Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

21 501-30

Raad voor Concurrentievermogen

Nr. 319

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 21 november 2013
Hierbij bied ik u, mede namens de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap, de geannoteerde agenda aan voor de Raad voor
Concurrentievermogen van 2 en 3 december 2013. De Raad bestaat uit
een deel over interne markt en industrie (2 december), een deel over
ruimtevaart (3 december) en een deel over onderzoek (tevens
3 december).
Tijdens het interne markt en industriedeel worden er algemene oriëntaties
aangenomen over de richtlijn elektronische facturering bij overheidsopdrachten en de richtlijn over schadevergoeding bij mededingingsrechtelijke overtredingen. Daarna zal het voorzitterschap een voortgangsrapportage presenteren over modernisering van het nationale merkenstelsel
en dat van de EU. Verder voert de Raad een beleidsdebat over het
Europees Semester en de bijdragen aan de Europese Raden van februari
2014 (industrie) en maart 2014 (Annual Growth Survey). Tegelijkertijd
zullen onder dit agendapunt drie sets conclusies worden aangenomen,
namelijk over het versterken van de interne markt, het terugdringen van
regeldruk en het industriebeleid. Tijdens de lunch zal worden gesproken
over de Europese defensie-industrie. Het voorzitterschap zal hiervan
daarna een terugkoppeling geven in de Raad.
Tijdens het deel over Ruimtevaart wordt een algemene oriëntatie
aangenomen over het Europese Aardobservatieprogramma Copernicus
en wordt de voortgang besproken van het programma voor Ruimtebewaking en Monitoring.
Tijdens het onderzoeksdeel van de Raad zal een algemene oriëntatie over
de voorgestelde publiek-publieke partnerschappen op basis van
artikel 185 (VWEU) worden aangenomen. Verder wordt er een Raadsstandpunt vastgesteld over de voorstellen voor Gemeenschappelijke
Technologie Initiatieven op basis van artikel 187 (VWEU). Het voorzitterschap zet in op een politiek akkoord inzake ITER. De Raad voert voorts een
beleidsdebat over innovatie in de publieke sector.

kst-21501-30-319
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-30, nr. 319

1

Onder het punt diversen zal het voorzitterschap de Raad informeren over
de richtlijn collectief beheer van auteurs- en naburige rechten en het
unitair octrooi en een gemaakt octrooigerecht. Op verzoek van de
Tsjechische delegatie zal de Commissie de Raad informeren over de
algemene groepsvrijstellingsverordening voor staatssteun. De Griekse
delegatie zal tot slot de Raad informeren over het werkprogramma van
het inkomend voorzitterschap.
De Minister van Economische Zaken,
H.G.J. Kamp

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-30, nr. 319

2

INDUSTRIE EN INTERNE MARKT
Voorstel voor richtlijn en mededeling elektronische facturering en
aanbesteding overheidsopdrachten
Algemene oriëntatie
Het voorzitterschap is voornemens tot een algemene oriëntatie te komen
over de op 26 juni 2013 gepubliceerde richtlijn inzake elektronische
facturering (e-facturering) bij overheidsopdrachten en de mededeling over
de volledige digitalisering van de openbare-aanbestedingsprocedure, de
zogenaamde «eind-tot-eind e-aanbesteding». Dit voorstel vormt
onderdeel van de Single Market Act II die op 3 oktober 2012 door de
Europese Commissie is gepresenteerd.
Een overgang naar een papierloze overheidsadministratie, vooral in
grensoverschrijdend opzicht, is een belangrijke doelstelling voor de
Europese Unie en de lidstaten. In verschillende EU-lidstaten (Nederland,
Denemarken, Oostenrijk, Zweden en Finland) is indienen van e-facturen
bij overheidsopdrachten reeds verplicht gesteld en succesvol. Aangezien
deze initiatieven veelal gebaseerd zijn op nationale normen, en de meeste
hiervan niet interoperabel zijn, ontstaat er steeds meer complexiteit, wat
tot hoge hoge kosten leidt voor ondernemingen die aan grensoverschrijdende aanbestedingen willen deelnemen. Dit belemmert de toegang tot
de interne markt. Het gevolg is dat e-facturering in Europa vooralsnog
maar zeer beperkt wordt toegepast; schatting is dat slechts 4 tot
15 procent van alle facturen e-facturen zijn.
Om het gebrek aan interoperabiliteit aan te pakken, moet een gemeenschappelijke Europese norm voor de elektronische basisfactuur opgesteld
worden en een beperkte lijst van syntaxen (berichtformaten) worden
vastgesteld. In de richtlijn wordt een verplichte Europese norm voor
e-facturering bij overheidsopdrachten voorgesteld. In de mededeling pleit
de Commissie ervoor om naast het vervangen van papieren formulieren
door elektronische formats ook de achterliggende werkprocessen aan te
passen aan de mogelijkheden die het gebruik van digitale instrumenten
bieden.
De Raad en het Europees Parlement staan in principe positief tegenover
de richtlijn. Ze verschillen voornamelijk ten aanzien van de omzettingstermijn. Door de Europese Commissie werd oorspronkelijk een termijn
van 48 maanden voor de omzetting voorgesteld. Deze termijn was niet
gekoppeld aan het gereedkomen van de Europese norm (CEN-norm).
Zowel Raad als Europees Parlement willen de omzettingstermijn koppelen
aan het beschikbaar komen van de CEN-norm voor het semantisch
gegevensmodel van de basis e-factuur. Het Europees Parlement geeft CEN
hier 30 maanden voor, het voorstel in de Raad is maximaal 3 jaar. Daarna
krijgen centrale overheden 18 maanden van het Europees Parlement en
30 maanden van de Raad voor implementatie. Beiden geven lidstaten
– als zij dat nodig achten – de mogelijkheid om andere aanbestedende
diensten maximaal 36 maanden te geven voor implementatie.
Nederland staat positief tegenover het voorstel van de Europese
Commissie om een richtlijn in te voeren inzake e-facturering bij aanbestedingen. Door overheden te verplichten om e-facturen te accepteren wordt
het voor bedrijven aantrekkelijker om zelf ook te werken met elektronische
facturen. De richtlijn creëert hiermee grote besparingsmogelijkheden voor
zowel overheid als bedrijfsleven. Geschat wordt dat de besparingen per
factuur bij volledige digitale afhandeling kunnen liggen op € 8 voor de
verzender en € 25 voor de ontvanger. Door de verplichting voor ontvangst
van elektronische facturen bij de overheden neer te leggen ondervinden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-30, nr. 319

3

bedrijven geen (financiële)lasten van het voorstel. De doelstelling van de
richtlijn is in lijn met de ambities van het kabinet om elektronisch
zakendoen met de overheid te stimuleren.
Naast e-factureren is Nederland net als de Commissie groot voorstander
van volledige digitalisering van de aanbestedingsprocedure (elektronisch
«eind tot eind» aanbesteden). Dit vanwege de lagere lasten voor
aanbestedende diensten en ondernemingen en betere toegang tot
overheidsopdrachten voor het midden- en kleinbedrijf. Het stimuleren van
elektronisch aanbesteden is van groot belang voor het verbeteren van de
werking van de digitale interne markt. Nederland kan instemmen met de
voorliggende algemene oriëntatie.
Voorstel voor een richtlijn over schadevergoeding bij mededingingsrechtelijke overtredingen
Algemene oriëntatie
Het voorzitterschap streeft naar een snelle besluitvorming over het
voorstel van de Commissie voor een richtlijn over schadevergoeding bij
mededingingsinbreuken d.d. 11 juni 2013, en hoopt tijdens de aankomende Raad een algemene oriëntatie op het voorstel vast te stellen. Het
krachtenveld binnen de Raad is verdeeld. Een aantal lidstaten heeft tijdens
de onderhandelingen binnen Raadskader twijfels geuit over de voorliggende compromistekst en stemt mogelijk niet in.
Het voorstel beoogt 1) te komen tot een effectieve handhaving van het
mededingingsrecht van de Unie door de wisselwerking tussen de publieke
en private handhaving te optimaliseren, en 2) ervoor te zorgen dat
slachtoffers van inbreuken op het mededingingsrecht van de Unie de
schade die zij hebben geleden volledig vergoed kunnen krijgen (procesrechtelijke aspecten). Meer specifiek bevat het voorstel concrete regels
waarmee de informatie van clementieverzoekers wordt beschermd.
Daarnaast stelt het voorstel regels ten aanzien van de toegang tot
bewijsmateriaal, het doorberekeningsverweer (passing-on-defence), de
bewijslast, hoofdelijke aansprakelijkheid, verjaringstermijnen en
doorwerking van besluiten van de nationale mededingingsautoriteit in het
civiele recht.
Binnen het Europees Parlement heeft het Comité voor Economische en
Monetaire Zaken, dat verantwoordelijk is voor dit voorstel, inmiddels een
conceptrapport uitgebracht dat overwegend positief is. Stemming in het
Comité zal naar verwachting op 5 december plaatsvinden. Dit is echter
nog onzeker aangezien het Comité voor Juridische Zaken nog geen
rapport heeft uitgebracht.
Nederland heeft zich tijdens de onderhandelingen kritisch uitgelaten over
de procesrechtelijke aspecten, maar positief ten aanzien van de wisselwerking tussen de publieke en private handhaving van het mededingingsrecht. Deze inzet is conform het in de zomer aan uw Kamer gezonden
BNC-fiche (Kamerstuk 22 112, nr. 1664). Van belang is dat het voorstel een
goede balans bevat tussen de belangen van de schadevorderende partij
en die van een efficiënt clementiebeleid bij de opsporing en bestraffing
van kartels. Daarnaast heeft Nederland, met enkele andere lidstaten,
gepleit voor het schrappen van de bepalingen over de procesrechtelijke
aspecten. Het advies over het richtlijnvoorstel van de Adviescommissie
Burgerlijk Procesrecht, zoals uitgebracht op 5 november 2013 aan de
Minister van Veiligheid en Justitie, ondersteunt deze inzet. Naar alle
waarschijnlijkheid zal deze inzet niet leiden tot het schrappen van alle
procesrechtelijke bepalingen uit het richtlijnvoorstel. Nederland maakt
zich sterk om in aankomende Raad de betreffende bepalingen zodanig

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-30, nr. 319

4

aangepast te krijgen dat deze binnen het Nederlandse systeem van
procesrecht kunnen worden ingepast (conform het antwoord op uw
vragen op het schriftelijk overleg d.d. 16 september jl. (Kamerstuk
21 501-30, nr. 317) ter voorbereiding op de Raad voor Concurrentievermogen). Er zijn op dit moment nog veel openstaande punten, onder
andere over de procesrechtelijke aspecten, en een groot aantal landen wil
nog aanpassingen in de tekst. Het voorstel gaat de goede kant op maar
het is nog zeer onzeker hoe het voorstel, dat uiteindelijk wordt voorgelegd
in de aankomende Raad, eruit komt te zien.
Voorstellen van de Europese Commissie voor een modernisering
van het bestaande nationale en EU merkenstelsel (wijziging
Gemeenschapsmerkenverordening en herschikking merkenrichtlijn)
Voortgangsrapport
Het voorzitterschap zal een voortgangsrapport presenteren over de op
27 maart 2013 gepubliceerde voorstellen tot wijziging van de Gemeenschapsmerkenverordening en de herschikking van de Merkenrichtlijn.
Deze voorstellen maken deel uit van één pakket waarmee de Europese
Commissie beoogt het bestaande merkenstelsel, zowel in de EU als op
nationaal niveau, te moderniseren om de EU en nationale merkenstelsels
doeltreffender, efficiënter en meer samenhangend te maken. Beide
voorstellen hebben met name betrekking op het verbeteren en stroomlijnen van de bestaande bepalingen over het verkrijgen van merken, de
werkingssfeer en grenzen hiervan en het bevorderen van de samenwerking tussen het Bureau voor Harmonisatie in de Interne Markt (BHIM)
en de nationale merkenbureaus/diensten. Daarnaast worden in de
verordening voorstellen gedaan om BHIM in overeenstemming te
brengen met de gemeenschappelijke aanpak over de gedecentraliseerde
agentschappen en aanpassing van aan de Commissie verleende bevoegdheden als gevolg van het verdrag van Lissabon. Onderdeel van het pakket
is ook een discussie over de hoogte van de taksen, dat wil zeggen de
kosten die voor het aanvragen van merken, en andere handelingen
hieromtrent, door BHIM in rekening worden gebracht. De hoogte van die
taksen hebben directe invloed op het aantal aangevraagde nationale
merken.
De Raad staat positief tegenover deze voorstellen die, mits als één pakket
beschouwd, passen binnen het streven naar co-existentie en complementariteit tussen de Unie en de nationale merksystemen. Door het systeem
te stroomlijnen en te actualiseren zal het rechtszekerheid bieden aan de
gebruikers ervan en kan het bijdragen aan economische groei en
innovatie. Daartoe dient een en ander echter nog te worden aangepast.
Een aantal inhoudelijke onderdelen moet op details nog worden uitgewerkt. Datzelfde geldt voor het bestuur van het BHIM en voor de voorgestelde delegatiebepalingen (met name waar het vergoedingen/taksen
betreft). Ook het Europees Parlement staat positief tegenover de
voorstellen en is van mening dat de «één pakket»-benadering zal zorgen
voor een meer harmonisatie van het merkensysteem. Daarnaast moet het
systeem simpel en flexibel zijn waardoor gebruikers, met name ook het
mkb, de toegang tot bescherming van hun merk vinden die past bij hun
behoeften.
Nederland staat positief tegenover het moderniseren van de nationale
merkenstelsels en die van de EU. Nederland heeft veel baat bij een goed
functionerend merkensysteem. Veel Nederlandse bedrijven, organisaties
en burgers maken hier gebruik van door bijvoorbeeld naam, logo en vorm
van hun innovaties te beschermen en zo hun concurrentiekracht te
vergroten. De herziening van het merksysteem sluit goed aan bij het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-30, nr. 319

5

kabinetsbeleid. De inzet van Nederland ten aanzien van het pakket richt
zich met name op de verbetering van de gebruiksvriendelijkheid van het
stelsel. Daarnaast heeft Nederland bezwaar tegen de introductie van de
mogelijkheid voor houders van merkrechten om onverkort goederen van
derden die zich in doorvoer (zgn. transit) in het douanegebied bevinden,
te verhinderen. Tenslotte is Nederland voorstander van het behouden van
een goede balans tussen Commissie en lidstaten ten aanzien van de
positie van BHIM, de opgenomen delegatiebepalingen en de oplossingen
omtrent financiering die in de voorstellen zijn opgenomen.
Europees semester; bijdrage aan de Europese Raden
Conclusies en gedachtewisseling
De Raad zal van gedachten wisselen over het Europees Semester voor
zover het de aspecten betreft die onder de verantwoordelijkheid van de
Raad voor Concurrentievermogen vallen. Tijdens het deel over de
industrie en interne markt zal de nadruk liggen op de stand van zaken van
de integratie van de interne markt. Tegelijkertijd zullen drie sets conclusies
worden aangenomen, namelijk over het versterken van de interne markt,
het terugdringen van regeldruk en het industriebeleid. Deze discussie en
conclusies moeten input geven aan de Europese Raden in februari 2014
(over industrie) en maart 2014 (over de Annual Growth Survey).
Annual Growth Survey
De Commissie heeft op 13 november jongstleden de Annual Growth
Survey gepubliceerd. In deze jaarlijkse groeianalyse presenteert de
Commissie haar prioriteiten voor de groeiversterking binnen de Europese
Unie. Het kabinet heeft uw Kamer recent met een brief over deze analyse
geinformeerd. Tijdens de Raad voor Concurrentievermogen zal de nadruk
liggen op het overzicht van de stand van zaken van de integratie van de
interne markt dat als bijlage van de Annual Growth Survey is gepubliceerd.
In het overzicht over de stand van zaken van de interne markt constateert
de Commissie dat de integratie nog steeds toeneemt. Desalniettemin
bestaan er nog steeds belemmeringen voor het vrije verkeer van
personen, goederen, diensten en kapitaal. Het wegnemen van deze
belemmeringen zou volgens de Commissie het concurrentievermogen en
de innovatie- en investeringscapaciteit van Europese bedrijven kunnen
vergroten. De Commissie ziet deze verbeteringskansen met name op het
terrein van diensten, netwerken (transport en energie) en de digitale
economie. De Commissie constateert tevens dat er op de dienstenmarkt
wel goede initiatieven worden ondernomen, maar dat er nog veel te
winnen valt op het gebied van onder meer gereglementeerde beroepen,
vestigingsbeleid en de onverkorte implementatie en handhaving van de
dienstenrichtlijn. Net als vorig jaar geeft de Commissie aan dat de
integratie van de Europese dienstenmarkt achterloopt op de integratie van
de goederenmarkt. Verder wijst de Commissie op de mogelijkheden die
de digitale interne markt brengt, zoal e-aanbesteding, e-facturering en
e-commerce. Ten slotte vraagt de Commissie aandacht voor het functioneren van de financiële sector, die van belang is voor de toegang tot
financiering voor het bedrijfsleven.
Nederland onderschrijft de analyse van de Commissie. Er ligt nog groot
onbenut potentieel binnen de interne markt voor diensten en de digitale
interne markt. Lidstaten moeten de komende periode meer werk maken
van nationale hervormingen gericht op het moderniseren en openen van
dienstenmarkten, inclusief een nauwgezette implementatie van de
dienstenrichtlijn. Zo blijkt uit de peer review die vorig jaar in het kader van
de dienstenrichtlijn plaatsvond dat eisen aan aandeelhouderschap en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-30, nr. 319

6

eisen die ondernemingen verplichten een bepaalde juridische vorm te
kiezen nog altijd wijdverbreid zijn binnen de EU. Daarbinnen is ook de
aankomende wederzijdse evaluatie van nationaal gereglementeerde
beroepen van wezenlijk belang voor het openen van dienstenmarkten. Tot
slot blijft Nederland inzetten op verdere ontwikkeling van de digitale
interne markt. Hoewel de markt groeit, blijft de grensoverschrijdende
e-commerce nog beperkt. Voor Nederlandse ondernemers ligt hier een
groot potentieel.
Versterken interne markt
Tijdens de Europese Raad van 24-25 oktober 2013 zijn ambitieuze
conclusies aangenomen ten aanzien van de interne dienstenmarkt en de
digitale interne markt.
Beide onderwerpen komen terug in de conceptconclusies op het gebied
van de interne markt. De conclusies benadrukken dat extra maatregelen
nodig zijn om ongerechtvaardigde en disproportionele barrières binnen
de interne markt weg te nemen. In het kader van governance van de
interne markt wordt opgeroepen tot verbeterde werking van bestaande
systemen zoals IMI1 en Solvit2. In lijn met de conclusies van de Europese
Raad worden lidstaten opgeroepen de proportionaliteitstoets toe te
passen op bestaande en toekomstige vereisten voor dienstverleners,
wordt de Commissie opgeroepen met additionele richtsnoeren te komen
en wordt het belang benadrukt van de wederzijdse evaluatie van
gereglementeerde beroepen. Daarnaast wordt het belang van
e-commerce en online diensten onderstreept.
Nederland acht verdere voltooiing en versterking van de interne markt
cruciaal, met name ten aanzien van de dienstenmarkt en de digitale
interne markt. Deze sectoren zijn cruciaal voor het Europees groeivermogen. Ten aanzien van de interne dienstenmarkt acht Nederland het van
belang dat snel wordt gestart met de wederzijdse evaluatie van gereglementeerde beroepen in het kader van de richtlijn beroepskwalificaties.
Nederland steunt de suggestie van de Commissie om te kijken naar het
cumulatieve effect van alle regelgeving op één beroepsactiviteit, zowel
waar het gaat om toegang tot als uitvoering van een beroepsactiviteit. De
Commissie moet door middel van richtsnoeren inzichtelijk maken welke
eisen proportioneel zijn en welke te ver gaan. Ten aanzien van de digitale
interne markt hecht Nederland eraan dat het auteursrecht wordt
aangepast aan het digitale tijdperk, verdere maatregelen om e-commerce
te versterken worden aangenomen (ten aanzien van bijvoorbeeld
grensoverschrijdende betalingen) en dat de lopende voorstellen omtrent
e-identificatie en e-facturering worden afgerond.
Verlagen regeldruk
De Commissie heeft op 2 oktober jl. een (vervolg)mededeling over het
Europese regeldrukprogramma REFIT gepubliceerd. In dit kader heeft de
Commissie de afgelopen maanden alle EU-regelgeving in kaart gebracht
en de terreinen geïdentificeerd waarop naar haar mening winst is te
boeken door enerzijds regels te verminderen of geheel in te trekken indien
zij niet meer nodig zijn, en anderzijds EU-regelgeving eenvoudiger te
implementeren. Het REFIT-programma vormt het meest ambitieuze
programma van de Commissie tot nog toe om de efficiënte en effectieve
wetgeving te bevorderen. De Europese Raad van oktober heeft dit
1

2

IMI is een beveiligde online toepassing waarmee nationale, regionale en lokale overheden snel
en gemakkelijk met hun partners in het buitenland kunnen communiceren.
SOLVIT is een online netwerk waarin EU-lidstaten samen naar een pragmatische oplossing
zoeken voor problemen die het gevolg zijn van een verkeerde toepassing van de internemarktregels door overheidsinstanties.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-30, nr. 319

7

programma dan ook positief ontvangen. Voor de kabinetspositie op
hoofdlijnen verwijs ik u naar de Geannoteerde Agenda voor de Europese
Raad van 24/25 oktober (Kamerstuk 21 501-20, nr. 811). Uw Kamer zal op
korte termijn met een BNC-fiche uitgebreider worden geïnformeerd over
het voorstel en de appreciatie daarvan.
Ook in de conceptconclusies voor deze Raad wordt het programma
positief ontvangen. Een duidelijk tijdpad ontbreekt echter in het REFITprogramma. Het belangrijkste voorstel in de conceptconclusies is om een
duidelijker tijdpad voor de komende vijf jaar voor implementatie van het
programma te ontwikkelen. Ook wordt de Commissie opgeroepen om te
komen tot een integraal overzicht van de kosten en baten van het
programma op EU- en lidstaatniveau., waaronder ook de resultaten van
de eerdere consultatie voor de top 10 van meest belastende regelgeving
voor het mkb. In de conclusies wordt tevens een aantal voorstellen
gedaan voor het uitwisselen van best practices: het hanteren van een
checklist Better Regulation vanuit de Stoiber-Groep en het opzetten van
een platform vanuit de Commissie waarin best practices van de lidstaten
(actief) worden uitgewisseld. De Raad roept de Commissie voorts op om
eind 2013 de richtlijnen voor Impact Assesments te verbeteren. Het gaat
er dan met name om de positie van stakeholders te verbeteren tijdens het
consultatieproces.
Nederland steunt het REFIT-programma en kan de in de conceptconclusies
opgenomen maatregelen, die het programma verder concretiseren en er
een tijdpad aan verbinden, steunen. «Slimme regelgeving» is van belang
voor het Europese groeivermogen en het bevorderen van een betere
naleving van beleid. Actie op zowel Europees als nationaal niveau is nodig
om de kosten van regelgeving voor het bedrijfsleven, burgers en
overheden naar beneden te brengen. Nederland acht het van belang dat
zowel op Europees niveau als in andere lidstaten gekeken wordt naar de
nalevingskosten, hetgeen nog onderbelicht is. De administratieve
lastendruk (en met name de nalevingskosten) van het wetsvoorstel
gegevensbescherming bijvoorbeeld hebben grote impact op het Nederlandse bedrijfsleven. Nederland zou graag zien dat de aanpak die
Nederland hiervoor heeft ontwikkeld (de zogenaamde CAR-methode) ook
in Europa wordt toegepast. Nederland hecht ook veel waarde aan het
uitwisselen van best practices tussen de lidstaten en de Commissie en is
verheugd dat daartoe voorstellen in de conceptconclusies zijn
opgenomen.
Industrie
De Raad wisselde al van gedachten over het industriebeleid tijdens de
Raden van mei en september van dit jaar [zie verslagen: Kamerstuk
21 501-30, nr. 311 en Kamerstuk 21 501-30, nr. 318]. De conceptconclusies
onderstrepen dat industriebeleid van belang is voor economisch herstel in
de Europese Unie. De lidstaten en de Europese Unie kunnen met een
actieve inzet het concurrentievermogen van bedrijven ondersteunen. Voor
de Europese Unie ligt daarbij de focus op een effectief werkende interne
markt, een groei- en innovatievriendelijk regelgevend kader, efficiënte
ondersteuning van onderzoek en innovatie en verbeterde toegang tot
financiering en tot externe markten. Ook onderstrepen de conceptconclusies het belang van betaalbare en stabiele energievoorzieningszekerheid. Daarbij wordt de Commissie opgeroepen om zo spoedig mogelijk
het aangekondigde onderzoek te publiceren naar de opbouw van de
energieprijzen en de factoren die deze beïnvloeden, Dit is met name van
belang voor de energie-intensieve industrie en het mkb.
Nederland kan de in de conclusies opgenomen focus op de terreinen waar
de Europese Unie meerwaarde heeft, zoals de interne markt, regeldruk en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-30, nr. 319

8

financiering, onderschrijven. Door een actieve agenda op deze terreinen
en te zorgen voor concrete verbeteringen kan de Europese Unie het
concurrentievermogen van bedrijven verbeteren. Nederland acht het van
belang dat bij het versterken van het concurrentievermogen van de
industrie tevens wordt gekeken naar de (aanverwante) diensten. Juist op
het terrein van diensten is, zoals de Europese Raad van oktober jongstleden concludeerde, nog een belangrijke stap te maken in het verbeteren
van de werking van de interne markt.
RUIMTEVAART
Copernicus
Algemene oriëntatie
Het voorzitterschap streeft naar besluitvorming (algemene oriëntatie) over
de financiering en het operationeel maken van het Copernicus
programma (voorheen aangeduid als GMES: Global Monitoring for
Environment and Security) voor 2014–2020. Dit programma behelst de
implementatie van een Europees systeem voor de monitoring van het
milieu op aarde vanuit de ruimte door satellieten, door metingen op
aarde, alsmede de bijbehorende informatiediensten. Deze verordening
valt binnen het Meerjarig Financieel Kader 2014–2020. Het is een vervolg
op de activiteiten op dit gebied gefinancierd door het Zevende Kaderprogramma voor Onderzoek en Technologische Ontwikkeling (KP7) en het
GMES Initial Operations (GIO)-programma, dat tot nu toe het kader bood
voor de ontwikkeling van GMES/Copernicus.
Gedurende het voortraject zijn vele van de Nederlandse vragen en
voorstellen afgehandeld. Dit betreft onder andere de notie dat de data uit
Copernicus kosteloos voor een ieder beschikbaar moet zijn («full, open en
free-of-charge») en de door Nederland gewenste betrokkenheid van ESA
(European Space Agency) en EUMETSAT (European Organisation for the
Exploitation of Meteorological Satellites), waar de inhoudelijke kennis ligt
voor het bedienen van de Copernicussatellieten. Enkele punten blijven
openstaan, zoals hoe Copernicus samenhangt met de (financiering) van
het Space Surveillance and Tracking support programme (SST – het
andere agendapunt met betrekking tot Ruimtevaart op de Raad). De
Nederlandse inzet hierop is dat het SST-programma van breder belang is
dan alleen voor Copernicus, waarvan de financiering al beperkt is. Gelet
ook op het politieke belang van de EU inzet voor het SST programma
dient er separate dan wel brede financiering gevonden te worden.
Nederland zal zich in de laatste fase van het onderhandelingstraject
inzetten om deze punten conform bovenstaande inzet af te handelen, met
als doel dat Nederland tijdens de Raad akkoord kan gaan met het
uitvoeringsprogramma voor Copernicus.
Space Surveillance and Tracking (SST) support programme
Voortgangsrapportage
Het voorzitterschap presenteert een voortgangsrapportage over een
voorgenomen besluit van de Raad en het Europees Parlement over een
programma om een waarschuwingssysteem (SST systeem) te ontwikkelen voor mogelijke satellietbotsingen (onderling en met ruimtepuin) en
voor satellieten die terugkeren in de dampkring. Het systeem is een
aanvulling op het bestaande Amerikaanse systeem, maar tevens bedoeld
om daar minder afhankelijk van te worden en bij te dragen aan een
mondiaal systeem.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-30, nr. 319

9

Op dit moment is de Europese ruimtevaart afhankelijk van de gegevens
uit de Verenigde Staten om botsingen en inslagen te voorspellen. Dit
systeem staat onder militaire controle van de Verenigde Staten en is ook
aan vernieuwing toe. Het voorstel betreft een besluit omtrent de ondersteuning van een systeem van ruimtebewaking en -monitoring. Een
Europees systeem garandeert enerzijds de onafhankelijkheid en gelijkwaardigheid van Europa, maar is ook een bijdrage aan een mondiaal
systeem. Hierdoor nemen de kansen toe dat een dergelijke gebeurtenis
accuraat voorspeld kan worden. Doel van het systeem is het beschermen
van de ruimtevaartinfrastructuur (satellieten) en de Europese bevolking
tegen de effecten van inslagen van (en botsingen tussen) objecten uit de
ruimte. Dit gebeurt zowel door het opzetten van een dienst voor de
voorspelling van dergelijke gebeurtenissen (Europese Ruimtebewaking en
Monitoring Dienst) als door het benutten van en bijdragen aan bestaande
infrastructuur van EU-lidstaten voor het volgen van ruimtepuin. De opzet
is gebruik te maken van de bestaande (militaire) radarsystemen en zo
nodig bij te dragen aan de modernisering daarvan. De grote radarinstallaties zijn in het bezit van Duitsland en Frankrijk, die daarmee in eerste
instantie de meeste middelen zullen ontvangen uit dit programma. Hun
belang is dat de gegevens van deze radars goed beveiligd worden. Het
belang van alle EU lidstaten is dat de vitale informatie uit dit programma
over mogelijke botsingen en inslagen voor alle (Europese) satellietoperators beschikbaar komen.
Nederland is positief over het voorstel van de Commissie. In het huidige
voorstel ligt de nadruk op de ontwikkeling van diensten en betere
benutting van bestaande infrastructuur. Zo wordt op efficiënte wijze
omgegaan met de beschikbare middelen (technisch en financieel) in
Europa.
Ontwikkeling van nieuwe infrastructuur is vooralsnog niet voorzien.
Zoals ook al onder het voorgaande agendapunt aangegeven, wil
Nederland dat er voor het SST programma separate dan wel brede
financiering gevonden wordt.
In het voorstel van de Commissie is (nog) niet helder beschreven waar de
eindverantwoordelijkheid en bevoegdheid ligt voor het beschrijven en
implementeren van het systeem en wie verantwoordelijk is voor het
formuleren van de gebruikerseisen. Nederland acht het van belang dat er
duidelijkheid komt over de precieze verantwoordelijkheid van de
Commissie in die aansturing van dit systeem.
De Commissie dient daarbij voldoende in te gaan op de samenwerking
met de Europese ruimtevaartorganisatie ESA. In de discussie over het
voorstel is de rolverdeling en bevoegdheidsdiscussie nog niet aan de orde
geweest. Ondanks de positieve Nederlandse grondhouding over dit
voorstel, zal Nederland bovenstaande punten adresseren bij de
Commissie.
ONDERZOEK
Voorstellen van de Europese Commissie voor publiek-publieke
partnerschappen op basis van artikel 185 (VWEU)
Algemene Oriëntatie
Het voorzitterschap wil tot een algemene oriëntatie komen op de vier
voorstellen van de Europese Commissie over publiek-publieke partnerschappen in Horizon 2020, die zijn gebaseerd op artikel 185 van het
Verdrag betreffende de Werking van de Europese Unie (VWEU).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-30, nr. 319

10

Het gaat hierbij om voorstellen tot besluiten van het Europees Parlement
en de Raad betreffende de deelname van de Unie aan de volgende door
verscheidene lidstaten gezamenlijk opgezette programma’s:
• Een Europees programma voor innovatie en onderzoek op het gebied
van de Metrologie («European Metrology Programme for Innovation
and Research», EMPIR, vervolgprogramma op EMRP);
• Het tweede programma voor onderzoek en ontwikkeling ter ondersteuning van onderzoek verrichtende midden- en kleinbedrijf (Eurostars-2);
• Het tweede partnerschapsprogramma voor klinische proeven tussen
Europese en ontwikkelingslanden («European and Developing
Countries Clinical Trials Partnership», EDCTP-2);
• Het tweede onderzoeks- en ontwikkelingsprogramma actief en
ondersteun(en)d leven («Active and Assisted Living», AAL-2).
Deze voorstellen zijn allen een vervolg van al bestaande publiek-publieke
partnerschappen onder het huidige Europese Zevende Kaderprogramma
voor onderzoek en ontwikkeling (KP7). Meer informatie over de opzet en
het belang van deze partnerschappen is te vinden in de geannoteerde
agenda ten behoeve van de Raad voor Concurrentievermogen van 26 en
27 september jl. (Kamerstuk 21 501-30, nr. 316) en het BNC-fiche «Horizon
2020 investeringspakket onderzoek en innovatie» (Kamerstuk 22 112,
nr. 1692).
Gedurende het voortraject in Brussel zijn vele van de Nederlandse vragen
en voorstellen, bijvoorbeeld op het gebied van governance en samenwerking, afgehandeld, met als gevolg dat Nederland de voorstellen voor
EMPIR, AAL-2 en Eurostars-2 in huidige vorm kan steunen. Voor EDCTP-2
voorziet Nederland inhoudelijk geen problemen, echter het voorzitterschap heeft in deze laatste onderhandelingsfase een korting van ruim 12
procent voorgesteld op het budget van EDCTP-2. Nederland ziet, samen
met een paar andere lidstaten, de noodzaak voor een dergelijk grote
korting niet.
Nederland zal zich in de laatste fase van het onderhandelingstraject
inzetten om de laatste openstaande punten naar tevredenheid af te
handelen, met als doel dat Nederland verwacht tijdens de Raad akkoord te
kunnen gaan met de vier artikel 185-voorstellen.
Hoewel diverse lidstaten op de verschillende voorstellen nog openstaande
punten hebben, is de verwachting dat dit voor geen enkel voorstel tot een
blokkerende minderheid zal leiden in de Raad.
Wijziging EURATOM-besluit ten behoeve van ITER
Politiek akkoord
Het voorzitterschap beoogt tijdens deze Raad tot een politiek akkoord te
komen over een technische aanpassing van het Raadsbesluit EURATOM
uit 2007 tot oprichting van de Europese gemeenschappelijke onderneming
voor ITER en de ontwikkeling van fusie-energie, Fusion for Energy (F4E).
F4E is de gemeenschappelijke onderneming waarin de Commissie en de
lidstaten samenwerken om het Europese aandeel aan het internationale
kernfusie-experiment ITER te leveren. Via het ITER-verdrag, zorgt F4E voor
de aanbesteding van opdrachten voor de bouw van de internationaal aan
Europa toegewezen onderdelen van de machine.
De technische aanpassing van het Raadsbesluit maakt het mogelijk om
voortaan het budget dat in het Meerjarig Financieel Kader (MFK) is
gereserveerd voor het Europese aandeel in ITER niet – zoals tot nu toe
gebruikelijk – over te brengen naar F4E op grond van Artikel 7 van het
Euratomverdrag, maar op grond van Artikel 47. Daarmee gaat het niet
meer om een «onderzoeksprogramma van Euratom» waarvoor in Artikel 7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-30, nr. 319

11

een maximale looptijd van vijf jaar is vastgesteld, maar om «deelname
van Euratom in een gemeenschappelijke onderneming». Omdat het
budget voor ITER ook niet langer deel uitmaakt van het vijfjarige
onderzoeksprogramma van Euratom, maar van dit ITER-besluit, zal de
looptijd van het budget gelijk lopen met de looptijd van het MFK, namelijk
zeven jaar.
Nederland is voorstander van de bouw van ITER, vanwege de noodzaak
verder te zoeken naar mogelijkheden om ook in de toekomst op een
duurzame manier energievoorzieningszekerheid te waarborgen.
Nederland heeft in de afgelopen jaren de ontwikkelingen rond ITER
nauwgezet gevolgd, waarbij het voldoen aan de verplichtingen die Europa
internationaal is aangegaan, het voorkomen van kostenoverschrijdingen
en het voorkomen van vertraging belangrijke punten waren. Nederland
ziet de voordelen in van de wijziging van het Raadsbesluit, ook voor deze
aspecten van het project, en kan de inhoud van het politiek akkoord dan
ook onderschrijven.
Voorstellen van de Europese Commissie voor Gemeenschappelijke Technologie Initiatieven op basis van artikel 187 (VWEU)
Vaststelling Raadsstandpunt
Het voorzitterschap is voornemens op vijf voorstellen voor publiek-private
partnerschappen in Horizon 2020, op basis van artikel 187 van het Verdrag
betreffende de Werking van de Europese Unie (VWEU), tot een Raadsstandpunt te komen.
Het gaat hierbij om voorstellen tot verordeningen van de Raad over de
gezamenlijke ondernemingen:
• biogebaseerde industrieën («Biobased Industries», BBI);
• op het gebied van luchtvaart (Clean Sky-2);
• op het gebied van elektronische componenten en systemen («Electronics Components and Systems for European Leadership», ECSEL,
vervolgprogramma op Eniac en Artemis);
• voor brandstofcellen en waterstof 2 («Fuel Cells and Hydrogen»,
FCH-2);
• voor het initiatief innovatieve medicijnen 2 («Innovative Medicines
Initiative», IMI-2).
Bovengenoemde vijf voorstellen gaan over publiek-private samenwerking
door middel van de gezamenlijke technologie-initiatieven (de Joint
Technology Initiatives, JTI’s) en zijn in vier gevallen een vervolg van al
bestaande publiek-private partnerschappen onder het huidige Europese
Zevende Kaderprogramma (KP7). Het nieuwe partnerschap is de JTI voor
de Biobased Industries (BBI). Meer informatie over de opzet en het belang
van deze partnerschappen is te vinden in de geannoteerde agenda ten
behoeve van de Raad voor Concurrentievermogen van 26 en
27 september jl (Kamerstuk 21 501-30, nr. 316, 13 september 2013) en het
BNC-fiche «Horizon 2020 investeringspakket onderzoek en innovatie»
(Kamerstuk 22 112, nr. 1692).
Gedurende het voortraject zijn vele van de Nederlandse vragen en
voorstellen afgehandeld, bijvoorbeeld op het gebied van governance en
het beperken van administratieve lasten, waardoor er over de gehele linie
nog slechts een paar openstaande punten zijn, zoals het budget.
Nederland is tegen het voorstel van het voorzitterschap tot een proportionele verlaging van 5% van de JTI’s IMI-2 en FCH-2. Volgens Nederland
bestaat al een goede verhouding tussen de budgetten van deze
artikel 187-initiatieven en de daaraan gerelateerde programmaonderdelen,
zoals de maatschappelijke uitdagingen. Voor JTI Clean Sky-2 geldt het
omgekeerde; Nederland vindt dat het budget voor dit initiatief naar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-30, nr. 319

12

beneden bijgesteld kan worden ten gunste van middelen voor het
luchtvaartonderdeel uit de maatschappelijke uitdaging «slim, groen en
geïntegreerd transport». Nederland zal zich in de laatste fase van het
onderhandelingstraject inzetten om de laatste punten die open staan naar
tevredenheid af te handelen, met als doel dat Nederland verwacht tijdens
de Raad akkoord te kunnen gaan met de voorstellen voor JTI’s op basis
van artikel 187 (VWEU).
Met betrekking tot de hoogte van de budgetten van de verschillende JTI’s
zitten de lidstaten nog niet op één lijn en zijn de onderhandelingen
richting Raad nog volop gaande. Diverse lidstaten hebben ook nog andere
openstaande punten, maar deze zullen naar verwachting niet tot een
blokkerende minderheid leiden.
Innovatie in de publieke sector – als vervolg op de Europese Raad
van oktober jl.
Beleidsdebat
Tijdens de Raad is een beleidsdebat voorzien over innovatie in de publieke
sector («public sector innovation») als vervolg op de Europese Raad van
oktober.
Het is op moment van schrijven nog niet bekend welke insteek het
voorzitterschap op dit onderwerp zal kiezen. In de conclusies van de
Europese Raad is men onder andere ingegaan op innovatie volgend uit
het gebruik van meer digitale diensten en een beter gebruik van het
instrumentarium dat de overheid tot zijn beschikking heeft.
Met betrekking tot het instrumentarium zet Nederland bijvoorbeeld in op
innovatiegericht inkopen (inclusief precommercieel inkopen) via een
gestructureerd programma met en voor overheden. De overheid zoekt als
«lead customer» doelgericht naar een innovatieve oplossing of biedt
ruimte aan de opdrachtnemer om met een innovatieve oplossing te
komen. Het doel hierbij is om met de inkoop van innovatieve producten
en diensten te komen tot een effectievere en efficiëntere dienstverlening.
Daarnaast moet het leiden tot een grotere thuismarkt en daarmee tot een
groter exportpotentieel van bedrijven. Bij innovatiegericht inkopen kan
gedacht worden aan intensieve dialoog en samenwerking met de markt,
precommercieel inkopen en een innovatiegerichte aanbesteding.
Op het gebied van digitale diensten werkt Nederland aan doorbraken met
ICT, waarbij de economische kansen van de ICT benut worden. U bent hier
in juli 2013 per beleidsbrief over geïnformeerd (Kamerstuk 32 637, nr. 70).
Ook in het programma «inkoop innovatie urgent», dat ervoor wil zorgen
dat de visie op innovatiegericht inkopen ook leidt tot actie en resultaten,
zijn ICT projecten opgenomen, zoals «Beter benutten op de weg». Hierbij
wordt open data gebruikt om wegen beter te benutten en files te
vermijden. Ander projecten zijn het duurzaam digitaliseren van data, op
initiatief van de Koninklijke Bibliotheek, en de ontwikkeling van robotics in
de gezondheidszorg.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-30, nr. 319

13