Nota van toelichting
Algemeen
1. Inleiding
De politie heeft op grond van artikel 3 van de Politiewet 2012 tot taak in ondergeschiktheid aan
het bevoegd gezag en in overeenstemming met de geldende rechtsregels te zorgen voor de
daadwerkelijke handhaving van de rechtsorde en het verlenen van hulp aan hen die deze
behoeven. De Koninklijke marechaussee voert op grond van artikel 4 van de Politiewet 2012
voorts een aantal politietaken uit. Om deze taken naar behoren te kunnen uitoefenen, is het
gebruik van geweld soms noodzakelijk en onvermijdelijk. Dit hoort bij het daadkrachtige optreden
dat van deze diensten wordt verlangd.
Als gevolg van hun taakstelling en voortdurende aanwezigheid in de publieke ruimte worden de
ambtenaren waarop de Ambtsinstructie voor de politie, de Koninklijke marechaussee en andere
opsporingsambtenaren (hierna: de Ambtsinstructie) van toepassing is, regelmatig met
gevaarsituaties geconfronteerd. Daar waar burgers in beginsel geen geweld mogen gebruiken en
zelfs mogen terugdeinzen en vluchten, dienen de ambtenaren waarop de Ambtsinstructie van
toepassing is, moed te tonen en in te grijpen. Zij mogen hun taak desnoods met behulp van
geweld afdwingen, wanneer het daarmee beoogde doel dit rechtvaardigt en dat doel niet op een
andere manier kan worden bereikt. Dit betekent dat deze ambtenaren weliswaar mogen optreden,
maar dat dit optreden ook moet getuigen van terughoudendheid. Geweld mag slechts worden
aangewend wanneer in het gegeven geval andere, minder ingrijpende middelen niet toereikend
zijn. Daarnaast dient de wijze waarop geweld wordt gebruikt in verhouding tot het beoogde doel
redelijk en gematigd zijn. Daarbij dienen ook de risico’s voor andere ambtenaren en burgers in de
afweging te worden betrokken.
De geweldsbevoegdheid is geregeld in artikel 7 van de Politiewet 2012. Het eerste lid van
genoemd artikel regelt onder andere dat de ambtenaar van politie die is aangesteld voor de
uitvoering van de politietaak, bevoegd is in de rechtmatige uitoefening van zijn bediening geweld
of vrijheidsbeperkende middelen te gebruiken. Artikel 2 regelt wie ambtenaren in de zin van de
Politiewet 2012 zijn en ingevolge onderdeel d zijn dat ook de ambtenaren van de rijksrecherche
die zijn aangesteld voor de uitvoering van de politietaak. Artikel 7 van de Politiewet 2012, is
ingevolge het achtste lid, ook van toepassing op de militair van de Koninklijke marechaussee en de
militair van enig ander onderdeel van de krijgsmacht die op grond van de Politiewet 2012 bijstand
(zie hoofdstuk 5 van de Politiewet 2012) verleent aan de politie. De geweldsbevoegdheid komt op
grond van artikel 7, negende lid, ook toe aan de in dat onderdeel bedoelde buitengewoon
opsporingsambtenaren en aan de ambtenaren van bijzondere opsporingsdiensten op grond van
artikel 6, eerste lid, Wet op de bijzondere opsporingsdiensten.
Artikel 9, derde lid, van de Politiewet 2012, bepaalt dat in de Ambtsinstructie regels worden
gesteld ter uitvoering van onder andere artikel 7 van de Politiewet 2012. De Ambtsinstructie geldt
niet alleen voor de politie en de Koninklijke marechaussee (artikel 9, eerste lid, van de Politiewet
2012) maar is ook van toepassing op de bijstand verlenende militair van enig ander deel van de
krijgsmacht (artikel 9, tweede lid, van de Politiewet 2012), op de buitengewoon
opsporingsambtenaren aan wie de bevoegdheden bedoeld in het negende lid van artikel 7 van de
Politiewet 2012 zijn toegekend en op ambtenaren van bijzondere opsporingsdiensten (artikel 6,
vijfde lid, van de Wet op de bijzondere opsporingsdiensten). Waar in het vervolg van deze
toelichting “ambtenaren” staat vermeld, worden deze ambtenaren bedoeld, tenzij anders is
aangegeven. Voor alle duidelijkheid wordt in dit verband opgemerkt dat waar in het vervolg van
deze toelichting sprake is van bijvoorbeeld de toestemming van een ‘meerdere’ dit, ongeacht de
benaming van de functionaris in die organisatie, ook geldt voor een van de andere betrokken
organisaties. Ten slotte zij opgemerkt dat voor aanhoudings- en ondersteuningsteam ook de
aanhoudings- en ondersteuningseenheid van de Koninklijke marechaussee kan worden gelezen.
De Ambtsinstructie vult de geweldsbevoegdheid nader in en biedt de ambtenaren houvast bij de
uitoefening van hun functie. De huidige Ambtsinstructie is in 1994 in werking getreden en nadien
diverse malen op onderdelen aangepast, maar tot op heden niet algeheel geactualiseerd. Daartoe
bestaat echter wel aanleiding, onder meer vanwege de bevindingen van de Nationale ombudsman
zoals neergelegd in diens rapport “Verantwoord politiegeweld” van 2 juni 2013.1 In dat rapport zijn

1

Verantwoord politiegeweld, No 2013/055.

1

diverse aanbevelingen gedaan om de Ambtsinstructie aan te passen. Ook vanuit de wetenschap2
en de politiepraktijk is de wenselijkheid van actualisering van de Ambtsinstructie op diverse
onderwerpen aan de orde gesteld, mede ingegeven door de invoering van nieuwe geweldmiddelen
zoals het stroomstootwapen en wapens die zijn geladen met niet-penetrerende projectielen. Voorts
is de Politiewet 1993 inmiddels vervangen door de Politiewet 2012 en zijn ook daarin wijzigingen
aangebracht die nopen tot nadere uitwerking in de Ambtsinstructie.
Van recente datum is, als onderdeel van het traject “integrale stelselherziening
geweldsaanwending opsporingsambtenaar”3, de Wet van PM [datum] tot wijziging van het
Wetboek van Strafrecht in verband met het opnemen van een specifieke strafuitsluitingsgrond
voor opsporingsambtenaren die geweld hebben gebruikt in de rechtmatige uitoefening van hun
taak en een strafbaarstelling van schending van de geweldsinstructie en wijziging van het Wetboek
van Strafvordering in verband met het opnemen van een grondslag voor het doen van
strafrechtelijk onderzoek naar geweldgebruik door opsporingsambtenaren (geweldsaanwending
opsporingsambtenaar) (Stb. PM, PM). Als gevolg van deze wet is in het Wetboek van Strafrecht
een strafbaarstelling opgenomen van overtreding van de geweldsinstructie door een ambtenaar,
aan wie op grond van artikel 7 van de Politiewet 2012 of artikel 6 van de Wet op de bijzondere
opsporingsdiensten de geweldsbevoegdheid is toegekend, indien dit letsel of de dood tot gevolg
heeft en dit aan schuld van de ambtenaar is te wijten. Daarmee worden de in de Ambtsinstructie
gestelde regels betreffende de toepassing van de geweldsbevoegdheid verheven tot strafrechtelijk
gesanctioneerde normen. De bepalingen van de Ambtsinstructie die geweldsinstructies bevatten,
zijn als gevolg daarvan tegen het licht gehouden, omdat het lex certa-beginsel noopt tot het zo
helder en zo bepaald mogelijk formuleren van strafrechtelijk gesanctioneerde normen. Ook de
Afdeling advisering van de Raad van State heeft in zijn advies op het voorstel van wet
geweldsaanwending opsporingsambtenaar4 geadviseerd het gebruik van geweldmiddelen zo
mogelijk nader te normeren in de Ambtsinstructie. De voorschriften in de Ambtsinstructie moeten
zo precies mogelijk worden geformuleerd, zodat het voor een ambtenaar duidelijk is hoe deze
dient te handelen en het daarmee voorzienbaar is wanneer hij zich schuldig maakt aan een
strafbaar feit.
De Ambtsinstructie behoeft aanpassing op de volgende onderwerpen:
1. actualiseren en verduidelijken van de criteria voor het gebruik van vuurwapens;
2. vervallen van de regels met betrekking tot het meevoeren van automatische vuurwapens en
het meevoeren van lange afstandsprecisievuurwapens;
3. actualiseren van de criteria voor het gebruik van wapens met niet-penetrerende projectielen;
4. actualiseren van de criteria voor het gebruik van pepperspray;
5. opnemen van criteria voor het gebruik van stroomstootwapens;
6. opnemen van criteria voor het gebruik van de wapenstok:
7. actualiseren van criteria voor de inzet van de surveillancehond en de AOT-hond als
geweldmiddel;
8. actualiseren van de criteria voor het gebruik van handboeien;
9. opnemen van criteria voor het gebruik van een blinddoek en handboeien ten behoeve van een
aanhouding alsmede het gebruik van bepaalde vrijheidsbeperkende middelen jegens
ingeslotenen;
10. opnemen van een bevoegdheid tot het met geweld afwenden van gevaar voor eigen of
andermans veiligheid, de zogenoemde afweerbevoegdheid;
11. verduidelijken en zo bepaald mogelijk formuleren van regels die een geweldsinstructie
bevatten.
Voor alle geweldmiddelen (als bedoeld in artikel 1, vierde lid, onderdeel d, van de Ambtsinstructie)
geldt dat het gebruik daarvan uitsluitend is toegestaan aan de ambtenaar aan wie dat
geweldmiddel rechtens is toegekend, voor zover deze optreedt ter uitvoering van de taak met het
oog waarop het middel hem is toegekend, en die in het gebruik daarvan is geoefend (artikel 4 van
de Ambtsinstructie). De Ambtsinstructie biedt derhalve geen grondslag voor het gebruik van een
geweldmiddel voor een andere taak dan waarvoor het geweldmiddel is toegekend. Voor de politie
zijn bij of krachtens artikel 22 van de Politiewet 2012 regels gesteld over de rechtens toegekende
bewapening5 en over de geoefendheid6. Voor Defensie zijn de regels voor bewapening, uitrusting

2

Politiële bewapening in perspectief, Peter Kruize en Paul Gruter, WODC 2012.
Zie Kamerstukken II 2012/13, 29 628, nrs. 300 en 588.
4
Kamerstukken II, 2016/ 17, 34 641.
5
Zie hoofdstuk 1 van het Besluit bewapening en uitrusting politie en het Aanwijzingsbesluit bewapening en
uitrusting politie 2013.
3

2

en geoefendheid opgenomen in interne voorschriften. Niet elk hierna te bespreken geweldmiddel is
toegekend aan en in gebruik bij iedere ambtenaar. Zo zijn automatische vuurwapens en
vuurwapens waarmee lange afstandsprecisievuur kan worden afgegeven slechts toegekend aan
een zeer selecte groep ambtenaren. De bepalingen in de Ambtsinstructie die specifiek zijn
toegesneden op het gebruik van dergelijke wapens, zijn voor een groot deel van de ambtenaren
dus niet relevant.
In hoofdstuk 2 wordt ingegaan op de hierboven genoemde onderwerpen.
1.2 Relatie met grondrechten
Onderhavig wijzigingsbesluit beoogt het gebruik van geweldsmiddelen en vrijheidsbeperkende
middelen te actualiseren en te verduidelijken. De invulling van deze bevoegdheden in de
Ambtsinstructie geven de ambtenaar een kader en een houvast bij de uitoefening van zijn functie.
Daarnaast is voor de burger duidelijk wanneer en welke geweld- en vrijheidsbeperkende middelen
kunnen worden gebruikt of ingezet.
Hieronder zal op een aantal specifieke mensen- en grondrechtelijke aspecten worden ingegaan.
Grondrechten
Zoals in paragraaf 1.1 al is aangegeven hebben de ambtenaren op wie de Ambtsinstructie van
toepassing is, regelmatig met gevaarsituaties te maken. Zij mogen ingevolge artikel 7, eerste lid,
van de Politiewet 2012 ten behoeve van de daadwerkelijke handhaving van de rechtsorde en het
verlenen van hulp aan hen die deze behoeven desnoods geweld gebruiken wanneer het daarmee
beoogde doel dit rechtvaardigt en dat doel niet op een andere manier kan worden bereikt. Dit
hoort bij het daadkrachtige optreden dat van de politie wordt verlangd. Bij de uitoefening van hun
wettelijke taken dienen zij de menselijke waardigheid te respecteren en te beschermen. In de
toelichting op de wijzigingen van de bepalingen over geweld- en vrijheidsbeperkende middelen
wordt ingegaan op de criteria voor het gebruik van geweld- en vrijheidsbeperkende middelen en
de afweging die de ambtenaar als gevolg van zijn taakstelling en zijn voortdurende aanwezigheid
in de publieke ruimte in gevaarsituaties moet maken (zie hoofdstuk 2).
De ambtenaren kunnen zich niet in alle gevallen kwijten van de grote verantwoordelijkheid die op
hen rust zonder geweld te gebruiken.7 Om mensenrechten te kunnen verdedigen zullen zij soms
juist een inmenging moeten maken op de rechten van diegenen die uit zijn op het schaden van
rechten van anderen. Deze toepassing van geweld en het gebruik van vrijheidsbeperkende
middelen kan leiden tot een beperking van rechten zoals neergelegd in de Grondwet en het
Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden
(EVRM). Hierbij zijn met name artikelen 2, 3, 5 en 8 van het EVRM en de artikelen 10 en 11 van
de Grondwet van belang.
EVRM
De belangrijkste artikelen van het EVRM die zien op het gebruik van geweld door ambtenaren zijn
artikel 2 en 3 EVRM. Het gebruik van vrijheidsbeperkende middelen vindt – net als het gebruik van
geweld – ook een begrenzing in mensenrechtelijke normen die nationaal en internationaal stevig
verankerd zijn. Zo zal bij de inzet van elk mogelijk vrijheidsbeperkend middel onder andere
gehandeld moeten worden in lijn met het recht op vrijheid (artikel 5 EVRM), het recht op familieen privéleven (artikel 8 EVRM) en het recht op bescherming van de persoonlijke levenssfeer (10
Grondwet). De hoofdlijn uit deze artikelen wordt hieronder besproken.
Artikel 2 EVRM beschermt het recht op leven. Dit recht wordt beschouwd als een van de meest
waardevolle mensenrechten. Dit artikel staat uitzonderingen op dit recht alleen toe als het
absoluut noodzakelijk is.8 Artikel 2, tweede lid, EVRM beschrijft onder welke omstandigheden de
levensberoving niet als ongeoorloofd kan worden beschouwd. Deze omstandigheden houden nauw
verband met de intrinsieke taken van de overheid. Levensberoving wordt niet geacht in strijd te
zijn met artikel 2 EVRM als ze gebeurde ten gevolge van geweld dat absoluut noodzakelijk is voor
het bereiken van de navolgende doelen: zelfverdediging of verdediging van derden (artikel 2,
6
Zie artikel 26 van het Besluit bewapening en uitrusting politie en de Regeling toetsing geweldbeheersing
politie.

7

Zie ook Opinion of the Commissioner for Human Rights concerning Independent and Effective Determination
of Complaints against the Police, CommDH (2009) 4, 12 maart 2009.
8

McCann e.a. t. Verenigd Koninkrijk, EHRM (GK) 27 september 1995, nr. 18984/91.

3

tweede lid, onder a), het bewerkstelligen van een rechtmatige arrestatie (artikel 2, tweede lid,
onder b) en het onderdrukken van een oproer of opstand (artikel 2, tweede lid, onder c). Deze drie
rechtvaardigingsgronden vereisen een absolute noodzakelijkheid en proportionaliteit bij het
gebruik van geweld.9
Artikel 2 EVRM impliceert ook een positieve verplichting van procedurele aard. De overheid dient
wetgeving te maken die het recht op leven beschermt en dient verdachte levensberoving te
onderzoeken en indien nodig te bestraffen. Er rust ook een verplichting op de staat om
(politie)optredens adequaat te plannen zodat risico’s tot een minimum beperkt kunnen worden.10
Ambtenaren dienen voorts een scala aan (gewelds)middelen tot hun beschikking te hebben zodat
zij afhankelijk van de situatie een keuze kunnen maken voor een (minder ingrijpend)
geweldsmiddel en niet gedwongen worden het vuurwapen ter hand te nemen.
Artikel 3 EVRM legt een absoluut verbod op foltering of onmenselijke behandeling of bestraffing.
Een belangenafweging is in dit kader niet toegestaan. Omstandigheden zoals openbare orde of
veiligheid kunnen bijvoorbeeld niet worden aangevoerd ter rechtvaardiging van een beperking.11
Het absolute verbod is pas van toepassing wanneer een gedraging een bepaalde mate van ernst
heeft bereikt.12 Het optreden van ambtenaren valt in de regel niet onder het bereik van dit artikel
zolang de inzet van geweld gebaseerd is op een wettelijke grondslag, beperkt wordt tot het
noodzakelijk minimum en verantwoord kan worden.
Het kan echter niet uitgesloten worden dat het gebruik van geweld door een ambtenaar jegens
een persoon onder de werkingssfeer van artikel 3 EVRM komt te vallen. Bij het plannen van een
arrestatie dient de politie alle mogelijke risico’s in kaart te brengen en alle nodige maatregelen te
treffen teneinde een goede uitvoering te verzekeren. De planning en te volgen procedures dienen
erop gericht te zijn de kans op het gebruik van geweld tot een minimum te beperken.
Het recht op (persoonlijke) vrijheid en veiligheid wordt beschermd door artikel 5 van het EVRM. Dit
artikel bevat een limitatieve opsomming van de gronden die een vrijheidsontneming, waaronder
een arrestatie, kunnen rechtvaardigen en verplicht de overheid tot het opstellen van wettelijk
voorgeschreven procedures in dit verband.
Artikel 8 EVRM beschermt het recht op bescherming van de persoonlijke levenssfeer. Dit recht is
evenwel niet absoluut. Een inmenging in de uitoefening van dit recht is gerechtvaardigd, wanneer
de inmenging bij wet is voorzien en in een democratische samenleving noodzakelijk is in het
belang van de nationale veiligheid, de openbare veiligheid of het economisch welzijn van het land,
het voorkomen van wanordelijkheden en strafbare feiten, de bescherming van de gezondheid of de
goede zeden of voor de bescherming van de rechten en vrijheden van anderen.
Grondwet
Naast de genoemde internationaal gewaarborgde mensenrechten, maakt politiegeweld potentieel
ook een inbreuk op artikel 11 van onze Grondwet. Hierin staat dat een ieder, behoudens bij of
krachtens de wet te stellen beperkingen, recht heeft op lichamelijke onaantastbaarheid. Het
gebruik van vrijheidsbeperkende maatregelen door de politie maakt inbreuk op artikel 10 van de
Grondwet. Beide artikelen laten de ruimte om aan de daarin geregelde grondrechten beperkingen
te stellen in een wet in formele zin. Genoemde artikelen staan delegatie van de regelgevende
bevoegdheid door de wetgever toe. Dat laatste is in de Ambtsinstructie gebeurd (zie hierna onder
Waarborgen).
Waarborgen
In artikel 7, eerste lid, van de Politiewet 2012, is geregeld dat een politieambtenaar geweld- of
vrijheidsbeperkende middelen kan aanwenden wanneer dit gerechtvaardigd is in het licht van het
beoogde doel (proportionaliteit) en dit doel niet op een andere, minder ingrijpende manier kan
worden bereikt (subsidiariteit). Op grond van het zevende lid van voornoemd artikel dient het
gebruikte geweld tevens redelijk en gematigd te zijn in verhouding tot het beoogde doel. Dit
zevende lid ziet eveneens op het gebruik van de vrijheidsbeperkende middelen. De vereisten van
proportionaliteit en subsidiariteit zijn op deze wijze dubbel verankerd binnen dit artikel. De

9

Gül t. Turkije, EHRM 14 december 2000, nr. 22676/93.

10
11

12

Bubbins t. Verenigd Koninkrijk, EHRM 17 maart 2005, nr. 50196/99.
Gäfgen t. Duitsland, EHRM 1 juni 2010.

Ierland t. Verenigd Koninkrijk, EHRM 18 januari 1978, nr. 5310/71.

4

ambtenaar moet kiezen voor het minst ingrijpende middel en dat minst ingrijpende middel kan
alleen gebruikt worden als een uiterste middel.
Uit artikel 9, eerste, derde en vierde lid, van de Politiewet 2012 en artikel 6, vijfde lid, van de Wet
op de bijzondere opsporingsdiensten volgt dat bij algemene maatregel van bestuur het gebruik
van geweld- en vrijheidsbeperkende middelen nader geregeld wordt. Deze Ambtsinstructie biedt
regels voor het gebruik van geweld- en vrijheidsbeperkende middelen en de wijze waarop de
bevoegdheid tot het gebruik wordt verantwoord.
Hoewel bij het formuleren van de inzetcriteria rekening is gehouden met de aan het gebruik van
het middel verbonden gevaren bestaat er tussen de geweld- en vrijheidsbeperkende middelen
geen rangorde. De middelen kunnen worden ingezet in zeer verschillende situaties, met
verschillende doeleinden en afhankelijk van specifieke omstandigheden.
De Ambtsinstructie schrijft aan de hand van objectieve criteria voor op welke wijze de ambtenaar
van de bevoegdheid tot de inzet van geweld- of vrijheidsbeperkende middelen gebruik moet
maken. Het vereiste van proportionaliteit verlangt van de ambtenaar dat hij zich, voorafgaand aan
het gebruik of de inzet, moet afvragen of de risico’s en de gevolgen van het gebruik of de inzet wel
evenredig zijn met het te bereiken doel. Hierbij dient hij de risico’s voor de omgeving (collega’s en
omstanders) mee te wegen en zich af te vragen of het doel niet met een minder ingrijpend middel
kan worden bereikt.
Het vereiste van subsidiariteit verlangt van de ambtenaar dat de noodzaak om een bepaald middel
in te zetten altijd wordt afgezet tegen de mogelijkheid van een alternatief. Dat alternatief kan
bijvoorbeeld bestaan uit de inzet van een minder ingrijpend middel.
In zijn algemeenheid is het in dit verband van belang te benadrukken dat het gebruik van
geweldmiddelen en vrijheidsbeperkende middelen op de grond van de Ambtsinstructie uitsluitend
is toegestaan aan de ambtenaar aan wie dat gebruik rechtens is toegekend, voor zover deze
optreedt ter uitvoering van de taak met het oog waarop het middel hem is toegekend, en die in
het gebruik daarvan is geoefend (zie onder meer artikelen 1 en 4 van de Ambtsinstructie). Indien
er in een specifieke situatie geen andere mogelijkheid is dan het inzetten van een geweldmiddel of
vrijheidsbeperkend middel, geschiedt dat door een ambtenaar die er op getraind is om
voortdurend op zoek te gaan naar een zodanige inzet waarmee het risico op lichamelijk geweld zo
beperkt mogelijk blijft. Hierbij dient eveneens gewezen te worden op het Besluit bewapening en
uitrusting politie. Dit besluit bevat regels over onder andere de bewapening van de verschillende
ambtenaren van politie en van de bijzondere bijstandseenheden, de taakuitvoering en regels aan
bekwaamheid.13
Aan de daadwerkelijke inzet van een geweldmiddel gaat zo mogelijk ingevolge artikel 7, eerste lid,
van de Politiewet 2012 een waarschuwing vooraf. Deze blijft alleen dan achterwege als de
omstandigheden dat niet mogelijk maken.14
Daarbij dient het gebruik van geweldsmiddelen en vrijheidsbeperkende middelen gemeld te
worden en wordt de geweldsmelding geregistreerd (zie paragraaf 4 van de Ambtsinstructie15 en
hoofdstuk 2, paragraaf 8, van onderhavige nota van toelichting). De vraag naar toelaatbaarheid
van het geweld of vrijheidsbeperkende middel kan slechts achteraf worden beantwoord aan de
hand van de objectieve criteria en alle omstandigheden van het geval. Dat is inherent aan de
politietaak.16
De toelaatbaarheid van de inzet van een geweld of vrijheidsbeperkend middel kan in verschillende
procedures aan de orde worden gesteld. Een klacht over een gedraging van een ambtenaar van
politie kan worden ingediend bij de politiechef van de eenheid waar deze ambtenaar is
tewerkgesteld (zie Hoofdstuk 7 van de Politiewet 2012). Daarnaast kan ingevolge het Besluit
algemene rechtspositie politie, de ambtenaar die de hem opgelegde verplichtingen niet nakomt of
zich overigens aan plichtsverzuim schuldig maakt, disciplinair gestraft worden. Zowel de
13

Stb. 2012, 511.
Ramsahai t. Nederland, EHRM 15 mei 2007, nr. 52391/99.
15
In dit verband wordt ook verwezen naar de wijziging van de Ambtsinstructie voor de politie, de koninklijke
marechaussee en andere opsporingsambtenaren, het Besluit buitengewoon opsporingsambtenaar en het
Besluit politiegegevens in verband met de herziening van de geweldsmelding.
16
Zie ook Kamerstukken II 1987-1988, 19535, nr.5, bldz 27, waar wordt aangegeven dat een andere
benadering afbreuk zou doen aan de taak van de politie om daadwerkelijk de rechtsorde te handhaven.
14

5

klachtprocedure als de procedure inzake plichtsverzuim kunnen een vervolg krijgen bij de
bestuursrechter. Daarnaast kan de beoordeling over de toelaatbaarheid van een geweld of
vrijheidsbeperkend middel aan de orde komen in een strafproces17.
Met de wettelijke regeling van de geweldsbevoegdheid en de bevoegdheid tot het gebruik van
vrijheidsbeperkende middelen in artikel 7, eerste lid, van de Politiewet 2012 en het op grond van
artikel 9, eerste, derde en vierde lid, van de Politiewet 2012 geven van regels voor het gebruik van
geweldsmiddelen en vrijheidsbeperkende middelen in de Ambtsinstructie, wordt voldaan aan de
materiële en procedurele mensenrechtelijke waarborgen.
2. Wijzigingen Ambtsinstructie
2.1 Vuurwapens (hoofdstuk 2, paragraaf 2, van de Ambtsinstructie)
De artikelen 7 tot en met 10a van de Ambtsinstructie bevatten de regels voor het gebruik van
vuurwapens. Hierin worden verschillende wijzigingen aangebracht, die in het navolgende worden
toegelicht.
Aanhoudingsvuur (artikel 7, eerste lid, onderdelen a en b, onder 2)
In artikel 7, eerste lid, onderdelen a en b, van de Ambtsinstructie zijn criteria opgenomen waaraan
voldaan moet zijn om gebruik te mogen maken van een vuurwapen ter aanhouding van een
persoon. De Ambtsinstructie, zoals deze luidde voor inwerkingtreding van het voorliggende besluit,
(hierna: de oude Ambtsinstructie) bepaalde dat gebruik van het vuurwapen geoorloofd is “om een
persoon aan te houden ten aanzien van wie redelijkerwijs mag worden aangenomen dat hij een
voor onmiddellijk gebruik gereed zijnd vuurwapen bij zich heeft en dit tegen personen zal
gebruiken”. Bij de totstandkoming van deze bepaling was er bewust voor gekozen geen
bevoegdheid voor het gebruik van het vuurwapen te creëren buiten het geval van een
vuurwapengevaarlijke verdachte. Indien de aan te houden persoon over andere wapens dan een
vuurwapen beschikt, kon de ambtenaar terugvallen op noodweer of diende hij van andere
geweldmiddelen gebruik te maken, zo was de redenering.18
De Nationale ombudsman19 heeft er op gewezen dat door de wijziging van Besluit beheer regionale
politiekorpsen in 2002, het inzetcriterium voor arrestatie- en ondersteuningsteams is verruimd van
“vuurwapengevaarlijk” naar “levensbedreigende omstandigheden”.
Deze verruiming is destijds ten onrechte niet doorgevoerd in de Ambtsinstructie. In de
Ambtsinstructie staat immers nog altijd het criterium "vuurwapengevaarlijk" vermeld. Deze leemte
dient opgevuld te worden. Bovendien is het onwenselijk dat een ambtenaar die zijn vuurwapen
gebruikt om een verdachte aan te houden waarvan redelijkerwijs mag worden aangenomen dat hij
levensbedreigend geweld tegen personen zal gebruiken, bijvoorbeeld middels explosieven, een
kruisboog of door een slag- of steekwapen, dient terug te vallen op noodweer in plaats van op de
geweldsbevoegdheid. De uitbreiding van de mogelijkheid om aanhoudingsvuur te gebruiken wordt
in het licht van het vorenstaande gerechtvaardigd geacht. Het criterium voor het gebruik van het
vuurwapen in geval van een aanhouding is daarom uitgebreid met “levensbedreigend geweld”.
Vuurwapengebruik was op basis van de oude Ambtsinstructie ook geoorloofd om een persoon aan
te houden die zich aan zijn aanhouding, voorgeleiding of andere rechtmatige vrijheidsbeneming
tracht te onttrekken of heeft onttrokken, en die wordt verdacht van of is veroordeeld wegens het
plegen van een misdrijf waarop naar de wettelijke omschrijving een gevangenisstraf van vier jaren
of meer is gesteld en dat door zijn gevolg bedreigend voor de samenleving is of kan zijn
(bijvoorbeeld een drugs- of explosieventransport), dat een ernstige aantasting vormt van de
lichamelijke integriteit (bijvoorbeeld een gewapende roofoverval waarbij grof geweld tegen
personen is gebruikt, een zwaar zedendelict of een gijzeling) of dat een ernstige aantasting vormt
van de persoonlijke levenssfeer (bijvoorbeeld een inbraak in een bewoonde woning al dan niet
buiten aanwezigheid van de bewoner). In laatstgenoemd geval bestaat in de praktijk
onduidelijkheid over de vraag of er ter aanhouding geschoten mag worden op een vluchtende
inbreker. Uit de nota van toelichting bij de wijziging van de Ambtsinstructie in 2001 blijkt dat
destijds niet is bedoeld toe te staan om (zonder meer) op een (vluchtende) inbreker te schieten.20
Er moest sprake zijn van (het vermoeden van) uitgeoefend geweld of dreiging met geweld tegen
17

Zie in dit verband ook de brief van de Minister van Justitie en Veiligheid aan de Tweede Kamer van (PM
datum) over de verhouding tussen de disciplinaire afdoening en de strafrechtelijke afdoening.

18

Stb. 1994, 275, blz. 17.
No. 2009/290, blz. 18.
20
Stb. 2001,387, blz. 8.
19

6

de aanwezige bewoners (zoals bij een woningoverval) of tegen de ambtenaar. Bij een vluchtende
inbreker betekent dit concreet dat een redelijk vermoeden van het delict van artikel 312
(gewelddadige diefstal) van het Wetboek van Strafrecht (hierna: Sr) de bevoegdheid geeft voor
het gebruik van een vuurwapen ter aanhouding. Om deze bevoegdheid te verduidelijken is
besloten om de tekst van artikel 7, eerste lid, onderdeel b, van de oude Ambtsinstructie op dit
punt te wijzigen en op te nemen dat vuurwapengebruik geoorloofd is tegen een aan te houden
persoon die wordt verdacht van of is veroordeeld wegens het plegen van een misdrijf waarop naar
de wettelijke omschrijving een gevangenisstraf van vier jaren of meer is gesteld en welk misdrijf
betrekking heeft op het zich wederrechtelijk bevinden in een woning met gebruik van geweld of
bedreiging met geweld tegen personen. Die personen kunnen zowel de in de woning aanwezige
personen betreffen, als de ambtenaren die ter plaatse komen. Het begrip “woning” wordt hierbij
ruim opgevat en kan bijvoorbeeld ook een woonwagen, een woonboot, een caravan, een
vakantiehuisje of een hotelkamer betreffen.
Gewonde dieren (artikel 7, eerste lid, onderdeel e)
In de uitvoeringspraktijk, met name in de niet-stedelijke gebieden, komt het voor dat ambtenaren
worden geconfronteerd met een ernstig gewond dier, bijvoorbeeld als gevolg van een aanrijding.
Indien in verband met het lijden van het dier de komst van een dierenarts of jachtopziener niet
kan worden afgewacht, is de ambtenaar op grond van dit onderdeel bevoegd het dier uit het lijden
te verlossen door een dodelijk schot te verrichten. Het gebruik van dodelijk geweld wordt in dit
geval gerechtvaardigd geacht. Vermeden dient te worden dat onaanvaardbare risico’s voor de
ambtenaar of derden ontstaan, bijvoorbeeld door het afketsen van de kogel op de ondergrond. In
de training wordt hier aandacht aan besteed. Uiteraard zijn de bepalingen betreffende het melden
en beoordelen van geweld ook op dit gebruik van het vuurwapen van toepassing.
Het doden van agressieve dieren valt niet onder de werking van dit onderdeel. Indien sprake is
van een direct gevaar voor het ontstaan van zwaar lichamelijk letsel of de dood van personen is de
ambtenaar op grond van het nieuwe onderdeel f bevoegd dat gevaar af te wenden met
gebruikmaking van het vuurwapen. Daarnaast is gebruik van niet-penetrerende projectielen,
pepperspray, het stroomstootwapen en de elektrische wapenstok geoorloofd ter verdediging tegen
of voor het onder controle brengen van agressieve dieren.
Afwenden direct gevaar (artikel 7, eerste lid, onder f)
Als sluitstuk is een bevoegdheid opgenomen om ter afwending van direct gevaar voor het leven
van personen of voor het ontstaan van zwaar lichamelijk letsel, van geweldmiddelen gebruik te
mogen maken. Deze afweerbevoegdheid is in paragraaf 2.7 toegelicht.
Gebruik van automatisch vuur en vuurwapens waarmee lange afstandsprecisievuur kan worden
afgegeven (artikelen 8 en 9)
De in artikel 7 aangebrachte wijzigingen geven aanleiding om ook de criteria voor het gebruik van
automatisch vuur en vuurwapens waarmee lange afstandsprecisievuur kan worden afgegeven te
wijzigen. De oude Ambtsinstructie bepaalde dat het gebruik van vuurwapens waarmee
automatisch kan worden geschoten slechts geoorloofd is in een situatie waarin sprake is van een
ogenblikkelijke, wederrechtelijke aanranding van eigen of eens anders lijf. De nadruk op het
wapen waarmee geschoten wordt (een “vuurwapen waarmee automatisch kan worden
geschoten”), is bij nader inzien minder relevant. Het gaat immers niet om het wapen zelf, maar
om de stand waarin het wapen wordt gebruikt. De meeste automatische vuurwapens kunnen ook
in een semi-automatische (schot voor schot) stand worden gebruikt en in dat geval is er geen
verhoogd risico ten opzichte van andere semi-automatische wapens. De formulering van de
bepaling is daarom aangepast naar “het gebruik van automatisch vuur”.
Het criterium voor het gebruik van automatisch vuur was gebaseerd op de noodweerbepaling in
artikel 41 Sr. Dat criterium wordt thans minder passend geacht, omdat noodweer zich moeizaam
verhoudt tot de taak van de ambtenaar. De ambtenaren die beschikken over automatische
vuurwapens (gespecialiseerde eenheden en bewakingseenheden) zijn juist getraind in het
beëindigen van potentieel levensbedreigende situaties en het voorkomen van noodweersituaties.
Er is dan ook voor gekozen om de formulering van de nieuwe afweerbevoegdheid (artikel 7, eerste
lid, onderdeel f) te volgen en het gebruik van automatisch vuur slechts geoorloofd te achten om
direct gevaar af te wenden voor het leven van personen of voor het ontstaan van zwaar lichamelijk
letsel. Het beroep op noodweer en de afweerbevoegdheid zijn in paragraaf 2.7 toegelicht.
Meevoeren van vuurwapens waarmee automatisch kan worden geschoten (tweede tot en met
vierde lid van artikel 8 oude Ambtsinstructie)

7

In de artikelen 10, 12, 13 en 14 van het Besluit bewapening en uitrusting politie is onder meer
bepaald welke ambtenaren van politie mogen beschikken over vuurwapens waarmee automatisch
kan worden geschoten. Dit betreft de ambtenaren van de Dienst bewaken en beveiligen die belast
zijn met persoonsbeveiliging en de ambtenaren van de Dienst speciale interventies21 die belast zijn
met aanhoudingen en interventies bij levensbedreigende omstandigheden. Voor de aanhoudingsen ondersteuningsteams van de Dienst speciale interventies en van de Koninklijke marechaussee
alsmede de bijzondere bijstandseenheden geldt dat zij pas worden ingezet na toestemming van
het bevoegde gezag (artikel 6 Ambtsinstructie). Voor de Dienst bewaken en beveiligen is de
procedure met betrekking tot de inzet uitgewerkt in de Circulaire bewaking en beveiliging van
personen, objecten en diensten 201522.
Militairen die in bijstand (zie Hoofdstuk 5 van de Politiewet 2012) worden ingezet kunnen in
bepaalde gevallen ook bewapend zijn met automatische vuurwapens. Hiervoor geldt dat het gezag
bij het bijstandsverzoek dient aan te geven of er gewapende of ongewapende bijstand wordt
verzocht. Bij gewapende bijstand van de krijgsmacht zal bijna altijd sprake zijn van het meevoeren
van automatische wapens omdat de organieke bewapening van militairen, met uitzondering van de
militairen van de Koninklijke marechaussee, bestaat uit een schoudervuurwapen waarmee
automatisch geschoten kan worden. De inzet van teams die beschikken over automatische wapens
kan dus alleen plaatsvinden na toestemming van het bevoegde gezag.
Naast de toestemming voor het inzetten van ambtenaren van voornoemde teams en eenheden
was in artikel 8, tweede, derde en vierde lid, van de oude Ambtsinstructie bepaald dat wapens
waarmee automatisch vuur kan worden afgegeven slechts mogen worden meegevoerd voor
opleidingsdoeleinden dan wel, na schriftelijke toestemming van het bevoegde gezag, voor het
aanhouden van vuurwapengevaarlijke personen of voor het bewaken en beveiligen van personen
en objecten. Over de achtergrond van deze aparte toestemmingsprocedure staat in de toelichting
bij de Ambtsinstructie uit 1994 het volgende: “De aard van het vuurwapen waarmee automatisch
vuur kan worden afgegeven, brengt met zich mee dat dit door de ambtenaar alleen na de
omschreven instemming mag worden meegevoerd, wanneer het om personen gaat van wie met
grote zekerheid kan worden aangenomen dat zij zich van soortgelijke geweldmiddelen zullen
bedienen”.23 De redenering was destijds dat als automatische wapens worden meegevoerd het
risico bestaat dat met deze wapens ook automatisch wordt geschoten en dat er daarmee
verhoogde risico’s zijn voor de samenleving die een aparte toetsing door het bevoegde gezag
rechtvaardigt.
Sinds de introductie van deze toestemmingsprocedure in de Ambtsinstructie is er veel veranderd.
Het gebruik van zware automatische wapens door criminelen en terroristen is geen uitzondering
meer. In reactie hierop zijn de bijzondere- en speciale eenheden van de politie en de Koninklijke
marechaussee verder geprofessionaliseerd om effectief op te kunnen treden bij grof geweld en
terrorisme. Zo is de Dienst speciale interventies getransformeerd van een oproeporganisatie naar
een organisatie die op verschillende plaatsen in het land preventief aanwezig is en in staat is om
op alle dagen en tijdstippen snel te kunnen reageren op een melding van terrorisme of grof
geweld. Een randvoorwaarde voor een dergelijk reactieconcept is dat alle leden van de Dienst
speciale interventies de aan hen toegekende (automatische) bewapening permanent moeten
kunnen meevoeren.
De dreiging van terreur heeft ook gevolgen gehad voor de bewapening en procedures van de
Dienst bewaken en beveiligen en Brigade speciale beveiligingsopdrachten van de Koninklijke
marechaussee. Het meevoeren van automatische wapens bij de beveiliging van personen is geen
uitzondering meer. De noodzaak tot het permanent meevoeren van automatische bewapening
wordt onderstreept door het openbaar ministerie. De officier van justitie heeft een doorlopende
schriftelijke toestemming gegeven aan ambtenaren van de Dienst bewaken en beveiligen en de
Dienst speciale interventies om permanent automatische bewapening mee te voeren. Een aparte
toestemmingsprocedure voor het meevoeren van automatische wapens heeft geen meerwaarde
meer. Het meevoeren van automatische bewapening is inherent aan de inzet van deze eenheden.
De beslissing van het bevoegd gezag tot inzet van deze eenheden behelst onder de gewijzigde
Ambtsinstructie het gegeven dat deze eenheden automatische bewapening meevoeren.
Voorts is hierbij van belang dat het in veel gevallen, zowel voor het bevoegde gezag als voor de
politie of de Koninklijke marechaussee, zeer lastig is om vooraf in te schatten of het afgeven van
automatische vuur noodzakelijk kan zijn. Deze inschatting kan vaak pas kort voor of tijdens de
daadwerkelijke inzet worden gemaakt en omvat slechts het omzetten van de zogenoemde

21

Artikel 11 van het Besluit beheer politie.
Stcrt. 2015, 18913.
23
Stb. 1994, 275, blz. 18.
22

8

vuurregelaar op het vuurwapen. Hiermee kan de ambtenaar een keuze maken om semiautomatisch (schot voor schot) of automatisch te schieten. De teams en eenheden die van
dergelijke wapens gebruik maken zijn goed getraind en in staat om, aan de hand van artikel 7,
eerste en zevende lid, Politiewet 2012 en de criteria in de Ambtsinstructie, in te schatten of het
gebruik van automatisch vuur in een bepaalde situatie noodzakelijk is.
Gelet op het vorenstaande zijn de bepalingen voor het meevoeren van automatische wapens
komen te vervallen. De inzet van voornoemde teams en eenheden is met voldoende waarborgen
omgeven. Het criterium voor het gebruik van automatisch vuur blijft onder de nieuwe
Ambtsinstructie nagenoeg gelijk als onder de oude Ambtsinstructie, namelijk uitsluitend ter
afwending van direct gevaar voor het leven van personen of voor het ontstaan van zwaar
lichamelijk letsel.
Het vervallen van de bepalingen voor het meevoeren van automatische wapens (artikel 8, tweede
tot en met vierde lid, van de oude Ambtinstructie) houdt niet in dat automatische bewapening
onder de Ambtsinstructie voor andere doeleinden kan worden gebruikt. Artikel 8 van de
Ambtsinstructie regelt namelijk dat het gebruik van automatisch vuur uitsluitend is toegestaan
aan ambtenaren die dienstdoen bij een aanhoudings- en ondersteuningsteam, behoren tot een
bijstandseenheid als bedoeld in artikel 59 van de Politiewet 2012, of zijn belast met de bewaking
en beveiliging van personen en objecten. De taken waarmee deze eenheden zijn belast komen
overeen met de criteria van artikel 8, tweede lid, van de oude Ambtsinstructie.
Vuurwapens waarmee lange afstandsprecisievuur kan worden afgegeven (artikel 9)
Het gebruik van een vuurwapen waarmee lange afstandsprecisievuur kan worden afgegeven was
op grond van artikel 9 van de oude Ambtsinstructie “slechts geoorloofd bij zeer ernstige misdrijven
om direct gevaar voor het leven van personen af te wenden”. Het criterium “bij zeer ernstige
misdrijven” is geschrapt en de formulering van de afweerbevoegdheid (zie paragraaf 2.7) is
gevolgd, net als bij het gebruik van automatisch vuur. Dit komt de eenvoud van de regeling ten
goede. Daarbij heeft het criterium “zeer ernstige misdrijven” geen toegevoegde waarde. Een
misdrijf dat direct gevaar voor het leven van personen met zich brengt, is naar zijn aard een zeer
ernstig misdrijf. De vuurwapens waarmee lange afstandsprecisievuur kan worden afgegeven,
worden alleen gebruikt door de precisieschutters van een bijstandseenheid als bedoeld in artikel
59 van de Politiewet 2012 die, als onderdeel van het reactieconcept, deel uitmaken van de
eenheden die op bepaalde plaatsen in het land preventief aanwezig zijn en in het hele land snel
inzetbaar zijn. Op grond van de Regeling Dienst speciale interventies24 worden zij slechts in
levensbedreigende situaties ingezet.
Het gebruik van een vuurwapen waarmee lange afstandsprecisievuur kan worden afgegeven dient
plaats te vinden onder bevel van de commandant van een bijstandseenheid als bedoeld in artikel
59 van de Politiewet 2012. Voor de duidelijkheid zij hierbij opgemerkt dat lange
afstandsprecisievuur onder bevel van de commandant van een bijstandseenheid iets anders is dan
lange afstandsprecisievuur op bevel van de commandant. Het gehele optreden van een
bijstandseenheid, en daarmee ook het gebruik van geweld, staat onder bevel van de commandant.
Dat betekent niet dat voor het afgeven van lange afstandsprecisievuur (telkens) een separaat
bevel gegeven behoeft te worden.
Meevoeren van vuurwapens waarmee lange afstandsprecisievuur kan worden afgegeven (tweede
tot en met vierde lid van artikel 9 oude Ambtsinstructie)
De argumentatie voor het laten vervallen van de regels voor het meevoeren van automatische
wapens (zie hiervoor onder ‘Meevoeren van vuurwapens waarmee automatisch kan worden
geschoten) geldt eveneens voor de bepalingen voor het meevoeren van een vuurwapen waarmee
lange afstandsprecisievuur kan worden afgegeven. Deze wapens worden namelijk alleen gebruikt
door de precisieschutters van een bijstandseenheid als bedoeld in artikel 59 van de Politiewet
2012. Ook voor deze precisieschutters geldt dat zij permanent vuurwapens moeten kunnen
meevoeren om snel inzetbaar te zijn.
Ter hand nemen (artikelen 1, vierde lid, onder s, en 10)
In verband met de herformulering van de artikelen 8 en 9 is ook artikel 10 gewijzigd en is in
artikel 1, vierde lid, onder s, de definitie dienstpistool opgenomen. De voorschriften ter zake van
het ter hand nemen van het vuurwapen zijn toegespitst op het dienstpistool. Het dienstpistool zit
immers in het holster aan de koppel en zal eerst ter hand moeten worden genomen
24

Stcrt 2017, 13163.

9

(vuistvuurwapen) voordat het gebruikt kan worden. Dit in tegenstelling tot de
schoudervuurwapens die bij de politie en Koninklijke marechaussee in gebruik zijn.
Schoudervuurwapens worden doorgaans op het lichaam gedragen en vastgehouden, waarmee ze
in feite doorlopend in de hand liggen. In het gewijzigde artikel 1, eerste lid, onderdeel b, van het
Besluit bewapening en uitrusting politie volgt welk soort pistool de politie als dienstpistool mag
gebruiken.
2.2 Niet-penetrerende projectielen (hoofdstuk 2, paragraaf 2a, van de Ambtsinstructie)
In de titel van paragraaf 2a van hoofdstuk 2 van de Ambtsinstructie en de artikelen 11 tot en met
11b is de term “niet-penetrerende munitie” vervangen door “niet-penetrerende projectielen”,
omdat munitie middels een vuurwapen wordt afgeschoten, terwijl niet-penetrerende projectielen
ook op andere wijze kunnen worden verschoten. Om die laatste reden is de term “vuurwapen”
vervangen door wapen.
Voor de duidelijkheid zij opgemerkt dat alleen het gebruik van toegelaten projectielen is
toegestaan. Het gebruik van niet-penetrerende projectielen biedt de ambtenaar meer
mogelijkheden om fysiek contact te voorkomen of een persoon over een grotere afstand tijdelijk
uit te schakelen dan bij de wapenstok en pepperspray mogelijk is. Niet-penetrerende projectielen
zijn ontworpen om een persoon met de nodige impact te treffen zonder het lichaam binnen te
dringen.
Bij de politie en de Koninklijke marechaussee zijn de afgelopen jaren verschillende nieuwe soorten
niet-penetrerende projectielen in gebruik genomen die met een vuurwapen of een luchtdrukwapen
kunnen worden afgeschoten, te weten Brügger & Thomet Rubber Shot Cartridge 40 mm (waarmee
per schot 28 rubber kogeltjes met een diameter van 15 mm kan worden afgeschoten) en het FN303 systeem (een luchtdrukwapen waarmee projectielen worden afgeschoten die bij inslag uiteen
vallen en pepperspray, afwasbare verf of niet-afwasbare verf bevatten). Door het gebruik van
dergelijke niet-penetrerende projectielen kan effectiever en met minder verwondingen dan bij het
gebruik van een gewoon vuurwapen worden opgetreden tegen onder meer personen die in
ernstige mate de openbare orde verstoren en niet direct kunnen worden aangehouden of ter
verspreiding van samenscholingen of volksmenigten die een ernstige en onmiddellijke bedreiging
vormen voor personen of zaken. De oude Ambtsinstructie (artikel 11a) bood onvoldoende
mogelijkheden om niet-penetrerende projectielen te gebruiken in situaties waarin het aanwenden
van geweld op een grotere afstand noodzakelijk is en het vuurwapen, gelet op de eisen van
proportionaliteit en subsidiariteit, minder of niet geschikt is. Met de wijziging van paragraaf 2a
(niet-penetrerende projectielen) en de toevoeging van een aantal situaties waarin nietpenetrerende munitie gebruikt mag worden is beoogd een algemeen kader te geven voor het
gebruik van de grote diversiteit aan niet-penetrerende projectielen die in gebruik zijn of mogelijk
in de toekomst in gebruik zullen worden genomen.
Naast de situaties genoemd in artikel 11a, onderdelen a en b, van de oude Ambtsinstructie die
zien op aanhouding van een persoon zijn de volgende vier situaties toegevoegd waarin het
geoorloofd is een wapen te gebruiken dat is geladen met niet-penetrerende munitie:
- om een persoon die de openbare orde in ernstige mate verstoort en niet direct kan worden
aangehouden, tijdelijk weerloos te maken of te markeren, ten einde hem later aan te houden,
- ter verspreiding van samenscholingen of volksmenigten, die een ernstige en onmiddellijke
bedreiging vormen voor de veiligheid van personen of zaken,
- ter verdediging tegen of voor het onder controle brengen van agressieve dieren, of
- om direct gevaar voor het leven van personen of voor het ontstaan van zwaar lichamelijk letsel
af te wenden.
Het gebruik van niet-penetrerende projectielen tegen personen buiten de gevallen ter aanhouding
wordt in deze gevallen gerechtvaardigd geacht in het licht van de handhaving van de openbare
orde, de veiligheid van personen of zaken dan wel ter afwending van direct gevaar voor het leven
van personen of voor het ontstaan van zwaar lichamelijk letsel.
Het gebruik van niet-penetrerende projectielen bij ernstige ordeverstoringen is gebonden aan
toestemming van het bevoegd gezag en vindt plaats in opdracht van de meerdere (artikel 11a,
tweede lid). Met het toestemmingsvereiste wordt beoogd het bevoegd gezag zeggenschap te
geven over de inzet van deze geweldsmiddelen ter handhaving van de openbare orde in een
concreet geval.
Om te voorkomen dat niet-penetrerende projectielen die specifiek bedoeld zijn voor gebruik tegen
een persoon, worden gebruikt tegen groepen, is bepaald dat projectielen die bestemd zijn om een

10

persoon tijdelijk weerloos te maken of te markeren, niet worden gebruikt voor de verspreiding van
samenscholingen of volksmenigten. De impact van dergelijke projectielen is te groot om deze
ongericht in te zetten. Het tweede lid laat echter onverlet dat in het kader van de
afweerbevoegdheid, van niet-penetrerende projectielen gebruik gemaakt mag worden. Het
voornemen bestaat om in het Aanwijzingsbesluit bewapening en uitrusting politie expliciet op te
nemen welke niet-penetrerende projectielen specifiek zijn bedoeld voor het gebruik tegen
personen. De afweerbevoegdheid is nader toegelicht in paragraaf 2.7.
2.3 Pepperspray (hoofdstuk 2, paragraaf 2b, van de Ambtsinstructie)
De criteria voor het gebruik van pepperspray in artikel 12a, tweede lid, en artikel 12c van de oude
Ambtsinstructie, gaven invulling aan de begrippen proportionaliteit en subsidiariteit bij het gebruik
van pepperspray. Zonder afbreuk te doen aan laatstgenoemde begrippen, is het handhaven van
deze criteria om meerdere redenen niet langer wenselijk.
In de eerste plaats ontstond door de criteria een proportionaliteit paradox. Aan de ene kant was
het gebruik van pepperspray categorisch verboden tegen personen behorende tot risicogroepen.
Aan de andere kant deden zich in de praktijk situaties voor waarbij ambtenaren ten gevolge van
dat categorisch verbod een geweldsmiddel moesten gebruiken waarbij de kans op letsel groter was
dan de kans op letsel bij het gebruik van pepperspray. Een voorbeeld is een potige zeventigjarige
die dreigt met een slagwapen of steekwapen. Door het verbod op het gebruik van pepperspray
moet in zo’n geval de surveillancehond of ultiem het vuurwapen worden ingezet. Dit terwijl het
gebruik van pepperspray wellicht afdoende was geweest.
In de tweede plaats wekten de criteria ten onrechte de schijn dat het gebruik van pepperspray
proportioneel was tegen andere personen dan tegen personen te wiens aanzien het gebruik
categorisch was verboden. De Ambtsinstructie regelt de ondergrens voor het gebruik van
geweldsmiddelen. Indien het gebruik van geweld is geboden, dient de ambtenaar bovenop de in de
Ambtsinstructie vastgelegde ondergrens te overwegen of het gebruik van een geweldsmiddel in
een concreet geval proportioneel en subsidiair is. Naast de criteria zijn immers legio situaties
denkbaar waarin het gebruik van pepperspray niet proportioneel of subsidiair is. Door het
schrappen van de criteria wordt de ambtenaar meer dan voorheen gedwongen bij het gebruik van
pepperspray in alle gevallen de beginselen van proportionaliteit en subsidiair in volle omvang mee
te nemen in zijn overweging om pepperspray daadwerkelijk in te zetten.
Voorts zijn de criteria onvoldoende duidelijk in het licht van de voorgestelde strafbaarstelling van
overtreding van de geweldsinstructie. In hoofdstuk 1 is het belang van zo duidelijk mogelijke
voorschriften in de Ambtsinstructie al onderstreept. Voor de burger moet duidelijk zijn wanneer en
welke geweld- en vrijheidsbeperkende middelen kunnen worden gebruikt of ingezet. Ook voor de
ambtenaar is een zo precies mogelijke formulering van belang. Het moet duidelijk zijn hoe hij
dient te handelen omdat daardoor voorzienbaar is met welk handelen of nalaten hij zich schuldig
maakt aan een strafbaar feit. Daartoe behoren niet criteria als een persoon die zichtbaar zwanger
is of ouder is dan 65 jaar oud. Of iemand zichtbaar zwanger is of ouder is dan 65 jaar is in de
praktijk niet altijd eenvoudig vast te stellen en om deze reden is het onwenselijk de criteria te
handhaven.
Het schrappen van artikel 12a, tweede lid, van de oude Ambtsinstructie, betekent nadrukkelijk niet
dat het gebruik van pepperspray tegen deze categorieën van personen zonder meer is toegestaan,
maar slechts dat de toepassing ervan afhankelijk is van de concrete afweging in het specifieke
geval van proportionaliteit en subsidiariteit, en van redelijkheid en gematigdheid. De nadere
normering wordt in het licht van het voorgaande niet langer nodig en wenselijk geacht. In de
training en opleiding van ambtenaren wordt, mede met het oog op het ongewenst gebruik tegen
kwetsbare personen, onverminderd aandacht besteed aan het proportioneel en subsidiair gebruik
van pepperspray.
Naast de criteria voor het gebruik ervan hebben veel geweldmiddelen specifieke gebruiks- en
veiligheidsinstructies waaraan bij de opleiding en training nadrukkelijk aandacht moet worden
besteed. Het is ondoenlijk en onwenselijk om dergelijke instructies voor elk geweldmiddel in de
Ambtsinstructie op te nemen. In dit licht is dan ook artikel 12c komen te vervallen.
2.4 Stroomstootwapens (hoofdstuk 2, paragraaf 2c, van de Ambtsinstructie)

11

Van 1 mei 2009 tot 1 mei 2011 heeft bij de aanhoudings- en ondersteuningsteams van de politie
en de Koninklijke marechaussee een proef plaatsgevonden met een stroomstootwapen van het
merk Taser. Dit geweldmiddel is in gebruik bij veel (specialistische) politiediensten binnen en
buiten Europa. De ervaringen met dit stroomstootwapen tijdens de proefperiode waren positief.
Met een minimum aan geweld en gering letsel is men in staat om gevaarlijke (suïcidale) personen
te overmeesteren. Ook het risico op letsel bij leden van de aanhoudings- en ondersteuningsteams
wordt hierdoor verminderd. Naar aanleiding van de positieve evaluatie is het stroomstootwapen op
1 mei 2011 toegevoegd aan de standaardbewapening van de aanhoudings- en
ondersteuningsteams van de politie en de Koninklijke marechaussee. Gelet hierop is aanleiding
gezien de regels over het gebruik van het stroomstootwapen in de Ambtsinstructie vast te leggen
(artikelen 12c en 12d).
Ten tijde van het opstellen van onderhavige nota van toelichting vond een proef plaats met het
stroomstootwapen van het merk Taser bij enkele basisteams van de politie. De looptijd van deze
proef is van 1 februari 2017 tot 31 januari 2019. Na afloop van die proef zal besluitvorming
plaatsvinden over het toevoegen van het stroomstootwapen aan de bewapening van iedere
politieambtenaar25. Onderhavige wijzigingsregeling heeft geen betrekking op het toevoegen van
het stroomstootwapen aan de bewapening van de ambtenaar. Deze wijzigingsregeling geeft
slechts regels voor het gebruik van het stroomstootwapen aan ambtenaren waaraan het
stroomstootwapen rechtens is toegekend. Het stroomstootwapen is thans, anders dan in
voornoemde proef, uitsluitend toegekend aan ambtenaren die behoren tot een aanhoudings- en
ondersteuningsteam. Indien wordt besloten het stroomstootwapen aan de bewapening van de
ambtenaar toe te voegen, zal zulks moeten worden geregeld in het Besluit Bewapening en
uitrusting politie.
Bij gebruik in de schietmodus verstoort het stroomstootwapen de communicatie tussen de
hersenen en de spieren waardoor de getroffen persoon verstijft en tijdelijk niet in staat is om zich
te bewegen. Het stroomstootwapen schiet twee pijltjes af, die met een stroomdraad zijn
verbonden aan het wapen. Samen vormen de pijltjes elektroden die een hoge elektrische spanning
leveren. Naar de risico’s bij het gebruik van stroomstootwapens is door onder andere het
ministerie van Binnenlandse Zaken in het Verenigd Koninkrijk en het ministerie van Justitie in de
Verenigde Staten veel onderzoek gedaan.26 Hieruit blijkt dat bij correct gebruik het risico op
blijvend lichamelijk letsel erg klein is. Zo geeft een stroomstootwapen van het merk Taser
weliswaar stroomstoten met een hoge spanning (in eerste instantie 50.000 volt en daarna
gedurende vijf seconden 1200 volt), maar met een zeer lage stroomsterkte (2,1 milli-ampère). Ter
vergelijking: een kerstlichtje werkt op een stroomsterkte van één ampère (1.000 milli-ampère).
Het vorenstaande laat onverlet dat er aan ieder gebruik van geweld risico’s kleven en dat uiteraard
niet meer geweld mag worden toegepast dan strikt noodzakelijk is. Het grootste risico bij het
gebruik van een stroomstootwapen is gelegen in het feit dat een persoon tegen wie een
stroomstootwapen wordt ingezet ongelukkig ten val kan komen en daarbij (ernstig) letsel kan
oplopen. Aan dit risico en aan andere aan het gebruik verbonden risico’s wordt uitdrukkelijk
aandacht besteed in de verplichte opleiding van ambtenaren die met een stroomstootwapen zullen
worden uitgerust.
Het stroomstootwapen is qua geweldsniveau vergelijkbaar met het gebruik van pepperspray en de
wapenstok. Voor de criteria voor het gebruik van het stroomstootwapen is aangesloten bij de
criteria van het gebruik van deze geweldmiddelen, met dien verstande dat het criterium bij de
wapenstok om een persoon op afstand te houden die een ambtenaar in diens taakuitoefening
belemmert of die geen gehoor geeft aan een bevoegd gegeven bevel of vordering voor het
stroomstootwapen te verstrekkend wordt geacht.
Te onderscheiden van het gebruik van het stroomstootwapen in de schietmodus, kan het
stroomstootwapen worden gebruikt in de schokmodus. Bij het gebruik in de schokmodus wordt het
stroomstootwapen onmiddellijk tegen het lichaam van de betrokkene geplaatst. Middels de
schokmodus kan de betrokkene een pijnprikkel worden toegediend. Bij voornoemde proef met het
stroomstootwapen zijn ervaringen opgedaan met het gebruik van een stroomstootwapen. Hieruit
volgt dat het gebruik van de schokmodus, anders dan het gebruik van de schietmodus, beperkt
effectief is.27 Om die reden wordt het wenselijk geacht het gebruik van het stroomstootwapen in
25
26

27

Kamerstukken II, 2018-2019, 29628, nr. 823.
Zie de sites www.gov.uk (Home Office/ Taser) en www.nij.gov (conducted energy devices).

Kamerstukken II, 2017–2018, 29 628, nr. 779, bijlage 843960, blz. 60.

12

de schokmodus uitsluitend toe te staan ter afwending van direct gevaar voor het leven van
personen of voor het ontstaan van zwaar lichamelijk letsel. De afweerbevoegdheid is in paragraaf
2.7 toegelicht. Ook is het gebruik van het stroomstootwapen in de schokmodus geoorloofd ter
verdediging tegen of voor het onder controle brengen van agressieve dieren. Zie in dit verband
ook hoofdstuk 5, Consultatie, onder Stroomstootwapen.
Uit voornoemde evaluatie, de consultatiereacties op het ontwerpbesluit en het maatschappelijk
debat bleek dat, naast zorgen over het gebruik van het stroomstootwapen in de schokmodus, ook
zorgen bestaan over het gebruik van het stroomstootwapen in GGZ-instellingen, de tijdsduur van
het gebruik van het stroomstootwapen op het lichaam van betrokkene, en het gebruik van het
stroomstootwapen op het lichaam van betrokkenen die door te zijn geboeid of anderszins reeds
fysiek onder controle zijn van ambtenaren. Te dien aanzien wordt het volgende opgemerkt. De
Ambtsinstructie biedt geen grondslag voor het gebruik van het stroomstootwapen voor louter het
toedienen van medicijnen in een GGZ-instelling of andersoortige instelling. Indien het gebruik van
het stroomstootwapen is geboden, mag het stroomstootwapen niet langer worden gebruikt dan
strikt noodzakelijk. Zulks blijft een casuïstische overweging. Het stroomstootwapen mag niet
worden gebruikt indien met het gebruik van een minder ingrijpend geweldsmiddel kan worden
volstaan of omdat het boogde doel dit niet rechtvaardigt. Dat laatste is bijvoorbeeld het geval
indien betrokkene is opgesloten in een gesloten ruimte en daardoor geen gevaar vormt dat noopt
tot de inzet van het stroomstootwapen. Het gebruik van het stroomstootwapen –evenals het
gebruik van ieder ander geweldsmiddel– is gelet op de proportionaliteitsregel nimmer geoorloofd
tegen betrokkenen die door te zijn geboeid of anderszins reeds onder controle zijn van
ambtenaren. Door het stellen van nadere regels aan het gebruik van het stroomstootwapen en het
aanscherpen van de toelichting op die regels, wordt het gebruik van het stroomstootwapen
gereguleerd in lijn met genoemde opmerkingen.
2.5 Wapenstok (hoofdstuk 2, paragraaf 2d, van de Ambtsinstructie)
Hoewel het gebruik van de wapenstok als ingrijpender wordt ervaren dan het gebruik van
pepperspray28 en het ook een grotere kans op letsel met zich brengt,29 was het gebruik van de
wapenstok niet in de oude Ambtsinstructie genormeerd en dat van pepperspray wel (artikelen
12a-12c van de oude Ambtsinstructie). Voor de beoordeling van de rechtmatigheid van
geweldgebruik met de wapenstok moest daarom worden teruggevallen op de in artikel 7 van de
Politiewet 2012 opgenomen eisen van proportionaliteit en subsidiariteit, en van redelijkheid en
gematigdheid. Mede in het licht van het advies30 van de Afdeling advisering van de Raad van State
om het gebruik van de verschillende geweldmiddelen zo mogelijk in de Ambtsinstructie nader te
normeren in verband met voornoemde Wet geweldsaanwending opsporingsambtenaar is er voor
gekozen om ook het gebruik van de wapenstok in de Ambtsinstructie op te nemen en te normeren.
Hiermee is zo veel mogelijk voorzienbaar in welke gevallen het gebruik van de wapenstok is
geoorloofd en wanneer niet.
Omdat het gebruik van de wapenstok qua geweldsniveau nabij pepperspray en het
stroomstootwapen gepositioneerd kan worden in het geweldscontinuüm,31 is aansluiting gezocht
bij de voorwaarden voor het gebruik van pepperspray en het stroomstootwapen, met dien
verstande dat pepperspray en het stroomstootwapen dat op dit moment in gebruik is bij de politie
niet, en de wapenstok juist wel geschikt is voor het gebruik ter handhaving van de openbare orde
(artikel 12e, onderdeel d). Gebruik van de wapenstok is geoorloofd om personen op afstand te
houden wanneer zij een ambtenaar in zijn taakuitoefening belemmeren of geen gehoor geven aan
een bevoegd gegeven bevel of vordering (artikel 12e, onderdeel c). Naast het gebruik van de
wapenstok om een persoon aan te houden ten aanzien van wie redelijkerwijs mag worden
aangenomen dat hij een voor onmiddellijk gebruik gereed zijnd wapen bij zich heeft en dit tegen
een persoon zal gebruiken of om een persoon aan te houden die zich aan aanhouding,
voorgeleiding of andere rechtmatige vrijheidsbeneming tracht te onttrekken of heeft onttrokken
(artikel 12e, onderdeel a) vormt een dergelijk optreden ter handhaving van de openbare orde in
de praktijk de belangrijkste categorie van gevallen waarin gebruik wordt gemaakt van de
wapenstok.32 Ten slotte is gebruik van de wapenstok geoorloofd ter afwending van ernstig gevaar
voor eigen of eens anders lijf. Deze afweerbevoegdheid wordt nader toegelicht in paragraaf 2.7.

28

Verantwoord politiegeweld, blz. 51-52.
WODC 2012, Politiële bewapening in perspectief, blz. 75.
30
Kamerstukken II 2016-2017, 34 641, nr. 4.
31
Stb. 2002, 174, blz. 4.
32
Politiële bewapening in perspectief, blz. 53.
29

13

Artikel 12f bevat een specifieke waarschuwingsplicht voor de inzet van de wapenstok. Doorgaans
waarschuwt de ambtenaar voordat hij de wapenstok tegen een persoon zal gebruiken. Staat hij
met meerdere collega’s ten overstaan van een menigte dan zal de waarschuwing door een
meerdere worden gegeven.
2.6 Overige geweldmiddelen (hoofdstuk 2, paragraaf 3, van de Ambtsinstructie)
Voor de toelichting op de wijzigingen in de bestaande artikelen 13 (traangas) en 16 (de elektrische
wapenstok) van paragraaf 3 wordt verwezen naar de artikelsgewijze toelichting (artikel I,
wijzigingsonderdelen P en S).
Inzet van honden
In dit algemeen deel worden de artikelen 15-15b over de inzet van honden toegelicht.
De Nationale ombudsman heeft in enkele rapporten gewezen op het ontbreken van nadere
regelgeving omtrent de inzet van politiehonden (surveillancehond en de AOT-hond) als
geweldmiddel.33 De Nationale ombudsman constateert dat de Ambtsinstructie geen precisering
bevat wanneer of onder welke voorwaarden de surveillancehond mag worden ingezet als
geweldmiddel. Voor de toetsing van (de noodzaak van) de inzet van dit geweldmiddel moet
daardoor worden teruggevallen op de beginselen van proportionaliteit en subsidiariteit (artikel 7
van de Politiewet 2012). De Nationale ombudsman is van oordeel dat – gelet op het feit dat het
geven van een bijtopdracht aan een politiehond moet worden aangemerkt als een zwaar
geweldmiddel en mede gelet op de mogelijk ernstige gevolgen die dit voor een burger kan hebben
– het ontbreken van verdere regelgeving hierover de burger onvoldoende waarborgen biedt. Dit
heeft de Nationale ombudsman ertoe gebracht om de minister in overweging te geven om in
nadere regelgeving vast te leggen wanneer en onder welke voorwaarden tot de inzet van een
diensthond mag worden overgegaan.
In het rapport “Verantwoord politiegeweld” heeft de Nationale ombudsman voorts een aantal
criteria geformuleerd voor het inzetten van een politiehond.34 De Nationale ombudsman acht de
inzet van een politiehond geoorloofd:
“- bij gevaar voor de veiligheid van politieambtenaren of derden, bijvoorbeeld bij hevig fysiek
verzet bij de aanhouding gericht tegen politieambtenaren;
- bij een vluchtende verdachte waarbij sprake is van een ernstig ingrijpend misdrijf, zoals een
(woning)inbraak, maar niet in geval van minder ernstige delicten;
- en als er geen minder ingrijpend middel voorhanden is;
- en na vordering/bevel (indien aan de orde) en een waarschuwing.”
Naar aanleiding van de bevindingen van de Nationale ombudsman heeft de toenmalige Minister
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties het toenmalige Korpsbeheerdersberaad verzocht te
adviseren over de inzetcriteria voor surveillancehonden en AOT-honden. Dit heeft geleid tot de
instelling van een werkgroep die in december 2009 het rapport ‘De gebeten hond. Adviesrapport
betreffende inzetcriteria voor surveillancehonden en AOE-honden’ heeft uitgebracht. De
aanbevelingen in dit adviesrapport worden sindsdien gebruikt door hondengeleiders en
beoordelaars van politiegeweld bij de politie en het openbaar ministerie. Tot vastlegging in de
Ambtsinstructie was het evenwel nog niet gekomen. De huidige algehele herziening van de
Ambtsinstructie wordt daarom aangegrepen om de inzet van honden als geweldmiddel nader te
normeren in de regelgeving.
Onder de oude Ambtsinstructie was de inzet van de surveillancehond geoorloofd bij de
surveillancedienst en bij het optreden van de mobiele eenheid. Aan deze situaties is toegevoegd
het bewaken en beveiligen van personen, objecten en diensten, teneinde buiten twijfel te stellen
dat ook bij de uitvoering van die politietaak gebruik kan worden gemaakt van een
surveillancehond als geweldmiddel. De term politie-surveillancehond is vervangen door
surveillancehond, omdat ook de Koninklijke marechaussee gebruik maakt van surveillancehonden.
In artikel 15a worden criteria gegeven voor de inzet van de surveillancehond en de AOT-hond als
geweldmiddel. Artikel 15b bevat een specifieke waarschuwingsplicht voor die inzet, zoals die ook
bestaat voor het gebruik van bijvoorbeeld vuurwapens. De waarschuwing wordt met luide stem of
op andere niet mis te verstane wijze gegeven. Indien de surveillancehond of de AOT-hond wordt
ingezet ter verspreiding van een samenscholing of volksmenigte, wordt de waarschuwing op een

33
34

No 2009/076 en No 2011/264.
Verantwoord politiegeweld, blz. 36.

14

dusdanige wijze gegeven dat de persoon of personen uit de samenscholing of volksmenigte
waartegen de hond daadwerkelijk wordt ingezet, de waarschuwing ontvangen en de kans hebben
hun gedrag daarop aan te passen. Hoewel de waarschuwingsplicht in artikel 15b de
surveillancehond en de AOT-hond als zodanig benoemt, schrijft het artikel niet de uit te spreken
tekst van de waarschuwingsplicht voor. De waarschuwing behoeft derhalve niet gespecificeerd te
worden naar het type hond dat wordt ingezet.
Het inzetten van een hond als geweldmiddel geldt als een zwaar middel dat ernstige gevolgen – in
termen van (zwaar) lichamelijk letsel – kan hebben voor de betrokken persoon. Het inzetten van
de hond kan in het geweldscontinuüm qua geweldsniveau net lager dan het vuurwapen worden
gepositioneerd, maar hoger dan de overige geweldmiddelen. Bij het formuleren van voorwaarden
voor de inzet van honden als geweldmiddel is daarmee rekening gehouden, en is voor een deel
aangesloten bij de criteria voor het gebruik van het vuurwapen.
De inzet van de surveillancehond en de AOT-hond als geweldmiddel is op grond van artikel 15a
geoorloofd om een persoon aan te houden ten aanzien van wie redelijkerwijs mag worden
aangenomen dat hij een voor onmiddellijk gebruik gereed zijnd vuurwapen bij zich heeft en dat
tegen personen zal gebruiken dan wel ander geweld tegen personen zal gebruiken. Daarnaast
mogen deze honden als geweldmiddel worden ingezet om een persoon aan te houden die zich aan
aanhouding, voorgeleiding of andere rechtmatige vrijheidsbeneming tracht te onttrekken of heeft
onttrokken en die wordt verdacht van of is veroordeeld voor het plegen van een misdrijf waarop
naar de wettelijke omschrijving een gevangenisstraf van vier jaren of meer is gesteld.
In het ontwerpbesluit zoals dat ter consultatie is aangeboden was het handhaven van de openbare
orde voorbehouden aan de surveillancehond. In haar reactie verzoekt de politie om de aangelijnde
inzet van de surveillancehond ter verspreiding van samenscholingen of volksmenigten die een
ernstige en onmiddellijke bedreiging vormen voor de veiligheid van personen of zaken, uit te
breiden naar de AOT-hond. Bij de inzet van het aanhoudings -en ondersteuningsteam en de AOThond kunnen zich immers ook samenscholingen voordoen. Hierbij valt te denken aan invallen ter
aanhouding in woonwagenkampen of probleemwijken, waar buurtbewoners zich en masse tegen
de politie keren. Voor deze gevallen is ook de AOT-hond geschikt en getraind om het gevaar van
de samenscholing af te wenden. Het is niet doenlijk om in deze gevallen een surveillancehond en
geleider paraat te hebben. Nu de Koninklijke Marechaussee, daartoe uitgenodigd, heeft
aangegeven zich geheel in de reactie van de politie te kunnen vinden, is aan het verzoek
tegemoet gekomen. De Regeling politiehonden35 wordt hierop waar nodig aangepast.
Benadrukt wordt dat de inzet van de surveillancehond en de AOT-hond in het geval van
handhaving van de openbare orde altijd aangelijnd dient te geschieden, teneinde ongericht bijten
van de hond te voorkomen.
In het ontwerpbesluit zoals ter consultatie aangeboden was in artikel 15a, derde lid, bepaald dat
de hond niet als geweldmiddel ter aanhouding van een verdachte mag worden ingezet als de
identiteit van de aan te houden persoon bekend is en redelijkerwijs mag worden aangenomen dat
het uitstel van de aanhouding geen onaanvaardbaar te achten gevaar voor de rechtsorde met zich
brengt. Deze beperking hield in dat een op heterdaad betrapte verdachte waarvan de identiteit
bekend is, slechts met behulp van de hond mag worden aangehouden indien de aanhouding geen
uitstel duldt. Het vuurwapenartikel kent een, uit de oude Ambtsinstructie overgenomen,
vergelijkbare bepaling (artikel 7, tweede lid, Ambtsinstructie). Naar aanleiding van de
consultatiereacties van de politie en de Nederlandse politiebond (hierna: NPB) is nader gekeken
naar de ‘identiteitsbepaling’ en de inzet van de surveillance- en AOT-hond in de praktijk. Op basis
van de praktijkervaring van politie en Koninklijke marechaussee moet geconcludeerd worden dat
deze bepaling geen toegevoegde waarde heeft. Zo is de inzet van een AOT-hond als geweldmiddel
verbonden aan de inzet van een aanhoudings-en ondersteuningsteam of een bijstandseenheid. De
inzet van deze eenheden is gekoppeld aan “levensbedreigende omstandigheden” die tegen de
politie of anderen dreigen. Pas na toestemming van het bevoegd gezag worden deze
gespecialiseerde teams en eenheden ingezet. In deze gevallen kan op voorhand al gesteld worden
dat uitstel van de aanhouding een onaanvaardbaar gevaar voor de rechtsorde met zich brengt en
heeft de ‘identiteitsbepaling’ dus geen betekenis. Ook de surveillancehond wordt regelmatig
ingezet ter aanhouding buiten heterdaad, als onderdeel van de inzet van een
ondersteuningsgroep. De toestemming van de officier van justitie gaat aan een dergelijke inzet
vooraf. Aangezien deze aanhoudingen planmatig zijn en de verdachten met naam en toenaam
bekend zijn, treft de identiteitsbepaling hier geen doel. In andere gevallen, zoals bij een
35

Regeling politiehonden (Stcrt 2006, 72), zoals laatstelijk gewijzigd (Stcrt 2017, 13163).

15

aanhouding op heterdaad, bieden de eisen van proportionaliteit en subsidiariteit uit artikel 7 en de
overige inzetcriteria voldoende houvast en duidelijkheid. Om deze redenen is besloten de
‘identiteitsbepaling’ in artikel 15a, derde lid, van het ontwerpbesluit, te schrappen.
Voor zowel de surveillancehond als de AOT-hond geldt dat de inzet als geweldmiddel, naast de
hiervoor genoemde gevallen, tevens is toegestaan om direct gevaar voor het leven van personen
of voor het ontstaan van zwaar lichamelijk letsel af te wenden. Deze afweerbevoegdheid wordt
nader toegelicht in paragraaf 2.7.
2.7 Afweerbevoegdheid (artikelen 7, eerste lid, onderdeel f, 8, 9, 11a, eerste lid,
onderdeel f, 12a, onderdeel d, 12c, eerste lid, onderdeel d, en tweede lid, onderdeel b,
12e, onderdeel e, en 15a, eerste lid, onderdeel c)
Het gebruik van geweldmiddelen was in de oude Ambtsinstructie zodanig genormeerd dat de
ruimte beperkt was om vanuit een uit de taak voortvloeiende bevoegdheid in te grijpen in een
gevaarsituatie, anders dan waarvoor in de oude Ambtsinstructie een expliciete
geweldsbevoegdheid was gegeven, gericht tegen hemzelf dan wel een ander. Deze situatie is niet
wenselijk. Juist waar de taak van de ambtenaar hem in gevaarsituaties brengt en waar de
samenleving handelend optreden van de ambtenaar eist, mag van de overheid verwacht worden
dat de ambtenaar van voldoende bevoegdheden wordt voorzien om die belangrijke en risicovolle
taak ook adequaat te kunnen uitvoeren. De ambtenaar dient bevoegd te zijn geweld tegen hemzelf
of anderen tijdens de uitoefening van zijn taak te voorkomen of te beëindigen, zo nodig door zelf
gebruik te maken van geweld. Daarom wordt de ambtenaar de bevoegdheid toegekend van de
hem toegekende geweldmiddelen gebruik te maken ter afwending van direct gevaar dat
redelijkerwijs zwaar lichamelijk letsel of de dood van personen tot gevolg kan hebben.
Deze afweerbevoegdheid schept de mogelijkheid voor de ambtenaar om vanuit zijn taakstelling
bevoegdelijk in te grijpen in een gevaarsituatie die tegen de ambtenaar zelf, een derde of door de
betrokkene tegen zichzelf is gericht.
De eisen van proportionaliteit en subsidiariteit, en van redelijkheid en gematigdheid, zijn onverkort
van toepassing op de uitoefening van de afweerbevoegdheid. De ambtenaar dient zich derhalve
telkens af te vragen of de risico’s en de gevolgen van het geweldgebruik in verhouding zijn met
het te bereiken doel. Daarbij dient hij ook de risico’s voor omstanders en andere betrokken
ambtenaren mee te wegen. Daarnaast moet het doel niet met een ander, minder ingrijpend middel
kunnen worden bereikt, terwijl van het gekozen middel bovendien op de minst ingrijpende wijze
gebruik gemaakt dient te worden. Van de ambtenaar mag op grond van diens opleiding en training
verwacht worden dat hij deze afweging op professionele wijze zal maken.
Van de afweerbevoegdheid mag gebruik worden gemaakt indien sprake is van een direct gevaar
dat redelijkerwijs de dood van personen of het ontstaan van zwaar lichamelijk letsel tot gevolg kan
hebben. Uit het vereiste van “direct gevaar” vloeit voort dat sprake dient te zijn van een uit feiten
en omstandigheden voortvloeiend concreet en serieus risico, welk risico zich – naar redelijkerwijs
mag worden aangenomen – op zodanig korte termijn zal verwezenlijken dat niet van onmiddellijk
daadkrachtig ingrijpen kan worden afgezien.
Van een “gevaar voor het leven van personen of voor het ontstaan van zwaar lichamelijk letsel” is
sprake indien redelijkerwijs mag worden aangenomen dat dit het gevolg zal zijn indien van
ingrijpen wordt afgezien. Het beperkt zich niet alleen tot de ambtenaar zelf. Ook in het geval
sprake is van gevaar voor het leven van andere personen of voor het ontstaan van zwaar
lichamelijk letsel bij andere personen mag gebruik worden gemaakt van de afweerbevoegdheid.
Omdat van de afweerbevoegdheid slechts gebruik mag worden gemaakt in ernstige
gevaarsituaties, zal naar verwachting vooral naar het vuurwapen worden gegrepen om het gevaar
af te wenden. Dat neemt niet weg dat ook van andere geweldmiddelen gebruik gemaakt zou
kunnen worden. De afweerbevoegdheid is daarom bij de volgende geweldmiddelen in de
Ambtsinstructie opgenomen:
- vuurwapen (artikelen 7, eerste lid onderdeel f), 8 en 9),
- wapen dat is geladen met niet-penetrerende projectielen (artikel 11a, eerste lid, onderdeel f),
- pepperspray (artikel 12a, onderdeel d)
- stroomstootwapen (artikel 12c, eerste lid, onderdeel d, en tweede lid, onderdeel b)
- wapenstok (artikel 12e, onderdeel e)
- surveillancehond en AOT-hond (artikel 15a, eerste lid, onderdeel c).

16

De navolgende, niet uitputtend bedoelde, voorbeelden kunnen dienen ter illustratie van de
afweerbevoegdheid. Hierbij geldt dat de ambtenaar uiteraard kiest voor het minst zware
geweldmiddel waarmee het gevaar kan worden afgewend, maar onder omstandigheden kan hij
genoodzaakt zijn, zijn vuurwapen te gebruiken.
Indien een ambtenaar die ter plaatse is vanwege een burenruzie plotseling wordt aangevallen door
een agressieve persoon met een slagwapen, dan is hij op grond van de afweerbevoegdheid
bevoegd daarop met gebruikmaking van een geweldsmiddel te reageren. Gelet op de ernst van de
gevolgen die een aanval met een slagwapen met zich mee kan brengen, is ingrijpen met
gebruikmaking van het vuurwapen gerechtvaardigd. Dit vuurwapengebruik kan bestaan uit het
richten van het vuurwapen, het lossen van een waarschuwingsschot, het gericht vuren op de
benen en in het uiterste geval het vuren op het bovenlichaam. Daarbij dient acht te worden
geslagen op de risico’s voor derden. Proportioneel gebruik van het vuurwapen kan betekenen dat
de persoon in het been wordt geschoten op een moment dat hij nog niet binnen slagafstand van
de ambtenaar is of onmiddellijk zal geraken.
In het huidige tijdsgewricht, waarin sprake is van een substantieel terroristisch dreigingsniveau, is
een ander realistisch scenario dat een ambtenaar die tot taak heeft een bepaald object te
bewaken, zich geconfronteerd ziet met één of meerdere personen die mogelijk een aanslag op
hem of het object willen plegen. In het geval een persoon niet reageert op aanroepingen en
bevelen en op grond van bijkomende omstandigheden (bijvoorbeeld mondelinge uitingen of
fysieke gedragingen) redelijkerwijs mag worden aangenomen dat direct gevaar voor het leven van
personen of voor het ontstaan van zwaar lichamelijk letsel dreigt, dan is de ambtenaar bevoegd
om in te grijpen met gebruikmaking van zijn vuurwapen.
Van de overheid wordt verwacht dat zij het leven van personen beschermt. Dat wordt ook
verwacht indien een persoon een direct gevaar vormt voor zijn eigen leven. In de praktijk worden
ambtenaren geconfronteerd met situaties waarbij personen zichzelf van het leven dreigen te
beroven of zwaar lichamelijk letsel dreigen te berokkenen. Bijvoorbeeld een persoon die van grote
hoogte naar beneden dreigt te springen, zichzelf in brand dreigt te steken, of zichzelf letsel dreigt
te berokkenen met een scherp voorwerp. Deze situaties zijn gevaarlijk voor de betrokkene en voor
de ambtenaar die vanuit zijn taak moet ingrijpen. Het is de taak van de ambtenaar om de
gevaarlijke situatie te beëindigen en de kans op letsel voor zichzelf en de betrokkene zo klein
mogelijk te houden. Daarbij is de ambtenaar op grond van de afweerbevoegdheid bevoegd om
gebruik te maken van de aan hem toegekende geweldsmiddelen.
Doordat in de oude Ambtsinstructie de afweerbevoegdheid ontbrak, voldeed in situaties waarin de
ambtenaar geweld moest gebruiken om gevaar voor zichzelf of voor een ander af te weren niet
aan de in de Ambtsinstructie opgenomen voorwaarden voor gebruik van geweldsmiddelen.
Wanneer deze ambtenaar werd vervolgd voor dit geweldgebruik in de uitoefening van zijn functie,
kon hij niet telkens met succes een beroep doen op de rechtvaardigingsgronden van artikel 42 Sr
(uitvoering van een wettelijk voorschrift of handelen in overeenstemming met de
geweldsinstructie), onder verwijzing naar de geweldsbevoegdheid van artikel 7 van de Politiewet
2012 (dan wel artikel 6 van de Wet op de bijzondere opsporingsdiensten). Het gebruik van
geweldsmiddelen was dan immers in strijd met de nadere voorschriften in de Ambtsinstructie.
Voor de ambtenaar die, al dan niet na een klachtprocedure op grond van artikel 12 van het
Wetboek van Strafvordering, voor zijn handelen strafrechtelijk werd vervolgd, stond dan slechts
een beroep open op noodweer of noodweerexces (artikel 41 Sr).
Om een beroep op noodweer te kunnen doen, moet sprake zijn van een verdedigingshandeling.
Deze verdediging moet gericht zijn tegen een ogenblikkelijke wederrechtelijke aanranding,
waaronder worden begrepen de gedragingen die kunnen worden beschouwd als een feitelijke
aantasting van eigen of eens anders lijf, eerbaarheid of goed, maar ook de gedragingen die een
onmiddellijk dreigend gevaar daarvoor opleveren.36 Dat deze aanranding “ogenblikkelijk” dient te
zijn, houdt in dat deze acuut is en dat niet mag worden geanticipeerd op een eventuele
toekomstige aanranding. De wederrechtelijkheid ziet op het ontbreken van een wettelijke
grondslag.
Een beroep op noodweer kan aan de orde komen wanneer de ambtenaar een onverhoedse aanval
alleen heeft kunnen afwenden door geweld te gebruiken. Hierbij zal het met name gaan om een
aanval tegen de ambtenaar zelf.

36

HR 2 februari 1965, ECLI:NL:HR:1965:AB3466, HR 30 maart 1976, ECLI:NL:HR:1976:AB6419 en HR 15
januari 2008, ECLI:NL:HR:2008:BB7096.

17

Noodweer van de ambtenaar kan echter op gespannen voet staan met de uitoefening van diens
taak, omdat terugdeinzen en vluchten nu juist niet van een ambtenaar wordt verwacht. Het is
immers diens taak in te grijpen en het gevaar af te wenden. Een ambtenaar mag in dat geval niet
worden verweten dat hij zich bewust in die situatie heeft begeven (culpa in causa).
Met het opnemen van een afweerbevoegdheid in de Ambtsinstructie zal een ambtenaar in geval
van strafrechtelijke vervolging veel minder snel een beroep hoeven te doen op noodweer als
strafuitsluitingsgrond, omdat het gebruikte geweld – mits aangewend conform de daaraan
gestelde eisen – is toegestaan onder de Ambtsinstructie. Daardoor kan een succesvol beroep
worden gedaan op artikel 42 Sr.
De politie merkt in de consultatiereactie op het ontwerpbesluit ten aanzien van de
afweerbevoegdheid op dat de formulering “gevaar voor het leven van personen” gebruikt wordt en
op andere plaatsen in het ontwerp de formulering “levensbedreigend”. Benadrukt wordt dat
hiermee geen onderscheid beoogd is.
Deze opmerking heeft overigens aanleiding gegeven nader te kijken naar de verhouding tussen de
formulering “direct gevaar voor het leven van personen” (de afweerbevoegdheid)37 en de
formulering “aanstonds ander levensbedreigend geweld tegen personen” in de betreffende
artikelen. Zoals hiervoor onder hoofdstuk 2, paragraaf 2.1, onder Aanhoudingsvuur, is
aanhoudingsvuur geoorloofd in geval van een persoon ‘vuurwapengevaarlijk’ is of aanstonds
‘levensbedreigend’ geweld tegen personen zal gebruiken (artikel 7, eerste lid, onderdeel a, onder
2).
Het zinsdeel ‘aanstonds ander levensbedreigend geweld tegen personen’ is eveneens toegevoegd
aan de artikelen 11, eerste lid, onderdeel a, 12a, onderdeel a, 12c, eerste lid, onderdeel a, 12e,
onderdeel a, 15a, eerste lid, onderdeel a, die zien op het gebruik van niet-penetrerende
projectielen, pepperspray, het stroomstootwapen, de wapenstok en de surveillance- en AOT-hond.
Het is de vraag of genoemd zinsdeel zich in genoemde artikelen wel verhoudt tot het voorgaande
zinsdeel, nu het voorgaande zinsdeel niet ziet op ‘een voor onmiddellijk gebruik gereed zijnd
vuurwapen’ maar op ‘een voor onmiddellijk gebruik gereed zijnd wapen’.
Door de toevoeging van de woorden ‘ander levensbedreigend geweld’ wordt gesteld dat gebruik
van één van de genoemde geweldsmiddelen tegen een persoon die een voor onmiddellijk gebruik
gereed wapen bij zich heeft en dit tegen personen zal gebruiken, pas is geoorloofd indien het
gebruik van dat wapen levensbedreigendheid ten gevolge heeft. Anders dan bij een vuurwapen,
vloeit uit het gebruik van een andersoortig wapen niet per definitie levensbedreigendheid voort. Nu
de toevoeging van het zinsdeel een onbedoelde beperking met zich brengt, is besloten in
genoemde artikelen het woord levensbedreigend te schrappen.
2.8 Vrijheidsbeperkende middelen en hulpmiddelen (hoofdstukken 4 en 6, paragraaf 5
van de Ambtsinstructie)
Handboeien (artikelen 1, vierde lid, onderdeel f, 4, 22 en 22b)
Op basis van de oude Ambtsinstructie (artikel 22) mochten bij een persoon die rechtens van zijn
vrijheid was beroofd ten behoeve van diens vervoer handboeien worden aangelegd, indien de
feiten of omstandigheden dit redelijkerwijs vereisten met het oog op gevaar voor ontvluchting, dan
wel met het oog op gevaar voor de veiligheid of het leven van de persoon die rechtens van zijn
vrijheid is beroofd, van de ambtenaar of van derden. De genoemde feiten en omstandigheden
konden slechts gelegen zijn in de persoon die van zijn vrijheid is beroofd of in de aard van het
strafbare feit op grond waarvan de vrijheidsbeneming heeft plaats gevonden, een en ander in
samenhang met de wijze en de situatie waarin het vervoer plaatsvindt.
Vanuit de politiepraktijk is aandacht gevraagd voor de regelgeving omtrent handboeien, omdat
deze onvoldoende zou zijn toegesneden op de politiepraktijk en onvoldoende oog zou hebben voor
de veiligheid van de ambtenaar. Artikel 22 van de oude Ambtsinstructie heeft regelmatig geleid tot
situaties waarbij aangehouden verdachten die niet geboeid vervoerd werden, verzet pleegden en
daarna alsnog met moeite geboeid moesten worden. Daarnaast heeft de Nationale ombudsman in
het eerder genoemde rapport “Verantwoord politiegeweld” het volgende opgemerkt omtrent het
gebruik van handboeien:

37
Zie voor vuurwapens de artikelen 7, eerste lid, onderdeel, f, 8 en 9 en de artikelen 11a, eerste lid, onderdeel
f, 12a, onderdeel d, 12c, eerste lid, onderdeel d, en tweede lid, onderdeel b, 12e, onderdeel e en artikel 15a,
eerste lid, onderdeel b, voor de overige geweldmiddelen.

18

“Tijdens het onderzoek en ook gezien het feit dat de Nationale ombudsman relatief veel klachten
ontvangt over het gebruik van handboeien, is gebleken dat het gebruik van handboeien in de
praktijk niet overeenstemt met de huidige regelgeving hierover in de Ambtsinstructie. Daarom
geeft de Nationale ombudsman de minister in overweging om deze regelgeving aan te passen,
waarbij rekening wordt gehouden met de volgende uitgangspunten van de Nationale ombudsman:
- de politieambtenaar dient altijd een afweging te maken of het gebruik van handboeien in het
concrete geval aangewezen is;
- het gebruik van handboeien is altijd ten behoeve van het vervoer;
- het handboeiengebruik als automatisme oftewel standaard boeien is niet geoorloofd.”38
Het gewijzigde artikel 22 brengt duidelijker tot uitdrukking dat in het geval een persoon die
rechtens van zijn vrijheid is beroofd vervoerd of verplaatst moet worden, de ambtenaar, kort
gezegd, alleen bij vluchtgevaar of ten behoeve van de veiligheid de beslissing kan nemen om
handboeien aan te leggen. Als er redelijkerwijs geen gevaar voor ontvluchting of voor de veiligheid
van de persoon die rechtens van zijn vrijheid is beroofd, van de ambtenaar of van derden, valt te
vrezen, legt de ambtenaar geen handboeien aan. Als dit gevaar er redelijkerwijs wel is, dan is het
aan de professionele inschatting van de ambtenaar om de beslissing te nemen tot het aanleggen
van handboeien over te gaan.
Van “standaard” aanleggen van boeien, waarvoor de Nationale ombudsman terecht waarschuwt, is
geen sprake. Gelet op de eisen van proportionaliteit en subsidiariteit zou “standaard” aanleggen te
ver strekken. In de praktijk zal de betrokken ambtenaar op grond van de feiten en
omstandigheden van het geval dienen af te wegen of het aanleggen van handboeien noodzakelijk
is. Omstandigheden die hier mee kunnen spelen kunnen gelegen zijn in de persoon van degene die
rechtens van zijn vrijheid is beroofd, de inrichting van de (dienst)auto waarin wordt vervoerd, de
situatie waarin wordt vervoerd of verplaatst en de mogelijkheden om op andere wijze met minder
ingrijpende maatregelen een veilig transport te waarborgen. Bij omstandigheden die samenhangen
met de persoon kan onder meer worden gedacht aan diens gedrag, postuur, leeftijd, het hebben
van eerdere ervaringen van de politie of de Koninklijke marechaussee met deze persoon
(bijvoorbeeld eerder vluchtgedrag), dan wel de aard of de (geringe) ernst van het feit waarvoor
deze is aangehouden.
Onder “ten behoeve van vervoer of verplaatsing” valt niet alleen het vervoer en de verplaatsing
zelf, maar ook de periode direct daaraan voorafgaand waarin een persoon gereed wordt gemaakt
voor het vervoer of de verplaatsing. Bijvoorbeeld wanneer een ingeslotene wordt opgehaald uit
diens cel om naar een vervoermiddel te worden gebracht. Bij verplaatsing is sprake van het
overbrengen van een persoon binnen eenzelfde locatie, waarbij geen vervoermiddel wordt
gebruikt.
In artikel 22b is artikel 22 van overeenkomstige toepassing verklaard op een persoon die ten
behoeve van de hulpverlening aan hem op het politie- of brigadebureau wordt of is overgebracht.
De ambtenaar kan besluiten tot het aanleggen van handboeien bij een dergelijke persoon als op
grond van feiten of omstandigheden redelijkerwijs gevaar valt te vrezen voor diens veiligheid, van
de ambtenaar of van derden. De grond “vrees voor ontvluchting” geldt hier niet, omdat de persoon
niet rechtens van zijn vrijheid is beroofd. De rechtvaardiging voor de inbreuk op voornoemde
rechten is gelegen in de bescherming van de veiligheid van de desbetreffende persoon, van de
ambtenaar of van derden.
Het is van groot belang om in de opleiding en training aandacht te besteden aan het professioneel
aanleggen van handboeien. Aan artikel 4 van de Ambtsinstructie is daarom toegevoegd dat het
gebruik van vrijheidsbeperkende middelen, zoals handboeien, alleen is toegestaan aan een
ambtenaar aan wie het middel rechtens is toegekend, voor zover hij optreedt ter uitvoering van de
taak met het oog waarop het middel hem is toegekend, en die in het gebruik daarvan is geoefend.
In artikel 1 van de Ambtsinstructie is voorts een omschrijving van het begrip "vrijheidsbeperkende
middelen" opgenomen.
Mondafscherming (artikel 22a)
In de dagelijkse praktijk van het politiewerk komt het regelmatig voor dat ambtenaren worden
bespuugd.39 Dit is niet alleen buitengewoon onaangenaam en beledigend, maar brengt ook het

38

Verantwoord politiegeweld, blz. 67-68 en zie ook Goriunov t. Moldavië, EHRM 29 mei 2018, nr 14466/12.
Sinds 2017 vindt een landelijke registratie van het aantal spuugincidenten plaats. In dat jaar deden zich 282
incidenten voor.
39

19

risico op besmetting met ziektes met zich mee. Dat geldt te meer wanneer zich bloed in het
speeksel bevindt.
Het bespugen van ambtenaren die politiewerk uitvoeren is onacceptabel en dient zoveel mogelijk
voorkomen te worden. Het toestaan van het gebruik van een zogenoemd spuugmasker draagt
daaraan bij. Het aanbrengen van een spuugmasker betekent een vrijheidsbeperking en behoort
daarom op een wettelijke grondslag te berusten. Deze grondslag ligt in artikel 7, eerste lid, van de
Politiewet 2012. Op grond van dat artikellid is de ambtenaar bevoegd om bij de uitvoering van de
politietaak vrijheidsbeperkende middelen te gebruiken, wanneer het daarmee beoogde doel dit,
mede gelet op de aan het gebruik hiervan verbonden gevaren, rechtvaardigt en dat doel niet op
een andere wijze kan worden bereikt.
Ter nadere normering van de bevoegdheid tot het aanbrengen van een spuugmasker (meer
algemeen: mondafscherming) is een nieuw artikel in de Ambtsinstructie opgenomen. Het
aanbrengen van mondafscherming is geoorloofd bij personen die rechtens van hun vrijheid zijn
beroofd (artikel 22a) alsmede bij personen die in het kader van de hulpverlening op het politie- of
brigadebureau worden of zijn overgebracht (artikel 22b) ten behoeve van het vervoer of
verplaatsing, indien de feiten of omstandigheden van het geval deze maatregel redelijkerwijs
vereisen met het oog op de veiligheid van de ambtenaar of van derden. Hiervan is in elk geval
sprake als de betrokkene gedurende de aanhouding reeds al dan niet geslaagde pogingen heeft
ondernomen om een ambtenaar te bespugen. In geval betrokkene een bekende is van de politie
en de ambtenaar in een recent verleden meerdere keren heeft bespuugd, kan dat aanleiding zijn
om bij deze persoon preventief een spuugmasker aan te brengen. Uiteraard kan dat ook het geval
zijn als niet de ambtenaar maar een derde wordt bespuugd.
Mondafscherming zal in beginsel worden aangebracht nadat de betrokkene is geboeid, teneinde te
voorkomen dat het spuugmasker wordt afgetrokken. Het is evenwel niet uitgesloten dat eerst
mondafscherming wordt aangebracht voordat een persoon wordt geboeid.
Artikel 23 van de Ambtsinstructie regelt dat het gebruik van mondafscherming dient te worden
gemeld aan de hulpofficier van justitie. De eisen van proportionaliteit en subsidiariteit, en van
redelijkheid en gematigdheid, zijn uiteraard van toepassing. De ambtenaar dient er zorg voor te
dragen dat het spuugmasker geen gezondheidsgevaar oplevert voor de persoon op wie de
maatregel wordt toegepast, waarbij met name aan verstikkingsgevaar moet worden gedacht.
In het Besluit bewapening en uitrusting is toegevoegd dat de uitrusting van de ambtenaar mede
kan bestaan uit mondafscherming (zie het gewijzigde artikel 2, derde lid, onder e, van het Besluit
bewapening en uitrusting politie).
Het gebruik van handboeien en blinddoeken ten behoeve van het ordelijk verloop van een
aanhouding (artikel 23c)
Het aanhouden van vuurwapengevaarlijke verdachten, het beëindigen van levensbedreigende
situaties en het aanhouden van mogelijke verdachten van terrorisme of van het plegen van grof
geweld, wordt in de politiepraktijk zoveel mogelijk uitgevoerd door gespecialiseerde eenheden. Dit
zijn de aanhoudings- en ondersteuningsteams van de politie en de Koninklijke marechaussee en de
bijzondere bijstandseenheden. Deze gespecialiseerde teams en eenheden worden in veel
verschillende complexe en gevaarlijke situaties ingezet. De inzet van deze eenheden is gekoppeld
aan “levensbedreigende omstandigheden” die tegen de politie of anderen dreigen. Uit artikel 6 van
de Ambtsinstructie volgt dat deze teams en eenheden pas na toestemming van het bevoegd gezag
worden ingezet. De Regeling Dienst speciale interventies (Stcrt 2017, 13163) bevat in dit verband
nog nadere voorschriften.
Aangezien gespecialiseerde teams en eenheden vaak voor onverwachte situaties komen te staan,
maken zij gebruik van specifieke aanhoudingstechnieken en –tactieken die zich kenmerken door
een flexibel karakter. Zij dienen hun aanhoudingstechnieken en -tactieken snel aan verschillende
situaties te kunnen aanpassen. In geval van een vuurwapengevaarlijke verdachte is het
kenmerkend dat hun optreden erop gericht is om de aan te houden verdachte geen gelegenheid te
bieden om van zijn vuurwapen gebruik te maken. De werkwijzen van de gespecialiseerde teams en
eenheden zijn gebaseerd op snelheid van handelen en op het verrassingseffect. De
overrompelende werkwijze van deze eenheden draagt ertoe bij om de situatie zo snel mogelijk
onder controle te brengen. Met het oog op de veiligheid van de leden van een gespecialiseerd
team, eenheid of derden, kan deze werkwijze onder omstandigheden ook betekenen dat
maatregelen getroffen dienen te worden jegens aanwezige derden, bijvoorbeeld hen zo snel
mogelijk buiten de directe gevarenzone brengen.

20

Een minimalisering van de (levensbedreigende) risico’s wordt onder andere bereikt indien de
verdachte rustig is en meewerkt. Dit blijkt bij dergelijke inzetten doorgaans pas te worden bereikt
nadat de verdachte(n) het zicht is ontnomen. Hierbij wordt gebruik gemaakt van een middel om
een persoon te blinddoeken, bijvoorbeeld met een geblindeerde skibril. Ten behoeve van een
aanhouding worden verdachten én niet-verdachten doorgaans ook handboeien omgelegd. In een
aantal rapporten naar aanleiding van klachten over het optreden van gespecialiseerde eenheden
heeft de Nationale ombudsman geoordeeld dat een wettelijke basis voor het blinddoeken van
verdachten en het aanleggen van handboeien bij niet-verdachten ontbrak.40 De Nationale
ombudsman achtte de toepassing ervan om redenen van veiligheid voor de betrokken
politieambtenaren onder de betreffende omstandigheden echter wel begrijpelijk en proportioneel.
Dit nam voor de Nationale ombudsman evenwel niet de noodzaak weg voor een nadere bezinning
over de vraag hoe het gebruik van deze dwangmiddelen in overeenstemming met de Grondwet en
internationaalrechtelijke verplichtingen moet worden genormeerd.
Artikel 7, eerste lid, van de Politiewet 2012 voorziet in een expliciete wettelijke basis voor het
gebruik van dergelijke vrijheidsbeperkende middelen. Eén van de doelstellingen die de toelichting
op dit artikel noemt, is het bieden van een specifieke wettelijke basis voor de nadere regeling van
het gebruik door gespecialiseerde teams en eenheden van handboeien bij personen die niet van
hun vrijheid zijn beroofd en het blinddoeken van personen die van hun vrijheid zijn beroofd.41
Hierbij is aangekondigd dat in de Ambtsinstructie enkele voorschriften ten aanzien van het gebruik
van handboeien en blinddoeken zullen worden toegevoegd.
Hoofdstuk 4 van de Ambtsinstructie is aangevuld met een nieuwe paragraaf 3, getiteld “Het
gebruik van handboeien en blinddoeken ten behoeve van het ordelijk verloop van een
aanhouding”. Het nieuwe artikel 23c bevat een nadere normering om personen te blinddoeken en
handboeien aan te leggen door ambtenaren van gespecialiseerde teams en eenheden. Geregeld
wordt onder welke voorwaarden deze vrijheidsbeperkende middelen door hen mogen worden
toegepast.
Het gebruik van handboeien en het blinddoeken door gespecialiseerde teams en eenheden dient te
voldoen aan de eisen van proportionaliteit en subsidiariteit. Steeds zal beoordeeld dienen te
worden of een goed en veilig verloop van de aanhouding met minder ingrijpende maatregelen kan
worden gewaarborgd. Voorts mogen de verdachte en niet-verdachte bij de toepassing van de
vrijheidsbeperkende middelen niet verder in hun bewegingsvrijheid worden beperkt dan strikt
noodzakelijk is voor de afwending van gevaar voor ontvluchting of gevaar voor de veiligheid van
de persoon die rechtens van zijn vrijheid is beroofd, van de ambtenaar of van derden. Dit betekent
dat altijd gekozen dient te worden voor het minst ingrijpend middel waarmee het doel bereikt kan
worden, waarvan ook weer op de minst ingrijpende wijze gebruik moet worden gemaakt. De
toepassing van deze vrijheidsbeperkende middelen zal zo snel als redelijkerwijs mogelijk is
beëindigd moeten worden. Voorts dient in ogenschouw te worden genomen dat de toepassing kan
plaatsvinden in het bijzijn van derden en daardoor als vernederend kan worden ervaren. Artikel 3
van het EVRM bevat een verbod van vernederende behandeling. De te betrachten evenredigheid
bij het gebruik van deze vrijheidsbeperkende middelen, alsmede de wijze van toepassing daarvan
zijn derhalve ook bepalend voor de verenigbaarheid met voornoemde verdragsbepaling.
Artikel 23c, eerste lid, kent de bevoegdheid tot blinddoeken van personen die rechtens van hun
vrijheid zijn beroofd uitsluitend toe aan leden van gespecialiseerde teams en eenheden. Zoals
hiervoor al is aangegeven opereren deze teams en eenheden onder dermate gevaarlijke
omstandigheden, dat toepassing van dit middel op een verdachte aanvaardbaar is. Een
minimalisering van de (levensbedreigende) risico’s wordt onder andere bereikt als de verdachte
rustig is en meewerkt, hetgeen kan worden bewerkstelligd door de verdachte het zicht te
ontnemen. Deze werkwijze wordt, gegeven de omstandigheden waarin de gespecialiseerde teams
of eenheden opereren, in algemene zin door de Nationale ombudsman geaccepteerd.
Op grond van artikel 23c, tweede lid, wordt de bevoegdheid tot het aanleggen van handboeien bij
niet-verdachten slechts toegekend aan leden van gespecialiseerde teams of eenheden. De leden
van deze teams en eenheden stuiten tijdens hun acties vaak op andere aanwezige personen dan
de aan te houden verdachte(n). Om escalatie van de situatie te voorkomen en daarmee de
veiligheid van zowel de aanwezigen als van de leden van de gespecialiseerde teams of eenheden

40
41

No 2003/351 t/m 2003/354.
Kamerstukken II 2010/11, 30 880, nr. 11, blz. 67-68.

21

te waarborgen, kan het noodzakelijk zijn om tegen deze niet-verdachte personen
vrijheidsbeperkende middelen in te zetten. Het gaat in dergelijke gevallen om een kortstondige
ordemaatregel. Doel van deze vrijheidsbeperking is dan primair het waarborgen van de
operationele veiligheid tijdens de actie, zonder dat een strafrechtelijk vervolg wordt beoogd. De
Nationale ombudsman heeft in meerdere rapporten aangegeven begrip op te kunnen brengen voor
het toepassen van vrijheidsbeperkende middelen ten aanzien van niet-verdachten.42
Benadrukt wordt dat van “standaard” gebruik van voornoemde vrijheidsbeperkende middelen geen
sprake is. In elke situatie zal de betrokken ambtenaar op grond van feiten en omstandigheden van
het geval dienen af te wegen of het blinddoeken van een persoon die rechtens van zijn vrijheid is
beroofd of aanleggen van handboeien bij een persoon die rechtens van zijn vrijheid is beroofd of
een niet-verdachte achterwege behoort te blijven. Deze blijven achterwege indien op grond van de
feiten of omstandigheden van het geval redelijkerwijs geen gevaar voor ontvluchting of gevaar
voor de veiligheid van de persoon die rechtens van zijn vrijheid is beroofd, van de ambtenaar of
van derden valt te vrezen. De toepassing van bovengenoemde maatregelen mag daarnaast geen
gevaar opleveren voor de gezondheid van de betrokkene. De feiten of omstandigheden die
aanleiding kunnen geven tot het aanwenden van deze vrijheidsbeperkende middelen door leden
van gespecialiseerde teams of eenheden kunnen zijn gelegen in de persoon of in de situatie waarin
ofwel specifieke omstandigheden waaronder de aanhouding plaatsvindt en in het ontbreken van de
mogelijkheid om op andere wijze met minder ingrijpende maatregelen een veilige aanhouding te
waarborgen.
Hierbij kan worden gedacht aan een aanhoudingsactie in een woning, waarbij weinig bekend is
over de daar aanwezige personen en of deze vuurwapengevaarlijk zijn. Of een situatie waarin de
manoeuvreerruimte voor de leden van de gespecialiseerde eenheid beperkt is, waarbij nietverdachten de ordelijkheid van de aanhoudingsprocedure kunnen verstoren en misschien zelfs
gevaar lopen. Om escalatie in dergelijke situaties te voorkomen zal er doorgaans voor worden
gekozen niet-verdachten kort te boeien tot de verdachte is aangehouden en weggevoerd.
Bij een persoonsgebonden aanleiding kan gedacht worden aan informatie van politie of een andere
opsporingsdienst over die persoon of eerdere ervaringen van de ambtenaren met deze persoon.
Het aanleggen van handboeien bij een persoon ten behoeve van een aanhouding of het
blinddoeken van een persoon die rechtens van zijn vrijheid is beroofd, dient onverwijld schriftelijk
te worden gemeld aan de hulpofficier van justitie, onder vermelding van de redenen die tot het
blinddoeken of het gebruik van handboeien hebben geleid.
Gebruik van vrijheidsbeperkende middelen in relatie tot een strafbaarstelling van schending van de
geweldsinstructie
De in hoofdstuk 4 van de Ambtsinstructie neergelegde regels vormen een uitwerking van de
wettelijke bevoegdheid om vrijheidsbeperkende middelen te gebruiken. Deze regels zijn geen
“algemeen verbindende voorschriften die tot de ambtenaar gerichte instructies bevatten omtrent
het gebruik van geweld” als bedoeld in (het nieuwe) artikel 90novies Sr. Schending van deze
regels valt dan ook niet onder de reikwijdte van de nieuwe strafbaarstelling van overtreding van
de geweldsinstructie door een ambtenaar als bedoeld in artikel 372 Sr.
Wanneer met vrijheidsbeperkende middelen geweld wordt gebruikt, gelden uiteraard de in artikel
7 van de Politiewet 2012 onderscheidenlijk artikel 6 van de Wet op de bijzondere
opsporingsdiensten neergelegde eisen van proportionaliteit en subsidiariteit, en van redelijkheid en
gematigdheid.
Hulpmiddelen jegens ingeslotenen (hoofdstuk 6, paragraaf 5)
De Nationale ombudsman heeft geadviseerd om een wettelijke basis neer te leggen voor het
gebruik van handboeien in een politiecel.43 Hieraan is uitvoering gegeven door
“vrijheidsbeperkende middelen” aan artikel 7, eerste lid, van de Politiewet 2012 toe te voegen.44
Op grond van artikel 9, vierde lid, van de Politiewet 2012 worden bij of krachtens algemene
maatregel van bestuur nadere regels gesteld omtrent maatregelen waaraan rechtens van hun
vrijheid beroofde personen met het oog op hun insluiting kunnen worden onderworpen, voor zover
dit noodzakelijk is in het belang van hun veiligheid of de veiligheid van anderen. In artikel 35a van
de nieuwe paragraaf 5 van de Ambtsinstructie is een nadere normering van deze bevoegdheid
aangebracht voor wat betreft het gebruik van bepaalde vrijheidsbeperkende middelen
(hulpmiddelen) jegens ingeslotenen.
42

No 2003/352 en No 2003/353.
Zie No 2005/082 (overweging 11).
44
Zie voor de toelichting hierop de nota van wijziging bij het voorstel van wet tot vaststelling van een nieuwe
Politiewet (Politiewet 2012) (Kamerstukken II 2010/11, 30 880, nr. 11, blz. 67-68).
43

22

Het artikel voorziet in de bevoegdheid om een ingeslotene in de cel of ten behoeve van het
vervoer of verplaatsing te onderwerpen aan lichamelijke vrijheidsbeperking met behulp van
hulpmiddelen. Voor de politie betreft het een gecapitonneerde helm, al dan niet met geïntegreerde
bijt- of spuugvoorziening, gecapitonneerde handschoenen, mondafscherming, polsbanden en
enkelbanden met tussenstuk (zie in dit verband ook het nieuwe artikel 2, vijfde lid, onder e, van
het Besluit bewapening en uitrusting politie). Met deze regeling is zoveel mogelijk aangesloten bij
de regeling over het gebruik van soortgelijke hulpmiddelen in de Penitentiaire beginselenwet, de
Beginselenwet justitiële jeugdinrichtingen en de Beginselenwet verpleging ter beschikking
gestelden.45 De rechtvaardiging voor deze vorm van inbreuk op de lichamelijke integriteit is erin
gelegen dat de toepassing van deze vrijheidsbeperkende middelen redelijkerwijs noodzakelijk is in
verband met een ernstige verstoring van de orde in de cel of het cellencomplex of met het oog op
gevaar voor de veiligheid van de ingeslotene, de ambtenaar of derden. Zo kan bijvoorbeeld een
ingeslotene die voortdurend tegen de muur bonkt of tegen de deur schopt een gevaar vormen
voor zichzelf, of de rust in een politiecellencomplex zodanig verstoren dat andere ingeslotenen
agressief worden. In dat geval kan op enig moment toepassing van hulpmiddelen aan de orde zijn.
De beslissing om hulpmiddelen aan te leggen is dermate ingrijpend dat voorafgaande toestemming
van een hulpofficier van justitie is vereist en de maatregel op basis van die toestemming slechts
voor ten hoogste vierentwintig uren mag worden toegepast. Het karakter van een dergelijke
geweldstoepassing (een noodmaatregel) maakt het echter onvermijdelijk dat de ambtenaar in
afwachting van deze toestemming van de hulpofficier van justitie tot direct handelen dient over te
gaan. In dat geval dient de ambtenaar de hulpofficier van justitie onverwijld in kennis te stellen
van het gebruik van hulpmiddelen, waarna deze onverwijld dient te beslissen over de voortzetting
van de maatregel. Toepassing van deze vrijheidsbeperkende middelen is in dat geval toegestaan
tot ten hoogste drie uren.
De toepassing van hulpmiddelen moet voldoen aan de eisen van subsidiariteit en proportionaliteit,
en van redelijkheid en gematigdheid. Indien er een keuzemogelijkheid is, moet de voorkeur
worden gegeven aan het minst ingrijpende middel. Voorts moet de aard en toepassingsduur van
het middel in verhouding staan tot de ernst van het af te wenden gevaar. Het toegepaste middel
moet ook geschikt zijn om het beoogde doel te bereiken. De duur van de toepassing van het
middel dient ten slotte zo kort mogelijk te zijn. De hulpofficier van justitie kan daartoe binnen de
gestelde maximumtermijn een termijn aan de toepassing verbinden.
Wanneer deze vrijheidsbeperkende middelen worden toegepast, dient de arts onverwijld op de
hoogte te worden gesteld. Ook dient de ingeslotene te worden afgezonderd en aan permanente
cameraobservatie in de cel te worden onderworpen, zodat zijn geestelijke en lichamelijke
gesteldheid permanent kan worden geobserveerd en bij plotselinge wijzigingen in zijn conditie de
arts kan worden geconsulteerd. Voorts is permanent observatie nodig omdat de ingeslotene als
gevolg van de beperking in de bewegingsvrijheid hulp behoeft met eten of met het bezoeken van
het toilet. Deze hulp moet hem geboden kunnen worden. In geval tijdens het vervoer
hulpmiddelen aangelegd blijven, dient de betrokken ambtenaar de vervoerde ingeslotene
permanent te observeren om te vermijden dat de veiligheid van de ingeslotene in gevaar komt.
Net als in penitentiaire inrichtingen mogen verschillende vrijheidsbeperkende middelen gelijktijdig
worden toegepast. Hierdoor kan de mate van bewegingsvrijheid worden afgestemd op de situatie.
Zo kan een ingeslotene die de neiging heeft om zijn hoofd ernstig te beschadigen een
hoofdbeschermer om krijgen, met daarbij heup- en polsbanden waardoor de bewegingsvrijheid
van de armen wordt beperkt en voorkomen wordt dat de hoofdbescherming wordt losgemaakt.
Daarbij behoeft de ingeslotene evenwel niet beperkt te worden in de bewegingsvrijheid van zijn
benen.
Indien het aanleggen van hulpmiddelen met geweld gepaard is gegaan, dient conform artikel 17
van de Ambtsinstructie verantwoording te worden afgelegd. Dit onverminderd de in artikel 23 van
de Ambtsinstructie bedoelde meldingsplicht.
Voor de volledigheid wordt erop gewezen dat toepassing van het zogenoemde ’vogelnestje’
nadrukkelijk niet is toegestaan. Deze methode houdt in dat een ingeslotene op de buik wordt
gelegd en ruggelings aan handen en voeten wordt geboeid. Vervolgens worden de boeien met
45

Dergelijke middelen worden in de Penitentiaire beginselenwet (artikel 33), de Beginselenwet justitiële
jeugdinrichtingen (artikel 38) en de Beginselwet verpleging ter beschikkinggestelden (artikel 27) aangeduid als
mechanische middelen.

23

elkaar verbonden. Deze wijze van boeien brengt het risico van houdingsverstikking met zich mee
en wordt in strijd geacht met artikel 3 van het EVRM (het verbod op een onmenselijke of
vernederende behandeling).
Aan artikel 4 is, zoals hiervoor al aangegeven, toegevoegd dat het gebruik van
vrijheidsbeperkende middelen alleen is toegestaan aan een ambtenaar aan wie het middel
rechtens is toegekend, voor zover hij optreedt ter uitvoering van de taak met het oog waarop het
middel hem is toegekend, en die in het gebruik daarvan is geoefend (zie ook onder Handboeien en
paragraaf 1). Dit betekent dat een (specialistische) opleiding(smodule) wordt verzorgd ten
behoeve van de ambtenaren die deze vrijheidsbeperkende middelen mogen gebruiken. Verder
dient ten behoeve van degenen die de gebruikers opleiden en trainen in het gebruik van
hulpmiddelen eveneens een opleidingsmodule te worden ontwikkeld.
3. Wijziging Besluit bewapening en uitrusting politie en het Besluit reis-, verblijf- en
verhuiskosten politie
De wijziging van de Ambtsinstructie brengt mee dat enkele artikelen van het Besluit bewapening
en uitrusting politie en een artikellid van het Besluit reis-, verblijf- en verhuiskosten politie
eveneens dienen te worden gewijzigd. Deze wijzigingen worden in het artikelsgewijze deel
toegelicht.
4. Regeldruk- en financiële gevolgen
Aangezien dit wijzigingsbesluit ziet op de uitvoering van politietaken, vloeien daaruit geen
administratieve lasten voor burger of bedrijfsleven voort.
Ook voor de publieke professional op wie de Ambtsinstructie van toepassing is46, zijn geen
noemenswaardige regeldrukeffecten voorzien. Dit wijzigingsbesluit zorgt er enerzijds voor dat er
meldings- dan wel toestemmingsprocedures vervallen. Anderzijds worden dat soort procedures
deels geïntroduceerd. Binnen de eenheden van de politie worden dit soort gegevens op dit
moment nog niet op eenduidige wijze geregistreerd. Er kan derhalve geen inzicht worden gegeven
in de aantallen. Naar verwachting komt hier in 2019 verandering in. Het project Stelselherziening
geweldsaanwending zorgt onder andere voor een landelijke eenduidige verantwoording van geweld
dat ambtenaren vanwege hun taak gebruiken. Het is de bedoeling dat het proces van melden,
registreren en beoordelen in het gehele korps uniform gaat lopen47.
De toestemmingsprocedures die met de inwerkingtreding van onderhavig wijzigingsbesluit
vervallen en de meldingsplichten die worden geïntroduceerd, behoren niet tot de dagelijkse
werkzaamheden van de gemiddelde publieke professional.
Vervallen toestemmingsprocedures
Naast de toestemmingsprocedures voor vervoer, is het vervoer dan wel gebruik voor het vervoer
van automatisch vuur en wapens waarmee lange afstandsprecisievuur kan worden afgegeven
verbonden aan bijzondere omstandigheden en voorbehouden aan specialistische teams (zie het
algemeen deel van de toelichting onder het Meevoeren van vuurwapens waarmee automatisch kan
worden geschoten (tweede tot en met vierde lid van artikel 8 oude Ambtsinstructie).
Meldingsplichten
De meldingsplicht voor het aanleggen van handboeien tijdens vervoer dat alleen is toegestaan in
bepaalde gevallen bestaat al. Daar komt nu bij een meldingsplicht voor het gebruik van
mondafscherming die alleen maar onder nog specifiekere omstandigheden dan de handboeien mag
worden aangebracht, zie het algemeen deel van de toelichting onder Mondafscherming (artikel
22a).

46

Politie, Koninklijke marechaussee, de bijstand verlenende militairen, buitengewoon opsporingsambtenaren
en ambtenaren van bijzondere opsporingsdiensten (zie voorts onder 1. Inleiding in het algemeen deel van deze
toelichting).
47
Zie antwoorden op vragen van het lid Den Boer (D66) aan de Minister van Justitie en Veiligheid over het
bericht «Verantwoord gebruik van geweld moet bij agent «inslijten»» (ingezonden 26 februari 2018), TK
2017/18, Aanhangsel van de Handelingen, 1714.

24

Er komt een nieuwe meldingsplicht voor blinddoeken van personen ten behoeve van een
aanhouding of het vervoer door ambtenaren van gespecialiseerde eenheden, dus niet alle
ambtenaren, en ook nog in zeer specifieke situaties. Het blinddoeken van een persoon gaat
gepaard met het gebruik van de handboeien, waarvoor al een meldingsplicht bestaat. Daarnaast
mogen ambtenaren van specialistische teams in zeer specifieke gevallen een derde boeien om de
aanhouding of het vervoer van de andere veilig te stellen, zie het algemeen deel van de toelichting
onder Hulpmiddelen jegens ingeslotenen (hoofdstuk 6, paragraaf 5).
De meldingsprocedures worden opgenomen in geautomatiseerde meldings- en
toestemmingsprocedures, hetgeen in de praktijk neerkomt op het wel of niet zetten van een
vinkje. Dit wijzigingsbesluit heeft derhalve nagenoeg geen gevolgen voor de regeldrukkosten en de
werklast van de publieke professional.
De ontwikkeling en aanpassing van de opleidingsmodules ten gevolge van de wijzigingen in deze
Ambtsinstructie brengen geen extra kosten met zich mee omdat dit valt onder de normale taken
waarvoor de Politieacademie en het Opleidingen- en Trainingscommando van de Koninklijke
marechaussee een reguliere vergoeding ontvangt.
5. Consultatie
Een concept van dit besluit is ter consultatie voorgelegd aan de Minister van Defensie, de
Korpschef van politie, de Commandant van de Koninklijke marechaussee, het Platform Bijzondere
opsporingsdiensten, het College van procureurs-generaal, de Regioburgemeesters, de Nationale
Ombudsman, de Rijksrecherche, de VNG, BEBOA, de NPB, het ATR, de ACP, de ANPV en de VHMP.
Een concept van dit besluit is tevens ter internetconsultatie aangeboden.
Een inhoudelijke reactie is ontvangen van de Korpschef, het Platform Bijzondere
opsporingsdiensten, de Commandant van de Koninklijke marechaussee, de NPB, de Nederlandse
Orde van Advocaten (hierna: NOvA), het College van de Rechten van de Mens (hierna: CRM),
Amnesty International, het Landelijk centrum Commissies toezicht arrestantenzorg, alsmede twee
reacties van belangstellende burgers. Van het College van procureurs- generaal is vernomen dat
een formele reactie achterwege is gebleven vanwege een goede aansluiting in het traject van
totstandkoming van het concept. De VNG heeft aangegeven geen aanleiding te zien om op het
concept te reageren.
In deze paragraaf wordt met name ingegaan op reacties die zien op het algemeen deel van de
nota van toelichting. Voor zover de reacties specifiek betrekking hebben op de
wijzigingsonderdelen en de toelichting daarop, zijn deze zoveel mogelijk verwerkt in de
artikelsgewijze toelichting. Op de opmerkingen van redactionele en tekstuele aard wordt niet
afzonderlijk ingegaan. Nu in de consultatie specifieke vragen zijn gesteld over het
stroomstootwapen en meerdere reacties hierop ingaan, worden deze reacties aan het slot van
deze paragraaf gebundeld behandeld.
Voor de goede orde zij hier nog vermeld dat met ingang van 1 februari 2018 de voormalige
beroepsvereniging BEBOA is ondergebracht bij de Vakbond BOA ACP. Deze vakbond heeft als
missie het vak van boa’s, toezichthouders en handhavers te professionaliseren.
Politie
In de consultatiereactie onderstreept de politie de noodzaak tot actualisering van de
Ambtsinstructie en spreekt haar waardering uit voor het ontwerpbesluit. De politie reageert
positief op de actualisatie van de gronden voor het gebruik van vuurwapens, niet-penetrerende
projectielen, pepperspray, wapenstok en vrijheidsbeperkende middelen.
Ten aanzien van de afweerbevoegdheid geeft de politie in overweging om deze te regelen in een
specifiek artikel en niet per geweldsmiddel. Op deze wijze zou worden benadrukt dat de
afweerbevoegdheid ook van toepassing is op het gebruik van geweld zonder geweldsmiddel. Dat
advies wordt niet gevolgd. Omwille van de duidelijkheid behelst de systematiek van de
Ambtsinstructie dat per geweldsmiddel de gronden voor het gebruik daarvan uitputtend zijn
geregeld. Daarnaast wordt er op gewezen dat de Ambtsinstructie geen regels bevat voor het
gebruik van fysiek geweld. Derhalve bestaat in de Ambtsinstructie geen ruimte om de
afweerbevoegdheid ook voor gebruik van fysiek geweld te regelen. Indien een ambtenaar
genoodzaakt is fysiek geweld te gebruiken om direct gevaar voor het leven van personen of voor
het ontstaan van zwaar lichamelijk letsel af te wenden, is de grondslag daartoe de algemene
geweldsbevoegdheid, bedoeld in artikel 7, eerste lid, van de Politiewet 2012.

25

In de toelichting in hoofdstuk 2, paragraaf 8, wordt onder Hulpmiddelen jegens ingeslotenen,
aangegeven dat als het aanleggen van hulpmiddelen met geweld gepaard is gegaan, conform
artikel 17 van de Ambtsinstructie verantwoording moet worden afgelegd. Op advies van de politie
is hieraan toegevoegd dat de algemene meldplicht over gebruik van vrijheidsbeperkende middelen
ingevolge artikel 23 Ambtsinstructie in dat geval onverkort geldt.
Koninklijke marechaussee
De Koninklijke marechaussee geeft in de consultatiereactie aan dat de nadere normering in het
ontwerpbesluit meer duidelijkheid geeft, het ontwerpbesluit beter aansluit bij de hedendaagse
praktijk, de verdere professionalisering binnen de opsporingsdiensten erkent en de bijzondere
taakstelling van opsporingsambtenaren en de daarbij behorende verwachtingen terecht benadrukt.
Op advies van de Koninklijke marechaussee is de toelichting ten aanzien van de
waarschuwingsplicht voor de inzet van de surveillancehond en AOT-hond verduidelijkt. In de
toelichting is thans expliciet opgenomen dat artikel 15b niet de uit te spreken tekst van de
waarschuwingsplicht voorschrijft. Daarnaast is bij de inzet van de surveillancehond of de AOThond ter verspreiding van een samenscholing of volksmenigte benadrukt dat de
waarschuwingsplicht zich richt tegen de persoon of de personen ten aanzien van wie het
voornemen bestaat de hond in te zetten.
Voorts is op advies van de Koninklijke marechaussee benadrukt dat onder aanhoudings- en
ondersteuningsteam ook de aanhoudings- en ondersteuningseenheid van de Koninklijke
marechaussee kan worden gelezen (zie hoofdstuk 1, paragraaf 1 en de artikelsgewijze toelichting
onder artikel I, onderdeel A). In hoofdstuk 2, paragraaf 4 is opgenomen dat het Opleidingen- en
Trainingscommando van de Koninklijke marechaussee de opleiding en trainingen over de
Ambtsinstructie voor haar medewerkers verzorgt.
NPB
De NPB heeft enkele vragen naar aanleiding van het voorgestelde artikel 7, tweede lid, van het
ontwerpbesluit. Zo vraagt de NPB zich af of artikel 7, tweede lid, voldoende duidelijk is. Zonder
nadere onderbouwing of verwijzing naar praktijkvoorbeelden verwijst de NPB hierbij naar het lex
certa-beginsel.
Artikel 7, tweede lid, is niet nieuw. Artikel 7, derde lid, van de oude Ambtsinstructie bevatte sinds
1994 al eenzelfde bepaling die ongewijzigd is overgenomen. In de artikelsgewijze toelichting van
de oude Ambtsinstructie is onder meer het volgende ten aanzien van dit artikel opgenomen48.
‘Deze beperking betekent in feite dat slechts in situaties waarin de verdachte op heterdaad betrapt
wordt, en in geval de aanhouding geen uitstel gedoogd, terwijl toch de identiteit bekend is, ter
aanhouding gebruik mag worden gemaakt van het vuurwapen’. Voorts ‘Het verdient dan ook
aanbeveling om bij enige twijfel omtrent de schietwaardigheid van de situatie gelet op het
bepaalde in dit artikel geen gebruik te maken van het vuurwapen’.
Voor zover bekend heeft dit artikellid tot op heden niet tot onduidelijkheid in de praktijk geleid en
zijn er overigens ook geen redenen aangevoerd die tot wijziging van dit artikellid nopen.
De NPB geeft aan dat het niet goed te rijmen valt dat het gebruik van een wapen dat is geladen
met niet-penetrerende projectielen in geval van artikel 11a, onderdelen a en b, een zelfstandige
bevoegdheid is en dat voor de situatie bedoeld in artikel 11a, eerste lid, onderdeel c, de
toestemming nodig is van het bevoegd gezag en dat het bevoegd gezag in deze niet de korpschef
is. Voor de goede orde wordt hier opgemerkt dat de toestemming van het bevoegd gezag
eveneens benodigd is in artikel 11a, eerste lid, onderdeel, d. Met de toestemming, geregeld in
artikel 11a, tweede lid, wordt beoogd het bevoegd gezag zeggenschap te geven over de inzet van
genoemde geweldsmiddelen ter handhaving van de openbare orde of rechtsorde in een concreet
geval. De artikelen 11 en 12 van de Politiewet 2012 regelen dat het bevoegd gezag in deze de
burgemeester respectievelijk de officier van justitie is. De reden waarom bij soortgelijke
bepalingen, waaronder het door de NPB aangehaalde artikel 15a, tweede lid, geen toestemming
nodig is van het bevoegd gezag, heeft te maken met het feit dat bij het formuleren van de
inzetcriteria rekening is gehouden met de aan het gebruik van het geweldsmiddel verbonden
gevaren. Zie in dit verband ook hoofdstuk 1, paragraaf 2, onder waarborgen. De opmerking van
het NPB heeft aanleiding gegeven hoofdstuk 2, paragraaf 2, van de nota van toelichting op dit
punt te verduidelijken.

48

Staatsblad 1994, 275, pagina 17.

26

Voorts verzoekt de NPB in de toelichting op hoofdstuk 2, paragraaf 1, aan de ruime opvatting van
het begrip woning, het voorbeeld van hotelkamer toe te voegen. Voor het begrip woning is
aansluiting gezocht bij de uitleg van dit begrip in artikel 12 van de Grondwet. Het moet hierbij in
ieder geval gaan om een van de buitenwereld afgesloten plaats waar het privéleven van iemand
plaats vindt of placht plaats te vinden49. Aan dit verzoek is voldaan.

NOvA
De NOvA beaamt dat het ontwerpbesluit in hoofdzaak een technische herziening bevat en een
‘opfrisbeurt’ van de bepalingen die het geweldsgebruik van de politie normeren. Zij merkt op dat
de meeste wijzigingen en nieuwe bepalingen in het ontwerpbesluit van technische aard en
beleidsarm zijn.
Ten aanzien van de voorgestelde artikelen 12a, onderdeel b, (pepperspray) en 12c, onderdeel b,
(stroomstootwapen) vraagt de NOvA zich af of het ruime toepassingsbereik niet enigszins zou
moeten worden beperkt, bijvoorbeeld tot de gevallen waarbij een persoon zich met geweld
onttrekt aan de aanhouding. Artikel 12a, onderdeel b, is inhoudelijk niet gewijzigd sinds de
invoering van het gelijkluidende artikelonderdeel in de oude Ambtsinstructie (zie artikel 12a,
eerste lid, onderdeel b). Uit de nota van toelichting50 die destijds geheel in het teken stond van de
introductie van het toen nieuwe geweldsmiddel volgt onder meer dat het gebruik van pepperspray
geoorloofd is om een persoon aan te houden die zich aan aanhouding, voorgeleiding of andere
rechtmatige vrijheidsbeneming tracht te onttrekken of heeft onttrokken niet dermate ruim dient te
worden geïnterpreteerd dat iedere vorm van passief of actief niet-meewerken aanleiding kan zijn
voor aanwending van pepperspray. Tenzij er concrete aanwijzingen zijn dat de situatie escaleert,
verlangen de algemene eisen van proportionaliteit en subsidiariteit dat in de eerste plaats
aanhoudings- en zelfverdedigingsvaardigheden worden aangewend, ook om sterke gewelddadige
verdachten of gewelddadige verdachten onder invloed van alcohol aan te houden. Zoals in
hoofdstuk 2, paragraaf 4, is aangegeven is voor wat betreft de criteria voor het gebruik van het
stroomstootwapen aangesloten bij de criteria van het gebruik van pepperspray, en geldt
bovenstaande toelichting ook voor het bepaalde in artikel 12c, onderdeel b.
De NOvA pleit voorts voor het handhaven van de in artikel12a, tweede lid, van de oude
Ambtsinstructie genoemde categorieën personen tegen wie pepperspray niet mag worden ingezet
omdat het kwetsbare personen betreft. Zij verzoekt deze categorieën eveneens te introduceren bij
het stroomstootwapen. Het CRM heeft in dit verband een soortgelijk verzoek gedaan. Hoewel deze
verzoeken niet leiden tot herstel van het bewuste artikellid is naar aanleiding van de kritiek de
toelichting op het schrappen van de categorieën aangescherpt. Daarnaast zijn ten aanzien van het
gebruik van het stroomstootwapen nadere regels gesteld (zie ook hetgeen in deze paragraaf naar
aanleiding van de reactie van de politie en anderen op het stroomstootwapen is opgenomen) en is
de toelichting daarop aangepast (zie hoofdstuk 2, paragrafen 3 en 4).
CRM en Amnesty International
Samengevat pleiten zowel het CRM als Amnesty International in hun consultatiereactie voor een
meer duidelijk en helder kader voor het gebruik van geweld waarbij onder meer wordt ingegaan op
geweld als laatste redmiddel, noodzakelijkheid en proportionaliteit, het onderscheid tussen de
verschillende geweldsmiddelen en de training in het gebruik van geweldsmiddelen.
Mede naar aanleiding van deze opmerkingen is het eerste hoofdstuk van de toelichting uitgebreid
met een paragraaf over de relatie met grondrechten, waar op genoemde punten wordt ingegaan
en waar op deze plaats kortheidshalve naar wordt verwezen.
Het CRM adviseert vervolgens om in de Ambtsinstructie nadere regels op te nemen voor het
gebruik van fysiek geweld indien het gebruik daarvan letsel of overlijden tot gevolg kan hebben.
Hierbij zou een periodiek trainingsvereiste ingevoerd dienen te worden conform artikel 4,
onderdeel b, van de Ambtsinstructie. Te dien aanzien zij het volgende opgemerkt. In de
Ambtsinstructie worden uitsluitend nadere regels gesteld aan het gebruik van geweldsmiddelen en
vrijheidsbeperkende middelen. De basis voor het gebruik van fysiek geweld betreft de
geweldsbevoegdheid, bedoeld in artikel 7, eerste lid, van de Politiewet 2012. Het gebruik van
fysiek geweld wordt reeds begrensd door de criteria proportionaliteit en subsidiariteit. Een
noodzaak voor het opnemen van nadere criteria aan het gebruik van fysiek geweld is niet

49
50

Kamerstukken I, 1997/98, 25442, nr 211b, pag 2 en ECLI:NL:GHAMS:1998:AV9026
Staatsblad 2002, 174.

27

gebleken. Voor de volledigheid wordt in dit verband gewezen op verplichting51 voor ambtenaren
om periodiek een toets in aanhoudings- en zelfverdedigingsvaardigheden met goed gevolg af te
sluiten.
Amnesty International merkt voorts op dat het ontwerpbesluit elementen bevat die in strijd zijn
met het lex certa-beginsel. Daarbij werd gewezen op het bestanddeel ‘dat door zijn gevolg
bedreigend voor de samenleving is of kan zijn’ in artikel 7, eerste lid, onderdeel b, subonderdeel 3,
van het ontwerpbesluit, en op het ontbreken van specifieke criteria voor het gebruik van
verschillende niet-penetrerende projectielen. Hierover wordt het volgende opgemerkt. Het
genoemde bestanddeel uit artikel 7, eerste lid, onderdeel b, subonderdeel 3, is niet nieuw en
ongewijzigd overgenomen uit de oude Ambtinstructie. Het criterium is nader toegelicht bij de
invoering in 2001 (zie hiervoor ook hoofdstuk 2, paragraaf 1, onder Aanhoudingsvuur). Ten
aanzien van het gebruik van niet-penetrerende projectielen wordt opgemerkt dat artikel 11a,
derde lid, van de Ambtinstructie een onderscheid maakt tussen verschillende niet-penetrerende
projectielen. Zoals in hoofdstuk 2, paragraaf 2, al is aangegeven bestaat het voornemen om in het
Aanwijzingsbesluit bewapening en uitrusting politie expliciet op te nemen welke niet-penetrerende
projectielen specifiek zijn bedoeld voor het gebruik tegen personen.
Stroomstootwapen
Het ontwerpbesluit, zoals ter consultatie aangeboden, maakte geen onderscheid in het gebruik van
het stroomstootwapen in de schietmodus of de schokmodus. Bij het in consultatie brengen van het
ontwerpbesluit is expliciet gevraagd om een reactie op de vragen of volstaan kon worden met
dezelfde criteria voor de inzet van het stroomstootwapen in de schietmodus of de schokmodus en
als dat niet het geval was welke inzetcriteria er dan vervolgens voor de schietmodus of
schokmodus zouden moeten gelden.
De politie, de Koninklijke marechaussee, het CRM, Amnesty International en een belangstellende
zijn in hun reactie ingegaan op het stroomstootwapen.
Voor wat betreft de schietmodus geeft de politie aan zich te kunnen vinden in de criteria van
artikel 12c. Voor het gebruik van het stroomstootwapen in de schokmodus adviseert de politie het
gebruik slechts toe te staan ter verdediging tegen of voor het onder controle brengen van
agressieve dieren en om direct gevaar voor het leven van personen of voor het ontstaan van
zwaar lichamelijk letsel af te wenden. Zij baseert zich daarbij op het evaluatierapport ‘Het
stroomstootwapen in de basispolitiezorg? Evaluatie van de pilot’ (zie paragraaf 2.4).
De Koninklijke marechaussee daarentegen adviseert geen onderscheid te maken in het gebruik
van de schietmodus en de schokmodus. Ter onderbouwing wordt gewezen op de effectiviteit van
de schokmodus ter verdediging tegen of voor het onder controle brengen van agressieve dieren en
op de situatie waarbij het stroomstootwapen wordt gebruikt in de schietmodus en één van de
pijltjes losgeraakt. In het laatste geval, zo wordt gesteld, kan het noodzakelijk zijn het
stroomstootwapen direct op het lichaam te plaatsen om het stroomcircuit (weer) werkend te
krijgen, teneinde de betrokkene alsnog onder controle te brengen.
Het CRM adviseert de gronden voor het gebruik van het stroomstootwapen gelijk te stellen aan de
gronden voor gebruik van het vuurwapen en het gebruik van de schokmodus uitsluitend toe te
staan ter afwending van direct gevaar voor het leven van personen of voor het ontstaan van zwaar
lichamelijk letsel.
Amnesty International is van mening dat het stroomstootwapen alleen gebruikt moet worden in
situaties waarin voorheen een vuurwapen zou worden gebruikt, dus om het gebruik van
vuurwapens terug te dringen. Het gebruik van de schokmodus zou verboden moeten worden.
Een belangstellende adviseerde geen onderscheid te maken in het gebruik van het
stroomstootwapen in de schietmodus en de schokmodus.
De consultatiereacties, het hiervoor genoemde evaluatierapport en nader overleg met de politie,
Koninklijke marechaussee, de bijzondere opsporingsdiensten en het openbaar ministerie hebben
aanleiding gegeven artikel 12c uit het ontwerpbesluit aan te passen. In hoofdstuk 2, paragraaf 4,
is toegelicht dat een nadere normering van het gebruik van het stroomstootwapen in de
schokmodus noodzakelijk wordt geacht. Hierbij is rekening gehouden met het advies van de
politie, de Koninklijke marechaussee en het CRM om het stroomstootwapen in de schokmodus
51

Regeling toetsing geweldsbeheersing politie (Stcrt. 2001, 247, zoals laatstelijk gewijzigd Stcrt. 2017, 70079)
en de Regeling toetsing geweldsbeheersing buitengewoon opsporingsambtenaar en ambtenaren van bijzondere
opsporingsdiensten (Stcrt. 2007, 103, zoals laatstelijk gewijzigd Stcrt. 2018, 35735).

28

alleen te gebruiken om direct gevaar voor het leven van personen of voor het ontstaan van zwaar
lichamelijk letsel af te wenden. Op advies van de politie en de Koninklijke marechaussee is hieraan
toegevoegd dat het stroomstootwapen in de schokmodus te gebruiken mag worden ter
verdediging tegen of het onder controle brengen van agressieve dieren.
Het CRM beveelt voorts aan dat het stroomstootwapen niet gebruikt mag worden bij personen die
al geboeid of anderszins fysiek onder controle zijn. In de nota van toelichting is tot uitdrukking
gebracht dat het reeds geldende proportionaliteitscriterium verbiedt dat het stroomstootwapen –
overigens net als ieder ander geweldsmiddel – wordt gebruikt tegen personen die geboeid en
daardoor onder controle zijn.
De Koninklijke marechaussee heeft in haar consultatiereactie gewezen op de mogelijkheid dat bij
gebruik van het stroomstootwapen in de schietmodus één van de pijltjes los raakt. Als betrokkene
dan nog niet onder controle is, kan het noodzakelijk zijn het stroomstootwapen direct op het
lichaam te plaatsen teneinde het stroomcircuit werkend te krijgen. In dat geval zijn de effectiviteit
en de gevaren gelijk aan de effectiviteit en de gevaren van het gebruik van het stroomstootwapen
in de schietmodus met gebruik van beide pijltjes en wordt een dergelijk gebruik begrepen onder
het gebruik van de schietmodus.
Ten slotte merkte Amnesty International op dat het ontwerpbesluit het stroomstootwapen
introduceert in de basisteams van de politie, terwijl het gebruik tijdens een proef duidelijk in strijd
was met internationale mensenrechtenstandaarden. Zoals ook al in hoofdstuk 2, paragraaf 4, is
aangegeven heeft de onderhavige wijzigingsregeling geen betrekking op het toevoegen van het
stroomstootwapen aan de bewapening van de politieambtenaar. Deze wijzigingsregeling geeft
slechts regels voor het gebruik van het stroomstootwapen. Het stroomstootwapen mag alleen
worden gebruikt door ambtenaren waaraan het stroomstootwapen rechtens is toegekend. Het
stroomstootwapen is thans, anders dan ten behoeve van voornoemde proef, uitsluitend toegekend
aan ambtenaren die behoren tot een aanhoudings- en ondersteuningsteam. Indien wordt besloten
het stroomstootwapen aan de bewapening van iedere politieambtenaar toe te voegen, zal zulks
moeten worden geregeld bij het Besluit Bewapening en uitrusting politie.
Artikelsgewijs
Artikel I, onderdeel A (artikel 1, vierde lid, onderdelen d, f, h, k, l, m, n, p, q, r en s en zesde lid)
In de begripsbepaling van “geweldmiddel” is in artikel 1, vierde lid, onderdeel d, “uitrusting”
geschrapt om duidelijk te maken dat uitrustingsstukken, waaronder vrijheidsbeperkende middelen,
die in voorkomend geval worden gebruikt om geweld mee toe te passen, daarmee nog geen
geweldmiddel als bedoeld in de Ambtsinstructie zijn.
Daarnaast is aan de begripsbepalingen een omschrijving van “vrijheidsbeperkende middelen”
toegevoegd (artikel 1, vierde lid, onderdeel f). Vrijheidsbeperkende middelen omvatten niet alleen
handboeien maar bijvoorbeeld ook tie-wraps en de hulpmiddelen jegens ingeslotenen, waarop
artikel 35a van de Ambtsinstructie betrekking heeft.
Voorts zijn er wijzigingen aangebracht in de begripsbepalingen die op vuurwapens zien (artikel 1,
vierde lid, onderdelen h en k). De begripsbepaling “automatisch vuurwapen” is vervangen door de
begripsbepaling “automatisch vuur”. Daarmee ligt de nadruk niet langer op het gebruikte middel
(wapen), maar op het gevolg (afgeven van automatisch vuur zelf). De risico’s die aan automatisch
vuur verbonden zijn, staan immers los van het wapen waarmee het automatisch vuur wordt
afgegeven. Zie in dit verband ook de toelichting op de artikelen 8 en 9 onder Gebruik van
automatisch vuur en vuurwapens waarmee lange afstandsprecisievuur kan worden afgegeven,
Meevoeren van vuurwapens waarmee automatisch kan worden geschoten, Vuurwapens waarmee
lange afstandsprecisievuur kan worden afgegeven en Meevoeren van vuurwapens waarmee lange
afstandsprecisievuur kan worden afgegeven in hoofdstuk 2, paragraaf 1, van het algemeen deel
van de toelichting.
De begripsbepaling “gebruik van een vuurwapen” is verduidelijkt door “het daadwerkelijk gebruik
van een vuurwapen” te vervangen door: het schieten met een vuurwapen.
Voor de toelichting op de vervanging van de begripsbepaling “niet-penetrerende munitie” in artikel
1, vierde lid, onderdeel l, wordt verwezen naar hoofdstuk 2, paragraaf 2, van het algemeen deel
van de toelichting.

29

In artikel 1, vierde lid, onderdeel m, is de passage dat de AOT-hond in eigendom is van de politie,
vervallen omdat de Koninklijke marechaussee eveneens dergelijke honden in eigendom heeft.
In de reactie op de consultatieversie van dit besluit heeft de Commandant van de Koninklijke
marechaussee gewezen op het belang van het consequent benoemen van een aanhoudings- en
ondersteuningsteam- of eenheid. Om die reden is in hoofdstuk 1, paragraaf 1, aangegeven dat
voor aanhoudings- en ondersteuningsteam ook de aanhoudings- en ondersteuningseenheid van de
Koninklijke marechaussee kan worden gelezen en is artikel 1, onderdeel m, op dit punt aangepast.
Verder zijn in de begripsbepaling van ambtenaar van een bijzondere opsporingsdienst (artikel 1,
vierde lid, onderdeel n) enkele technische verbeteringen aangebracht. Voorts is, wegens het
ontbreken daarvan, in artikel 1, vierde lid, onderdeel p, een begripsbepaling voor
“surveillancehond” opgenomen.
Verder zijn de begripsbepalingen “cel” en “verplaatsing” toegevoegd (artikel 1, vierde lid,
onderdeel q en r). Deze begripsbepalingen zijn opgenomen in verband met de nieuwe paragrafen
1 en 5 van hoofdstuk 4 van de Ambtsinstructie. Zie hiervoor de toelichting onder 2.8 over
Handboeien en Hulpmiddelen jegens ingeslotenen in het algemeen deel.
Tot slot is de begripsbepaling “dienstpistool” toegevoegd. Voor de toelichting wordt verwezen naar
de toelichting onder Ter hand nemen (artikelen 1, vierde lid, onder s, en 10) in hoofdstuk 2,
paragraaf 1, van het algemeen deel van de toelichting.
In het Besluit bewapening en uitrusting politie wordt een onderscheid gemaakt tussen een korte
wapenstok, een lange wapenstok en een elektrische wapenstok (zie bijvoorbeeld de artikelen 2,
eerste lid, onder a, en artikel 8). Het nieuwe zesde lid van artikel 1 maakt duidelijk dat waar in de
Ambtsinstructie wordt gesproken over wapenstok, zowel de korte als de lange wapenstok wordt
bedoeld.
In de reactie op de internetconsultatie van een belangstellende burger wordt aangegeven dat op
de pagina’s 1 en 2 een onjuiste verwijzing plaatsvindt naar artikel 1, vierde en vijfde lid.
In noot 1 van de versie van het ontwerpbesluit zoals dat in consultatie is gebracht, wordt
aangegeven dat bij het opstellen van het ontwerp is uitgegaan van de tekst van de
Ambtsinstructie, zoals deze zal luiden na inwerkingtreding van onder andere het ontwerpbesluit
houdende wijziging van de Ambtsinstructie voor de politie, de Koninklijke marechaussee en andere
opsporingsambtenaren en het Besluit buitengewoon opsporingsambtenaar in verband met de
herziening van de geweldsmelding. In laatstgenoemd ontwerpbesluit wordt twee leden aan artikel
1 toegevoegd, waardoor het derde en vierde lid van de oude Ambtsinstructie worden vernummerd
tot vierde en vijfde lid.
Artikel I, onderdeel B (artikel 4)
Zie de toelichting in hoofdstuk 1 en hoofdstuk 2.8, onder Hulpmiddelen jegens ingeslotenen, van
het algemeen deel.
Artikel I, onderdeel C (artikel 7)
In het tweede lid van artikel 7, zoals dat luidde voor inwerkingtreding van dit wijzigingsbesluit,
was bepaald dat het gebruik van het vuurwapen in geval van aanhouding van personen, slechts
geoorloofd is tegen personen en tegen vervoermiddelen waarin of waarop zich personen bevinden.
Dit lid is geschrapt omdat het onvoldoende rekening hield met praktijkontwikkelingen zoals het
gebruik maken van speciale vuurwapens en munitie om sloten te openen teneinde snel een ruimte
te betreden ter aanhouding van een verdachte, het gebruik van een vuurwapen om een
vluchtvoertuig waarin zich nog geen personen bevinden onklaar te maken of een lichtbron stuk te
schieten. Een dergelijk gebruik van het vuurwapen zou bij handhaving van deze bepaling, in het
licht van de nieuwe strafbepaling (artikel 372 Sr), onder omstandigheden tot vervolging wegens
overtreding van de Ambtsinstructie kunnen leiden. Dit wordt ongewenst geacht, te meer omdat
het vuurwapen dan juist wordt gebruikt om latere geweldsescalatie te voorkomen.
Voor het overige zijn de in artikel 7 aangebrachte wijzigingen toegelicht in hoofdstuk 2, paragraaf
1, van het algemeen deel onder Aanhoudingsvuur, Gewonde dieren en Afwenden direct gevaar.
In de reactie op het ontwerpbesluit zoals dat in consultatie is gegaan, verzoekt het Platform
Bijzondere Opsporingsdiensten om in de opsomming van artikel 7, eerste lid, onderdeel b, na
hetgeen onder 1 is vermeld, het woord ‘of’ toe te voegen. De in het ontwerpbesluit gebruikte
formulering is in overeenstemming met artikel 3.60, eerste lid, van de aanwijzingen voor de

30

regelgeving, zoals laatstelijk gewijzigd en in werking getreden op 1 januari 2018 (Stcrt 2017,
69426). Om die reden wordt niet aan het verzoek voldaan.
Artikel I, onderdeel D (artikel 8)
Zie de toelichting onder Gebruik van automatisch vuur en vuurwapens waarmee lange
afstandsprecisievuur kan worden afgegeven en Meevoeren van vuurwapens waarmee automatisch
kan worden geschoten in hoofdstuk 2, paragraaf 1, van het algemeen deel.
Artikel I, onderdeel E (artikel 9)
In het ontwerp van het besluit, zoals ter consultatie is aangeboden, luidde de toelichting op dit
wijzigingsonderdeel als volgt: “De aanduiding “lange afstandsprecisievuur” is gewijzigd in
precisievuur, omdat niet altijd sprake is van vuren op lange afstand. Met precisievuur wordt
bedoeld het afgeven van één of meerdere gerichte schoten door een speciaal hiervoor opgeleide
schutter. Hierbij wordt gebruik gemaakt van een zeer nauwkeurig schoudervuurwapen voorzien
van een optische richtkijker.’
Op advies van de politie wordt de aanduiding ‘precisievuur’ teruggebracht naar de aanduiding
onder de oude Ambtsinstructie (‘vuurwapens waarmee lange afstandsprecisievuur wordt
afgegeven’). De aanduiding precisievuur levert verwarring op. Zo wordt de politieambtenaar die
een pistool bij zich draagt, ook getraind in het afgeven van wat in de praktijk precisievuur wordt
genoemd. Artikel 9 moet buiten twijfel stellen dat de regeling enkel ziet op het gebruik van
vuurwapens waarmee lange afstandsprecisievuur kan worden afgegeven door een
bijstandseenheid als bedoeld in artikel 59 van de Politiewet 2012.
In dit verband wordt ook verwezen naar de toelichting onder Vuurwapens waarmee lange
afstandsprecisievuur kan worden afgegeven en Meevoeren van vuurwapens waarmee lange
afstandsprecisievuur kan worden afgegeven in hoofdstuk 2, paragraaf 1.
Artikel I, onderdeel F (artikel 10)
Dit wijzigingsonderdeel is toegelicht in hoofdstuk 1, paragraaf 2, van het algemeen deel, onder Ter
hand nemen (artikel 10).
Artikel I, onderdeel G (artikel 10a)
De zinsnede betreffende lange afstandsprecisievuur is in dit artikel geschrapt, omdat een expliciete
uitzondering van de waarschuwingsplicht voor lange afstandsprecisievuur niet noodzakelijk is. Uit
de tweede volzin van artikel 10a, eerste lid, volgt reeds dat een waarschuwing achterwege blijft
wanneer de omstandigheden de waarschuwing niet toelaten. Bij lange afstandsprecisievuur zullen
de omstandigheden een waarschuwing doorgaans niet toelaten omdat van een lange afstand
geschoten wordt. Het is overigens denkbaar dat ook bij het gebruik van lange
afstandsprecisievuur, dat immers niet altijd op grote afstand hoeft te zijn, mondeling
gewaarschuwd wordt of een waarschuwingsschot wordt afgevuurd.
Artikel I, onderdelen H tot en met L (opschrift van hoofdstuk 2, paragraaf 2a, en de artikelen 11,
11a, 11b en 11c)
Niet-penetrerende projectielen kunnen niet alleen met een vuurwapen maar bijvoorbeeld ook met
een luchtdrukwapen worden afgeschoten. Met het begrip “wapen” in de artikelen 11, 11a, eerste
lid, en 11b wordt dit omvat. Het oorspronkelijke artikel 11c is om die reden vervallen.
Voor het overige zijn de in deze artikelen aangebrachte wijzigingen alsmede de wijziging in het
opschrift toegelicht in hoofdstuk 2, paragraaf 2 ‘Niet–penetrerende projectielen’, van het
algemeen deel.
Artikel I, onderdelen M, N en O (artikelen 12a, tweede lid, 12c (oud), paragraaf 2c
Stroomstootwapen (artikelen 12c en 12d) en paragraaf 2d Wapenstok (artikelen 12e en 12f)
Deze wijzigingsonderdelen zijn toegelicht in hoofdstuk 2, paragrafen 3, 4, 5 van het algemeen deel
van de toelichting.
Artikel I, onderdeel P (artikel 13) en artikel II, onderdelen F en G (artikelen 11, 12 en 13)

31

De term CS-traangas is vervangen door de algemene term traangas. Deze wijziging (zie artikel II,
onderdelen F en G) is ook aangebracht in artikel 11, aanhef en onder b, 12, aanhef en onder a, en
13, eerste lid, onderdeel c, van het Besluit bewapening en uitrusting politie.
Artikel I, onderdeel Q (artikel 15)
Het derde lid vervalt. De verwijzing naar artikel 22 van de Politiewet ziet op de grondslag voor het
Besluit bewapening en uitrusting politie. Dat besluit geldt echter alleen voor ambtenaren van
politie en niet voor militairen van de Koninklijke marechaussee of andere onderdelen van de
krijgsmacht. Voor ambtenaren van politie volgt de eis dat een hondengeleider in het bezit dient te
zijn van een certificaat reeds uit artikel 24, tweede en derde lid, van het Besluit bewapening en
uitrusting, gebaseerd op artikel 22 van de Politiewet 2012. Voor hondengeleiders van de
Koninklijke marechaussee geldt eenzelfde certificeringseis op grond van eigen regelingen van
Defensie. De overige wijzigingen in artikel 15 zijn toegelicht in hoofdstuk 2, paragraaf 6 Overige
geweldmiddelen, van het algemeen deel.
Artikel I, onderdeel R (artikelen 15a en 15b)
De nieuwe artikelen 15a en 15b zijn toegelicht in hoofdstuk 2, paragraaf 6 Overige
geweldmiddelen, van het algemeen deel.
Artikel I, onderdeel S (artikel 16)
De tekst is in lijn gebracht met de tekst zoals gebruikt voor het stroomstootwapen in artikel 12c,
eerste lid, onderdeel c, en tweede lid, onderdeel a. De eis van toestemming van de meerdere,
zoals deze was neergelegd in de oude Ambtsinstructie, is komen te vervallen omdat in de praktijk
gebleken is dat deze eis geen meerwaarde heeft en slechts wordt ervaren als een onnodige
administratieve last. De elektrische wapenstok wordt alleen gebruikt door de ambtenaar die dienst
doet met een surveillancehond (artikel 8 van het Besluit bewapening en uitrusting politie) en
ambtenaren die dienst doen bij een aanhoudings- en ondersteuningsteam (artikel 13 Besluit
bewapening en uitrusting politie). Deze zogenaamde hondengeleiders en leden van een
aanhoudings- en ondersteuningsteam zijn gespecialiseerd in het omgaan met agressieve dieren en
weten goed in te schatten wanneer het gebruik van een dergelijk middel effectief en noodzakelijk
is.
Artikel I, onderdelen T tot en met W (artikelen 22, 22a en 22b)
Het aangepaste opschrift van hoofdstuk 4, de invoeging van een nieuwe paragraaf 1, en de
wijzigingen in de artikelen 22, 22a en 22b zijn toegelicht in hoofdstuk 2, paragraaf 8, onder
Handboeien en Mondafscherming in het algemeen deel.
In de reactie op de internetconsultatie van een belangstellende burger wordt voorgesteld de
redactie van artikel 22 te wijzigen zodat gevaarlijke situaties tijdens het vervoer van verdachten
kunnen worden vermeden. Artikel 22 regelt dat de ambtenaar ten behoeve van het vervoer of een
verplaatsing een persoon die rechtens van zijn vrijheid is beroofd, handboeien kan aanleggen
indien op grond van de feiten of omstandigheden redelijkerwijs gevaar valt te vrezen voor
ontvluchting of de veiligheid van de personen die rechtens van zijn vrijheid is, beroofd van de
ambtenaar of van derden.
De gewenste toevoeging ‘- indien het vervoer plaatsvindt in een niet daartoe ingericht
dienstvoertuig’ kan reeds vallen onder de in artikel 22 genoemde ‘feiten en omstandigheden’ en
om die reden wordt het voorstel niet overgenomen.
Artikelen I, onderdeel X (artikel 23)
Het begrip “handboeien” is vervangen door “vrijheidsbeperkende middelen”, zodat ook het gebruik
van andere hulpmiddelen ten behoeve van de vrijheidsbeperking onder de meldingsplicht komen
te vallen.
In de versie van het ontwerpbesluit zoals dat ter consultatie is aangeboden, werd in artikel 23
voorgesteld om de wijze waarop invulling zou moeten worden gegeven aan de meldingsplicht bij
gebruik van handboeien of mondafscherming ten behoeve van vervoer of verplaatsing te laten
bepalen door de korpschef. In de consultatiereactie geeft de korpschef in overweging in de
artikelen 21, 23b en 28 eenzelfde formulering te hanteren als bij de meldingsplicht in artikel 23

32

van de Ambtsinstructie. Bij nader inzien past die voorgestelde formulering ‘op een door de
korpschef te bepalen wijze’ niet in een besluit dat zich eveneens richt tot militairen, ambtenaren
van de rijksrecherche, ambtenaren van bijzondere opsporingsdiensten en buitengewoon
opsporingsambtenaren52. Daarenboven is artikel 23, evenals de artikelen 21, 23b en 28 op dit
punt onlangs verduidelijkt bij het besluit tot wijziging van de Ambtsinstructie voor de politie, de
Koninklijke marechaussee en andere opsporingsambtenaren, het Besluit buitengewoon
opsporingsambtenaar en het Besluit politiegegevens in verband met de herziening van de
geweldsmelding. Op grond van deze recente wijziging wordt het gebruik gemeld aan de
hulpofficier van justitie en bestaat er thans geen reden om genoemde artikelen op dit punt te
wijzigen.
Artikel I, onderdelen Y en Z (paragraaf 3 en artikel 23c)
Onderdeel Y bevat een technische aanpassing. Het opschrift van hoofdstuk 4a van de oude
Ambtsinstructie is vervangen door paragraaf 2 onder dezelfde benaming. Vervolgens voegt
wijzigingsonderdeel Z een paragraaf 3 aan hoofdstuk 4a toe over het gebruik van handboeien en
blinddoeken ten behoeve van het ordelijk verloop van een aanhouding.
Voor de toelichting op deze nieuwe paragraaf wordt verwezen naar hoofdstuk 2, paragraaf 8,
onder Het gebruik van handboeien en blinddoeken ten behoeve van het ordelijk verloop van een
aanhouding in het algemeen deel.
Artikel I, onderdeel AA (artikel 31)
Het artikel is aangepast om te verhelderen dat het bij permanente camera-observatie gaat om het
observeren van een ingeslotene in diens cel. In de consultatiereacties van het Landelijk centrum
Commissies toezicht arrestantenzorg en de politie wordt gepleit om in artikel 31 eveneens een
regeling te treffen voor de ophoudkamer53. Aangevoerd wordt dat bij permanente cameraobservatie gedurende een verblijf in een ophoudkamer dat meerdere uren kan duren, al snel
sprake kan zijn van een inbreuk op de persoonlijke levenssfeer. In reactie hierop het volgende.
De ophoudkamer heeft met de cel gemeen dat het een afsluitbare ruimte is. In tegenstelling tot de
cel, is de ophoudkamer niet geschikt voor dag- en nachtverblijf van een persoon. De ophoudkamer
is bestemd voor personen die niet in verzekering zijn gesteld, maar die worden opgehouden voor
onderzoek of anderszins van hun vrijheid zijn beroofd, bijvoorbeeld in het kader van hulpverlening.
Nu de camera-observatie in de ophoudkamer54 verder gaat dan het normale toegestane gebruik
van beveiligingscamera’s in een politiebureau, wordt de ophoudkamer ook onder de beperkende
werking van artikel 31 gebracht. De Koninklijke marechaussee heeft desgevraagd aangegeven
deze zienswijze te ondersteunen. Het Platform Bijzondere opsporingsdiensten wijst er in de
consultatiereactie terecht op dat als gevolg van de voorgestelde wijziging de woorden “permanente
cameraobservatie” in artikel 31 onbedoeld wegvallen. Deze weglating is hersteld.
Artikel I, onderdeel BB (paragraaf 5 en artikel 35a)
Voor de toelichting wordt verwezen naar hoofdstuk 2, paragraaf 8, onder Hulpmiddelen jegens
ingeslotenen in het algemeen deel.
Het eerste lid van artikel 35a regelt dat de ambtenaar met toestemming van de hulpofficier van
justitie een ingeslotene voor een periode van ten hoogste vierentwintig uur in diens cel of ten
behoeve van het vervoer of verplaatsing met hulpmiddelen in diens bewegingsvrijheid kan
beperken. De NPB merkt in de consultatiereactie op dat in artikel 35a, zesde lid, van het
ontwerpbesluit aan de hulpofficier van justitie een grote verantwoordelijkheid wordt toegekend. Op
grond van dat artikellid is de hulpofficier van justitie bevoegd om telkens te beslissen dat het
gebruik van hulpmiddelen jegens ingeslotenen met ten hoogste vierentwintig uur kan worden
verlengd. Ten aanzien van de bevoegdheid van de hulpofficier van justitie zij opgemerkt dat de
beslissing volgt na overleg met een arts. Het deskundigenoordeel van een arts stelt de hulpofficier
van justitie in staat een verantwoordelijke beslissing te nemen.
Artikel I, onderdeel CC (artikel 36a)
52

53
54

Zie paragraaf 1 van het algemeen deel van deze nota van toelichting (pagina 1, derde alinea).
Zie artikel 11 Regeling Politiecellencomplex (Stcrt 1994, 64), zoals laatstelijk gewijzigd (Stcrt 2017, 13163).
Perry t. Verenigd Koninkrijk, EHRM 17 juli 2003, nr.63737/00.

33

De relevante gewijzigde bepalingen zijn tevens van toepassing verklaard op de ambtenaar van een
bijzondere opsporingsdienst.
In de consultatiereactie pleit het Platform Bijzondere opsporingsdiensten voor twee aanpassingen
van artikel 36a. Het Platform verzoekt om het nieuwe zesde lid van artikel 1 van overeenkomstige
toepassing te verklaren op de ambtenaren van de bijzondere opsporingsdiensten. Het nieuwe
zesde lid geeft aan dat onder wapenstok zowel de korte als de lange wapenstok moet worden
verstaan. Aangezien de artikelen 12e en 12 f over de wapenstok van overeenkomstige toepassing
zijn verklaard in artikel 36a, eerste lid, is het logisch dat ook het nieuwe zesde lid van artikel 1 van
overeenkomstige toepassing is verklaard. Aan het verzoek van het Platform is tegemoet gekomen
door aanpassing van artikel 36a, eerste lid.
Een tweede door het Platform gewenste wijziging van artikel 36a, tweede lid, houdt verband met
de in de consultatieversie voorgestelde wijziging van artikel 23. In de toelichting op artikel I,
onderdeel X, is uiteengezet dat het gebruik van vrijheidsbeperkende middelen op grond van artikel
23 moet worden gemeld aan de hulpofficier van justitie en niet zoals eerder in het ontwerp was
voorgesteld ‘op een door de korpschef te bepalen wijze’. Hiermee vervalt de wens van het Platform
om in artikel 36, tweede lid, op te nemen dat voor ‘korpschef’ gelezen wordt ‘het hoofd van de
bijzondere opsporingsdienst’.
Artikel I, onderdeel DD (artikel 37, tweede lid)
De relevante gewijzigde bepalingen zijn tevens van toepassing verklaard op de buitengewoon
opsporingsambtenaar.
Artikel II, onderdeel A (artikel 1)
In de begripsbepaling van het Besluit bewapening en uitrusting politie is de definitie van
pepperspray aangepast. Hiermee wordt aangesloten bij de gebruikelijke criteria die andere
(Europese) politiekorpsen stellen aan pepperspray.55 Verder is een omschrijving van het
stroomstootwapen toegevoegd. Voorts is aan artikel 1 een lid toegevoegd om buiten twijfel te
stellen dat in hoofdstuk 2 van genoemd besluit onder munitie ook niet-penetrerende projectielen
zijn begrepen. Voor een nadere toelichting wordt verwezen naar de toelichting op hoofdstuk 2,
paragraaf 2 Niet–penetrerende projectielen, van het algemeen deel en de toelichting op artikel I,
onderdelen H tot en met L.
Artikel II, onderdeel B (artikel 2)
Dit wijzigingsonderdeel bevat aanpassingen in de bepaling over de bewapening en uitrusting van
de ambtenaar van politie die het gevolg zijn van wijzigingen in de bepalingen over de
geweldmiddelen en hulpmiddelen in de Ambtsinstructie. Daarnaast is in het vierde lid de term “tiewraps”, die doorgaans gebruikt wordt om een type verpakkingsmateriaal aan te duiden, vervangen
door een omschrijving die beter aansluit bij de aard van onderhavige regeling. Op grond van de
wijziging kan de ambtenaar worden uitgerust met andere vrijheidsbeperkende middelen waarmee
de polsen van een persoon bij elkaar kunnen worden gehouden dan de handboeien, indien de
korpschef dit noodzakelijk acht.
Artikel II, onderdeel C (artikelen 3, vierde lid, 4, vijfde lid, 5, vierde lid, en 7, vijfde lid)
Voor een toelichting op de vervanging van de term ’tie-wraps” wordt verwezen naar de toelichting
op artikel II, onderdeel B, (artikel 2).
Artikel II, onderdeel D (artikel 6)
De inhoud van het oorspronkelijke zevende lid van artikel 6 ziet op de bewapening en uitrusting
van een ambtenaar van politie die behoort tot een aanhoudings- en ondersteuningsteam en is al
geregeld in artikel 13, tweede lid. Daarmee kan het oorspronkelijke zevende lid vervallen en
worden de oorspronkelijke leden 8 en 9 vernummerd. Zie overigens ook de toelichting op
wijzigingsonderdelen C (artikelen 3, vierde lid, 4, vijfde lid, 5, vierde lid en 7 vijfde lid) en G
(artikel 13) van artikel II.
55

Zie in dit verband ook Kamerstukken II, 2013/14, 29 628, nr. 454.

34

Artikel II, onderdelen E, L en M (artikelen 8, 23, 24) en artikel III, onderdeel B (artikel 6, derde
lid)
Artikelen 8, 23 en 24 van het Besluit bewapening en uitrusting politie en artikel 6, derde lid, van
het Besluit reis-, verblijf, en verhuiskosten politie, worden in lijn gebracht met de begripsbepaling
van surveillancehond in artikel 1 en de artikelen 15 tot en met 15b van de Ambtsinstructie.
Artikel II, onderdeel G (artikel 13)
In het oorspronkelijke tweede lid van artikel 13 was geregeld dat de uitrusting van de ambtenaar
van politie die behoort tot een aanhoudings- en ondersteuningsteam mede bestond uit
explosieven. Met dit wijzigingsonderdeel zijn de explosieven toegevoegd aan de bewapening van
de ambtenaren behorend tot deze teams (zie artikel 13, eerste lid) en maken zij niet langer
onderdeel uit van de uitrusting. Dit wijzigingsonderdeel regelt voorts dat de uitrusting van de
ambtenaren van deze teams mede bestaat uit middelen om een persoon te blinddoeken. Zie voor
een nadere toelichting hoofdstuk 2, paragraaf 8, onder Het gebruik van handboeien en
blinddoeken ten behoeve van het ordelijk verloop van een aanhouding (artikel 23c) in het
algemeen deel.
Artikel II, onderdeel H (artikel 15, eerste lid)
Dit wijzigingsonderdeel bevat een tekstuele aanpassing.
Artikel II, onderdeel I (artikel 16)
Door dit wijzigingsonderdeel wordt artikel 16, eerste lid, een facultatieve bepaling. Het is immers
niet in alle gevallen noodzakelijk dat Onze Minister het merk en type van de uitrusting aanwijst,
bijvoorbeeld als er maar één merk verkrijgbaar is.
In het tweede lid (nieuw) is een grondslag opgenomen voor een ministeriële regeling die het
mogelijk maakt om regels te stellen over de uitrusting. In het bijzonder wordt gedacht aan regels
waaraan hulpmiddelen jegens ingeslotenen dienen te voldoen.56
Artikel II, onderdeel J (artikel 17, eerste lid, onderdeel e (nieuw))
Aan de uitrusting van de ambtenaren van politie en van ambtenaren van de Koninklijke
marechaussee en andere delen van de krijgsmacht, die behoren tot een bijzondere
bijstandseenheid, worden middelen om een persoon te blinddoeken, toegevoegd. Zie voor een
nadere toelichting hoofdstuk 2, paragraaf 8, onder Het gebruik van handboeien en blinddoeken ten
behoeve van het ordelijk verloop van een aanhouding (artikel 23c) in het algemeen deel. Voor een
toelichting op wijzigingsonderdeel 2, wordt verwezen naar de toelichting op artikel II, onderdeel c.
Artikel II, onderdeel K (artikel 20, eerste lid)
Dit wijzigingsonderdeel bevat een verduidelijking.

De Minister van Justitie en Veiligheid,

56

Zie voor dergelijke regels in penitentiaire inrichtingen, justitiële jeugdinrichtingen en inrichting voor
verpleging van ter beschikkinggestelden, artikel 4 van de Regeling toepassing mechanische middelen in
penitentiaire inrichtingen, artikel 4 van de Regeling toepassing mechanische middelen jeugdigen
onderscheidenlijk artikel 4 van de Regeling toepassing mechanische middelen verpleegden.

35