Bijlage 1 - Doelstellingen stelselherziening: naar een
eenvoudigere financiering van de kinderopvang
De kinderopvangtoeslag is complex voor zowel ouders als de uitvoering en zorgt vooral bij ouders
voor onzekerheid. Dit komt doordat de hoogte van de kinderopvangtoeslag een voorschot is op
basis van meerdere factoren die vooraf door de ouder moeten worden ingeschat (zoals inkomen,
aantal opvanguren, en gewerkte uren). Dit leidt tot toekenningsonzekerheid en daarmee tot
terugvorderingsproblematiek. Het huidige stelsel verwacht erg veel van ouders die de toeslag
moeten aanvragen en zorgt daarmee voor een significante administratieve belasting. Uit het
interdepartementaal beleidsonderzoek (IBO) Toeslagen is gebleken dat de vormgeving en
complexiteit van het stelsel niet altijd aansluit bij het denk- en doenvermogen van burgers. Ook
voor de uitvoering is het huidige stelsel complex door de voorwaarden voor het recht op en de
hoogte van de kinderopvangtoeslag.
De kinderopvangtoeslagaffaire heeft pijnlijk duidelijk gemaakt dat het stelsel veel eenvoudiger
moet en dat er meer zekerheid voor ouders nodig is. Het kabinet wil af van de systematiek waarin
grote bedragen als onzeker voorschot worden uitgekeerd. Daarom zet het kabinet in op een nieuw
stelsel en investeert daarvoor ruim €2 miljard extra. De herziening kent twee belangrijke
doelstellingen, namelijk het vereenvoudigen en begrijpelijker maken van de financiering voor
ouders, en het voor ouders makkelijker te maken om arbeid en zorg te combineren. Zie figuur 1
voor een uitwerking van deze doelstellingen in de beleidstheorie van de stelselherziening.
Doelstelling 1
De eerste doelstelling van de herziening is het stelsel eenvoudiger en begrijpelijker maken voor
ouders door het realiseren van een eenvoudige financiering. Door de keuze voor een
inkomensonafhankelijke vergoeding en het loslaten van de koppeling gewerkte uren1 worden de
grondslagen voor de financiering eenvoudiger. Hierdoor is er meer zekerheid over de hoogte van
de vergoeding en neemt de begrijpelijkheid van de financieringssystematiek toe. De ambitie van
het kabinet is om afscheid te nemen van de voorschotsystematiek zodat ouders niet meer worden
geconfronteerd met hoge terugvorderingen. Door het invoeren van rechtstreekse financiering aan
kinderopvangorganisaties ligt er minder verantwoordelijkheid bij ouders. Geld vanuit de overheid
dat bedoeld is voor de kinderopvang wordt ook rechtstreeks aan de kinderopvangorganisatie
uitgekeerd. In het huidige stelsel ontvangen ouders zelf geld dat vervolgens aan de
kinderopvangorganisatie betaald moet worden.
Doelstelling 2
De tweede doelstelling van de herziening is het voor ouders makkelijker te maken om arbeid en
zorg te combineren door het realiseren van een betaalbaardere en financieel toegankelijke
kinderopvang.2 Dit kan ook bijdragen aan het in gang zetten van een cultuurverandering, waarbij
het normaler wordt gevonden om meer uren te werken en meer kinderopvang te gebruiken. De
hoge overheidsvergoeding, en daarmee een lage eigen bijdrage voor ouders, draagt bij aan de
betaalbaarheid van de kinderopvang voor werkende ouders. Door de keuze voor een
inkomensonafhankelijke eigen bijdrage leidt meer werken (en dus een hoger inkomen) niet meer
tot een daling van het toeslagpercentage en daarmee een lagere tegemoetkoming in de kosten
voor kinderopvang.
Evaluatie
De herziening van de kinderopvangtoeslag is een fundamentele herziening met een forse
investering van publieke middelen. Daarom is het belangrijk om al in de ontwerpfase na te denken
over de evaluatiecriteria en de noodzakelijke gegevens die een grondige evaluatie in de toekomst
mogelijk maken. Verder is in het coalitieakkoord opgenomen dat op basis van de
praktijkervaringen en gedragseffecten de ambitie wordt bezien om het vergoedingspercentage op

1

De verhouding tussen het aantal gewerkte uren en het aantal uren kinderopvang dat voor kinderopvangtoeslag in aanmerking komt.

te hogen naar 100 procent. De geplande evaluatie biedt hiervoor ook mogelijke
aanknopingspunten.
Om te toetsen of het stelsel eenvoudiger is geworden, monitoren we de ontwikkelingen rond
terugvorderingen. Daarnaast brengen we ervaringen van ouders, kinderopvangorganisaties en de
uitvoering in beeld. Voor een betaalbaardere en financieel toegankelijke kinderopvang kijken we
naar de ontwikkeling van de opvangkosten (met name voor ouders met lage inkomens), het
gebruik van opvang en de arbeidsparticipatie van ouders met jonge kinderen. Naast de monitoring
van de beoogde doelstellingen van de herziening monitoren we ook zaken zoals de
beschikbaarheid van opvang, de mogelijke invloed op de kwaliteit van de opvang en mogelijke
neveneffecten zoals een verschuiving van informele naar formele opvang.

Figuur 1 Beleidstheorie stelselherziening kinderopvang