Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

32 013

Toekomst financiële sector

Nr. 97

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 16 maart 2015
De vaste commissie voor Financiën en de vaste commissie voor Economische Zaken hebben op 5 februari 2015 overleg gevoerd met Minister
Dijsselbloem van Financiën en Minister Kamp van Economische Zaken
over:
– de brief van de Minister van Financiën d.d. 23 april 2014
houdende de DNB-studie Kredietverlening en bancair kapitaal
(Kamerstuk 32 013, nr. 59);
– de brief van de Minister van Financiën d.d. 27 november 2014
over instrumenten om excessieve kredietverlening tegen te
gaan (Kamerstuk 32 637, nr. 157);
– de brief van de Minister van Financiën d.d. 18 december 2014
over het cumulatieve effect van de maatregelen voor de
bankensector (Kamerstuk 32 013, nr. 92);
– de brief van de Minister van Financiën d.d.19 december 2014
houdende het onderzoeksrapport van de AFM naar crowdfunding (Kamerstuk 31 311, nr. 145).
– de brief van de Minister van Financiën d.d. 2 februari 2015
houdende de kabinetsreactie op het SER-rapport Verbreding en
versterking financiering mkb (Kamerstuk 31 311, nr. 145).
Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de vaste commissie voor Financiën,
Duisenberg
De voorzitter van de vaste commissie voor Economische Zaken,
Vermeij
De griffier van de vaste commissie voor Financiën,
Berck

kst-32013-97
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 013, nr. 97

1

Voorzitter: Duisenberg
Griffier: Van den Eeden
Aanwezig zijn zes leden der Kamer, te weten: Tony van Dijck, Duisenberg,
Merkies, Agnes Mulder, Nijboer, Aukje de Vries,
en Minister Dijsselbloem van Financiën en Minister Kamp van Economische Zaken, die vergezeld zijn van enkele ambtenaren van hun
ministerie.
Aanvang 10.00 uur.
De voorzitter: Goedemorgen. Ik open dit algemeen overleg en heet beide
bewindspersonen en hun ambtenaren hartelijk welkom. Dit overleg staat
gepland van 10.00 tot 13.00 uur. Het woord is aan mevrouw Mulder.
Mevrouw Agnes Mulder (CDA): Voorzitter. We spreken vandaag over
kredietverlening en dan gaat het natuurlijk al heel snel over kredietverlening aan het mkb. Het verstrekken van kredieten tot € 250.000 is enorm
afgenomen. In Nederland is tussen 2009 en 2013 maar liefst 45% van de
kredietaanvragen afgewezen. In Europa scoorde alleen Griekenland
slechter, met 54%. Bovendien weten wij dat daar in Nederland ook nog de
minste aanvragen voor bancair krediet aan vooraf zijn gegaan en dat het
aandeel bancair krediet ten opzichte van alternatieve financiering in
Nederland bijzonder hoog is. De conclusie is dan ook dat de bancaire
kredietverlening nog steeds te veel op haar gat ligt. In verschillende
rapporten worden hiervoor verschillende oorzaken genoemd. Men noemt
bijvoorbeeld de verscherpte eisen voor banken. De banken moeten hun
balansen opschonen en hebben dan weinig ruimte voor het verstrekken
van nieuw krediet. Verder wordt genoemd dat kleinere kredieten voor
banken minder rendabel zijn. De kosten zijn hoger dan de opbrengsten.
Ook de slechte staat van het mkb in Nederland wordt als reden genoemd.
Slechte bedrijven worden niet gefinancierd. Al deze argumenten zouden
toch ook voor andere Europese landen moeten gelden? Wat geldt volgens
de Minister dan specifiek voor Nederland?
Het CDA wil graag focussen op drie punten: alternatieven voor bancaire
financiering, bereikbaarheid van kredietregelingen voor het kleine mkb en
het verbeteren van de financiële positie van het mkb.
Voor het CDA staat vast dat het mkb in Nederland minder afhankelijk zou
moeten zijn van bancaire financiering. Uiteraard zullen banken bij de
kredietverstrekking aan bedrijven een zeer grote rol blijven spelen, maar
zeker bij de kleinere kredieten zien wij een marktimperfectie. Er is namelijk
een gat in de markt. Bijvoorbeeld Qredits kan een goede bijdrage leveren
aan het oplossen hiervan. Naast Qredits wil het CDA graag ruimte voor
alternatieven en initiatieven van onderop. Het initiatiefwetsvoorstel over
kredietunies van collega Nijboer en mijzelf is daar een goed voorbeeld
van. Gelukkig gaan wij daar in de Tweede Kamer al snel over spreken. Het
CDA ziet ook veel in kredietverlening door familie en kennissen en ziet
natuurlijk erg graag de tante-agaathregeling terug, zodat geld fiscaalvriendelijk kan worden geleend. Het kabinet is hier al duidelijk over geweest:
het ziet hier geen heil in. Welke nieuwe vormen voor financiering ziet het
kabinet als meest kansrijk?
Het CDA is in ieder geval enthousiast over crowdfunding. In hoeverre wil
het kabinet crowdfunding verder ondersteunen? De Minister van
Financiën heeft aangekondigd dat hij op korte termijn in de huidige
regelgeving waar mogelijk een enkele aanpassing zal aanbrengen.
Daardoor wordt meer recht gedaan aan de specifieke situatie bij crowdfunding. Wij vragen ons af wanneer wij die aanpassingen kunnen
verwachten en hoe wij kunnen voorkomen dat de regeldruk bij deze
mooie vorm van financiering voor het mkb te zwaar wordt. De Minister

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 013, nr. 97

2

van Economische Zaken heeft toegezegd met VNO-NCW een gesprek te
voeren over snellere betalingen van rekeningen door het grootbedrijf aan
het kleinbedrijf. Het CDA vindt dat een belangrijke richting voor een
oplossing van de problemen in ons mkb. Hoe loopt dat volgens de
Minister? Het CDA bekijkt in ieder geval welke wettelijke mogelijkheden er
zijn om hier wat aan te doen. We zullen daarover ook een initiatiefnota
schrijven.
Het valt de CDA-fractie op dat de regering erg haar best doet voor de
financiering van het mkb. Toch blijven er problemen bij met name het
kleine mkb. In een eerder algemeen overleg heeft de Minister van
Economische Zaken gezegd te willen kijken naar financieringshulpen, juist
voor deze doelgroep. Ik zou graag zien dat er een verbinding komt tussen
de Financieringsdesk van de Kamer van Koophandel en het ondernemingsdossier, en dat een dergelijke regel en financieringshulp zo worden
ingezet dat juist het kleine mkb, dat vooral kredieten tot € 250.000 nodig
heeft, wordt geholpen. Deelt de Minister dit en wanneer kunnen wij een
dergelijke hulp, website of app verwachten?
De financiële positie van het mkb is er de afgelopen zeven jaren, sinds het
uitbreken van de crisis, natuurlijk niet beter op geworden, maar dat komt
niet alleen door de financiële crisis. Het is nog steeds erg duur en vooral
risicovol om nieuw personeel aan te nemen, zeker voor een mkb’er. Als
een klein bedrijf in het mkb iemand aanneemt die vervolgens langdurig
ziek wordt, dan zit het kleine bedrijf met een financieel probleem dat
mogelijk zo groot is dat het hem de kop zal kosten. Dat is voor niemand
een gewenste situatie. Het CDA zou heel erg graag zien dat de regering
werk maakt van het beperken van loondoorbetaling bij ziekte voor het
kleine mkb. Dat is goed voor de concurrentiekracht van het mkb, en dus
ook voor de werkgelegenheid. Wij ontvangen graag zo spoedig mogelijk
een voorstel hierover van de regering waarin een aantal scenario’s en
praktische mogelijkheden worden geschetst, inclusief het kostenplaatje. Is
de regering van plan hier werk van te maken? Wij weten dat hierover een
motie voorligt van, naar ik meen, collega Ziengs, waar nog een reactie op
zou komen. Misschien kunnen de Ministers zeggen wanneer wij die
reactie uiteindelijk mogen verwachten, want dit is in het mkb echt wel
probleem nummer één.
Mevrouw Aukje de Vries (VVD): Voorzitter. Het nieuwe financieren is
volgens de VVD toch het combineren en stapelen van verschillende
financieringsbronnen. Zo ongeveer 80% van de kredieten wordt nu
verleend via de bancaire financiering. Dat zal in de toekomst zeker gaan
veranderen en daar moeten wij op inspelen. Je kunt hierbij denken aan
combinaties van crowdfunding en kredietunies, maar ook aan factoring
leasing, durfkapitaal, mkb-aandelen of -obligaties of aan private investeerders en banken. Wellicht ontstaan ook weer nieuwe tussenvormen. De
VVD vindt dat deze de ruimte moeten krijgen en dat er geen belemmeringen moeten zijn.
De VVD is een groot voorstander van crowdfunding. Het is goed dat
eindelijk invulling wordt gegeven aan de passage in het regeerakkoord
over het wegnemen van de belemmeringen. Ik zeg ook dank voor het
rapport dat de AFM heeft opgesteld naar aanleiding van vragen van de
VVD. Wij vinden dat op dit dossier heel veel ambitie moet worden
getoond en dat tempo moet worden gemaakt. Te veel conclusies van de
AFM moeten nog worden bestudeerd, zoals de conclusie over de provisie
voor beleggingsondernemingen. Ook moet nog overleg plaatsvinden met
de sector. Hoe gaat de Minister voor versnelling zorgen en wanneer
kunnen die belemmeringen door concrete regelgeving echt weggenomen
zijn? Wij zouden daar graag een datum voor hebben. Wij willen echt dat
daar snelheid mee wordt gemaakt.
Wij vinden het goed dat de investeringsgrenzen van € 20.000 en € 40.000
worden losgelaten. Dat was ook ons verzoek. Een passendheidstoets komt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 013, nr. 97

3

daarvoor in de plaats. Wij vragen ons af hoe die wordt ingevuld. Wordt
dat niet weer een grote administratieve rompslomp? Er is toch ook al
zorgplicht? Wij willen graag zo spoedig mogelijk een oplossing voor het
provisieverbod voor beleggingsondernemingen en voor de betaalkwalificatie. Wij zijn benieuwd wanneer dat ook echt in regelgeving verwerkt kan
zijn. Banken en kredietunies hebben inmiddels toegang tot de
BMKB-regeling. Kunnen crowdfunders ook gebruikmaken van de
BMKB-regeling en wat zijn de eventuele belemmeringen daarbij?
Sommige partijen vragen ons of de verhandelbaarheid van crowdfundingleningen niet kan worden vergroot. Wij zijn benieuwd naar de belemmeringen in dezen en naar eventuele oplossingen daarvoor.
NPEX, de mkb-beurs, is naar onze mening een belangrijke bron voor
eigen vermogen. Vorig jaar hebben wij natuurlijk al actie ondernomen op
het gebied van de prospectuskosten. Die zijn verlaagd, maar het is nog
steeds ongeveer een verdubbeling. Wij zijn benieuwd hoe zich dit
ontwikkelt. Omdat er heel veel behoefte is aan eigen vermogen, willen wij
toch graag nog eens kritisch naar die kosten kijken. Wij zijn ook benieuwd
of de Minister varianten kan noemen voor het verlagen van die kosten en
wij horen graag de eventuele voor- en nadelen daarvan.
Een ander punt is de goedkeurende verklaring, die nu wordt gevergd van
midden- en kleinbedrijven bij uitgiften boven de 2,5 miljoen euro in plaats
van een samenstellingsverklaring die is afgetekend door een accountant.
Dat wordt ook ervaren als een probleem. Ik ben benieuwd naar een reactie
van de Minister daarop.
Ik kom op de kredietverlening in meer algemene zin. Recentelijk stond er
een kop in de krant over de kredietverlening aan het bedrijfsleven die flink
zou stijgen. Dat is natuurlijk mooi, maar helaas is dat in Nederland nog
niet helemaal het geval. Tegen de Europese trend in krimpt de kredietverlening aan het bedrijfsleven in Nederland nog altijd. We zijn benieuwd wat
de oorzaak is van dit verschil met andere Europese landen.
Mijn fractie vindt het belangrijk dat er geen rem wordt gezet op het
voorzichtig ingezette herstel. Het kabinet heeft ook het Aanvullend
Actieplan mkb-financiering gepresenteerd, maar wat daarin staat, blijven
volgens de VVD-fractie wel crisismaatregelen. Het is goed dat de
achtergestelde leningen daarin ook aan de orde komen. De Nederlandse
investeringsinstelling blijft wat mijn fractie betreft echter wel een
makelaarsfunctie houden.
Goede plannen en goede ondernemers moeten volgens de VVD nog
steeds krediet kunnen krijgen. Er wordt nog aangegeven dat er wel krediet
gegeven kán worden door banken. Ik moet eerlijk zeggen dat ik van
ondernemers hoor dat zij daarbij een heel ander gevoel hebben. Met de
verschillende partijen pratend, merk je dat er een wereld van verschil is
tussen de visies. Op verzoek van de VVD is er een aantal scenario’s door
DNB doorgerekend. Inmiddels heeft het CPB het over 1,5% economische
groei. Dat is natuurlijk heel mooi, maar dat komt wel dicht bij een scenario
waarin er toch ook problemen met de kredietverlening zouden kunnen
ontstaan, zeker als er ook nog een sterke toename van de kredietvraag is.
Mijn fractie is er wel benieuwd naar hoe er tijdig voor kan worden
gezorgd dat er geen knelpunten ontstaan. Welke mogelijkheden zijn er
daarvoor eventueel nog? Hetzelfde geldt een beetje voor de inventarisatie
van de cumulatieve effecten van alle heffingen en belastingen. Daarbij
gaat de Minister ook uit van 1,2% groei. Wat gebeurt er als dit percentage
wijzigt?
De Minister gaat zich inzetten voor een lagere fondsomvang van het ex
ante depositogarantiestelsel. Mijn fractie is wel benieuwd naar de reden
daarvan, maar ook naar wat de gevolgen daarvan zijn. Levert dit daadwerkelijk extra ruimte op voor kredietverlening?
Wij hebben een uitgebreide reactie gekregen op het SER-rapport. Ik noem
drie punten uit dat rapport, die de SER dus ook aankaart, maar waarover
mijn fractie graag nog wat meer helderheid van de Minister zou

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 013, nr. 97

4

ontvangen. In de eerste plaats staat in het rapport dat er onder de regels
van Basel III beperkter mogelijkheden voor banken zijn om het werkkapitaal te financieren. Toch is er wel behoefte bij ondernemers aan
werkkapitaal. Ik hoor graag een reactie van de Minister. In de tweede
plaats wordt in het rapport geconstateerd dat er belemmeringen zijn bij de
securitisatie van bancaire kredieten. Zijn er belemmeringen die we zouden
kunnen wegnemen? In de derde plaats worden er zorgen uitgesproken
over het beperken van de ruimte voor verzekeraars om het mkb kredieten
te gaan verstrekken, niet zozeer vanwege de regelgeving van Solvency II
zelf, als wel vanuit de gedelegeerde handelingen. Ik ben heel benieuwd
wat de stand van zaken daarvan is en wat de gevolgen daarvan zijn.
De heer Merkies (SP): Voorzitter. Er is echt wel iets mis met de kredietverlening aan het mkb in Nederland. Nederland is in de afgelopen jaren een
van de slechtst presterende landen in de eurozone als het gaat om het
aantal afgewezen mkb-kredietaanvragen. Maar liefst 45% van die
aanvragen wordt afgewezen. Daarmee komt Nederland op dit vlak ergens
tussen landen als Spanje, Ierland en Griekenland terecht. Het genoemde
percentage ligt in de landen direct om ons heen op zo’n 15%. Het is
natuurlijk de vraag waar dat aan ligt. Ook in de ons omringende landen is
er sprake van toegenomen buffereisen. Er is in die landen vaak ook sprake
van een hogere bankenbelasting dan in Nederland. Toch worden er daar
veel minder kredietaanvragen afgewezen.
Verder blijkt het ook nog eens zo te zijn dat het mkb in Nederland veel
minder vaak krediet aanvraagt dan het mkb in andere landen. Ook hierbij
stel ik de vraag hoe dat mogelijk is. Ik vraag me bovendien af of veel
bedrijven dan zo ontmoedigd zijn. Denken zij: ik dien maar niet eens een
kredietaanvraag in? Je zou dan verwachten dat alleen de bedrijven die
zichzelf nog kansrijk achten, een poging wagen. Toch blijken de kredietaanvragen van het mkb in Nederland van slechtere kwaliteit te zijn dan in
andere landen. Ook dat is natuurlijk opmerkelijk. Vrij vertaald: het mkb
heeft geen vet meer op de botten.
Cynisch is natuurlijk dat het mkb de klappen incasseert van een crisis die
is veroorzaakt door banken. Als zij nu aankloppen bij diezelfde banken,
krijgen zij nul op het rekest omdat de mkb-bedrijven er te zwak voor staan.
Dat gebeurt terwijl ik afgelopen maandag hoorde hoe de heer Bruggink,
financieel topman van de Rabobank, zich beklaagde over de buffers. Hij
ging bij zijn berekeningen daarbij van het gegeven uit dat in ieder geval
8% tot 10% rendement moet worden gemaakt. Als ik dat hoor, kan ik mij
voorstellen dat dat bij veel mensen in het verkeerde keelgat schiet.
Banken lenen bijna gratis geld bij de ECB, maar elke eis die wordt gesteld
aan banken, wordt met het grootste gemak vertaald in een hogere
hypotheekrente, minder kredietverlening et cetera. Het gewenste
rendement van 8% tot 10% lijkt tegelijkertijd een gegeven te zijn. Stel dat
er wél voldoende concurrentie was geweest in de bankensector, was dit
gedrag dan ook mogelijk geweest? Dat vraag ik mij wel af.
Hoe zit het verder met die zogenaamde stapeling waarover banken
klagen? De bijdragen voor het afwikkelfonds en voor het depositogarantiestelsel zijn kosten die inherent verbonden zijn aan het bankbedrijf zelf.
Dat fonds en dat stelsel komen geen publieke middelen toe, want banken
profiteren er zelf van als het misgaat. Is de Minister dat met mij eens? In
verband daarmee wil ik ook weten of de Minister zich gaat verzetten tegen
het voorstel dat voorbijkwam om een bijdrage aan het resolutiefonds
aftrekbaar te maken voor de vennootschapsbelasting. Ik ben bovendien
benieuwd van wie dat voorstel komt. Hierover moet nog een beslissing
worden genomen. Als we dat zo doen, laten we toch in feite het publiek
meebetalen? Klopt het dat het daarbij gaat om 500 miljoen per jaar?
Diezelfde vragen heb ik ook over het depositogarantiestelsel. Daarbij zou
het gaan om 250 miljoen per jaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 013, nr. 97

5

De hogere buffers zijn in het belang van de banken zelf. De Baselnormen
verplichten banken eigenlijk om er warmpjes bij te zitten. Zij zorgen er ook
voor dat banken goedkoper kunnen lenen. De normen maken meer winst
in de toekomst mogelijk. Daarmee zouden banken heel blij moeten zijn.
Eigenlijk valt dus heel veel van dat lijstje van de stapeling af. We houden
alleen de bankenbelasting en het toezicht over. Die staan samen voor zo’n
500 miljoen per jaar. In verhouding tot de geschatte winst van 6,7 miljard
is dat dus eigenlijk volgens mij een bedrag dat alleszins redelijk is. Die
schatting van 6,7 miljard winst is volgens mij bovendien een voorzichtige
schatting. Laten we daarvoor alleen maar bedenken dat ING en Rabobank
alleen al in het laatste kwartaal waarvan de cijfers nu bekend zijn, meer
dan 1 miljard winst hebben gemaakt.
De bankenbelasting zou bovendien eerst 600 miljoen zijn, omdat de
armlastige bankensector niet meer zou kunnen dragen. Nu is daarvan 450
miljoen over. Zou het niet beter zijn als wij die belasting op peil en op 600
miljoen zouden houden? Het is immers toch gek dat zo gemakkelijk die
150 miljoen eigenlijk gewoon min of meer cadeau wordt gegeven?
Aanvankelijk was namelijk besloten om de banken voor 600 miljoen te
belasten. Bij de rechtsbijstand wordt tegelijkertijd moeilijk gedaan over
maar 13 miljoen. Ik schets de verhoudingen maar even.
De heer Nijboer (PvdA): De SP en de PvdA staan zij aan zij bij de
bankenbelasting. In het verkiezingsprogramma van de PvdA wordt
gesproken over 1 miljard. Mijn vraag gaat dus niet zozeer over de
omvang, als wel over de opmerking en de redenering van de heer
Merkies. Er was bij de bankenbelasting een tegenvaller van 150 miljoen
door allerhande ontwikkelingen. Is de heer Merkies van mening dat als de
opbrengst van bijvoorbeeld de belasting op werk 10 miljard tegenvalt, de
inkomstenbelasting met 10 miljard moet worden verhoogd? Dat betoogt
de heer Merkies namelijk eigenlijk.
De heer Merkies (SP): Nee, dat is niet hetzelfde. Bij de inkomstenbelasting hebben we namelijk niet van tevoren gezegd welk bedrag er moet
worden binnengehaald. Dat hebben we wel expliciet gezegd bij de Wet
bankenbelasting. Toen we die invoerden, is besloten dat we 600 miljoen
wilden binnenhalen.
De heer Nijboer (PvdA): In elk wetsvoorstel en elk belastingplan staat
precies hoeveel een belasting moet opbrengen. Men heeft het over de
eerste schijf, de tweede schijf, de heffingskorting en de kosten. Alles is
precies in begrotingen vastgelegd. Het gaat er daarbij om wat men
verwacht binnen te halen. Als je daarin wilt schuiven, doe je het anders.
Aan het einde van het jaar kijken we dan of de opbrengst is gerealiseerd.
We hebben de afspraak dat mee- en tegenvallers in het saldo lopen. Als
mijnheer Merkies dat anders wil regelen, ben ik daar wel benieuwd naar.
Als je zo redeneert als mijnheer Merkies nu doet, zou dat namelijk
betekenen dat je de belasting op werk en de btw enorm zou moeten
verhogen. Dat lijkt mij toch onverstandig. Dit vind ik toch een bijzondere
stellingname.
De heer Merkies (SP): Als hij dit stelt, heeft de heer Nijboer toch echt de
discussie gemist die is gevoerd toen wij het hadden over de Wet
bankenbelasting. Daarbij ging het juist expliciet over de hoogte van de
opbrengst. Aanvankelijk zou het daarbij overigens gaan om 900 miljoen,
als ik mij goed herinner. Ik doel op het amendement-Braakhuis. Onder
druk van andere partijen is er van dat bedrag weer wat afgehaald. Ik
vermoed dat dat bij het lenteakkoord is gebeurd. Het ging daarbij dus
steeds om de hoogte van het bedrag dat de belasting moest opbrengen.
Na veel wikken en wegen zijn we daarbij uiteindelijk op 600 miljoen
uitgekomen. Nu blijkt echter dat we door omstandigheden op 450 miljoen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 013, nr. 97

6

uitkomen. Ik hoor graag waar dat dan aan ligt. Dat bedrag van 600 miljoen
was onder andere gebaseerd op de redenering dat de bankensector dat
bedrag nog zou kunnen dragen. Ik denk zelf eerlijk gezegd dat de sector
een veel hoger bedrag zou kunnen dragen. Rabobank kon bijvoorbeeld
makkelijk ineens 770 miljoen boete betalen. Volgens mij is dat bedrag van
600 miljoen dus alleszins redelijk. Ik ben benieuwd of de heer Nijboer dat
ook vindt. Laten we op minstens 600 miljoen blijven zitten, en daarmee
niet ook nog eens omlaag gaan.
Mevrouw Aukje de Vries (VVD): Ik dacht dat we het vandaag over
kredieten zouden hebben, maar het gaat nu alleen over de banken. Ik ken
de SP als een partij die voor het mkb opkomt. Als ik het goed begrijp,
mogen wat de SP betreft al die heffingen et cetera voor de banken nog
wel wat hoger worden. Waar moet het volgens de heer Merkies allemaal
vandaan komen als we er nog honderden miljoenen bovenop doen? Ik
verwacht dat de lasten die daaruit voortkomen uiteindelijk voor een groot
deel bij de consumenten en het bedrijfsleven terecht zullen komen. Dat
willen we volgens mij ook niet, want die consumenten en die bedrijven
hebben het al zwaar genoeg. Of wil de heer Merkies dat wel?
De heer Merkies (SP): Ik heb net betoogd dat dat het verhaal is dat de
banken houden. Zij zeggen dat zij elke cent lastenverzwaring die bij de
banken wordt neergelegd, als het ware direct kunnen doorvertalen naar
spaarders et cetera. Dat is volgens mij niet zo. Als mevrouw De Vries dat
wel vindt, is zij goed ingepakt door de lobby, zou ik zeggen. Het is
natuurlijk wel degelijk zo dat banken ook kosten kunnen besparen. Zij
zouden verder met iets minder winst genoegen kunnen nemen.
Mevrouw Aukje de Vries (VVD): Waar moet dat geld dan vandaan
komen als er geen winst meer wordt gemaakt? Aan de besparing op
kosten zit volgens mij verder ook wel een grens. Waar moet het geld
volgens de heer Merkies dan vandaan komen?
De heer Merkies (SP): Er wordt wél winst gemaakt door de banken. Ik
heb de recente winstcijfers genoemd. Voor twee banken geldt zelfs dat er
meer dan 1 miljard winst is gemaakt in één kwartaal. Dat zijn de laatste
cijfers. Binnenkort komen er nieuwe cijfers over de winsten. In de
toekomst zullen die winsten waarschijnlijk nog wat toenemen, mag ik
aannemen. Dat zal zeker gelden als die buffers voldoende zijn aangevuld.
Er wordt dus winst gemaakt. Volgens mij kunnen die banken die lasten
dus dragen als ze dat zouden willen. En volgens mij kunnen ze ook snijden
in de kosten.
Het valt mij verder op dat mevrouw de Vries vindt dat dit AO over
kredietverlening gaat en dat het haar verbaast dat de heer Merkies het
tijdens zo’n AO over banken heeft. Banken zijn instellingen die krediet
verlenen.
Ik ga het nu over de specifieke regelingen hebben, want volgens mij is
mevrouw De Vries daar ook in geïnteresseerd. De overheid neemt allerlei
initiatieven om de kredietverlening aan het mkb op gang te brengen, zoals
de Garantie Ondernemingsfinanciering (GO) en de Borgstelling
mkb-kredieten (BMKB). Ik ben heel benieuwd hoe het daarmee gaat. Welk
percentage van de kredietvraag van het mkb wordt met deze regelingen
nu eigenlijk opgevangen? Hoe staat het verder met de Nederlandse
investeringsinstelling en het fonds voor achtergestelde leningen? Hoever
is men daarmee? Er zijn veel initiatieven die eigenlijk goed moeten maken
wat de banken laten liggen. De crux is wel steeds dat men het via banken
probeert te spelen. Daarbij is het altijd de vraag of je niet moet gaan
nadenken over initiatieven buiten de sector om als die sector zelf niet over
de brug komt. Hoe staat het verder eigenlijk met die ambtelijke werkgroep
die een actieplan moet opstellen gericht op de toegang tot financiering

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 013, nr. 97

7

van het mkb? Die werkgroep is eigenlijk pas best laat ingesteld. Wat gaat
die werkgroep nu eigenlijk anders doen dan wat er tot nu toe is gedaan?
Ik kom ten slotte op crowdfunding. Daarover heeft de AFM een goed
rapport geschreven. Het is überhaupt goed dat er andere mogelijkheden
zijn. Over kredietunies zullen we het later natuurlijk nog hebben. Het is
goed dat de AFM een rapport heeft geschreven over crowdfunding en
daarbij ook de risico’s in kaart heeft gebracht. Crowdfunding biedt veel
kansen en is laagdrempelig. Tegelijkertijd is het wel zo dat dit in goede
banen moet worden geleid. Van belang is volgens mij dat de verzoeken
om crowdfunding een eerlijk beeld schetsen, financiële prognoses
bevatten en duidelijk zijn over de persoonlijke aansprakelijkheid. Is de
Minister dat met mij eens? Is het verder mogelijk om te bekijken hoe men
fraude beter zou kunnen voorkomen door meer informatie-uitwisseling
tussen banken en crowdfundingplatforms?
De heer Nijboer (PvdA): Voorzitter. Voorgaande sprekers zeiden het al: er
is een serieus probleem met de kredietverlening in Nederland. Uit de
macrocijfers blijkt dat 12% van de mkb’ers krediet aanvraagt. Dat is zo’n
beetje het laagste percentage in heel Europa. Bovendien wordt van die
aanvragen in Nederland ook nog eens het laagste percentage gehonoreerd, ik meen op Griekenland na. Dat is het macroverhaal. Wij zullen
allemaal regelmatig met ondernemers spreken. Bij elke bijeenkomst die ik
bezoek, zeggen ondernemers tegen mij dat zij werkkapitaal of geld voor
een investeringsproject nodig hebben, maar dat het veel lastiger dan in
het verleden is om krediet te krijgen. Die ondernemers zeggen mij:
daardoor kan ik geen mensen aannemen en daardoor kan ik mijn bedrijf
niet uitbreiden. Het is geen wonder dat dit in Nederland een groot
probleem is en dat veel ondernemers hierover spreken, want eigenlijk is
het bancaire kanaal het belangrijkste kanaal voor het verkrijgen van
kredieten en voor het rondkrijgen van je krediet. Veel alternatieven van
formaat zijn er niet. Er is dus eigenlijk een dubbel probleem: én de
kredieten worden moeizaam verstrekt, én we zijn heel erg afhankelijk van
die bancaire kredieten.
Het kabinet heeft voor dit probleem een heel arsenaal aan instrumenten
ingezet. Wij hebben niet de illusie dat al die miljarden die nu via banken
worden verstrekt, via regelingen van het kabinet kunnen gaan lopen. Er
worden betere resultaten geboekt. De instrumenten worden beter gebruikt
dan vorig jaar. Toch is er nog steeds sprake van onderbesteding van
bijvoorbeeld de BMKB, de GO en van de andere regelingen. Dat is toch
moeilijk te begrijpen. Er zijn zo veel problemen met de kredietverlening,
maar toch worden de instrumenten onderbenut die de overheid hiervoor
inzet. Hoe kan dat nou toch? Waarom is er niet op een andere, misschien
meer passende manier gebruikgemaakt van de middelen die hiervoor
beschikbaar waren? Wat de PvdA betreft is het niet de regeling die is
geaccordeerd, maar het doel, namelijk het weer op gang brengen van die
kredietverlening. De regelingen zijn niet heilig, maar het resultaat is dat
wel. Kunnen de bewindslieden hierop ingaan?
De inhoud van de voorwaarden is een van de aspecten van de regelingen
die beter kan. Ik heb daarover eerder Kamervragen gesteld aan de
Minister van Financiën. Waarom kunnen banken eigenlijk zonder opgaaf
van redenen de rente verhogen? De redenen die hiervoor in de algemene
voorwaarden staan, zijn uiterst algemeen. Soms is er een variabele rente.
Dan is het logisch dat de rente omhooggaat als de opslag op de Euribor
verandert. Dat gebeurt bij consumentenhypotheken, dat gebeurt bij
kredietverlening aan bedrijven en dat is logisch. In de algemene
voorwaarden van banken staat echter een heel scala aan risico’s, zoals
liquiditeitsrisico’s, kapitaalopslag, overige risico’s, specifieke persoonlijke
risico’s et cetera. Ik heb brieven gezien die aan ondernemers waren
gericht en waarin een beroep werd gedaan op deze algemeenheden en
waarbij de rente echt met procentpunten werd verhoogd. De ondernemer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 013, nr. 97

8

kon daarbij geen kant op. Hij zou immers wel zijn krediet kunnen
opzeggen, maar daarvoor moet hij wel bij een andere bank terechtkunnen.
Ik vind dat het niet meer van deze tijd is dat banken de mogelijkheid
hebben om de rentes eenzijdig te verhogen. Ik hoorde de heer Merkies
hierover overigens vorige week ook vragen stellen. Ik vind dat dit uit de
algemene voorwaarden zou moeten worden gehaald, want dit is echt niet
meer van deze tijd. Dit geldt overigens ook voor consumentenhypotheken.
Is de Minister dit met mij eens en, zo ja, is hij dan bereid om dit ook te
bewerkstelligen? Als hij daartoe niet bereid is, dan moet het parlement
natuurlijk zelf in actie komen. We moeten echter eerst de reactie van de
Minister afwachten.
Ik zei al dat ondernemers in Nederland heel afhankelijk zijn van banken.
Alternatieven voor kredietverlening zijn daarom van groot belang. Ik ben
blij met het onderzoek dat de Minister de AFM heeft laten doen naar
financiering middels crowdfunding. Het is heel precies onderzocht en men
komt met een heel precieze manier om om te gaan met zekerheden en
met de risico’s van fraude. Tegelijkertijd wordt benadrukt dat er niet te
veel moet worden gereguleerd voor bijvoorbeeld kleine initiatieven, want
die zouden daarmee direct om zeep worden geholpen. Ik steun daarom de
richting die het kabinet hierbij kiest. Ik zie de wetsvoorstellen op dit vlak
tegemoet.
Een andere vorm van alternatieve kredietverlening is krediet via kredietunies. Het CDA heeft hieraan verreweg het hardst gewerkt. Het
wetsvoorstel op dit vlak van mevrouw Mulder en de heer Van Hijum
beveel ik van harte aan bij mijn collega’s in de Kamer. Dit is een mooi
initiatief waardoor ondernemers elkaar geld kunnen lenen. Zij worden
daardoor minder afhankelijk van banken.
Mijn derde punt gaat natuurlijk over het vergroten van het eigen
vermogen. Niet alleen vreemd vermogen maar ook eigen vermogen is
van belang voor het mkb. Bij het vergroten van het eigen vermogen kan
het fiscaal stelsel helpen, maar ook het beperken van de uitwassen van
private equity kan daarbij helpen. Binnenkort zal hierover in de Kamer een
hoorzitting worden gehouden.
Een andere methode om iets minder afhankelijk te zijn van kredietverlening, is ervoor zorgen dat je krediet iets minder nodig hebt. Ondanks de
Europese richtlijn dat er binnen 30 dagen moet worden betaald, gebeurt
dat veelal niet. Uit cijfers van het Europese bureau Intrum Justitia – dat
bureau wordt veel ingezet door de Europese Commissie – blijkt dat een
Nederlands bedrijf er gemiddeld 41 dagen over doet om een ander bedrijf
te betalen. De overheid doet er gemiddeld 44 dagen over. Dat is veel te
lang. Een mkb’er of een zzp’er is geen bank maar een ondernemer. Als hij
zijn klus heeft geklaard, moet hij gewoon worden betaald. Dat moet
binnen 30 dagen gebeuren, zoals de wet voorschrijft. Er zijn echter geen
sancties voor als dit niet gebeurt. Ik vraag de Minister van Economische
Zaken daarom, bij de krediettop die VNO-NCW en MKB-Nederland
organiseren, ook dit onderwerp ter sprake te brengen. Je moet je rekening
gewoon netjes op tijd betalen. Dat moet de overheid doen. Het Rijk heeft
op dit vlak al slagen gemaakt, maar andere overheden kunnen hierbij nog
verbeteringen aanbrengen. Je moet je rekeningen gewoon op tijd betalen.
In het verleden werd door multinationals een cash-is-king-beleid gevoerd.
Men betaalde later en haalde zelf de rente binnen. De kosten werden
afgewenteld op de afnemers, waardoor die geen werkkapitaal
overhielden. Dit moet echt veel beter. Het zou het bedrijfsleven ook zelf
helpen. Het zou het mkb helpen, want werkkapitaal is de moeilijkst
verkrijgbare kapitaalvorm. Is de Minister bereid om dit onderwerp tijdens
de krediettop aan de orde te stellen en hierover daar afspraken te maken
met VNO-NCW en MKB-Nederland? Ik zag MKB-Nederland hierop
overigens al positief reageren, dus dat moet lukken. Ook VNO-NCW zou
met het mkb te doen moeten hebben, want mkb’ers komen het moeilijkst
aan kapitaal.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 013, nr. 97

9

De heer Tony van Dijck (PVV): Voorzitter. Andere woordvoerders zeiden
al dat de kredietverlening in Nederland nog steeds een probleem is.
Ondanks alle mooie woorden hierover, ondanks alle brieven die we in de
afgelopen jaren hierover van het kabinet hebben gekregen en ondanks
alle maatregelen die zijn genomen, is dit nog steeds een groot probleem.
Van de kredietaanvragen wordt 45% afgewezen terwijl slechts 12% van
het mkb krediet aanvraagt; het kwam al eerder aan de orde. Op dit vlak is
Nederland eens een keer, bij hoge uitzondering, het slechtste jongetje van
de Europese klas. Hoe is het mogelijk dat het ondanks alle maatregelen
van het kabinet en ondanks alle garantieregelingen, hiermee nog steeds
zo slecht gaat? Volgens mij is het probleem dat banken te veel met zichzelf
bezig zijn. Banken moeten zichzelf opnieuw uitvinden. Jarenlang klotste
het geld tegen de plinten, maar nu worden de banken om de oren
geslagen met verscherpt toezicht, allerlei regels en strengere kapitaaleisen. Banken zitten gewoon in een kramp en durven nauwelijks te
bewegen. Een start-up, een ondernemer die wil beginnen en een goed
plan heeft, kan nauwelijks een lening krijgen. Hij krijgt van alle banken nul
op het rekest. Een freelancer of iemand die geen vaste baan heeft, krijgt
geen hypotheek. Banken verschuilen zich achter de regels en de zaak zit
muurvast. Wat doet het kabinet? In de laatste brief van het kabinet wordt
aangekondigd dat er weer een ambtelijke werkgroep komt die de
knelpunten gaat adresseren. Wat de knelpunten zijn, is voor iedereen al
hartstikke duidelijk. Er is een tekort aan risicodragend kapitaal, er worden
minder kredietaanvragen gedaan door uitval van de binnenlandse vraag,
de kredietrisico’s zijn door de crisis toegenomen en, last but not least, er
zijn problemen met de kapitaalpositie van de Nederlandse banken. De
komende vier jaar moeten de banken namelijk 30 miljard opzijzetten om te
kunnen voldoen aan alle kapitaaleisen en verplichtingen. Dat betekent dat
in de komende jaren de volledige winst daaraan opgaat. Dan is het niet zo
gek dat banken liever geen kredieten verlenen. De kredietverlening wordt
afgeknepen. Als men namelijk minder geld uitleent en er minder sprake is
van risicogewogen kapitaal, hoeft men minder kapitaal te reserveren en is
er een grotere kans op een beetje winst en een dividenduitkering. De
eisen worden met de dag strenger, dus de balansen worden met de dag
korter, met hogere rente en minder kredietverlening tot gevolg.
Bert Bruggink van de Rabobank was eergisteren in het Financieele
Dagblad tenminste eerlijk. Hij heeft het er daar zelfs over dat hij onder
TLAC een buffer moet gaan aanhouden van 25,5%. Wat vindt de Minister
daarvan? Door deze buffereisen zou er wereldwijd 1.000 miljard moeten
worden opgehaald aan achtergestelde obligaties en aandelen. Dat gooit
de prijs omhoog, wat leidt tot minder kredietverlening en hogere kosten
voor de klant. Hoe staat de Minister tegenover die versnelde invoering
van die hogere buffereisen onder TLAC?
Aan Minister Kamp vraag ik hoe het staat met de centrale financieringsdesk, waarover hij afgelopen december sprak. Het is op zich een
mooi initiatief dat bedrijven die problemen hebben met de kredietverlening of informatie daarover willen, daarvoor bij een centraal punt
terechtkunnen. Kunnen zij bij deze desk echter ook een second opinion
krijgen? Stel dat de kredietaanvraag is afgewezen en dat dit volgens de
ondernemer onterecht is gebeurd, dan heeft zo’n ondernemer zich daar
maar bij neer te leggen. Het zou goed zijn als hij bij dat centrale informatiepunt terecht zou kunnen met zijn vraag of zijn kredietaanvraag terecht is
afgewezen. Of is de aanvraag afgewezen omdat de bank liever geen
kredieten verstrekt, liever een kortere balans heeft, opdat men aan de
kapitaaleisen kan voldoen?
Hoe staat het verder met de komst van nieuwe spelers op de markt? Het is
immers ook een groot probleem dat 70% tot 80% van de Nederlandse
markt in handen is van drie spelers. Actal zou onderzoek doen naar de
toetredingbarrières. Hoe staat het met dat onderzoek? Hoe staat het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 013, nr. 97

10

verder met het onderzoek van de AFM naar bijzonder beheer van
bedrijven in de bijzonderbeheerportefeuille?
Ik kom op de rente. De ECB-rente staat bijna op 0%. Het is opvallend dat
die lage rente niet wordt doorberekend aan de consument. De winstmarges zijn vorig jaar verdubbeld. Bij de ECB kunnen de banken gratis
geld ophalen. De tienjaarsrente van de Staat, die toch vaak representatief
is, bedraagt op dit moment nog geen 0,4%. Hoe is het mogelijk dat ik dan
voor een hypotheek met een looptijd van tien jaar 3,5% tot 4% rente moet
betalen? Die percentages gelden terwijl banken zeggen dat er genoeg
liquiditeit is, terwijl de rentetarieven in de ons omringende landen bijna
twee procentpunten lager liggen en terwijl de risico’s op hypotheken in
Nederland verwaarloosbaar klein zijn. Hoe is dit te verklaren? De banken
verrijken zich over de ruggen van de Nederlandse consumenten en de
Minister staat erbij en kijkt ernaar. De consument kan zich niet verweren
tegen de macht van de drie grootbanken. In Nederland moet je tenslotte
blij zijn als je überhaupt een krediet krijgt. In zo’n situatie is het voor de
consument lastig shoppen. Hoe gaat de Minister die consument
beschermen?
De banken verschuilen zich achter de regels. Het wordt ze daarbij wel heel
gemakkelijk gemaakt, want het kabinet verscherpt de regels elk jaar
opnieuw. De regels worden leidend. Ik zei al dat iedereen die geen vaste
baan heeft, het krijgen van een hypotheek op zijn buik kan schrijven. De
regels worden elk jaar aangescherpt en dus wordt het steeds lastiger om
een lening of een hypotheek te krijgen. Dit belemmert de groei en de
doorstroming op de woningmarkt. Het kabinet repareert met zijn strenge
regels het dak terwijl het regent.
Ik zeg tot slot nog iets over het aflossen. Al het beleid is op aflossen
gericht. Schulden moeten worden afgebouwd. Dat geldt voor de Staat en
voor de huishoudens. Daarom is het zo raar dat het aflossen van schulden
zo moeilijk wordt gemaakt. Waarom wordt bijvoorbeeld de vrijstelling van
de schenkbelasting niet gecontinueerd? We hebben allemaal kunnen lezen
dat die een groot succes was. Rabobank heeft 4 miljard opgehaald via
extra aflossingen van de hypotheekschulden. Waarom continueert het
kabinet zo’n succesvolle regeling niet? Waarom maakt het kabinet
aflossen zo moeilijk? Hetzelfde geldt natuurlijk voor de hoge boetes die
consumenten moeten betalen die tussentijds een deel van hun hypotheek
willen aflossen. Zij zouden juist een bonus of een korting moeten krijgen!
Al helemaal van de gekke is natuurlijk het volgende, waarover wij het ook
al hebben gehad tijdens een vorig AO, over duurzaam bankieren. Als ik
mijn huis verkoop en de hele hypotheek aflos, moet ik ook nog een boete
betalen. De Minister was de vorige keer flabbergasted toen hij hoorde dat
dit überhaupt voorkwam in Nederland. Het komt voor. Hij zou het
uitzoeken. Ik verwacht dat vandaag van hem te horen.
De heer Nijboer (PvdA): Ik probeer altijd enige lijn te ontdekken in het
betoog van de heer Van Dijck, maar dat is best lastig. Er zit wel een lijn in
het betoog, namelijk dat niets deugt. De banken deugen niet. Regulering
is wel nodig, maar deugt toch ook weer niet, want ze hebben toch gelijk.
En de Minister repareert volgens de heer Van Dijck het dak terwijl het
regent. Op dat laatste wil ik nog even ingaan. Het gaat dus over het
gezond maken van de banken. Wat is het alternatief van de heer Van
Dijck? Het wordt aardig nat in huis als je verder niets aan het dak doet. De
financiële sector had een lekkend dak en het lekt nog steeds een beetje.
Wat is het alternatief van de heer Van Dijck? Moet er volgens hem dan
maar niets meer gebeuren?
De heer Tony van Dijck (PVV): Het heeft natuurlijk te maken met de
kapitaaleisen en de regelgeving. De woningmarkt zat gigantisch in het
slop en is er nog steeds niet uit. Als de regering dan allemaal regels
invoert waardoor het nog moeilijker wordt voor huiseigenaren om hun

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 013, nr. 97

11

huis te verkopen en waardoor het nog moeilijker wordt om een hypotheek
te krijgen, krijgt zij die woningmarkt natuurlijk nooit uit het slop. Ik zeg niet
dat die regels op termijn niet nodig zijn. Het is echter de vraag of ze juist
getimed zijn. Is het handig om olie op het vuur te gooien door nieuwe
regels in te voeren, juist als de woningmarkt gigantisch in het slop zit?
Hetzelfde geldt voor die kapitaaleisen. Natuurlijk vindt de PVV dat de
kapitaaleisen die gesteld worden aan banken omhoog moeten. Als de
banken meer vlees op de botten hebben, staan ze er steviger voor. Dat is
goed. Juist nu is echter de kredietverlening een probleem. Is het daarom
handig om nu TLAC te introduceren en de kapitaaleisen te verhogen?
Volgens mij is dat olie op het vuur gooien. Daardoor zal er nóg minder
krediet worden verleend en dat remt de economische groei. Dat zeggen
alle economen en dat zegt ook de OESO. Je moet regels niet aanscherpen
in een tijd waarin je de teugels juist een beetje moet laten vieren om
economische groei te bewerkstelligen.
De heer Nijboer (PvdA): Het dak lekt, het regent en het stormt, en de heer
Van Dijck zegt: wacht maar een paar jaar met het repareren van het dak,
want dan komt het vanzelf goed. Mijn ervaring is dat, als je het zo
aanpakt, er niet veel van het huis overblijft.
De heer Tony van Dijck (PVV): Als je de regels wel invoert, zie je wat er
gebeurt. De huizenprijzen dalen met 20% tot 25%. De woningmarkt
stagneert helemaal. Mensen, bouwvakkers, makelaars en noem ze maar
op, vliegen met honderdduizenden tegelijk de werkloosheid in. Met
andere woorden: op deze manier gooi je olie op het vuur. Je verergert de
crisis door keihard op de rem te gaan staan en keihard met regels te gaan
werken. De PVV vindt die regels op zich goed. We hebben lessen geleerd.
De PVV pleit er echter voor om die regels gefaseerd in te voeren, als de
markt het aankan.
Mevrouw Aukje de Vries (VVD): Ik ben eerlijk gezegd ook een beetje in
verwarring. De heer Van Dijck houdt een heel verhaal over TLAC. Is hij ook
niet voor het eenzijdig verhogen van het leverage ratio, wat in Nederland
is gebeurd?
De heer Tony van Dijck (PVV): Ik heb altijd gezegd dat ik er op zich wel
voor ben dat dat van 3% naar 4% gaat, maar dat het daarbij een kwestie
van timing is. Gaat die verhoging op dit moment niet ten koste van de
kredietverlening? Ik heb ook altijd gezegd tegen de Minister dat ik geen
problemen heb met die verhoging als die mogelijk kan worden gemaakt
met dividendinhoudingen en als dit uit de winst kan worden betaald. De
heer Bert Bruggink zegt nu: we kunnen niet anders dan onze balansen
verkorten. Dat wil zeggen dat er minder krediet wordt verleend. En dat op
zijn beurt is weer slecht voor de economische groei.
De voorzitter: Hiermee zijn we gekomen aan het einde van de eerste
termijn van de zijde van de Kamer. Ik schors de vergadering voor tien
minuten.
De vergadering wordt van 10.45 uur tot 10.55 uur geschorst.
De voorzitter: Ik hervat dit overleg. De Minister van Financiën zal als
eerste de vragen beantwoorden die aan hem zijn gesteld. Daarna zal de
Minister van Economische Zaken spreken.
Minister Dijsselbloem: Voorzitter. Ik zal ingaan op de algemene vragen
over de crisis en op de gevolgen van de crisis voor de kredietverlening in
Nederland, ook in relatie tot de gevolgen in andere landen. Er is een
aantal vragen gesteld over de lasten voor de banken, dus de heffingen en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 013, nr. 97

12

de belasting. Is het wel op te brengen? Heeft het gevolgen voor de
kredietvraag? Ik zal ingaan op crowdfunding en enkele kleine onderwerpen die aan de orde zijn gesteld. Minister Kamp zal ook het een en
ander zeggen over het mkb en de kredietverlening. De vragen over de
specifieke instrumenten zal hij beantwoorden.
Ik zal beginnen met enkele opmerkingen over de kredietverlening in het
algemeen. We hebben het hierover al vaak gehad. Mij valt op dat uit de
verschillende rapporten en adviezen die hierover zijn verschenen, eigenlijk
steeds dezelfde analyse naar voren komt, namelijk dat de crisis het mkb in
Nederland zeer hard heeft geraakt door een combinatie van de algemene
crisis die ontstond in de financiële sector, de crisis in de woningmarkt en
een aantal factoren die specifiek voor het Nederlandse mkb gelden. De
oorzaken stammen soms al van vóór de crisis. De wijze waarop het
Nederlandse mkb was gefinancierd, maakte dat mkb extra kwetsbaar toen
de financiële crisis en de crisis op de woningmarkt toesloegen, de
binnenlandse vraag terugliep et cetera. Verder zijn er een aantal gewoon
structurele ontwikkelingen. De bouwsector had, toen de woningmarkt op
zijn hoogtepunt was, natuurlijk een grote omvang. Dat is gecorrigeerd,
wat veel kleinere bouwbedrijven de kop heeft gekost. Ik noem ook
ontwikkelingen in het mkb waarbij het businessmodel gewoon verandert,
bijvoorbeeld door de opkomst van internetverkoop. Behalve de conjuncturele crisis zijn er dus vele andere, structurele ontwikkelingen. Die
combinatie van factoren in Nederland heeft het mkb echt heel hard
geraakt. Dat zie je terug in de cijfers. We hebben die analyse vaker met
elkaar gemaakt. In de verschillende rapporten, ook in die van de SER en in
die van de Nederlandsche Bank, komen diezelfde factoren steeds terug.
Een en ander zorgt er ook voor dat het aantal kredietaanvragen terugvalt.
Ook de kwaliteit van de aanvragen die binnenkomen valt terug. Verder
kijken de banken scherper naar de risico’s, wat we natuurlijk ook
verwachten van de banken. Dat leidt ertoe dat er sprake is van hogere
afwijzingspercentages.
We hebben het vaak met elkaar gehad over de balansrecessie die zich nu
voordoet in Nederland en in veel Europese landen. Die hebben we al vaak
met elkaar geanalyseerd. Banken moeten hun balansen versterken. Ook
het mkb moet de balansen versterken. Het mkb heeft een groot tekort aan
eigen vermogen en risicodragend vermogen. Huishoudens moeten de
balans versterken, zeker als het daarbij gaat om hypotheken. Zeker omdat
dit zich op verschillende plaatsen in de economie voordoet, gaat dit
proces langzaam en kost dit helaas tijd.
Wij bekijken heel goed of de eisen die wij aan de banken stellen, kunnen
worden gedragen. Daarbij spelen natuurlijk de resultaten een rol die in de
bankensector worden geboekt, en de mate waarin de banken in staat zijn
om vanuit de winst voldoende te reserveren. Verder spelen de heffingen
een rol die in de komende jaren betaald zullen moeten worden, dus de
bankenbelasting et cetera. Ik kom daarop zo nog even terug. Daarvoor
was die DNB-scenariostudie zo belangrijk. Daaruit blijkt dat de verschillende eisen die noodzakelijk zijn, dragelijk zijn voor de banken. Mevrouw
De Vries zegt dat daarbij wordt uitgegaan van een gematigd groeiscenario. Zij vraagt wat er gebeurt als de groei veel sterker is. Daarbij moet je
ook kijken naar de opzet van de scenario’s. Een van de dingen die daarbij
opvalt, is dat DNB ervan uitgaat dat de winstverwachtingen niet veel
meestijgen, ook niet als de groei veel sterker zou zijn. Als de economische
groei fors zou aantrekken en we op veel hogere percentages economische
groei zouden uitkomen, is het volgens mij aannemelijk dat ook de
winstverwachtingen in de bancaire sector hoger zullen zijn. In dat scenario
zou het dus nog steeds mogelijk moeten zijn om vanuit de winst
voldoende reserveringen te maken om het kapitaal te versterken,
afdrachten te doen aan het resolutiefonds et cetera. Op dat punt is het
scenario van DNB dus eigenlijk statisch. Men neemt daarin niet mee dat
als het economisch beter gaat, de resultaten van de banken beter zullen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 013, nr. 97

13

zijn. Als het economisch beter gaat, zullen bovendien de kredietrisico’s
aan de andere kant van de balans beperkter zijn. De dynamiek van het
scenario zou dus in die zin kunnen worden uitgebreid. Dan zou je
daarover minder zorgen hoeven te hebben.
De overheid heeft in de afgelopen jaren vele initiatieven genomen en is in
toenemende mate met aanvullende actieplannen gekomen. De Minister
van Economische Zaken zal daarover straks meer zeggen. Dat doet de
overheid steeds in samenwerking met banken, verzekeraars en pensioenfondsen, om op die manier deze organisaties ook te betrekken bij het
beschikbaar maken van krediet voor het mkb. Ook dat is succesvol. We
zullen zo komen te spreken over de vele initiatieven op dit vlak.
Wat is het beeld op dit moment van de kredietverlening door de banken?
De kredietverlening door Nederlandse banken is opvallend genoeg
gedurende de crisis blijven groeien en eigenlijk is er pas in 2014 echte
krimp gekomen. Dat wijkt ook weer af van het beeld in Europa. In Europa
was er veel eerder sprake van een terugslag in de kredietverlening. Tot en
met 2013 is de kredietverlening door de Nederlandse banken blijven
groeien. Pas in 2014 is de omvang gekrompen. Wij hebben het beeld dat
die omvang nu is gestabiliseerd. Overigens wordt ook bijgehouden welke
kredieteisen er worden gesteld. Ik meen dat DNB en de ECB dat
bijhouden. In 2014 zijn de kredieteisen niet verder aangescherpt. Dat is in
de jaren daarvoor wel gebeurd. Dat was onvermijdelijk. In de laatste
kwartalen van 2014 zijn die eisen echter niet verder aangescherpt. Uit de
Bank Lending Survey (BLS) blijkt dat op dit moment de vraag naar krediet
in Nederland weer wat bijtrekt. Dat zien we mogelijk terug in de nieuwe
cijfers van de ECB, die binnenkort komen. De krimp die we in 2014 zagen,
is nu dus tot stilstand gekomen. Mogelijk zal er in de komende kwartalen
weer sprake zijn van groei.
In het rapport van de SER wordt ook nog een link gelegd naar Basel III en
Solvency II. Dat gebeurt overigens genuanceerd. De Basel III-eisen
betekenen natuurlijk hogere kapitaaleisen en dus een versterking van de
balansen. Ik heb al gesproken over de vraag of dat zou moeten leiden tot
een verkorting van de balans of beperking van nieuwe kredieten.
Mevrouw De Vries vroeg specifiek naar werkkapitaal. De garantieregelingen uit het Aanvullend Actieplan mkb-financiering zijn toegesneden op
leningen, maar het is ook mogelijk deze voor werkkapitaal te benutten.
Banken maken hiervan ook gebruik. We zijn ook met de banken in overleg
over de mogelijkheden die men daar ziet om met de garantieregelingen
werkkapitaal te stimuleren.
Mevrouw De Vries noemde ook Solvency II. Onder Solvency II worden
mkb-leningen zwaarder belast door een zwaardere risicoweging. Dat
hangt samen met het feit dat dergelijke leningen geen rating hebben. In
de eindfase van de onderhandelingen is er daarom voor de oplossing
gekozen dat de mkb-leningen in een asset-backed security (ABS) met
lagere eisen zullen worden belast. Het probleem daarbij is natuurlijk dat
de markt voor dit type ABS’en nog heel dun is en verder moet worden
ontwikkeld. Harmonisatie van eisen rond een ABS kan daarbij echter
helpen.
Dat brengt mij meteen op het thema van de kapitaalmarktunie. Natuurlijk
is die voor de nieuwe Commissie een prioriteit, en volgens mij terecht. De
Europese economie is zeer afhankelijk van bancaire financiering. Het zou
zeer gewenst zijn als naast het bancaire kanaal andere kanalen worden
ontwikkeld. Daartoe zijn al initiatieven genomen. Ik noemde al de
standaardisatie van securitisaties en de daarbij behorende prudentiële
behandeling. De ondersteuning van marktinitiatief op het gebied van
private placements, crowdfunding en eventueel kredietunies kan een
onderdeel uitmaken van de Europese voorstellen voor een kapitaalmarktunie. Transparante en vergelijkbare kredietinformatie kwam terug in het
SER-rapport. De verbetering van de toegang tot kapitaalmarkten voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 013, nr. 97

14

mkb-ondernemingen zou een herziening van de prospectusrichtlijn
kunnen betekenen.
De heer Tony van Dijck (PVV): De Minister sprong zojuist heel makkelijk
over die kapitaalseisen heen. Ik weet niet of hij hier nog op terugkomt,
maar ik wil hem erop wijzen dat uit de studies duidelijk blijkt dat die
strengere kapitaaleisen voor de banken leiden tot een verkorting van de
balans en tot minder kredietverlening. Dat blijkt uit beide studies, zowel
die van de SER als die van DNB. In eerdere debatten zei de Minister altijd
dat het kapitaal kan worden versterkt door aandelenuitgifte, dividendinhouding en kostenefficiency. Ik zei daar dan altijd op dat dat allemaal wel
mooi was, maar dat een verkorting van de balans ook een mogelijkheid is.
Dit blijkt te gebeuren. Sterker nog, eergisteren stelde de Rabobank dat ze
haar balans gaat verkorten. Hoe gaat de Minister voorkomen dat de
balansen worden verkort en de kredietverlening wordt beperkt als gevolg
van die strengere kapitaaleisen?
Minister Dijsselbloem: De heer Van Dijck vergist zich. De SER heeft geen
studie afgeleverd, maar een advies. Noch de SER, noch DNB onderschrijft
zijn stelling dat strengere kapitaalseisen nu zullen leiden tot een
beperktere kredietverlening. Sterker nog, de DNB-studie laat zien dat het
zelfs bij het aantrekken van de economie mogelijk is om vanuit de
verwachte winsten het kapitaal verder te versterken; en als de economie
aantrekt, zullen die winsten nog sterker stijgen. De heer Van Dijck haalde
met instemming de heer Bruggink aan. Hij vond het eerlijk. Hij noemde
daarbij ook de TLAC-eisen. Ik zal daar zo inhoudelijk op terugkomen. Die
gaan alleen gelden voor de global systemically important banks, maar dat
is de Rabobank niet. Ik denk dus dat we hierover nog wel wat informatie
uit te wisselen hebben.
De heer Van Dijck sprak ook over de Nederlandse eis voor de leverageratio, maar hij weet dat er nog geen vastgestelde Europese eis is, behalve
dat er in het kader van Basel sprake moet zijn van minimaal 3%. In 2016
moet er worden geëvalueerd, in 2017 moet er een nadere beslissing over
worden genomen en daarna wordt er Europees geharmoniseerd. Wij
hebben gezegd dat het minimaal 4% moet zijn, maar er zijn ook
voorstanders van 14%. Dat is met name omdat banken in veel sterkere
mate in staat moeten zijn om hun eigen verliezen te dragen. Zij hebben
verliesdragend vermogen nodig. Verder zaten onze grote banken
gemiddeld allemaal ver boven de 3%. Als we een nieuwe standaard
ontwikkelen, zou het toch buitengewoon merkwaardig zijn om een
standaard te ontwikkelen die hen in staat stelt om de balanspositie en de
kracht van de balans te verzwakken. Dat heeft het Nederlandse kabinet
niet voor zijn rekening willen nemen. We gaan naar die 4% toe. De
Nederlandsche Bank werkt daaraan, natuurlijk onder het toezicht van de
ECB. De Nederlandsche Bank heeft met de grote banken waarvoor dit gaat
gelden een tijdpad afgesproken. Daarmee kunnen we juist weer rekening
houden met mogelijke andere problemen waar de banken aandacht aan
zouden moeten besteden. Als je dit allemaal in één keer zou doen, zou dat
tot de problematiek kunnen leiden die de heer Van Dijck schetste. Maar we
doen dat niet; we hanteren een tijdpad, met het oogmerk om in 2018 op
die 4% te zitten. Zo hebben we het afgesproken en zo rollen we dit uit. Dat
gaat niet ten koste van de kredietverlening.
De heer Tony van Dijck (PVV): De Minister moet natuurlijk zelf weten of
hij wegkijkt van de gevolgen voor de kredietverlening van de verkorting
van de balansen door de Nederlandse banken. In de conclusie van DNB
staat echter duidelijk dat er een probleem is bij de aanbodbeperkingen en
dat dit komt door de toegenomen kredietrisico’s, maar ook doordat de
kapitaalpositie van de banken een rol speelt bij de beperking van het
kredietaanbod. Dat is dus de conclusie van de Nederlandsche Bank. Als je

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 013, nr. 97

15

je balanspositie wilt versterken, kan dat inderdaad op die drie manieren
van dividendinhouding, aandeeluitgifte en kostenefficiency. Dat zal ook
wel worden gedaan, maar dat gaat ook ten koste van de kredietverlening.
Dat is een conclusie van DNB. De vraag is hoe de Minister dit gaat
voorkomen, met name met het oog op het feit dat die kapitaalseisen in de
toekomst alleen maar strenger zullen worden. De banken anticiperen daar
nu al op. Ze zijn nu meer bezig met de vraag hoe ze van hun kredieten af
kunnen komen in plaats van hoe ze meer kredieten kunnen binnenhalen;
securitisatie is nog nooit zo populair geweest.
Minister Dijsselbloem: De heer Van Dijck leest het rapport van DNB
gewoon niet goed. DNB laat juist zien dat het niet knelt, gegeven de
mogelijkheden om de kapitaalpositie en de balans te versterken die de
heer Van Dijck ook zelf noemde en op basis van scenario’s als dat van
gematigde groei, waarin we nu zitten. Je zou net als mevrouw De Vries de
vraag kunnen stellen of dit niet gaat knellen als de economische groei
sneller aantrekt. Mijn antwoord daarop is dat ik het scenario op dat punt
wat te statisch vind; je mag immers aannemen dat de winstverwachtingen
van de banken dan ook verder zullen verbeteren, de risico’s in de
kredietportefeuille zullen verminderen et cetera. Ook dan zou er dus
voldoende ruimte zijn. Ik herhaal dat een aanscherping van de leverageratio, uitgezet in de tijd, prima mogelijk is met een versterking van het
kapitaal van de banken, vanwege de winsten van de banken. Die winsten
zijn immers prima. Ik snap niet zo goed waarom de heer Van Dijk daaraan
voorbijgaat en hij kennelijk zo gemakkelijk meegaat in de redenering van
de banken dat we de gevolgen van die strengere eisen nog wel zullen
voelen. Ik herhaalde dit wel, maar ik weet niet of we het hierover eens
zullen worden.
Mevrouw Agnes Mulder (CDA): De Minister sprak over Europa en
daardoor moest ik denken aan het plan-Juncker. Minister Dijsselbloem is
natuurlijk betrokken bij de uitwerking daarvan in Nederland. Wij vragen
ons af hoe de Minister de Kamer daarbij wil betrekken en hoe hij haar wil
informeren over de voortgang. Hierin liggen immers ook kansen voor het
mkb en voor kredieten. Kan de Minister hier nu op ingaan?
Minister Dijsselbloem: Dat is een heel nieuw thema. We zitten nu in de
fase van besluitvorming over de opzet en de precieze werking van dat
fonds. Ik informeer de Kamer daar stap voor stap over, meestal aan de
hand van de geannoteerde agenda voor de Ecofin-Raad. Tegelijkertijd
bekijken de Nederlandse departementen hoe daar op een goede manier
en over de volle breedte, dus zowel voor de onderzoeks- en wetenschapsinstellingen als voor het mkb, gebruik van kan worden gemaakt. Zoals
bekend is de Europese Investeringsbank de laatste jaren veel actiever in
Nederland; ze bereikt in Nederland een grotere omzet en kijkt daarbij ook
naar de mogelijkheden voor mkb-kredietverlening. Ik zeg toe dat wij de
Kamer op de hoogte zullen houden van de wijze waarop Nederland
gebruik gaat of zou kunnen gaan maken van dit nieuwe kredietinstrument
van het Junckerfonds.
Ik ga verder met de vragen over de alternatieve kanalen. Mevrouw Mulder
heeft inmiddels samen met de heer Nijboer een initiatiefwetsvoorstel in
voorbereiding over de kredietunies. Wij werken daar enthousiast
ondersteunend aan mee, zodat dit zo snel mogelijk tot beleid kan worden
gemaakt. Dit is zeer welkom. Er is een AFM-advies over crowdfunding. De
AFM doet een aantal goede voorstellen op het terrein van de wijziging van
het toezichtkader. Mevrouw De Vries vroeg wanneer dit werkelijkheid kan
worden. Wij zijn dit nu aan het uitwerken. Ik zal de Kamer in maart
hierover informeren, met het oogmerk om dit per 1 januari volgend jaar in
de wetgeving te hebben verankerd. Hier zit dus wel een tijdsdruk op,
omdat er onderdelen moeten worden omgezet in wetgeving of wijzi-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 013, nr. 97

16

gingen van AMvB’s. De alternatieve kanalen zijn crowdfunding en
kredietunies. Ik noemde al de Europese ontwikkelingen en alle elementen
daarvan, dus die zal ik niet herhalen.
De heer Van Dijck vroeg hoe het kan dat banken hoge rentes blijven
vragen, terwijl de ECB de rente op een historisch laag niveau heeft gezet.
Die vraag krijg ik vaak, ook van bezorgde burgers. Zij lezen in de krant dat
de rentes negatief zijn en zien dat niet terug in de bankafschriften van hun
hypotheek. De basis van het rentetarief dat banken aan hun klanten
rekenen is de rente waartegen de banken zelf het geld aantrekken of
hebben aangetrokken. Investeerders in banken vragen nog wel een, in
relatie tot de gepercipieerde risico’s op de bankbalansen en in bankportefeuilles, hoge vergoeding. Daarnaast kunnen banken klantspecifieke
opslagen hanteren, die weer samenhangen met de kredietwaardigheid
van de klant of het type krediet. Dit is dus geen een-op-eenverhouding. Ik
begrijp dat dit voor veel mensen teleurstellend is.
Nog enkele specifieke punten rond de lasten voor banken. Met betrekking
tot het dgs-fonds zetten wij inderdaad in op een omvang van 0,5% van de
gedekte deposito’s op de Nederlandse bankbalansen. Waarom niet 0,8%,
dat eigenlijk de Europese standaard is? Dit heeft te maken met het feit dat
door de basis van het nieuwe resolutieraamwerk van BRRD (Bank
Recovery and Resolution Directive), SRM (Single Resolution Mechanism),
Capital Requirements Directive et cetera, de noodzaak van een groter
fonds echt beperkter is. Verder maakt de structuur van de Nederlandse
bankensector de bruikbaarheid van het dgs-fonds beperkter. Het verleden
heeft aangetoond dat je voor de echt grote banken eigenlijk geen beroep
kunt doen op het dgs, zelfs als dat klaarstaat; het is immers al snel te klein
of het zou de rest van de sector omver kunnen trekken. Ook kijken we
natuurlijk naar de mogelijkheden om de lasten voor de sector beheersbaar
te houden. Gegeven de gezondheid van de Nederlandse banken en de
structuur van de Nederlandse bankensector denken wij dat een omvang
van 0,5% passend is. Wij hebben een verzoek daarvoor bij de Europese
Commissie ingediend. Ik moet de verwachtingen daaromtrent temperen.
Wij hebben nog geen reactie gehad van de Commissie, wat op zich een
teken kan zijn. Ik heb de indruk dat zij niet enthousiast zal reageren, omdat
zij bang is voor precedentwerking, waardoor iedereen zou kunnen gaan
zeggen: doe mij ook maar een fondsje van 0,5% in plaats van 0,8%. Ik ben
er dus niet zeker van dat Nederland die ruimte zal krijgen, hoewel die
mogelijkheid echt expliciet staat in de BRRD. Daarin staat de mogelijkheid
dat banken, gegeven de structuur van de bankensector een verzoek
mogen indienen voor het opzetten van een kleiner dgs. Volgens mij is dat
de inhoudelijke onderlegger. Ik houd de Kamer op de hoogte van ons
succes hierbij. Het zou in ieder geval 1,35 miljard euro minder betekenen
over een periode van negen jaar, de periode waarin het fonds moet
worden opgebouwd.
Mevrouw Aukje de Vries (VVD): Ik had nog gevraagd naar de reden
waarom de Minister dit voorstelt. Uit zijn hele verhaal blijkt eigenlijk dat
hij geen enkel probleem ziet voor de kredietverlening. Er zal wel een reden
zijn voor dit voorstel. Ik ben benieuwd of het meer ruimte voor kredietverlening zou opleveren als dit wel werd gehonoreerd.
Minister Dijsselbloem: Die twee vragen heb ik net beantwoord. Ik heb de
argumenten gegeven waarom wij vinden dat een kleiner dgs voor de
Nederlandse banken passend zou zijn, gegeven de structuur van de
Nederlandse bankensector. Nogmaals, wij hebben vier grote banken en
een reeks kleinere. Voor de echt grote problemen hebben we nu een veel
beter raamwerk met eisen. De banken zijn stabieler en hebben meer
risicodragend vermogen. En bij problemen beschikken we over een beter
resolutieraamwerk, met bail-inprincipes et cetera. Maar zelfs als dit
allemaal niet voldoende zou zijn, is de omvang van dgs-fonds voor dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 013, nr. 97

17

type heel grote banken onvoldoende, dus kun je het niet benutten. Die
analyse leidt ertoe dat wij een fonds met 0,8%, in begrijpelijke termen,
zondegeld vinden. Daarom hebben wij geopteerd voor een kleiner fonds,
met 0,5% van de gedekte deposito’s. Die mogelijkheid staat ook in de
Europese wetgeving. Betekent dit dat er meer krediet zal kunnen worden
verleend? Zo werkt kredietverlening natuurlijk niet. Kredietverlening past
volgens ons al binnen de huidige eis, maar 0,5% of 0,8% scheelt voor de
Nederlandse bankensector wel 1,35 miljard.
De heer Tony van Dijck (PVV): Ik weet niet of de Minister nog meer gaat
zeggen over de rentes; hij was ook daar namelijk heel kort over. Het feit
dat de winstmarges vorig jaar volgens de Vereniging Eigen Huis zijn
verdubbeld en het feit dat de buurlanden allemaal 1 tot 2% lager zitten,
spreekt toch boekdelen? De Nederlandse consument betaalt gewoon een
veel te hoge rente. Waarom protesteert die Nederlandse consument niet?
Omdat er maar drie grootbanken zijn. Je moet al blij zijn als je een lening
krijgt bij een van die drie, dus als je al een lening krijgt, ga je niet zitten
ruziën over de rente; de kans dat je die lening niet krijgt bij de ander is
namelijk vrij groot. Qua concurrentiepositie en rentestructuur zit er in
Nederland daarom iets goed fout; anders zou het nooit kunnen dat je in
Duitsland voor een tienjaarslening 1,7% betaalt en hier in Nederland 3,7%.
Minister Dijsselbloem: Daar is zo veel meer over te zeggen dan de heer
Van Dijck doet voorkomen. De hypotheekmarkt zit in Duitsland echt heel
anders in elkaar. Daar wordt veel meer afgelost, zelfs bij zeer korte
looptijden. In Duitsland is de loan-to-value-ratio (LTV) natuurlijk ook veel
lager dan in Nederland. Over de verschillen in rentes tussen de verschillende landen valt dus echt veel meer over te zeggen. Als in Nederland zou
worden gezegd dat men voortaan x% zelf zou moeten meebrengen
voordat men een lening kan aanvragen, is er sprake van andere risico’s
voor de banken en dus ook over andere rentepercentages. Hier moet dus
echt meer over worden gezegd dan wat de heer Van Dijck nu doet.
Volgens mij zijn we het wel eens over het punt van de concurrentie: die
kan beter op de Nederlandse hypotheekmarkt. Overigens is het niet zo dat
daar maar drie aanbieders zijn; er zijn er veel meer. Het punt van de
concurrentie staat echter al op de agenda. Zoals bekend komt er in het
voorjaar, rond april, een Actaladvies. Ik heb mevrouw De Vries al beloofd
dat dit advies van Actal echt tot concrete stappen zal leiden. Het is dus
geen algemeen advies, maar echt over wat we concreet, hands-on, zullen
kunnen doen om via regelgeving, procedures en de Nederlandsche Bank
ervoor te zorgen dat het toetreders tot de hypotheekmarkt gemakkelijker
wordt gemaakt. Dit thema staat dus al geagendeerd.
De heer Tony van Dijck (PVV): Ik ben het ermee eens dat je de landen
niet een-op-een kunt vergelijken, maar dit zegt wel iets. Ik moet naar de
kapitaalmarkt om geld op te halen. Vandaag kunnen we in het Financieele
Dagblad lezen dat er zelfs bedrijven zijn die een negatieve rente betalen
voor leningen op de kapitaalmarkt. Met andere woorden, is er een reden
waarom de winstmarges vorig jaar zijn verdubbeld? Is de kapitaalmarkt
terughoudender geworden, vraagt hij een hogere risico-opslag aan de
Nederlandse banken omdat hij de Nederlandse hypotheekmarkt zo
risicovol vindt? Volgens mij niet, want men staat in de rij om onze
hypotheekpakketjes te kopen. Het aantal executies van huizen, de
gedwongen verkopen, is nergens zo laag als in Nederland. We staan er
internationaal dus heel degelijk op, maar nog verdubbelen de winstmarges en nog betalen we in Europa de hoogste rente voor een tienjaarshypotheek. Kan de Minister de vinger aan de pols houden, of er in ieder
geval voor zorgen dat dit niet alleen maar een kwestie is van winstmaximalisatie en balansen versterken over de rug van de consument?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 013, nr. 97

18

Minister Dijsselbloem: Die verdubbelde winstmarge kwam volgens mij
van de Vereniging Eigen Huis, maar ik heb de onderliggende cijfers niet
gezien, dus ik kan niets daarvan bevestigen. De rentes zijn relatief hoog,
ook in vergelijking met andere landen, maar dat heeft andere en meer
oorzaken dan alleen concurrentie. De concurrentie blijft beperkt, maar we
moeten bekijken welke belemmeringen we kunnen wegnemen. Ik kan
daarom mijn antwoord eigenlijk herhalen. Ik heb eigenlijk niets toe te
voegen.
Ik kom nu te spreken over de bankenbelasting. De heer Merkies stelt voor
om die op 600 miljoen te houden. Ik was er niet bij toen het wetsvoorstel
werd behandeld, maar in mijn beleving was ze niet vastgeprikt op een
opbrengst. Er was een geraamde, verwachte opbrengst. Zoals voor de
meeste belastingen is er een bepaalde tarief en een bepaalde grondslag
vastgesteld, waardoor in bepaalde jaren de opbrengst kan mee- of
tegenvallen. Ik ga haar dus niet op 600 miljoen prikken. De afname ten
opzichte van die 600 miljoen heeft vooral te maken met de afname van het
gebruik van marktfinanciering; in de grondslag van de belasting zit
verwerkt dat banken meer belasting betalen naarmate zij meer vreemd
vermogen aantrekken. Eigenlijk is dit dus een positieve ontwikkeling. De
prikkel die in de grondslag is ingebouwd en volgens mij in het debat
erover nog door de Kamer is versterkt, werkt dus. Er zijn mogelijk andere
redenen die de balans hebben veranderd, bijvoorbeeld de kapitaalseisen.
Dat betekent allemaal dat de opbrengst van de bankenbelasting lager is
dan aanvankelijk gedacht.
De heer Merkies (SP): Dit wordt een herhaling. Ik heb al tegen de heer
Nijboer gezegd dat de discussies indertijd wel degelijk over dat bedrag
gingen. Het wordt daarna natuurlijk naar een bepaald tarief terug
geredeneerd, maar in dat debat en later in het akkoord is er wel over 600
miljoen gesproken. Dat was gebaseerd op wat de Nederlandsche Bank
draaglijk achtte voor de bankensector. Ik vraag de Minister of hij dat
bedrag van 600 miljoen nog steeds draaglijk acht. Of vindt hij dat de
banken nu nog maar 450 miljoen kunnen dragen?
Minister Dijsselbloem: Dat vind ik een rare vraag. De heer Merkies pint
het toch weer vast op zijn punt dat het 600 miljoen moet zijn, maar zo zit
die wet gewoon niet in elkaar. In de Wet bankenbelasting is een grondslag
afgesproken. Natuurlijk speelde de discussie, ook in de Kamer, of het niet
een miljard moest zijn. Anderen vonden 300 miljoen wel weer genoeg.
Het werd iets er precies tussenin: 600 miljoen. Tel uit je winst! Inderdaad
was er ook de discussie over de vraag of de banken dit konden dragen.
Inmiddels is het beeld op dat punt zeer gewijzigd: er zijn weer andere
heffingen bij gekomen, er is duidelijkheid over de resolutieheffing, we
moeten een dgs-fonds opbouwen et cetera. De kracht van de Nederlandse
banken en hun winstverwachtingen zijn inmiddels natuurlijk ook verder
ontwikkeld. Daarom hebben we de Nederlandsche Bank nog eens die
vraag gesteld: kunnen de Nederlandse banken dit allemaal betalen of gaat
dit ten koste van de kredietverlening? Dat is de studie die vandaag op de
agenda staat. Op basis van het scenario waar we nu in zitten, met de
gematigde economische groei van tussen de 1% en 1,5%, stelt de
Nederlandsche Bank dat dit kan, dat dit voor de banken draaglijk en
doenlijk is en dat dit kan gebeuren uit winstreservering.
De heer Merkies (SP): Daarmee blijft natuurlijk de vraag staan. Het
bedrag is immers omlaaggegaan van 600 naar 450 miljoen. Als je dit
redelijk vindt, moet je op zijn minst een argumentatie geven om het
bedrag niet te laten stijgen. Denkt de Minister dat de bankensector niet
meer zou kunnen dragen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 013, nr. 97

19

Minister Dijsselbloem: Mijn redenering is andersom. We hebben nu een
beleid uitgestippeld. De bankenbelasting is daar een onderdeel van. Er
komt een Europees resolutiefonds, maar dat moet in eerste instantie
nationaal worden opgericht. We gaan het dgs-fonds vullen. Er zijn
kapitaalseisen. De Nederlandsche Bank is gevraagd of het totaal, al deze
eisen die nu aan banken worden gesteld, voor de banken te doen is. De
Nederlandsche Bank heeft een en ander afgezet tegen de te verwachten
economische ontwikkeling, de winstverwachtingen et cetera. We zitten nu
in het basisscenario van zeer gematigde groei, en daardoor is dit te doen.
Ik stak mijn vraag dus net andersom in bij de Nederlandsche Bank: acht zij
dit, het geheel overziend, draaglijk voor de banken, leidt dit tot
problemen? De Nederlandsche Bank antwoordde dat dit te doen is. Ik heb
die vraag dus niet andersom gesteld: zou het nog te doen zijn als de
resolutieheffing zo hoog was of als de bankenbelasting zou worden
verhoogd tot dit of dat? Ik heb ook steeds tegen de Kamer gezegd dat ik
zal bekijken of dit draaglijk is voor de bancaire sector, zodra ik zicht heb op
het totaal aan heffingen, belastingen et cetera. Zo hebben wij dit
ingestoken.
De heer Merkies stelde verder een vraag over de fiscale aftrekbaarheid
van de bijdrage aan het resolutiefonds en het dgs. De bijdragen aan het
dgs zijn aftrekbaar; dit is al eerder besproken en vastgesteld. Over de
mogelijke aftrekbaarheid met betrekking tot het resolutiefonds moet nog
worden besloten. Die discussie speelt ook in Europees verband. In
verschillende landen wordt dit zeer verschillend gedaan: in Frankrijk is de
bijdrage aftrekbaar, in Duitsland niet. Er is overleg gaande over mogelijke
afspraken hierover. Ik ben hier niet bij voorbaat optimistisch over, maar er
is iets voor te zeggen.
De heer Merkies (SP): Ik weet dat er nog een besluit over moet worden
genomen; ik zei dat zelf ook. Maar mijn vraag was natuurlijk vooral gericht
op de insteek van de Minister: zegt hij dat ze wel aftrekbaar moet zijn of
niet?
Minister Dijsselbloem: Ik heb hierover nog geen standpunt ingenomen.
Zoals gezegd zijn we in overleg met andere Europese landen binnen de
bankenunie. Er is veel voor te zeggen om banken niet in een voordelige of
nadelige positie te brengen en hierover zo veel mogelijk gezamenlijk te
beslissen. Omdat het om belastingen gaat, is er geen raamwerk om dit
gezamenlijk af te dwingen, noch om tot een gezamenlijke besluitvorming
te komen. We zullen dit dus nog moeten zien. Ik zeg toe dat ik de Kamer
zal informeren over de op dit punt voorgenomen beleidslijn; dan kan zij
daar alsnog iets over vinden. Ik begrijp dat de heer Merkies ertegen is.
De heer Merkies (SP): Ik ben er inderdaad tegen, omdat de banken dit
zelf moeten opbrengen. Ik heb gezegd dat het inherent is aan het
bankbedrijf dat het dat risico zelf opvangt. De banken krijgen uitgekeerd
als er iets misgaat; dan is het toch gek als wij daar weer aan gaan
meebetalen door aftrekbaarheid van de belasting?
Minister Dijsselbloem: Ik stel voor dat we hierop terugkomen wanneer ik
mijn beleidsvoornemen naar de Kamer heb gestuurd. De heer Merkies
noemde overigens een veel te hoog bedrag, maar misschien kunnen we
daar ook nog specifiek op terugkomen.
Ik kom nog even terug op de TLAC. Zoals gezegd zal die in Nederland
alleen voor ING gaan gelden, want dat is de enige global systemically
important bank. Er zijn nog geen definitieve afspraken. Ik ben hier wel zeer
vóór, want dit betekent dat we internationaal, dus niet alleen Europees,
buffereisen kunnen afspreken voor deze zeer grote banken. Het gaat nu
om een initiatief van de Financial Stability Board, die weer hangt onder de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 013, nr. 97

20

G20. Zodra de uitkomst definitief is, zal ik de Kamer hierover en over de
consequenties ervan voor ING informeren.
Mevrouw De Vries vroeg specifiek naar een provisieverbod voor beleggingsondernemingen. Ik zei al dat we al een en ander uitwerken. We
moeten oppassen voor allerlei uitzonderingen, dus ik wil hier zorgvuldig
naar kunnen kijken. In maart kom ik hierop terug bij de Kamer; dan laat ik
zien hoe we dit zullen uitwerken en hoe het daarna zo snel mogelijk in
werking kan treden.
Mevrouw De Vries vroeg ook naar het waarom van de passendheidstoets,
omdat er al een zorgplicht is. Het probleem van de zorgplicht is dat deze
heel algemeen van aard is: een open norm, een open principe. Een
passendheidstoets kan worden gezien als een meer specifieke invulling
die ook veel meer duidelijkheid geeft aan platforms en investeerders. De
brancheverenigingen en de AFM overleggen nu over de invulling hiervan.
Het is juist de intentie om met een passendheidstoets specifieker
maatwerk te leveren. Daarover vindt nu overleg plaats. Dat overleg gaat
ook over de aanpassing van de hoogte van de investeringsdrempels.
Mevrouw De Vries vroeg verder naar de verhandelbaarheid van de
crowdfundingleningen. Zij stelde dat kleinere bedrijven de belemmering
kennen dat er een verplichting is van drie jaar gecontroleerde jaarrekeningen. Dit betreft een aanpassing van de prospectusrichtlijn. Voor
mkb-ondernemingen is het regime in de verordening recentelijk
aangepast: voor uitgegeven leningen hoeven slechts twee jaar en voor
uitgegeven aandelen slechts één jaar aan gecontroleerde jaarrekeningen
worden overlegd.
De heer Merkies sprak over de noodzaak van een eerlijk beeld van de
verwachtingen en goede informatie-uitwisseling bij crowdfunding. Ik ben
het met hem eens. In het AFM-rapport staat een oproep aan de sector om
op dit punt zelf initiatieven te nemen. De AFM gaat hierover nader in
gesprek met banken, geldgevers en geldschieters. Ook de brancheverenigingen denken verder na over vormen van informatie-uitwisseling.
Mevrouw De Vries sprak over de prospectuskosten. Wij hebben daar in de
Kamer vrij recent over gesproken, bij de wetswijziging waarin dit werd
geregeld. De huidige heffingen voor een mkb-emissie zijn al 50% tot 70%
lager dan de heffingen bij grotere emissies, dus daarin is gedifferentieerd.
Dat werkt wel als kruissubsidiëring, maar na het laatste Kamerdebat is het
besluit genomen om dat te doen. Op dit moment heb ik geen plannen om
de heffingen voor mkb-emissies verder te verlagen. Samen met de AFM
onderzoeken we of andere dan de toezichtkosten wel omlaag kunnen,
bijvoorbeeld door het gebruik van standaardprospectussen. Verder is het
mogelijk dat de prospectusrichtlijn in het kader van de kapitaalmarktunie
zal worden herzien. Het is nog te vroeg om dit te zeggen. De Commissie
komt binnenkort met een eerste paper, een groenboek met de voorstellen,
over de kapitaalmarktunie.
Ik heb me al positief uitgelaten over het initiatiefwetsvoorstel over de
kredietunies. Het kabinet is in gesprek gegaan met de Europese
Commissie. Die gesprekken zijn op zich constructief verlopen, maar de
Commissie heeft aangegeven dat zij pas een definitief oordeel kan geven
als er een meer definitieve versie van dit wetsvoorstel is. Het ging onder
andere over de vraag of de Europese regels in de weg zitten. We blijven
hier dus aan trekken en werken.
De heer Nijboer zei dat de rente veel te eenzijdig kan worden verhoogd
door de banken, en op basis van een waaier aan criteria en aanleidingen.
Hij vindt dat dit veel meer objectiveerbaar en controleerbaar zou moeten
zijn. Kredietvoorwaarden kunnen natuurlijk worden aangepast, bijvoorbeeld vanwege een verslechtering van het risicoprofiel van een mkb’er die
een lening heeft gekregen. Dit zal natuurlijk allemaal moeten plaatsvinden
binnen de overeenkomst, met inachtneming van de redelijkheid en
billijkheid van de algemene bankvoorwaarden. Hierbij speelt ook een van
de aanbevelingen van de AFM. Vorig jaar heeft de AFM in een verkenning

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 013, nr. 97

21

van de dienstverlening door de financiële sector aan het mkb geconstateerd dat de informatie aan klanten evenwichtiger en begrijpelijker kan,
ook als klanten een krediet aangaan, zodat zij van tevoren weten welke
voorwaarden de bank heeft vastgelegd. De AFM heeft afspraken met de
banken gemaakt om de dienstverlening op dit punt te verbeteren. Een
daarvan is dat banken beter uitleggen waarom een opslag wordt
verhoogd. De banken hebben met de AFM afgesproken dat zij hun
dienstverlening op dit punt zullen verbeteren. Misschien is de uiterste
redenering van de heer Nijboer dat de overheid eenzijdig kan opleggen
dat banken renteverhogingen niet meer mogen toepassen – full stop. Dat
zou echt niet kunnen, maar ik vind wel dat er van tevoren helderheid moet
zijn over de criteria – objectiveerbaar dus – voor mogelijke renteverhogingen en dat daarover voldoende tijd daarvóór met de klant wordt
gecommuniceerd.
De heer Nijboer (PvdA): In deze discussie moeten we heel precies zijn.
Een variabele rente, gekoppeld aan de Euribor, kan worden verhoogd. En
natuurlijk moet er wat gebeuren met een krediet als het onderpand
wegvalt of minder waard wordt. Dat zijn allemaal logische voorwaarden.
Het probleem dat de Partij van de Arbeid met de huidige algemene
voorwaarden heeft, is dat het aantal redenen dat kan worden opgevoerd
om rentes te verhogen, schier onbeperkt is, en dat het allemaal ook nog
eens heel vaag is. Uit het antwoord op mijn Kamervragen blijkt dat
eigenlijk elke bank die voorwaarden hanteert. Met alleen betere informatie
– zo van: wij kunnen op elk willekeurig moment uw rente verhogen, en
verder bekijkt u het maar – zijn klanten dus niet geholpen. Ik vind het dus
te beperkt als klanten alleen worden geïnformeerd over het feit dat de
banken dit mogen.
Minister Dijsselbloem: Mijn aarzeling zit ook in het volgende. Stel dat de
AFM de mogelijkheid van banken aan banden legt om een aantal van dit
soort criteria voor renteverhoging te formuleren, dan is een mogelijk
effect dat de kredietverlening duurder wordt. De bank zal zich immers van
tevoren willen indekken tegen alle mogelijke omstandigheden en al bij
voorbaat een hogere risico-opslag hanteren. Dat wil je niet. Maar je wilt
ook niet dat de klant is overgeleverd aan willekeur. De heer Nijboer
schetste het beeld van een schier onbeperkte hoeveelheid mogelijke
aanleidingen, dat dit niet objectiveerbaar is et cetera. Ik zal hier opnieuw
met de AFM over spreken: deelt zij dat beeld en is zij van oordeel dat
klanten voldoende worden beschermd? Ik zal de Kamer hier later over
informeren. Dat lijkt mij de beste weg voorwaarts. Mijn eerste opmerking
is echter wel serieus genoeg om over na te denken: als de banken die
mogelijkheid wordt ontnomen, zullen zij bij voorbaat een hogere
risico-opslag hanteren. Dit is dus geen toezegging mijnerzijds, behalve dat
ik hierop zal terugkomen.
De heer Nijboer (PvdA): Analytisch begrijp ik zo’n benadering wel, maar
het kan toch geen verdienmodel voor banken zijn om risico’s zomaar af te
wentelen op hun mkb-portefeuille? Andersom geldt het natuurlijk ook:
doet een mkb’er wel een investering, als hij bijvoorbeeld krediet nodig
heeft voor de aankoop van een machine voor tien jaar, en de rente kan na
drie jaar gewoon met procentpunten worden aangepast? Dat is natuurlijk
de keerzijde van dit systeem. Wat betekent zoiets voor de economische
groei? Ik heb beloofd dat ik ze geanonimiseerd zou behandelen, maar ik
heb hierover een aantal brieven van ondernemers ontvangen met het
bericht dat vanaf 1 januari hun rente op basis van liquiditeits- en
kapitaalseisen zou worden verhoogd van 2,2% naar 4%, en dat zij
weliswaar naar een andere bank zouden mogen, maar dat die rente zou
gaan gelden als ze die niet zouden vinden. Als men een afspraak heeft
over een variabele rente die is gekoppeld aan de Euribor en niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 013, nr. 97

22

anderszins, is dat toch geen manier van werken? Zo kun je toch geen
onderneming meer runnen? Ik vind dit dus echt een probleem. Ik vind het
goed dat de Minister hierop terugkomt. De PvdA-fractie zal er dan ook op
terugkomen, maar ik wil er nu wel aan vasthouden dat deze manier van
werken niet meer moet kunnen. Dit geldt overigens voor een deel ook
voor hypotheken voor consumenten.
Minister Dijsselbloem: Ik zal dit opnemen met de AFM. Het beeld van
willekeur dat de heer Nijboer schetst, mogen we immers niet laten
passeren. Als dit waar is, moet de AFM daarop toezien. De bank mag
natuurlijk niet zomaar eenzijdig, volstrekt willekeurig en zonder objectieve
onderbouwing de rente verhogen.
De heer Van Dijck kwam terug op de boete bij volledige aflossing. Op dit
moment brengen wij samen met de sector in kaart in hoeverre deze
praktijk nog voorkomt. Ik was hier inderdaad verbaasd over. Ik ga ervan
uit dat dit uitzonderlijk is, maar ik wil precies weten wanneer, waar en
waarom dit voorkomt. Ik had al toegezegd dat ik de Kamer daarover zou
informeren. Om misverstanden te voorkomen: dit gaat wel om de
geclausuleerde situatie waarin een huis volledig wordt verkocht en de
verkoper de hypotheek volledig wil aflossen, bijvoorbeeld omdat hij gaat
verhuizen. Wij zoeken dus uit waar, wanneer en waarom dit voorkomt. Ik
kom hier specifiek op terug.
De heer Tony van Dijck (PVV): Bovendien doet men in België maximaal
drie maanden rentederving als boete voor tussentijdse aflossingen, boven
de vrijgestelde limiet. In Nederland gaat het om de gehele resterende
looptijd, dus veel meer. Ik vraag me af waarom we aflossing niet
stimuleren in plaats van die voor consumenten moeilijker te maken door
een boete.
Minister Dijsselbloem: Op zich doen we dat al; in Nederland mag je per
jaar altijd ten minste 10% aflossen. Ik zal dit punt meenemen. Die twee
punten komen in één brief te staan: wat is de situatie en is de huidige
situatie wenselijk?
De heer Van Dijck had nog een vraag over de schenkingsvrijstelling. Ik
vind dat tijdelijke stimuleringsmaatregelen ook tijdelijk moeten zijn. In
Nederland hebben we er altijd een handje van om iets «tijdelijk» te
noemen, maar het wel tot in het oneindige te verlengen. Ik denk dat dit
juist zo goed heeft gewerkt omdat het tijdelijk was. Overigens blijft die
mogelijkheid bestaan. Zoals bekend waren er al uitzonderingen met
betrekking tot het schenkingsrecht; zo zijn allerlei regelingen voor
schenkingen van ouders aan kinderen ten behoeve van de eigen woning
al ruimer, met maxima van € 51.000. Die blijven natuurlijk bestaan. We
vallen dus terug naar het oude regime, waarin voor de eigen woningen al
hogere schenkingsvrije grenzen zaten. Maar de onderhavige regeling was
tijdelijk. Ik hecht eraan dat tijdelijke stimuleringsmaatregelen ook tijdelijk
zijn. Vele mensen hebben geanticipeerd op het feit dat deze maatregel
tijdelijk was en hebben daarom heel snel geacteerd. Dat was precies het
effect dat we wilden bereiken.
Minister Kamp: Voorzitter. Dit overleg is er een in een reeks van
overleggen met de Kamer over de kredietverlening aan het bedrijfsleven.
Veel van de contacten tussen de collega van Financiën en mijzelf gaan
over dit onderwerp. De Kamer geeft daar terecht veel aandacht aan,
omdat de kredietverlening aan het bedrijfsleven van het grootste belang is
voor onze toekomstige welvaart en groei. Er zijn zeer reële problemen. Ik
ga graag in op de vragen. Het is niet zo dat de financiering van het
bedrijfsleven in Nederland een rommeltje is of een situatie die weinig
perspectief biedt. Het Nederlandse bedrijfsleven doet het goed. In een tijd
van crisis, jaren achter elkaar, slaagt het erin om zijn positie op de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 013, nr. 97

23

wereldmarkt te behouden en uit te breiden. Onze export gaat nog steeds
vooruit; daar zit ieder jaar weer groei in. Er is ook groei in de binnenlandse productie. Er wordt veel financiering verkregen door het bedrijfsleven. Een deel van het bedrijfsleven heeft geen financiering nodig, een
ander deel wel en slaagt er vaak in om die te krijgen. In het grootbedrijf
zijn er weinig problemen. In het middenbedrijf is dat ook beperkt: 27% van
de kredietaanvragen door het middenbedrijf wordt afgewezen. Het
probleem zit bij het kleinbedrijf. Ik merkte dat de woordvoerders een paar
keer spraken over het mkb, terwijl ze de cijfers over het kleinbedrijf
gebruikten. Bij het mkb gaat het echter om bedrijven tot 250 werknemers.
De bovenkant, het middenbedrijf, kent dus slechts 27% afwijzingen. In de
groep daaronder is de afwijzing van kredietaanvragen op dit moment
45%. De woordvoerders stellen heel terecht de vraag: hoe komt dat? Ik
denk dat voor het kleinbedrijf de doorslaggevende factor is dat er een flink
aantal jaren achter elkaar een voortdurende krimp is geweest van de
binnenlandse vraag. Het kleine bedrijfsleven werd ieder jaar weer door die
kleinere vraag getroffen. De financiële kracht van het kleine bedrijfsleven
is daardoor aangetast. Op dit moment is de financiële positie van het
kleinbedrijf in Nederland slechter dan die van het kleinbedrijf in andere
landen, waar de binnenlandse vraag in de afgelopen jaren niet zo is
gestegen als in Nederland. Het is trouwens goed dat die binnenlandse
vraag nu echt aantrekt. De groei van Nederland kwam eerst vooral door
de export, maar komt nu voor het grootste deel door de stijging van de
binnenlandse vraag. Maar de oorzaak van de zwakke financiële positie van
de kleine bedrijven is dus het achterblijven van de binnenlandse vraag.
Als gevolg van de voortdurende verslechtering van de financiële positie
van de kleinere bedrijven hebben degenen die daaraan krediet hebben
verstrekt, forse klappen moeten incasseren. De overheid kan dat goed
bekijken, omdat zij op grond van de garantieregelingen in de afgelopen
periode 2013–2014 in totaal 200 miljoen heeft moeten bijpassen,
afschrijven en ten laste moeten brengen van de begroting van Economische Zaken. Dat is een enorm bedrag. Ik weet uit de laatste evaluatie
van onze garantstellingsregelingen dat de banken daardoor een nog twee
keer zo groot verlies hebben geleden. Die banken, en wij, hebben dus erg
veel risico moeten nemen en de klappen moeten incasseren. In de kleine
bedrijven is er bovendien vaak onvoldoende kennis van de financiële
huishouding. De kwaliteit van de aanvragen is vaak ook onvoldoende. De
informatie over de kleine bedrijven is voor kredietverleners niet zo goed
toegankelijk, waardoor men behoorlijk veel energie moet steken in het
bekijken van de kwaliteit van bedrijven en de vraag of het verantwoord is
om daaraan krediet te geven. De verhouding tussen kosten en baten voor
de banken is bovendien niet goed; ze moeten daarvoor meer kosten
maken dan ze kunnen verdienen. Dat alles bij elkaar, dat gehele complex,
heeft gezorgd voor de problemen in de financiering van kleine bedrijven
in Nederland, waarmee we op dit moment worden geconfronteerd.
Het kabinet is in de afgelopen twee jaar natuurlijk zeer intensief bezig
geweest met de aanpak van die problemen. Wij hebben zowel in de
begroting van 2014 als die van 2015 een reeks maatregelen genomen. Ik
zal zo aangeven dat we nu merken dat deze effect beginnen te hebben. We
hebben gekeken naar de garantstellingsregelingen om bancaire kredieten
te ondersteunen. We hebben ook gekeken naar waar sprake is van
onvoldoende kwaliteit van het eigen vermogen in het bedrijf en naar
manieren om die te versterken. We hebben maatregelen genomen om de
financiële deskundigheid van de bedrijven te ondersteunen en te
verbeteren. We hebben ook maatregelen genomen om de financiële
gegevens van de bedrijven voor de kredietverleners makkelijker inzichtelijk te krijgen, waardoor hun kosten lager kunnen uitvallen.
In twee jaar tijd hebben wij dus 200 miljoen verloren op onze garantieverleningen, maar toch hebben we deze in stand gehouden. We hebben ze
zelfs verruimd. Juist door de verruiming van de mogelijkheden voor het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 013, nr. 97

24

kleinbedrijf zie je een omslag: in de afgelopen jaren werd het aantal
aanvragen van garantieverlening steeds minder, maar recent is er weer
een stijging te constateren. Ik denk dat het goed is dat we dit instrument
overeind hebben gehouden in deze moeilijke tijd, waardoor we er nu de
vruchten van kunnen plukken. Naast de garantstelling hebben we ervoor
gezorgd dat er in de sfeer van het eigen vermogen veel gebeurt. We
hadden al een Dutch Venture Initiative: een fonds om geld in bedrijven te
steken en het eigen vermogen aldaar te versterken, waarbij werd
samengewerkt met privépersonen en private partijen. Daarmee lokten we
geld van andere partijen uit, dat ook in het eigen vermogen van de
bedrijven kon worden gestoken. Het eerste Dutch Venture Initiative was
een succes. We hebben een tweede gestart en daarin een bedrag van 100
miljoen gestoken.
Verder hebben we gekeken naar de kleine bedrijven die beginnen met een
idee en dat proberen te ontwikkelen. Zulke bedrijven moeten in een
vroege fase worden gefinancierd. Via een tussenstap van bijna 50 miljoen
hebben we uiteindelijk een bedrag van 75 miljoen hiervoor beschikbaar
gesteld. We hebben de samenwerking met de Business Angels versterkt,
de privépersonen die geld in bedrijven willen steken. Wij steken daar dan
ook geld in. Wij hebben 30 miljoen vrijgemaakt om nog meer investeringen van Business Angels uit te lokken. Verder hebben we een fonds
voor achtergestelde leningen opgezet. Ook dat is natuurlijk van groot
belang. Daarbij gaat het eigenlijk om de versterking van het eigen
vermogen. Wij hebben daarvoor een garantiebedrag van maar liefst 500
miljoen beschikbaar gesteld. Zo kan er een flinke verbetering worden
gerealiseerd op het gebied van achtergestelde leningen.
Ook is de Nederlandse Investeringsinstelling opgericht. Haar allereerste
initiatief is het opzetten van een fonds waarmee het mkb kan worden
gefinancierd. Wij hebben een garantiebedrag van 400 miljoen euro
uitgetrokken om nieuwe financieringsaanbieders op de markt te krijgen.
Er bestaan natuurlijk al financieringsaanbieders. Wij hebben tegen de
markt gezegd: als je nieuwe ideeën hebt, kom ermee. De markt is met een
groot aantal nieuwe ideeën gekomen. We bestuderen die op dit moment
en in het tweede kwartaal van dit jaar zal ik besluiten welke aanbieders die
garantie van ons krijgen en daarmee vervolgens op de markt kunnen
komen. Uit de vaststelling van de begroting blijkt wel dat het kabinet met
steun van de Kamer echt veel gedaan heeft in 2013 voor de begroting
2014 en in 2014 voor de begroting 2015 om de financiering van het mkb te
ondersteunen.
Op dit moment zien we daarvan de eerste resultaten. Zoals gezegd
worden we daarbij geholpen doordat de binnenlandse vraag aantrekt en
de banken een sterkere positie hebben. Verder is er natuurlijk ook veel
geld in Europa beschikbaar. De financieringsaanvragen van het bedrijfsleven werden een jaar geleden geheel of gedeeltelijk voor 62% gehonoreerd en dat percentage is inmiddels gestegen tot 72%. Je ziet die stijging
ook bij het kleinbedrijf. Het gaat nog niet hard genoeg, maar het begin is
er. Eerder werd 49% van de aanvragen afgewezen en dat is gedaald naar
45%. Ook daar gaat het dus vooruit.
Ik heb al gezegd dat het aantal aanvragen voor onze grootste garantieregeling, de BMKB, stijgt. Mede daardoor heb ik het idee dat de situatie
verbetert als gevolg van de genomen maatregelen. Voor dat brede scala
aan maatregelen is dan ook veel geld beschikbaar gesteld, mede in de
vorm van garanties. Dat is hard nodig, want in Nederland kunnen we echt
niet zonder het kleinbedrijf. Een probleem van het kleinbedrijf is een
probleem van Nederland als geheel.
De heer Tony van Dijck (PVV): Ik ben het er helemaal mee eens dat het
niet aan deze Minister van Economische Zaken ligt dat er niet genoeg
wordt gedaan, want hij haalt inderdaad alles uit de kast. De vraag is of het
wel effectief genoeg is. Zien de mensen door al die regelingen nog wel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 013, nr. 97

25

door de bomen het bos? Het zijn er echt heel veel. Ik spreek mensen die
zeggen: ik weet niet meer waar ik voor welke regeling terechtkan. Is er
met andere woorden niet een overdaad aan regelingen die verhindert dat
de kredietverlening ook echt op gang komt? Ik las dat er nog 1 miljard
ongebruikt op de plank ligt en dat roept bij mij de vraag op hoe effectief
die regelingen eigenlijk zijn. Hoe gaat de Minister ervoor zorgen dat die
regelingen bekend worden en dat mensen weten waar ze toegang kunnen
krijgen tot die regelingen?
Minister Kamp: Dat is een belangrijk punt. Wij hadden drie financieringsdesks, een bij de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland, een bij de
Kamer van Koophandel en een bij de Nederlandse Vereniging van Banken
en MKB-Nederland. Inmiddels hebben we de desks van de Rijksdienst
voor Ondernemend Nederland en de Kamer van Koophandel samengevoegd. Het overleg met de Nederlandse Vereniging van Banken en
MKB-Nederland over het samenvoegen van hun financieringsdesk met die
van ons is vergevorderd. Straks hebben we dus één financieringsdesk
voor ondernemers. Nu kunnen ze bij alle drie alle informatie krijgen, maar
straks dus alleen bij dat ene financieringsdesk. We zijn daarmee inmiddels
een flink eind gevorderd en ik wil echt binnen twee maanden de laatste
stap zetten. Dat is nog niet zo makkelijk, want de Nederlandse Vereniging
van Banken en MKB-Nederland hebben voor hun desk veel werk verzet en
die desk is bovendien verknoopt met hun eigen organisatie. We moeten
echter net als de heer Van Dijck redeneren vanuit de ondernemers: wat is
het makkelijkste voor de ondernemers? Dat is één punt waar je voor alles
terechtkunt.
Mevrouw Mulder zei dat we dit zouden moeten ondersteunen met
regelhulpen. Dat doen we. Het ondernemingsdossier is daar zeer geschikt
voor, maar is alleen nog maar voor een deel van het bedrijfsleven
beschikbaar. We zijn het nog aan het opbouwen en we kunnen niet
wachten tot het klaar is. Er is nu al wel een app beschikbaar, die los van
het ondernemingsdossier door iedereen gebruikt kan worden. We gaan
die app verbeteren en zetten die vervolgens overal uit. Iedereen die door
een bedrijf wordt aangesproken over financieringsinformatie kan die app
beschikbaar stellen. Vervolgens kan de ondernemer daarmee aan de
gang. Vooruitlopend op de brede uitrol van het ondernemingsdossier
stellen we met die app al zo veel mogelijk informatie beschikbaar.
De heer Tony van Dijck (PVV): In eerste termijn heb ik gevraagd of
ondernemers ergens terechtkunnen voor een second opinion wanneer
hun kredietaanvraag wordt afgewezen. Het is namelijk niet ondenkbaar
dat zo’n ondernemer op advies van het informatiepunt gebruik kan maken
van het Dutch Venture Initiative om zijn eigen vermogen iets te versterken
en dat hij daardoor die kredietaanvraag er alsnog doorheen krijgt. Een
afwijzing hoeft niet per definitie te resulteren in een definitieve afwijzing.
Soms kan een aanvraag worden gerepareerd of kan er wat meer druk op
de bank worden gezet: «Waarom heb je deze aanvraag afgewezen? Een
gezonder bedrijf dan dit zijn wij nog nooit tegengekomen.»
Minister Kamp: Die redenering van de heer Van Dijck is niet verkeerd. Als
er straks één financieringsdesk is, moet de kredietverstrekker op zijn beurt
al zijn mogelijkheden beschikbaar stellen. Als er bij de financieringsdesks
de indruk ontstaat dat dit niet het geval is, moet de wisselwerking met de
kredietverlening zo zijn dat er nog eens een keer naar wordt gekeken.
Verder zit er natuurlijk het vangnet van Qredits onder. Dat vangnet is echt
betekenisvol, want als je kredietaanvraag afgewezen is, kun je naar
Qredits toe gaan. We hebben immers niet voor niets in de afgelopen twee
jaar de maximumlening van Qredits twee keer verhoogd. Het was
€ 50.000, vervolgens werd het € 150.000 en nu kun je zelfs voor een
lening tot € 250.000 bij Qredits terecht. Het is een kostendekkende

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 013, nr. 97

26

organisatie, waar geen winst in zakken verdwijnt, maar al het geld wordt
gebruikt voor het doel om ondernemers van kredieten te voorzien.
Op dit moment onderzoeken we bovendien of het ook mogelijk is om
Qredits in te schakelen bij de verschaffing van werkkapitaal. Tot nu was
het werkterrein van Qredits beperkt tot investeringen van ondernemers,
maar ons is gebleken dat werkkapitaal ook een knelpunt is voor het
kleinbedrijf. We bekijken of we daar op deze manier iets aan kunnen doen.
We zijn dus op twee manieren aan het werk met het punt dat de heer Van
Dijck naar voren bracht.
Mevrouw Mulder vroeg naar het nieuwe personeel dat bedrijven moeten
aannemen. Zij zegt dat een klein bedrijf niet zo snel personeel aanneemt,
omdat een zieke werknemer een enorme financiële klap kan zijn voor zo’n
bedrijf. Dat is meestal niet het geval, omdat men daarvoor in drie kwart
van de gevallen gewoon verzekerd is. Degenen die zich hier niet tegen
verzekeren, betalen geen verzekeringspremie maar lopen wel meer risico,
want zij kunnen hier inderdaad mee te maken krijgen. Ondernemers
maken deze keuze zelf, maar dat neemt niet weg dat het wel degelijk een
reëel probleem is. Vandaar ook dat mijn collega van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid hiermee aan de slag is gegaan. Mijn collega van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid zal zijn bevindingen binnenkort aan de Kamer
presenteren. Mevrouw Mulder kan dan over dat ook in mijn ogen
belangrijke onderwerp met hem van gedachten wisselen.
Mevrouw Agnes Mulder (CDA): Deze week kwam uit een ING-onderzoek
naar voren dat dit met name voor kleinere ondernemers een van de
grootste knelpunten is. Natuurlijk kunnen zij zich hiertegen verzekeren,
maar zelfs als zij dat doen, doet het heel veel met een bedrijf als een of
twee medewerkers ziek zijn. Je kunt immers niet alles 100% verzekeren. Ik
merk echt dat dit voor ondernemers een ontzettend groot knelpunt is.
Daarom hoor ik graag hoe snel zijn collega hiermee naar de Kamer komt.
Naar mijn gevoel wachten we hier al heel erg lang op en is het hoog tijd
dat we ondernemers hier perspectief kunnen bieden, want juist het mkb
neemt mensen aan. Het is niet langer zo dat vooral bij het grootbedrijf de
werkgelegenheid wordt uitgebreid. De motor achter de werkgelegenheid
is echt het mkb. Omdat in een ING-onderzoek ook deze week weer werd
bevestigd dat dit een van de allergrootste knelpunten is, willen wij dat de
regering hier haast mee maakt.
Minister Kamp: Toch kun je een heleboel verzekeren. Er zijn ook heel veel
ondernemers die dat doen. Als je ervoor kiest om het niet te doen, kun je
inderdaad in de problemen komen. In opdracht van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid is hier tweemaal onderzoek naar gedaan. Die onderzoeken zijn inmiddels afgerond en dat geldt ook bijna voor de kabinetsreactie van mijn collega. In de eerste week van februari zal hij die onderzoeken en de kabinetsreactie daarop naar de Kamer sturen.
Ik ben al ingegaan op de voorstellen van mevrouw Mulder voor financieringshulp. Ook ben ik ingegaan op de oorzaken van de problemen bij het
kleinbedrijf met financiering. Mevrouw De Vries heeft mij geholpen door
al haar moeilijke vragen aan mijn college te stellen. Dank! Een voorbeeld
dat navolging verdient.
De heer Merkies zei dat er weer een ambtelijke werkgroep aan de gang
zou gaan en dat hij niet zo onder de indruk is van ambtelijke werkgroepen.
Maar er is op dit moment geen ambtelijke werkgroep die hiermee aan de
slag is gegaan. Het kabinet heeft twee keer een actieplan voor de
financiering van het midden- en kleinbedrijf gepresenteerd. Dat actieplan
is breed voorbereid. Zo waren er banken en andere financiers bij
betrokken. Dat is waar wij die ambtelijke werkgroepen voor hebben benut.
De resultaten van onze inspanningen zijn die actieplannen. Die ambtenaren zijn inmiddels teruggegaan naar hun oude werkzaamheden, want
daar had het werk zich inmiddels flink opgestapeld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 013, nr. 97

27

Ik heb één vraag van mevrouw De Vries laten liggen en wel haar vraag
over crowdfunding. Zij wil vooral weten hoe het met crowdfunding en het
gelijke speelveld met de banken staat. Verder wil zij weten hoe vaak
hiervan gebruik wordt gemaakt. Wij hebben onze garantieregelingen niet
alleen beschikbaar gesteld voor banken, maar ook voor andere financieringsinstellingen, bijvoorbeeld crowdfundingorganisaties. We hebben dat
gedaan in de vorm van een experiment en dat experiment hebben we
inmiddels met een jaar verlengd. Op dit moment wordt daarvan nog geen
gebruikgemaakt door crowdfundingorganisaties, ondanks het feit dat EZ
de drijvende kracht achter crowdfunding is, zie onze initiatieven, onze
ondersteuning en onze inspanningen om de regels te verbeteren. Wij
zetten daar heel erg veel druk achter. Deze mogelijkheid hebben wij
gecreëerd, omdat wij geloven in crowdfunding en de groeimogelijkheden
van deze manier van financieren. Op dit moment worden de bestaande
faciliteiten echter nog onvoldoende gebruikt. Het zal de komende tijd
moeten groeien.
Ik geef de heer Merkies mee dat de cijfers die hij noemde voor de
mkb-kredietverlening en waarop hij zich baseerde toen hij zei dat het
daarmee niet zo goed zou gaan, geen betrekking hebben op het hele mkb,
maar alleen op het kleinbedrijf. Ik zei namelijk dat het bij het middenbedrijf wat anders ligt.
De heer Nijboer noemde het probleem van de lange betalingstermijnen.
Dat is inderdaad een reëel probleem. Dit probleem is echter niet makkelijk
te tackelen. Het is wettelijk geregeld dat er binnen 30 dagen betaald moet
worden. Een leverancier mag echter met zijn klant een termijn tot zestig
dagen afspreken. Zelfs een nog langere termijn is mogelijk als dat maar
uitdrukkelijk wordt benoemd en de overwegingen daarvoor bekend zijn.
Het kost wat meer werk, maar dan is zo’n lange termijn wel degelijk
mogelijk. Het is heel moeilijk om tegen het bedrijfsleven te zeggen dat dit
niet meer mag. Bedrijven concurreren niet alleen op prijs en kwaliteit
maar ook op faciliteiten en het is denkbaar dat een bedrijf zegt: ik heb
dezelfde prijs en kwaliteit als mijn collega, maar ik ben bereid om een
betalingstermijn van 60 dagen te accepteren. Een klant kan daarvan
gebruikmaken en die mogelijkheid past binnen onze manier van marktwerking.
We moeten die betalingstermijnen wel goed in de gaten houden. Dat doen
we op twee manieren. We doen dat door als overheid het goede
voorbeeld te geven. De heer Nijboer zei dat de betalingstermijn bij het
bedrijfsleven gemiddeld 41 dagen is en bij de overheid 44. Dat is niet
acceptabel! Wij hebben daaraan twee dingen gedaan. Bij de ministeries
en de rijksoverheidsorganisaties hebben wij het percentage tijdige
betalingen inmiddels ver boven de 90% weten te krijgen. De cijfers van
gemeenten en ander overheidsorganisaties gaan we publiceren. We
houden dus in de gaten hoe het bij gemeenten, waterschappen en
provincies zit. Die cijfers maken we publiek, zodat iedereen kan zien wat er
gebeurt en bijvoorbeeld gemeenteraden er eventueel voor kunnen zorgen
dat het in hun gemeente niet langer misgaat.
De andere manier waarop we dat doen, is door er met VNO-NCW en
MKB-Nederland over in gesprek te gaan. Op die manier proberen we ook
de trend te keren dat de betalingstermijnen steeds langer worden. Als
tussenweg organiseren we de ketenfinanciering. Dat wil zeggen dat als er
een langere termijn van bijvoorbeeld 60 dagen is afgesproken en de klant
geeft de zekerheid dat dit geld er dan zal zijn, kan de leverancier met die
zekerheid zijn eigen financiering beter op orde krijgen. Aan dat tussenproduct werken we op dit moment hard.
Ik ben dus nog niet tevreden met de manier waarop er met de betalingstermijnen wordt omgegaan en dit onderwerp kan de komende tijd dan
ook op mijn aandacht rekenen, ook op de manier die de heer Nijboer naar
voren bracht. Overigens moet de ACM hierbij ook haar rol spelen, want
die regels zijn er niets voor niets. De ACM is de toezichthouder en in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 013, nr. 97

28

motie-Dijkgraaf c.s. (34 000-XIII, nr. 42) spreekt de Kamer uit dat de ACM
hierbij een sterkere rol zou moeten spelen. Ik ben bezig met de uitwerking
van deze motie en daarover zal ik de Kamer binnenkort informeren.
De heer Nijboer (PvdA): Ik bedank de Minister voor zijn uitspraak dat
dergelijke betalingstermijnen onacceptabel zijn en dat er wat aan moet
worden gedaan. Het is natuurlijk de vraag hoe je dat op een effectieve
manier kunt doen. Het lijkt mij een goed idee dat VNO-NCW en
MKB-Nederland dit onderwerp bespreken op de door hen aangekondigde
top over kredietverlening. Vooral het grootbedrijf zou zich dan op een
geloofwaardige manier moeten committeren aan het uitgangspunt «we
betalen gewoon binnen 30 dagen». Ik snap best dat die wettelijke
contractvrijheid er is, want een leverancier kan natuurlijk best eens beter
bij kas zitten dan een afnemer. Het is natuurlijk geen probleem dat je dan
60 dagen afspreekt. Het probleem is dat in de wet 30 dagen staat en dat
bedrijven zich daar niet aan houden en dat er geen sancties zijn. Je mag
rente vragen en incassokosten in rekening brengen, maar daarna moet je
wel weer samen verder. Het wordt daardoor natuurlijk niet gehandhaafd,
maar ondertussen moet het mkb wel het werkkapitaal ophoesten. En dat
dat niet lukt, is het praktische probleem. De vraag is hoe we dat gaan
oplossen.
Minister Kamp: Dat is waar, maar wat de heer Nijboer zegt, is niet het
hele verhaal. Er staat 30 dagen in de wet, maar ook dat je een langere
termijn mag afspreken, namelijk 60 dagen. Je mag zelfs een nog langere
termijn afspreken als je maar aan de voorwaarden daarvoor voldoet. Op
grond van de wet komen we op dit moment dus niet verder. We moeten
wel verder komen om de redenen die de heer Nijboer aangeeft. We zullen
dat moeten doen via de weg van VNO-NCW en MKB-Nederland. Ik ben er
echt niet gerust op. De heer Nijboer heeft net als ik contacten in het
bedrijfsleven en hij bespeurt wellicht net als ik eerder de trend dat de
termijnen langer worden in plaats van korter. Het is voor mij een
belangrijk aandachtspunt en ik zal mij er de komende tijd zeker mee bezig
blijven houden.
De heer Nijboer (PvdA): Tijdens een debat als dit krijg je soms suggesties
gemaild. Over wat ik nu ga zeggen, heb ik dan ook nog geen eigen
standpunt ingenomen. Maar wat men mij nu mailt, klinkt best interessant.
Per mail wordt mij voorgesteld om de Engelse wetgeving na te volgen.
Als je daar langer dan 30 dagen wacht met betalen, moet je het bedrag als
een lening op de balans zetten. Dat is voor bedrijven buitengewoon
onaantrekkelijk en daardoor is het een interne prikkel voor bedrijven om
het zo niet te doen. Ik vraag de Minister niet om de toezegging om iets
dergelijks te doen, maar het is wel goed om na te denken over een stok
achter de deur. Daarmee borg je namelijk dat het vrijwillig gebeurt en niet
omdat men er niets aan kan doen. Ik geloof er niets van dat het aantal
contracten met een betalingstermijn van 60 dagen zo enorm is toegenomen. In de praktijk betaalt men gewoon later en daardoor zit het mkb
op de blaren. Ik probeer die ontwikkeling met de Minister te keren. Deze
suggestie zou ik dan ook zeker mee willen geven.
Minister Kamp: Ik heb gezegd dat ik er niet gerust op ben en dat ik het
een belangrijk punt vind. Verder heb ik aangegeven op welke manier ik
hiermee aan de slag ga en dat ik gemotiveerd ben om mij hiermee bezig
te blijven houden. Een suggestie als die van de heer Nijboer neem ik
graag mee.
Voorzitter. De commissie zal gemerkt hebben dat wij de kredietverlening
aan het mkb bijzonder serieus nemen. Alle mogelijkheden die wij zien om
de huidige situatie te verbeteren, benutten wij dan ook in het algemeen
belang.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 013, nr. 97

29

De heer Nijboer sprak over de financieringsdesk en de second opinion. Op
dat onderwerp ben ik al ingegaan. Ik ben ook ingegaan op de financiering
van het werkkapitaal. Het feit ligt er dat het Nederlandse kleinbedrijf vaker
om de financiering van werkkapitaal vraagt dan vergelijkbare bedrijven in
andere landen. De oorzaak daarvan is dat de positie van het Nederlandse
kleinbedrijf slechter is dan in andere landen als gevolg van de achterblijvende binnenlandse vraag. Je kunt dan wel zeggen «dat is jullie
probleem», maar dat is natuurlijk niet zo want het is een gezamenlijk
probleem. Vandaar dat wij bekijken of wij met Qredits en door de banken
met Qredits te laten samenwerken, ervoor kunnen zorgen dat er ook hier
door Qredits een tweede mogelijkheid voor het bedrijfsleven wordt
gerealiseerd.
Voorzitter. Ik meen hiermee alle punten te hebben behandeld. Als dat niet
zo is, dan hoor ik dat graag in tweede termijn.
Mevrouw Agnes Mulder (CDA): Voorzitter. Ik bedank beide Ministers
voor hun toezeggingen en de verduidelijking op de punten die ik naar
voren heb gebracht.
Het is heel erg belangrijk dat het kabinet zo snel mogelijk met zijn plannen
komt om wat te doen aan de loondoorbetaling bij ziekte. Zoals ik al zei, is
dat probleem nummer één. Onlangs is het door ING onderzocht en dat
onderzoek bevestigde dit. Natuurlijk kun je ervoor kiezen om je te
verzekeren en een meerderheid van de ondernemers doet dat ook, maar
dat laat onverlet dat er nog heel veel extra zaken overblijven voor een
bedrijf in het geval van loondoorbetaling door ziekte.
We hebben gesproken over snellere betalingen en dan met name van het
grootbedrijf aan het kleinbedrijf. We weten dat het grootbedrijf soms best
wel veel creditgelden heeft. Soms kost het bedrijven moeite om dat geld
weg te zetten en er geld over te ontvangen. Ik heb zelfs gehoord dat er in
Duitsland negatieve rente moet worden betaald als je heel veel geld wilt
wegzetten. Het is eigenlijk wel heel erg zuur voor die kleine mkb’ers dat zij
op deze manier het grootbedrijf financieren en het grootbedrijf tegelijkertijd negatieve rente krijgt op het creditgeld. Wij vragen de Minister om
dit aspect te benadrukken in de gesprekken met VNO-NCW.
Het is goed dat er in een aantal ondernemersdossiers een financieringshulp in de vorm van een app zit. Heel veel kleine bedrijven hebben
namelijk moeite om in alle regelingen de juiste regeling te vinden. Wat
grotere mkb-bedrijven hebben daarvoor vaak een adviseur in dienst, maar
met name kleinere mkb-bedrijven hebben hier vaak wat meer moeite mee.
Het is dan ook goed dat er alternatieven zijn als de kredietunies, waarvoor
collega Nijboer en ik een initiatiefwetsvoorstel hebben ingediend dat
binnenkort in de Kamer zal worden behandeld.
Ook crowdfunding is belangrijk voor mkb’ers in de brede zin. Het heeft
nog weleens het imago dat het alleen iets is voor hippe bedrijven, maar
volgens mij kan het ook werken voor de slager op de hoek. Crowdfunding
zal dus breed toegankelijk moeten worden. Het is daarom goed om te
horen dat de Minister voor 1 januari zal kijken naar de wetswijzigingen die
daarvoor eventueel nodig zijn. We roepen de Minister wel op om het
allemaal niet te zwaar te maken. Wij willen dat dergelijke vormen net als
kredietunies door kunnen groeien en daarom roepen wij de Minister op
om het een groeimodel te laten zijn, zonder al te zware regelgeving.
Ik bedank Minister Dijsselbloem voor de toezegging over de plannen van
Juncker en dan specifiek voor zijn plannen voor het mkb. Natuurlijk zal dit
in de algemene overleggen voorafgaand aan de Ecofin worden toegelicht,
maar het is goed dat hij samen met de Minister van EZ de Kamer duidelijk
zal maken welke stappen er worden gezet.
Mevrouw Aukje de Vries (VVD): Voorzitter. Ik begin met een meer
algemeen punt. We komen hier soms met voorstellen waarvan de
consequentie haast wel moet zijn dat de kredietverlening voor het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 013, nr. 97

30

bedrijfsleven duurder wordt. Ik moet eerlijk zeggen dat ik vind dat we dat
bij alle voorstellen goed in het oog moeten houden, aangezien dit nog
weleens wordt vergeten.
De Minister is druk bezig met de tijdige betaling van facturen. Ik denk dan
ook niet dat we hem hoeven aan te moedigen om dat te blijven doen.
De PVV huilt nu heel erg over de TLAC, maar een motie over het afzien
van een eenzijdige verhoging van de hefboomratio’s van de VVD heeft de
PVV niet gesteund. Ik heb dat toch maar even nagezocht. Ik zie eerlijk
gezegd dan ook een behoorlijke verschuiving in het standpunt van de PVV,
maar goed: beter laat dan nooit.
We moeten zeker niet doorslaan in de regelgeving voor crowdfunding. Dat
laat onverlet dat het goed is dat er toezicht op wordt uitgeoefend, want
dat vergroot, zoals de crowdfunders zelf ook vinden, het vertrouwen in dit
instrument. We moeten daarin zeker niet doorslaan. Ik begrijp dat de
Minister ernaar streeft om de wetgeving in ieder geval op 1 januari 2016
in te laten gaan en dat hij ons daarover in maart nader zal informeren. Ik
wil vasthouden aan die ingangsdatum, omdat het belangrijk is dat
crowdfunders de ruimte krijgen. Ik snap waarom de Minister goed naar de
ontheffing voor crowdfunders op het provisieverbod wil kijken. Ik dring er
wel op aan dat hier ruimte voor wordt geboden.
Minister Kamp gaf aan dat de BMKB openstaat voor crowdfunders, maar
dat er geen gebruik van wordt gemaakt. Dat roept bij mij de vraag op of
de voorwaarden van de BMKB bij de crowdfunders passen. Zo niet,
moeten we de BMKB dan wellicht aanpassen?
Het is goed dat Qredits naar het werkkapitaal zal kijken. Ik zou wel graag
op de hoogte worden gehouden, want ik heb begrepen dat er ook naar
garantieregelingen wordt gekeken. Zal de regering de Kamer op de
hoogte houden van de uitkomsten en de oplossingen waarvoor zij
uiteindelijk kiest?
De heer Merkies (SP): Voorzitter. Bijna alle vragen die ik heb gesteld, zijn
beantwoord, en dat is weleens anders geweest. Het was niet altijd het
antwoord waarop ik hoopte, maar het waren wel een hoop goede
antwoorden.
Eén van mijn vragen aan de heer Kamp is onbeantwoord gebleven. Al die
regelingen komen bij ons voorbij, zo ook de Garantieregeling Ondernemingsfinanciering en de BMKB, maar kan de Minister mij ook zeggen
hoeveel procent van de kredietvraag van het mkb zij eigenlijk voor hun
rekening nemen? Ik ben daar benieuwd naar, want is het nu iets marginaals of toch iets substantieels?
Minister Kamp heeft tot twee keer toe gezegd dat het enorme aantal
afwijzingen vooral betrekking heeft op het kleinbedrijf. Ik weet echter niet
of ik dat minder erg moet vinden, want dat is een kwetsbare groep. Ik
vroeg of het niet erg was dat het 45% was en daar reageerde de Minister
op met: er zit vooruitgang in, want het was 49% en het gaat naar 45%. Dat
is natuurlijk nog steeds een schrikbarend hoog percentage vergeleken met
andere landen. Ik maak mij daar echt zorgen over. Ik begrijp dat het te
maken heeft met het gegeven dat het mkb op dit moment in de
problemen zit, maar sommige zaken zijn universeel, bijvoorbeeld internet.
De internetverkopen zijn een probleem, maar dat geldt ook voor andere
landen. Nederland is op dat punt niet uniek, want in andere landen
hebben ze ook internet.
De Minister van Financiën zegt dat het te maken heeft met de manier
waarop het mkb voor de crisis was gefinancierd. Zegt hij daarmee dat het
mkb voor de crisis te veel met schulden was gefinancierd? De heer Kamp
heeft daaraan toegevoegd dat het ook te maken heeft met de voortgaande
krimp van de binnenlandse vraag. Die krimp zou groter zijn dan in andere
landen. Dat roept bij mij toch ook weer de vraag op waar dat aan ligt. Ik
verbind dat uiteraard met de kritiek van de SP op het beleid van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 013, nr. 97

31

kabinet voor de koopkracht en de binnenlandse vraag, want die is door
het beleid van het kabinet gesmoord.
Ik ben blij met alle initiatieven rondom crowdfunding; ik heb het al eerder
gezegd. Door het AFM-rapport kijk ik uit naar het wetsvoorstel en de
behandeling van de kredietunies, want we zullen niet alleen van het
bancaire kanaal uit moeten gaan, maar ook dit soort initiatieven volop de
ruimte moeten geven.
Als nabrander sluit ik mij aan bij de woorden van de heer Nijboer over de
renteverhogingen. Ik heb daar deze week zelf uitgebreid vragen over
gesteld, maar dan specifiek gericht op rentederivaten. Je ziet daar ook een
heel scala aan renteverhogingen dat het mkb van tevoren niet kon
voorzien.
De heer Nijboer (PvdA): Voorzitter. Ik bedank beide Ministers voor hun
uitgebreide beantwoording. Ik ga nog in op twee punten waaraan ik in
eerste termijn ook al aandacht heb besteed: de betaaltermijn van 30
dagen en de renteverhogingen, waarover de heer Merkies inderdaad
Kamervragen heeft gesteld.
In een Europese richtlijn is een maximumbetaaltermijn vastgesteld van 30
dagen. Daarvan mag inderdaad in afspraken worden afgeweken. Het
gemiddelde van bedrijf naar bedrijf is in Nederland echter 41 dagen en
van overheid naar bedrijven – daar is echt geen enkele reden om af te
wijken van de termijn – 44 dagen. Dat is een probleem, want het mkb is
geen bank. Ik ben tevreden dat de Minister zegt dat deze situatie niet
acceptabel is en dat hij de suggesties mee zal nemen, bijvoorbeeld de
suggestie om termijnen langer dan 30 of 40 dagen te kwalificeren als een
lening op de balans van een bedrijf. Dan zullen ze inderdaad eerder gaan
betalen. De Minister sprak over de verplichting voor overheden om de
betaaltermijnen te publiceren. In Engeland moeten grote bedrijven dat
ook doen. Dat lijkt een zinnige maatregel, zeker als er afspraken zijn
gemaakt, om de druk te verhogen.
We kunnen allemaal dit soort maatregelen verzinnen, maar ik vind het
eigenlijk de taak van het Nederlandse bedrijfsleven, vooral het grootbedrijf en het mkb, om elkaar tijdig en netjes te betalen. Daar help je elkaar
mee. Het is ook helemaal niet gek om tijdig af te rekenen als het werk
goed is gegaan. Dat moet toch gewoon lukken? Die krediettop is mooi,
want het is goed dat ze met z’n allen met de banken om de tafel gaan,
maar men zal het ook gewoon zelf moeten doen. Ik ben blij dat de
Minister bereid is om dat te bevorderen. We komen hier vast nog over te
spreken als dit alles geen resultaat oplevert.
Mijn tweede punt is de eenzijdige verhoging van de rentes. De AFM heeft
daar onderzoek naar gedaan. Ik pak er even een mailtje bij van een
ondernemer die een lening had afgesloten bij de WestlandUtrecht Bank,
een onderdeel van Nationale Nederlanden. «Wij herinneren u eraan dat
WestlandUtrecht Vastgoedfinanciering op basis van uw contract en
bijbehorende algemene voorwaarden bevoegd is de opslag periodiek aan
te passen.» Men vervolgt dan met een lijstje redenen voor een verhoging.
«De variabele opslag op de Euribor» – die rente fluctueert en is dus al
variabel – «is samengesteld uit liquiditeitskosten, risicokosten, kapitaalskosten, operationele kosten en winst. De laatste tijd zijn met name de
risicokosten en kapitaalkosten sterk toegenomen en ...» Vervolgens wordt
de variabele opslag met een derde verhoogd. De WestlandUtrecht Bank
doet dat per 1 september, terwijl de brief gedateerd is op 31 juli. De
ondernemer mag nog wel het contract ontbinden. Zoiets kan gewoon,
want het staat in de algemene voorwaarden. De AFM heeft aangegeven
dat er meer informatie over moet worden gegeven aan de ondernemers.
Ik blijf dat echt beperkt vinden. Het is goed dat de AFM hiernaar
onderzoek doet, maar de AFM heeft niet de bevoegdheid om in te grijpen.
Misschien past dat ook wel in het beeld waarom wij in de Kamer zo vaak

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 013, nr. 97

32

spreken over het bedrijfsleven en dan in het bijzonder over bijzonder
beheer, derivaten en renteopslagen.
De AFM is een consumentenautoriteit en kan toezien op praktijken die niet
deugen bij consumenten, maar niet bij het mkb. De AFM doet er wel
onderzoek naar, maar kan niet handhavend optreden. Mijn fractie is er
sowieso een voorstander van dat de AFM die bevoegdheid krijgt, ook voor
zzp’ers en het kleinbedrijf. Misschien illustreert dit wel dat het verkeerd is
dat dit nog niet mogelijk is. De Minister heeft hierover een brief en nader
onderzoek toegezegd. Dat is goed. We komen hierover zeker nog te
spreken, maar ik houd vast aan mijn stelling dat je op zulke algemene
renteverhogingen geen ondernemersplan kunt maken. Het kan gewoon
elk jaar gebeuren. Hier gebeurde het met een derde twee maanden van
tevoren. Dat kan gewoon niet zo.
De heer Tony van Dijck (PVV): Voorzitter. Ik zou de Minister willen
attenderen op grafiek nr. 2 op pagina 24 van het DNB-onderzoek. Daaruit
blijkt duidelijk dat vanaf 2014 90% van de banken aangeeft de kredietverlening te hebben beperkt om hun kapitaalpositie te versterken. De
Minister zegt dat uit het scenario-onderzoek blijkt dat het niet knelt. Het zal
wel niet knellend zijn, maar banken doen het wel. Banken verlenen minder
kredieten om hun kapitaalpositie te versterken en dus om hun balansen te
verkorten. Het gebeurde in 90% van de gevallen en in het tweede kwartaal
in 70% van de gevallen.
Tegen mevrouw De Vries zou ik willen zeggen dat ik het prima vind dat die
kapitaaleisen naar 4%, 5% of 6% gaan als het maar niet ten koste gaat van
de kredietverlening. En dat doet het dus overduidelijk wel. De Minister
heeft de Kamer toegezegd dat het niet hoeft te knellen. Dat hoeft
misschien niet, maar het knelt wel degelijk. Ik vind dat de Minister ervoor
moet waken dat dit gebeurt, want kredietverlening is cruciaal voor
economische groei in dit land. Deze eisen mogen dus niet beperkend
werken.
Het viel mij op dat de Minister van Economische Zaken zei dat kleine
kredieten tot € 250.000 meer kosten dan ze opleveren. Misschien is dat
wel de reden waarom ze met 14% zijn gedaald in de periode tussen 2010
en2012, zie het grafiekje op de volgende bladzijde. Je ziet dat de kleinere
kredieten opeens helemaal in de min schieten. Gemiddeld is die min 4%,
maar in het geval van de kleine kredieten is het 14%. Ik hoor de Minister
van Economische Zaken niet zeggen wat hij gaat doen aan de transactiekosten. Banken zitten niet te wachten op kleine kredieten, want A. er is
weinig aan te verdienen, B. het veroorzaakt een hoop koppijn, C. het is
een hoog risico en D. het kost meer dan het oplevert. De banken willen
eigenlijk helemaal geen kleine kredieten verstrekken en de vraag is hoe
we de banken kunnen prikkelen om dat toch te doen.
In eerste termijn heb ik gevraagd hoe het staat met de leningen in
bijzonder beheer. Ik heb geen van beide bewindspersonen daarover
gehoord, terwijl nog geen halfjaar geleden de kranten vol stonden met
berichten dat het bijzondere beheer bij de banken helemaal volliep. We
kregen toen heel veel klachten van ondernemers dat ze onterecht of
terecht in bijzonder beheer zaten. Is hier een afname te zien? Was het
terecht dat bedrijven toen in bijzonder beheer werden geplaatst?
Minister Dijsselbloem: Voorzitter. Mevrouw Mulder zei samengevat: het
grootbedrijf heeft geld over en het kleinbedrijf kan geen geld krijgen. Het
is interessant dat er nu ook initiatieven zijn om te komen tot fondsen
waaraan het grootbedrijf kan meedoen om risicodragend kapitaal
beschikbaar te stellen aan het mkb. Dit zijn vaak private initiatieven van
een verzekeraar of een bank, waaraan het grootbedrijf dus mee kan doen.
Volgens mij is het een belangrijk en waardevol initiatief om de onevenwichtigheid die mevrouw Mulder beschrijft tussen het grootbedrijf en het
kleinbedrijf een stukje te verminderen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 013, nr. 97

33

Mevrouw Mulder pleit ervoor om het toezichtsmodel en de regelgeving
voor crowdfunding – het geldt overigens ook voor kredietunies – zo licht
mogelijk te houden en ruimte te bieden voor een ingroeimodel. Daarmee
ben ik het eens en dat is dan ook de inzet. Natuurlijk moeten we dit doen
met behoud van de basale prudentiële eisen, want mensen moeten wel
beschermd worden en we moeten ook enigszins kunnen duiden of
mensen weten waaraan ze beginnen en welke risico’s ze nemen. Daar zien
deze eisen op. We kijken echt naar die aanpassingen.
Ik kan mevrouw De Vries bevestigen dat zij in maart een brief krijgt over
wat we concreet gaan doen en dat eventuele aanpassingen van de AMvB
en de wetgeving uiterlijk januari 2016 van kracht worden. Zoals ik al zei,
nemen we daar ook het provisieverbod in mee. We gaan nu na of een
uitzondering daarop mogelijk is.
Ik heb de vraag van mevrouw De Vries over de samenstellingsverklaring
nog niet beantwoord. Op dit moment is een goedkeurende verklaring
verplicht voor het mkb bij uitgiftes boven de 2,5 miljoen euro. Mevrouw
De Vries wil weten of deze verplichting vervangen kan worden door een
samenstellingsverklaring, afgetekend door de accountant. Dat zou beter
passen bij wat mkb-bedrijven gewend zijn. Op dit moment moet die
goedkeurende verklaring ook al door een accountant worden opgenomen.
Er moet namelijk een goedkeurende verklaring van een accountant
opgenomen worden in de prospectus. Die verplichting geldt voor
iedereen in het geval van bedragen boven de 2,5 miljoen. Ongeacht of het
een mkb-bedrijf betreft geldt die verplichting voor uitgiften van meer dan
2,5 miljoen. Dit komt voort uit de prospectusrichtlijn, waarvan Nederland
niet eenzijdig kan afwijken. Het is maximumharmonisatie en daaraan zijn
we gebonden. In het kader van de kapitaalmarktunie wordt er wel naar de
prospectusrichtlijn gekeken en Nederland zal zich daarbij inzetten voor
een versoepeling, uiteraard waar mogelijk en prudent, voor het mkb om
de financieringsmogelijkheden voor dit segment te verbeteren. Alle
mogelijkheden die de herziening van de prospectusrichtlijn biedt, gaan wij
dus maximaal benutten.
De heer Merkies vroeg of het mkb al voor de crisis veel schulden had. Het
antwoord daarop is ja. Zeker in de jaren kort voor de crisis is met name in
het kleinbedrijf de leverage, de hoeveelheid door banken gefinancierd
vreemd vermogen, zeer sterk toegenomen. Daardoor was het kleinbedrijf
kwetsbaar toen de crisis uitbrak.
De heer Nijboer sprak over de betaaltermijnen. Ik denk dat de Minister van
EZ daarover iets zal zeggen. Hij sprak verder over eenzijdige verhogingen
van de rentes. Ik zag zojuist dat op nu.nl staat: De Minister is tegen een
verbod. Dat is negatief geformuleerd. In ieder geval de kop had wat mij
betreft positief mogen zijn: De Minister gaat zeer kritisch kijken of er nu
inderdaad sprake is van een zekere willekeur, op basis van een brede
waaier aan criteria die ook heel algemeen zijn geformuleerd.
Minister Kamp: Dat wordt wel een heel lange kop!
Minister Dijsselbloem: Daar gaan we nog wat aan doen. Daar gaan we
aan sleutelen, want het moet wel pakkend zijn. Misschien is dit een idee:
De Minister neemt de willekeur onder de loep. Dat is de positieve
benadering die ik dacht gekozen te hebben bij het punt van de heer
Nijboer. Ik plaats er wel een klein sterretje bij: als je onmiddellijk gaat voor
een verbod – daar komt natuurlijk die kop vandaan – moet je oppassen dat
de mkb-kredieten niet nog duurder worden, doordat de banken onmiddellijk het risico vastzetten op een hoog niveau. Willekeur moeten we echt
tegengaan en daar hebben we de AFM voor. Daar gaan we dus naar
kijken.
De voorzitter: Een korte kop, mijnheer Nijboer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 013, nr. 97

34

De heer Nijboer (PvdA): Ik heb ervoor gepleit om de algemene
voorwaarden specifieker te maken. Ik heb helemaal geen verbod op de
variabele rente bepleit. Maar als de banken zelf niet duidelijk worden over
onderpanden en variabele rentes, dan zou een verbod weleens in zicht
kunnen komen. Ik wacht nu het onderzoek van de Minister af. Er moet wel
wat gebeuren, want ik ben al wel zover dat ik de conclusie willekeur trek.
Minister Dijsselbloem: Oké. Mijn toezegging staat.
De heer Van Dijck houdt vast aan zijn stelling dat als gevolg van de
kapitaaleisen de kredietverlening wordt afgeknepen. Mijn stelling is en
blijft echter dat die causale relatie er niet is en er zeker ook niet hoeft te
zijn. Als banken zeggen dat de balansen worden aangepast en de
kredietverlening wordt ingekrompen vanwege de kapitaaleisen, zeg ik dat
dit flauwekul is. Als twee dingen tegelijkertijd gebeuren, wil dat nog niet
zeggen dat het ene onafwendbaar voortkomt uit het andere. Ja, de
kapitaaleisen worden verscherpt, maar de banken hebben daar voldoende
financiële ruimte voor, gezien hun winstgevendheid en het tijdpad dat
voor hen is uitgestippeld om daaraan te voldoen. Men kan hieraan dus
gewoon voldoen. Als de kredietverlening wordt ingekrompen en de
balansen worden verkort en de banken zeggen dat dit de schuld is van het
overheidsbeleid, dan zeg ik tegen de heer Van Dijck: laat u niet voor het
lapje houden. Deze causaliteit bestaat niet en dat zeg ik tegen elke bankier
in elk interview waarin die causaliteit op tafel wordt gelegd. Als iemand
zegt «het is allemaal de schuld van de overheid», zeg ik: «Dat is niet waar.
Dat is onjuist. U maakt prima winsten. De winstgevendheid van de
Nederlandse bancaire sector, van de grootbanken, is prima en u kunt
daaruit reserveren. Dat is wat de DNB-studie laat zien.» Dat is hoe het zit.
De heer Tony van Dijck (PVV): De Bank Lending Survey (BLS) laat zien
dat banken de afgelopen twaalf maanden hun volume aan uitstaande
leningen hebben verkleind om aan de kapitaaleisen te voldoen. Dat zegt
90% van de banken. Die banken zeggen: wij hebben minder kredieten
verstrekt om aan die kapitaaleisen te kunnen voldoen. Natuurlijk konden
ze ook aan die kapitaaleisen voldoen door aandelen uit te geven of door
winsten in te houden, maar daar hebben ze niet voor gekozen. Ze hebben
in 90% van de gevallen gekozen om minder kredieten te verstrekken, om
hun kredietportefeuille af te bouwen. Dat zegt 90% van de banken. De
Minister kan dan wel zeggen «er is geen causaal verband en het hoeft
niet», maar als banken daarvoor kiezen, is het een gegeven dat er minder
kredieten op de balansen zullen staan. Dat is toch logisch? Het hoeft niet,
maar ze doen het wel.
Minister Dijsselbloem: Ik houd de heer Van Dijck toch maar de
mogelijkheid voor – hij mag zelf beoordelen of het zo is – dat banken dit
misschien wel bij herhaling zeggen, omdat men die strengere kapitaaleisen niet wil. En ja, in een tijd van crisis waarin banken zich moeten
versterken, gaan de balansen er anders uitzien. En ja, balansen worden
verkort, maar op sommige punten is dat ook nodig. Een dwingende
noodzaak is er echter niet. Dat dit voort zou komen uit de strengere
kapitaaleisen, is niet juist. De heer Van Dijck moet zich op dat punt niet
voor het lapje laten houden. Het is feitelijk onjuist.
De grafiek waarnaar de heer Van Dijck verwees, betreft het versterken van
de kapitaalpositie versus kapitaal ophalen. Er zijn dus gewoon mogelijkheden om kapitaal op te halen. Er zijn mogelijkheden om de balans te
herstructureren door onderdelen te verkopen. Ook dat is volop gebeurd.
De verschillende veranderingen in de balansen komen dus niet alleen
voort uit verkrapping van de kredietverlening, zoals de heer Van Dijck
blijkbaar uit de grafiek concludeert. Er gebeurt heel veel: herstructurering
van bedrijven, afstoten van bedrijfsonderdelen, afstoten van activa, het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 013, nr. 97

35

aantrekken van kapitaal et cetera. Balansen veranderen in deze jaren
inderdaad volop.
De heer Tony van Dijck (PVV): Een klein dingetje. Om de banken niet het
excuus te gunnen dat het versterken van de kapitaaleisen ten koste gaat
van de kredietverlening vraag ik de Minister of hij bereid is om een verbod
op dividenduitkering in te stellen, zolang niet aan de kapitaaleisen wordt
voldaan. Volgens mij kan de Nederlandsche Bank dat doen. Het kan
natuurlijk niet zo zijn dat er dividend wordt uitgekeerd door een bank die
niet voldoet aan de kapitaaleisen en zijn balans verkort. Ik zou graag zien
dat in ieder geval die keuze wordt afgesneden.
Minister Dijsselbloem: Dat gebeurt al, want om te voldoen aan de
kapitaaleisen wordt er minder dividend uitgekeerd dan onder normale
omstandigheden. Winsten worden dus al toegevoegd aan het eigen
vermogen. Verder heeft de ECB zojuist een brief gestuurd naar de banken
waarin zij de banken vraagt om zeer terughoudend te zijn met de
uitbetaling van dividend. De ECB heeft dat gedaan in het licht van de
noodzaak dat de kapitaalpositie van de banken wordt versterkt. De ECB
heeft dat nog niet dwingend en gekwantificeerd opgelegd, maar als dat
nodig is, is het aan de ECB om dat te doen. De ECB heeft in ieder geval
een duidelijk signaal afgegeven. Vervolgens kan de ECB daar per bank op
ageren als die brief wordt genegeerd. Het staat dus echt op de agenda van
de ECB.
Minister Kamp: Voorzitter. Mevrouw De Vries vroeg naar de voorwaarden
waaronder crowdfunders kunnen meedoen aan de BMKB, de garantieregeling voor kredieten tot 3 miljoen euro. Het is in ons belang dat we
daaraan eisen stellen. De Staat staat garant voor deze kredieten en wij
willen daarom dat de partij die ons vraagt om garant te staan, goed kijkt
naar de aanvraag van degene die het krediet wil hebben. Er moet een
goede afweging zijn gemaakt en de aanvrager moet bovendien in staat
zijn om het krediet goed te beheren. De eisen die wij stellen aan degenen
die gebruik willen maken van de BMKB, vind ik belangrijk en die moeten
wat mij betreft daarom ook gelden voor crowdfunders.
De heer Merkies vroeg hoeveel procent van de kredietverleners gebruikmaakt van de BMKB. Die cijfers zijn nog niet zo makkelijk op te lepelen,
maar aan de hand van de uitstaande garanties en de totale kredietverlening kunnen we wel een inschatting geven: in de orde van grootte van
19% à 20%.
De heer Merkies zei dat in heel Europa speelt dat door veranderingen in
de markt koopkracht afvloeit naar webwinkels. Het gebruik van internet,
ook in commerciële toepassingen, is in Nederland het grootst. Wij hebben
het beste en het snelste internet. Wij hebben ook de beste verbindingen
met andere delen van de wereld. Vergeleken met andere landen zijn wij
verder en dat betekent dat het bij ons behoorlijk toeslaat.
De heer Merkies vroeg hoe de sterke daling van de binnenlandse vraag te
verklaren is. Ik kan een verhaal houden over de crisissen die we hebben
doorgemaakt, maar daarbij komt natuurlijk ook het feit dat zowel
overheden als banken en burgers hun financiële positie hebben
gesaneerd. Wij hebben dat gedaan door bezuinigingen, belastingverhogingen en lastenverhogingen. De banken hebben dat gedaan door allerlei
maatregelen te nemen. De burgers zelf hebben dat gedaan door leningen
af te lossen en te sparen in plaats van uit te geven. Dat geheel aan
factoren heeft tot die daling van de binnenlandse vraag geleid. Het heeft
er ook toe geleid dat onze positie op dit moment behoorlijk verbetert. Het
is te hopen dat een aantal landen in het zuiden van Europa die maatregelen ook nog gaat nemen. Dat is noodzakelijk, want in het belang van
heel Europa.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 013, nr. 97

36

Hoeveel procent van de bedrijven valt inmiddels onder het bijzonder
beheer van de banken? Hoeveel procent van de bedrijven/kredieten? Dat
is de afgelopen jaren snel opgelopen naar op dit moment 6% van het
midden- en kleinbedrijf.
De heer Nijboer is opnieuw ingegaan op de betaaltermijnen. Er bestaat
echter geen verschil van inzicht tussen de heer Nijboer en mij. Ik moet
daarmee aan de gang en hij zal controleren hoe ik dat doe.
De heer Van Dijck vroeg wat ik aan de kosten ga doen. Hij zegt: die kleine
leningen zijn kennelijk niet zo interessant en hoe gaat de Minister die wel
interessant maken? Ik hoef daar niet van alles aan te doen, omdat banken
net zo min als wij achterlijk zijn. Die snappen heel goed dat je nu in kleine
bedrijven moet investeren als je later de groeiers, de grote bedrijven als
klant wilt hebben. Een deel van de kleine bedrijven groeit immers door tot
grote bedrijven. Ik ben acht jaar wethouder geweest en in het stadje waar
ik dat was, had ik een paar heel goede kennissen die een zaak overnamen
van hun ouders. De ene heeft een kapperszaak overgenomen. Hij heeft er
nu 43! De andere heeft een schoenenzaak overgenomen en hij heeft er nu
54. De banken die destijds die kleine bedrijfjes krediet hebben gegeven,
kunnen nu aan die grote bedrijven kredieten verlenen. Banken weten
natuurlijk heel goed dat de groeiers zich onder al die kleine bedrijven
bevinden.
Wij werken verder aan de invoering van standard business reporting. Op
die manier worden de gegevens van kleine bedrijven die van belang zijn
voor de kredietverlening, gemakkelijk toegankelijk. Qredits is verder echt
hét vangnet voor kleine kredieten die worden afgewezen.
De voorzitter: Hiermee zijn we aan het einde gekomen van dit algemeen
overleg. Ik bedank de mensen op de publieke tribune voor hun belangstelling en de Kamerleden en de bewindspersonen en hun ambtenaren
voor hun aanwezigheid.
Sluiting 12.47 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 013, nr. 97

37