20
Verdrag�inzake�de�economische�en
monetaire�unie
Aan�de�orde�is�de�behandeling�van:
- het�wetsvoorstel�Goedkeuring�van�het�op�2 maart�2012
te�Brussel�tot�stand�gekomen�Verdrag�inzake�stabiliteit,
coördinatie�en�bestuur�in�de�economische�en�monetaire
unie�tussen�het�Koninkrijk�België,�de�Republiek�Bulgarije,
het�Koninkrijk�Denemarken,�de�Bondsrepubliek�Duitsland,
de�Republiek�Estland,�Ierland,�de�Helleense�Republiek,
het�Koninkrijk�Spanje,�de�Franse�Republiek,�de�Italiaanse�Republiek,�de�Republiek�Cyprus,�de�Republiek�Letland,
de�Republiek�Litouwen,�het�Groothertogdom�Luxemburg,
Hongarije,�Malta,�het�Koninkrijk�der�Nederlanden,�de�Republiek�Oostenrijk,�de�Republiek�Polen,�de�Portugese�Republiek,�Roemenië,�de�Republiek�Slovenië,�de�Slowaakse
Republiek,�de�Republiek�Finland�en�het�Koninkrijk�Zweden�(�Trb.�2012,�51�)�(�33319�).
De�algemene�beraadslaging�wordt�geopend.

De�heer�Merkies�(SP):
Voorzitter.�Het�begrotingspact�dat�wij�vandaag�bespreken,
is�eigenlijk�een�product�van�de�paniek�die�in�2011�heerste.
De�bankencrisis�en�de�economische�gevolgen�zorgden
voor�een�flinke�stijging�van�begrotingstekorten�en�staatsschulden.�Ook�landen�die�voorheen�hun�overheidsfinanciën�prima�op�orde�hadden,�zoals�Ierland�en�Spanje,�lagen�onder�druk�van�de�paniekerige�financiële�markten.�In
plaats�van�vertrouwen�te�wekken�met�verstandige�plannen�om�de�stabiliteit�te�versterken�en�de�uit�de�hand�gelopen�invloed�van�de�financiële�markten�terug�te�dringen,
reageerden�de�Europese�regeringen�met�wantrouwen�tegenover�nationale�politici�wier�handelen�de�overheidsfinanciën�zouden�hebben�laten�ontsporen.�Met�steeds�meer
en�steeds�strengere�handhavingsmaatregelen�moest�niet
het�vertrouwen�van�de�burger,�maar�dat�van�de�financiële
markten�worden�teruggewonnen.�Een�agenda�om�de�onderliggende�oorzaken�aan�te�pakken�ontbrak;�het�symptoom�van�overheidstekorten�moest�simpelweg�worden
verboden.
De�3%-norm,�het�middel�dat�wordt�gebruikt�om�landen
te�houden�aan�hun�begrotingstekort,�heeft�iets�weg�van
het�geven�van�te�krappe�kleding�aan�mensen�in�de�hoop
dat�zij�op�dieet�gaan:�als�je�de�echte�oorzaak�niet�aanpakt,
is�het�enige�wat�je�krijgt�dikke�mensen�met�te�krappe�kleren,�een�te�strak�keurslijf�dat�de�bloedcirculatie�afknelt.�Ofwel,�het�middel�gaat�tegen�je�werken�en�wordt�erger�dan
de�kwaal.�De�3%-norm�werkt�verstikkend,�knelt�de�economie�af,�geeft�geen�ruimte�om�te�investeren�en�leidt�tot
massale�werkloosheid.
In�2011�zag�een�reeks�aan�akkoorden�tussen�Europese
regeringsleiders�het�licht.�Ze�moesten�alle�de�totale�oplossing�bieden�voor�Europa.�Zo�gingen�wij�van�de�ene�historische�top�naar�de�andere.�Wij�hadden�het�europact�en�het
sixpack�en�in�december�kregen�wij�het�begrotingspact,
dat�wij�vandaag�bespreken.�Als�de�financiële�markten�niet
waren�gekalmeerd�door�de�maatregelen�van�de�ECB,�kun
je�je�afvragen�welke�verdragen�we�nog�meer�hadden�gezien.�Ik�kan�mij�voorstellen�dat�de�meeste�mensen�allang

Tweede�Kamer

Verdrag�inzake�de�economische�en
monetaire�unie

geen�touw�meer�kunnen�vastknopen�aan�al�die�verdragen,
en�langzaam�afhaken.�Ik�vrees�dat�maar�heel�weinig�mensen�enig�idee�hebben�van�wat�wij�op�deze�dinsdagavond
bespreken.�Dat�is�jammer,�want�het�gaat�opnieuw�om�een
verdergaande�overdracht�van�bevoegdheden�aan�Europa.
Waar�gaat�het�in�essentie�om?�Als�je�het�verdrag�ontdoet�van�alle�symbolische�maatregelen�die�het�zicht�alleen�maar�vertroebelen,�kom�je�uit�op�twee�maatregelen,
waarmee�de�keiharde�bezuinigingsnormen�nog�meer�in
beton�worden�gegoten.�De�eerste�maatregel�verschuift
de�macht�van�de�nationale�lidstaten�naar�de�Europese
Commissie.�Deze�maatregel�is�te�vinden�in�artikel�7�van
het�begrotingspact.�Daarin�wordt�vastgelegd�dat�alle�beslissingen�die�de�Europese�Commissie�neemt�in�het�kader�van�de�buitensporigtekortprocedure,�moeten�worden�gesteund�door�de�lidstaten.�Als�een�meerderheid�van
de�lidstaten�die�beslissing�niet�ziet�zitten,�kan�de�Europese�Commissie�haar�zin�dus�toch�gewoon�doordrukken.
Pas�wanneer�er�een�gekwalificeerde�meerderheid�tegen
is,�kan�de�beslissing�van�de�Commissie�worden�tegengehouden.�Voor�een�aantal�beslissingen�gold�dit�al,�maar�nu
kan�de�Commissie�ook�een�boete�uitdelen�aan�landen�en
wordt�het�wel�heel�moeilijk�om�dit�tegen�te�houden.
Een�terechte�vraag�in�de�schriftelijke�ronde�was�wat�deze�overdracht�van�bevoegdheden�betekent�voor�de�nationale�parlementen.�Daarop�was�het�antwoord:�"Omdat�dit�verdrag�geen�nieuwe�mogelijkheden�creëert�voor
de�Commissie�tot�het�doen�van�aanbevelingen�en�voorstellen�bij�tekorten�hoger�dan�3%�bbp�anders�dan�de�mogelijkheden�die�al�bestaan�in�de�correctieve�arm�van�het
SGP,�ziet�het�kabinet�voor�wat�betreft�het�verdrag�geen�directe�relatie�met�de�discussie�over�prerogatieven�van�nationale�parlementen."�Dat�is�een�hele�mondvol.
Bij�het�horen�van�die�volzin�zou�je�zeggen�dat�er�niets
aan�de�hand�is,�maar�klopt�dit�wel?�Als�de�ministers�van
Financiën�automatisch�instemmen�met�wat�de�Europese
Commissie�voorstelt,�maakt�het�dan�nog�wat�uit�wat�wij
de�minister�van�Financiën�meegeven�als�hij�naar�Brussel
gaat?�Het�woord�"stemplicht"�krijgt�op�die�manier�wel�een
heel�eigen�invulling;�niet�de�plicht�om�te�stemmen,�maar
de�plicht�om�altijd�voor�te�stemmen�bij�wat�de�Commissie�voorstelt.�Tegelijkertijd�moeten�we�vaststellen�dat�dit
geen�wijziging�van�de�EU-afspraken�betreft,�maar�een�verdrag�daarbuiten,�dat�in�het�uiterste�geval�niet�afdwingbaar�is.�Lidstaten�kunnen�zich�gewoon�beroepen�op�de
bestaande�afspraken�en�anders�stemmen,�als�zij�dat�willen.�De�Raad�van�State�en�het�kabinet�erkennen�eigenlijk
dat�hierop�geen�enkele�sanctie�staat.�Ik�hoor�graag�een
bevestiging�hiervan.
Dan�die�andere�maatregel.�Dit�verdrag�verplicht�landen
in�hun�nationale�wetgeving�op�te�nemen�dat�zij�moeten
streven�naar�een�begrotingsevenwicht.�Dat�betekent�concreet�dat�het�structureel�tekort�niet�groter�mag�zijn�dan
0,5%.�Lidstaten�moeten�hun�begrotingsraamwerk�zo�inrichten�dat�dit�bijna�automatisch�gebeurt.�Correctiemechanismen�moeten�zo�worden�ingericht�dat�afwijkingen
worden�gecorrigeerd.�Het�wetsvoorstel�om�dit�in�Nederland�te�doen�is�de�Wet�houdbare�overheidsfinanciën.�Allereerst�is�nog�niet�duidelijk�waarom�deze�verplichting
nog�eens�bovenop�de�afspraken�komt�die�er�al�zijn�in�het
kader�van�het�Stabiliteits-�en�Groei�Pact.�Daarnaast�kun
je�je�afvragen�of�Nederland�niet�onnodig�strenge�normen
heeft�opgelegd�in�die�Wet�HOF,�waar�we�het�uiteraard�nog
over�zullen�hebben.
Er�zijn�nog�enkele�andere�afspraken�gemaakt�in�het�kader�van�het�begrotingspact.�De�bijeenkomsten�van�de�eu-

19 maart 2013
TK�63

63-20-47

Merkies
rozone�vonden�al�informeel�plaats.�Voor�de�artikel�13-bijeenkomsten�hebben�wij�dit�verdrag�eigenlijk�niet�nodig.
In�feite�kunnen�we�deze�ook�gewoon�zelf�regelen.�Het�lijkt
een�schaamlap�om�de�illusie�te�wekken�dat�nationale�parlementen�er�nog�op�de�een�of�andere�manier�bij�worden
betrokken.�Dan�is�er�nog�de�maatregel�voor�het�coördineren�van�grote�hervormingen.�Daarover�is�ook�al�een�verordening�in�voorbereiding�door�de�Commissie,�dus�deze
voegt�eigenlijk�ook�niets�toe.�De�intentie�bestaat�om�binnen�vijf�jaar�te�proberen�om�het�verdrag�naar�zijn�materiële�strekking�te�incorporeren�in�de�EU-verdragen.�Bij�ons
leeft�nog�wel�de�vraag�wat�dan�uiteindelijk�nog�veranderd
moet�worden�in�die�EU-wetgeving.�Zijn�dat�niet�vooral�de
omgekeerde�meerderheidsbesluitvorming�voor�alle�stappen�in�de�buitensporigtekortprocedure�en�daarnaast�de
verplichte�ondertekening�van�dit�verdrag�om�eventueel�bij
het�ESM�aan�te�kloppen?�Daarop�krijg�ik�graag�een�reactie.
Het�begrotingspact�zorgt�ervoor�dat�de�3%-norm�en
daarmee�het�Europese�bezuinigingsbeleid�nog�verder�in
beton�worden�gegoten.�Niet�voor�niets�lieten�Diederik
Samsom�en�toenmalig�PvdA-woordvoerder�voor�financiën�Ronald�Plasterk�zich�zeer�negatief�uit�over�het�begrotingspact.�Plasterk�wilde�geen�wurgpact.�Hij�zei�dat�de�regering�zich�moet�verzetten�als�Brussel�ons�vraagt�om�"ons
hoofd�in�de�strop�te�steken".�Zoals�we�allemaal�hebben
kunnen�zien,�was�van�die�strijdlustige�taal�van�de�PvdA
na�de�verkiezingen�weinig�meer�over.�Een�jaar�geleden
maakte�Plasterk�nog�bezwaar�tegen�de�weigering�van�de
Europese�Commissie�om�Nederland�de�zogeheten�hardheidsclausule�toe�te�kennen.�Die�regel�bepaalt�dat�landen
in�uitzonderlijke�omstandigheden�mogen�afwijken�van�de
3%-norm.�Ik�zou�graag�van�de�minister�willen�horen�of�de
Commissie�naar�zijn�mening�anders�over�die�hardheidsclausule�is�gaan�denken.
Alle�bewijzen�die�zich�opstapelen�over�de�schade�die
de�bezuinigingen�toebrengen�aan�de�economie,�maken
kennelijk�geen�indruk�op�dit�kabinet.�Vandaag�hoorden�we
nog�berichten�van�het�IMF. Ik�ben�benieuwd�naar�de�reactie�van�de�minister�op�die�berichten.
Toen�ik�vorige�week�premier�Rutte�de�nieuwe�bevindingen�in�het�onderzoek�van�het�CPB�voorlegde,�zei�hij�dat
hij�het�daar�niet�mee�eens�is.�Je�kunt�dus�nog�zoveel�bewijs�aandragen,�het�maakt�allemaal�niet�uit,�want�het�kabinet�"is�het�er�niet�mee�eens".�Het�gaat�dus�niet�om�feiten,�maar�om�een�mening.�Bezuinigen�lijkt�een�doel�op
zich�te�zijn�geworden.�Dat�wordt�door�dit�verdrag�nog�verder�in�beton�gegoten.�De�SP�is�het�daar�grondig�mee�oneens�en�zal�dan�ook�tegen�dit�verdrag�stemmen.

Mevrouw�Schouten�(ChristenUnie):
Voorzitter.�Dit�is�een�bijzondere�avond.�We�hebben�zojuist
gehoord�dat�Cyprus�heeft�gestemd�tegen�het�meebetalen
door�de�spaarders.�De�consequenties�daarvan�moeten�wij
nog�overzien,�maar�we�bespreken�dit�EU-verdrag�dus�in
een�zeer�bijzondere�situatie,�terwijl�dat�verdrag�juist�zeer
toeziet�op�het�handhaven�van�de�regels�en�van�de�begrotingsnormen�die�we�met�elkaar�hebben�afgesproken.
Wij�spreken�hier�ook�over�een�verdrag�dat�al�in�werking�is�getreden.�Dat�geeft�ook�aan�dat�de�situatie�zeer�bijzonder�is.�Wij�beoordelen�dit�verdrag�op�basis�van�twee
elementen.�Ten�eerste�de�bekrachtiging�van�de�afspraken
over�de�begrotingsdiscipline.�Feitelijk�bevestigt�het�verdrag�opnieuw�afspraken�die�wij�al�eerder�hadden�gemaakt

Tweede�Kamer

Verdrag�inzake�de�economische�en
monetaire�unie

in�het�Stabiliteits-�en�Groeipact,�maar�we�weten�allemaal
hoe�het�destijds�is�gegaan.�Duitsland�en�Frankrijk�zochten
ruimte�om�juist�niet�aan�die�voorwaarden�te�voldoen.�Dat
betekende�voor�diverse�andere�landen�dat�ook�zij�de�teugels�maar�lieten�vieren.�Dat�had�grote�gevolgen,�zoals�we
deze�dagen�ook�merken.�Mijn�fractie�heeft�dan�ook�altijd
gepleit�voor�een�striktere�handhaving�van�de�regels�van
het�Stabiliteits-�en�Groeipact.�Wij�zien�dat�met�dit�verdrag
die�striktere�handhaving�geregeld�gaat�worden.
Ten�tweede.�Het�verdrag�bevat�echter�ook�een�ander
element.�Mijn�ervaring�is�dat�je�juist�bij�dat�soort�zaken�altijd�erg�moet�opletten.�De�verdragen�lijken�zich�allemaal
zeer�te�beperken�tot�de�hoofdlijnen.�Ze�hebben�vaak�lovenswaardige�uitgangspunten,�maar�ook�hier�geldt:�the
devil�is�in�the�detail.�Daarbij�gaat�het�met�name�om�de
vraag�hoe�deze�artikelen�uit�de�verdragen�vertaald�gaan
worden�in�de�verschillende�verordeningen.�Wij�hebben
hier�al�diverse�verordeningen�aan�de�orde�gehad�en�een
aantal�andere�is�nog�in�ontwikkeling.�Mijn�fractie�heeft
vaak�gehamerd�op�het�adagium:�Brussel�mag�zeggen�dat
er�wat�moet�gebeuren,�Nederland�gaat�erover�wat�er�zal
gebeuren.
Het�kabinet�heeft�dit�uitgangspunt�ook�altijd�gehanteerd.�Ik�memoreer�de�woorden�van�onze�minister-president:�"Wij�gaan�elkaar�wel�de�maat�nemen,�maar�niet�de
wet�voorschrijven".�Ik�vraag�mij�af�of�dat�voor�dit�verdrag
ook�geldt.�Mijn�zorg�betreft�dan�met�name�de�correctieve
arm.�Die�correctieve�arm�van�de�Commissie�wordt�steeds
langer,�zo�is�onze�zorg.�Als�ik�kijk�naar�wat�er�zal�gebeuren�op�bijvoorbeeld�het�terrein�van�de�begrotingen�die�wij
naar�Europa�moeten�gaan�sturen,�dan�wijs�ik�erop�dat�ook
de�Raad�van�State�daarover�al�de�nodige�opmerkingen
heeft�gemaakt.�Wij�moeten�er�straks�voor�zorgen�dat�onze
hervormingsagenda�en�begrotingsplannen�al�vroegtijdig
in�Brussel�zijn,�eigenlijk�al�voor�het�moment�dat�op�Prinsjesdag�de�plannen�van�het�kabinet�worden�gepresenteerd.
Deze�verordening�is�nog�in�ontwikkeling,�er�wordt�nog
over�gesproken,�maar�ik�wil�graag�de�inzet�van�het�kabinet�op�dit�punt�kennen�om�te�zien�hoe�dit�verzoek�van�de
Commissie�zich�verhoudt�tot�wat�wij�willen,�maar�ook�hoe
het�in�het�verdrag�wordt�geformuleerd.�Ik�zie�in�artikel�11
toch�meer�ruimte,�omdat�wij�al�zo�vroeg�al�die�plannen
naar�Brussel�moeten�sturen�en�straks�al�voor�Prinsjesdag
onze�plannen�moeten�bepalen.�De�Raad�van�State�wijst
daar�ook�op.�Wil�de�minister�daarop�ingaan?
Straks�geldt�ook�dat�iedere�lidstaat�een�automatisch
correctiemechanisme�in�de�wet�moet�verankeren.�Het�kabinet�heeft�dit�gedaan�in�de�Wet�houdbare�overheidsfinanciën�(Wet�HOF).�Wij�komen�nog�over�die�wet�te�spreken,�maar�mijn�fractie�zal�de�vorm�van�het�correctiemechanisme�dat�het�kabinet�heeft�gekozen,�in�ieder�geval
kritisch�beoordelen.�Dit�mag�in�ieder�geval�niet�leiden�tot
een�forse�beperking�van�de�investeringsruimte�van�decentrale�overheden.
De�cruciale�vraag�in�dit�debat�is�of�de�minister�nog
steeds�achter�het�principe�staat�dat�ik�eerder�heb�geciteerd,�namelijk�dat�ons�wel�de�maat�kan�worden�genomen,�maar�niet�de�wet�kan�worden�voorgeschreven.�Wil
hij�dit�nog�eens�bekrachtigen?�Zal�hij�dit�nog�een�keer�benadrukken�in�de�richting�van�Brussel?�In�welke�situaties
kan�Brussel�onze�plannen�overrulen?�Ik�hoop�dat�er�nauwelijks�van�die�situaties�zullen�zijn�tenzij�wij�helemaal�uit
de�pas�lopen�van�allerlei�begrotingsregels�en�wij�de�stabiliteit�van�de�eurozone�in�diskrediet�brengen.�Ik�hoop�toch
zeker�dat�de�minister�deze�zorg�kan�wegnemen.�Dat�is�bepalend�voor�onze�beoordeling�van�dit�totale�verdrag�waar-

19 maart 2013
TK�63

63-20-48

Schouten
van�wij�het�eerste�element,�de�handhaving�van�het�Stabiliteits-�en�Groeipact,�wel�kunnen�steunen,�maar�waarvoor
wij�voor�het�tweede�element�nog�een�duidelijke�toezegging�van�de�minister�verlangen.

De�heer�Klaver�(GroenLinks):
Voorzitter.�Geheel�ten�overvloede:�GroenLinks�is�een�proEuropese�partij.�Dat�maakt�ons�ook�kritisch�over�wat�er�in
Europa�gebeurt.�Wij�willen�toe�naar�een�groen,�sociaal�en
democratisch�Europa.�Plannen,�wetgeving�en�regels�uit�of
met�betrekking�tot�Europa�zullen�wij�dan�ook�toetsen�op
deze�uitgangspunten.�Dat�maakt�ons�ook�kritisch�over�wat
er�in�Europa�gebeurt.�Wij�willen�naar�een�groen,�sociaal
en�democratisch�Europa.�Plannen,�wetgeving,�regels�uit
of�met�betrekking�tot�Europa�zullen�we�dan�ook�aan�deze
uitgangspunten�toetsen.�Dat�maakt�mijn�fractie�uiterst�kritisch�over�het�begrotingspact�dat�begin�2012�is�gesloten.
Samengevat�hebben�wij�daarvoor�de�volgende�redenen.
Ik�zal�ze�stapsgewijs�doorlopen�in�het�vervolg�van�mijn
betoog.�In�de�eerste�plaats�is�het�pact�ondemocratisch�tot
stand�gekomen.�Ten�tweede�schept�het�pact�juridische�onzekerheid.�Ten�derde�fixeert�het�pact�zich�enkel�op�de�beperking�van�de�overheidsuitgaven.�Ten�vierde�is�het�goeddeels�overbodig.
Ik�begin�met�het�democratische�gehalte.�Bij�het�pact
is�gekozen�voor�een�intergouvernementeel�verdrag.�Dat
leidde�al�ten�tijde�van�het�ontwerp�van�het�pact�tot�grote
bezwaren�bij�het�Europees�Parlement;�dat�werd�hiermee
immers�volledig�buitenspel�gezet.�Destijds�was�dit�aanleiding�voor�mijn�toenmalige�fractievoorzitter,�Jolande�Sap,
om�samen�met�de�heer�Schouw�van�D66�een�motie�in�te
dienen�die�de�regering�opriep�om�zo�veel�mogelijk�tegemoet�te�komen�aan�de�bezwaren�van�het�Europees�Parlement.�Hoe�beoordeelt�de�minister�de�uitvoering�van�deze
motie?�De�Raad�van�State�is�in�ieder�geval�helder�in�zijn
oordeel.�Hij�zegt�dat�bij�het�Stabiliteitsverdrag�is�gekozen
voor�een�aanpak�die,�waar�het�de�parlementaire�betrokkenheid�betreft,�leidt�tot�een�niemandsland.�Hoe�beoordeelt�de�minister�dit�gebrek�aan�democratische�betrokkenheid�en�wat�gaat�hij�daaraan�doen?
Als�concessie�aan�het�Europees�Parlement�is�in�het
pact�opgenomen�dat�de�regeringen�binnen�vijf�jaar�na�inwerkingtreding�stappen�zetten�om�het�pact�te�integreren
in�het�EU-rechtskader.�Mijns�inziens�is�hiervoor�een�verdragswijziging�nodig.�In�het�debat�over�de�Staat�van�de
Unie�heb�ik�hiertoe�een�motie�ingediend,�die�de�regering
opriep�om�er�binnen�het�Europees�Parlement�voor�te�ijveren�dat�die�verdragsherziening�ook�daadwerkelijk�gaat
plaatsvinden�in�de�periode�2014–2019.�Deze�motie�is�bijna�Kamerbreed�verworpen.�De�minister�van�Buitenlandse�Zaken�en�onze�minister-president�kunnen�niet�hard�genoeg�roepen�hoezeer�zij�alles�op�alles�zullen�zetten�om�in
de�komende�jaren�een�verdragswijziging�te�vermijden.
Toen�ik�aangaf�dat�de�motie�gaat�over�de�periode�2014–
2019,�antwoordde�de�premier�letterlijk:�wat�mij�betreft�kan
die�verdragswijziging�ook�–�en�ik�sluit�dat�zeker�niet�uit�–
na�2019�plaatshebben,�of�misschien�wel�helemaal�niet.�Dit
doet�mij�er�ernstig�aan�twijfelen�of�beide�bewindspersonen�beseffen�wat�er�in�het�begrotingspact�is�afgesproken.
En�als�zij�bekend�zijn�met�de�inhoud�–�en�daar�mag�ik�van
uitgaan�–�is�hun�opstelling�uiterst�bizar.�Zoals�ik�het�nu�inschat,�gaan�de�regeringspartijen,�maar�ook�de�andere�partijen�hier�in�de�Kamer,�vóór�het�begrotingspact�stemmen.
Diezelfde�partijen�stemden�vorige�week�tegen�een�mo-

Tweede�Kamer

Verdrag�inzake�de�economische�en
monetaire�unie

tie�die�ertoe�opriep�om�uitvoering�te�geven�aan�een�verdragsartikel�uit�datzelfde�begrotingspact.�Hoe�is�dat�mogelijk?�Betekent�dit�dat�we�instemmen�met�een�pact�waaraan�we�verder�geen�uitvoering�willen�geven?�Is�instemmen�met�een�begrotingspact�dan�niet�een�puur�symbolische�daad?�Graag�een�reactie�van�de�minister�op�dit�punt.
Voor�GroenLinks�is�het�helder.�Instemmen�met�het�begrotingspact�kan�geen�symbolische�daad�zijn.�Instemmen�met�het�pact�moet�betekenen�dat�je�als�partij�ook
daadwerkelijk�uitvoering�van�de�inhoud�van�het�pact�nastreeft.�Dat�laatste�betekent�een�verdragswijziging�binnen
vijf�jaar.�Ik�hoor�graag�van�de�minister�of�hij�volledig�uitvoering�gaat�geven�aan�het�begrotingspact,�en�of�hij�bereid�is�om�bij�andere�Europese�regeringen�te�ijveren�voor
een�herziening�van�het�EU-verdrag.�Erkent�de�minister
dat�hiervoor�hoogstwaarschijnlijk�een�conventie�bijeen
zal�moeten�worden�geroepen,�omdat�het�Europees�Parlement�heeft�gesteld�dat�het�ook�andere�zwakke�punten�uit
het�Verdrag�van�Lissabon�wil�repareren?�Denk�daarbij�aan
de�democratische�controle�op�de�economische�beleidssturing�van�de�Europese�Unie.
Ik�wil�mij�hiervoor�ook�tot�de�PvdA�en�D66�richten.�Ik
hoop�dat�zij�niet�enkel�en�alleen�mooie�woorden�over�een
democratisch�Europa�spreken,�maar�daar�ook�daden�aan
verbinden,�en�dat�zij�niet�hun�streven�naar�een�democratisch�Europa�overboord�zullen�gooien�onder�de�noemer
van�meer�begrotingsdiscipline.�Daarvoor�hebben�we�namelijk�het�begrotingspact�niet�nodig.�Zoals�bekend,�verplicht�het�onlangs�overeengekomen�twopack�landen�ook
al�om�het�streven�naar�begrotingsevenwicht�vast�te�leggen�in�nationale�regels.
Zoals�ik�al�zei,�GroenLinks�is�kritisch�over�meerdere�zaken�met�betrekking�tot�het�begrotingspact.�Ik�ga�nu�in�op
de�juridische�onduidelijkheden.�Het�pact�schept�juridische
onduidelijkheden�over�het�vereiste�structurele�saldo�op
de�middellange�termijn.�Hier�wijkt�het�pact�bijvoorbeeld
af�van�het�sixpack.�En�er�is�ook�onduidelijkheid�over�de
meerderheidsbesluitvorming.�Het�pact�beoogt�het�gemakkelijker�te�maken�om�de�buitensporigtekortprocedure�op
te�starten�tegen�een�land�dat�de�3%-norm�overschrijdt.�Alleen�een�gekwalificeerde�meerderheid�van�pakweg�twee
derde�van�de�eurolanden�kan�dat�tegenhouden.�Op�zichzelf�genomen�vindt�mijn�fractie�dat�een�zeer�wenselijke
ontwikkeling.�Het�probleem�is�wel�dat�het�EU-verdrag
stelt�dat�een�gekwalificeerde�meerderheid�nodig�is�om
de�procedure�te�starten.�Ook�dat�schept�juridische�onzekerheid.�Een�lidstaat�die�in�het�beklaagdenbankje�van�de
buitensporigtekortprocedure�terecht�dreigt�te�komen,�zou
zich�op�het�verdrag�kunnen�beroepen.�Graag�hoor�ik�van
de�minister�op�dit�punt�welke�regelgeving�leidend�is.�Indien�dit�het�verdrag�is,�wat�is�dan�de�toegevoegde�waarde
van�het�pact�op�dit�punt?�Indien�het�pact�leidend�is,�wat
betekent�dit�dan�voor�de�naleving�van�het�verdrag?�Is�de
minister�het�met�mij�eens�dat�er�meer�duidelijkheid�gewenst�is�op�het�punt�van�de�juridische�aspecten?
Ik�kom�tot�een�afronding.�Mijn�fractie�heeft�grote�moeite�met�de�beperkte�fixatie�op�het�terugbrengen�van�de
overheidsuitgaven.�Hoe�beoordeelt�de�minister�deze�beperkte�fixatie?�Ik�ben�in�ieder�geval�erg�benieuwd�naar
wat�zijn�partij,�de�PvdA,�hiervan�vindt.�Eerder�heeft�deze�partij�zich�hierover�in�stevige�termen�uitgelaten.�Zo
noemde�Thijs�Berman�het�minimale�structurele�saldo�van
min�0,5%�op�de�middellange�termijn�zelfs�draconisch.
Samsom�en�Plasterk�–�toen�nog�kandidaten�voor�het�lijsttrekkerschap�–�hebben�zelfs�gezegd�dat�er�aanpassingen
aan�het�pact�moeten�komen�als�het�gaat�om�de�begro-

19 maart 2013
TK�63

63-20-49

Klaver
tingsdiscipline,�alvorens�de�PvdA�haar�handtekening�zou
zetten.�Ik�ben�erg�benieuwd�naar�de�bijdrage�van�mijn�collega�van�de�PvdA�op�dat�punt
Wat�GroenLinks�betreft�zouden�wij�ons�niet�moeten�beperken�tot�de�uitgavenkant,�maar�ook�oog�moeten�hebben
voor�de�inkomstenkant�voor�de�verdere�toekomst�van�de
Europese�Unie.
Mevrouw�Schouten�(ChristenUnie):
Gaat�GroenLinks�nu�instemmen�met�het�begrotingspact,
of�zegt�u�op�voorhand:�dit�gaat�hem�niet�worden?
De�heer�Klaver�(GroenLinks):
Ik�zeg�niet�op�voorhand�dat�dit�het�niet�gaat�worden.�Ik
heb�een�aantal�vragen�gesteld�over�de�inbedding�van�het
begrotingspact�in�de�verdragen.�Dat�is�voor�ons�een�heel
belangrijk�punt.�Op�dat�punt�wacht�ik�de�beantwoording
door�de�minister�af,�maar�het�moge�duidelijk�zijn�dat�de
steun�van�GroenLinks�voor�dit�pact�niet�vanzelfsprekend
is.
Mevrouw�Schouten�(ChristenUnie):
Dat�had�ik�al�wel�begrepen�uit�de�bijdrage,�maar
GroenLinks�heeft�vrij�stevig�afstand�genomen�van�de�3%norm�in�eerdere�debatten.�Ik�hoor�dat�de�heer�Klaver�nu
nog�een�keer�doen.�Dat�is�echter�een�essentieel�onderdeel
van�het�verdrag.�Dan�is�mijn�conclusie�toch�niet�raar,�als
ik�het�zo�eens�aanhoor,�dat�GroenLinks�nooit�mee�kan�in
het�begrotingspact,�hoe�pro-Europees�deze�partij�ook�is?
De�heer�Klaver�(GroenLinks):
Wij�zijn�heel�kritisch�over�de�eenzijdige�gerichtheid�op�de
begrotingsdiscipline.�Wij�zouden�dat�graag�ruimer�zien.
Mevrouw�Schouten�weet�ook�dat�wij�bijvoorbeeld�in�het
Lenteakkoord�de�3%�hebben�geaccepteerd,�omdat�er�genoeg�tegenover�stond�en�omdat�wij�dachten�dat�wij�Nederland�daarmee�sterker�zouden�maken.�Ik�geef�aan�dat
het�belangrijkste�punt�in�het�pact�dat�nu�voorligt,�het�democratisch�gehalte�is,�en�de�verankering�van�het�pact�in
de�EU-verdragen.�Dat�is�waar�wij�naar�kijken.�De�begrotingsdiscipline�zit�ook�in�allerlei�andere�verdragen,�die�wij
wel�steunen.

De�heer�Van�Hijum�(CDA):
Voorzitter.�Het�moet�mij�van�het�hart�dat�het�een�beetje�onwerkelijk�voelt�om�op�deze�avond,�terwijl�de�kwestie-Cyprus�op�scherp�is�gezet,�een�debat�te�voeren�over
het�Stabiliteitsverdrag.�Mevrouw�Schouten�maakte�er�ook
al�een�opmerking�over.�Aan�de�andere�kant�is�er�destijds
een�goede�reden�geweest�om�die�stap�te�zetten.�Als�wij
daarop�terugkijken,�kunnen�wij�constateren�dat�het�wat�de
CDA-fractie�betreft�goed�is�om�de�naleving�te�verstevigen
van�de�normen�die�wij�destijds�hadden�afgesproken�om
de�stabiliteit�van�de�euro�te�verzekeren.�Die�normen�hebben�betrekking�op�het�begrotingstekort�en�op�de�omvang
van�de�staatsschuld.�In�ieder�geval�moeten�wij�de�Commissie�daartoe�steviger�in�positie�te�brengen.
Een�deel�van�de�discussie�is�inmiddels�achterhaald.�Er
zijn�ondertussen�tal�van�richtlijnen�in�werking�getreden,
zoals�het�sixpack�en�het�twopack�–�verschrikkelijke�termen
overigens�–�die�mechanismen�ter�naleving�in�het�leven
roepen.�Mijn�fractie�wil�nog�wel�kwijt�dat�het�irriteert�dat,
terwijl�de�lidstaten�aan�een�grotere�begrotingsdiscipline
en�naleving�daarvan�worden�onderworpen,�de�Europese

Tweede�Kamer

Verdrag�inzake�de�economische�en
monetaire�unie

Rekenkamer�nog�steeds,�jaar�na�jaar,�constateert�dat�er
sprake�is�van�een�gebrekkige�verantwoording�van�de�besteding�van�EU-middelen�en�ook�dat�lidstaatverklaringen
–�daar�is�eerder�in�dit�debat�al�op�gewezen�–�over�de�besteding�van�EU-gelden�nog�steeds�ontbreken.�Ik�wil�die
balans�hier�toch�wel�weer�in�herinnering�brengen.�Als�je
van�lidstaten�vraagt�om�verantwoording�af�te�leggen,�zal
die�eis�van�transparantie�en�verantwoording�over�uitgaven�ook�aan�de�EU�zelf�moeten�worden�opgelegd.
De�concrete�vertaling�van�het�verdrag�vindt�plaats�in�de
Wet�houdbare�overheidsfinanciën.�Daar�komen�wij�nog
uitgebreid�over�te�spreken.�De�nota�naar�aanleiding�van
het�verslag�is�net�naar�de�Tweede�Kamer�gestuurd.�Ik�beperk�mij�hier�tot�twee�vragen.�De�eerste�is�waarom�de�regering�er�uiteindelijk�toch�niet�voor�heeft�gekozen�om�het
uitgangspunt�van�begrotingsevenwicht�constitutioneel�te
verankeren.�Is�er�een�plan�om�dat�alsnog�te�doen�nadat
die�Wet�houdbare�overheidsfinanciën�is�aangenomen?�De
tweede�is�of�de�minister�de�opvatting�deelt�dat�het�vastleggen�van�een�tekortnorm�voor�decentrale�overheden�in
elk�geval�niet�uit�dit�verdrag�voortvloeit.�Mijn�fractie�is�in
elk�geval�buitengewoon�kritisch�over�dat�onderdeel�van
de�Wet�houdbare�overheidsfinanciën,�dat�wat�ons�betreft
de�investeringsruimte�van�lagere�overheden�onnodig�aan
beperkingen�onderwerpt.�Wij�zullen�daar�in�het�debat�dat
wij�hierna�nog�voeren�een�aantal�moties�over�indienen.
Ik�heb�nog�een�aantal�inhoudelijke�vragen�naar�aanleiding�van�het�verdrag.�Met�de�goedkeuring�ervan�verplichten�wij�niet�alleen�de�Zuid-Europese�probleemlanden,�maar�net�zo�goed�onszelf�om�een�structureel�saldo
van�maximaal�-0,5%�bbp�te�bereiken,�de�maximaleschuldnorm,�en/of�een�traject�daar�naartoe�in�gang�te�zetten.�Het
structurele�saldo�is�weliswaar�volgens�de�CPB-ramingen
van�november�2012�met�1,5%�verbeterd�ten�opzichte�van
het�basispad,�de�feitelijke�norm�is�echter�-1,2%�in�2013�en
die�groeit�toe�naar�-1,4%�in�2017.�Dat�is�dus�een�verslechtering�of�althans�een�achteruitgang.�Kan�de�minister�aangeven�wat�de�meest�actuele�verwachting�is�op�grond�van
de�nieuwe�ramingen�die�wij�in�maart�hebben�ontvangen,
en�of�Nederland�daarmee�aan�dit�verdrag�voldoet?
Ik�heb�eigenlijk�dezelfde�vraag�wat�betreft�de�schuldquote.�Als�je�over�die�60%�heen�komt,�moet�er�een�traject
in�gang�worden�gezet�om�die�schuld�gemiddeld�met�één
twintigste�af�te�bouwen.�Mijn�vraag�is�of�en,�zo�ja,�in�welk
tempo�Nederland�aan�die�verplichting�moet�voldoen.�Op
welke�wijze�worden�de�normen�op�dat�punt�door�de�Europese�Commissie�gehandhaafd?�Er�viel�namelijk�te�lezen
dat�het�Nederlandse�voorstel�om�de�buitensporigtekortprocedure�ook�van�toepassing�te�verklaren�bij�de�overschrijding�van�de�schuldquote�het�uiteindelijk�niet�heeft
gehaald.�Op�welke�wijze�ziet�de�Europese�Commissie�daar
dan�wel�op�toe?
Tot�slot,�de�rol�van�het�parlement.�Door�een�aantal�andere�woordvoerders�is�al�gememoreerd�dat�het�accent�in
de�besluitvorming�steeds�verder�verschuift�naar�het�voorjaar.�Er�is�gesproken�over�de�rol�van�het�Stabiliteitsprogramma�en�het�Nationaal�Hervormingsprogramma�daarin.�Ik�denk�dat�wij�echt�moeten�nadenken�over�de�vraag
hoe�wij�dat�begrotingsproces�op�een�goede�manier�ordenen�met�het�oog�op�te�de�toekomst.�Wij�moeten�de�betrokkenheid�en�de�verantwoordelijkheid�van�het�parlement,�ook�het�budgetrecht,�goed�tot�hun�recht�laten�komen.�Dat�zal�betekenen�dat�wij�wellicht�moeten�overwegen�om�het�Stabiliteitsprogramma�onderdeel�van�het�begrotingsproces�te�maken.�Misschien�moeten�wij�het�zelfs
een�wettelijke�basis�geven.�Ik�vraag�de�minister�hoe�hij

19 maart 2013
TK�63

63-20-50

Van�Hijum
daar�tegenover�staat.�Wij�moeten�overigens�ook�zelf�als
parlement�ideeën�ontwikkelen�om�het�begrotingsproces
op�een�zorgvuldige�manier�in�de�toekomst�te�kunnen�voeren.

De�heer�Koolmees�(D66):
Voorzitter.�Afspraken�moeten�niet�alleen�worden�gemaakt,
landen�moeten�zich�er�ook�aan�houden.�De�afspraken�in
de�EMU�om�de�staatsschuld�tot�maximaal�60%�en�het�begrotingstekort�tot�maximaal�3%�van�het�bbp�op�te�laten
lopen�en�het�daartoe�te�beperken,�gelden�dan�ook�voor�alle�landen.�Het�ging�tien�jaar�geleden�al�mis�toen�nota�bene�de�twee�grote�landen�Duitsland�en�Frankrijk�de�grens
van�3%�met�voeten�traden.�De�rest�is�geschiedenis.�D66
staat�daarom�achter�de�maatregelen�om�het�Stabiliteitsen�Groeipact�te�versterken,�maar�ik�heb�nog�wel�een�aantal�vragen�over�de�grens�van�3%�en�de�toegevoegde�waarde�van�nationale�wetgeving.
Eerst�iets�over�de�houdbaarheid�van�de�grens�van�3%.
Is�deze�grens�economisch�altijd�verstandig?�Nee.�Kan�die
ook�averechts�uitpakken?�Ja,�maar�bij�gebrek�aan�een
goed�georganiseerd�democratisch�Europa,�zeg�ik�tegen
de�heer�Klaver,�is�het�het�beste�middel�dat�wij�hebben�om
landen�te�disciplineren.�Dat�geldt�voor�landen�als�Duitsland�en�Frankrijk,�maar�ook�voor�landen�als�Italië�en�Spanje.�De�3%�wordt�echter�te�veel�als�de�norm�gezien.�Ik�ben
van�mening�dat�de�3%�het�plafond�is.�De�norm�is�0%�en
3%�is�de�eenmalige�uitzondering�bij�economische�tegenwind.�Ik�durf�zelfs�te�stellen�dat�het�plafond�van�3%�veel
te�hoog�is.�Die�norm�gaat�uit�van�de�situatie�waarin�de
economie�ieder�jaar�met�3%�groeit,�met�een�inflatie�van
2%.�Als�je�dan�een�tekort�van�3%�hebt,�groeit�de�schuld
structureel�naar�60%�van�het�bbp.�Deze�grenzen�zijn�echter�vastgesteld�in�de�jaren�negentig�toen�wij�het�hadden
over�het�Verdrag�van�Maastricht.�Europa�heeft�zich�sindsdien�behoorlijk�rijk�gerekend.�Een�groei�van�3%�halen
wij�de�komende�jaren�niet�meer.�De�vergrijzing�begint�nu
echt,�niet�alleen�in�Nederland,�maar�in�heel�Europa,�en�de
beroepsbevolking�groeit�niet�meer.�Een�groei�van�2%�of
1%�is�realistischer,�want�met�een�tekort�van�3%�gaat�de
schuld�uiteindelijk�naar�75%�of�misschien�wel�100%�van
het�bbp.�Dat�is�onhoudbaar.�Deelt�de�minister�mijn�mening�dat�de�grens�van�3%�te�hoog�is�en�dat�er�veel�meer
aandacht�moet�zijn�voor�begrotingsevenwicht�en�een
houdbare�schuld?
De�heer�Nijboer�(PvdA):
Dit�is�een�opmerkelijke�uitspraak�van�de�heer�Koolmees.
Waar�nog�maar�enkele�landen�in�de�eurozone�zich�onder
die�3%�bevinden�en�de�meeste�erboven�zitten,�pleit�hij
ineens�voor�een�norm�die�nog�strakker�en�knellender�is.
Waar�denkt�de�heer�Koolmees�dan�aan?
De�heer�Koolmees�(D66):
Mijn�opmerking�over�het�plafond�van�3%�was�dat�welbewust�is�afgesproken�dat�het�tekort�zich�mag�beperken�tot
die�3%.�Een�en�ander�is�ontstaan�in�de�jaren�negentig,
toen�er�nog�werd�uitgegaan�van�een�reële�economische
groei�van�3%�en�een�inflatie�van�2%.�Eigenlijk�zijn�die�percentages�niet�meer�realistisch�in�de�huidige�tijd.�In�de�discussie,�ook�in�Nederland,�zie�je�dat�het�plafond�van�3%�de
norm�is�geworden.�Gelukkig�wordt�in�het�regeerakkoord
gesproken�over�een�ambitieus�saldo-reductiepad,�maar
de�discussie�lijkt�zich�elke�keer�te�focussen�op�de�3%,�de

Tweede�Kamer

Verdrag�inzake�de�economische�en
monetaire�unie

2,9%�of�de�3,1%.�Daar�gaat�het�echter�niet�om.�Voor�de
langeretermijn-houdbaarheid�van�de�overheidsfinanciën
zul�je�naar�een�structureel�begrotingsevenwicht�toe�moeten.�Je�zult�een�veilige�marge�tot�die�3%�moeten�hebben.
Het�CPB�was�hier�vorige�week�om�een�toelichting�te�geven�op�het�CEP. De�heer�Teulings,�directeur�van�het�CPB,
voorziet�de�komende�jaren�een�structurele�economisch
groei�van�1,5%�of�2%.�Als�je�daarvan�uitgaat,�moet�je�een
strakker�plafond�hebben�om�te�voorkomen�dat�de�schuld
explodeert.�Dat�heb�ik�willen�aangeven.
De�heer�Nijboer�(PvdA):
Ik�kan�volgen�dat�het�niet�gaat�om�die�3%�en�dat�plafond.
Daarom�moet�er�worden�gewerkt�aan�een�structureel
evenwicht.�Ik�had�dan�echter�van�de�heer�Koolmees�en
D66�verwacht�dat�ze�zouden�aangeven�dat�het�veel�meer
gaat�om�structurele�hervormingen�van�de�economie,�het
tegengaan�van�de�bubbels�op�de�huizenmarkt�in�Spanje
en�om�het�beteugelen�van�de�financiële�sector.�Dat�zijn
allemaal�verstandige�zaken.�De�heer�Koolmees�houdt�nu
een�blaadje�omhoog.�Ik�kom�er�zelf�ook�mee,�maar�dat
hij�de�3%,�die�al�behoorlijk�knelt,�nu�ter�discussie�stelt�en
wellicht�naar�beneden�wil�bijstellen�–�hoeveel�dan?�–�vind
ik�niet�de�meest�verstandige�lijn.�Is�de�inzet�van�de�heer
Koolmees�erop�gericht�om�van�die�3%�misschien�2%�te
maken,�1%�of�zelfs�0%�en�wil�hij�dat�wettelijk�vastleggen?
Hoe�stoer�is�D66�wat�dit�betreft?
De�heer�Koolmees�(D66):
De�heer�Nijboer�heeft�al�een�deel�van�mijn�inbreng�verklapt.�D66�heeft�inderdaad�altijd�vooral�het�belang�van
structurele�hervormingen�benadrukt�en�gewezen�op�het
gevaar�van�macro-economische�onevenwichtigheden,�zoals�de�huizenschulden.�Wij�vinden�de�preventieve�arm�in
het�sixpack�van�Van�Rompuy�veel�belangrijker�dan�een
discussie�over�3%.�De�enige�reden�dat�ik�dit�zeg,�is�dat�de
discussie�zich�ook�in�Nederland�heel�erg�toespitst�op�wel
of�niet�3%.�Dat�is�de�verkeerde�discussie,�zeker�ook�als�je
ziet�dat�de�onderliggende�overheidsuitgaven�ieder�jaar
gewoon�stijgen.�Wij�hebben�het�wel�vaak�over�bezuinigingen,�maar�per�saldo�geeft�de�Nederlandse�overheid�ieder
jaar�meer�uit.�De�discussie�daarover�wordt�niet�gevoerd.
Mijn�oproep�is�om�die�discussie�wel�te�voeren�en�te�bekijken�wat�een�houdbaar�schuldpad�is.
De�heer�Dijkgraaf�(SGP):
Volgens�mij�ben�ik�het�behoorlijk�eens�met�de�heer
Koolmees,�maar�ik�heb�toch�een�vraag.�Wij�hebben�niet
alleen�een�norm�van�3%,�maar�ook�een�norm�van�60%
staatsschuld.�Die�laatste�schijnt�helemaal�vergeten�te�zijn.
Als�je�beide�normen�serieus�neemt,�heb�je�dan�nog�steeds
dit�probleem?�In�ieder�geval�kom�je�dan�überhaupt�niet
meer�boven�de�60%�uit,�iets�waarvoor�de�heer�Koolmees
bang�is.�Betekent�dit�niet�dat�wij�serieuzer�naar�de�norm
van�60%�moeten�kijken?
De�heer�Koolmees�(D66):
Daarmee�ben�ik�het�eens,�maar�ik�moet�er�eerlijk�iets�bij
zeggen.�Als�ik�een�prioriteitenlijstje�moest�maken,�zou�de
eerste�prioriteit�structurele�hervormingen�en�aanpak�van
macro-economische�onevenwichtigheden�zijn.�De�tweede�prioriteit�is�een�veilige�marge�tot�het�plafond�van�3%.
De�derde�prioriteit�is�het�terugdringen�van�de�schuld.�Dat
moet�je�niet�hals�over�kop�doen.�Sterker�nog,�je�hebt�een
aantal�jaar�nodig�om�dat�tekort�terug�te�dringen.�Ik�ben
het�wel�met�de�heer�Dijkgraaf�eens�dat�dit�een�belangrijk

19 maart 2013
TK�63

63-20-51

Koolmees
criterium�is,�zeker�als�je�kijkt�naar�de�onderliggende�overheidsuitgaven�op�iets�langere�termijn,�met�name�op�het
gebied�van�gezondheidszorg�en�AOW-uitkeringen,�en�de
betekenis�daarvan�voor�de�houdbaarheid�van�onze�overheidsfinanciën.�Ik�ben�het�dus�met�de�heer�Dijkgraaf�eens,
maar�het�is�de�derde�prioriteit.�Ik�zie�dat�de�heer�Dijkgraaf
gerustgesteld�is.
Voorzitter.�Wat�voegt�dit�verdrag�toe�aan�alles�wat�wij
al�hebben?�Wij�hebben�het�sixpack�van�Van�Rompuy,�het
europluspact,�het�Verdrag�van�Maastricht�en�het�Stabiliteits-�en�Groeipact.�Hadden�wij�niet�al�een�strenge�begrotingscommissaris,�die�er�onder�andere�op�verzoek�van�Nederland�is�gekomen?�Hadden�wij�niet�al�sancties?�Hadden
wij�dit�niet�allemaal�geregeld�in�het�sixpack�van�Van�Rompuy?�Waarom�moeten�wij�dit�in�nationale�wetgeving�bevestigen?�Wat�is�de�toegevoegde�waarde�van�dit�verdrag?
Europese�wetgeving�gaat�immers�voor�nationale�wetgeving.�Wat�voegt�dit�precies�toe?
Tot�slot�kom�ik�op�het�punt�waarnaar�de�heer�Nijboer�al
verwees,�preventie.�Ik�vind�het�ontzettend�belangrijk�dat
in�eerste�instantie�overheidstekorten�duurzaam�worden
opgelost.�Er�moet�vroegtijdig�worden�gestart�met�hervormingen�die�onze�overheidsfinanciën�weer�structureel�gezond�maken.�Ik�heb�dat�de�afgelopen�twee�jaar�steeds�gezegd.�Wij�moeten�de�problemen�bij�de�bron�aanpakken�in
plaats�van�de�symptomen�bestrijden.�Daarom�heeft�D66
bijvoorbeeld�altijd�gepleit�voor�strengere�afspraken�op
Europees�niveau�over�de�procedure�voor�macro-economische�onevenwichtigheden,�om�af�te�dwingen�dat�landen
in�de�preventieve�arm�van�het�Stabiliteits-�en�Groeipact
vroegtijdig�maatregelen�nemen�om�de�overheidsfinanciën�houdbaar�te�maken.�Ik�vraag�mij�af�wat�nu�de�stand
van�zaken�is.�De�heer�Rehn�heeft�allerlei�landenrapportages�gemaakt�en�doet�nu�een�diepteanalyse.�Hoe�gaat�het
in�Europa�met�de�preventieve�arm�van�het�Stabiliteits-�en
Groeipact?�Is�de�minister�bereid�om�hier�meer�werk�van�te
maken?
De�heer�Van�Hijum�(CDA):
Ziet�de�heer�Koolmees�de�noodzaak�om�na�te�denken�over
de�positie�van�het�Stabiliteits-�en�Groeipact�en�het�hervormingsprogramma�in�relatie�tot�het�begrotingsproces?
De�heer�Koolmees�(D66):
De�heer�Van�Hijum�heeft�een�zeer�terecht�punt.�De�Raad
van�State�heeft�recent�een�dik�rapport�gepubliceerd�over
de�vraag�hoe�wij�ervoor�kunnen�zorgen�dat�alle�Europese
en�nationale�wetgeving�in�balans�wordt�gebracht.�Daarin�zit�ook�de�vraag�van�de�heer�Van�Hijum�hoe�wij�het�stabiliteitsprogramma�in�Nederland�gaan�behandelen�en�of
dit�botst�met�onze�eigen�begrotingssystematiek�met�Prinsjesdag.�Ik�voel�wel�wat�voor�de�suggestie�van�de�heer�Van
Hijum�om�het�stabiliteitsprogramma,�dat�voor�1 mei�naar
Brussel�moet�worden�gestuurd,�uitgebreid�in�het�parlement�te�bespreken.�Ook�ben�ik�zeer�benieuwd�of�de�minister�vindt�dat�dit�verankerd�moet�worden�in�de�Comptabiliteitswet�of�de�begrotingssystematiek.�Ik�voel�daar�eerlijk�gezegd�wel�voor,�omdat�het�een�belangrijk�document
is�dat�de�financiële�kaders�voor�de�begroting�al�vroeg�in
het�voorjaar�vaststelt.�Ik�heb�dus�veel�sympathie�voor�het
voorstel�van�de�heer�Van�Hijum.

Tweede�Kamer

Verdrag�inzake�de�economische�en
monetaire�unie

De�heer�Tony�van�Dijck�(PVV):
Voorzitter.�De�stabiliteit�van�de�euro,�daar�is�het�allemaal
om�te�doen.�Wat�de�PVV�betreft:�laat�me�niet�lachen.�Wij
zijn�nu�al�een�paar�jaar,�vanaf�2010,�bezig�en�de�stabiliteit�in�de�eurozone�is�nog�lang�niet�teruggekeerd.�Ik�las
net�het�bericht�dat�de�euro�de�laagste�stand�heeft�bereikt
sinds�drie�maanden:�1,29�dollar.�Europa�is�ook�zwaar�in
paniek,�en�het�wordt�van�kwaad�tot�erger.�Eerst�hebben
we�miljarden�van�ons�belastinggeld�in�failliete�landen�en
banken�kunnen�pompen�en�nu�beginnen�ze�ook�nog�aan
ons�spaargeld�te�knabbelen.
In�Brussel�probeert�men�naarstig�via�allerlei�verdragen
begrotingsdiscipline�af�te�dwingen.�Het�blijven�echter�tekentafelverdragen:�het�europact,�het�twopack,�het�sixpack,
het�Stabiliteits-�en�Groeipact,�het�europluspact,�de�macro-economischeonevenwichtigheidsprocedure�en�nu�het
begrotingspact.�Of�moet�ik�zeggen:�het�Fiscal�Compact?
Of�het�Verdrag�inzake�stabiliteit,�coördinatie�en�bestuur�in
een�economische�en�monetaire�unie?�Veel�mist,�veel�overlap,�veel�van�hetzelfde�en�allemaal�zo�ingewikkeld�opgeschreven�dat�niemand�het�nog�begrijpt.
Brussel�ziet�dan�ook�zijn�kans�schoon.�De�misère�is�zo
groot�dat�dit�de�tijd�is�om�de�lidstaten�tot�discipline�te
dwingen.�Dit�is�de�tijd�voor�een�federaal�Europa.�De�crisis
is�voor�Brussel�dan�ook�een�zegen.�In�paniek�tekenen�alle
lidstaten�ongezien�bij�het�kruisje,�in�de�hoop�dat�daarmee
de�problemen�verdwijnen.�Niets�is�echter�minder�waar.�Ze
tekenen�hun�doodsvonnis.�Het�is�dan�ook�niet�zo�gek�dat
Engeland�en�Tsjechië�dit�wurgcontract�weigeren�te�tekenen.�Volgens�dit�contract�krijgt�de�Commissie�bij�een�tekort�boven�3%�het�volledige�gezag�over�een�lidstaat.�Het
is�slikken�of�stikken�met�boetes�als�stok�achter�de�deur.
Volgens�het�Fiscal�Compact�moet�het�structureel�saldo�met�0,5%�per�jaar�verbeteren.�Dit�gaat�echter�niet�lukken,�ook�niet�in�Nederland.�Ik�heb�het�er�nog�eens�op�nageslagen:�in�2013�is�het�structureel�saldo�-1,4%�en�in�2017
is�het,�ondanks�50�miljard�aan�bezuinigingen,�nog�steeds
-1,4%.�In�vijf�jaar�tijd�verbetert�ons�structureel�saldo�met
geen�dubbeltje.�Ik�vraag�de�minister�dan�ook�of�daarmee
het�automatische�correctiemechanisme�in�werking�treedt.
Hoe�ziet�dat�eruit?�Betekent�dat�nog�meer�bezuinigen�boven�op�de�50�miljard?
Vriend�en�vijand�zijn�het�erover�eens�dat�te�snel�consolideren�van�de�overheidsbegroting�economisch�zeer�onverstandig�is.�Harde�bezuinigingen�en�lastenverzwaringen
verdiepen�de�recessie,�aldus�Bas�Jacobs�van�de�PvdA. Het
Centraal�Planbureau�verklaarde�vorige�week�dat�het�tekort�nauwelijks�wordt�teruggedrongen�en�de�schuld�alleen
maar�verder�oploopt.�Dat�zijn�allemaal�wijze�lessen.�De�SP
refereerde�er�al�aan�dat�ook�het�IMF�extra�bezuinigingen
in�2014�zeer�onverstandig�vindt.�Echter,�het�Fiscal�Compact,�het�begrotingspact,�dwingt�Nederland�tot�deze�onverstandige�koers,�met�meer�schade,�meer�krimp�en�meer
werkloosheid�tot�gevolg.�Waar�zijn�de�automatische�stabilisatoren�gebleven?�Waar�is�het�anticyclisch�denken�gebleven?�Uit�het�eerdergenoemde�blijkt�dat�Nederland�de
regie�dan�ook�volledig�kwijt�is�over�zijn�overheidsfinanciën.�Wij�zijn�verworden�tot�marionetten�van�Brussel.�Brussel�zegt:�spring.�En�wij�springen,�zonder�ons�af�te�vragen
of�dit�wel�goed�is�voor�Nederland.�Dit�is�zo�fout.�De�PVV
zal�daarom�tegen�dit�verdrag�stemmen.

19 maart 2013
TK�63

63-20-52

Dijkgraaf

De�heer�Dijkgraaf�(SGP):
Voorzitter.�De�SGP�is�voor�handhaving�van�het�SGP. Dat
mag�duidelijk�zijn.�Het�zijn�zes�letters�die�alle�zes�belangrijk�zijn.�Wij�hebben�net�al�de�discussie�gevoerd�over�3%
en�over�de�0%�van�de�heer�Koolmees.�Wij�hebben�al�heel
lang�gezegd�dat�wij�de�wijze�lessen�van�koning�Jozef
moeten�gebruiken:�je�moet�in�vette�jaren�de�korenschuren�volbouwen�om�die�in�magere�jaren�te�kunnen�gebruiken.�Dat�betekent�dat�je�ervoor�moet�zorgen�dat�je�ruimte�hebt�en�dat�je�staatsschuld�en�tekort�niet�zo�hoog�zijn
dat�je�een�probleem�hebt�op�het�moment�dat�het�misgaat.
Ik�herinner�mij�uit�het�verleden�nog�talloze�debatten�met
de�voorganger�van�de�minister.�Toen�werd�eigenlijk�Kamerbreed�gezegd�dat�het�fout�ging�in�2003,�toen�Zalm�elke�keer�op�het�vliegtuig�sprong,�maar�Duitsland�en�Frankrijk�een�pact�hadden�gesloten�waardoor�zij�makkelijk�onder�de�afspraken�van�3%�konden�uitkomen.�Het�werd�Kamerbreed�gedeeld�dat�de�afspraken�niet�scherp�genoeg
waren.�Wij�zijn�op�zich�dan�ook�blij�dat�er�in�Brussel�een
verdrag�ligt,�en�dat�het�hier�nu�voorligt,�waarin�meer�prikkels�staan�om�je�aan�de�afspraken�te�houden.
Ik�heb�een�aantal�vragen,�maar�ik�heb�eigenlijk�maar
één�voor�ons�heel�cruciale�vraag�aan�de�minister.�Leveren
wij�onze�nationale�soevereiniteit�niet�te�veel�in?�Ik�wil�de
minister�daarover�heel�scherp�horen.�Het�proces�hiernaartoe�is�natuurlijk�heel�lang�geweest.�Wij�hebben�talloze�debatten�gevoerd.�Ik�hoor�het�minister�De�Jager�nog�zeggen:
op�het�niveau�van�de�individuele�maatregelen�blijven�wij
zelf�kunnen�beslissen�wat�wij�doen,�mits�wij�ons�uiteindelijk�aan�die�afspraken�houden.�Die�vraag�wil�ik�aan�de�minister�stellen.�Blijven�wij�in�dit�parlement�binnen�en�buiten�de�correctieve�arm�ons�budgetrecht�houden�in�die�zin
dat�wij�niet�overruled�kunnen�worden�door�een�dictaat�uit
Brussel�op�het�niveau�van�de�individuele�maatregelen?
Ik�daag�de�minister�uit�om�dat�heel�concreet�te�maken.
Stel�dat�wij�een�tekort�hebben�van�4%.�Dan�zijn�wij�gedwongen�om�tegen�Brussel�te�zeggen�dat�wij�naar�onze
overtuiging�een�overtuigend�pakket�hebben�om�onder�de
3%�uit�te�komen�dat�een�meerderheid�heeft�in�beide�Kamers.�Stel�dat�Brussel�dan�zegt�dat�het�een�aantal�maatregelen�van�dat�pakket�niet�vertrouwt.�Dat�kan.�Wat�gebeurt�er�dan�precies?�Krijgen�wij�dan�een�tweede�kans�of
zegt�Brussel�dan�dat�wij�in�plaats�van�deze�maatregelen
de�pensioenleeftijd�moeten�verhogen,�de�kinderopvangsubsidie�moeten�afschaffen�en�de�kinderbijslag�moeten
halveren?�Ik�noem�maar�even�wat.�Het�zijn�willekeurige
voorbeelden.�Het�gaat�mij�natuurlijk�niet�om�de�inhoudelijke�discussie.�Ik�wil�de�minister�heel�scherp�horen�over
de�vraag�waar�in�dit�proces�precies�de�bevoegdheid�ligt.
Het�is�voor�ons�heel�cruciaal�dat�wij�als�nationaal�parlement�aan�zet�blijven.
Mijn�tweede�vraag�gaat�over�de�termijn.�Dit�verdrag
gaat�snel�in,�maar�wanneer�gaat�het�precies�spelen?�Uit
de�parameters�blijkt�dat�wij�nog�steeds�een�tekort�boven�de�3%�hebben.�Wij�hebben�een�staatschuld�boven
de�60%.�Wanneer�heeft�het�consequenties�voor�ons?
Wanneer�moeten�wij�bijvoorbeeld�een�twintigste�van�de
staatsschuld�afbouwen?�Dat�is�immers�het�verschil�tussen�het�huidige�percentage,�in�de�buurt�van�75,�en�60.�Betekent�dat�niet�dat�we�eigenlijk�nog�extra�zouden�moeten
bezuinigen,�en�wanneer�dan�precies?�Ik�wil�dat�de�consequenties�op�de�korte�termijn�heel�scherp�in�kaart�worden
gebracht.�Ik�denk�namelijk�dat�het�op�de�lange�termijn�en
de�middellange�termijn�geen�probleem�is�voor�een�land

Tweede�Kamer

Verdrag�inzake�de�economische�en
monetaire�unie

als�Nederland,�maar�het�zou�de�problematiek�nog�weleens
kunnen�verscherpen�als�het�op�korte�termijn�grote�consequenties�heeft.Het�Hof�van�Justitie�kan�een�bindende�uitspraak�doen�over�te�nemen�maatregelen�en�een�boete�opleggen.�Ik�vraag�de�minister�of�het�Hof�van�Justitie�dan
ook�echt�inhoudelijk�zal�beoordelen�of�alle�maatregelen
uit�het�partnerschapsprogramma�volledig�zijn�uitgevoerd
–�zie�artikel�5�–�en�of�de�aanbevelingen�en�voorstellen�van
de�Commissie�voldoende�zijn�overgenomen.�Dat�laatste
betreft�artikel�7.�Hoe�moeten�we�in�dit�verband�de�zin�lezen�dat�het�Hof�van�Justitie�bindende�maatregelen�voorschrijft?�Op�welk�niveau�zal�dat�kunnen�zijn?�Kan�het�Hof
van�Justitie�dan�zeggen:�jullie�komen�er�niet�uit�en�hebben�een�conflict;�dat�is�aan�ons�voorgelegd�en�wij�schrijven�nu�voor�dat�de�pensioenleeftijd�naar�80�jaar�moet?�Ik
noem�maar�wat.�Op�welk�niveau�kan�het�Hof�van�Justitie
dat�doen?
Artikel�11�gaat�over�de�hervormingen�die�lidstaten�met
elkaar�moeten�bespreken�en�waar�passend�coördineren.
Dat�geldt�dus�ook�voor�landen�die�geen�buitensporig�tekort�hebben�als�daar�een�tekort�is�en�hervormingen�nodig
zijn.�Ook�hierbij�zijn�wij�niet�gerust�op�voldoende�soevereiniteit.�Betreft�het�dan�de�aanbevelingen�die�uit�Brussel
komen?�Daar�hebben�wij�op�zichzelf�niets�op�tegen.�Het
is�prima�als�men�daar�meedenkt.�Het�is�prima�als�men�detecteert�waar�tekortkomingen�in�de�economie�zitten.�Of
gaat�het�verder�dan�dat,�en�kan�het�ook�consequenties
hebben�in�termen�van�directe�beslissingen�over�maatregelen�als�een�land�geen�buitensporig�tekort�heeft?
Dat�zijn�de�belangrijkste�vragen�voor�ons.�Op�basis�van
de�antwoorden�daarop�zullen�wij�al�dan�niet�instemmen
met�het�verdrag.�Wij�zien�uit�naar�de�scherpe�beantwoording�van�de�minister.

De�heer�Harbers�(VVD):
Voorzitter.�Het�begrotingsverdrag,�het�Fiscal�Compact,
vloeit�rechtstreeks�voort�uit�de�kabinetsbrief�van�september�2011,�waarin�de�visie�op�de�toekomst�van�de�EMU
staat�beschreven.�De�VVD�oordeelt�positief�over�dit�verdrag,�want�hiermee�wordt�de�budgettaire�discipline�in�Europa,�en�de�eurozone�in�het�bijzonder,�versterkt�en�worden�afspraken�meer�afdwingbaar.�Dat�is�in�lijn�met�de�kabinetsvisie�en�met�de�visie�van�de�VVD.
Het�begrotingsverdrag�zal�niet�de�oplossing�van�de�Europese�schuldencrisis�betekenen,�maar�zal�de�volgende
crisis�wel�helpen�te�voorkomen.�Eigenlijk�brengt�dit�verdrag�ons�terug�naar�de�oorsprong�van�de�euro,�het�Verdrag�van�Maastricht,�maar�nu�met�betere�afdwingbaarheid�van�de�naleving�van�regels.�Het�brengt�ons�echter
ook�terug�naar�de�oorsprong�van�de�eurocrisis,�met�ontsporende�overheidsfinanciën�in�diverse�eurolanden.�Er�is
bijvoorbeeld�geen�begrotingsevenwicht�in�goede�tijden,
zodat�slechte�tijden�de�economie�onnodig�hard�raken.�Met
dit�verdrag�beginnen�we�eindelijk�de�afspraken�die�we�onderling�maakten�in�"euroland"�te�borgen�en�afdwingbaar
te�maken.�Het�voegt�toe�dat�de�omgekeerde�gekwalificeerde�meerderheidsbesluitvorming�wordt�gewaarborgd�en
dat�op�de�middellange�termijn�het�structureel�saldo�van
maximaal�0,5%�wordt�vastgelegd.�Dat�is�ver�weg�van�de
op�lange�termijn�onhoudbare�3%.
Voor�de�korte�termijn�is�het�van�belang�dat�eurolanden
zowel�bezuinigingen�als�hervormingen�blijven�doorvoeren,�niet�zozeer�omdat�deze�landen�daartoe�verplicht�zijn,
maar�omdat�dit�op�de�langere�termijn�een�meer�welva-

19 maart 2013
TK�63

63-20-53

Harbers
rend�land�en�continent�oplevert.�Dit�begrotingsverdrag�is
in�feite�een�stevige�bevestiging�van�de�eind�vorige�eeuw
in�het�Stabiliteits-�en�Groeipact�gemaakte�afspraken�hieromtrent.�De�afspraken�die�in�de�afgelopen�vijftien�jaar�in
te�goed�vertrouwen�waren�gemaakt,�krijgen�hiermee�nu
ook�een�stevige�wettelijke�en�verdragstechnische�verankering�in�alle�lidstaten.�Dat�is�altijd�een�belangrijke�voorwaarde�geweest�voor�de�VVD�in�de�bredere�aanpak�van
de�eurocrisis.�De�budgettaire�verplichtingen�die�uit�dit
begrotingsverdrag�vloeien,�worden�in�Nederland�verankerd�in�de�Wet�houdbare�overheidsfinanciën.�Met�deze
wet�wordt�iets�gezegd�over�decentrale�overheden.�Dat
is�straks�in�een�volgend�debat�aan�de�orde.�Maar�daarin
worden�onder�andere�ook�de�Nederlandse�begrotingsregels�in�de�traditie�van�de�zalmnorm�in�wetgeving�verankerd.�Dat�is�een�langgekoesterde�wens�van�de�VVD. Je
zou�kunnen�zeggen:�met�het�begrotingsverdrag�wordt�in
feite�een�soort�van�zalmnorm�aan�heel�Europa�opgelegd.
Ik�wil�de�minister�ten�aanzien�van�het�verdrag�nog�een
paar�vragen�en�opmerkingen�meegeven.�Daarbij�bedank
ik�de�minister�gelijk�ook�voor�de�uitvoerige�beantwoording�in�de�nota�naar�aanleiding�van�het�verslag.
Een�apart�verdrag�voor�25�EU-lidstaten�was�het�best
haalbare�resultaat.�Binnen�vijf�jaar�zou�dat�moeten�worden�geëvalueerd�en�zou�het�mogelijk�moeten�worden�om
het�op�te�nemen�in�het�EU-verdrag.�De�regering�stelt�in�de
beantwoording�dat�dat�zowel�realistisch�als�wenselijk�is.
Maar�hoe�realistisch�is�dat�nu�echt,�gelet�op�de�opstelling
van�het�Verenigd�Koninkrijk�en�Tsjechië?�Acht�de�minister�het�ook�voorstelbaar�dat�het�tot�een�evaluatie�beperkt
blijft�en�dat�het�dus�niet�in�het�verdrag�kan�komen?�Is�hij
het�met�ons�eens�dat�dit�verdrag�weleens�veel�langer�dan
vijf�jaar�mee�zal�moeten�kunnen�gaan?
Er�volgt�in�de�toekomst�twee�keer�per�jaar�een�aparte
eurozonetop.�Hoewel�deze�informeel�is,�gaat�hij�wel�over
de�specifieke�verantwoordelijkheden�van�eurozonelanden
en�strategische�richtsnoeren�van�het�economisch�beleid.
Is�het�dan�echt�informeel?�En�als�het�informeel�is,�wordt
dan�nog�ergens�anders�de�besluitvorming�geborgd?�Hoe
wordt�het�parlement�er�dan�bij�betrokken?
Ik�heb�ook�een�vraag�over�artikel�11,�dat�gaat�over�de
ex-antecoördinatie�van�economische�hervormingen.�De
nota�naar�aanleiding�van�het�verslag�roept�bij�mij�daarover�eigenlijk�meer�vragen�op�dan�die�beantwoordt.�Kortgezegd�staat�er�het�volgende.�Als�een�lidstaat�grote�economische�hervormingen�wil�voorleggen�aan�het�parlement,�dan�moet�hij�die�ook�presenteren�aan�de�Commissie�en�aan�de�overige�eurolanden.�Die�kunnen�het�dan
vergelijken�met�de�lidstaatspecifieke�aanbevelingen.�Als
ze�het�een�goed�plan�vinden,�kunnen�ze�er�vervolgens
weer�een�aanbeveling�aan�dat�land�van�maken.�Dat�lijkt
me�een�beetje�raar:�je�levert�een�best�practice�aan�en�de
andere�landen�kunnen�dan�besluiten�dat�je�die�terugkrijgt
in�de�vorm�van�een�aanbeveling.�Volgens�mij,�echter,�is
een�best�practice�een�voorbeeld�voor�andere�landen.�En
hoe�blijft�beleidsvrijheid�dan�gewaarborgd?�Je�zou�het
ook�nog�anders�kunnen�uitleggen,�namelijk:�je�stelt�een
hervorming�voor,�je�presenteert�die�aan�de�rest�van�de
eurolanden,�die�gaan�het�plan�vervolgens�amenderen�en
maken�er�in�geamendeerde�vorm�een�aanbeveling�van.
Ook�dat�lijkt�me�ongewenst,�want�dan�krijg�je�iets�waarmee�je�zelf�een�hervorming�wilde�doorvoeren�–�dat�is
hartstikke�goed�–�in�geamendeerde�vorm�terug.�De�minister�zegt�dat�hiervoor�nog�een�Commissievoorstel�moet�komen.�Ik�verwacht�dat�de�minister�er�heel�goed�op�zal�toezien�dat�we�uiteindelijk�niet�dit�voorstel�krijgen�maar�een

Tweede�Kamer

Verdrag�inzake�de�economische�en
monetaire�unie

voorstel�waarbij�het�adagium�"elkaar�wel�de�maat�nemen,
maar�niet�de�wet�voorschrijven"�ter�harte�wordt�genomen.
Ik�heb�ook�een�vraag�over�het�artikel�waarin�wordt�bepaald�dat�eurolanden�elkaar�inzicht�bieden�in�de�schulduitgifte.�Dat�is�conform�de�kalender�die�Nederland�daar
ook�al�voor�hanteert.�Maar�blijft�het�bij�alleen�inzicht�bieden?�Zo�ja,�moet�het�dan�nog�in�het�verdrag?�En�als�het
toch�in�het�verdrag�staat,�dan�bekruipt�mij�een�beetje�de
vrees�dat�er�op�een�gegeven�moment�zal�worden�gezegd:
jij�mag�deze�week�geen�schuld�uitgeven,�want�een�ander
land�is�al�aan�de�slag.�Dat�lijkt�me�ook�ongewenst.�Zoals
het�er�staat,�kan�het,�maar�ik�hoop�niet�dat�er�in�de�toekomst�nog�meer�coördinatie�bij�komt.
Het�verdrag�is,�tot�slot,�een�belangrijke�stap�in�het�beter
kunnen�handhaven�van�de�onderlinge�afspraken�in�EMUverband,�maar�er�zijn�nog�wensen�over.�In�de�nota�naar
aanleiding�van�het�verslag�memoreert�de�regering�zelf�al
dat�er�nog�geen�mogelijkheid�is�om�het�stemrecht�van�lidstaten�in�de�Raad�tijdelijk�op�te�schorten�bij�het�langdurig
niet�nakomen�van�gemaakte�afspraken.�Evenmin�is�er�de
mogelijkheid�om�de�toekenning�van�gelden�uit�Europese�fondsen�op�te�schorten�als�lidstaten�gemaakte�afspraken�niet�nakomen.�Wat�ons�betreft�zal�elke�volgende�gelegenheid�moeten�worden�aangegrepen�om�het�begrotingsverdrag�verder�aan�te�scherpen�langs�de�lijn�van�de�eerder�besproken�interventieladder:�automatische�sancties,
sancties�bij�te�hoge�staatsschulden,�het�korten�op�cohesieen�structuurfondsen,�het�ontnemen�van�stemrecht�en,�als
een�land�blijft�verzaken,�uiteindelijk�een�exitclausule,�die
een�vertrek�uit�de�eurozone�mogelijk�maakt.
De�heer�Tony�van�Dijck�(PVV):
De�heer�Harbers�refereerde�aan�de�zalmnorm.�Dat�begrijp�ik�niet.�Hij�zegt�dat�dit�verdrag�de�zalmnorm�respecteert.�Volgens�mij�is�dat�juist�niet�het�geval.�Dit�verdrag
zegt�namelijk:�als�je�je�structurele�tekort�vanwege�tegenslagen�aan�de�inkomstenkant�niet�met�een�half�procent�afbouwt,�dan�moet�je�ingrijpen.�De�zalmnorm�zegt�juist,�anticyclisch:�laat�de�automatische�stabilisatoren�hun�werk
doen.�Dit�verdrag�is�dus�juist�hartstikke�in�strijd�met�de
zalmnorm�die�de�heer�Harbers�zo�hoog�heeft�zitten.
De�heer�Harbers�(VVD):
In�de�eerste�plaats�heb�ik�het�een�soort�van�zalmnorm�genoemd,�want�dat�is�het�andere�aspect�dat�in�de�Wet�houdbare�overheidsfinanciën�wordt�geregeld.�Als�de�zalmnorm
iets�zegt,�is�het�wel�over�automatische�stabilisatoren.�Dat
is�precies�de�onderlegger�voor�het�vastleggen�van�een
middellangetermijndoelstelling�voor�het�structurele�begrotingstekort.�Dus�als�iets�in�overeenstemming�is�met
de�zalmnorm,�is�het�dat�wel.�Het�structurele�begrotingstekort�vooronderstelt�niet�dat�je�meteen�moet�ingrijpen,�als
er�tijdens�een�lopend�begrotingsjaar�conjuncturele�tegenslag�is.
De�heer�Tony�van�Dijck�(PVV):
Onder�dit�verdrag�zit�natuurlijk�ook�het�Stabiliteits-�en
Groeipact.�Dat�zegt�wel�dat�wij�dit�jaar�al�op�3%�moeten
zitten.�Wij�hebben�een�beetje�respijt�gekregen:�volgend
jaar�moeten�wij�op�3%�zitten.�De�heer�Harbers,�met�dit�kabinet,�gaat�daardoor�extra�bezuinigen,�waardoor�wij�alleen�maar�verder�van�die�3%�afraken,�want�hij�schaadt
daarmee�de�economie.�Zo�heeft�Zalm�het�nooit�gewild.
Waarom�doet�hij�dat�dan�toch?�Hij�zegt�altijd:�wij�doen�het
niet�voor�Brussel,�wij�doen�het�voor�onszelf,�want�dat�is
het�beste�voor�Nederland.�Nu�kan�hij�hier�toegeven�dat

19 maart 2013
TK�63

63-20-54

Harbers
het�puur�is�vanwege�het�Stabiliteits-�en�Groeipact�om�onder�die�3%�te�komen.
De�heer�Harbers�(VVD):
Nee,�de�3%�en�het�langetermijnstreven�naar�een�begrotingsevenwicht�of�een�licht�overschot�doen�wij�voor�onszelf,�omdat�wij�op�de�lange�termijn�onze�eigen�rekeningen
niet�meer�kunnen�betalen.�Dat�doen�wij�niet�voor�Brussel.
Bovendien�is�dit�verdrag�niet�door�Brussel�opgelegd.�Het
is�een�verdrag�dat�zeventien�lidstaten�met�elkaar�hebben
besproken�om�de�afspraken�die�zij�hebben�gemaakt�ook�te
kunnen�nakomen.

De�heer�Nijboer�(PvdA):
Voorzitter.�Een�beetje�onwerkelijk�is�het�wel�op�zo'n�dag
in�de�Europese�turbulentie�met�Cyprus,�waarover�wij�donderdag�verder�zullen�spreken.�Wij�spreken�over�het�Stabiliteitsverdrag�en�de�ratificatie.
De�ratificatie�van�het�Stabiliteitsverdrag�vormt�de�verdere�verankering�van�de�afspraken�uit�het�Stabiliteits-�en
Groeipact�uit�1997�en�de�daaropvolgende�afspraken.�De
PvdA�plaatst�dit�verdrag�eigenlijk�in�drie�financieel-economische�pilaren�en�dus�in�een�breder�kader�van�de�Economische�Monetaire�Unie.�Enerzijds�vereist�het�dat�landen
verantwoord�omgaan�met�hun�begroting,�hun�tekorten�en
hun�staatsschuld.�Daarop�ziet�dit�verdrag.�Maar�minstens
zo�belangrijk�is�het�dat�de�Europese�economieën�naar�elkaar�toe�groeien�en�sterker�worden,�dat�er�hervormingen
worden�ingezet�en�dat�ze�eerder�worden�ingezet�dan�voorheen.�Ik�noem�Spanje�met�zijn�banken-�en�huizencrisis.�Ik
noem�Nederland�met�zijn�hypotheekproblemen.�Ik�noem
Frankrijk�en�Portugal�met�hun�problemen.�Die�moeten�eerder�worden�aangepakt.�Dat�zijn�de�economische�hervormingen�die�landen�sterker�maken�en�waarover�wij�samen
meer�afspraken�moeten�maken.
De�andere�pilaar�is�minstens�zo�belangrijk.�Dat�ervaren
wij�vandaag�de�dag�aan�den�lijve.�Het�betreft�de�Europese�bankenunie,�een�stabieler�financieel�stelsel�en�gezondere�banken,�waarover�wij�alleen�in�Europa�tot�afspraken
kunnen�komen.�Wij�hebben�het�vandaag�over�een�van�die
drie�pilaren.�Begrotingsdiscipline�is�een�belangrijke,�maar
niet�een�afdoende�voorwaarde�voor�goede�Europese�economische�politiek.
Ik�kom�op�het�Stabiliteitsverdrag,�het�Fiscal�Compact,
dat�ziet�op�de�wettelijke�verankering�van�structureel�begrotingsevenwicht.�Alle�voorgaande�sprekers�hebben
dat�ook�genoemd.�Sociaaldemocraten�kennen�daarin�een
goede�traditie.�Ik�heb�in�mijn�maidenspeech�Drees,�Kok�en
Bos�aangehouden,�maar�Europa�kent�ook�best�een�boeiende�historie,�zeker�in�het�afgelopen�decennium.�Dat�is
ook�de�reden�waarom�deze�wettelijke�verankering�van�de
afspraken�die�wij�eigenlijk�al�hadden�gemaakt�nu�voorligt.
De�PvdA-fractie�heeft�nog�wel�een�aantal�vragen.�Het�zijn
veelal�wat�meer�technische,�maar�daarmee�niet�onbelangrijke�vragen.
Als�men�correcties�moet�toepassen�en�daaraan�moet
voldoen�volgens�de�afspraken,�moet�iemand�dat�monitoren.�De�regering�geeft�in�de�beantwoording�aan�–�de
PvdA-fractie�vindt�dat�terecht�–�dat�het�CPB�dat�niet�kan
doen�en�acht�de�Raad�van�State�daarvoor�de�meest�aangewezen�figuur.�Maar�is�dat�zo�en�waarom?�Hoe�doen�andere�landen�dat�die�geen�Raad�van�State�hebben?�Daarop
krijgt�de�PvdA-fractie�graag�een�reactie�van�de�minister.

Tweede�Kamer

Verdrag�inzake�de�economische�en
monetaire�unie

De�tweede�vraag�betreft�het�structureel�saldo.�Ik�had
zojuist�al�een�debatje�met�de�heer�Koolmees.�Het�structureel�saldo�is�minstens�zo�belangrijk�als�het�feitelijk�saldo,
maar�het�is�ook�moeilijk�te�meten�met�verschillende�definities�en�verschillende�maatstaven.�Over�het�feitelijk�saldo�kun�je�trouwens�ook�discussiëren;�daarover�zijn�de�statistieken�aangepast.�Het�feitelijk�saldo�is�nog�het�feitelijk
saldo,�maar�het�structureel�saldo�blijft�een�heel�moeilijke
puzzel�en�oefening.�Hoe�ziet�de�minister�dat�en�hoe�wordt
dat�verder�ontwikkeld?
Mijn�derde�vraag�betreft�de�stand�van�zaken.�Als�er
twaalf�landen�hebben�geratificeerd,�treedt�het�verdrag�in
werking.�Hoe�staat�het�daarmee?�We�behoren�bepaald
niet�tot�de�kopgroep�in�Europa.�Dit�is�de�maand�waarin
het�zou�moeten�gebeuren.�Hoeveel�landen�hebben�er�al
geratificeerd�en�hoeveel�landen�zijn�daar�nog�mee�bezig?
Ik�was�toch�wel�een�beetje�geschrokken�van�de�opmerking�van�de�heer�Koolmees,�die�dit�wellicht�hoort,�maar
die�ik�nu�even�niet�kan�aankijken,�dat�de�norm�van�3%
weleens�verlaagd�zou�kunnen�worden.�Ik�vind�dat�onverstandig�en�ik�schrik�ervan.�Elke�grens�is�arbitrair,�maar�ik
denk�dat�deze�grens�aantoont�dat�het�al�strak�genoeg�is.
Ik�heb�graag�de�toezegging�van�de�minister�dat�hij�het�bij
deze�grens�laat�en�niet�de�boer�opgaat�met�een�pleidooi
voor�een�grens�van�2%,�1%�of�0%,�waar�we�dan�allemaal
onze�kop�aan�kunnen�stoten.
De�voorzitter:
Ik�denk�dat�het�passend�is�als�de�heer�Koolmees�als�eerste
een�vraag�stelt.
De�heer�Koolmees�(D66):
Om�even�te�corrigeren,�ik�heb�niet�bepleit�om�volgend
jaar�aan�2%�te�voldoen.�Ik�denk�dat�de�heer�Nijboer�mij
verkeerd�heeft�geïnterpreteerd.�Ik�heb�de�minister�opgeroepen�om�te�filosoferen�of�na�te�denken�over�de�vraag
wat�wij�op�de�middellange�termijn�gaan�doen,�als�wij�weten�dat�een�plafond�van�3%�eigenlijk�te�hoog�is�om�een
stabiele�schuld�te�houden.�De�heer�Nijboer�verwijt�mij�nu
iets,�maar�volgens�mij�is�dat�niet�wat�ik�heb�gezegd.
De�heer�Nijboer�(PvdA):
Volgens�mij�heb�ik�de�heer�Koolmees�wel�goed�begrepen.
Ik�heb�inderdaad�niet�gehoord�dat�hij�zei�dat�we�volgend
jaar�aan�2%�moeten�voldoen,�maar�tegelijkertijd�zegt�hij
dat�die�3%�een�veel�te�hoog�plafond�is.�Dat�ben�ik�niet�met
hem�eens,�ook�niet�op�termijn.�Dat�vind�ik�onverstandig.
De�heer�Koolmees�(D66):
De�gedachte�achter�het�Stabiliteits-�en�Groeipact,�het�plafond�van�3%�en�het�structureel�begrotingsevenwicht�dat
wij�hebben�afgesproken,�was�te�voorkomen�dat�je�op
een�schuldpad�komt�dat�onhoudbaar�is�omdat�het�steeds
maar�blijft�stijgen.�Als�wij�nu�constateren�dat�de�structurele�economische�groei�in�de�komende�decennia�volgens�allerlei�economen,�zoals�de�heer�Teulings�van�het�Centraal
Planbureau,�lager�is�dan�in�de�jaren�tachtig�en�negentig,
is�het�dan�niet�verstandig�om�ook�naar�die�parameters�te
kijken,�om�het�Stabiliteits-�en�Groeipact�ook�toekomstbestendig�te�maken?
De�heer�Nijboer�(PvdA):
Ik�vind�het�verstandig�om�vooral�te�werken�aan�structureel�evenwicht,�zoals�ik�de�heer�Koolmees�ook�heb�horen
zeggen,�dus�dat�er�wordt�gewerkt�aan�structurele�hervormingen�en�dat�de�financiële�sector�op�orde�komt.�Je�moet

19 maart 2013
TK�63

63-20-55

Nijboer
een�grens�afspreken,�maar�elke�grens�is�enigermate�arbitrair.�Deze�3%�is�weliswaar�beredeneerd�met�een�heel�ingewikkelde�som,�maar�blijft�arbitrair.�Je�moet�elkaar�ergens�aan�kunnen�houden,�dat�is�verstandig,�volgens�de
PvdA,�maar�dit�is�ook�genoeg,�ook�in�de�toekomst,�dus�wij
zijn�het�oneens.
De�heer�Klaver�(GroenLinks):
In�mijn�bijdrage�had�ik�het�er�al�over�dat�de�kandidaten
Samsom�en�Plasterk�aangaven�dat�het�voor�steun�aan�dit
akkoord�belangrijk�was�dat�er�ruimte�kwam�bij�de�begrotingsregels.�Dat�ging�niet�alleen�over�2013,�want�die�ruimte�is�er�nu,�maar�dat�was�structureel.�Welke�verbeteringen
ziet�de�heer�Nijboer,�waardoor�zijn�fractie�toch�zou�kunnen
instemmen�met�dit�begrotingspact?
De�heer�Nijboer�(PvdA):
De�heer�Klaver�haalt�de�campagne�van�de�PvdA-leiders
aan.�Ik�heb�voor�het�debat�nog�even�nagezocht�wat�zij
hebben�gezegd,�want�ik�zag�deze�vraag�wel�aankomen.
Zij�hebben�gezegd�dat�de�toepassing�van�het�Stabiliteitspact�wel�juist�moet�zijn.�Dat�betekent�dat�bij�buitengewone�omstandigheden�die�3%�niet�heilig�is�en�dat�daarvan
afgeweken�kan�worden.�De�beslissing�is�nog�niet�genomen,�maar�na�de�uitlatingen�van�de�heer�Rehn�lijkt�het�er
wel�op�dat�wij�die�ruimte�krijgen.�Wij�hebben�van�de�regering�gehoord�dat�zij�voornemens�is�om�die�ruimte�te�nemen,�dus�die�ruimte�is�er�en�wordt�nu�vastgelegd.�Dat�kan
de�steun�van�de�PvdA-fractie�verdragen.
De�heer�Klaver�(GroenLinks):
Het�pleit�uiteraard�voor�de�heer�Nijboer�dat�hij�zich�goed
heeft�ingelezen.�Hem�kennende,�dacht�ik:�dat�gaat�hij
doen,�dus�ik�heb�ook�nog�even�goed�gekeken.�Er�wordt
duidelijk�gesteld�dat�het�begrotingspact�op�dat�punt�aangepast�zou�moeten�worden,�waarbij�expliciet�op�die�3%
wordt�ingegaan.�Dat�was�een�harde�eis�van�twee�kandidaten�voor�het�PvdA-lijsttrekkerschap.�Er�werd�een�belofte
gedaan�door�de�PvdA. Mijn�vraag�is�wat�zij�nu�doet�met
die�belofte.�Het�is�toch�niet�links�lullen�en�rechts�vullen?
De�heer�Nijboer�(PvdA):
Die�kreet�doet�het�in�zalen�altijd�goed,�maar�ik�kan�die
kreet�niet�helemaal�plaatsen;�die�kreet�is�niet�juist.�De
heer�Klaver�legt�die�woorden�onjuist�uit.�Er�is�gezegd:�als
de�3%�zo�hard�wordt�gehandhaafd,�coûte�que�coûte�en
zonder�rekening�te�houden�met�de�economieën,�kunnen
wij�dat�niet�steunen.�We�zitten�er�nu�middenin�en�we�zullen�voor�2013�ongetwijfeld�de�mogelijkheid�krijgen�om�de
3%�niet�te�halen.�Dat�is�de�regering�ook�niet�van�plan.�De
PvdA�steunt�ook�dat�dat�mogelijk�is.�Dit�voldoet�dus�aan
de�door�de�heren�in�de�campagne�gestelde�vereisten.
Mevrouw�Schouten�(ChristenUnie):
De�voorganger�van�de�heer�Nijboer,�de�heer�Plasterk�–
inmiddels�erudiet�lid�van�dit�kabinet�–�sprake�van�"een
wurgcompact".�Deelt�de�heer�Nijboer�die�woorden�of
heeft�de�heer�Plasterk�toen�eigenlijk�een�foutje�gemaakt?
De�heer�Nijboer�(PvdA):
We�zetten�hiermee�dezelfde�discussie�voort,�want�hij�zei:
als�het�zo�zou�zijn�dat�je�nooit�ruimte�krijgt,�dat�3%�keihard�knellend�is�en�dat�er�geen�rekening�wordt�gehouden
met�economische�omstandigheden�–�Nederland�zit�al�jaren�boven�de�3%;�we�koersen�daar�weer�naartoe,�want�we

Tweede�Kamer

Verdrag�inzake�de�economische�en
monetaire�unie

hebben�meer�dan�5%�gehad�–�zou�het�een�wurgcontract
zijn.�Dat�ís�het�dus�niet.�Dat�hebben�we�nu�vastgesteld.
Mevrouw�Schouten�(ChristenUnie):
In�mijn�beleving�had�hij�die�conclusie�al�wel�getrokken�en
niet�met�al�die�mitsen�en�maren�erachteraan.�Begrijp�ik
het�nu�goed�dat,�als�de�PvdA-fractie�straks�te�horen�krijgt
dat�we�misschien�voor�andere�jaren�toch�aan�die�3%�gehouden�gaan�worden,�dit�volgens�haar�dan�geen�wurgcontract�is,�wat�het�eerst�wel�was?�Kortom:�is�het�alleen
een�wurgcontract�als�wij�netjes�aan�de�regels�gehouden
gaan�worden�of�is�het�dat�in�het�geheel�niet�en�is�dit�eigenlijk�gewoon�een�heel�duidelijke�bestendiging�van�de
regels�die�we�al�een�aantal�jaren�geleden�hebben�afgesproken?
De�heer�Nijboer�(PvdA):
Dat�laatste�is�het�geval;�daar�begon�ik�mijn�verhaal�ook
mee.�Het�is�een�bestendiging�van�de�regels�die�we�al�met
elkaar�hebben�afgesproken�en�waarbij�ook�rekening�wordt
gehouden�met�hoe�de�economie�erbij�staat.�Dat�is�ook
precies�de�reden�waarom�wij�in�2013�niet�extra�gaan�en
willen�bezuinigen,�juist�om�de�economie�mogelijkheden
van�herstel�te�bieden.
De�heer�Merkies�(SP):
Tot�voor�kort�vond�de�PvdA�dit�dus�een�wurgcontract,
want�het�is�nog�niet�heel�lang�geleden�dat�Olli�Rehn�heeft
gezegd�dat�Nederland�zich�niet�per�se�aan�die�3%-norm
hoeft�te�houden.�Wanneer�vond�bij�de�PvdA�de�omslag
plaats,�waardoor�zij�dit�geen�wurgcontract�meer�vond?
De�heer�Nijboer�(PvdA):
Ik�heb�daarover�al�genoeg�gezegd�bij�de�voorgaande�twee
interrupties.�De�PvdA�heeft�aangegeven�dat,�als�dit�zo
hard�–�en�dus�eigenlijk�verkeerd�–�zou�worden�toegepast,
zij�haar�handtekening�er�niet�onder�zou�zetten.�We�zien�nu
echter�dat�we,�juist�in�2013,�de�ruimte�zullen�krijgen�om
dat�te�doen�en�dat�de�regering�ook�zo�verstandig�is�om
dat�te�doen.�Dat�steunt�de�PvdA�ook.�We�hoeven�nu�dus
niet�overmatig�te�bezuinigen.
De�heer�Merkies�(SP):
Het�gekke�is�dat�je�die�handtekening�niet�onder�iets�permanents�zet.�Het�gaat�hier�om�een�eenmalige�toezegging;
het�gaat�alleen�om�het�jaar�2013.�In�de�toekomst�heeft�de
PvdA�dit�middel�dus�niet�meer.�Wat�wil�de�PvdA�dan�in�de
toekomst�nog�doen?�Dan�heeft�zij�haar�handtekening�immers�al�gezet.�Wat�gebeurt�er�als�Europa�dan�weer�zegt
dat�Nederland�zich�keihard�aan�die�3%-norm�moet�houden�en�als�dat�eigenlijk�niet�lekker�voelt�voor�de�PvdA,
omdat�zij�misschien�ook�tot�het�inzicht�komt�dat�heel�hard
bezuinigen�niet�het�beste�is�voor�de�economie?
De�heer�Nijboer�(PvdA):
De�SP�maakt�er�een�karikatuur�van;�dit�is�ook�gewoon�onjuist.�In�de�huidige�afspraken�staat�hetzelfde�als�wat�nu
wordt�toegepast:�je�krijgt�meer�ruimte�als�er�buitengewone�omstandigheden�zijn,�zoals�een�bankencrisis�of�het�helemaal�vastlopen�van�de�economie.�Dat�is�zo,�dat�was�zo
en�dat�blijft�zo�en�dat�is�ook�verstandig.
De�heer�Tony�van�Dijck�(PVV):
We�kunnen�lang�en�breed�over�die�3%�praten,�maar�het
verdrag�waarover�wij�vandaag�spreken,�gaat�over�het
structurele�tekort.�In�mijn�bijdrage�zei�ik�dat�het�structure-

19 maart 2013
TK�63

63-20-56

Nijboer
le�tekort�dit�jaar�-1,4%�is�en�in�2017�ook�weer�-1,4%.�Volgens�dit�verdrag�zou�het�structurele�tekort�met�0,5%�per
jaar�moeten�verbeteren�totdat�je�op�een�begrotingsevenwicht�of�-0,5%�zit.�Wat�doet�dit�kabinet�dan?�Het�bezuinigt�50�miljard,�gefocust�op�die�3%,�maar�dit�verdrag�legt
vast�dat�we�naar�-1,5%�moeten.�Op�dat�punt�is�geen�enkele�verbetering�te�constateren,�ondanks�alle�inspanningen
van�dit�kabinet.�Is�de�PvdA-woordvoerder�van�mening�dat
nu�automatische�correctiemechanismen�in�werking�moeten�treden�zoals�het�verdrag�voorschrijft?
De�heer�Nijboer�(PvdA):
De�heer�Van�Dijck�stelt�terecht�vragen�over�het�structurele�tekort,�over�de�ontwikkeling�en�de�raming�ervan�en
ook�hoe�het�oploopt.�"Structureel"�zegt�immers�al�dat�het
structureel�is.�De�vraag�is�dus�hoe�je�dat�van�jaar�tot�jaar
meet.�Ik�heb�hierover�in�mijn�bijdrage�juist�vragen�aan�de
minister�gesteld.�Hoe�wil�hij�dit�toepassen?�Hoe�wil�de�Europese�Commissie�dit�toepassen?�Hoe�ziet�hij�dat?
De�heer�Tony�van�Dijck�(PVV):
Ja,�maar�in�het�verdrag�staat�ook�dat�als�wij�het�structurele�tekort�niet�met�een�half�procent�per�jaar�terugbrengen,�in�die�Wet�HOF�automatische�correctiemechanismen
in�werking�treden�op�nationaal�niveau.�De�vraag�is�nu�aan
de�heer�Nijboer�welke�automatische�correctiemechanismen�dit�kabinet�in�zijn�achterzak�heeft�en�waaraan�het�volgens�de�Wet�HOF�is�gebonden.
De�heer�Nijboer�(PvdA):
Dit�is�precies�de�reden�waarom�ik�de�minister�zojuist�heb
gevraagd�hoe�je�tot�die�structurele�tekorten�komt,�hoe�je
die�meet�en�wanneer�dat�tot�extra�maatregelen�zal�leiden.
Die�vraag�heb�ik�aan�de�minister�gesteld�en�ik�krijg�daar
graag�een�antwoord�op.�Ik�wacht�dat�af.
De�vergadering�wordt�van�20.38�uur�tot�20.48�uur�geschorst.

Minister�Dijsselbloem:
Voorzitter.�De�heer�Klaver�vroeg�of�er�bij�de�media�zo�veel
interesse�is�voor�dit�debat.�Dat�zou�je�haast�denken,�maar
de�interesse�gaat�uit�naar�een�ander�onderwerp�dat�op�dit
moment�zeer�actueel�is.
Met�het�oog�op�de�tijd�sla�ik�al�mijn�inleidende�teksten
gewoon�even�over.�We�weten�allemaal�waar�het�over�gaat
en�het�is�ook�niet�heel�ingewikkeld,�dus�ik�ga�direct�naar
de�vragen.�De�heer�Merkies�vroeg�naar�artikel�7.�Hij�kenschetste�dat�als�een�soort�plicht�voor�de�ministers�van�Financiën�om�in�te�stemmen�en�om�het�ermee�eens�te�zijn,
waardoor�de�nationale�parlementen�invloed�wordt�ontnomen.�Onze�hele�insteek�bij�dit�verdrag,�van�het�vorige�kabinet�en�van�het�huidige�kabinet�en�met�brede�steun�van
de�Kamer,�is�dat�we�hebben�gestreden�voor�een�meer�automatische�toepassing�van�de�regels�door�de�Commissie,�inderdaad�ten�koste�van�de�mogelijkheden�van�de
Raad�om�ergens�een�stokje�voor�te�steken�en�te�zeggen:
ho�ho,�sancties,�ingrijpen�of�ons�aan�de�regels�houden,
liever�niet.�Nee,�we�hebben�de�machtsbalans�verschoven.
Het�was�de�inzet�van�Nederland�en�van�een�grote�meerderheid�van�deze�Kamer�om�de�begrotingscommissaris�alleen�nog�maar�de�gelegenheid�te�geven�om�ergens
een�stokje�voor�te�steken�als�dat�met�een�gekwalificeerde
meerderheid�gebeurt.�Dat�wil�niet�zeggen�dat�het�parle-

Tweede�Kamer

Verdrag�inzake�de�economische�en
monetaire�unie

ment�een�minister�niet�meer�met�een�boodschap�over�dit
soort�voorgenomen�maatregelen�of�sancties�naar�Brussel
kan�sturen,�want�dat�kan�zeker�nog.�Alleen�is�de�machtsbalans,�de�verhoudingen�waarmee�een�besluit�kan�worden�tegengehouden,�veranderd.�Dat�is�een�zeer�bewuste
keuze.
De�heer�Merkies�vroeg�verder�of�er�nieuwe�sancties�zijn
waarmee�een�en�ander�afdwingbaar�is.�Op�zich�creëert�dit
verdrag�geen�nieuwe�sanctiemogelijkheden�in�het�kader
van�de�buitensporigtekortprocedure.�Het�verdrag�maakt
het�wel�mogelijk�dat�een�voorstel�van�de�Commissie�in
het�kader�van�die�tekortprocedure�voor�het�opleggen�van
sancties,�minder�snel�kan�worden�geblokkeerd�door�de
Raad.�Er�is�wel�één�nieuwe�boetemogelijkheid.�Die�betreft
artikel�8,�dat�het�mogelijk�maakt�dat�het�Europees�Hof�van
Justitie�een�boete�van�0,1%�van�het�bbp�oplegt�aan�een
lidstaat�die�het�principe�van�begrotingsevenwicht�niet�of
niet�goed�in�nationale�wetgeving�heeft�vastgelegd.�Uit�dit
verdrag�vloeit�dus�gewoon�voort�dat�we�dit�netjes�in�de
wet�moeten�regelen.�Zoals�bekend�gaan�wij�dat�doen�in
de�Wet�HOF. Zouden�wij�dat�niet�of�niet�voldoende�doen,
dan�kan�het�Hof�ons�op�die�manier�een�sanctie�opleggen.
Dat�is�de�enige�nieuwe�sanctie.
De�heer�Merkies�heeft�ook�gevraagd�of�de�Commissie
anders�is�gaan�denken�over�de�hardheidsclausule,�of�over
uitzonderingen�bij�uitzonderlijke�omstandigheden.�Mijn
waarneming�is�dat�de�Commissie�de�regels�van�het�Stabiliteits-�en�Groeipact�consistent�toepast.�Als�daarvoor�aanleiding�is,�kan�de�Commissie�voorstellen�om�de�afspraken�in�die�buitensporigtekortprocedure�aan�te�passen.�Dat
is�ten�aanzien�van�een�aantal�landen�al�gebeurd;�die�hebben,�zoals�bekend,�meer�tijd�gekregen.�Commissaris�Rehn�heeft�dit�onlangs�toegelicht�en�voor�een�aantal�landen
indicatief�aangegeven�hoe�hij�daarmee�wil�omgaan.�Hij
heeft�daarbij�nadrukkelijk�gezegd�dat�er�sprake�van�uitzonderlijke�economische�omstandigheden�moet�zijn,�zoals�een�forse�terugslag�ten�opzichte�van�economische�ramingen�of�bijzondere�omstandigheden�die�een�heel�groot
effect�hebben�op�de�overheidsfinanciën.�In�het�geval�van
Nederland�denk�je�dan�al�snel�aan�de�redding�van�de�SNS
Bank.�De�Commissaris�heeft�aangegeven�dat�hij�ook�kijkt
naar�de�ontwikkeling�van�de�structurele�tekorten�en�dat
hij�tevens�zal�bekijken�wat�landen�doen�in�termen�van�hun
macro-economischeonevenwichtighedenprocedure.�De
Commissie�gaat�daar�dus�zo�mee�om.�Ze�ontwikkelt�hier
ook�een�praktijk�in.�Ik�heb�er�alle�vertrouwen�in�dat�de
Commissie�dit�op�een�verstandige�en�evenwichtige�wijze
zal�doen.
Mevrouw�Schouten�vroeg�een�heel�concrete�toezegging�van�mij.�Zij�vroeg�of�de�minister�nog�steeds�achter
het�principe�staat�dat�we�elkaar�in�Europa�niet�de�maat
nemen�en�niet�op�maatregelniveau�elkaar�de�wet�voorschrijven.�Zij�vroeg�mij�dit�ook�in�de�richting�van�Brussel�te�benadrukken.�Zij�voegde�daaraan�de�vraag�toe�hoe
wordt�voorkomen�dat�Brussel�onze�eigen�plannen�kan
overrulen.�Ik�dacht�dat�ook�de�heer�Dijkgraaf�langs�die�lijn
de�hoofdvraag�heeft�gesteld.�Ik�denk�dat�dit�het�hoofdpunt
is�voor�dit�kabinet.�Net�als�voor�het�vorige�kabinet�blijft
voor�dit�kabinet�volledig�overeind�staan�dat�men�zich�aan
de�begrotingsafspraken�moet�houden,�maar�hoe�men�dat
doet�en�welke�maatregelen�worden�belegd,�is�echt�aan�de
lidstaten.�Dat�is�ook�onze�analyse�van�de�wet-�en�regelgeving�die�wij�nu�afspreken.�Ik�kom�daar�straks�in�reactie�op
de�vragen�van�de�heer�Dijkgraaf�nog�meer�in�detail�op�terug.�Hij�heeft�daarop�verder�doorgevraagd.

19 maart 2013
TK�63

63-20-57

Dijsselbloem
Er�staan�in�het�Stabiliteitsverdrag�geen�nieuwe�afspraken�die�de�mogelijkheden�voor�Nederland�om�eigen�beleid�te�maken�op�maatregelenniveau�beperken.�Er�zijn�wel
bindende�afspraken�gemaakt�en�er�is�natuurlijk�een�procedure�voor�macro-economische�onevenwichtigheden.
Die�waren�al�onderdeel�van�het�sixpack,�maar�ook�bij�deze�procedures�gaan�lidstaten�zelf�over�de�inhoud�van�het
type�maatregelen�dat�zij�wensen�te�nemen.�Het�parlement
gaat�daar�dus�over.�De�Commissie�beoordeelt�of�de�voorgenomen�maatregelen�bijdragen�aan�de�afspraken�en�leiden�tot�de�doelstellingen�waaraan�een�land�zich�heeft�gecommitteerd.�Dus�ja,�zeg�ik�tegen�mevrouw�Schouten,�Nederland�zal�het�door�de�ChristenUnie�genoemde�adagium
blijven�uitdragen,�ook�in�discussies�die�wij�nog�gaan�krijgen�over�de�toekomst�van�de�EMU. In�de�Europese�Raad
van�juni�zal�opnieuw�worden�gesproken�over�de�agenda
van�de�heer�Van�Rompuy.�Ook�dan�zullen�wij�dit�principe
zeer�bewaken�en�uitdragen.
De�heer�Klaver�heeft�gevraagd�naar�artikel�16.�Hij�vroeg
of�ik�kan�toezeggen�dat�Nederland�ernaar�streeft�om�binnen�vijf�jaar�het�begrotingspact�in�te�bedden�in�de�EUverdragen.�De�precieze�tekst�van�artikel�16�luidt:�binnen
maximaal�vijf�jaar�na�de�datum�van�inwerkingtreding�van
dit�verdrag�worden�op�basis�van�een�beoordeling�van�de
ervaringen�met�de�tenuitvoerlegging�ervan�en�overeenkomstig�het�verdrag�betreffende�de�Europese�Unie�(...)
de�noodzakelijke�stappen�ondernomen�met�het�doel�om
de�inhoud�van�dit�verdrag�in�het�rechtskader�van�de�Europese�Unie�te�integreren.�Eerder�is�in�het�debat�gewisseld,�ook�met�minister�Timmermans�en�met�de�minister-president,�dat�dit�wat�ons�betreft�nu�nog�niet�aan�de
orde�is.�Wij�gaan�bezien�hoe�het�werkt�en�wij�gaan�natuurlijk�bezien�of�er�draagvlak�is�binnen�Nederland�en�de�Unie
om�de�verdragen�op�de�schop�te�nemen.�Het�is�een�omvangrijk�proces.�Ook�in�het�licht�van�de�discussie�die�door
premier�Cameron�van�het�Verenigd�Koninkrijk�is�aangezwengeld�wordt�het�een�heel�grote�discussie.�Wij�vinden
het�belangrijk�om�op�basis�van�de�huidige�afspraken�en
de�huidige�instrumenten�gewoon�aan�de�slag�te�gaan�en
gaande�de�rit�te�bezien�of�en�wanneer�het�nodig�zal�zijn
om�een�en�ander�in�te�bedden�in�de�EU-verdragen.�Nederland�zal�niet�zelf�het�initiatief�nemen,�althans�dat�is�niet
binnen�nu�en�korte�tijd�voorzien.�Het�kan�wel�zijn�dat�anderen�of�de�Europese�Commissie�het�initiatief�nemen.�Zo
is�het�ook�geregeld�in�artikel�48�van�het�EU-verdrag:�zowel
de�Commissie�als�lidstaten�kunnen�het�initiatief�nemen
om�verdragen�te�wijzigen.
De�heer�Klaver�(GroenLinks):
Er�is�op�dit�punt�door�de�Kamer�een�motie�aangenomen
van�mijn�oud-fractievoorzitter�Jolande�Sap�en�de�heer
Schouw�–�hij�is�er�speciaal�voor�bij�komen�zitten�–�waarin�staat�dat�het�kabinet�zich�ervoor�moet�inspannen�dat
de�eisen�die�het�Europees�Parlement�stelt�aan�het�pact,
worden�ingewilligd.�Een�belangrijke�eis�was�dat�binnen
vijf�jaar�integratie�zou�plaatsvinden�binnen�het�Europese�Kader.�Zou�het�dan�niet�het�kabinet�sieren,�niet�alleen
naar�de�tekst�van�het�pact,�die�de�minister�zojuist�oplas,
maar�ook�in�de�geest�van�deze�motie,�als�het�kabinet�zei:
wij�maken�er�wel�werk�van?�Ik�begrijp�dat�de�inbedding
binnen�die�verdragen�niet�van�vandaag�op�morgen�kan.
Ik�snap�dat�daar�heel�veel�jaren�overheen�gaan,�maar�zou
het�kabinet�er�in�ieder�geval�niet�voor�moeten�ijveren,�in
de�geest�van�de�aangenomen�motie?

Tweede�Kamer

Verdrag�inzake�de�economische�en
monetaire�unie

Minister�Dijsselbloem:
Ik�stel�vast�dat�de�aangenomen�motie�en�de�wens�van�het
Europees�Parlement�op�zichzelf�tot�uitdrukking�zijn�gekomen�in�artikel�16.�Als�de�vervolgvraag�is�of�de�Nederlandse�regering�op�korte�termijn�hierin�het�initiatief�zal�nemen,
is�het�antwoord�nee.�Ik�weet�dat�de�heer�Klaver�daar�anders�over�denkt,�maar�dit�is�het�standpunt�van�het�Nederlandse�kabinet.
De�heer�Klaver�(GroenLinks):
Daar�denkt�de�heer�Klaver�inderdaad�anders�over.�Ik�vraag
ook�niet�om�morgen�tot�een�nieuw�verdrag�te�komen.�Eerder�heb�ik�in�een�motie�opgeroepen�om�te�bezien�hoe
tussen�2014�en�2019�zo'n�verdragswijziging�tot�stand�zou
kunnen�komen,�zodat�dit�wordt�meegenomen.�Ik�begrijp
dat�er�gezocht�moet�worden�naar�draagvlak,�maar�ik�vind
het�teleurstellend�dat�het�kabinet�zich�niet�gaat�inspannen
voor�de�inbedding�in�het�Europese�verdragenkader�en�eigenlijk�gaat�afwachten.�Dat�vind�ik�jammer.
Minister�Dijsselbloem:
Ik�denk�dat�in�principe�in�artikel�16�staat�dat�dit�op�de�langere�termijn�gewenst�is.�In�artikel�16�staat�echter�ook�nadrukkelijk�dat�een�periode�van�vijf�jaar�moet�worden�benut�om�te�komen�tot�een�beoordeling�van�de�ervaring�met
de�tenuitvoerlegging�ervan.�Ik�stel�voor�dat�wij�die�ervaring�opdoen�en�daar�een�oordeel�over�vormen.�Nederland
zal�in�elk�geval�niet�binnen�de�komende�jaren�het�initiatief
nemen.�Of�anderen�dat�zullen�doen,�is�aan�hen.�Wij�zullen
het�niet�doen.
De�heer�Klaver�heeft�gevraagd�om�een�reactie�op�de
uitspraak�van�de�Raad�van�State�dat�het�Stabiliteitsverdrag�een�parlementair�niemandsland�is.�Deze�kwalificatie
uit�de�voorlichting�van�de�Raad�van�State�aan�de�Eerste
Kamer�deel�ik�niet.�De�Raad�van�State�heeft�zich�overigens
in�zijn�advies�op�dit�wetsvoorstel�genuanceerder�uitgelaten,�maar�heeft�wel�kanttekeningen�geplaatst�bij�de�parlementaire�betrokkenheid.
Het�verschilt�ook�per�artikel�van�het�verdrag.�De�uitvoering�van�artikel�3,�dat�ziet�op�het�bereiken�van�begrotingsevenwicht,�verloopt�via�nationale�wetgeving.�Daar�is�dus
sprake�van�een�rol�voor�en�betrokkenheid�van�nationale
parlementen.�Ook�bij�de�uitvoering�van�artikel�7,�dat�gaat
over�omgekeerde�gekwalificeerdemeerderheidsbesluitvorming,�hebben�de�lidstaten�en�dus�de�nationale�parlementen�controle�op�de�regeringen�van�de�lidstaten.�Dat
geldt�ook�voor�de�uitvoering�van�artikel�8�inzake�de�mogelijke�Hofprocedure�bij�het�niet�uitvoeren�van�artikel�3,�die
sanctiemogelijkheid�voor�het�Hof.�Lidstaten�kunnen�natuurlijk�zelf�naar�het�Hof�stappen,�onder�controle�van�het
nationale�parlement.�Het�nationale�parlement�kan�tegen
de�regering�zeggen�hoe�het�wil�dat�zij�daarin�acteert.
Artikel�11�betreft�de�ex-antecoördinatie.�Daar�is�nog�niet
veel�over�te�zeggen.�De�Commissie�komt�nog�met�een
verordening�om�verder�vorm�te�geven�hoe�dat�zal�verlopen.�Ook�bij�die�maatregelen�–�dan�gaat�het�veel�meer
over�de�structurele�hervormingen�–�is�het�parlement�natuurlijk�gewoon�leidend.�De�meerderheid�van�het�parlement�bepaalt�wat�de�agenda�van�een�land�wordt�op�het
gebied�van�de�macro-economische�onevenwichtigheden
en�de�structurele�hervormingen�die�nodig�zijn.�Dat�geldt
ook�voor�begrotingskeuzes�en�begrotingsdebatten.
De�heer�Van�Hijum�vroeg�of�ik�de�opvatting�deel�dat�het
vastleggen�van�een�tekortnorm�voor�decentrale�overheden�niet�uit�dit�verdrag�voortvloeit.�Er�zijn�verschillende
Europese�aanleidingen�om�decentrale�overheden�te�be-

19 maart 2013
TK�63

63-20-58

Dijsselbloem
trekken�bij�de�Wet�houdbare�overheidsfinanciën,�waar�wij
later�vanavond�en�op�een�later�moment�uitgebreider�bij
stil�zullen�staan.�Het�betrekken�van�de�medeoverheden
vloeit�primair�voort�uit�de�afspraken�van�het�europluspact
en�de�richtlijn�inzake�de�minimumeisen�voor�nationale�begrotingsraamwerken.�In�die�richtlijn�wordt�expliciet�gesteld�dat�een�en�ander�ook�van�toepassing�is�op�medeoverheden,�inclusief�de�verplichting�voor�de�overheid�als
geheel�om�aan�begrotingsafspraken�te�voldoen.
Los�van�de�exegese�op�richtlijnteksten�et�cetera,�wil�ik
er�zeer�voor�pleiten.�Er�is�sprake�van�problemen�met�begrotingen�in�regio's.�In�Nederland�hebben�wij�dat�allemaal�heel�keurig�geregeld.�Wij�hebben�een�keurige�Comptabiliteitswet�en�goed�toezicht�op�financieel�verantwoord
beleid,�ook�bij�de�andere�overheden.�Dat�is�niet�overal�zo.
De�problematiek�van�onbeheersbare�regionale�begrotingen�speelt�in�verschillende�lidstaten.�Ook�daarom�is�het
echt�belangrijk�dat�wanneer�wij�kijken�naar�financiële�degelijkheid�en�begrotingsafspraken,�dat�ook�zijn�doorwerking�heeft�op�de�overige�overheden.�Wij�willen�niet�dat
problemen�zich�verplaatsen�om�maar�uit�het�zicht�van�Europees�begrotingstoezicht�te�geraken.�Dat�kan�ook�niet�de
wens�van�de�CDA-fractie�zijn.�Daarom�is�het�belangrijk�om
ook�samenhangende�afspraken�te�maken�over�de�andere�overheden.�De�eis�uit�het�Stabiliteitsverdrag�dat�op�termijn�richting�een�structureel�begrotingsevenwicht�bewogen�dient�te�worden,�geldt�voor�de�overheid�als�geheel�en
dus�ook�indirect�voor�de�medeoverheden.
Mevrouw�Schouten�en�de�heer�Harbers�hebben�gevraagd�naar�de�betekenis�van�artikel�11�over�de�vormgeving�van�de�ex-antecoördinatie.�In�artikel�11�spreken�verdragspartijen�uit�om�grote�hervormingsplannen�vooraf�te
coördineren.�Nederland�heeft�ingebracht�dat�het�zich�zou
moeten�richten�op�best�practices,�om�de�lat�hoger�te�leggen.�De�Commissie�presenteert�op�korte�termijn,�mogelijk�morgen�al,�een�voorstel�om�deze�kwestie�binnen�EUkader�verder�vorm�te�geven.�Het�gaat�dan�om�vragen�als:
hoe�moet�dat�dan�en�hoe�gaat�dat�dan?�Dit�zou�voortaan
gebeuren�bij�het�Europees�Semester.�Dat�voorstel�komt
inhoudelijk�op�de�agenda�van�de�Europese�Raad�in�juni,�in�het�kader�van�wat�ik�zojuist�al�het�Van�Rompuy-proces�noemde,�de�voorgelegde�agenda�door�de�heer�Van
Rompuy.�Wat�het�kabinet�betreft�is�het�prima�dat�de�Commissie�dit�verder�vorm�wil�geven.�Wij�zullen�een�en�ander�vervolgens�beoordelen,�vooral�wat�betreft�het�aspect
van�best�practices.�De�heer�Harbers�maakte�zich�daar�zorgen�over,�maar�het�zal�niet�zo�zijn�dat�een�voorstel�tot�een
structurele�verbetering�of�hervorming�naar�Brussel�wordt
gestuurd�waarna�wij�die�terugkrijgen�als�voorbeeld,�in
die�zin�dat�wordt�aangegeven�dat�wij�dat�zouden�moeten
doen�als�best�practice.�Zo�heb�ik�artikel�11�ook�niet�gelezen.�Ik�heb�dat�artikel�in�die�zin�gelezen�dat�de�Commissie�kan�zeggen:�wat�er�in�Nederland�gebeurt�op�het�gebied�van�de�woningmarkt�of�de�arbeidsmarkt�mag�gelden
als�best�practice�voor�andere�lidstaten.�Op�die�manier�kan
een�en�ander�vervolgens�terugkomen�in�de�aanbevelingen
die�de�Commissie�doet�in�het�kader�van�de�macro-economische�onevenwichtighedenprocedure.�De�lidstaten
kunnen�die�procedure�daarna�voeden�met�inhoudelijke
voorbeelden�over�wat�je�zou�kunnen�doen�om�de�arbeidsmarkt,�de�woningmarkt�of�de�gezondheidszorg�structureel
te�verbeteren.
Mevrouw�Schouten�(ChristenUnie):
Het�is�een�belangrijk�punt.�Wat�betekent�het�materieel�dat
wij�dit�soort�goede�ideeën�uit�de�ideeënbox�van�de�Com-

Tweede�Kamer

Verdrag�inzake�de�economische�en
monetaire�unie

missie�terugkrijgen?�Zij�zal�dat�niet�voor�niets�aangeven.
Blijft�de�vrijheid�dan�bestaan�om�te�zeggen:�fijn�dat�men
het�in�Duitsland�zo�doet,�maar�wij�kiezen�voor�deze�route?
Minister�Dijsselbloem:
Het�antwoord�daarop�is�ongeclausuleerd�ja.�Maar�de
Commissie�zal�natuurlijk�wel�beoordelen�op�basis�van�een
stabiliteitsprogramma�of�een�hervormingsplan�dat�voortaan�aan�Brussel�wordt�voorgelegd,�of�dat�stabiliteitsprogramma�ook�leidt�tot�de�begrotingsdoelstellingen,�los�van
de�specifieke�keus�van�de�programma's�en�de�programmaonderdelen.�Dat�is�maar�goed�ook,�want�wellicht�sturen�lidstaten�zeer�ondeugdelijke�plannen�en�dekkingsvoorstellen�naar�Brussel.�Dan�is�het�goed�dat�iemand�daar
even�in�prikt�en�zich�afvraagt�of�het�materiaal�wel�degelijk�is.�Dan�kan�het�spul�daarna�worden�teruggestuurd�met
de�mededeling:�als�wij�dit�plan�doorrekenen,�haalt�u�volgens�ons�de�-3%�helemaal�niet,�maar�komt�u�uit�op�-3,5%
of�-4%.�Ook�kan�worden�aangegeven�dat�men�voor�dat
verschil�van�bijvoorbeeld�die�0,5%�aanvullende�voorstellen�verwacht.�Dat�kan,�maar�dan�nog�is�het�aan�de�lidstaten�om�aan�te�geven�met�welke�aanvullende�voorstellen
er�wordt�gekomen.
Mevrouw�Schouten�(ChristenUnie):
Dank�voor�dit�heldere�antwoord,�maar�wat�houdt�de�term
"coördinatie"�dan�in?�Dat�suggereert�toch�dat�er�een�soort
uniform�beleid�over�heel�Europa�wordt�uitgegoten,�op�basis�van�die�best�practices.
Minister�Dijsselbloem:
In�die�term�zitten�volgens�mij�twee�elementen.�Het�eerste
heeft�betrekking�op�de�best�practices,�het�van�elkaar�leren,�wat�er�bij�de�een�en�wat�er�bij�de�ander�speelt�en�wat
een�effectieve�aanpak�is.�Het�tweede�element�zou�betrekking�kunnen�hebben�op�een�samenhang�in�hervormingen.
Een�hervorming�van�de�arbeidsmarkt�in�België�en�die�in
Nederland�zouden�elkaar�kunnen�raken�of�elkaar�kunnen
versterken.�Stel�dat�we�allemaal�de�woningmarkt�tegelijkertijd�en�in�een�bepaalde�richting�zouden�aanpassen,�dan
zou�dat�elkaar�wellicht�helpen�of�in�de�weg�kunnen�staan.
Ik�heb�de�directe�voorbeelden�niet�paraat,�maar�ik�weet
dat�die�discussie�heeft�gespeeld.�Die�twee�elementen�hebben�te�maken�met�het�begrip�"coördinatie".
De�heer�Dijkgraaf�(SGP):
Toen�ik�hierheen�liep,�had�ik�een�vraag�over�het�CPB. Die
heb�ik�overigens�nog�steeds.�De�minister�begon�gelijk
over�het�CPB. Dat�is�een�mooi�voorbeeld�van�disciplinerende�werking.�Je�ziet�dat�het�verkiezingsprogramma�van
diverse�politieke�partijen�aanzienlijk�is�verbeterd�sinds�het
CPB�dit�doorrekent.�Bij�die�doorrekening�hebben�wij�allerlei�discussies.�Kan�het�CPB�dit�wel�beoordelen?�Vaak�is�er
een�meningsverschil�tussen�experts�aan�de�ene�en�aan�de
andere�kant.�Ik�zou�graag�van�de�minister�horen�hoe�de
Europese�Commissie�dit�precies�gaat�beoordelen.�Dat�is
niet�altijd�even�makkelijk.
Minister�Dijsselbloem:
Nee.�Dat�geldt�voor�het�CPB�overigens�ook.�Er�gaat
echter�wel�een�geweldig�disciplinerende�werking�van
uit.�Ik�ben�elke�dag�weer�dankbaar�dat�wij�in�Nederland�een�CPB�hebben.�Er�zijn�heel�wat�landen�waar
verkiezingsprogramma's�op�tafel�worden�gelegd�waaraan�helemaal�niet�wordt�gerekend.�De�kiezer�moet�er�dan
maar�op�vertrouwen�dat�het�financieel�degelijk,�uitvoer-

19 maart 2013
TK�63

63-20-59

Dijsselbloem
baar�en�realistisch�is.�Hier�hebben�wij�een�onafhankelijke�rekenmeester�die�daarin�gaat�prikken.�Dat�disciplineert
ons.�Wij�kunnen�wel�zeggen�dat�wij�zoveel�gaan�bezuinigen�op�de�overheid,�maar�realiseren�wij�dat�ook�in�zoveel
jaar?�Het�CPB�kan�erop�wijzen�dat�dit�onmogelijk�is.�Wij
kunnen�wel�zeggen�dat�zoveel�miljoen�extra�voor�het�onderwijs�tot�zoveel�extra�groei�leidt,�maar�is�dat�ook�zo�op
basis�van�de�wetenschappelijke�inzichten?�Op�die�manier
zal�ook�de�Commissie�expertise�en�wetenschappelijk�advies�inwinnen�om�hiervoor�betere�modellen�te�maken.�Zij
gaat�dit�beoordelen.
De�heer�Dijkgraaf�(SGP):
Dat�staat�of�valt�met�de�expertise�die�in�Brussel�aanwezig�is�op�dit�punt.�Het�CPB�heeft�die�expertise�in�een�heel
lange�reeks�jaren�opgebouwd�en�staat�bekend�als�kwalitatief�hoogwaardig�instituut.�Brussel�is�wel�wat�begonnen,
maar�moet�dit�opbouwen.�Hoe�kijkt�de�minister�aan�tegen
de�kwaliteit�in�Brussel�op�dit�punt?
Minister�Dijsselbloem:
De�Commissie�moet�ongetwijfeld�een�en�ander�opbouwen,�maar�heeft�zeker�op�het�gebied�van�begrotingsafspraken�en�-maatregelen�inmiddels�enige�ervaring�opgedaan.�De�beoordelingen�van�de�Commissie�en�het�CPB�lopen�niet�zo�erg�uiteen.�De�kennis�en�expertise�worden�ook
gedeeld.�Natuurlijk�is�een�goed�onderbouwde�beoordeling�cruciaal,�anders�krijgen�wij�dadelijk�advies�waarmee
wij�niets�kunnen�of�worden�goede�plannen�van�ons�door
de�Commissie�afgekeurd�met�de�mededeling�dat�ze�niet
degelijk�zijn.
De�heer�Tony�van�Dijck�(PVV):
De�minister�zegt�dat�hij�blij�is�met�een�instituut�als�het
CPB,�maar�wanneer�het�CPB�met�het�advies�komt�dat�wij
in�2014�niet�extra�moeten�bezuinigen�omdat�dit�geen�zin
heeft�en�de�economie�eerder�schaadt,�legt�de�minister
dat�even�hard�naast�zich�neer�en�zegt�hij�dat�hij�het�er�niet
mee�eens�is.�Is�dat�ook�de�toegevoegde�waarde�van�Brussel,�als�men�komt�met�een�procedure�voor�macro-economische�onevenwichtigheden�en�best�practices?�Als�wij�ergens�op�worden�gewezen,�zegt�de�minister�dan�"bedankt
voor�het�advies,�maar�dat�gaan�we�dus�lekker�niet�doen"?
Minister�Dijsselbloem:
Nee.�De�vergelijking�tussen�de�Europese�Commissie�en
het�CPB�houdt�natuurlijk�al�snel�op.�Daarin�heeft�de�heer
Van�Dijck�gelijk.�De�Europese�Commissie�is�dadelijk�een
gezag�dat�door�wetten�gestut�wordt,�met�bevoegdheden
om�de�lidstaten�te�vragen�om�hun�begrotingsplannen
te�zien�en�om�daarop�iets�terug�te�zeggen,�zo�nodig�met
sancties�belegd.�Het�CPB�heeft�dat�gezag�niet�en�is�alleen
een�adviseur.
De�heer�Tony�van�Dijck�(PVV):
De�minister�refereerde�zojuist�aan�een�buitensporigtekortprocedure�in�relatie�tot�de�procedure�voor�macro-economische�onevenwichtigheden.�Wij�zitten�nu�in�zo'n�procedure�voor�macro-economische�onevenwichtigheden,
waarbij�het�niet�uitmaakt�of�wij�een�tekort�hebben�of�niet.
Er�is�nu�een�diepteonderzoek�gaande�naar�de�private
schuld�in�Nederland.�Daaruit�kan�straks�een�bindend�advies�rollen�waarin�de�Europese�Commissie�zegt�dat�wij
de�private�schuld�binnen�een�bepaalde�tijd�met�zoveel
procent�moeten�terugdringen.�Dat�betekent�dat�de�hypotheekrenteaftrek�versneld�moet�worden�afgelost.

Tweede�Kamer

Verdrag�inzake�de�economische�en
monetaire�unie

Minister�Dijsselbloem:
Nee,�de�sancties�die�de�Commissie�kan�opleggen,�richten�zich�op�het�buitensporige�tekort�en�niet�op�de�uitkomsten�van�het�verdiepingsonderzoek�dat�nu�gaande�is�en
dat�vast�zal�leiden�tot�aansporingen�of�misschien�wel�heel
veel�waardering�voor�de�hervormingen�die�dit�kabinet�al
van�plan�is�om�uit�te�voeren.�Ik�vermoed�natuurlijk�dat
laatste,�maar�daar�zullen�geen�sancties�aan�verbonden
worden.
De�heer�Dijkgraaf�heeft�gevraagd�naar�de�rol�van�het
Hof�bij�het�niet-nakomen�van�het�verdrag.�Het�Hof�stelt
vast�of�een�land�het�begrotingsevenwicht�goed�heeft�verankerd�in�nationale�regelgeving.�Het�Hof�kan�niet�voorschrijven�welke�maatregelen�landen�moeten�nemen.�Dat
is�absoluut�uitgesloten.
De�heer�Nijboer�heeft�gevraagd�naar�de�rol�van�de�Raad
van�State�bij�het�automatische�correctiemechanisme.�Het
is�juist�dat�wij�de�Raad�van�State�hebben�gevraagd�om�te
beoordelen�of�wij�aan�de�begrotingseisen�voldoen.�Dat�zal
gebeuren�bij�de�Miljoenennota,�waar�de�Raad�van�State
toch�advies�over�geeft.�Ik�heb�er�nog�geen�zicht�op�of�dit
in�andere�lidstaten�anders�is�geregeld.�De�nationale�implementatie�in�de�lidstaten�is�nog�volop�aan�de�gang.�De
deadline�voor�de�implementatie�van�dit�deel�van�het�verdrag�is�1 januari�2014.�Als�de�heer�Nijboer�daar�meer�over
wil�weten,�ben�ik�bereid�daar�een�uitvraag�op�te�plegen.
Dan�kunnen�we�daar�misschien�op�terugkomen�bij�de�behandeling�van�de�Wet�HOF. Dat�geeft�mij�iets�meer�tijd�om
te�informeren�of�andere�landen�daar�al�verder�in�zijn�en
bij�wie�ze�dat�hebben�belegd.�Wij�hebben�dat�belegd�bij
de�Raad�van�State.
Onder�andere�het�CDA�heeft�gevraagd�of�Nederland
voldoet�aan�de�afspraken�in�dit�verdrag�over�de�beweging�richting�het�structureel�begrotingsevenwicht�en�over
het�terugbrengen�van�een�schuld�die�hoger�is�dan�60%.
In�welk�tempo�moet�Nederland�daaraan�voldoen,�hoe�ziet
de�Commissie�daarop�toe�et�cetera?�Het�startpunt�daarbij
is�dat�de�afspraken�in�dit�verdrag�over�het�tempo�waarin
men�naar�een�evenwicht�dient�te�bewegen�evenals�de�afspraken�in�dit�verdrag�over�de�schuld,�geen�aanscherping
zijn�ten�opzichte�van�wat�daar�al�eerder�over�was�afgesproken�in�het�Stabiliteits-�en�Groeipact.�Het�SGP�stelt�ook
niet�dat�wij�dit�jaar�of�volgend�jaar�op�een�evenwicht�moeten�uitkomen.�Er�is�geen�jaartal�aan�verbonden.�Qua�tempo�wordt�volledig�aangesloten�bij�de�bestaande�eisen�uit
het�SGP. Op�korte�termijn�heeft�het�verdrag�dat�we�vanavond�bespreken,�geen�nieuwe�budgettaire�gevolgen.�We
moeten�eerst�het�buitensporige�tekort�boven�de�3%�wegwerken.�Tot�die�tijd�worden�de�afspraken�uit�de�preventieve�arm�van�het�SGP�en�de�afspraken�over�het�terugdringen�van�een�schuld�die�hoger�is�dan�60%,�niet�op�Nederland�toegepast.�Die�zijn�dus�niet�aan�de�orde.�Ik�hoop�dat
de�vraag�daarmee�is�beantwoord.
De�heer�Van�Hijum�(CDA):
Mijn�vraag�is�nog�niet�helemaal�beantwoord.�De�CPB-raming�van�het�structurele�tekort�is�-1,2%�in�2013�en�loopt
op�naar�-1,4%�in�2017.�Hoe�verhoudt�zich�dat�tot�het�afbouwscenario�dat�wij�vanuit�de�Europese�Commissie�krijgen�opgelegd?
Minister�Dijsselbloem:
Mag�ik�daar�in�tweede�termijn�op�terugkomen?�Ik�heb�het
antwoord�wel�gezien�maar�heb�het�nu�niet�meer�bij�de
hand.

19 maart 2013
TK�63

63-20-60

Dijsselbloem
Dan�kom�ik�bij�een�vraag�over�de�3%�die�leidde�tot�een
heel�fundamenteel�interruptiedebat�tussen�de�heren�Nijboer�en�Koolmees.�Hoe�is�de�norm�van�3%�ontstaan�en�is
die�nog�wel�goed�geënt?�Zou�die�niet�aangescherpt�moeten�worden?�Het�was�nog�een�vraag,�maar�de�heer�Nijboer�vermoedde�de�conclusie�van�de�heer�Koolmees�al.
Die�bleek�er�echter�nog�niet�te�zijn.�Het�was�een�academische�vraag�in�de�trant�van�"zouden�we�daar�niet�eens�over
moeten�nadenken?"�De�heer�Koolmees�heeft�geschetst
hoe�de�3%�tot�stand�is�gekomen.�Daarbij�hoorde�de�redenering�dat�de�schuld�bij�een�bepaalde�groei,�inflatie�et�cetera�jaar�in,�jaar�uit�als�het�ware�vanzelf�richting�60%�zou
gaan.�Moet�dat,�nu�de�structurele�groei�lager�is,�niet�worden�aangepast?�Dat�is�op�zichzelf,�academisch�gezien,�een
interessante�discussie.�Die�moeten�de�heer�Koolmees�en
Nijboer�vooral�met�elkaar�voeren.�Ik�zal�hen�daarbij�mijn
politieke�insteek�geven.�Dat�is�dat�ik�de�3%�op�dit�moment
niet�verder�wil�aanscherpen.�Dat�vind�ik�ook�niet�nodig,�zo
zeg�ik�tegen�beide�heren,�omdat�wij�natuurlijk�achterliggende�doelstellingen�hebben.�Stap�één�is�met�extra�zware
instrumenten:�u�gaat�naar�de�-3,�tenzij�er�bijzondere�omstandigheden�et�cetera�zijn;�hebt�u�dat�bereikt,�dan�komt
u�in�een�ander�traject�terecht�met�een�ander�tempo�en
andere�tussenstappen�op�weg�naar�een�begrotingsevenwicht.�De�-3�is�geen�eindstation,�tenminste�zeker�niet�in
mijn�visie,�maar�zo�is�die�ook�niet�bedoeld.�Er�is�alleen�altijd�onderscheid�geweest�tussen�de�vraag�hoe�streng�en
hard�wij�naar�de�-3�gaan�en�de�vraag�wat�daarna�gebeurt.
Een�wijziging�van�de�3%-norm�is�wat�mij�betreft�dus�niet
noodzakelijk.
De�voorzitter:
Er�komt�nog�één�antwoord,�maar�ik�kijk�nog�even�of�er
bij�de�leden�behoefte�is�aan�een�tweede�termijn.�Iedereen
schudt�nee.�Dan�komt�dat�ene�antwoord�nog�schriftelijk,
denk�ik.�Ik�begrijp�van�de�minister�dat�het�antwoord�onderweg�is.
De�heer�Dijkgraaf�(SGP):
Ik�zie�mevrouw�Schouten�de�zaal�binnenkomen.�Zij�wil
graag�nog�een�motie�indienen.
De�voorzitter:
Dan�doen�wij�een�heel�korte�tweede�termijn�waarin�mevrouw�Schouten�haar�motie�indient.

De�voorzitter:
Dan�is�er�een�heel�korte�termijn�met�een�spreektijd�van
één�minuut�voor�iedereen.�Dan�kunt�u�in�ieder�geval�uw
motie�rustig�voorlezen.�Dat�lijkt�mij�wel�handig.

De�heer�Merkies�(SP):
Voorzitter.�Stel�dat�het�begrotingspact�wordt�verwerkt�in
de�Europese�verdragen,�wat�verandert�er�dan�concreet?
Gaat�het�dan�alleen�om�het�structureel�saldo�dat�erin
staat,�en�het�ESM?�Zijn�dat�de�enige�dingetjes?�Dat�is�eigenlijk�vrij�weinig.�Het�zijn�op�zich�natuurlijk�heel�cruciale
zaken,�maar�heel�veel�andere�dingen�zijn�geregeld.
Ik�was�wat�schertsend�over�de�stemplicht,�maar�het�is
natuurlijk�een�heel�apart�fenomeen�dat�je�eigenlijk�van�tevoren�afspreekt�dat�wij�zo�en�zo�met�elkaar�stemmen.�Dat
is�in�het�kader�van�artikel�7.�De�Raad�van�State�heeft�hierover�gezegd�dat�dit�niet�kan.�Als�je�als�land�besluit�om�wat
anders�te�stemmen�en�je�niet�houdt�aan�de�voorbesprekingen�over�de�stemmingen,�dan�kan�dat�en�dan�geldt�de
uitslag�gewoon.
Ten�slotte,�ik�hoor�dat�de�heer�Dijsselbloem�elke�dag
dankbaar�is�dat�er�een�CPB�is.�Dat�viel�mij�op,�want�blijkbaar�was�dat�vorige�week�even�anders.�Toen�antwoordde
de�heer�Rutte�mij:�nu�zijn�wij�het�even�niet�eens�met�het
CPB�over�de�effecten�van�bezuinigingen�en�de�begrotingsmultiplier.�Dat�is�natuurlijk�heel�gek.�Je�moet�consequent
zijn�en�je�moet�die�signalen�serieus�nemen.

Mevrouw�Schouten�(ChristenUnie):
Voorzitter.�Ik�wil�de�minister�hartelijk�bedanken�voor�zijn
uitspraak�en�verheldering�over�het�standpunt�van�Nederland�ten�aanzien�van�de�vrijheid�inzake�de�maatregelen,�die�wij�zelf�graag�willen�houden�in�het�parlement.
Dat�heeft�de�minister�in�zoveel�woorden�ook�toegegeven.
Maar�voor�ons�–�dan�spreek�ik�denk�ik�ook�namens�de
heer�Dijkgraaf�–�is�het�toch�wel�van�belang�dat�wij�dit�in
een�Kameruitspraak�vastleggen.�Daarom�hechten�wij�belang�aan�het�indienen�van�de�volgende�motie.
Motie

De�heer�Nijboer�(PvdA):
Ik�keek�nog�even�mijn�papieren�door�en�ik�heb�nog�één
vraag�liggen�over�de�opbouw�van�structureel�saldo.�Daarover�heb�ik�nog�een�antwoord�van�de�minister�te�goed.
Hoe�wordt�dit�gemeten?�Hoe�wordt�het�afgerekend?�De
heer�Van�Dijck�vroeg�daar�bij�interruptie�ook�naar.�Daar
heb�ik�nog�geen�antwoord�op�gehoord.

De�Kamer,

De�voorzitter:
Kennelijk�staat�iedereen�nu�op�voor�een�tweede�termijn.
Er�is�nog�een�debat�zo�meteen.�Heeft�de�heer�Merkies�echt
behoefte�aan�een�tweede�termijn?

overwegende�dat�landen�zelf�moeten�kunnen�beslissen
op�maatregelniveau�hoe�ze�deze�afspraken�invullen�mits
voorgenomen�maatregelen�geloofwaardig�zijn;

De�heer�Merkies�(SP):
Ja,�ik�heb�nog�een�paar�korte�vragen.�Ik�wil�dus�nog�een
tweede�termijn.

gehoord�de�beraadslaging,
overwegende�dat�het�goed�is�als�de�EU�de�lidstaten�aanspreekt�op�het�feit�dat�ze�zich�aan�hun�afspraken�moeten
houden�ten�aanzien�van�begrotingstekort�en�staatsschuld;

verzoekt�de�regering,�aan�de�EU�kenbaar�te�maken�dat
Nederland�te�allen�tijde�zelf�beslist�over�de�maatregelen
waarmee�voldaan�wordt�aan�afspraken�ten�aanzien�van
begrotingstekort�en�staatsschuld,
en�gaat�over�tot�de�orde�van�de�dag.

Tweede�Kamer

Verdrag�inzake�de�economische�en
monetaire�unie

19 maart 2013
TK�63

63-20-61

Schouten
De�voorzitter:
Deze�motie�is�voorgesteld�door�de�leden�Schouten�en
Dijkgraaf.�Naar�mij�blijkt,�wordt�de�indiening�ervan�voldoende�ondersteund.
Zij�krijgt�nr.�7�(33319).

Mevrouw�Schouten�(ChristenUnie):
Afsluitend�wil�ik�benadrukken�dat�dit�voor�ons�een�aangelegen�punt�is�om�onze�uiteindelijke�afweging�te�maken
van�de�vraag�hoe�te�stemmen�over�dit�verdrag.�Ik�hoop
dat�de�minister�hierop�positief�kan�reageren.

De�heer�Van�Hijum�(CDA):
Voorzitter.�Ik�kan�het�vanaf�de�interruptiemicrofoon�doen.
Mij�was�een�antwoord�beloofd�in�tweede�termijn.
De�voorzitter:
Dat�antwoord�komt�eraan.
Hiermee�zijn�we�gekomen�aan�het�einde�van�de�tweede
termijn�van�de�Kamer.�Ik�zie�dat�de�minister�gelijk�kan�antwoorden.

Minister�Dijsselbloem:
Voorzitter.�De�heer�Merkies�heeft�gevraagd�wat�er�nu�eigenlijk�verandert.�Dat�is�een�goede�vraag,�want�het�is
niet�heel�veel,�maar�het�is�wel�heel�belangrijk.�Ten�eerste
wordt�in�de�correctieve�arm�van�het�Stabiliteits-�en�Groeipact�nu�geregeld�dat�bij�alle�besluitvormingsmomenten
in�het�kader�van�de�buitensporigtekortprocedure,�dus�bij
tekorten�hoger�dan�3%,�de�commissievoorstellen�zullen
worden�gesteund,�tenzij�een�gekwalificeerde�meerderheid�zich�hiertegen�uitspreekt.�We�hebben�het�ook�over
dit�punt�gehad�in�het�debat.�Ten�tweede�moeten�lidstaten�het�bereiken�van�een�structureel�begrotingsevenwicht
vastleggen�in�nationale�wetgeving.�Dat�gaan�wij�doen�in
de�Wet�HOF. Ten�derde�is�in�aanvulling�op�het�Stabiliteitsen�Groeipact�nu�bepaald�dat�de�middellangetermijndoelstelling�een�benedengrens�dient�te�kennen�van�een�structureel�tekort�van�0,5%�bbp,�tenzij�maximaal�1%�et�cetera.�Dat�zijn�de�drie�elementen�die�verdergaan,�meer�vastleggen�en�meer�bevoegdheden�betekenen�voor�de�begrotingscommissaris.�Dat�geldt�althans�voor�een�van�de�drie.
Die�andere�twee�zijn�gewoon�verplichtingen�voor�onszelf.
De�heer�Nijboer�vroeg�naar�de�aloude�discussie�over
de�vraag�wat�de�definitie�van�"structureel�tekort"�is.�In�dit
verband�wordt�gesproken�over�de�methode�die�de�Europese�Commissie�hanteert,�namelijk�de�Commissiemethode.�Dat�is�een�zeer�toepasselijke�naam.�Het�CPB�publiceert
hier�ook�over.�In�de�nota�naar�aanleiding�van�het�verslag
–�ik�dacht�op�pagina�9�–�is�dat�vrij�uitgebreid�behandeld.
Ik�kan�die�pagina�nu�voorlezen,�maar�ik�weet�niet�of�dat
zinvol�is.�Op�die�pagina�staat�uitgelegd�wat�de�verschillen
zijn�en�hoe�de�Commissie�"structureel�saldo"�definieert.
Ik�weet�niet�of�ik�het�goede�antwoord�heb,�maar�tegen
de�heer�Van�Hijum�zeg�ik�dat�pas�achteraf�kan�worden�bepaald�of�we�voldoen�aan�het�structureel�saldo.�De�Commissie�bepaalt�achteraf�op�basis�van�realisatiecijfers�of
Nederland�de�beoogde�verbeteringen�heeft�bereikt.�Het
economische�beeld�kan�nog�te�veel�veranderen,�dus�ik

Tweede�Kamer

Verdrag�inzake�de�economische�en
monetaire�unie

kan�zijn�vraag�op�dat�punt�niet�beantwoorden.�Het�is�echt
op�basis�van�realisatiecijfers�of�we�"voldoen�aan".
De�heer�Nijboer�(PvdA):
Ik�heb�de�nota�naar�aanleiding�van�het�verslag�natuurlijk
wel�gelezen.�Het�is�een�interessante,�technische�discussie.�De�crux�zit�hem�echter�in�de�vragen�van�de�heer�Van
Dijck.�Hoe�wordt�het�straks�toegepast?�Hoe�wordt�gemeten�dat�er�onderliggend,�structureel�steeds�0,5%�verbetering�wordt�bereikt?�Dat�is�namelijk�nog�niet�zo�makkelijk,
zeker�niet�als�je�het�van�jaar�op�jaar�bekijkt.�Dat�is�de�pointe�van�de�vraag�die�de�heer�Van�Dijck�terecht�stelde�en�die
ik�ook�heb.�Hoe�ga�je�vaststellen�dat�je�goed�op�pad�bent
en�wanneer�kom�je�dan�in�de�procedure?
Minister�Dijsselbloem:
Daar�moet�ik�schriftelijk�wat�uitgebreider�op�ingaan.�Ik�kan
dat�nu�niet�in�detail�uitdiepen.
De�voorzitter:
Het�was�de�vraag�van�de�heer�Van�Hijum.�Daarom�geef�ik
hem�het�woord.
De�heer�Van�Hijum�(CDA):
Het�antwoord�bevreemdt�me�een�beetje.�De�norm�op�basis�van�het�verdrag�is�toch�dat�je�toe�moet�naar�een�tekort
van�maximaal�-0,5%�structureel�en�dat�je,�als�je�daar�nog
niet�bent,�een�structureel�pad�moet�aangeven�dat�daarnaartoe�leidt?�Dat�pad�moet�dus�vooraf�worden�aangegeven.�Is�dat�in�overleg�met�de�Commissie�gebeurd?�En�voldoet�het�pad�dat�nu�in�het�regeerakkoord�en�in�de�doorrekening�zit,�daaraan?
Minister�Dijsselbloem:
Het�oordeel�daarover�krijgen�we�eerst�in�mei.�De�Commissie�heeft,�in�reactie�op�zowel�het�regeerakkoord�als�de
huidige�situatie,�al�wel�gezegd�dat�ze�positief�is�over�onze�structurele�inspanningen,�dus�over�ons�structurele�pad
naar�een�begrotingsevenwicht.�Dat�voorlopige�oordeel
heeft�de�Commissaris�al�gegeven.�We�sturen�dadelijk�onze�aangepaste�plannen�in�het�kader�van�het�Stabiliteitsprogramma�naar�de�Commissie.�De�Commissie�zal�daarover�een�definitief�oordeel�geven.�Dat�horen�we�in�mei.
Dan�kan�ik�dat�de�Kamer�laten�weten.�Dit�doet�me�eraan
denken�dat�de�heer�Van�Hijum�hierover�ook�vragen�heeft
gesteld�in�relatie�tot�de�begrotingscyclus�en�de�Comptabiliteitswet�2001.�Het�is�het�vaste�voornemen�van�het�kabinet�–�ik�meen�dat�we�dat�ook�al�eerder�hebben�toegezegd�–�om�het�Stabiliteitsprogramma�tijdig�aan�de�Kamer
toe�te�sturen.�Dat�geldt�ook�voor�de�Eerste�Kamer,�die�er
ook�over�wil�spreken.�Dat�wordt�dan�een�vast�onderdeel
van�de�begrotingscyclus,�zodat�we�voortaan�elk�jaar�eind
april�een�debat�hebben�over�het�Stabiliteitsprogramma.
Het�hoeft�wat�ons�betreft�geen�wettelijke�verankering�te
krijgen.�Het�is�ook�lang�niet�zo�gedetailleerd�als�de�begrotingsstukken�op�Prinsjesdag.�Dat�spreekt�voor�zich.�Het
geeft�de�hoofdlijn�aan�van�de�wijze�waarop�we�de�begrotingsuitdagingen�en�het�hervormingsprogramma�voor�de
komende�jaren�gaan�doen.
De�heer�Van�Hijum�(CDA):
Dat�is�weer�een�ander�onderwerp,�minstens�zo�politiek�als
de�begroting.�Maar�laten�we�daar�een�andere�keer�over
spreken.�Mijn�vraag�was�erop�gericht�om�te�begrijpen�of
de�Europese�Commissie�de�verbetering�van�het�saldo�ten
opzichte�van�een�basispad�toetst�of�de�feitelijke�verbe-

19 maart 2013
TK�63

63-20-62

Dijsselbloem
tering�in�de�richting�van�uiterlijk�-0,5%.�Ik�vraag�dit�omdat�dat�saldo�in�de�praktijk�nu�nog�verslechtert,�van�-1,2%
naar�-1,4%.�Als�de�minister�zegt�dat�de�Europese�Commissie�heel�tevreden�is�over�onze�vooruitgang,�dan�geeft�dat
aan�dat�de�Europese�Commissie�alleen�de�relatieve�verbetering�toetst.
Minister�Dijsselbloem:
De�Commissie�kan�de�feitelijke�verbetering�niet�toetsen,
want�deze�moet�eerst�gerealiseerd�zijn.�De�Commissie�beoordeelt�op�basis�van�ingediende�plannen.�Daarover�geeft
ze�een�oordeel.�Dat�zijn�dus�verwachtingen.�Ik�weet�niet
of�we�langs�elkaar�heen�praten,�maar�dit�is�mijn�beeld�van
de�werkelijkheid.�En�anders�zullen�we�er�schriftelijk�nog
uitgebreider�op�terugkomen.�Het�kan�niet�anders�zijn.
De�heer�Tony�van�Dijck�(PVV):
Volgens�mij�begrijpt�de�minister�het�zelf�niet�helemaal.
In�dit�pact�staat�heel�duidelijk�dat�we�het�structurele�begrotingstekort,�dat�richting�0%�moet,�moeten�verbeteren
met�0,5%�per�jaar.�Als�dat�niet�gebeurt,�zo�staat�ook�in�het
verdrag,�dan�treden�er�op�nationaal�niveau�automatische
correctiemechanismes�in�werking,�die�we�van�tevoren
moeten�definiëren�voor�het�geval�die�verbetering�niet�optreedt.�Nu�zegt�deze�minister:�we�weten�pas�achteraf�dat
het�dan�niet�is�gebeurd.�We�kijken�dan�dus�na�een�aantal
jaren�terug�en�zeggen�dan:�hé,�het�is�niet�gebeurd.�En�dan
gaan�we�opeens�automatische�correctiemechanismes�in
werking�laten�treden.�Dat�is�mosterd�na�de�maaltijd.�We
moeten�sturen�op�een�structureel�tekort�richting�-0,5%,
met�0,5%�vermindering�per�jaar.
De�voorzitter:
Wat�is�uw�vraag?
De�heer�Tony�van�Dijck�(PVV):
Het�is�even�belangrijk,�voorzitter.
De�voorzitter:
Ja,�het�is�belangrijk,�maar�u�moet�uw�vraag�stellen.�Het�is
een�interruptie.
De�heer�Tony�van�Dijck�(PVV):
Volgens�de�laatste�CPB-cijfers�zou�het�structurele�tekort
na�het�regeerakkoord�-1,2�zijn�dit�jaar.�Het�CPB�heeft�dat
in�het�laatste�CEP�alweer�bijgesteld�naar�-1,4.�Volgend�jaar
zou�het�-1,7�zijn�–�wij�hadden�gedacht�-1,4�–�en�zo�ontwikkelt�zich�dat�richting�-1.4�in�2017.�Met�andere�woorden,�in
vijf�jaar�tijd�schiet�de�minister�met�dat�hele�structurele�begrotingstekort�niets�op.�Het�is�volstrekt�onduidelijk�wanneer�automatische�correctiemechanismes�in�werking�zouden�moeten�treden.

jaar�-1,4�is�en�uiteindelijk�in�2017�nog�steeds�-1,4�is.�De
Commissie�zegt�dan:�bedankt�voor�de�plannen,�bedankt
voor�die�50�miljard�aan�bezuinigingen,�maar�het�structurele�saldo�is�er�geen�fluit�mee�opgeschoten;�het�blijft�-1,4�en
na�vijf�jaar�is�het�nog�steeds�-1,4.�De�Commissie�zal�zich
er�toch�niet�bij�neerleggen�en�zeggen:�het�is�goed�zo,�wij
zullen�achteraf�wel�zien�hoe�het�is�geworden?
Minister�Dijsselbloem:
Ik�herhaal�mijn�antwoord.�Die�automatische�correctie�doet
zich�pas�voor�bij�grote�afwegingen.�Vooraf�krijg�je�aanbevelingen�op�basis�van�ingediende�plannen�en�achteraf�volgt�het�oordeel�op�basis�van�realisatiecijfers.�Zijn
de�plannen�adequaat�en�vindt�de�Commissie�dat�wij�ons
voldoende�inspannen?�Ik�dacht�het�wel,�gelet�op�de�hervormingen�en�bezuinigingen�die�wij�in�Nederland�op�de
agenda�hebben�staan.�Of�de�Commissie�dat�voldoende
acht,�horen�wij�in�mei.�Ik�kan�het�niet�anders�zien�dan�conform�deze�procedure.
Ik�wil�de�motie�op�stuk�nr.�7�positief�beoordelen.�De�regering�wordt�verzocht,�aan�de�EU�kenbaar�te�maken�dat
Nederland�te�allen�tijde�zelf�beslist�over�de�maatregelen
waarmee�wordt�voldaan�aan�afspraken�ten�aanzien�van
begrotingstekort�en�staatsschuld.�Ik�beschouw�dit�als�ondersteuning�van�beleid�met�die�afspraak�dat�wij�dit�niet
per�direct�op�hoge�poten�naar�Brussel�hoeven�te�schrijven,�maar�dat�op�elk�moment�in�discussies�over�de�toepassing�van�deze�of�nieuwe�mechanismes�Nederland�dit
punt�heel�goed�zal�bewaken�en�waar�maar�even�nodig�aan
de�orde�zal�stellen�en�dat�de�nationale�beleidsvrijheid�om
zelf�te�zeggen�hoe�je�hervormt,�hoe�je�je�begroting�op�orde�brengt�niet�kan�worden�beperkt.�Dat�is�de�intentie�van
de�indieners�en�dat�is�ons�standpunt.�Wij�zien�de�motie
dan�ook�als�ondersteuning�van�beleid.
De�heer�Dijkgraaf�(SGP):
Dank�voor�dat�oordeel,�maar�dat�is�ook�onze�interpretatie.
Er�hoeft�niet�op�stel�en�sprong�een�brief�naar�Brussel�of
zo.�Wij�zijn�het�eens�met�de�interpretatie�van�de�minister.
Minister�Dijsselbloem:
Dank!
De�algemene�beraadslaging�wordt�gesloten.
De�voorzitter:
Er�komt�nog�een�brief.�Ik�stel�voor�dat�die�er�uiterlijk
maandag�is,�want�dan�kan�er�dinsdag�worden�gestemd.
De�vergadering�wordt�enkele�ogenblikken�geschorst.

Minister�Dijsselbloem:
Ik�stel�gewoon�vast�dat�de�Commissie�het�structurele�saldo�pas�achteraf�beoordeelt�op�basis�van�realisatiecijfers.
Elke�lidstaat�moet�zijn�plannen�tijdig�indienen�en�daarmee
laten�zien�hoe�ze�de�komende�jaren�structureel�verbetering�brengen.�Dat�doen�wij�ook�en�in�mei�zal�de�Commissie�dat�beoordelen.�Als�de�heer�Van�Dijck�eerder�sancties
of�eerder�automatische�correctiemechanismes�wil,�moet
hij�dat�vooral�voorstellen.�Maar�zo�werkt�het.
De�heer�Tony�van�Dijck�(PVV):
Het�kabinet�heeft�zijn�plannen�ingediend�en�ze�zijn�doorgerekend.�Daaruit�blijkt�dus�dat�het�structurele�tekort�dit

Tweede�Kamer

Verdrag�inzake�de�economische�en
monetaire�unie

19 maart 2013
TK�63

63-20-63