Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 2739

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 14 december 2018
Overeenkomstig de bestaande afspraken ontvangt u hierbij een fiche, dat
werd opgesteld door de werkgroep Beoordeling Nieuwe Commissievoorstellen (BNC).
Fiche: Mededeling EU-kader hormoonverstorende stoffen
De Minister van Buitenlandse Zaken,
S.A. Blok

kst-22112-2739
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 22 112, nr. 2739

1

Fiche: mededeling EU-kader hormoonverstorende stoffen
1. Algemene gegevens
a) Titel voorstel
Mededeling van de Commissie aan het Europese Parlement, de Raad,
het Europees Economisch Sociaal Comité en het Comité van de
regio’s.
Een alomvattend EU-kader voor hormoonontregelende stoffen
b) Datum ontvangst Commissiedocument
november 2018
c) Nr. Commissiedocument
COM(2018) 734
d) EUR-Lex
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/
?qid=1542355822201&uri=CELEX:52018DC0734
e) Nr. impact assessment Commissie en Opinie Raad voor Regelgevingstoetsing
Niet opgesteld.
f) Behandelingstraject Raad
Milieuraad
g) Eerstverantwoordelijk ministerie
Ministerie van Volksgezondheid Welzijn en Sport, in nauwe samenwerking met het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat.
2. Essentie voorstel
De Commissie herhaalt dat sinds de jaren ’90 van de vorige eeuw de
bezorgdheid over hormoonverstorende stoffen is toegenomen. Hormoonverstorende stoffen zijn chemische stoffen die de werking van het
hormoonsysteem wijzigen en de gezondheid van mensen en dieren
negatief beïnvloeden. De Commissie schetst het EU-beleid en de
regulering van hormoonverstorende stoffen tot dusver.
Om de EU-burgers ook in de toekomst een hoog niveau van bescherming
te bieden tegen hormoonverstorende stoffen, wil de Commissie de
strategische aanpak daarvan de komende jaren baseren op de toepassing
van het voorzorgsbeginsel. Deze aanpak heeft tot doel:
1) de algemene blootstelling van de mens en het milieu aan hormoonverstorende stoffen zoveel mogelijk te beperken;
2) de ontwikkeling van een grondige kennisbasis te versnellen met het
oog op een doeltreffende en proactieve besluitvorming;
3) een actieve dialoog te bevorderen waarbij alle betrokkenen worden
gehoord en samenwerken.
De drie doelen worden hieronder nader omschreven.
1)
Om de algemene blootstelling zoveel mogelijk te beperken zal de
Commissie controleren of de EU-wetgeving inzake hormoonverstorende
stoffen adequaat is om de menselijke gezondheid en het milieu te
beschermen. Hierbij zal dezelfde aanpak worden toegepast als bij de
identificatie van hormoonverstorende eigenschappen van stoffen, zoals
reeds opgenomen de Gewasbeschermingsverordening en in de Biocidenverordening.
2)
Voor de ontwikkeling van een kennisbasis stelt de Commissie voor,
voortbouwend op het huidige onderzoeks- en innovatiefinancieringsprogramma (Horizon 2020), om ook in het toekomstige programma (Horizon

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 22 112, nr. 2739

2

Europa) de nodige steun beschikbaar te stellen voor onderzoek naar
hormoonverstorende stoffen.
3)
Om een actieve dialoog te bevorderen zal de Commissie:
• een jaarlijks forum over hormoonverstorende stoffen organiseren;
• haar steun voor de werkzaamheden van betrokken internationale
organisaties verhogen;
• nagaan hoe hormoonverstorende stoffen kunnen worden opgenomen
in het bestaande internationale systeem voor de indeling van
chemische stoffen. Daardoor zou de identificatie van hormoonverstorende stoffen wereldwijd worden geregeld;
• een alles-in-één-webportaal over hormoonverstorende stoffen online
brengen met duidelijke, uitgebreide en betrouwbare informatie voor
EU-burgers;
• de lidstaten aanmoedigen om specifieke informatie en onderwijscampagnes over hormoonverstorende stoffen te ontwikkelen voor het
ruime publiek en kwetsbare groepen.
3. Nederlandse positie ten aanzien van de mededeling/aanbeveling
a) Essentie Nederlands beleid op dit terrein
Het kabinet vindt het van groot belang dat stoffen en artikelen veilig
kunnen worden gebruikt. Het kabinet streeft naar een doortastende
aanpak van hormoonverstorende stoffen, bij voorkeur in Europees en
OESO verband. Het kabinet streeft ernaar de regelgeving zoveel mogelijk
te harmoniseren voor de verschillende toepassingen waarin hormoonverstorende stoffen kunnen voorkomen. Wel is het mogelijk dat de specifieke
context tot differentiatie kan dwingen in de wijze waarop de stoffen
worden gereguleerd.
Het uitgangspunt van het kabinetsbeleid is, dat het gebruik van hormoonverstorende stoffen niet mag leiden tot onaanvaardbare risico’s voor
mens en milieu. Het terugdringen van hormoonverstorende stoffen is ook
van belang voor het realiseren van een circulaire economie. In opdracht
van het kabinet wordt daarom onderzoek gedaan naar manieren om de
blootstelling aan hormoonverstorende stoffen terug te dringen. Enerzijds
richt het zich op het op doeltreffende wijze identificeren van hormoonverstorende stoffen. Dit type onderzoek is vooral gericht op het aan de
voorkant sturen. Anderzijds richt het onderzoek zich op het in kaart
brengen van de blootstelling aan hormoonverstorende stoffen. Hiermee
wordt beoogd de blootstelling omlaag te brengen door voor specifieke
omstandigheden een handelingsperspectief te bieden of alternatieven aan
te reiken. Deze kennis wordt gedeeld via de websites van het RIVM. Hierbij
is speciale aandacht voor kwetsbare groepen, zoals zwangere vrouwen en
pasgeborenen.
b) Beoordeling + inzet ten aanzien van dit voorstel
Algemeen
Het kabinet is het eens met de uitgangpunten die de Commissie uiteenzet
in de mededeling over hormoonverstorende stoffen. Tegelijkertijd is het
kabinet ontevreden over de lange periode die de Commissie nodig heeft
gehad om de mededeling op te stellen. Al in november 2014 hebben 8
lidstaten waaronder Nederland de Commissie verzocht om een werkplan
op te stellen om de blootstelling aan hormoonverstorende stoffen te
minimaliseren in alle relevante regelgeving.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 22 112, nr. 2739

3

In de brief van 27 juli 2018, ondertekent door de bewindspersonen van 10
landen1 waaronder de Staatssecretaris van IenW namens Nederland, is
bezorgdheid geuit over het uitblijven van onder meer deze mededeling.
De in de mededeling aangekondigde acties zijn over het algemeen minder
verstrekkend en minder concreet dan op grond van het 7th Environment
Action Programme (EAP-7) mocht worden verwacht2. Ook hadden de
actiepunten in de mededeling naar mening van het kabinet meer
specifiek, meetbaar en tijdsgebonden geformuleerd moeten worden.
Doorlichting regelgeving
Het kabinet is voorstander van een horizontale aanpak van hormoonverstorende stoffen in de regelgeving (dit wil zeggen: als een stof onder
wetgeving A wordt aangemerkt als hormoonverstorende stof, dan wordt
diezelfde stof ook als hormoonverstorend aangemerkt onder wetgeving
B). Wel dient hierbij de kanttekening te worden gemaakt dat de criteria,
zoals vastgesteld om hormoonverstorende stoffen onder de biociden- of
gewasbeschermingsmiddelenverordening te identificeren, in de huidige
vorm niet geschikt zijn om ook voor andere regelgeving te worden
toegepast. Het probleem is dat de relevante testen, die door de OECD
worden vastgesteld, niet wettelijk verplicht zijn.
Het kabinet is desondanks van mening dat Europese wet- en regelgeving
ten aanzien van hormoonverstorende stoffen, zelfs als die op korte termijn
minder ambitieus zou zijn dan nationale regels, toch efficiënter zijn. Het
kabinet vindt het daarom van essentieel belang dat de Europese regelgeving uiteindelijk afdoende bescherming biedt.
Ontwikkelen van testmethoden voor hormoonverstorende stoffen
De ontwikkeling van testmethoden om hormoonverstorende stoffen te
kunnen identificeren is van essentieel belang. De Commissie schetst het
kader voor de besteding van onderzoeksgelden in het toekomstige
kaderprogramma «Horizon Europa». Het gaat onder meer om: onderzoek
naar de verdere ontwikkeling van de gevarenbeoordeling (bijvoorbeeld
ook cocktaileffecten); onderzoek naar de verwijdering van zorgwekkende
stoffen in de productiefase en aan het einde van de levenscyclus;
onderzoek naar eco-innovatie om vervuiling van het milieu met gevaarlijke stoffen te herstellen.
Het kabinet vindt dit een belangrijk onderdeel van de plannen van de
Commissie, omdat met de huidige testmethoden en strategieën nog niet
altijd alle hormoonverstorende stoffen kunnen worden geïdentificeerd.
Onderzoek hiernaar vindt zowel op nationaal als internationaal niveau op
grote schaal plaats binnen EU-samenwerkingsverbanden. Nederlandse
wetenschappers zijn daar nauw bij betrokken. Met name bij de OESO,
waar de testen worden gevalideerd, wordt het RIVM gezien als koploper.
Het werk van de OESO, waar het RIVM zo’n belangrijke rol in heeft, is echt
de basis van het onderzoek naar manieren om te kunnen ontdekken of een
stof hormoonverstorend is.
Het kabinet vindt het belangrijk dat reeds vastgestelde testmethoden
wettelijke worden verplicht, daar waar relevant, voor de identificatie van
hormoonverstorende stoffen. Daarnaast is het van belang dat het
onderzoek naar teststrategieën ook in de toekomst kan worden voortgezet.
1

Duitsland; Frankrijk; Finland; Letland; Litouwen; Luxemburg; Nederland; Noorwegen;
Slowakije; Zweden
2
http://ec.europa.eu/environment/action-programme/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 22 112, nr. 2739

4

Onderdeel hiervan is ook de vermindering van het gebruik van proefdieren. De mededeling meldt hierover dat het ook voor hormoonverstorende stoffen noodzakelijk is om vooruitgang te boeken bij de ontwikkeling van alternatieven voor dierproeven. Het kabinet onderschrijft het
belang hiertoe en zal de Commissie vragen om hiertoe concrete acties te
formuleren.
Bevorderen van dialoog
De inclusieve, open en transparante benadering van het onderwerp
hormoonverstorende stoffen sluit aan bij de aanpak van het kabinet. De
Commissie doet vijf voorstellen om deze doelstelling vorm te geven.
Jaarlijks forum over hormoonverstorende stoffen
De Commissie zal een jaarlijks forum organiseren. Zo’n forum zal naar
verwachting bijdragen aan uitwisseling van informatie over de wijze
waarop de blootstelling aan hormoonverstorende stoffen kan worden
voorkomen en teruggedrongen. Het kabinet vindt dit een goed initiatief en
zal waar mogelijk hieraan zowel met beleidsmatige als wetenschappelijke
kennis bijdragen.
Ontwikkeling van internationale testrichtlijnen
Het is goed dat de Commissie haar steun voor de werkzaamheden van
internationale organisaties wil verhogen. Dit heeft betrekking op
onderzoek naar teststrategieën.
Internationaal systeem voor de indeling van chemische stoffen
Ook het voorstel van de Commissie om te onderzoeken hoe hormoonverstorende stoffen kunnen worden opgenomen in het bestaande internationale systeem voor de indeling van chemische stoffen, wordt door het
kabinet gesteund. Dit zogenaamde Globally Harmonised System of
Classification and Labelling of Chemicals (GHS) bestaat uit een serie
pictogrammen in de vorm van een witte ruit met een rode rand. Enkele
bekende voorbeelden zijn: ontvlambaar (vlam), giftig (doodshoofd) en
milieugevaarlijk (boom zonder bladeren en een [dode] vis aan de
oppervlakte).
Opzetten alles in één webportaal
Het kabinet steunt in beginsel het opzetten van een alles-in-éénwebportaal over hormoonverstorende stoffen. Dit kan inzichtelijk maken
wat de stand van zaken is op dit dossier. Wel is het zo dat het vullen van
zo’n webportaal vragen opwerpt over de wetenschappelijk diepgang (de
doelgroep) en de impact van de informatie (handelingsperspectief).
Informatievoorziening
De Commissie wil lidstaten aanmoedigen om specifieke informatie- en
onderwijscampagnes te ontwikkelen over hormoonverstorende stoffen.
Dit is een goed voorstel. In Nederland is al veel specifieke maar bovenal
betrouwbare informatie ontwikkeld.
Gecombineerde blootstelling
De mededeling geeft voor combinatie-effecten aan dat er nog hiaten zijn
in de kennis over het verkrijgen van volledig inzicht in gecombineerde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 22 112, nr. 2739

5

blootstelling («mengsel-/cocktaileffect») en daarom wordt nader
onderzoek aangekondigd. Dit is teleurstellend.
In de Commissiemededeling betreffende combinatie-effecten van
chemische stoffen uit 20123 al is geconstateerd dat combinatie-effecten
juist voor hormoonverstorende stoffen van belang zijn dat in 2015 zou
worden gerapporteerd over nader onderzoek. In het EAP-7 is vervolgens
aangegeven dat tegen 2020 de gecombineerde effecten van chemische
stoffen en bezorgdheden inzake de veiligheid van hormoonverstorende
stoffen effectief aangepakt zal zijn in alle relevante Uniewetgeving.
Nu eerst weer nader onderzoek wordt voorgesteld, wordt het onmogelijk
deze deadline te halen. Het kabinet zal dan ook vragen om uitwerking en
een tijdlijn consistent met de aangekondigde acties in EAP-7.
Plan van aanpak en tijdlijn
Zoals uit bovenstaande blijkt is het kabinet matig positief over de
voorgestelde acties. Het kabinet merkt wel op dat het vaag blijft wanneer
de voorgestelde plannen daadwerkelijk zijn omgezet naar concrete actie
met een einddatum en budget. Mogelijk is dit met het oog op de
aanstaande verkiezingen nog niet ingevuld. Het kabinet zal de Europese
Commissie vragen om aan de mededeling concrete acties en mijlpalen
met datum toe te voegen. Op die manier is het beter mogelijk om
prioriteiten te stellen in het beleid en de voortgang hiervan te bewaken.
Op dit moment wordt nog onderhandeld over de inhoud van het
onderzoeksprogramma Horizon Europa. Het is nog allerminst duidelijk of
de plannen van de Commissie op dit punt in de voorgestelde vorm
kunnen worden uitgevoerd.
c) Eerste inschatting van krachtenveld
In Nederland worden de Europese regels gevolgd. Die worden maximaal
benut om de blootstelling aan hormoonverstorende stoffen zo laag als
redelijkerwijs mogelijk te houden. Nederland behoort tot de meer
ambitieuze landen in Europa.
Vrijwel alle andere lidstaten zijn, net als Nederland, wel te spreken over de
aangekondigde activiteiten, maar missen een plan van aanpak, inclusief
tijdlijn.
Naar verwachting zal het Europees Parlement de mededeling van de
Commissie weinig ambitieus vinden.
4. Grondhouding ten aanzien van bevoegdheid, subsidiariteit,
proportionaliteit, financiële gevolgen en gevolgen op het gebied
van regeldruk en administratieve lasten
a) Bevoegdheid:
De grondhouding ten aanzien van de bevoegdheid voor deze mededeling
is positief. De (in de) mededeling (aangekondigde plannen/acties) heeft
(hebben) met name betrekking op de beleidsterreinen milieu en interne
markt. Ten aanzien van deze beleidsterreinen van de Unie is sprake van
een gedeelde bevoegdheid tussen de EU en de lidstaten. Zie voor de
interne markt artikel 4, lid 2, sub a VWEU en voor milieu artikel 4, lid 2,
sub e, VWEU.

3

COM (2012) 252 final

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 22 112, nr. 2739

6

b) Subsidiariteit
De grondhouding ten aanzien van de subsidiariteit is positief. Er is veel
handel tussen EU-landen in stoffen en artikelen waartoe een gelijk
speelveld voor de industrie, maar ook een gezamenlijk hoog niveau van
bescherming van gezondheid en milieu, nodig zijn. Daarom is het
noodzakelijk dat de aanpak van de blootstelling aan hormoonverstorende
stoffen op Europees niveau wordt geregeld.
c) Proportionaliteit
De grondhouding ten aanzien van de proportionaliteit is positief met
daarbij een kanttekening. De mededeling is deels proportioneel. De
Commissie wil op drie vlakken doelen nastreven, te weten: het doorlichten
van de regelgeving, onderzoek en informatievoorziening. Op de laatste
twee vlakken zijn de voorstellen van de Commissie proportioneel. Op het
vlak van de doorlichting van de regelgeving, die overigens al eerder plaats
had kunnen vinden, vindt het kabinet de ambitie van de Commissie te
laag. -De Commissie zou bijvoorbeeld (in relevante regelgeving) reeds
vastgestelde testmethoden wettelijk kunnen verplichten voor de identificatie van hormoonverstorende stoffen. Daarmee had het doel van de
mededeling, namelijk de algemene blootstelling van mens en milieu aan
hormoonverstorende stoffen zoveel mogelijk te beperken, beter bereikt
kunnen worden.
d) Financiële gevolgen
Nederland is van mening dat de benodigde EU-middelen gevonden
dienen te worden binnen de in de Raad afgesproken financiële kaders van
de EU-begroting 2014–2020 en dat deze moeten passen bij een prudente
ontwikkeling van de jaarbegroting. De kabinetsinzet voor het volgende
MFK is leidend voor een integrale afweging van middelen voor de periode
na 2020; Nederland wil niet vooruitlopen op de besluitvorming over het
volgende MFK.
Mogelijke gevolgen voor de nationale begroting worden ingepast op de
begroting van de beleidsverantwoordelijke departementen, conform de
regels van de budgetdiscipline.
e) Gevolgen voor regeldruk, administratieve lasten en concurrentiekracht
De Commissie streeft een consequente benadering van de regelgeving
met betrekkingen tot hormoonverstorende stoffen na. Hiervoor zal de
Commissie de Europese regelgeving tegen het licht houden. Het is niet te
verwachten dat na deze controle een substantiële wijziging van de
administratieve lasten zal optreden.
Met betrekking tot de andere voorstellen uit de mededeling is niet te
verwachten dat dit tot veranderingen in de administratieve lasten zal
leiden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 22 112, nr. 2739

7