoeksopzet, maar
zullen daarbinnen een op deze sector toegespitst deelonderzoek uitvoeren (analyse schoolgidsen).
Een tweede nieuw element is dat de bevraging in het mbo is verlegd naar het niveau van de opleiding om
daarmee de omvang van de respons en kwaliteit van de gegevens te verbeteren. In voorgaande jaren (ook
bij de laatste meting) was de respons van instellingen op de vragenlijst zeer laag. Dat hebben we de laatste
keer getracht te repareren door aanvullend een websearch te doen om op die manier kosten te
achterhalen. De reden waarom respondenten niet wilden/konden meewerken, lag voornamelijk in het
feit dat zij niet in staat waren om een opgave van de gemiddelde kosten van een groot aantal verschillende
opleidingen te doen. Dat is getracht dit jaar te ondervangen door op een lager niveau in de mboinstellingen gericht te vragen naar de kosten van specifieke opleidingen. Deze nieuwe methode heeft als
consequentie dat er niet vergeleken kan worden met voorgaande metingen maar dat de kosten zuiverder
in beeld worden gebracht. De set van specifieke opleidingen (referentie-opleidingen) kan in de volgende
metingen wel steeds weer gebruikt worden zodat een goede tijdreeks ontstaat.

2.2

Primair onderwijs

Analyse schoolgidsen
De sector primair onderwijs maakte in de vorige metingen geen onderdeel uit van de
Schoolkostenmonitor. Door de eerdere metingen kunnen we voor vo en mbo een meerjarige trend laten
zien. Om voor po in ieder geval ook een beeld te krijgen van eventuele stijging of daling van de
ouderbijdrage en andere kosten is naast de enquêtering van ouders en scholen een aanvullende analyse
gedaan op basis van schoolgidsen waarbij we een vergelijking konden maken met Inspectie-onderzoek
naar de vrijwillige ouderbijdrage in 2014. De inspectie heeft in het kader van dat onderzoek op basis van
een steekproef van schoolgidsen de vrijwillige ouderbijdrage in het primair onderwijs in kaart gebracht. 6
Om de vergelijkbaarheid van de bevindingen met die van het onderzoek van de Inspectie te garanderen,
6

Inspectie van het Onderwijs (2014). De vrijwillige ouderbijdrage in het primair onderwijs 2013/2014. Utrecht: Inspectie van
het Onderwijs.

Schoolkostenmonitor 2018-2019

13

analyseren we ook in voorliggend onderzoek schoolgidsen van basisscholen. We hanteerden daarbij
zoveel mogelijk dezelfde werkwijze als de Inspectie:
▪
We hebben een representatieve selectie van 113 scholen getrokken.
▪
We hebben de schoolgidsen van deze steekproef via internet gedownload.7
▪
We vullen de informatie uit de schoolgidsen aan met informatie van de website van de school indien
daar in schoolgids naar verwezen wordt of met andere digitale bronnen waarnaar in schoolgids
verwezen wordt;
▪
Voor de analyse van de schoolgidsen en aanvullende informatie maken we gebruik van een
analyseprotocol dat vergelijkbaar is aan het protocol dat de Inspectie gebruikt heeft
Enquête onder scholen
Naast de analyse van de schoolgidsen (specifieke gericht op de vergelijking met 2014) hebben we directies
van po-scholen bevraagd. De vragenlijst voor het primair onderwijs is uitgezet onder een steekproef van
scholen. In totaal zijn in het primair onderwijs ongeveer 6800 basisscholen (BRIN-nummers
hoofdvestiging). Hieruit is een steekproef van 1600 scholen getrokken, Voor het trekken van de steekproef
is gebruik gemaakt van databestanden van DUO. In totaal hebben daarvan 420 de vragenlijst (nagenoeg)
volledig ingevuld. Dat is een respons van 27%.
Enquête onder ouders
Voor het uitzetten van de vragenlijsten onder ouders en leerlingen/studenten is een gestratificeerde
steekproef getrokken door de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) van het totaal aantal inschrijvingen op
peildatum 1 oktober 2018. In totaal zijn 27.500 ouders van leerlingen in het po uitgenodigd voor
deelname, representatief verdeeld over alle scholen.
De respons bedroeg in totaal 3.127 ouders, omgerekend is dat 11%. Er heeft geen rappel plaatsgevonden8.
De veldwerkperiode liep van 13 november tot en met 3 december.
Tabel 2.1 Respons enquête ouders po

7
8

Groep 1

298

Groep 2

402

Groep 3

406

Groep 4

398

Groep 5

431

Groep 6

413

Groep 7

381

Groep 8

398

Totaal

3.127

Voor de scholen waarvan de schoolgids niet op internet stond, hebben we vervangende steekproefscholen met dezelfde
achtergrondkenmerken getrokken.
We hebben geen rappel uitgevoerd omdat de vorige meting liet zien dat de opbrengst van een rappel beperkt was terwijl
de kosten (drukken en verzenden) hoog liggen. Daarom is de initiële steekproef vergroot ten opzichte van de vorige
metingen om op ongeveer dezelfde absolute aantallen uit te komen.

14

2.3

Oberon

Voortgezet onderwijs

Enquête onder scholen
In het voortgezet onderwijs zijn alle scholen (op het niveau van vestigingen) benaderd voor de enquête.
De reden voor het aanschrijven van de totale populatie is dat het aantal scholen hier veel kleiner is dan in
het po en we graag zoveel mogelijk precieze uitkomsten willen kunnen berekenen. Voor het verkrijgen
van adressen is ook hier gebruik gemaakt van databestanden van DUO. Alle vestigingen waarbij een
emailadres beschikbaar was (1267 van de 1610) zijn benaderd met een uitnodiging voor deelname aan
het onderzoek. In totaal hebben daarvan 406 de vragenlijst (nagenoeg) volledig ingevuld. Dat betreft een
respons van 32%.
Enquête onder ouders
In het voortgezet onderwijs zijn ook 27.500 ouders benaderd van leerlingen, representatief verdeeld over
de relevante onderwijsniveaus (brugklas, vmbo, havo, vwo) en onderbouw/bovenbouw. Het
praktijkonderwijs is in deze meting buiten beschouwing gelaten vanwege de relatief lage
inschrijvingsaantallen.
Tabel 2.1 Respons enquête ouders vo
Onderbouw

Bovenbouw

(Ongedeelde) brugklas

Totaal
764

Vmbo

71

460

531

Havo

285

341

626

Vwo

438

533

971

Totaal

2.892

De respons bedroeg in totaal 2892 ouders, omgerekend is dat 11%. Er heeft ook hier geen rappel
plaatsgevonden. De veldwerkperiode liep van 13 november tot en met 3 december.

2.4

Middelbaar beroepsonderwijs

Enquête onder instellingen
Bij de vorige metingen is de respons onder vertegenwoordigers van mbo-instellingen steeds een punt van
zorg gebleken. Bij de vorige meting is gedurende de uitvoering van de monitor een aanvullende actie
ondernomen om vanwege de tegenvallende respons via de websites van instellingen voor een selectie
van opleidingen de kosten te achterhalen. Dat heeft wel wat extra inzicht verschaft, maar is onvoldoende
gebleken voor een serieuze vervanging van een meting onder vertegenwoordigers van mbo-instellingen.
De conclusie daaruit was dat de manier van gegevensverzameling in het mbo grondig aangepast moet
worden om voor deze meting maar juist ook voor toekomstige metingen een robuuste werkwijze te
ontwikkelen.
In voorgaande metingen is een vertegenwoordiger van een mbo-sector gevraagd om voor die sector de
(gemiddelde) kosten per opleiding op te geven uitgesplitst naar boeken, ouder/studentbijdrage, ICT,
gereedschap/materialen e.d. Beoogde respondenten hebben vaak aangegeven dat het voor hen niet
mogelijk was een gemiddelde te geven omdat het in de eerste plaats om veel opleidingen ging en in de
tweede plaats om grote verschillen in bedragen tussen die opleidingen (m.n. bij de
materialen/gereedschap). Door op een lager niveau, namelijk per opleiding, informatie op te vragen is het

Schoolkostenmonitor 2018-2019

15

voor de respondent niet alleen eenvoudiger om mee te werken, maar gaat ook de kwaliteit van de data
omhoog. Omdat het mbo zeer veel opleidingen telt is een selectie gemaakt van opleidingen. Het doel
hiervan was om het voor het mbo-veld minder belastend te maken om deel te nemen aan de monitor.
Er is gestart met het opstellen van een lijst van in totaal 85 CREBO-codes waarmee ongeveer 75% van alle
mbo-studenten wordt afgedekt. Vervolgens is per opleiding nagegaan op welke instellingen deze werd
aangeboden. Vervolgens is per opleiding (CREBO) een aantal instellingen geselecteerd voor de steekproef
waarbij ervoor gezorgd is dat het aantal opleidingen waarover de instelling zou worden bevraagd beperkt
bleef tot maximaal 10 opleidingen. Gemiddeld zijn er per CREBO ongeveer 5 instellingen geselecteerd, in
totaal 420 combinaties van instellingen en opleidingen. Daarvan hebben we 117 vragenlijsten ingevuld
teruggekregen, dat is 28 procent.
Bij het benaderen van mbo-instellingen is een aanpak op maat gehanteerd. Om een zo hoog mogelijke
respons te behalen is er een telefonische voorronde gehouden onder de mbo-instellingen uit de
steekproef om per opleiding uit de steekproef te achterhalen wat het mailadres is van de contactpersoon
aan wie de vragenlijst voorgelegd diende te worden.
In totaal heeft de enquête negen weken open gestaan (2 oktober- 7 december 2018) en zijn er twee
rappels per mail gestuurd. Om de respons binnen het mbo te maximaliseren, is er na het tweede rappel
per mail ook een telefonisch rappel gehouden. Hiernaast is er een extra rappel per mail uitgegaan, omdat
de ingevulde vragenlijsten niet evenredig verdeeld waren over de verschillende opleidingen. Er is een
extra rappel uitgegaan naar de opleidingen waar meer dan 1% van de studentenpopulatie zich bevindt en
waarvoor de vragenlijst minder dan twee keer was ingevuld. Dit was het geval voor zes opleidingen
(Applicatie- en mediaontwikkelaar (25187), Beveiliger (25407), Mbo-Verpleegkundige (25480),
Mediavormgever (25201), Technicus engineering (25297), Verzorgende IG (25491). Ook is er een extra
rappel uitgegaan naar de koksopleiding (25180), omdat deze opleiding -naast de kappersopleiding- wordt
genoemd als voorbeeld van een opleiding met extra hoge schoolkosten en de vragenlijst voor de
koksopleiding slechts één keer was ingevuld.
Enquête onder ouders/studenten
In het mbo hebben we schriftelijk 35.000 ouders/studenten benaderd, naar verhouding van totale
leerlingaantallen verdeeld over sectoren, leerweg (BOL/BBL), onderwijsvorm (voltijd/deeltijd) en niveau
(1-2, 3-4). De respons bedroeg in totaal 1.884 ouders/studenten, omgerekend is dat 5%. Er heeft geen
rappel plaatsgevonden. De veldwerkperiode liep van 13 november tot en met 3 december.
Tabel 2.2 Respons enquête ouders/studenten mbo
Niveau 1-2

Niveau 3-4

Totaal

BOL Economie

79

448

527

BOL Techniek

24

354

378

BOL Zorg en Welzijn

64

524

588

BOL Groen

12

87

99

BBL Economie

7

47

54

BBL Techniek

36

73

109

BBL Zorg en Welzijn

4

113

117

BBL Groen

4

8

12

Totaal

230

1.654

1.884

16

Oberon

3

Schoolkosten primair onderwijs

3.1

Schoolkosten po: totaal

De hoogte van de schoolkosten is zowel aan ouders als aan scholen gevraagd. In onderstaande tabel zijn
de gemiddelde totale schoolkosten weergegeven voor zowel ouders als scholen evenals de spreiding van
de kosten. De totale schoolkosten variëren tussen de leerjaren volgens zowel de scholen als de ouders.
Over het algemeen geldt; hoe hoger de groep, hoe hoger de kosten (Tabel B1.1 en B1.2). Dit is mede te
verklaren door de hogere bijdrage voor uitstapjes en schoolkampen die gevraagd worden in de
bovenbouw. We zie dat de opgave van ouders en scholen verschilt. Daar gaan we nader op in in paragraaf
3.4.
Tabel 3.1 Spreiding totale schoolkosten
Ouders*

Scholen@

€0

2,2%

2,6%

€1 - €50

17,4%

43,8%

€51 - €100

43,0%

45,7%

€101 - €250

29,0%

3,1%

Meer dan €250

8,4%

4,8%

Gemiddeld bedrag

€122

€73

n

2.600

420

# De bedragen zijn gemiddeld over alle ouders @ De bedragen zijn de gemiddeld over alle scholen

3.2

Schoolkosten po: ontwikkeling

Omdat in deze schoolkostenmonitor voor het eerst de sector primair onderwijs is opgenomen, waarvoor
ouders en scholen zijn ondervraagd, kunnen we op basis van de enquêtegegevens geen vergelijking
maken met eerdere jaren. Dat kan wel met behulp van de internetsearch waarbij schoolgidsen en
websites van po-scholen zijn geanalyseerd. Daarbij is een vergelijking gemaakt met de uitkomsten uit
een rapport dat de Inspectie van het Onderwijs publiceerde over de vrijwillige ouderbijdrage in 20149.

9

Inspectie van het Onderwijs (2014). De vrijwillige ouderbijdrage in het primair onderwijs 2013/2014. Utrecht: Inspectie van
het Onderwijs.

Schoolkostenmonitor 2018-2019

17

Tabel 3.2 Verdeling hoogte gemiddelde ouderbijdrage 2000-2002-2009-2014 (in % scholen) *
Hoogte van de
2000
2002
2009
2014
2017
ouderbijdrage,
(n=144)
(n=142)
(n=111)
(n=130)
(n=94)
zoals vermeld in
schoolgidsen (in €)
1-11
21%
18%
5%
3%
20%
11-23
48%
41%
44%
25%
23%
23-46
26%
35%
40%
55%
41%
46-114
3%
5%
10%
14%
13%
114-227
1%
1%
1%
1%
2%
> 227
1%
1%
1%
2%
2%
Gemiddelde
€30
€24
€30
€42
€40**
ouderbijdrage
*2000 tot en met 2014 ontleend aan publicatie Inspectie (2014), bedragen gecorrigeerd voor inflatie tussen 2014 en 2017
**Verschil 2014 en 2017 significant p < 0.01

Ten opzichte van de vorige meting (2014) is het aandeel scholen met een lage vrijwillige ouderbijdrage
(maximaal €11) behoorlijk toegenomen tot één op de vijf scholen. Het aandeel scholen met een bijdrage
tussen de 23 en 46 is gedaald van 55 naar ruim 40 procent. Het gemiddelde bedrag is eigenlijk
nauwelijks afgenomen (van €42 naar €40). Dat doet vermoeden dat met name in de hoogste categorie
(meer dan €227) de bedragen fors hoger uitvallen. In 2017 vraagt bijvoorbeeld één school ruim €1050
vrijwillige ouderbijdrage per jaar. Uit de huidige schoolkostenmonitor blijkt vijf procent van de scholen
aangeeft een vrijwillige ouderbijdrage boven de €227 te vragen.

3.3

Schoolkosten po: opbouw

De totale schoolkosten in het primair onderwijs zijn uit verschillende onderdelen opgebouwd. We
hebben – conform de eerdere metingen van de schoolkostenmonitor in het vo- daarbij de volgende
indeling aangehouden: vrijwillige ouderbijdrage, aanvullende bijdragen voor excursies en reisjes,
aanvullende bedragen voor leermiddelen en materialen en aanvullende bedragen voor ICTbenodigdheden. Bijdragen voor extra ondersteuning of testen (voor bijvoorbeeld hoogbegaafdheid of
dyslexie) zijn niet meegenomen in de totale schoolkosten, omdat het aantal leerlingen dat hier gebruik
van maakt relatief laag is. De gemiddelde bedragen per kostenpost en de totale kosten zijn berekend
over alle scholen, inclusief de scholen die geen kosten vragen binnen deze kostenpost. Om een duidelijk
beeld te krijgen van de kosten voor ouders, op scholen die wel een bijdrage vragen binnen een
kostenpost, is ook het gemiddelde per kostenpost berekend waarbij de scholen die geen bijdrage vragen
niet worden meegerekend (Tabel 3.3).

18

Oberon

Tabel 3.3 Gemiddelde kosten scholen (geen onderscheid naar groep)
Gemiddelde@

Gemiddelde van scholen die een
bijdrage vragen (excl. €0,-)

Totaal kosten

€73

€75

n = 409

Vrijwillige ouderbijdrage

€52

€56

n = 386

Excursies en reisjes

€19

€24

n = 328

Leermiddelen en materialen

€1

€111

n=5

ICT

€1

€102

n=3

Extra ondersteuning

€9

€336

n = 11

@ De bedragen zijn de ongewogen gemiddeld over alle scholen

Vrijwillige ouderbijdrage
De vrijwillige ouderbijdrage is de meest voorkomende kostenpost voor ouders van kinderen in het primair
onderwijs. Negen op de tien ouders ontvangt een verzoek van school om een vrijwillige ouderbijdrage te
leveren. Gemiddeld, over alle ouders die hebben meegedaan, komt de vrijwillige ouderbijdrage uit op
€57. Er zijn hierin geen significante verschillen per groep (Tabel B1.1). Op basis van de weergegeven
spreiding van de kosten kan worden afgelezen dat ruim 6 procent van de ouders geen vrijwillige
ouderbijdrage betaalt en dat ruim een kwart een bijdrage van maximaal €25 betaald. 8 procent van de
ouders heeft te maken met een vrijwillige ouderbijdrage van meer dan €100. Het aantal scholen dat
aangeeft een vrijwillige ouderbijdrage te vragen van meer dan €100 is zeven procent. Opvallend is dat er
aantal scholen is met een zeer hoge vrijwillige ouderbijdrage. Er zijn 15 scholen die een vrijwillige
ouderbijdrage bijdrage vragen van €350 of meer en er zijn 6 scholen die €500 of meer vragen. Het
maximale bedrag dat gevraagd wordt, is een vrijwillige ouderbijdrage van €1054 per jaar. Er is weinig
verschil in de hoogte van de vrijwillige ouderbijdrage tussen de verschillende leerjaren.
Tabel 3.4 Gemiddelde kosten en spreiding vrijwillige ouderbijdrage
Ouders*

Scholen@

€0

6%

7%

€1 - €25

27%

38%

€26 - €50

43%

37%

€51 - €100

16%

11%

Meer dan €100

8%

7%

Gemiddeld bedrag

€57

€52

n

2.977

415

# De bedragen zijn gemiddeld over alle ouders @ De bedragen zijn de gemiddeld over alle scholen

Circa driekwart van de ouders (73%) vindt de vrijwillige ouderbijdrage ongeveer goed in verhouding staan
tot de besteding ervan. De overige ouders zijn evenredig verspreid over de andere mogelijkheden die ze
hierover hebben kunnen aangeven in de enquête, zie tabel 3.5.

Schoolkostenmonitor 2018-2019

19

Tabel 3.5 Oordeel hoogte vrijwillige ouderbijdrage (geen onderscheid naar groep)
Mening over de hoogte van de vrijwillige ouderbijdrage in verhouding tot wat
ermee gedaan wordt

Ouders

De ouderbijdrage is in verhouding tot de besteding ervan te laag

9%

De ouderbijdrage is in verhouding tot de besteding ervan ongeveer goed

73%

De ouderbijdrage is in verhouding van de besteding ervan te hoog

8%

Weet niet

10%

Ten aanzien van de vrijwillige ouderbijdrage hebben ouders een aantal stellingen voorgelegd gekregen
rondom de betaling ervan en mogelijke uitsluiting van bepaalde activiteiten. Ongeveer de helft van de
ouders geeft aan dat kinderen niet worden uitgesloten van bepaalde activiteiten indien de vrijwillige
ouderbijdrage niet betaald is. Volgens 12 procent van de ouders is dit wel het geval. Tegelijkertijd dient
te worden opgemerkt dat een derde van de ouders niet weet of dit gebeurt bij de school van kind. Ook
een groot deel van de ouders (44%) weet niet of de school van hun kind aanmaningen stuurt of een
incassobureau inschakelt bij het niet betalen van de vrijwillige ouderbijdrage. Volgens 12 procent van de
ouders komt dit voor. Circa twee derde van de ouders voelt zich verplicht om de vrijwillige ouderbijdrage
te betalen, ondanks het vrijwillige karakter ervan. Of hun school een lagere vrijwillige ouderbijdrage
accepteert dan door de school gevraagd, weten veel ouders niet (63%).
Tabel 3.6 Oordelen vrijwillige ouderbijdrage (geen onderscheid naar groep)
Helemaal
mee
oneens

Mee
oneens

Noch mee Mee eens Helemaal
eens,
mee eens
noch mee
oneens

Weet ik
niet

Onze school sluit kinderen uit van
bepaalde activiteiten indien de vrijwillige
ouderbijdrage niet is betaald

35%

16%

5%

7%

5%

32%

Onze school stuurt een aanmaning of
schakelt een incassobureau in indien de
vrijwillige ouderbijdrage niet is betaald

26%

13%

5%

9%

3%

44%

Ik ervaar de vrijwillige ouderbijdrage
daadwerkelijk als vrijwillig en voel me
niet verplicht om te betalen

29%

35%

14%

12%

7%

3%

De school accepteert het wanneer
ouders een lagere vrijwillige
ouderbijdrage doen dan gevraagd

5%

6%

6%

14%

6%

63%

Uitstapjes en vieringen
De kosten voor uitstapjes en vieringen kunnen deel uitmaken van de vrijwillige ouderbijdrage, maar er
zijn ook scholen die deze kosten apart in rekening brengen. Circa de helft van de ouders geeft aan naast
de vrijwillige ouderbijdrage aanvullende kosten te maken voor uitstapjes. Volgens de opgave van ouders
zijn de kosten voor uitstapjes gemiddeld €20, maar lopen uiteen van €2 tot ruim €500. De kosten voor
uitstapjes verschillen bovendien tussen groepen (Tabel B1.1). Zo zijn in groep 7 en 8 de kosten voor
uitstapjes gemiddeld hoger dan in de lagere groepen; gemiddeld €36 t.o.v. €15. Dit hangt waarschijnlijk
samen met het feit dat leerlingen van die groepen vaak op kamp gaan of uitstapjes verder weg van de
school maken. Ook in de kosten voor excursies en schoolkampen variëren de kosten per groep, volgens

20

Oberon

scholen. In groep 1 tot en met 6 variëren de kosten van €10 tot €16, terwijl de kosten in groep 7 en 8
respectievelijk €23 en €53 zijn.
Tabel 3.7 Gemiddelde kosten en spreiding excursies en reisjes

#

Ouders*

Scholen@

€0

46%

22%

€1 - €25

29%

40%

€26 - €50

16%

36%

€51 - €100

6%

2%

Meer dan €100

2%

0%

Gemiddeld bedrag

€20

€19

n

2.877

420

De bedragen zijn gemiddeld over alle ouders @ De bedragen zijn de gemiddeld over alle scholen

In de oudervragenlijst is heel specifiek naar eventuele kosten voor de kerstviering en paasviering
gevraagd. Dit omdat er signalen uit de praktijk zijn dat leerlingen worden uitgesloten van deelname aan
deze vieringen als ze niet betalen. Op basis van dit onderzoek kan worden geconcludeerd dat circa 4 op
de 10 ouders kosten maakt voor de kerstviering en circa 2 op de tien voor de paasviering. Voor een klein
deel van die ouders gaat het om betalingen aan school, waarbij veelal bedragen van €5 of €10 voor beide
vieringen zijn opgegeven. Voor de meeste ouders gaat het om kosten die ze zelf maken, bijvoorbeeld voor
het maken of kopen van een gerecht voor de viering. Voor de kerstviering zijn de kosten gemiddeld over
alle ouders €4 en voor de paasviering gemiddeld €2. Hierin zijn geen significante verschillen tussen
groepen.
Er zijn vrijwel geen scholen (3%) die alternatieven in reisjes en excursies bieden van verschillende
prijsklassen. Veel scholen geven aan geen alternatief te bieden, omdat er maar één kamp is of omdat alle
kinderen deelnemen ongeacht of er betaald is of niet. Ruim twee derde van de scholen (70%) geeft dan
ook aan geen kosteloos alternatief te bieden als leerlingen niet kunnen/willen deelnemen aan excursies
en reisjes. Van de scholen die wel een kosteloos alternatief bieden, gaat het meestal om een activiteit op
school. Het percentage leerlingen dat niet deelneemt aan excursies, schoolkampen en schoolreisjes
vanwege de hoogte van de aanvullende bijdrage varieert tussen de 0 en 35 procent met een gemiddelde
van 1 procent.
Als er kosten worden gemaakt voor uitstapjes dan betreft dat naar de mening van ouders veelal verplichte
kosten. Wat de consequenties zijn van het niet kunnen of willen betalen van verplichte kosten voor
uitstapjes of vieringen, dat weten veel ouders niet (60 tot 68 procent).
Schoolbenodigdheden, leermiddelen en materialen
Ouders maken kosten voor verschillende schoolbenodigdheden. Zo geeft 75 procent van de ouders kosten
op voor de aanschaf van gymkleding en 41 procent voor schoolartikelen zoals een agenda, pennen en een
schooltas. De gemiddelde kosten voor gymkleding komt uit op €23, die voor schoolartikelen op gemiddeld
€8. De totale kosten voor schoolbenodigdheden zijn daarmee gemiddeld €31, waarbij de kosten stijgen
met de leeftijd/groep van het kind (Tabel B1.1). De kosten voor schoolbenodigdheden die scholen
opgeven zijn aanzienlijk lager ten opzichte van de kosten die ouders aangeven. Dit is mogelijk te verklaren

Schoolkostenmonitor 2018-2019

21

doordat een derde van de scholen (31%) naast deze kosten aangeeft dat ze de ouders zelf vragen om
(aanvullende) leermiddelen en materialen aan te schaffen, zoals kleurpotloden, sportkleding, een agenda
etc.
In tegenstelling tot de ouders geven bijna alle scholen aan geen aanvullende kosten in rekening te brengen
voor aanvullende leermiddelen en materialen. Slechts 5 scholen geven aan een bijdrage te vragen voor
aanvullende leermiddelen en materialen waarbij de opgegeven kosten variëren tussen de €1 en €350 met
een gemiddelde van €111.
Tabel 3.8 Gemiddelde kosten en spreiding schoolbenodigdheden
Ouders*

Scholen@

€0

22,0%

98,8%

€1 - €25

34,2%

0,5%

€26 - €50

27,1%

0,2%

€51 - €100

13,4%

0%

Meer dan €100

3,2%

0,5%

Gemiddeld bedrag

€31

€1

n

2.896

413

# De bedragen zijn gemiddeld over alle ouders @ De bedragen zijn de gemiddeld over alle scholen

ICT-benodigdheden10
6 procent van de ouders geeft aan kosten te maken voor ICT-benodigdheden, zoals een tablet/iPad, een
laptop of software. De bedragen die ze hiervoor opgeven lopen uiteen van €2 tot €1.100 en zijn gemiddeld
€13 over alle ouders. De kosten voor ICT-benodigdheden verschillen niet significant tussen groepen.
Slechts drie scholen geven aan aanvullende kosten in rekening te brengen bij ouders. De kosten variëren
tussen de €25 en €250 met een gemiddelde van €102.
Tabel 3.9 Gemiddelde kosten en spreiding ICT-benodigdheden
Ouders#

Scholen@

€0

94%

99%

€1 - €25

2%

0,2%

€26 - €50

0,3%

0,2%

€51 - €100

0,7%

0%

Meer dan €100

4%

0,2%

Gemiddeld bedrag

€13

€1

n

2.839

420

# De bedragen zijn gemiddeld over alle ouders @ De bedragen zijn de gemiddeld over alle scholen

10

Gezien het geringe aantal scholen dat aangeeft kosten in rekening te brengen voor ICT, kunnen er geen uitspraken gedaan
worden over eventuele (kosteloze) alternatieven op het gebied van ICT

22

Oberon

Dat de kosten voor ICT-benodigdheden beperkt blijven tot 6 procent van de ouders wordt bevestigd
doordat 95 procent van de ouders aangeeft dat ICT-middelen niet verplicht worden gesteld door school.
Toch geeft één vijfde van de scholen (20%) aan ouders te vragen zelf ICT-middelen aan te schaffen. Hierbij
gaat het om bijvoorbeeld een tablet, een koptelefoon of een muis.
Extra ondersteuning
In de vragenlijst voor ouders is gevraagd naar eventuele kosten voor extra vormen van ondersteuning,
zoals ondersteuning bij hoogbegaafdheid of dyslexie. Drie procent van alle ouders heeft hiervoor kosten
ingevuld, die variëren van €5 tot €5.000. Gemiddeld over alle ouders komen de kosten voor extra
ondersteuning op €15 per kind. In de vragenlijst voor scholen is gevraagd naar eventuele kosten voor
aanvullende bijdragen voor extra ondersteuning. Hiervoor zijn de kosten die zijn ingevuld voor de
ondersteuning van specifieke groepen, tests voor zorgleerlingen, bijlessen en overige extra ondersteuning
opgeteld en gedeeld door het aantal keer dat dit bedrag bij ouders in rekening is gebracht. Er zijn 11
scholen die aangeven aanvullende bijdrage te vragen voor extra ondersteuning met een minimum van
€14, een maximum van €1625 en een gemiddelde van €336.
Tabel 3.10 Gemiddelde kosten en spreiding extra ondersteuning
Ouders*

Scholen@

€0

97%

97%

€1 - €25

0,4%

0,2%

€26 - €50

0,4%

0,6%

€51 - €100

0,4%

0,2%

Meer dan €100

2%

1%

Gemiddeld bedrag

€15

€9

n

2.750

420

# De bedragen zijn gemiddeld over alle ouders @ De bedragen zijn de gemiddeld over alle scholen

Schaduwonderwijs
Het gebruik van schaduwonderwijs in Nederland groeit. Het is interessant om na te gaan in hoeverre
kinderen in het primair onderwijs daar ook gebruik van maken. In de vragenlijst voor ouders is daarom
gevraagd of ouders kosten hebben gemaakt voor hun kind ten behoeve van bijles, huiswerkbegeleiding
of toets training in de periode januari tot december 2018. In totaal heeft 3 procent van de ouders hier
kosten ingevuld, variërend van €5 tot €2.550. Over alle ouders zijn de kosten voor schaduwonderwijs
gemiddeld €13 en deze kosten stijgen met de leeftijd/groep van het kind (Tabel B1.1).

Schoolkostenmonitor 2018-2019

23

Tabel 3.11 Gemiddelde kosten en spreiding schaduwonderwijs
Ouders#
€0

97,0%

€1 - €25

0,3%

€26 - €50

0,3%

€51 - €100

0,4%

Meer dan €100

2,0%

Gemiddeld bedrag

€13

n

2.808

# De bedragen zijn gemiddeld over alle ouders

Tussenschoolse opvang
Ouders kunnen in het primair onderwijs te maken krijgen met kosten voor de tussenschoolse opvang (tso),
ook wel ‘overblijf’ genoemd. Of en hoe hoog de kosten voor tso zijn, hangt af van de werksituatie van de
ouders. Als beide ouders werken, ligt het eerder voor de hand dat een kind naar de tso gaat, omdat er
dan niemand thuis is om het kind in de lunchpauze op te vangen. Ook kan het te maken hebben met het
hanteren van een continurooster door scholen, waarbij alle kinderen op school blijven tijdens de lunch.
In totaal maakt 43 procent van de ouders die de enquête hebben ingevuld kosten voor tussenschoolse
opvang (tso), wat leidt tot een gemiddelde van €65 over alle ouders dat afneemt naarmate het kind ouder
wordt. De opgegeven bedragen voor tso lopen uiteen van enkele euro’s tot bijna duizend euro,
vermoedelijk doordat niet alle ouders de vraag naar deze kosten op dezelfde manier hebben
geïnterpreteerd. Lage kosten wijzen mogelijk op het bedrag per keer dat hun kind overblijft op school. Dit
valt niet om te rekenen naar een bedrag per schooljaar, zoals bedoeld was om in te vullen, omdat niet
bekend is hoe vaak het desbetreffende kind overblijft. De resultaten voor deze kostencategorie moeten
daarom voorzichtig geïnterpreteerd worden en zijn ook niet meegenomen in de totale schoolkosten van
ouders.
Tabel 3.12 Gemiddelde kosten en spreiding tussenschoolse opvang
Ouders#
€0

56,9%

€1 - €25

6,3%

€26 - €50

5,9%

€51 - €100

7,7%

Meer dan €100

23,4%

Gemiddeld bedrag

€65

n

2.882

# De bedragen zijn gemiddeld over alle ouders

24

Oberon

Overige kosten
Ouders is de mogelijkheid geboden om ook kosten op te geven waar niet expliciet naar is gevraagd in de
enquête, maar waar ouders wel mee te maken hebben in het primair onderwijs. Ongeveer 10 procent van
alle ouders heeft gebruik gemaakt van deze mogelijkheid en per kostenpost een beschrijving van de
kosten gegeven. Op basis van deze beschrijving is allereerst bepaald of de opgegeven kosten toch niet bij
één van de uitgevraagde categorieën behoorden. Zodra dat het geval was, zijn deze opgeteld bij de
desbetreffende categorie. Alle resterende kosten zijn tot de categorie overige kosten gerekend en komen
gemiddeld uit op €5 over alle ouders. Er zijn geen significante verschillen tussen groepen.
De categorie overige kosten bevat zeer uiteenlopende kosten. Een beschrijving die relatief veel voorkomt
bij deze kosten is een bijdrage voor een juf of meester, bijvoorbeeld in verband met een verjaardag,
zwangerschap of vertrek. Ook komt het relatief vaak voor dat ouders kosten voor schoolzwemmen of
schoolfoto’s opgeven.
Tabel 3.13 Gemiddelde en spreiding overige kosten
Ouders#
€0

88,8%

€1 - €25

7,4%

€26 - €50

1,9%

€51 - €100

1,1%

Meer dan €100

0,8%

Gemiddeld bedrag

€5

n

2.826

# De bedragen zijn gemiddeld over alle ouders

3.4

Schoolkosten po: vergelijking opgave ouders en scholen

Voor de vergelijking van de opgave van ouders en scholen is er bij de scholen ook een berekening van de
gewogen gemiddelde kosten gemaakt. Er is gewogen met het leerlingaantal per school, zodat de kosten
van grotere scholen evenredig zwaarder meetellen in het gemiddelde (en die van kleine scholen evenredig
lichter). Daarmee is de opgave van de gemiddelde kosten van ouders beter vergelijkbaar met de
gemiddelde kosten van de scholen. Een toets op verschillen tussen de (ongewogen) gemiddelden van
ouders en de (gewogen) gemiddelden van scholen zou een verkeerd beeld geven omdat de eenheden (en
daarmee de spreiding) niet goed vergelijkbaar zijn11. Daarom presenteren we geen toets op verschillen
van deze gemiddelden.
Uit tabel 3.14 blijkt duidelijk dat ouders een hoger bedrag aan totale kosten opgeven dan scholen. Ouders
en scholen geven vergelijkbare bedragen op voor de ouderbijdrage, excursies en reisjes en extra
ondersteuning, maar ouders geven hogere bedragen op voor schoolbenodigdheden en ICTbenodigdheden dan scholen doen. Dit kan mogelijk verklaard worden doordat scholen bijvoorbeeld niet
vragen om bepaalde ICT-middelen of materialen aan te schaffen, maar dat ouders deze wel nodig achtten.
11

Het is namelijk niet zo dat we het gewogen gemiddelde verkrijgen door per school een correctie op de schookosten toe te
passen. Er bestaat ook niet zoiets als gewogen schoolkosten per school. Dat zou wel nodig zijn voor het kunnen berekenen
van de spreiding rondom een gemiddelde en het kunnen toetsen van verschillen.

Schoolkostenmonitor 2018-2019

25

Hiernaast geven scholen vaak de kosten van de goedkoopste ICT-benodigdheden en materialen weer,
terwijl ouders in werkelijkheid mogelijk ook duurdere alternatieven afnemen.
Tabel 3.14 Gemiddelde kosten PO (geen onderscheid naar groep).
Gemiddelde opgave ouders

Gewogen gemiddelde
opgave scholen

3.5

Totaal kosten

€122

€78

Vrijwillige ouderbijdrage

€57

€56

Excursies en reisjes

€20

€20

Leermiddelen en materialen

€31

€1

ICT

€13

€1

Extra ondersteuning

€15

€12

Schoolkosten po: kortingen, tegemoetkomingen en betalingsgedrag

Kortingen en vrijstellingen
Kortingen of vrijstellingen op de vrijwillige ouderbijdrage komen in de praktijk weinig voor. Van de scholen
geeft 75 procent nooit een korting of vrijstelling.12 Op 16 procent van de scholen wordt er een korting
gegeven voor het tweede kind. De kortingspercentages voor het tweede kind variëren tussen de 5 en 50
procent met een gemiddelde van 22 procent. Op 18 procent van de scholen wordt er een korting gegeven
voor een derde en eventueel volgende kinderen. De kortingspercentages voor derde en eventueel
volgende kinderen variëren tussen de 5 en 100 procent met een gemiddelde van 37 procent. Slechts 2
procent van de scholen geeft een vrijstelling voor het derde (en eventueel volgende) kind(eren).
Vrijstelling voor het tweede kind komt niet voor onder de scholen van deze monitor.
Van alle ouders geeft 2 procent aan een korting te ontvangen en één procent een vrijstelling. Korting
wordt het vaakst verkregen op basis van het hebben van meerdere kinderen op dezelfde school, een
vrijstelling veelal vanwege de hoogte van het gezinsinkomen.
Tegemoetkomingen in de schoolkosten door scholen
Ongeveer een derde van de scholen (30%) geeft aan dat zij voorzieningen hebben voor extra financiële
tegemoetkomingen ter vermindering van de aanvullende bijdragen. De voorzieningen die zij hebben, zijn
weergegeven in tabel 3.15. Ruim een derde van de groep scholen die een voorziening heeft, biedt op
verzoek van ouders een ad hoc regeling. Ook blijkt dat een tiende van de scholen met een voorziening
een schoolfonds heeft waar ouders een beroep op kunnen doen. Van de scholen met een voorzien heeft
hiernaast een derde van de scholen een voorziening die op aanvraag beschikbaar is. Ten slotte is er een
groot aantal scholen die ouders informatie geven over Stichting Leergeld of hiernaar doorverwijst.

12

Dit komt sterk overeen met wat gevonden is in de schoolgidsenscholgidsen: daaruit bleek dat 67% van de scholen een
uniform tarief hanteert, ook voor meerdere kinderen uit één gezin.

26

Oberon

Tabel 3.15 voorzieningen ter tegemoetkoming in de schoolkosten*
Voorziening

% van de scholen

Er is geen voorziening

71%

Ad hoc verstrekking op verzoek

12%

Voorziening die op aanvraag beschikbaar is

10%

Schoolfonds

3%

Anders

10%

*Meerdere antwoorden mogelijk
Ruim de helft van de scholen, die een voorziening hebben voor extra financiële tegemoetkoming aan
ouders, informeert ouders daar actief over. De meest gebruikte kanalen van deze scholen om ouders te
informeren, zijn de nieuwsbrief (29%), de schoolgids (17%), de website (10%) en via ouderavonden (7%).
Hiernaast informeert op 18 procent van de scholen de ouder- of medezeggenschapsraad de ouders over
de extra financiële tegemoetkoming.
Er is grote variatie in de manier waarop er wordt omgegaan met het niet willen of kunnen betalen van de
aanvullende bijdragen. Twee derde van de scholen geeft aan dat, als ouders de aanvullende bijdragen niet
(of niet volledig) betalen, dit geen verdere consequenties heeft. Een op de tien scholen geeft aan dat het
niet betalen van de aanvullende bijdragen als gevolg heeft dat de leerlingen worden uitgesloten van de
aan de bijdrage gerelateerde activiteiten. De extra financiële tegemoetkoming aan ouders wordt op de
meeste scholen met een voorziening betaald uit algemene middelen en reserves van de school, via de
gemeente of via stichting Leergeld.
Uit de ouderenquête komt naar voren dat scholen in het primair onderwijs de schoolkosten op
verschillende manieren innen bij ouders. Ongeveer de helft van de ouders (48%) ontvangt één factuur
waarin alle kosten voor het schooljaar zijn opgenomen, 39 procent van de ouders ontvangt gedurende
het schooljaar meerdere facturen.
Tabel 3.16 Facturering
Hoe brengt de school de totale schoolkosten in rekening?

Ouders

Door middel van één factuur

48%

Door middel van meerdere facturen

39%

Anders

13%

3.6

Schoolkosten po: informatievoorziening

De hoogte, het vrijwillige karakter en de besteding van de vrijwillige ouderbijdrage behoort duidelijk te
zijn voor ouders. Bijna alle scholen (97%) informeren ouders over de aanvullende bijdragen. De meest
gebruikte kanalen om ouders te informeren over de aanvullende bijdragen is via de schoolgids (62%) of
een (nieuws)brief (60%). Hiernaast worden ouders ook geïnformeerd via de website (40%), op
ouderavonden (28%) of via de ouderraad/medezeggenschapsraad. Ouders die nieuw zijn binnen een
school worden op ruim de helft van de scholen op de hoogte gesteld van de schoolkosten door informatie
na aanmelding of inschrijving van de leerling.

Schoolkostenmonitor 2018-2019

27

Vrijwel alle schollen (93%) geven aan dat ouders betrokken worden bij de besluitvorming over de
aanvullende bijdragen. Die betrokkenheid loopt op de meeste scholen via de ouderraad of de
medezeggenschapsraad (85%). Een klein deel van de scholen geeft aan dat er een mogelijkheid is voor
ouders om individueel bezwaar aan te tekenen (15%) of dat ouders betrokken worden bij de
besluitvorming van de aanvullende bijdragen via een algemene bijeenkomst aan het begin van het jaar
(12%). Volgens ruim de helft (63%) van de scholen speelt de ouderraad of medezeggenschapsraad een rol
in het informeren van ouders over de gerealiseerde besteding van de schoolkosten. Ook legt een deel van
de scholen daarover verantwoording af in het jaarverslag dat ouders kunnen raadplegen (42%) of via een
(nieuws)brief (30%). Een klein deel van de scholen gebruikt jaarverslagen (18%), ouderavonden (18%) of
de website (10%) om ouders over de gerealiseerde besteding te informeren.
Voor eventueel te veel betaalde aanvullende bijdragen worden op ongeveer een derde van de scholen
een andere besteding gezocht of blijft de bijdrage beschikbaar voor de ouderraad of oudervereniging. Op
14 procent van de scholen wordt de te veel betaalde aanvullende bijdrage teruggestort naar de ouders.
Ouders zelf geven aan het best geïnformeerd te zijn over de hoogte van de vrijwillige ouderbijdrage. Circa
negen op de tien ouders geeft namelijk aan dat dat het geval is. Ook zijn ouders vrij massaal geïnformeerd
over de besteding van de vrijwillige ouderbijdrage; bij 75 procent van de ouders is dat van toepassing.
Over het vrijwillige karakter en het beleid rondom de vrijwillige ouderbijdrage, als ouders niet kunnen of
willen betalen, zijn ouders iets minder geïnformeerd. Bijna 40 procent van de ouders zegt namelijk niet
geïnformeerd te zijn over het vrijwillige karakter en bijna 60 over het beleid niet betalen.
In de wijze waarop ouders zich laten informeren over de vrijwillige ouderbijdrage zit weinig variatie.
Driekwart van de ouders laat zich namelijk infomeren via nieuwsbrieven die de school uitgeeft. Andere
kanalen zoals via ouderavonden, de schoolgids en de website van de school worden veel minder vaak
benut door ouders om informatie te achterhalen over de vrijwillige ouderbijdrage, zie tabel #.
Ongeveer twee derde van de ouders geeft aan (zeer) tevreden te zijn over zowel de hoogte als de
besteding van de ouderbijdrage. Minder dan de helft van de ouders is (zeer) tevreden over zowel het
vrijwillige karakter als het beleid bij niet kunnen of willen betalen van de ouderbijdrage; zie tabel 3.17.
Tabel 3.17 Mate van geïnformeerdheid
Aandeel van de ouders dat geïnformeerd is over…

Ouders

…de hoogte van de vrijwillige ouderbijdrage

87%

…het vrijwillige karakter van de ouderbijdrage

62%

…de besteding van de vrijwillige ouderbijdrage

75%

…het beleid rondom de vrijwillige ouderbijdrage als ouders niet
kunnen/willen betalen

42%

28

Oberon

Tabel 3.18 Wijze van informeren
Hoe geïnformeerd over de vrijwillige ouderbijdrage?

Ouders

(Nieuws)brief

76%

Website van school

19%

Schoolgids

24%

Ouderavond(en)

10%

Ouderraad/medezeggenschapsraad

17%

Anders

14%

Tabel 3.19 Tevredenheid over informeren
Hoe tevreden bent u over …?

Ouders (zeer) tevreden

…de hoogte van de vrijwillige ouderbijdrage

68%

…de besteding van de vrijwillige ouderbijdrage

67%

…het vrijwillige karakter

46%

…het beleid bij niet kunnen of willen betalen

37%

Volgens ouders worden zij door scholen vooral via de ouderraad of medezeggenschapsraad betrokken bij
de besluitvorming over de vrijwillige bijdrage. Ongeveer 40 procent geeft dit namelijk aan. Echter geeft
een even groot deel van de ouders aan niet te weten hoe scholen ouders betrekken bij de besluitvorming.
Circa twee op de tien ouders is zelfs van mening dat ze geen invloed hebben op de besluitvorming over
de schoolkosten. Ongeveer de helft (46%) van de ouders geeft bovendien aan niet bekend te zijn met de
rol van de medezeggenschapsraad ten aanzien van de hoogte en besteding van de vrijwillige
ouderbijdrage.
Tabel 3.20 Besluitvorming
Hoe betrekt de school ouders bij de besluitvorming over de vrijwillige
ouderbijdrage?

Ouders

Individueel bezwaar aantekenen

6%

Via de ouderraad/medezeggenschapsraad

37%

Algemene bijeenkomst aan begin schooljaar

7%

Anders

2%

Ouders hebben geen invloed

18%

Weet niet

39%

*meerdere antwoorden mogelijk

3.7

Schoolkosten po: oordeel en relatie met schoolkeuze

Iets meer dan de helft van de ouders (55%) vindt de schoolkosten niet hoog en niet laag. Bijna een derde
vindt de schoolkosten (zeer) laag (31%). De resterende 14 procent van de ouders vindt de schoolkosten
(zeer) hoog. Wanneer we deze mening relateren aan de hoogte van de totale opgegeven schoolkosten
door ouders, dan blijkt dat hoe hoger de totale kosten zijn, hoe vaker de kosten als (zeer) hoog worden
getypeerd.

Schoolkostenmonitor 2018-2019

29

Tabel 3.21 Oordeel over schoolkosten
Hoogte totale

Zeer laag

laag

schoolkosten

Niet hoog, niet

Hoog

Zeer hoog

laag

€0

14%

26%

53%

7%

0%

€1 - €50

12%

32%

51%

4%

0%

€51 - €100

7%

29%

53%

9%

2%

€101 - €250

4%

20%

60%

13%

3%

Meer dan €250

2%

7%

46%

34%

11%

Alle ouders

7%

24%

55%

12%

2%

De schoolkosten spelen mogelijk een rol in de schoolkeuze van ouders. Veruit het grootste deel van de
ouders geeft aan geen informatie te hebben ingewonnen over de kosten voorafgaand aan de schoolkeuze
(86%).
Tabel 3.22 Informatie inwinnen over schoolkosten
Voorafgaand aan schoolkeuze informatie ingewonnen over schoolkosten?

Ouders

Ja

14%

Nee

86%

Bijna alle ouders (97%) geven daarnaast aan dat de hoogte van de kosten niet van invloed is geweest op
de schoolkeuze voor hun kind. Voor 3% is dat wel het geval geweest. Op een gemiddelde school (van
ruim 200 leerlingen) gaat het dus om ongeveer 6 leerlingen.
Tabel 3.23 Invloed schoolkosten op schoolkeuze
Hoogte schoolkosten van invloed geweest?

Ouders

Ja

3%

Nee

97%

30

Oberon

4

Schoolkosten voortgezet onderwijs

4.1

Schoolkosten vo: totaal

In tabel 4.1 is de spreiding van de totale schoolkosten volgens ouders en scholen weergegeven. De totale
schoolkosten zijn het hoogst voor het vwo, gevolgd door het havo en het vmbo. Dit geldt voor zowel
ouders als scholen. De totale kosten zijn volgens scholen het laagst binnen het praktijkonderwijs.
Hiernaast blijkt dat de schoolkosten volgens ouders aanzienlijk hoger uitvallen dan de schoolkosten die
scholen opgeven. Met name het percentage ouders dat kosten boven de €500 opgeeft is hoger dan het
percentage scholen dat kosten boven de €500 opgeeft. In paragraaf 4.4 gaan we nader in op de verschillen
tussen ouders en scholen.
De hoogte van de schoolkosten is zowel aan ouders als aan scholen gevraagd. In onderstaande tabel zijn
de gemiddelde totale schoolkosten weergegeven voor zowel ouders als scholen evenals de spreiding van
de kosten. De totale schoolkosten variëren tussen de leerjaren volgens zowel de scholen als de ouders.
Over het algemeen geldt, hoe hoger de groep hoe hoger de kosten (Tabel B1.1 en B1.2). Dit is mede te
verklaren door de hogere bijdrage voor uitstapjes en schoolkampen die gevraagd worden in de
bovenbouw. We zie dat de opgave van ouders en scholen verschilt. Daar gaan we nader op in in paragraaf
4.4.
Tabel 4.1 Spreiding totale schoolkosten
Ouders#

Scholen@

Vmbo

Havo

Vwo

Pro

Vmbo

Havo

Vwo

€0

4%

1%

1%

1%

2%

3%

2%

€1 - €250

33%

30%

27%

92%

68%

65%

58%

€251 - €500

25%

19%

22%

8%

26%

27%

35%

€501 - €1000

30%

35%

34%

0%

4%

6%

5%

Meer dan €1000

7%

14%

16%

0%

0%

0%

0%

Gemiddeld bedrag

€456

€550

€578

€131

€202

€227

€246

n

429

540

868

79

287

231

238

# De bedragen zijn gemiddeld over alle ouders @ De bedragen zijn de gemiddeld over alle scholen

4.2

Schoolkosten vo: ontwikkeling

Om de ontwikkeling van de totale schoolkosten in het voortgezet onderwijs inzichtelijk te maken, is naast
de huidige meting gebruik gemaakt van een aantal voorgaande metingen. Als startpunt is het schooljaar
2006-2007 genomen. Dit is de eerste meting in het voortgezet onderwijs die een beeld geeft van de
schoolkosten volgens zowel ouders als scholen. In de jaren daarna is dat herhaald, waardoor er
momenteel vijf metingen met elkaar vergeleken kunnen worden. De bedragen uit voorgaande metingen
zijn gecorrigeerd voor inflatie zodat alle schoolkosten op het huidige prijspeil zijn weergegeven. Het
resultaat daarvan is weergegeven in figuur 4.1 en tabel 4.2. De totale schoolkosten in het voortgezet
onderwijs zijn volgens ouders en scholen voor vmbo sinds het schooljaar 2006-2007 gedaald. Wel zijn de
kosten voor vmbo volgens ouders, ten opzichte van de vorige meting, licht gestegen. Voor havo en vwo is

Schoolkostenmonitor 2018-2019

31

niet een dergelijke eenduidige trend aanwijsbaar. Daar lijken de kosten de laatste jaren stabiel tot licht
gestegen. Vwo-opleidingen zijn het duurst binnen het voortgezet onderwijs gevolgd door het havo, het
vmbo en het praktijkonderwijs.

Figuur 4.1 Ontwikkeling schoolkosten ouders en instellingen

Havo

Vmbo

€800

€800

€600

€600

€400

€400

€200

€200

€0

€0
2006-2007 2009-2010 2012-2013 2015-2016 2018-2019

Ouders

2006-2007 2009-2010 2012-2013 2015-2016 2018-2019

Ouders

School

Vwo

School

Praktijk

€800

€800

€600

€600

€400

€400

€200

€200

€0

€0
2006-2007 2009-2010 2012-2013 2015-2016 2018-2019

Ouders

2006-2007 2009-2010 2012-2013 2015-2016 2018-2019

Ouders

School

School

Tabel 4.2 Ontwikkeling totale kosten
2006-2007*

2009-2010*

2012-2013*

2015-2016*

2018-2019

Praktijk

€150

€180

€145

€118

€131

Vmbo

€275

€260

€238

€229

€202

Havo

€315

€351

€283

€245

€227

Vwo

€321

€352

€313

€313

€246

Praktijk

€762

€335

€208

€212

-

Vmbo

€574

€473

€426

€421

€456

Havo

€590

€680

€578

€524

€550

Vwo

€662

€651

€623

€576

€578

Scholen

Ouders

*Bedragen zijn gecorrigeerd voor inflatie

32

4.3

Oberon

Schoolkosten vo: opbouw

De totale schoolkosten in het voortgezet onderwijs zijn uit verschillende onderdelen opgebouwd. We
hebben – conform de eerdere metingen - daarbij de volgende indeling aangehouden: vrijwillige
ouderbijdrage, aanvullende bijdragen voor excursies en reisjes, aanvullende bedragen voor
gereedschappen, leermiddelen en materialen en aanvullende bedragen voor ICT-benodigdheden. De
aanvullende bijdragen voor speciale programma’s en tweetalig onderwijs zijn niet opgenomen in de totale
kosten, omdat deelname aan deze programma’s een vrijwillige keuze van ouders is.
Tabel 4.3 Gemiddelde kosten VO-instellingen
Gemiddelde
Totaal

Gemiddelde van scholen die een
bijdrage vragen (excl. €0,-)

Praktijk

€131

€133

n=78

Vmbo

€202

€207

n=280

Havo

€227

€233

n=225

Vwo

€246

€252

n=233

Praktijk

€62

€66

n=73

Vmbo

€93

€97

n=271

Havo

€99

€101

n=219

Vwo

€101

€103

n=227

€73

€85

n=55

Vmbo

€80

€100

n=225

Havo

€100

€122

n=189

Vwo

€114

€137

n=196

Gereedschappen,
Praktijk
leermiddelen en materialen

€8

€23

n=21

Vmbo

€18

€44

n=105

Havo

€14

€36

n=73

Vwo

€13

€37

n=73

Praktijk

€5

€50

n=7

Vmbo

€22

€95

n=62

Havo

€22

€97

n=48

Vwo

€26

€112

n=50

Speciale programma’s

Geen onderscheid niveau

€64

€155

n=166

TTO

Vmbo

€245

n.v.t.

Havo

€371

n.v.t.

Vwo

€388

n.v.t.

Vrijwillige ouderbijdrage

Extra schoolactiviteiten (o.a. Praktijk
excursies en reisjes)

ICT

Schoolkostenmonitor 2018-2019

33

Vrijwillige ouderbijdrage
De vrijwillige ouderbijdrage is de meest voorkomende kostenpost voor ouders van studenten in het
voortgezet onderwijs. Bijna 90 procent van de ouders heeft hiervoor kosten gemaakt, die variëren van
enkele euro’s tot honderden euro’s. De gemiddelde ouderbijdrage is berekend conform de methodiek in
voorgaande metingen. Dit houdt in dat er is gemiddeld over alle ouders, ook degenen die geen kosten
hebben opgegeven/gevraagd.13 De vrijwillige ouderbijdrage is gemiddeld het hoogst in het vwo (€112),
gevolgd door het havo (€96) en vmbo (€82). Dit verband is consistent binnen de verschillende edities van
de Schoolkostenmonitor. De vrijwillige ouderbijdrage is, volgens ouders, voor alle drie de
onderwijsniveaus significant gestegen ten opzichte van de vorige meting 14. Dit wordt verklaard door het
feit dat het aandeel ouders dat geen kosten maakt voor de vrijwillige ouderbijdrage fors gedaald is. Voor
alle onderwijsniveaus was dit in de vorige meting circa 30 procent, in de huidige meting is dat circa 10
procent. De kosten van de vrijwillige ouderbijdrage volgens instellingen zijn, in vergelijking met de kosten
die ouders opgeven, een stuk lager. De vrijwillige ouderbijdrage volgens de instellingen is gemiddeld het
hoogst in het vwo (€101), gevolgd door het havo (€99), het vmbo (€93) en praktijkonderwijs (€62) en
verschilt per niveau weinig tussen de onderbouw en bovenbouw.
Tabel 4.4 Gemiddelde kosten en spreiding vrijwillige ouderbijdrage
Ouders#

Scholen@

Vmbo

Havo

Vwo

Pro

Vmbo

Havo

Vwo

€0

12%

10%

10%

6%

3%

3%

3%

€1 - €50

29%

27%

23%

49%

18%

17%

17%

€51 - €100

34%

33%

30%

31%

48%

47%

47%

€101 - €200

19%

23%

26%

12%

21%

25%

26%

Meer dan €200

5%

7%

11%

1%

8%

8%

8%

Gemiddeld bedrag

€82

€96

€112

€62

€93

€99

€101

n

469

579

919

78

284

225

233

# De bedragen zijn gemiddeld over alle ouders @ De bedragen zijn de gemiddeld over alle scholen

De activiteiten, producten en diensten waarvoor de vrijwillige bijdrage wordt gebruikt, verschillen per
school (Tabel 4.5). Inkomsten uit de vrijwillige ouderbijdrage worden vooral gebruikt om feesten en
vieringen en buitenschoolse activiteiten te bekostigen.

13

Ouders die niet weten of ze een vrijwillige ouderbijdrage hebben betaald, zijn wel buiten beschouwing gelaten.

34

Oberon

Tabel 4.5 Besteding vrijwillige ouderbijdrage
Percentage scholen*
School vraagt geen ouderbijdrage

4%

Buitenschoolse- of extra activiteiten

83%

Kluisjes

49%

Feesten en vieringen

71%

Ouderraad, medezeggenschapsraad en studentenraad

35%

Sport, ontspanning en toneel

59%

Mediatheek, bibliotheek en open leercentrum

33%

Drukwerk voor studenten, ouders etc. zoals de schoolkrant

27%

Verzekeringen

32%

Identiteitsgebonden activiteiten

19%

Automatisering en ICT (bijvoorbeeld Wifi toegang)

17%

Kopieer- of printkosten

15%

*Meerdere antwoorden mogelijk

Ongeveer negen op de tien ouders geven aan geïnformeerd te zijn over de hoogte van de vrijwillige
ouderbijdrage, acht op de tien is geïnformeerd over de besteding van de vrijwillige ouderbijdrage. Hierin
is nauwelijks verschil te zien tussen verschillende onderwijsniveaus binnen het voortgezet onderwijs.
Ouders worden voornamelijk op de hoogte gebracht van de hoogte en besteding van de vrijwillige
ouderbijdrage door scholen via een (nieuws)brief.
Kortingen of vrijstellingen op de vrijwillige ouderbijdrage komen nauwelijks voor in het voortgezet
onderwijs. Van alle ouders krijgt twee procent korting en twee procent een volledige vrijstelling. Voor
zover er kortingen worden gegeven, gebeurt dat veelal op basis van het hebben van meerdere kinderen
op dezelfde school en vanwege de hoogte van het inkomen. Een vrijstelling wordt vooral verkregen op
basis van de hoogte van het gezinsinkomen.
Over het beleid van scholen rondom de vrijwillige ouderbijdrage hebben ouders op een aantal stellingen
gereageerd, door middel van aan te geven in hoeverre ze het ermee eens of oneens zijn. De uitkomsten
daarvan zijn weergegeven in onderstaande tabel. Ouders van vo-leerlingen weten vaak niet hoe het
precies zit met het uitsluiten van leerlingen, het sturen van aanmaningen of het accepteren van lagere
vrijwillige ouderbijdragen dan gevraagd door de school. Wat wel heel duidelijk blijkt is dat het merendeel
van de ouders de vrijwillige ouderbijdrage niet als vrijwillig ervaart en zich dus verplicht voelt om het te
betalen.

Schoolkostenmonitor 2018-2019

35

Tabel 4.6 Oordelen vrijwillige ouderbijdrage (ouders)
Helemaal
mee
oneens

Mee
oneens

Noch mee Mee eens
eens, noch
mee
oneens

Helemaal
mee eens

Weet ik
niet

Onze school sluit kinderen uit van
bepaalde activiteiten indien de vrijwillige
ouderbijdrage niet is betaald

18%

15%

8%

12%

6%

41%

Onze school stuurt een aanmaning of
schakelt een incassobureau in indien de
vrijwillige ouderbijdrage niet is betaald

16%

10%

6%

8%

3%

57%

Ik ervaar de vrijwillige ouderbijdrage
daadwerkelijk als vrijwillig en voel me
niet verplicht om te betalen

31%

34%

13%

12%

7%

3%

De school accepteert het wanneer
ouders een lagere vrijwillige
ouderbijdrage doen dan gevraagd

4%

4%

8%

11%

5%

68%

Gereedschappen en materialen
Door de Wet Gratis Schoolboeken betalen ouders in het vo geen kosten voor schoolboeken. Scholen
ontvangen hiervoor bekostiging van de overheid. Scholen mogen ouders wel vragen om een bijdrage voor
aanvullende leermiddelen of om deze zelf aan te schaffen. Bij aanvullende leermiddelen kan gedacht
worden aan gereedschappen en materialen zoals een laboratoriumjas, veiligheidsbril, agenda, schriften
en tekenmaterialen. Maar ook overige kosten zoals de huur van de kluis of studie- en
beroepsvoorlichtingsmaterialen.
De kosten voor gereedschappen en materialen volgens ouders komen in schooljaar 2018-2019 gemiddeld
uit rond €40 en verschillen nauwelijks per onderwijsniveau. Ondanks dat de gemiddelden volgens ouders
nauwelijks afwijken ten opzichte van de vorige meting is er wel sprake van een statistisch verschil. Dat
wordt verklaard door het gedaalde aandeel ouders dat aangeeft geen kosten te maken voor
gereedschappen en materialen. In de huidige meting betreft dat 15 procent van de ouders, terwijl dat in
de vorige meting nog 31 procent was.
De kosten voor leermiddelen en materialen zijn volgens scholen aanzienlijk lager ten op zichtte van de
kosten volgens ouders. Ruim de helft van de scholen geeft aan geen bijdrage te vragen voor aanvullende
gereedschappen en materialen. Dit kan mogelijk verklaard worden door het hoge percentage scholen
(70%) dat ouders vraagt om zelf (aanvullende) leermiddelen, materialen of gereedschappen aan te
schaffen. De (aanvullende) materialen die ouders zelf moeten aanschaffen variëren tussen alledaagse
schoolbenodigdheden als een rekenmachine, agenda of atlas tot het aanschaffen van een werkkleding.
Bijna een derde van de scholen (29%) geeft aan dat ze alternatieve leermiddelen van verschillende
prijsklassen aanbieden. De meeste scholen benoemen dat ouders zelf een keuze voor diverse materialen
en leermiddelen kunnen maken. Minder dan de helft van de scholen (42%) biedt een kosteloos alternatief
als ouders (aanvullende) leermiddelen, materialen of gereedschappen niet kunnen of willen betalen.

36

Oberon

Tabel 4.7 Gemiddelde kosten en spreiding gereedschappen en materialen
Ouders#

Scholen@

Vmbo

Havo

Vwo

Pro

Vmbo

Havo

Vwo

€0

19%

16%

15%

70%

60%

63%

64%

€1 - €25

29%

28%

28%

23%

16%

19%

18%

€26 - €50

29%

36%

36%

3%

15%

11%

11%

€51 - €100

14%

14%

15%

4%

8%

5%

5%

Meer dan €100

9%

5%

6%

0%

2%

3%

3%

Gemiddeld bedrag

€45

€41

€43

€8

€18

€26

€26

n

499

609

951

69

262

195

201

#De bedragen zijn gemiddeld over alle ouders @ De bedragen zijn de gemiddeld over alle scholen

ICT-benodigdheden
Het aandeel ouders dat in schooljaar 2018-2019 aangeeft kosten te hebben gemaakt voor ICT ligt rond 60
procent, waarbij er kleine verschillen zijn tussen onderwijsniveau. Op het havo en het vwo is dit 65
procent, op het vmbo is dit 58 procent. De gemiddelde kosten voor ICT vallen volgens ouders, voor het
havo (€162) iets hoger uit dan voor vwo (€155) en nog iets hoger dan voor vmbo (€134). Dat is een ander
patroon dan bij de vorige meting, waar de kosten per onderwijsniveau nagenoeg gelijk aan elkaar waren.
De gemaakte ICT-kosten zijn significant hoger in het eerste leerjaar dan in de daaropvolgende leerjaren
voor zowel het vmbo, het havo als het vwo (Tabel B2.1).
In vergelijking met de vorige meting zijn de kosten voor ICT ook vo-breed gestegen. Dit heeft enerzijds te
maken met het feit dat er hogere bedragen voor ICT zijn opgegeven door ouders en tegelijkertijd meer
ouders kosten maken voor ICT als onderdeel van de digitalisering van het onderwijs. Dit wordt bevestigd
doordat ongeveer de helft van de ouders aangeeft dat de aanschaf van bepaalde ICT-middelen verplicht
wordt gesteld door de school. Het is voor ouders vaak onduidelijk wat de consequentie is als ouders de
ICT-middelen niet kunnen of willen aanschaffen. Blijkbaar voorkomen ze een dergelijke situatie liever en
schaffen ze de laptop of tablet aan.
De kosten voor ICT-benodigdheden volgens instellingen vallen aanzienlijk lager uit, in vergelijking met de
kosten voor ICT-benodigdheden ouders. Van de scholen die aangeven een bijdrage te vragen voor
gereedschappen en materialen zijn de kosten het hoogst voor het vwo (€112) gevolgd door het havo (€97)
en het vmbo (€95). De kosten zijn het laagst binnen het praktijkonderwijs (€23). De kosten binnen alle
niveaus zijn hoger in de onderbouw, in vergelijking met de bovenbouw.
Zeven op de tien scholen (72%) vraagt ouders hiernaast om zelf ICT-middelen aan te schaffen. De meeste
scholen die ouders vragen om zelf ICT-middelen aan te schaffen, vragen ouders om een laptop (65%) of
tablet (32%) aan te schaffen. Ruim de helft van de scholen (56%) geeft aan ICT-middelen van verschillende
prijsklassen aan de bieden. Voor de aanschaf van een laptop of tablet worden er vaak minimumeisen
gesteld, maar is de aanschaf van het type laptop de keuze van ouders. De meeste scholen (84%) bieden,
wat betreft ICT-middelen, een kosteloos alternatief als ouders deze middelen niet willen of kunnen
aanschaffen. Veel scholen geven aan een laptop in bruikleen aan te bieden of computers op school te
hebben waar leerlingen gebruik van kunnen maken.

Schoolkostenmonitor 2018-2019

37

Tabel 4.8 Gemiddelde kosten en spreiding ICT-benodigdheden
Ouders#

Scholen@

Vmbo

Havo

Vwo

Pro

Vmbo

Havo

Vwo

€0

42%

35%

35%

91%

77%

77%

77%

€1 - €100

29%

29%

28%

9%

16%

16%

16%

€101 - €250

6%

9%

11%

0%

6%

4%

4%

€251 - €500

14%

15%

15%

0%

2%

2%

3%

Meer dan €500

9%

12%

10%

0%

0%

0%

0%

Gemiddeld bedrag

€134

€162

€155

€5

€22

€22

€26

n

487

598

931

75

265

208

217

#De bedragen zijn gemiddeld over alle ouders @ De bedragen zijn de gemiddeld over alle scholen

Extra schoolactiviteiten (reizen en excursies)
De kosten voor extra schoolactiviteiten kunnen deel uitmaken van de vrijwillige ouderbijdrage. Er zijn ook
scholen die deze kosten apart in rekening brengen. Er is om deze reden, naast de ouderbijdrage, apart
gevraagd naar de kosten voor extra schoolactiviteiten, zoals binnen- en buitenlandse excursies,
werkbezoeken aan bedrijven en uitwisselingen van leerlingen.
De gemiddelde bedragen voor extra schoolactiviteiten nemen toe met het onderwijsniveau, zie
onderstaande tabel. In het vmbo zijn deze kosten het laagst, in het vwo het hoogst. Ook zijn de kosten
van extra schoolactiviteiten in de bovenbouw hoger dan in de onderbouw (Tabel B2.1 en B2.2). De vorige
meting van de schoolkostenmonitor gaf dezelfde uitkomsten. De verklaring hiervoor ligt in het feit dat in
de bovenbouw vaker buitenlandse excursies plaatsvinden die duurder zijn dan de binnenlandse excursies
die veelal in de onderbouw plaatsvinden.
De kosten voor extra schoolactiviteiten volgens ouders zijn significant gestegen voor alle
onderwijsniveaus. Dit wordt verklaard door een daling in het aandeel ouders dat geen kosten maakt voor
extra schoolactiviteiten (circa 25 procent in de huidige meting ten opzichte van circa 40 procent in de
vorige meting).
Tabel 4.9 Gemiddelde kosten en spreiding extra schoolactiviteiten
Ouders#

Scholen@

Vmbo

Havo

Vwo

Pro

Vmbo

Havo

Vwo

€0

25%

24%

22%

14%

20%

18%

17%

€1 - €100

24%

28%

28%

58%

44%

37%

32%

€101 - €250

18%

14%

17%

27%

33%

41%

42%

€251 - €500

29%

25%

19%

2%

3%

4%

9%

Meer dan €500

4%

8%

14%

0%

0%

0%

0%

Gemiddeld bedrag

€176

€191

€216

€73

€80

€100

€114

n

490

594

943

64

281

230

236

#De bedragen zijn gemiddeld over alle ouders @ De bedragen zijn de gemiddeld over alle scholen

38

Oberon

Los van de hoogte van de kosten voor extra schoolactiviteiten zijn ouders bevraagd over het beleid van
scholen rondom uitstapjes en vieringen. Driekwart van de ouders geeft aan dat scholen verplichte kosten
in rekening brengen voor bepaalde uitstapjes en/of vieringen. Ruim de helft (55%) van de ouders weet
echter niet wat de consequenties zijn van het niet betalen van de verplichte kosten van een uitstapje.
Voor vieringen is dit zelf 65 procent.
De kosten voor met name buitenlandse reizen en excursies kunnen flink oplopen. Dit kan een reden zijn
voor ouders om een kind niet mee te laten gaan op reizen en excursies. Daarom is aan scholen gevraagd
naar het percentage leerlingen dat niet mee gaat op reizen en excursies vanwege de kosten. Dit
percentage varieert tussen de 0 en 50% met een gemiddelde van 7 procent. Minder dan de helft van de
scholen (42%) geeft aan excursies en reizen van verschillende prijsklassen aan te bieden, zodat ouders
daarin een keuze hebben. Van de scholen die geen alternatieven aanbieden, wordt veelal aangegeven dat
de school of de groep hier te klein voor is. Driekwart van de scholen (78%) biedt een kosteloos alternatief
als leerlingen niet kunnen/willen deelnemen aan reizen en excursies. Op de meeste scholen is dit
alternatief een aangepast programma of een aangepaste activiteit op school.
Benodigdheden voor de hele opleiding (ouders)
In de kosten voor ouders zoals behandeld tot zover ging het vooralsnog om jaarlijks terugkomende kosten.
Daarnaast kan er ook sprake zijn van kosten die eenmalig worden gemaakt voor benodigdheden die in
principe bedoeld zijn voor de gehele opleiding, zoals woordenboeken, atlassen en (grafische)
rekenmachines.15 Voor vmbo zijn deze kosten hoger in leerjaar 1 dan in andere leerjaren. Voor vwo is dit
verschil matig significant. Voor havo is geen significant verschil tussen leerjaar 1 en andere leerjaren
(Tabel B2.1).
Van alle ouders van leerlingen in het vo geeft 71 procent aan eenmalige kosten te maken. Tussen
onderwijsniveaus zijn hierin kleine verschillen: 60 procent van de ouders van vmbo-leerlingen, 76 procent
van havo-leerlingen en 68 procent van vwo-leerlingen. De eenmalige kosten vallen in het schooljaar 20182019 gemiddeld ongeveer even hoog uit als voor het schooljaar 2015-2016. Desondanks is er voor havo
en vwo sprake van een subtiele significante stijging, doordat de verdeling van de kosten anders is o.a.
doordat het aandeel ouders, dat geen eenmalige kosten maakt, gedaald is.
Tabel 4.10 Gemiddelde kosten en spreiding eenmalige kosten ouders

15

Vmbo

Havo

Vwo

€0

40%

26%

32%

€1 - €25

27%

12%

12%

€26 - €50

15%

10%

8%

€51 - €100

12%

15%

15%

Meer dan €100

6%

37%

32%

Gemiddeld bedrag

€29

€77

€66

n

493

612

951

Bij de scholen zijn deze eenmalige kosten niet apart opgevraagd i.v.m. risico op dubbeltelling. Eenmalige zijn nu opgegeven
bij de kosten voor het eerste of tweede jaar van een opleiding.

Schoolkostenmonitor 2018-2019

39

Schaduwonderwijs
In totaal geeft 18 procent van alle ouders aan kosten te hebben gemaakt voor bijles, huiswerkbegeleiding
en/of examentraining. Het bedrag dat hiervoor is ingevuld, loopt uiteen van enkele euro’s tot enkele
duizenden euro’s. De kosten voor schaduwonderwijs, gemiddeld over alle ouders, zijn weergegeven in
onderstaande tabel. De gemiddelde kosten voor bijles en huiswerkbegeleiding zijn het hoogst in het havo,
gevolgd door het vwo en daarna vmbo. Ouders van havo-kinderen geven ook het vaakst aan gebruik te
hebben gemaakt van bijles, huiswerkbegeleiding of examentraining.
De gemiddelde kosten zijn licht gestegen ten opzichte van de vorige meting. Dit komt door het feit dat
procentueel meer ouders gebruik hebben gemaakt van schaduwonderwijs.
Tabel 4.11 Kosten schaduwonderwijs
Onderwijsniveau

Meting 2018-2019#

Meting 2015-2016^

Verschil$

Vmbo

€29

€14

**

Havo

€64

€36

**

Vwo

€40

€28

**

# De bedragen zijn gemiddeld over alle ouders. ^ Gecorrigeerd voor inflatie (inflatiecorrectie=1,03841)
$

Getoetst is of de verdeling van ouders verschilt tussen beide metingen d.m.v. Wilcoxon ranksum test
*= significant op 5%-niveau; **=significant op 1%-niveau; n.s.=niet significant

Tabel 4.12 Gemiddelde kosten en spreiding schaduwonderwijs ouders
Vmbo

Havo

Vwo

€0

87%

73%

80%

€1 - €25

3%

5%

4%

€26 - €50

2%

4%

3%

€51 - €100

1%

3%

2%

Meer dan €100

7%

15%

10%

Gemiddeld bedrag

€29

€64

€40

n

431

566

900

Aan de ouders die gebruik hebben gemaakt van schaduwonderwijs voor hun kind is gevraagd op wiens
initiatief dat is gebeurd, door wie het is georganiseerd, waar het heeft plaatsgevonden en voor hoe lang.
Bijlessen zijn meestal geïnitieerd op eigen initiatief van ouders, vaak georganiseerd door de school zelf en
vindt vaak enkele maanden plaats. Ook huiswerkbegeleiding vindt vooral plaats op eigen initiatief van
ouders, maar wordt net zo vaak georganiseerd door school als door een huiswerkbegeleidingsinstituut.
Huiswerkbegeleiding vindt vooral plaats op school en duurt enkele maanden. Van examentraining wordt
veelal gebruik gemaakt op advies van school of de leraar en wordt meestal door één of enkele keren door
de school georganiseerd (vlak voor examens).
Overige kosten
In de huidige schoolkostenmonitor is ouders wederom de mogelijkheid geboden om kosten op te geven
waar niet expliciet naar is gevraagd, maar die wel kunnen worden gemaakt. Bijna 90 procent van alle
ouders heeft gebruik gemaakt van deze mogelijkheid en heeft bij de kosten een beschrijving gegeven. Op
basis van die beschrijving is allereerst bepaald of deze kosten toch niet bij één van de uitgevraagde

40

Oberon

categorieën behoren. Op het moment dat dat het geval was, zijn deze opgeteld bij de specifieke categorie
waartoe die kosten behoren. Alle resterende kostenposten zijn tot de categorie overige kosten gerekend.
De categorie overige kosten bevat uiteenlopende kosten. Een kostenpost die relatief veel voorkomt is
alles wat te maken heeft met een opslag op het reguliere onderwijs en dus optioneel is. Voor deelname
aan bijvoorbeeld tweetalig onderwijs of een topklas wordt een verplichte jaarlijkse bijdrage betaald door
ouders. Ook komt het relatief vaak voor dat ouders kosten rondom sport opgeven. Het gaat dan om onder
andere extra sportklassen, sportoriëntatie en topsportbegeleiding. Kosten die relatief minder vaak
voorkomen (en vaak niet optioneel zijn) zijn kosten voor schoolpassen, schoolfoto’s, bijdragen voor
bibliotheek of mediatheek, bijdragen of contributie voor ouderraad/-vereniging en verzekeringen voor
onder andere iPads/laptops en ongevallen.
De overige kosten zijn het hoogst in het vwo en het laagst in het vmbo, zie onderstaande tabel. Dit patroon
was ook zichtbaar in de vorige meting. Voor vmbo en havo zijn de kosten licht gestegen, voor vwo iets
meer. Omdat overige kosten een veelheid aan uitgaven bevat, is het moeilijk om na te gaan wat hiervan
de oorzaak is. Hier speelt in ieder geval mee dat het aandeel ouders dat overige kosten maakt fors
gestegen is.
Tabel 4.13 Overige kosten (opgave ouders)
Meting 2018-2019#

Meting 2015-2016^

Verschil$

Vmbo

€57

€52

**

Havo

€76

€66

**

Vwo

€119

€80

**

Onderwijsniveau

# De bedragen zijn gemiddeld over alle ouders. ^ Gecorrigeerd voor inflatie (inflatiecorrectie=1,03841)
$

Getoetst is of de verdeling van ouders verschilt tussen beide metingen d.m.v. Wilcoxon ranksum test
*= significant op 5%-niveau; **=significant op 1%-niveau; n.s.=niet significant

Tabel 4.14 Gemiddelde kosten en spreiding overige kosten ouders
Vmbo

Havo

Vwo

€0

14%

14%

14%

€1 - €25

25%

19%

18%

€26 - €50

25%

22%

21%

€51 - €100

22%

25%

20%

Meer dan €100

14%

19%

28%

Gemiddeld bedrag

€57

€76

€119

n

512

608

959

Een apart onderdeel bij overige kosten betreft specifieke programma’s die deels optioneel voor ouders
zijn. Binnen de huidige schoolkostenmonitor zijn hiernaast ook de kosten voor het tweetalig ouderwijs
binnen het voortgezet onderwijs in kaart gebracht. De gemiddelde kosten voor tweetalig ouderwijs zijn
volgens scholen €245 in het vmbo, €371 in het havo en €388 in het vwo. Volgens ouders, waarvan de
meeste kinderen hebben die tweetalig ouderwijs volgen op vwo-niveau, zijn de kosten voor tweetalig

Schoolkostenmonitor 2018-2019

41

ouderwijs gemiddeld €406. Verdere uitwerkingen van de kosten, de besteding en het schoolbeleid
omtrent tweetalig onderwijs zijn verwerkt in een aparte rapportage.16
Tabel 4.15 Kosten specifieke programma’s opgave scholen (geen onderscheid schooltype)
Gemiddelde

Gemiddelde van scholen die een bijdrage vragen
(excl. €0,-)

Cambridge Engels

€64

€192

n=115

Musicalstroom

€6

€101

n=14

Sportstroom

€28

€121

n=69

Anders

€39

€136

n=92

Reiskosten
Een kostenpost voor ouders waar de school geen invloed op heeft, zijn reiskosten. Deze kosten zijn net
zoals bij de vorige metingen niet meegeteld bij de totale schoolkosten. Omdat het wel degelijk kosten zijn
voor ouders is hier apart naar gevraagd. Enerzijds om te voorkomen dat ouders deze kosten zelf opgeven
bij andere kostenposten, anderzijds om de ontwikkeling van de reiskosten te volgen.
De gemiddelde afstand van huis naar de meest bezochte schoollocatie is ongeveer 6,5 kilometer en
verschilt niet veel tussen onderwijsniveaus. Dit is iets lager dan in de vorige meting (toen 9 kilometer). De
kleine verschillen in gemiddelde afstand naar school vertaalt zich in zeer kleine verschillen in het gebruikte
vervoersmiddel; zie onderstaande tabel. Het merendeel van de leerlingen gaat met de fiets naar school.
Reizen met het openbaar vervoer komt relatief het meest voor in het vmbo. Dit komt overeen met de
vorige meting van de schoolkostenmonitor.
Tabel 4.16 Woon-schoolverkeer (opgave ouders)
Onderwijsniveau

Fiets

Openbaar vervoer

Overig

Vmbo

85%

9%

6%

Havo

87%

5%

7%

Vwo

92%

4%

4%

De gemiddelde jaarlijkse kosten voor het openbaar vervoer zijn relatief het hoogst in het vmbo, zie
onderstaande tabel. Dit is te verklaren doordat vmbo’ers relatief vaker met het openbaar vervoer reizen
ten opzichte van havisten en vwo’ers. In het vwo zijn de ov-reiskosten het laagst, namelijk gemiddeld €29
op jaarbasis. De ov-kosten voor havo en vwo wijken niet af van de vorige meting. Voor vmbo zijn de ovkosten gestegen met gemiddeld €20.

16

Berg, E. van den, Ploeg, S. van der, Suijkerbuijk, A. (2019). Kosten voor tweetalig onderwijs in het vo. Amsterdam/Utrecht:
SEO Economisch Onderzoek/Oberon.

42

Oberon

Tabel 4.16 Reiskosten (opgave ouders)
Meting 2018-2019#

Meting 2015-2016^

Verschil$

Vmbo

€72

€52

*

Havo

€41

€43

n.s.

Vwo

€29

€28

n.s.

Onderwijsniveau

^ Gecorrigeerd voor inflatie (inflatiecorrectie=1,03841)
# De bedragen zijn gemiddeld over alle ouders.
$

Getoetst is of de verdeling van ouders verschilt tussen beide metingen d.m.v. Wilcoxon ranksum test
*= significant op 5%-niveau; **=significant op 1%-niveau; n.s.=niet significant

Tabel 4.17 Gemiddelde kosten en spreiding reiskosten
Ouders
Vmbo

Havo

Vwo

€0

91%

95%

96%

€1 - €25

0%

0%

0%

€26 - €50

0%

0%

0%

€51 - €100

0%

0%

0%

Meer dan €100

9%

5%

4%

Gemiddeld bedrag

€72

€41

€29

n

513

605

948

De reiskosten zijn nauwelijks van invloed op de schoolkeuze. Van de ouders geeft 89 procent aan dat zij
de reiskosten niet hebben meegewogen in hun schoolkeuze. Een klein aantal ouders ontvangt een
reiskostenvergoeding voor hun kind, maar omdat dit over hele kleine aantallen gaat rapporteren we
hierover geen bedragen.

4.4

Schoolkosten vo: vergelijking opgave ouders en school

De hoogte van de schoolkosten is zowel aan ouders als aan scholen gevraagd. Het is interessant om na te
gaan of zij verschillend rapporteren over de schoolkosten. Voor de vergelijking van de opgave van ouders
en scholen is er bij de scholen een berekening van de gewogen gemiddelde kosten gemaakt.17 In tabel
4.18 zijn de totale schoolkosten weergegeven voor zowel ouders als scholen. Hieruit blijkt dat ouders
aanzienlijk hogere kosten aangeven dan scholen. Dit is conform de bevindingen van vorige metingen van
de schoolkostenmonitor Bij zowel de scholen als de ouders zijn de totale kosten het hoogst in het vwo,
gevolgd door het havo en vmbo.
Ouders geven hogere bedragen op dan scholen voor de ouderbijdrage, gereedschappen en materialen,
ICT-benodigdheden en extra schoolactiviteiten (o.a. reizen en excursies). Dit kan, overeenkomend met
17

Daarmee is de opgave van de gemiddelde kosten van ouders beter vergelijkbaar met de gemiddelde kosten van de scholen.
Een toets op verschillen tussen de (ongewogen) gemiddelden van ouders en de (gewogen) gemiddelden van scholen zou
een verkeerd beeld geven omdat de eenheden (en daarmee de spreiding) niet goed vergelijkbaar zijn. Het is namelijk niet
zo dat we het gewogen gemiddelde verkrijgen door per school een correctie op de schookosten toe te passen. Er bestaat
ook niet zoiets als gewogen schoolkosten per school. Dat zou wel nodig zijn voor het kunnen berekenen van de spreiding
rondom een gemiddelde en het kunnen toetsen van verschillen. Daarom presenteren we geen toets op verschillen van deze
gemiddelden.

Schoolkostenmonitor 2018-2019

43

het po, mogelijk verklaard worden doordat scholen bijvoorbeeld niet vragen om bepaalde ICT-middelen
of materialen aan te schaffen, maar dat ouders deze wel nodig achten. Hiernaast geven scholen vaak de
kosten van de goedkoopste ICT-benodigdheden en materialen weer, terwijl ouders in werkelijkheid
mogelijk ook duurdere alternatieven afnemen.
Tabel 4.18 Vergelijking totale schoolkosten tussen ouders en instellingen
Ouders*

Scholen@

Praktijk

-

€13

Vmbo

€456

€93

Havo

€550

€170

Vwo

€578

€191

Onderwijsniveau

# De bedragen zijn gemiddeld over alle ouders @ De bedragen zijn gemiddeld over alle scholen

Tabel 4.19 Vergelijking kosten vrijwillige ouderbijdrage
Onderwijsniveau

Ouders#

Scholen@

Praktijk

-

€5

Vmbo

€82

€39

Havo

€96

€71

Vwo

€112

€76

# De bedragen zijn gemiddeld over alle ouders @ De bedragen zijn gemiddeld over alle scholen

Tabel 4.20 Vergelijking kosten gereedschappen en materialen
Ouders#

Scholen@

Praktijk

-

€1

Vmbo

€45

€7

Havo

€41

€8

Vwo

€43

€9

Onderwijsniveau

# De bedragen zijn gemiddeld over alle ouders @ De bedragen zijn gemiddeld over alle scholen

Tabel 4.21 Vergelijking kosten ICT-benodigdheden
Ouders#

Scholen@

Praktijk

-

€1

Vmbo

€134

€13

Havo

€162

€16

Vwo

€155

€18

Onderwijsniveau

# De bedragen zijn gemiddeld over alle ouders @ De bedragen zijn gemiddeld over alle scholen

Tabel 4.22 Vergelijking kosten extra schoolactiviteiten (o.a. reizen en excursies)
Onderwijsniveau

#

Ouders#

Scholen@

Praktijk

-

€6

Vmbo

€176

€34

Havo

€191

€74

Vwo

€216

€88

De bedragen zijn gemiddeld over alle ouders @ De bedragen zijn gemiddeld over alle scholen

44

4.5

Oberon

Schoolkosten vo: kortingen, tegemoetkomingen en betalingsgedrag

Kortingen en vrijstellingen
Kortingen of vrijstellingen op de vrijwillige ouderbijdrage komen binnen het voortgezet onderwijs weinig
voor. Van de scholen geeft 85 procent nooit een korting of vrijstelling. Op 10 procent van de scholen wordt
er een korting gegeven voor het tweede kind. De kortingspercentages voor het tweede kind variëren
tussen de 8 en 100 procent met een gemiddelde van 28 procent. Op 10 procent van de scholen wordt er
een korting gegeven voor een derde (en eventueel volgende) kind(eren). De kortingspercentages voor
een derde (en eventueel volgende) kind(eren) variëren tussen de 10 en 100 procent met een gemiddelde
van 37 procent. Slechts 3 procent van de scholen geeft een vrijstelling voor het derde kind en eventueel
volgende kinderen. Vrijstelling voor het tweede kind komt op slechts 2 procent van de scholen voor.
Tegemoetkomingen in de schoolkosten door scholen
Bijna de helft van de scholen (46%) geeft aan dat zij een voorziening hebben voor extra financiële
tegemoetkoming naar ouders ter vermindering van de schoolkosten. De voorzieningen die zij hebben zijn
weergegeven in tabel 4.23. Een derde van de scholen die een voorziening heeft, biedt op verzoek van
ouders een ad hoc regeling. Ook blijkt een derde van de scholen een schoolfonds te hebben of een
voorziening te hebben die op aanvraag beschikbaar is.
Tabel 4.23 Voorzieningen ter tegemoetkoming in de schoolkosten*
Voorziening

% van de scholen

Geen voorziening

54%

Ad hoc verstrekking op verzoek

17%

Voorziening die op aanvraag beschikbaar is

15%

Schoolfonds

16%

Anders

15%

*Meerdere antwoorden mogelijk

De meeste scholen (83%) geven aan ouders te informeren over de voorziening(en) die de school heeft
voor extra financiële tegemoetkomingen. Hiervoor wordt meestal gebruik gemaakt van de schoolgids
(43%) of de website (40%). Ook maken enkele scholen gebruik van een (nieuws)brief (30%),
ouderavonden (26%), of de ouderraad of de medezeggenschapsraad (11%) om ouders hierover te
informeren. Van de ouders geeft 16 procent aan geïnformeerd te zijn over de mogelijkheden van een
financiële tegemoetkoming door de school. Verder geeft 1 procent van de ouders aan een financiële
tegemoetkoming te ontvangen van de school.

4.6

Schoolkosten vo: informatievoorziening

Bijna alle scholen (99%) informeren ouders over de schoolkosten. Het merendeel van de scholen
informeert ouders via de website (82%), de schoolgids (81%), via ouderavonden (49%) of via een
(nieuws)brief (46%). Het informeren via de ouderraad/ medezeggenschapsraad komt minder vaak voor,
namelijk bij 12 procent van de scholen. De meeste scholen informeren nieuwe ouders over de hoogte van
schoolkosten via de website (87%). Nieuwe ouders worden ook vaak geïnformeerd door middel van
informatie na aanmelding/inschrijving van de leerling (56%) of via open dagen of folders (53%). Op 20

Schoolkostenmonitor 2018-2019

45

procent van de scholen kunnen nieuwe ouders de informatie over de schoolkosten verkrijgen op
aanvraag.
Vrijwel alle scholen geven aan dat ouders betrokken worden bij de besluitvorming over de schoolkosten
(91%). Die betrokkenheid loopt meestal via de ouderraad of de medezeggenschapsraad (89%). Hiernaast
is het op 18 procent van de scholen mogelijk voor ouders om individueel bezwaar aan te tekenen.
Volgens de meerderheid van de scholen (67%) speelt vooral de ouderraad of de medezeggenschapsraad
een rol in het informeren van ouders over de gerealiseerde besteding van de schoolkosten. Een kwart van
de scholen (27%) legt daarover verantwoording af in het jaarverslag dat ouders kunnen raadplegen.
Hiernaast wordt er op enkele scholen gebruik gemaakt van de website (10%), de schoolgids (8%) of
ouderavonden (8%) om ouders te informeren over de gerealiseerde besteding van de schoolkosten. Het
terugstorten van de teveel betaalde schoolkosten komt op de heft van de scholen voor. Dit is
respectievelijk ongeveer 15 en 25 procent minder dan de vorige meting en de meting hiervoor.
Bijna alle ouders geven aan dat ze door de school geïnformeerd zijn over de schoolkosten (93 procent) en
wel via diverse informatiekanalen. Zo laat twee derde van de ouders zich informeren over de schoolkosten
via een (nieuws)brief van de school en een derde via de schoolwebsite. Het informeren via de schoolgids
of via informatieavonden komt minder vaak voor, respectievelijk 26 en 25 procent. Bovendien geeft twee
derde van de ouders (zeer) tevreden te zijn over de informatieverstrekking door school rondom de hoogte
en de besteding van de schoolkosten.
Ongeveer de helft van de ouders ervaart geen betrokkenheid bij de besluitvorming over de schoolkosten.
Dertig procent wordt betrokken via de ouderraad/medezeggenschapsraad. Ongeveer de helft (48
procent) van de ouders in het vo is wel bekend met de rol van de medezeggenschapsraad ten aanzien van
de hoogte en besteding van de schoolkosten.

4.7

Schoolkosten vo: oordeel en relatie met schoolkeuze

De jaarlijkse kosten voor ouders van leerlingen in het voortgezet onderwijs kunnen aardig oplopen. In het
vmbo, havo en vwo gaat het om gemiddeld vijf- a zeshonderd euro, maar er worden ook bedragen van
ruim €1.000 genoemd door ouders. Dit kan een behoorlijke uitgave zijn, zeker voor minder welvarende
ouders en in het geval van meerdere kinderen per gezin. Er is daarom gevraagd naar de mening van ouders
over de hoogte van de schoolkosten.
De helft van de ouders in het vo vindt de schoolkosten noch hoog, noch laag. Ruim 40 procent vindt de
schoolkosten (zeer) hoog en tien procent vindt deze (zeer) laag. Uitsplitsingen naar onderwijsniveau zijn
weergegeven in onderstaande tabel, waarin ook de resultaten van de vorige meting zijn opgenomen. Op
basis daarvan valt te concluderen dat ouders niet van mening zijn veranderd over de hoogte van de
schoolkosten in het vo. Ouders van leerlingen in het vwo en het havo vinden de kosten iets vaker (zeer)
hoog ten opzichte van ouders van leerlingen in het vmbo, maar de verschillen zijn klein en niet significant.
Ook blijkt dat de mening over de schoolkosten samenhangt met de hoogte van de kosten: hoe hoger de
kosten, hoe groter het aandeel van de ouders dat de schoolkosten (zeer) hoog vindt.

46

Oberon

Tabel 4.24 Oordeel hoogte schoolkosten (ouders)
Aandeel van de ouders dat schoolkosten
(zeer) hoog vindt

Meting 2018-2019

Meting 2015-2016

Vmbo

36%

35%

Havo

43%

42%

Vwo

44%

38%

Tabel 4.25 Oordeel hoogte schoolkosten (ouders)
Hoogte totale

Zeer laag

laag

schoolkosten

Niet hoog, niet

Hoog

Zeer hoog

laag

€0

0%

7%

76%

17%

0%

€1 - €250

3%

17%

62%

16%

2%

€251 - €500

1%

7%

53%

33%

6%

€501 - €1.000

0%

3%

42%

44%

11%

Meer dan €1.000

0%

1%

28%

54%

17%

Alle ouders

1%

8%

49%

34%

8%

Rol van schoolkosten bij schoolkeuze
De schoolkosten spelen mogelijk een rol in de schoolkeuze van ouders. Veruit het grootste deel van de
ouders geeft aan geen informatie te hebben ingewonnen over de kosten voorafgaand aan de schoolkeuze
(79%). Bijna alle ouders (97%) geven daarnaast aan dat de hoogte van de kosten niet van invloed is
geweest op de schoolkeuze voor hun kind. Voor 3% is dat wel het geval geweest. Op een gemiddelde vovestiging (660 leerlingen) gaat het dan toch om ongeveer 20 leerlingen waarbij de ouders zich bij de
schoolkeuze hebben laten leiden door de kosten. De hoogte van de schoolkosten hangt niet samen met
de invloed van de kosten op de schoolkeuze.

Schoolkostenmonitor 2018-2019

47

5

Schoolkosten middelbaar beroepsonderwijs

5.1

Schoolkosten mbo: totaal

In tabel 5.1 is de spreiding van de totale schoolkosten volgens ouders/studenten en instellingen
weergegeven. De totale kosten voor BOL-opleidingen zijn, volgens ouders, hoger dan de kosten voor BBLopleidingen voor zowel niveau 1+2 als niveau 3+4. Er is minder variatie in de totale kosten tussen BOL en
BBL-opleidingen volgens instellingen. De totale kosten voor BOL-opleidingen niveau 1+2 zijn hoger dan de
BBL-opleidingen niveau 1+2. De totale kosten voor BBL-opleidingen niveau 3+4 zijn hoger dan de BOLopleidingen niveau 3+4, maar dit verschil is niet significant. Uit tabel 5.1 blijkt hiernaast dat de
schoolkosten volgens ouders/studenten aanzienlijk hoger uitvallen dan de schoolkosten die instellingen
opgeven. Met name het percentage ouders/studenten dat kosten boven de €500 opgeeft, is hoger dan
het percentage instellingen studenten dat kosten boven de €500 opgeeft. In paragraaf 5.4 gaan we nader
in op de verschillen tussen ouders en instellingen.
Tabel 5.1 Gemiddelde en spreiding totale kosten
Ouders/studenten#
BOL

Instellingen@

BBL

BOL

BBL

Niveau
1+2

Niveau
3+4

Niveau
1+2

Niveau
3+4

Niveau
1+2

Niveau
3+4

Niveau
1+2

Niveau
3+4

€0

18%

7%

18%

24%

15%

16%

5%

5%

€1 - €500

29%

29%

41%

30%

59%

74%

66%

74%

€501 - €1.000

34%

23%

23%

27%

16%

0%

20%

17%

€1.001 - €1.500

10%

22%

18%

14%

11%

10%

10%

5%

Meer dan €1.500

8%

20%

0%

6%

0%

0%

0%

0%

Gemiddeld bedrag

€596

€901

€490

€559

€384

€375

€325

€421

n

87

799

22

148

27

84

19

41

#De bedragen zijn gemiddeld over alle ouders/studenten @De bedragen zijn gemiddeld over alle instellingen

5.2

Schoolkosten mbo: ontwikkeling18

De totale gemiddelde schoolkosten zijn gedaald voor BOL-opleidingen niveau 1 en 2, maar deze daling is
niet significant. Voor de rest van de leerweg-niveau-combinaties is er een significante stijging van de totale
kosten zichtbaar ten opzichte van de vorige meting. De kostenposten die mee zijn genomen in de totale
kostenberekening zijn kosten voor studieboeken, vrijwillige ouderbijdrage, gereedschappen en
materialen, ICT-benodigdheden, extra activiteiten en benodigdheden voor de gehele opleiding. De stijging
van de kosten is vooral toe te wijzen aan de fors gestegen kosten voor ICT.

18

We kijken voor de kostenontwikkeling in het mbo alleen naar de opgave door ouders/studenten, omdat de wijze van
bevraging bij instellingen sterk gewijzigd is ten opzichte van de voorgaande metingen.

48

Oberon

Tabel 5.2 Ontwikkeling totale schoolkosten (ouders)
Leerweg/niveau

2009-2010*

2015-2016*

2018-2019
(excl. BOL-Groen)

2018-2019
(incl. BOL-Groen)

BOL niveau 1+2

€639

€642

€576

€596

BOL niveau 3+4

€746

€703

€902

€901

BBL niveau 1+2

€622

€331

€479

€490

BBL niveau 3+4

€583

€394

€561

€559

*Bedragen zijn gecorrigeerd voor inflatie (inflatiecorrectie=1,03841).

Grafiek 5.1 Ontwikkeling totale schoolkosten (ouders)
€1.000
€800
€600
€400
€200
€0
2009-2010*
BOL niveau 1+2

2015-2016*
BOL niveau 3+4

BBL niveau 1+2

2018-2019^
BBL niveau 3+4

*Bedragen zijn gecorrigeerd voor inflatie (inflatiecorrectie=1,03841). ^Incl. BOL-Groen

5.3

Schoolkosten mbo: opbouw

De totale schoolkosten in het mbo zijn uit verschillende onderdelen opgebouwd. We hebben daarbij de
volgende indeling aangehouden: vrijwillige ouder-/studentenbijdrage, aanvullende bijdragen voor
excursies en reisjes, aanvullende bedragen voor leermiddelen en materialen en aanvullende bedragen
voor ICT-benodigdheden. Bijdragen voor speciale programma’s (bijv. sportstroom, tweetalig onderwijs of
Cambridge Engels) zijn niet meegenomen. De gemiddelde bedragen per kostenpost en de totale kosten
zijn berekend over alle instellingen, inclusief de instellingen die geen bijdrage vragen binnen deze
kostenpost. Om een duidelijk beeld te krijgen van de kosten voor ouders en studenten, op instellingen die
wel een bijdrage vragen binnen een kostenpost, is ook het gemiddelde per kostenpost berekend waarbij
de instellingen die geen bijdrage vragen niet worden meegerekend (tabel 5.4). Kosten voor
schaduwonderwijs en reiskosten zijn niet bekend bij instellingen en worden daarom niet meegenomen in
de totale kosten voor vergelijking met instellingen. Ook zijn overige kosten niet meegenomen omdat deze
categorie te divers van aard is.

Schoolkostenmonitor 2018-2019

49

Tabel 5.3 Opbouw kosten volgens instellingen
Gemiddelde kosten

Gemiddelde van scholen die een bijdrage
vragen (excl. €0,-)

Vrijwillige ouder-/student bijdrage
BOL niveau 1+2

€30

€102

n=8

BOL niveau 3+4

€34

€155

n=18

BBL niveau 1+2

€7

€63

n=2

BBL niveau 3+4

€10

€78

n=5

BOL niveau 1+2

€224

€277

n=21

BOL niveau 3+4

€200

€263

n=63

BBL niveau 1+2

€199

€291

n=13

BBL niveau 3+4

€292

€364

n=32

BOL niveau 1+2

€86

€202

n=11

BOL niveau 3+4

€69

€152

n=38

BBL niveau 1+2

€97

€194

n=9

BBL niveau 3+4

€84

€172

n=19

BOL niveau 1+2

€30

€350

n=2

BOL niveau 3+4

€41

€145

n=21

BBL niveau 1+2

€22

€175

n=2

BBL niveau 3+4

€52

€143

n=12

Studieboeken

Gereedschappen en materialen

ICT-benodigdheden

Extra activiteiten instellingen (excursies en reizen)
BOL niveau 1+2

€37

€157

n=5

BOL niveau 3+4

€51

€124

n=26

BBL niveau 1+2

€10

€84

n=2

BBL niveau 3+4

€10

€59

n=6

Vrijwillige ouder-/student bijdrage
In het mbo zijn vrijwillige ouderbijdragen minder gebruikelijk dan in het vo. In het mbo geeft 22 procent
van de instellingen aan dit te vragen. In het vo is dat bijvoorbeeld 96 procent. Net als in de vorige meting
wordt er bij BOL-opleidingen vaker een vrijwillige bijdrage betaald aan de mbo-instelling dan bij BBLopleidingen: respectievelijk 26 en 11 procent. In het schooljaar 2015-2016 was dit respectievelijk 31 en
tien procent.

50

Oberon

De vrijwillige ouder- of studentbijdrage wordt op de meeste opleidingen gebruikt voor buitenschoolse of
extra activiteiten (81%). Op een derde van de opleidingen wordt de ouder- of studentbijdrage gebruikt
voor feesten en vieringen (35%) en kluisjes (39%).
Tabel 5.4 Bestemming ouder/student bijdrage
Percentage van de opleidingen die ouder-/ student
bijdrage vragen
Buitenschoolse- of extra activiteiten

81%

Kluisjes

39%

Feesten en vieringen

35%

Ouderraad, medezeggenschapsraad en studentenraad

12%

Sport, ontspanning en toneel

8%

Mediatheek, bibliotheek en open leercentrum

8%

Drukwerk voor studenten, ouders etc. zoals de
schoolkrant

8%

Verzekeringen

8%

Automatisering en ICT (bijvoorbeeld Wifi toegang)

4%

Anders

15%

De hoogte van de vrijwillige ouder- of studentenbijdrage komt volgens ouders/studenten in het schooljaar
2018-2019 gemiddeld uit op €28 per student. Wanneer er onderscheid wordt gemaakt tussen leerwegen
en sectoren zijn er kleine verschillen zichtbaar, zie onderstaande tabel. Het belangrijkste verschil is de
gemiddelde ouder- of studentenbijdrage voor een BOL-opleiding in de sector Groen ten opzichte van de
andere sectoren. Dit komt omdat 60 procent van de (ouders van) BOL-studenten in de richting Groen een
vrijwillige ouderbijdrage heeft betaald, ten opzichte van ongeveer 25 procent bij de andere
opleidingsrichtingen. Het is onduidelijk of dit komt doordat groene BOL-opleidingen vaker een bijdrage
vragen of dat het een selectie-effect is. Uit de tabel valt tevens op te maken dat de gemiddelde bedragen
niet significant verschillen met de vorige meting. Dit geldt ook voor BBL in de richting Zorg en Welzijn waar
sprake lijkt te zijn van een forse daling van de kosten voor de vrijwillige ouderbijdrage.
Tabel 5.5 Vrijwillige bijdrage naar sector en leerweg volgens ouders/studenten
Meting 2018-2019

Meting 2015-2016^

Verschil$

Economie

€24

€30

n.s.

Techniek

€26

€22

n.s.

Zorg en welzijn

€28

€22

n.s.

Groen

€64

-

Economie

€45

€40

n.s.

Techniek

€14

€25

n.s.

Zorg en welzijn

€3

€18

n.s.

Leerweg/sector
BOL

BBL

De bedragen zijn gemiddeld over alle ouders/studenten. ^ Gecorrigeerd voor inflatie (inflatiecorrectie=1,03841).
$ Getoetst is of de verdeling van ouders verschilt tussen beide metingen d.m.v. Wilcoxon ranksum test

*= significant op 5%-niveau; **=significant op 1%-niveau; n.s.=niet significant

Schoolkostenmonitor 2018-2019

51

Tabel 5.6 Gemiddelde en spreiding vrijwillige bijdrage volgens ouders/studenten@
BOL

BBL

Economie Techniek

Z&W

Groen

Economie

Techniek

Z&W

€0

76%

75%

75%

40%

88%

86%

94%

€1 – €25

4%

2%

6%

1%

3%

8%

4%

€25 - €50

7%

11%

7%

15%

3%

2%

0%

€51 - €100

6%

7%

5%

27%

0%

2%

0%

Meer dan €100

7%

6%

7%

17%

8%

3%

1%

Gemiddeld bedrag

€24

€26

€28

€64

€45

€14

€3

n

327

256

354

75

40

65

69

@De bedragen zijn gemiddeld over alle ouders/studenten

Tabel 5.7 Gemiddelde en spreiding vrijwillige bijdrage volgens instellingen@
BOL

BBL

Niveau 1+2

Niveau 3+4

Niveau 1+2

Niveau 3+4

€0

70%

78%

90%

88%

€1 – €25

4%

5%

5%

4%

€25 - €50

7%

4%

0%

2%

€51 - €100

10%

5%

5%

2%

Meer dan €100

7%

8%

0%

2%

Gemiddeld bedrag

€30

€34

€7

€10

n

27

83

19

41

@De bedragen zijn gemiddeld over alle instellingen

Over het beleid van mbo-instellingen rondom de vrijwillige ouderbijdrage hebben ouders/studenten op
een aantal stellingen gereageerd door aan te geven in hoeverre ze het ermee eens of oneens zijn. Een
derde van de ouders ouders/studenten is het (helemaal) eens met de stelling dat de vrijwillige bijdrage
ook daadwerkelijk als vrijwillig wordt ervaren. Het niet kunnen of willen betalen van de vrijwillige bijdrage
leidt volgens 14 procent van de ouders/studenten tot uitsluiting van deelname aan bepaalde activiteiten.
Van de ouders/studenten geeft 17 procent aan dat mbo-instellingen een lagere vrijwillige ouderbijdrage
accepteren dan gevraagd en 8 procent is van mening dat scholen een aanmaning sturen of incassobureau
inschakelen als de vrijwillige ouderbijdrage niet betaald wordt. Uiteraard vallen bij deze stellingen de
relatief hoge percentages op van de ouders/studenten die niet weten hoe het zit rondom deze specifieke
aspecten van het beleid rondom de vrijwillige ouderbijdrage (Tabel 5.8).

52

Oberon

Tabel 5.8 Oordelen vrijwillige bijdrage (ouders/studenten)
Helemaal
mee
oneens

Mee
oneens

Noch mee
eens, noch
mee
oneens

Mee eens

Helemaal
mee eens

Weet ik
niet

De mbo-instelling sluit kinderen uit van
bepaalde activiteiten indien de vrijwillige
ouderbijdrage niet is betaald

18%

14%

14%

10%

4%

40%

De mbo-instelling stuurt een aanmaning
of schakelt een incassobureau in indien
de vrijwillige ouderbijdrage niet is
betaald

21%

12%

11%

6%

2%

47%

Ik ervaar de vrijwillige ouderbijdrage
daadwerkelijk als vrijwillig en voel me
niet verplicht om te betalen

12%

16%

14%

18%

14%

27%

De mbo-instelling accepteert het
wanneer ouders een lagere vrijwillige
ouderbijdrage doen dan gevraagd

4%

6%

14%

12%

5%

59%

Studieboeken
Ruim 80 procent van alle mbo’ers maakt kosten voor studieboeken. Dit in tegenstelling tot het voortgezet
onderwijs waar schoolboeken worden bekostigd door de overheid. Het aandeel studenten dat kosten
maakt voor studieboeken is in de beroepsopleidende leerweg (BOL) bijna 20 procentpunten hoger dan in
de beroepsbegeleidende leerweg (BBL). Binnen de BOL is er enig verschil tussen sectoren en mbo-niveaus.
Over het algemeen maken studenten van niveau 1 en 2 opleidingen minder vaak kosten voor
studieboeken dan studenten van niveau 3 en 4 opleidingen. Ook is het gemiddelde aandeel
ouders/studenten dat kosten maakt voor studieboeken iets lager bij technische bol-opleidingen dan bij
bol-opleidingen in andere sectoren.
Zowel voor BBL- als BOL-studenten is het aandeel dat kosten maakt voor studieboeken ten opzichte van
de vorige meting gestegen. Het verschil tussen BOL en BBL is iets groter geworden, omdat de percentages
voor BOL harder zijn gestegen. Omdat studieboeken voor BBL-studenten mogelijk betaald worden door
werkgevers zou dit erop kunnen duiden dat het verschil in feite kleiner is geworden. Deze studenten
hebben dan opgegeven dat ze geen kosten voor studieboeken maken, omdat hun werkgever de boeken
betaalt. In de vorige meting maakten ouders/studenten van economische mbo-opleidingen vaker kosten
voor studieboeken, in de huidige meting is dat het geval voor mbo-opleidingen in de sector Zorg en
Welzijn.
Tabel 5.9 Aandeel ouders/studenten dat kosten maakt voor studieboeken naar sector en leerweg
Leerweg

Sector

BOL

BBL

Niveau 1+2

Niveau 3+4

Totaal

Economie

81%

87%

86%

Techniek

71%

80%

80%

Zorg en welzijn

83%

91%

90%

Groen

-

87%

88%

Economie

-

66%

65%

Techniek

78%

70%

72%

-

74%

75%

Zorg en welzijn

Schoolkostenmonitor 2018-2019

53

De kosten voor studieboeken betreft vooral de aanschaf ervan. Het huren van studieboeken komt in het
mbo nauwelijks voor (3 procent van het totaal). Naast de aanschaf zelf worden er ook vaak verzendkosten
betaald om de boeken thuisgestuurd te krijgen. Deze kosten zijn meegenomen in de kosten voor
studieboeken. De bedragen voor studieboeken zijn gemiddeld over alle ouders/studenten, dus ook over
degenen die geen kosten voor studieboeken hebben gemaakt.
De gemiddelde kosten voor studieboeken zijn niet significant veranderd ten opzichte van de meting in het
schooljaar 2015-2016. Uitzondering hierop zijn BOL-opleidingen binnen de sector Zorg en Welzijn. Dit
heeft volledig te maken met het feit dat meer ouders/studenten van die specifieke opleidingen kosten
maken voor studieboeken.
Bijna de helft van de mbo-instellingen (44%) geeft aan dat ouders en/of studenten in het kader van de
medezeggenschap ((G)MR, ouderraad, studentenraad) betrokken zijn bij het besluiten over de keuze van
de schoolboeken. Studenten worden op de meeste mbo-opleidingen betrokken door middel van de
studentenraad.
Tabel 5.10 Kosten studieboeken volgens ouders/studenten
Meting 2018-2019

Meting 2015-2016^

Verschil$

Economie

€282

€264

n.s.

Techniek

€249

€236

n.s.

Zorg en welzijn

€300

€249

**

Groen

€207

-

Economie

€189

€222

n.s.

Techniek

€228

€178

n.s.

Zorg en welzijn

€231

€205

n.s.

Leerweg/sector
BOL

BBL

#De bedragen zijn gemiddeld over alle ouders/studenten. ^ Gecorrigeerd voor inflatie (inflatiecorrectie=1,03841).
$

Getoetst is of de verdeling van ouders verschilt tussen beide metingen d.m.v. Wilcoxon ranksum test
*= significant op 5%-niveau; **=significant op 1%-niveau; n.s.=niet significant

Tabel 5.11 Gemiddelde kosten en spreiding studieboeken volgens ouders/studenten#
BOL

BBL

Economie Techniek

Z&W

Groen

Economie

Techniek

Z&W

€0

16%

24%

11%

13%

41%

33%

33%

€1 – €100

11%

16%

15%

25%

9%

7%

9%

€101 - €250

22%

19%

23%

29%

11%

23%

15%

€251 - €500

38%

26%

34%

29%

35%

21%

30%

Meer dan €500

13%

15%

17%

4%

4%

16%

14%

Gemiddeld bedrag

€282

€249

€300

€207

€189

€228

€231

n

480

326

529

91

46

91

88

#De bedragen zijn gemiddeld over alle ouders/studenten @De bedragen zijn gemiddeld over alle instellingen

54

Oberon

Tabel 5.12 Gemiddelde en spreiding studieboeken volgens instellingen@
BOL

@

BBL

Niveau 1+2

Niveau 3+4

Niveau 1+2

Niveau 3+4

€0

19%

24%

32%

20%

€1 – €100

8%

7%

5%

5%

€101 - €250

42%

34%

37%

25%

€251 - €500

27%

30%

21%

35%

Meer dan €500

4%

5%

5%

15%

Gemiddeld bedrag

€224

€200

€199

€292

n

26

83

19

40

De bedragen zijn gemiddeld over alle instellingen

Gereedschappen en materialen
Zeven op de tien ouders/studenten (71%) geeft aan kosten te maken voor gereedschappen en materialen.
Hierbij kan het gaan om een bedrag dat aan de mbo-instelling is betaald en/of om zelf aangeschafte
gereedschappen en materialen op verzoek van de mbo-instelling. De door ouders opgegeven bedragen
lopen sterk uiteen: van enkele tientallen euro’s tot enkele honderden euro’s. Gemiddeld over alle mbostudenten komen de kosten voor gereedschappen en materialen uit op €88 per student.
De gemiddelde bedragen voor gereedschappen en materialen verschillen enigszins tussen leerwegen,
maar minder tussen sectoren, zie onderstaande tabel. De gemiddelde kosten bij BOL-opleidingen liggen
hoger dan bij BBL-opleidingen. Een verklaring hiervoor is dat de benodigde gereedschappen en materialen
reeds aanwezig zijn op de leerwerkplek. Voor beide leerwegen geldt dat er bij economische opleidingen
het minst aan gereedschappen en materialen besteed wordt. Technische en verzorgende opleidingen
brengen gemiddeld meer kosten voor gereedschappen en materialen met zich mee. Dit komt
verhoudingsgewijs redelijk overeen met de uitkomsten van de vorige meting. Bij deze categorie zijn
kosten voor werkkleding en/of schooluniform meegerekend. Van 55 ouders/studenten is het mogelijk om
die kosten expliciet in beeld te brengen, omdat zij deze in eerste instantie onder overige kosten hebben
ingevuld met een toelichting van de kosten erbij. Gemiddeld over die 55 ouders/studenten zijn de kosten
voor werkkleding €359. Het laagste opgegeven bedrag is €25, het hoogste €1.800 (skimaterialen voor een
keuzevak).
De gemiddelde kosten voor gereedschappen en materialen zijn over het algemeen gedaald ten opzichte
van het schooljaar 2015-2016, met uitzondering van BBL-Techniek waar de kosten licht gestegen zijn.
Ondanks dat de daling in de kosten gemiddeld soms fors gedaald zijn, is er niet altijd sprake van een
significante daling. Dat is bijvoorbeeld het geval bij BOL-Techniek en BBL-Zorg en Welzijn.
In vergelijking met de kosten voor BBL-opleidingen opgegeven door ouders/ studenten, zijn de kosten
voor gereedschappen en materialen -opgegeven door mbo-instellingen- hoger bij BBL-opleidingen. Bij
BOL-opleidingen zijn de kosten voor gereedschappen en materialen opgegeven door ouders/ studenten
daarentegen hoger dan de kosten opgegeven door mbo-instellingen. Deze hogere kosten voor BOLopleidingen volgens ouders/studenten/ kan mogelijk verklaard worden doordat de helft van de
instellingen (48%) ouders/ studenten hiernaast vraagt om zelf (aanvullende) leermiddelen, materialen of
gereedschappen aan te schaffen. Ouders of studenten worden vaak gevraagd om vakspecifieke
materialen of gereedschappen aan te schaffen, zoals een kappersset, een messenset of werkkleding.

Schoolkostenmonitor 2018-2019

55

Twee derde van de instellingen geeft aan dat ze, wat betreft de leermiddelen, alternatieven van
verschillende prijsklassen aanbieden, zodat ouders of studenten een keuze hebben. Twee derde van de
instellingen (62%) geeft hiernaast aan een kosteloos alternatief te bieden als ouders of studenten
(aanvullende) leermiddelen, materialen of gereedschappen niet kunnen/willen aanschaffen. Indien
ouders of studenten de (aanvullende) leermiddelen, materialen of gereedschappen niet kunnen betalen,
wordt er vaak doorverwezen naar een stichting of een fonds zoals stichting Steunfonds of het
minimafonds. Ook wordt stichting Leergeld vaak genoemd als kosteloos alternatief als ouders/studenten
(aanvullende) leermiddelen, materialen of gereedschappen niet kunnen of willen betalen.
Tabel 5.13 Kosten gereedschappen en materialen naar sector en leerweg volgens ouders/studenten
Meting 2018-2019

Meting 2015-2016^

Verschil$

Economie

€79

€154

**

Techniek

€101

€305

n.s.

Zorg en welzijn

€95

€197

**

Groen

€92

-

Economie

€38

€44

n.s.

Techniek

€91

€82

**

Zorg en welzijn

€60

€135

n.s.

Leerweg/sector
BOL

BBL

^

De bedragen zijn gemiddeld over alle ouders/studenten. Gecorrigeerd voor inflatie (inflatiecorrectie=1,03841).
$ Getoetst is of de verdeling van ouders verschilt tussen beide metingen d.m.v. Wilcoxon ranksum test
*= significant op 5%-niveau; **=significant op 1%-niveau; n.s.=niet significant

Tabel 5.14 Gemiddelde kosten en spreiding gereedschappen en materialen volgens ouders/studenten#
BOL
Economie Techniek

#

BBL
Economie

Techniek

Z&W

€0

34%

29%

21%

24%

45%

47%

34%

€1 – €25

24%

18%

25%

27%

28%

14%

23%

€25 - €50

18%

11%

22%

16%

11%

9%

28%

€51 - €100

8%

12%

12%

12%

4%

8%

5%

Meer dan €100

17%

29%

19%

21%

13%

22%

10%

Gemiddeld bedrag

€79

€101

€95

€92

€38

€91

€60

n

472

347

524

90

47

87

97

De bedragen zijn gemiddeld over alle ouders/studenten

Z&W

Groen

56

Oberon

Tabel 5.15 Gemiddelde en spreiding gereedschappen en materialen volgens instellingen@
BOL

BBL

Niveau 1+2

Niveau 3+4

Niveau 1+2

Niveau 3+4

€0

58%

55%

50%

51%

€1 – €25

7%

11%

22%

21%

€25 - €50

8%

8%

0%

10%

€51 - €100

4%

8%

6%

3%

Meer dan €100

23%

17%

22%

15%

Gemiddeld bedrag

€86

€69

€97

€84

n

26

84

18

39

@De bedragen zijn gemiddeld over alle instellingen

ICT-benodigdheden
Bij BOL-opleidingen maakt 79 procent van de ouders/studenten kosten voor ICT-middelen tegenover 70
procent bij BBL-opleidingen. Dit betreft een stijging ten opzichte van de vorige meting. Het percentage
was toen 60 procent bij BOL en 39 procent bij BBL. In de meeste gevallen gaat het om een laptop die is
aangeschaft op verzoek van de mbo-instelling. Het komt ook vaak voor dat er bepaalde
softwareprogramma’s of licenties worden aangeschaft.
In de meeste gevallen mogen ouders/studenten zelf kiezen welk type ze aanschaffen of de instelling heeft
een voorkeur aangewezen. In 18 procent van de gevallen is de keuze van een bepaald type verplicht. Als
het ICT-product niet aangeschaft kan worden, weten ouders/studenten veelal niet wat de consequentie
is. Dit kan komen omdat de instelling hier niet over communiceert of omdat niet veel mensen in deze
situatie terecht (willen) komen.
De gemiddelde bedragen die ouders/studenten uitgeven aan ICT zijn hoger bij BOL-opleidingen dan bij
BBL-opleidingen. Dit valt deels te verklaren vanuit het feit dat meer BOL-studenten kosten maken.
Daarnaast is het gemiddelde bedrag besteed aan ICT, voor degenen die de kosten hebben gemaakt, hoger
bij BOL dan bij BBL (€467 en €325 respectievelijk). Binnen de BOL geldt dat de kosten voor ICT het hoogst
zijn in het eerste studiejaar.
Voor alle sectoren binnen BOL is een forse significante stijging te zien van de ICT-kosten. Ook voor alle
sectoren in BBL is de stijging significant. Dit hangt samen met het feit dat meer ouders/studenten kosten
maken voor ICT, maar ook omdat er per student significant meer wordt uitgegeven aan ICT. Of dit komt
omdat mbo-instellingen meer zijn gaan verplichten, is op basis van dit onderzoek niet te achterhalen.
In vergelijking met de kosten voor ICT-middelen die ouders/studenten aangeven, zijn de kosten die mboinstellingen aangeven aanzienlijk lager. Dit kan mogelijk verklaard worden doordat de meeste instellingen
(86%) ouders of studenten vragen om hiernaast zelf ICT-middelen aan te schaffen. Ouders of studenten
worden op bijna alle instellingen gevraagd om een eigen laptop aan te schaffen (96%). Hiernaast wordt
er van de ouders of studenten gevraagd om licenties (50%) of softwareprogramma’s/ICT-applicaties aan
te schaffen. Twee derde van de instellingen (68%) geeft aan, wat betreft ICT-middelen, alternatieven van
verschillende prijsklassen aan te bieden zodat ouders en studenten een keuze hebben. De keuze voor een
laptop is op de meeste instellingen vrij, maar er zijn vaak wel bepaalde eisen. De meeste instellingen

Schoolkostenmonitor 2018-2019

57

bieden ouders of studenten een kosteloos alternatief als ze ICT-middelen niet kunnen/willen aanschaffen.
Op een aantal instellingen zijn er leenlaptops beschikbaar.
Tabel 5.16 Kosten voor ICT naar sector en leerweg volgens instellingen
BOL

BBL

Niveau 1+2

Niveau 3+4

Niveau 1+2

Niveau 3+4

€0

91%

72%

88%

64%

€1 – €250

4%

24%

13%

30%

€251 - €500

0%

3%

0%

6%

€501 - €1.000

4%

1%

0%

0%

Meer dan €1.000

0%

0%

0%

0%

Gemiddeld bedrag

€30

€41

€22

€52

n

23

74

16

33

@De bedragen zijn gemiddeld over alle instellingen

Tabel 5.17 Kosten voor ICT naar sector en leerweg volgens ouders/studenten
Meting 2018-2019

Meting 2015-2016^

Verschil$

Economie

€476

€214

**

Techniek

€599

€173

**

Zorg en welzijn

€393

€217

**

Groen

€352

-

-

Economie

€306

€153

**

Techniek

€295

€92

**

Zorg en welzijn

€365

€148

**

Leerweg/sector
BOL

BBL

De bedragen zijn gemiddeld over alle ouders/studenten. ^ Gecorrigeerd voor inflatie (inflatiecorrectie=1,03841).
$ Getoetst is of de verdeling van ouders verschilt tussen beide metingen d.m.v. Wilcoxon ranksum test
*= significant op 5%-niveau; **=significant op 1%-niveau; n.s.=niet significant

Tabel 5.18 Gemiddelde kosten en spreiding ICT volgens ouders/studenten#
BOL

BBL

Economie

Techniek

Z&W

Groen

Economie

Techniek

€0

23%

22%

19%

21%

37%

33%

25%

€1 – €250

20%

24%

23%

22%

22%

21%

18%

€251 - €500

14%

8%

23%

31%

12%

26%

23%

€501 - €1.000

27%

20%

30%

24%

23%

13%

28%

Meer dan €1.000

15%

27%

6%

2%

6%

7%

5%

Gemiddeld bedrag

€476

€599

€393

€352

€306

€295

€365

n

489

357

549

91

49

89

100

#De bedragen zijn gemiddeld over alle ouders/studenten

Z&W

58

Oberon

Extra activiteiten
Ten opzichte van het schooljaar 2015-2016 is het aandeel van de ouders en studenten dat kosten maakt
voor extra activiteiten ongeveer gelijk gebleven voor BBL maar gestegen voor BOL (destijds respectievelijk
8 en 32 procent, nu 11 en 41 procent). Het verschil in aandeel ouders/studenten dat kosten maakt
verklaart waarom de gemiddelde kosten voor extra activiteiten fors hoger uitvallen voor BOL-opleidingen,
zoals onderstaande tabel laat zien. Binnen BOL-opleidingen is voor alle sectoren sprake van een
significante stijging van de kosten voor extra activiteiten. Binnen BBL-opleidingen is dat alleen het geval
voor de sector techniek.
Tabel 5.19 Gemiddelde kosten en spreiding extra activiteiten volgens ouders/studenten#
BOL

BBL

Economie

Techniek

Z&W

Groen

Economie

Techniek

Z&W

€0

59%

61%

61%

40%

95%

89%

90%

€1 – €25

4%

6%

4%

4%

0%

4%

2%

€25 - €50

5%

5%

6%

8%

0%

0%

4%

€51 - €100

5%

6%

7%

8%

2%

1%

1%

Meer dan €100

27%

22%

21%

40%

2%

5%

2%

Gemiddeld bedrag

€100

€81

€89

€159

€18

€21

€10

n

424

326

456

85

42

75

84

#De bedragen zijn gemiddeld over alle ouders/studenten

Tabel 5.20 Gemiddelde en spreiding extra activiteiten volgens instellingen (o.a. excursies en reizen)@
BOL

BBL

Niveau 1+2

Niveau 3+4

Niveau 1+2

Niveau 3+4

€0

76%

59%

88%

82%

€1 – €25

10%

2%

6%

3%

€25 - €50

0%

13%

0%

9%

€51 - €100

5%

11%

0%

3%

Meer dan €100

10%

16%

6%

3%

Gemiddeld bedrag

€37

€51

€10

€10

n

21

63

17

34

@De bedragen zijn gemiddeld over alle instellingen

Schoolkostenmonitor 2018-2019

59

Tabel 5.21 Kosten extra activiteiten naar leerweg en sector volgens ouders/studenten
Meting 2018-2019

Meting 2015-2016^

Verschil$

Economie

€100

€75

**

Techniek

€81

€64

*

Zorg en welzijn

€89

€59

**

Groen

€159

-

Economie

€18

€23

n.s.

Techniek

€21

€1

**

Zorg en welzijn

€10

€7

n.s.

Leerweg/sector
BOL

BBL

De bedragen zijn gemiddeld over alle ouders/studenten. ^ Gecorrigeerd voor inflatie (inflatiecorrectie=1,03841).
$ Getoetst is of de verdeling van ouders verschilt tussen beide metingen d.m.v. Wilcoxon ranksum test

*= significant op 5%-niveau; **=significant op 1%-niveau; n.s.=niet significant

Een derde (36%) van de instellingen geeft aan, wat betreft excursies en reizen, alternatieven in
verschillende prijsklassen aan te bieden zodat ouders of studenten daarin een keuze hebben. Er worden
bijvoorbeeld verschillende reizen naar verschillende bestemmingen aangeboden. Het percentage
studenten dat niet deelneemt aan excursies, reizen of uitwisselingen vanwege de kosten varieert tussen
de 0 en 50% met een gemiddelde van 11 procent.
Extra activiteiten zoals studiereizen, werkbezoeken aan bedrijven en kennismakingskampen komen bij
BOL-opleidingen vaker voor dan bij BBL-opleidingen. Van de BOL’ers geeft namelijk 41 procent aan kosten
te maken voor extra activiteiten tegenover elf procent van de BBL’ers. Dit hangt uiteraard samen met het
feit dat BBL’ers veel minder vaak aanwezig zijn op school.
Benodigdheden voor de gehele opleiding
Eenmalige kosten voor benodigdheden (zoals een rekenmachine of woordenboek) worden in het mbo
door ongeveer een derde van de ouders/studenten gemaakt. Hierdoor vallen de kosten gemiddeld over
alle mbo-studenten relatief laag uit. Bij BOL-opleidingen zijn de eenmalige kosten gemiddeld €11 per
student, bij BBL-opleidingen gemiddeld €7. Eenmalige kosten zijn relatief het hoogst voor BOLopleidingen binnen de sector Techniek, voor BBL-opleidingen binnen de sector Economie.19
De gemiddelde eenmalige kosten zijn lager dan de vorige meting, maar in de meeste gevallen zijn de
verschillen niet significant. Alleen voor BOL-Techniek is er sprake van een significante daling.

19

Bij de instellingen zijn deze kosten voor meerdere jaren niet apart opgevraagd i.v.m. risico op dubbeltelling. Deze eenmalige
kosten zitten dan gewoon in het eerste of tweede jaar van een opleiding.

60

Oberon

Tabel 5.22 Benodigdheden hele opleiding volgens ouders/studenten
Meting 2018-2019

Meting 2015-2016^

Verschil$

Economie

€12

€28

n.s.

Techniek

€13

€19

*

Zorg en welzijn

€11

€34

n.s.

Groen

€5

-

Economie

€8

€7

n.s.

Techniek

€7

€8

n.s.

Zorg en welzijn

€6

€18

n.s.

Leerweg/sector
BOL

BBL

De bedragen zijn gemiddeld over alle ouders/studenten. ^ Gecorrigeerd voor inflatie (inflatiecorrectie=1,03841).
$

Getoetst is of de verdeling van ouders verschilt tussen beide metingen d.m.v. Wilcoxon ranksum test
*= significant op 5%-niveau; **=significant op 1%-niveau; n.s.=niet significant

Tabel 5.23 Gemiddelde kosten en spreiding benodigdheden hele opleiding volgens ouders/studenten#
BOL

BBL

Economie

Techniek

Z&W

Groen

Economie

Techniek

Z&W

€0

66%

68%

73%

74%

76%

74%

67%

€1 – €25

21%

17%

15%

21%

13%

18%

27%

€25 - €50

7%

7%

6%

4%

7%

5%

4%

€51 - €100

3%

6%

4%

1%

4%

1%

1%

Meer dan €100

3%

2%

2%

0%

0%

1%

0%

Gemiddeld bedrag

€12

€13

€11

€5

€8

€7

€6

n

442

334

488

81

46

78

92

#De bedragen zijn gemiddeld over alle ouders/studenten

Bijles en huiswerkbegeleiding
Van bijles of huiswerkbegeleiding wordt nauwelijks gebruik gemaakt door mbo-studenten. Slechts één
procent van de ouders/studenten zegt er gebruik van te hebben gemaakt in de periode januari 2018 tot
december 2018. De gemiddelde kosten van bijles vallen daarom ook mee: €2 voor BOL en €1 voor BBL.
Als gekeken wordt naar de kosten van bijles voor degenen die er gebruik van maken, liggen de gemiddelde
kosten op €203 gedurende een jaar voor BOL. Er zijn maar twee BBL’ers met bijles, dus hier wordt niet
over gerapporteerd.

Schoolkostenmonitor 2018-2019

61

Tabel 5.24 Gemiddelde kosten en spreiding schaduwonderwijs volgens ouders/studenten#
BOL
Economie Techniek

BBL

Z&W

Groen

Economie

Techniek

Z&W

€0

99%

99%

99%

99%

100%

100%

98%

€1 – €25

0%

0%

0%

0%

0%

0%

0%

€25 - €50

0%

0%

0%

0%

0%

0%

1%

€51 - €100

1%

0%

0%

0%

0%

0%

0%

Meer dan €100

1%

1%

1%

0%

0%

0%

1%

Gemiddeld bedrag

€3

€1

€2

€3

€0

€0

€3

n

395

427

75

204

41

72

83

#De bedragen zijn gemiddeld over alle ouders/studenten

Overige kosten
Net zoals voor het vo is aan ouders en studenten in het mbo de mogelijkheid gegeven om kosten op te
geven die niet tot kostencategorieën behoren die tot dusverre beschreven zijn. Om een goed beeld van
die kosten te krijgen, is gevraagd om er een beschrijving bij te geven. Allereerst is bekeken of die
beschrijving aanleiding gaf om de kosten alsnog bij één van de eerdere kostencategorieën te betrekken,
alvorens deze te typeren als overige kosten.
Veel voorkomende overige kosten hebben te maken met de beroepspraktijkvorming (bpv). Het gaat dan
onder andere om kosten voor een stage in het buitenland (verblijfkosten) en speciale kleding die nodig is
voor de stage. Ook kosten voor medische keuringen en verklaringen omtrent gedrag zijn relatief vaak
opgegeven. Daarnaast zijn ook kosten voor examens en cursussen opgegeven. Deze kosten hebben vaak
een verplicht karakter, mbo-studenten moeten nu eenmaal stagelopen of bepaalde examens volbrengen.
Echter, zijn er ook veel examens waar studenten vrijwillig aan mee kunnen doen, zoals een Anglia-examen
of een word-examen.
De gemiddelde overige kosten per leerweg en sector zijn weergegeven in onderstaande tabel, waarbij de
bedragen gemiddeld zijn over alle mbo’ers. Bij BOL-opleidingen zijn deze kosten hoger dan bij BBLopleidingen, gemiddeld €16 tegenover €8. Binnen BOL-opleidingen zijn er enkele verschillen tussen
sectoren. De economische opleidingen hebben gemiddeld de hoogste overige kosten. Bij BBL-opleidingen
valt op dat de overige kosten relatief het hoogst zijn bij technische opleidingen. Dat was in de vorige
meting ook het geval.
In de overige kosten is nauwelijks verandering waargenomen tussen het studiejaar 2018-2019 en 20152016. In bijna alle gevallen is de verandering ook niet statistisch significant. Uitzondering hierop is BOL
Zorg en Welzijn, waar de verdeling van de kosten veranderd is maar niet het gemiddelde.

62

Oberon

Tabel 5.25 Overige kosten naar leerweg en sector volgens ouders/studenten
Meting 2018-2019

Meting 2015-2016^

Verschil$

Economie

€16

€15

n.s.

Techniek

€14

€18

n.s.

Zorg en welzijn

€14

€13

**

Groen

€25

-

Economie

€4

€2

n.s.

Techniek

€11

€14

n.s.

Zorg en welzijn

€2

€9

n.s.

Leerweg/sector
BOL

BBL

^

De bedragen zijn gemiddeld over alle ouders/studenten. Gecorrigeerd voor inflatie (inflatiecorrectie=1,03841).
$ Getoetst is of de verdeling van ouders verschilt tussen beide metingen d.m.v. Wilcoxon ranksum test
*= significant op 5%-niveau; **=significant op 1%-niveau; n.s.=niet significant

Tabel 5.26 Gemiddelde kosten en spreiding overige kosten volgens ouders/studenten#
BOL
Economie Techniek

BBL
Z&W

Groen

Economie

Techniek

Z&W

€0

99%

99%

99%

99%

100%

100%

98%

€1 – €25

0%

0%

0%

0%

0%

0%

0%

€25 - €50

0%

0%

0%

0%

0%

0%

1%

€51 - €100

1%

1%

0%

0%

0%

0%

0%

Meer dan €100

1%

0%

1%

1%

0%

0%

1%

Gemiddeld bedrag

€16

€14

€14

€25

€4

€11

€2

n

395

296

427

75

41

72

83

#De bedragen zijn gemiddeld over alle ouders/studenten

Reiskosten openbaar vervoer
BOL-studenten gaan voornamelijk met het openbaar vervoer naar school, zie onderstaande. De afstand
die zij daarmee afleggen naar school (enkele reis) is gemiddeld 23 kilometer. Ongeveer 14 procent gaat
met de fiets naar school. Ook heeft bijna iedere BOL’er een studentenreisproduct. In de BBL gaan
studenten circa één dag per week naar school, die zich ook gemiddeld op 25 kilometer afstand van huis
bevindt. Ongeveer de helft van alle BBL’ers gebruikt de auto en een kwart reist met het openbaar vervoer.
Zowel de afstand naar school als het vervoermiddel dat wordt gebruikt om naar school te gaan, komt in
grote lijnen overeen met de uitkomsten van de vorige meting.
Tabel 5.27 Woon-school verkeer
Openbaar vervoer

Fiets

Auto

Overig

BOL

72%

14%

5%

9%

BBL

27%

16%

46%

11%

Schoolkostenmonitor 2018-2019

63

Vanuit de enquête is er informatie beschikbaar over de reiskosten die mbo-studenten maken. Het gaat
dan specifiek om de kosten die zijn gemaakt voor het reizen met het openbaar vervoer. In de vorige
meting hadden BOL-studenten jonger dan 18 jaar geen recht op een studenten-ov. Dit is inmiddels
veranderd waardoor iedere BOL-studenten nu recht heeft op een studentenreisproduct. Daarom zijn er
enorme dalingen te zien in ov-reiskosten ten opzichte van schooljaar 2015-2016.
De gemiddelde reiskosten per jaar voor het openbaar vervoer vallen voor BOL-studenten lager uit dan
voor BBL-studenten, zie onderstaande tabel. Dit is een direct gevolg van het feit dat BOL-studenten recht
hebben op een studentenreisproduct. De kosten voor BBL-studenten liggen niet veel hoger, omdat de
meesten niet met het openbaar vervoer reizen. In vergelijking met de vorige meting zijn alle verschillen
significant.
Tabel 5.28 Reiskosten openbaar vervoer naar leerweg en sector
Meting 2018-2019

Meting 2015-2016^

Verschil$

Economie

€4

€602

**

Techniek

€4

€833

**

Zorg en welzijn

€9

€604

**

Groen

€0

Leerweg/sector
BOL

BBL
Economie

-

€18

Techniek

€49

€93

**

Zorg en welzijn

€44

€126

**

De bedragen zijn gemiddeld over alle ouders/studenten. ^ Gecorrigeerd voor inflatie (inflatiecorrectie=1,03841).
$
Getoetst is of de verdeling van ouders verschilt tussen beide metingen d.m.v. Wilcoxon ranksum test
*= significant op 5%-niveau; **=significant op 1%-niveau; n.s.=niet significant

Tabel 5.29 Gemiddelde kosten en spreiding reiskosten#
BOL

BBL

Economie Techniek Z&W

Groen

Economie

Techniek

Z&W

€0

96%

98%

95%

100%

-

17%

9%

€1 – €25

1%

0%

0%

0%

-

10%

14%

€25 - €50

0%

0%

1%

0%

-

30%

50%

€51 - €100

2%

0%

2%

0%

-

40%

23%

Meer dan €100

1%

1%

2%

0%

-

3%

5%

Gemiddeld bedrag

€4

€4

€9

€0

-

€49

€44

n

371

276

384

66

17

30

22

#De bedragen zijn gemiddeld over alle ouders/studenten

64

Oberon

Beroepspraktijkvorming en reiskosten in de BOL
Naast reiskosten die gemaakt worden om naar school te gaan, kunnen er ook reiskosten gemaakt worden
voor het reizen naar de beroepspraktijkvormingsplek. De meeste mbo’ers doen namelijk jaarlijks aan
beroepspraktijkvorming (bpv). Onder BOL-studenten is het aandeel 83 procent. Dit is gelijk aan de
uitkomst van de vorige meting.
Van de BOL-studenten gaat 42 procent met het openbaar vervoer naar de bpv-plek. Aan die studenten is
gevraagd hoeveel kosten zij maandelijks maken voor het reizen naar hun bpv-plek. Het gemiddelde van
deze studenten is €80 per maand en valt iets lager uit dan in de vorige meting (was toen rond de €111).
BOL-studenten hebben inmiddels recht op een studentenreisproduct, dus wellicht maken zij in het
weekend ov-kosten voor de bpv (als ze op zaterdag of zondag werken in een winkel of restaurant).
Reiskostenvergoedingen voor bpv komen in de praktijk erg weinig voor bij BOL-studenten. Omdat het om
zeer kleine groep studenten gaat, worden er geen uitspraken gedaan over de hoogte van deze
vergoedingen.
Inkomsten uit beroepspraktijkvorming
Mbo’ers in de BOL hebben regelmatig een periode voor beroepspraktijkvorming (BPV) en een derde
ontvangt daarvoor een vergoeding. Per maand ontvangen zij gemiddeld €195. Naast de BPV heeft
ongeveer twee derde van alle mbo’ers een (bij)baan. Opvallend is dat dit nauwelijks verschilt tussen BOLen BBL-studenten. Ruim 30 procent van de BBL’ers vindt dat ze geen baan hebben.

5.4

Schoolkosten mbo: vergelijking opgave ouders/studenten en instellingen

De gemiddelde schoolkosten zijn volgens ouders en studenten significant hoger dan volgens mboinstellingen op alle niveaus.20 Een mogelijke verklaring voor dit verschil is te vinden in de verschillende
ondervraagde kostencategorieën. Ouders/studenten geven hogere kosten op dan instellingen bij
verschillende kostenposten. Dat zien we vooral bij de posten ICT-benodigdheden en extra activiteiten. Bij
de kostenpost gereedschappen/materialen geven ouders/studenten bij BOL-opleidingen ook hogere
kosten op dan instellingen. Dit verschil kan deels verklaard worden doordat ouders en studenten
vermoedelijk een bredere interpretatie geven aan het begrip schoolkosten (ook niet door de instellingen
voorgeschreven kosten) en dat ze geen gebruik maken van kosteloze alternatieven die door instellingen
op gebied van ICT, maar ook gereedschappen en materialen worden aangeboden. Hiernaast vragen veel
instellingen ouders/studenten ook om zelf (aanvullende) ICT- benodigdheden leermiddelen, materialen
of gereedschappen aan te schaffen.
Tabel 5.30 Vergelijking totale schoolkosten tussen ouders en instellingen
Leerweg/niveau

Ouders/studenten*

Instellingen@

Verschil$

BOL niveau 1+2

€596

€384

**

BOL niveau 3+4

€901

€375

**

BBL niveau 1+2

€490

€325

**

BBL niveau 3+4

€559

€421

**

$Getoetst is of de verdeling van ouders verschilt tussen beide metingen d.m.v. Wilcoxon ranksum test

20 Voor de vergelijking tussen ouders/studenten en ouders zijn, in tegenstelling tot het po en vo, geen gewogen

kosten berekend, omdat de studentenaantallen binnen de niveaus en BOL/BBL sterk variëren. Wanneer er gewogen
zou worden naar studentenaantallen per instelling geven de gewogen kosten hierdoor geen representatief beeld.
Daarom worden in tabel 5.30 uitsluitend de ongewogen kosten gepresenteerd.

Schoolkostenmonitor 2018-2019

65

Tabel 5.31 Vergelijking schoolkosten tussen ouders en instellingen
Gemiddelde kosten instellingen@

Gemiddelde kosten ouders/studenten#

€30

€15

€34

€30

€7

€5

€10

€25

€224

€218

€200

€283

€199

€250

€292

€209

€86

€110

€69

€88

€97

€72

€84

€66

€30

€309

€41

€486

€22

€347

€52

€320

Vrijwillige ouder-/student bijdrage
BOL niveau 1+2
BOL niveau 3+4
BBL niveau 1+2
BBL niveau 3+4
Studieboeken
BOL niveau 1+2
BOL niveau 3+4
BBL niveau 1+2
BBL niveau 3+4
Gereedschappen en materialen
BOL niveau 1+2
BOL niveau 3+4
BBL niveau 1+2
BBL niveau 3+4
ICT-benodigdheden
BOL niveau 1+2
BOL niveau 3+4
BBL niveau 1+2
BBL niveau 3+4

Extra activiteiten instellingen (o.a. excursies en reizen)
BOL niveau 1+2
BOL niveau 3+4
BBL niveau 1+2
BBL niveau 3+4

€37

€53

€51

€100

€10

€19

€10

€16

#De bedragen zijn de ongewogen gemiddelde over alle ouders/studenten @De bedragen zijn de ongewogen gemiddelde over alle

instellingen

66

5.5

Oberon

Schoolkosten mbo: kortingen, tegemoetkomingen en betalingsgedrag

Kortingen en vrijstellingen
Kortingen of vrijstellingen op de vrijwillige ouder- of studentenbijdrage op basis van het aantal studenten
in één gezin of op basis van andere gronden komt vrijwel niet voor in het mbo. Het percentage van de
ouders of studenten die de vrijwillige ouder-/studentenbijdrage niet betaalt, varieert tussen de 0 en 60
procent met een gemiddelde van 18%. Van de instellingen die een vrijwillige ouder- of studentenbijdrage
vragen, geeft een derde aan dat ze de ouders/ studenten een overeenkomst voorleggen ter
ondertekening van betaling van de ouder-/studentenbijdrage.
Alle instellingen die een vrijwillige ouder- of studentenbijdrage vragen, geven aan dat ze de ouders/
studenten informeren over het vrijwillige karakter van de ouder- /studentenbijdrage. Hiernaast geven de
meeste instellingen aan dat ze de ouders/studenten informeren over de voorzieningen die betaald
worden uit de ouder- /studentenbijdrage (96%) en de mogelijkheid voor ouders/studenten om slechts bij
te dragen aan de voorzieningen die ze nodig achten (85%). Meer dan de helft van de instellingen (55%)
geeft ten slotte aan dat de ouders/studenten worden geïnformeerd over de mogelijkheid voor
ouders/studenten om in aanmerking te komen voor een reductie- of kwijtscheldingsregeling.

5.6

Schoolkosten mbo: informatievoorziening

De MBO-Raad, JOB en het ministerie van OCW zijn het in de zomer van 2018 eens geworden over het
servicedocument schoolkosten21. In juli 2018 is voor het mbo het servicedocument schoolkosten in
gebruik genomen. In dit document staan 16 punten die duidelijkheden geven over de zaken die voor
rekening moeten komen van de instelling (basisuitrusting) en de zaken die van de student mogen worden
gevraagd (onderwijsbenodigdheden). De Inspectie van het Onderwijs zal gaan toezien op de naleving van
het servicedocument. Het is de verwachting dat van het servicedocument vanaf het schooljaar 2019/2020
een dempende werking op de schoolkosten zal uitgaan. Het servicedocument is op dit moment nog te
kort van kracht om al effecten te kunnen verwachten. Uit de huidige meting van de schoolkostenmonitor
blijkt dat driekwart (74%) van de mbo-instellingen aangeeft bekend te zijn met het servicedocument
schoolkosten. Van de instellingen die bekend zijn met het servicedocument passen de meeste instellingen
(87%) de inhoud van het servicedocument ook toe binnen hun instelling.
Bijna alle mbo-instellingen (97%) geven aan ouders en studenten te informeren over de hoogte van de
schoolkosten. De meeste instellingen geven aan ouders/studenten onder andere te informeren via de
website (62%) of via ouderavond(en). Ook geven instellingen aan gebruik te maken van de nieuwsbrief
(44%) of de schoolgids (29%). Op slechts twee procent van de instellingen informeert de ouder/
studentenraad of de medezeggenschapsraad ouders/studenten over de hoogte van de schoolkosten.
Nieuwe ouders/studenten krijgen op driekwart van de instellingen informatie over de hoogte van de
schoolkosten na de aanmelding of inschrijving van de student. Hiernaast is deze informatie voor nieuwe
ouders/studenten te verkrijgen via de website van de instelling (58%) of via open dagen of folders (58%).
Nieuwe ouders/studenten kunnen op 21 procent van de instellingen deze informatie verkrijgen op
aanvraag.

21 Rijksoverheid (2018) Servicedocument schoolkosten. Vergregen van: https://www.rijksoverheid.nl/ documenten/

publicaties/2018/07/10/servicedocument-schoolkosten

Schoolkostenmonitor 2018-2019

67

De mogelijkheid om als ouder of student betrokken te zijn bij de besluitvorming over schoolkosten loopt
zeer uiteen volgens de mbo-instellingen. Twee derde van de instellingen geeft aan dat ouders/studenten
invloed hebben op de besluitvorming van de schoolkosten. Ouders/ studenten worden op bijna de helft
van de instellingen betrokken via de ouder-/studenten-/medezeggenschapsraad. Ook kunnen
ouders/studenten vaak individueel bezwaar aantekenen (27%) of hebben ze invloed via een algemene
bijeenkomst aan het begin van het jaar (10%).
De manier waarop ouders/studenten informatie verkrijgen over de gerealiseerde besteding loopt sterk
uiteen tussen de mbo-instellingen. Een vijfde van de instellingen geeft aan informatie hierover te geven
op informatieavonden of als onderdeel van het jaarverslag (18%). Hiernaast wordt informatie gegeven via
de website (5%) de schoolgids (9%) of via de ouder-/studenten-/medezeggenschapsraad.
Eventueel te veel betaalde schoolkosten worden op ongeveer de helft van de instellingen teruggestort
naar de ouders/studenten. Veel instellingen geven echter aan dat er (bijna) nooit te veel betaalde
schoolkosten zijn, omdat alleen kosten in rekening worden gebracht die ook zijn besteed.
Ongeveer een kwart van de ouders/studenten (27%) geeft aan niet door de mbo-instelling geïnformeerd
te zijn over de hoogte van de kosten van de opleiding. Ouders en studenten die aangegeven wel
geïnformeerd te zijn door de mbo-instelling over de schoolkosten zijn hier overwegend positief over. Over
de informatievoorziening is 42 procent (zeer) tevreden, 43 procent is noch tevreden, noch ontevreden.
De informatie aangeboden door instellingen bereikt ouders en/of studenten overwegend via een
nieuwsbrief, informatieavonden of via de website van de mbo-instelling.
De betrokkenheid van ouders/studenten bij de besluitvorming over schoolkosten is voor ruim de helft
onbekend (58%). Daarnaast geeft 32 procent aan geen invloed uit te kunnen oefenen op de
besluitvorming. 17 procent is bekend met de rol van de medezeggenschapsraad en/of studentenraad ten
aanzien van de hoogte en besteding van de schoolkosten.

5.7

Schoolkosten mbo: oordeel en relatie met schoolkeuze

In vergelijking met de vorige meting is er nauwelijks verschil in de mening van ouders/studenten over de
hoogte van de schoolkosten in het mbo, zie onderstaande tabel. De kosten voor BOL-opleidingen zijn
gemiddeld hoger dan BBL-opleidingen en dit vertaalt zich door in het aandeel ouders dat de schoolkosten
hoog tot zeer hoog vindt. Dat aandeel ligt bij BOL-opleidingen namelijk rond de 60 procent en bij BBLopleiding rond 35 procent. Bij BBL kan ook meespelen dat de werkgever (een deel van) de schoolkosten
betaalt. Het aandeel dat de kosten (zeer) hoog vindt, ligt veel hoger dan in het vo (rond de 40 procent).
Ook in het mbo is er samenhang tussen de hoogte van de kosten en de mening over die kosten, al is die
wel iets minder sterk dat in het po en vo. Naarmate de kosten hoger worden, vinden meer
ouders/studenten dat de kosten(zeer) hoog zijn. Opvallend is uiteraard dat circa de helft van de
ouders/studenten zonder kosten de opleiding alsnog duur vindt. Dit heeft wellicht te maken met het
lesgeld dat betaald moet worden en wat niet in het totaal zit, omdat dit kosten zijn die iedereen maakt.

68

Oberon

Tabel 5.32 Oordeel hoogte schoolkosten naar leerweg en sector (ouders/studenten)
Aandeel van de ouders/studenten dat
schoolkosten (zeer) hoog vindt

Meting 2018-2019

Meting 2015-2016

BOL Economie (n=518)

64%

62%

BOL Techniek (n=373)

53%

57%

BOL Zorg en Welzijn (n=578)

62%

63%

BOL Groen (n=99)

45%

-

BBL Economie (n=52)

38%

45%

BBL Techniek (n=106)

32%

34%

BBL Zorg en Welzijn (n=108)

35%

36%

Tabel 5.33 Oordeel hoogte schoolkosten (ouders/studenten)
Hoogte totale

Zeer laag

Laag

schoolkosten

Niet hoog, niet

Hoog

Zeer hoog

laag

€0

10%

5%

34%

40%

11%

€1 - €500

6%

14%

47%

26%

7%

€501 - €1.000

0%

7%

44%

37%

12%

€1.001 - €1.500

1%

3%

32%

49%

15%

Meer dan €1.500

0%

1%

21%

49%

29%

Alle ouders

2%

5%

37%

41%

15%

De helft van de ouders/studenten geeft aan informatie te hebben ingewonnen over de schoolkosten van
de opleiding voorafgaand aan de opleidingskeuze. Bij ongeveer 12 procent zijn de kosten van invloed
geweest in de afweging om met een bepaalde opleiding te starten. Bij de vorige meting was dit nog een
kwart.

Schoolkostenmonitor 2018-2019

69

Bijlage 1 Extra tabellen primair onderwijs
Tabel B1.1 Gemiddelde kosten PO per groep volgens ouders
Groep
1

2

3

4

5

6

7

8

Verschil$

Vrijwillige ouderbijdrage

€61

€53

€62

€56

€54

€64

€53

€52

n.s.

Uitstapjes en vieringen

€12

€14

€15

€16

€16

€16

€24

€48

**

Schoolbenodigdheden

€21

€19

€28

€29

€32

€35

€37

€42

**

ICT-benodigdheden

€5

€10

€10

€15

€10

€14

€23

€19

n.s.

Extra ondersteuning

€1

€6

€6

€7

€28

€14

€20

€35

**

Schaduwonderwijs

€5

€5

€4

€6

€5

€20

€19

€37

**

Tussenschoolse opvang

€71

€71

€77

€65

€66

€66

€59

€49

**

Overige kosten

€3

€4

€5

€5

€5

€6

€4

€4

n.s.

Totale kosten ouders^

€106

€93

€116

€113

€114

€129

€137

€163

**

De bedragen zijn gemiddeld over alle ouders.
^ bevat de vrijwillige ouderbijdrage, uitstapjes en vieringen, schoolbenodigdheden en ICT-benodigdheden.
$ Getoetst is of de verdeling van de kosten significant verschilt tussen groepen d.m.v. Kruskal Wallis test
*= significant op 5%-niveau; **=significant op 1%-niveau; n.s.=niet significant

Tabel B1.2 Gemiddelde kosten PO per groep volgens scholen
Groep
1

2

3

4

5

6

7

8

Verschil$

Vrijwillige/ algemene
ouderbijdrage

€52

€52

€52

€52

€52

€52

€52

€53

**

Excursies en schoolkampen

€10

€10

€12

€13

€14

€16

€23

€53

**

Leermiddelen en
materialen

€1

€1

€1

€1

€1

€1

€1

€1

n.s.

ICT-benodigdheden

€1

€1

€1

€1

€1

€1

€1

€1

n.s.

Totale kosten

€64

€64

€66

€67

€68

€70

€77

€108

**

$ Getoetst is of de verdeling van groep 1 t/m 6 verschilt van de verdeling van groep 7 en 8 d.m.v. Wilcoxon ranksum test

*= significant op 5%-niveau; **=significant op 1%-niveau; n.s.=niet significant

70

Oberon

Bijlage 2 Extra tabellen voortgezet onderwijs
Tabel B2.1 Gemiddelde kosten VO per jaar naar onderbouw en bovenbouw (volgens opgave ouders)
Meting 2018-2019
onderbouw

Meting 2015-2016*

bovenbouw

onderbouw

bovenbouw

Vrijwillige ouderbijdrage
(ongedeelde) brugklas

€95

-

€73

-

Vmbo

€83

€82

€75

€60

Havo

€92

€99

€63

€74

Vwo

€113

€111

€95

€82

Gereedschappen en materialen
(ongedeelde) brugklas

€50

-

€43

-

Vmbo

€43

€45

€53

€39

Havo

€44

€39

€37

€35

Vwo

€46

€40

€46

€38

(ongedeelde) brugklas

€228

-

€120

-

Vmbo

€205

€124

€131

€92

Havo

€184

€144

€112

€88

Vwo

€181

€133

€115

€89

(ongedeelde) brugklas

€85

-

€56

-

Vmbo

€83

€189

€68

€131

Havo

€113

€252

€88

€186

Vwo

€136

€281

€113

€224

(ongedeelde) brugklas

€46

-

€46

-

Vmbo

€36

€28

€47

€28

Havo

€48

€100

€51

€86

Vwo

€46

€84

€49

€72

(ongedeelde) brugklas

€27

-

€17

-

Vmbo

€15

€31

€21

€13

Havo

€47

€77

€28

€41

Vwo

€30

€49

€22

€32

(ongedeelde) brugklas

€59

-

€51

-

Vmbo

€68

€72

€18

€58

Havo

€56

€29

€35

€48

Vwo

€24

€33

€27

€30

(ongedeelde) brugklas

€88

-

€65

-

Vmbo

€76

€55

€61

€51

ICT

Extra schoolactiviteiten

Eenmalige kosten

Bijles en huiswerkbegeleiding

Reiskosten

Overige kosten

Schoolkostenmonitor 2018-2019

71

Havo

€93

€62

€76

€60

Vwo

€141

€100

€92

€70

De bedragen zijn gemiddeld over alle ouders.
*Gecorrigeerd voor inflatie (inflatiecorrectie=1,03841).

Tabel B2.2 Gemiddelde ongewogen kosten per jaar naar onderbouw en bovenbouw (volgens opgave
scholen/instellingen)
Meting 2018-2019
onderbouw

bovenbouw

Verschil

Praktijk

€60

€63

n.s.

Vmbo-B

€77

€78

n.s.

Vmbo-K

€77

€79

n.s.

Vmbo-GL

€77

€81

n.s.

Vmbo-TL

€93

€95

n.s.

Havo

€97

€99

n.s.

Vwo

€99

€102

n.s.

Praktijk

€8

€6

n.s.

Vmbo-B

€16

€21

n.s.

Vmbo-K

€16

€21

n.s.

Vmbo-GL

€12

€15

n.s.

Vmbo-TL

€11

€9

n.s.

Havo

€14

€13

n.s.

Vwo

€13

€13

n.s.

Praktijk

€6

€3

n.s.

Vmbo-B

€26

€20

*

Vmbo-K

€29

€24

*

Vmbo-GL

€31

€25

*

Vmbo-TL

€23

€17

**

Havo

€24

€16

**

Vwo

€28

€20

**

Vrijwillige ouderbijdrage

Gereedschappen en materialen

ICT

Extra schoolactiviteiten (reizen en excursies)
Praktijk

€65

€77

n.s.

Vmbo-B

€46

€92

**

Vmbo-K

€44

€92

**

72

Oberon

Vmbo-GL

€40

€95

**

Vmbo-TL

€53

€125

**

Havo

€61

€156

**

Vwo

€72

€156

**

$ Getoetst is of de verdeling van de kosten significant verschilt tussen de onderbouw en de bovenbouw d.m.v. een Kruskal-Wallis

test. *= significant op 5%-niveau; **=significant op 1%-niveau; n.s.=niet significant

Vergelijking schoolkosten ouders met meting 2015-2016
Tabel B2.4 Kosten ouders extra schoolactiviteiten (reizen en excursies)
Meting 2018-2019

Meting 2015-2016^

Verschil$

Ouders@

Ouders

Ouders

Vmbo

€176

€122

**

Havo

€191

€147

**

Vwo

€216

€176

**

Onderwijsniveau

^ Gecorrigeerd voor inflatie (inflatiecorrectie=1,03841) # De bedragen zijn gemiddeld over alle ouders.
$

Getoetst is of de verdeling van ouders verschilt tussen beide metingen d.m.v. Wilcoxon ranksum test *= significant op 5%-niveau;
**=significant op 1%-niveau; n.s.=niet significant

Tabel B2.6 Kosten ouders vrijwillige ouderbijdrage
Meting 2018-2019

Meting 2015-2016^

Verschil$

Ouders#

Ouders

Ouders

Vmbo

€82

€62

**

Havo

€96

€69

**

Vwo

€112

€88

**

Onderwijsniveau

^

#

Gecorrigeerd voor inflatie (inflatiecorrectie=1,03841) De bedragen zijn gemiddeld over alle ouders.

$ Getoetst is of de verdeling van ouders verschilt tussen beide metingen d.m.v. Wilcoxon ranksum test *= significant op 5%-niveau;

**=significant op 1%-niveau; n.s.=niet significant

Tabel B2.7 Kosten ouders gereedschappen en materialen
Meting 2018-2019

Meting 2015-2016^

Verschil$

Ouders#

Ouders

Ouders

Vmbo

€45

€41

**

Havo

€41

€35

**

Vwo

€43

€41

*

Onderwijsniveau

^ Gecorrigeerd voor inflatie (inflatiecorrectie=1,03841) # De bedragen zijn gemiddeld over alle ouders.
$ Getoetst is of de verdeling van ouders verschilt tussen beide metingen d.m.v. Wilcoxon ranksum test *= significant op 5%-niveau;

**=significant op 1%-niveau; n.s.=niet significant

Schoolkostenmonitor 2018-2019

73

Tabel B2.8 Kosten ouders ICT-benodigdheden
Meting 2018-2019

Meting 2015-2016^

Verschil$

Ouders#

Ouders

Ouders

Vmbo

€134

€98

**

Havo

€162

€97

**

Vwo

€155

€100

**

Onderwijsniveau

^ Gecorrigeerd voor inflatie (inflatiecorrectie=1,03841) # De bedragen zijn gemiddeld over alle ouders.
$ Getoetst is of de verdeling van ouders verschilt tussen beide metingen d.m.v. Wilcoxon ranksum test *= significant op 5%-niveau;

**=significant op 1%-niveau; n.s.=niet significant

Tabel B2.10 Kosten eenmalige aanschaf benodigdheden voor hele opleiding
Meting 2018-2019

Vorige meting^

Verschil$

Ouders#

Ouders

Ouders

Vmbo

€29

€31

n.s.

Havo

€77

€72

**

Vwo

€66

€62

**

Onderwijsniveau

^ Gecorrigeerd voor inflatie (inflatiecorrectie=1,03841) # De bedragen zijn gemiddeld over alle ouders. $ Getoetst is of de verdeling

van ouders verschilt tussen beide metingen d.m.v. Wilcoxon ranksum test *= significant op 5%-niveau; **=significant op 1%niveau; n.s.=niet significant

74

Oberon

Bijlage 3 Extra tabellen mbo
Tabel B3.2 Gemiddelde kosten mbo per jaar naar mbo-niveau (volgens ouders)
Leerweg/sector

Meting 20182019

Meting 2015-2016^

Niveau 1+2

Niveau 3+4

Verschil

Niveau 1+2

Niveau 3+4

BOL Economie

€221

€291

*

€234

€271

BOL Techniek

-

€248

n.s.

€255

€233

**

Studieboeken

BOL Zorg en Welzijn

€213

€310

€201

€253

BOL Groen

-

€218

-

-

BBL Economie

-

€198

€196

€232

BBL Techniek

€271

€202

€180

€177

-

€230

€148

€211

BOL Economie

€13

€26

€30

€30

BOL Techniek

-

€27

€13

€24

BOL Zorg en Welzijn

€10

€30

€16

€23

BOL Groen

-

€66

-

-

BBL Economie

-

€50

€17

€49

BBL Techniek

-

€17

€16

€31

BBL Zorg en Welzijn

-

€3

€3

€20

BOL Economie

€100

€75

n.s.

€123

€161

BOL Techniek

€125

€99

n.s.

€208

€318

BOL Zorg en Welzijn

€110

€94

n.s.

€241

€193

-

€85

BBL Economie

-

€37

BBL Techniek

€80

€95

BBL Zorg en Welzijn

-

€60

BOL Economie

€315

€501

BOL Techniek

€397

BOL Zorg en Welzijn

€268

BOL Groen

-

BBL Economie
BBL Techniek

BBL Zorg en Welzijn

n.s.

Vrijwillige ouderbijdrage
n.s.
n.s.

Gereedschappen en materialen

BOL Groen

€101

€22

€103

€64

€267

€121

**

€191

€220

€613

n.s.

€149

€176

€408

**

€181

€221

€357

-

-

-

€322

€139

€158

€321

€281

-

€361

BOL Economie

€61

€106

BOL Techniek

€6

BOL Zorg en Welzijn
BOL Groen

n.s.

ICT-benodigdheden

€91

€92

€95

€154

n.s.

€48

€81

€86

**

€40

€67

€51

€93

n.s.

€57

€59

-

€162

-

-

BBL Economie

-

€20

€14

€27

BBL Techniek

€25

€20

€0

€1

BBL Zorg en Welzijn

-

€11

€21

€5

BBL Zorg en Welzijn

n.s.

Extra schoolactiviteiten

n.s.

Eenmalige kosten
BOL Economie

€8

€12

n.s.

€60

€21

BOL Techniek

€7

€14

n.s.

€19

€19

BOL Zorg en Welzijn

€10

€11

n.s.

€37

€33

BOL Groen

-

€5

-

-

BBL Economie

-

€8

€7

€6

BBL Techniek

€7

€7

€10

€6

BBL Zorg en Welzijn

-

€6

€3

€20

BOL Economie

€23

€15

n.s.

€24

€12

BOL Techniek

€8

€14

n.s.

€22

€18

BOL Zorg en Welzijn

€9

€15

n.s.

€9

€14

BOL Groen

-

€26

-

-

BBL Economie

-

€5

€2

€2

BBL Techniek

€4

€14

€12

€15

BBL Zorg en Welzijn

-

€2

€3

€10

BOL Economie

€15

€3

**

€573

€611

BOL Techniek

€0

€4

n.s.

€522

€888

BOL Zorg en Welzijn

€30

€6

**

€598

€605

BOL Groen

-

€0

-

-

BBL Economie

-

€92

€129

€206

BBL Techniek

-

-

€134

€59

BBL Zorg en Welzijn

-

€44

€201

€118

n.s.

Overige kosten

n.s.

Reiskosten

De bedragen zijn gemiddeld over alle ouders/studenten. ^Gecorrigeerd voor inflatie (inflatiecorrectie=1,03841).
$ Getoetst is of de verdeling van de kosten verschilt tussen opleidingsniveaus d.m.v. Wilcoxon ranksum test.
*= significant op 5%-niveau; **=significant op 1%-niveau; n.s.=niet significant

76

Postbus 1423, 3500 BK Utrecht
t 030 230 60 90 | f 030 230 60 80
info@oberon.eu | www.oberon.eu

Utrecht, 25 februari 2019
In opdracht van Ministerie van OCW

Oberon