Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

21 501-30

Raad voor Concurrentievermogen

Nr. 296

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN,
LANDBOUW EN INNOVATIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 27 september 2012
Hierbij bied ik u, mede namens de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap, de geannoteerde agenda aan voor de Raad voor
Concurrentievermogen van 10 en 11 oktober 2012. De Raad zal bestaan uit
een deel over interne markt en industrie, en een onderzoeksdeel.
Tijdens het deel over interne markt en industrie zal de Raad naar
verwachting conclusies aannemen over sleuteltechnologieën en het
Europese Innovatiepartnerschap (EIP) inzake grondstoffen. De Raad zal
van gedachten wisselen over de nog te verschijnen mededeling over het
Europees industriebeleid inclusief de mededeling voor het duurzame
concurrentievermogen van de bouwsector en de, eveneens nog te
verschijnen, mededeling over de culturele en creatieve sector. De Raad zal
tevens van gedachten wisselen over de voortgang van de onderhandelingen over de voorstellen binnen de Akte voor de interne markt (SMA I).
Tot slot streeft de Raad ernaar een resolutie aan te nemen over de
Europese Consumentenagenda.
Tijdens het onderzoeksdeel streeft de Raad naar een gedeeltelijk gemeenschappelijke benadering over de gewijzigde verordening voor het
Europees Instituut voor Innovatie en Technologie (EIT). Daarnaast zal het
voorzitterschap een gedeeltelijke algemene benadering proberen te
bereiken over de verordening met de regels voor deelname voor Horizon
2020, het nieuwe kaderprogramma voor onderzoek en innovatie voor de
periode 2014–2020.
De Europese Commissie zal vervolgens een presentatie geven over twee
mededelingen. Hierbij gaat het om een mededeling over de ontwikkeling
van de Europese onderzoeksruimte en een mededeling over verbeterde
toegang tot wetenschappelijke informatie. De Raad zal een eerste
gedachtewisseling hebben over deze onderwerpen.
Onder het punt diversen zal de Commissie de Raad informeren over de
mededeling inzake internationale samenwerking op het terrein van
onderzoek en innovatie, de mededeling over het concurrentievermogen

kst-21501-30-296
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-30, nr. 296

1

van de culturele en creatieve sector, de mededeling over het industriebeleid, de uitkomsten van de bijeenkomst over de toekomst van de
Europese staalindustrie en de tweede reeks prioriteiten van de Interne
Markt Akte (SMA II).
Het voorzitterschap zal de Raad informeren over het twaalfde Europese
Toerisme Forum. De Duitse delegatie zal tot slot de Raad informeren over
de mededeling over staatssteun voor films en andere audiovisuele
werken.
Tijdens de lunch van het interne markt en industriedeel zal er gesproken
worden over de werkmethoden van de RvC. Het lunchonderwerp tijdens
het onderzoeksdeel is onderzoeksinfrastructuren in Europa.
De minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie,
M. J. M. Verhagen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-30, nr. 296

2

INTERNE MARKT EN INDUSTRIE
Europees industriebeleid
Gedachtewisseling
De Raad zal van gedachten wisselen over het Europees industriebeleid. De
Commissie zal hierbij een presentatie geven over de mededeling over het
Europese industriebeleid, de mededeling over de bouwsector en de
mededeling over de creatieve industrie. Zowel de mededeling over het
Europese industriebeleid als de mededeling over de creatieve industrie
zijn op het moment van schrijven nog niet verschenen. Een gedetailleerde
reactie op de mededeling over de bouwsector zal afzonderlijk aan uw
Kamer worden toegestuurd in de vorm van een BNC-fiche.
De nog te verschijnen mededeling over het Europees industrie zal een
vervolg zijn op het vlaggenschipinitiatief industrie. Dit is één van de zeven
vlaggenschepen die de Commissie heeft gepresenteerd in het kader van
de Europese strategie voor duurzame groei en banen, Europa 2020. Deze
mededeling is in 2010 verschenen. In deze mededeling werd beleid op
Europees niveau gericht op het bevorderen van het ontstaan en de groei
van het MKB, door maatregelen op het terrein van het verbeteren van het
ondernemingsklimaat en ondersteuning van een sterke en duurzame, op
wereldschaal concurrerende industriële basis in Europa, o.a. via vermindering van regeldruk en administratieve lasten, toegang tot financiering,
versterking van de interne markt, profiteren van globalisering en
investeren in innovatie en efficiënter gebruik van hulpbronnen. Naast deze
algemene mededeling heeft de Commissie nog diverse mededelingen
over specifieke sectoren aangekondigd. Dit betreft onder andere de nu
eveneens geagendeerde mededeling over de bouwsector en over de
culturele en creatieve sector.
De mededeling van de Commissie over de bouwsector bevat een analyse
van de bouwmarkt en een beschrijving van de uitdagingen, gevolgd door
een strategie met voornemens van de Commissie en verzoeken aan de
lidstaten. De Commissie maakt hierbij een onderscheid tussen conjuncturele ontwikkelingen en structurele problemen. Ook maakt de Commissie
onderscheid tussen korte termijn doelstellingen en lange termijn
doelstellingen. De Commissie benoemt in de mededeling vijf doelstellingen, namelijk: a) het stimuleren van gunstige investeringsvoorwaarden,
b) het verbeteren van het menselijk kapitaal in de bouwsector, c) het
efficiënter gebruik van natuurlijke hulpbronnen en verbetering milieuprestaties, d) een versterking van de interne markt voor de bouwnijverheid en
e) het bevorderen van de mondiale concurrentiepositie. De Commissie
richt zich daarbij onder andere op financieringsinstrumenten ter ondersteuning van energie-efficiëntie in gebouwen, fiscale instrumenten en
kredietmechanismen voor renovatieprojecten in relatie tot duurzaamheidsdoelen, scholing en opleiding alsmede het oppakken van nieuwe
kennis en technologieën. Ook wijst de Commissie op het belang van het
terugdringen van administratieve lasten en het zoeken naar oplossingen
voor mogelijke belemmeringen in wet- en regelgeving
Ook de mededeling over de culturele en creatieve industrie is nog niet
verschenen. Deze mededeling vormt het vervolg op het Groenboek over
het potentieel van de culturele en creatieve industrie in Europa dat in 2010
is gepubliceerd. In het groenboek wordt ingegaan op het vermogen van
deze sector om banen te creëren en bij te dragen aan economische groei
op basis van de Europese culturele diversiteit en creatieve antwoorden te
helpen vinden op maatschappelijke uitdagingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-30, nr. 296

3

Nederland acht het versterken van het concurrentievermogen van de
industrie allereerst aan de bedrijven zelf. De overheid kan faciliterend
optreden indien het bedrijfsleven wordt belemmerd in ondernemen,
innoveren en investeren. Dit is in met name een verantwoordelijkheid van
de lidstaten bijvoorbeeld waar het gaat om fiscale maatregelen en
onderwijs en opleiding. De inzet van het Kabinet op het topsectorenbeleid
geeft hier in Nederland invulling aan. De Europese Unie zou zich met
name moeten richten op het versterken van de interne markt, het
terugdringen van administratieve lasten, het verbeteren van de toegang
tot financiering voor bedrijven, het stimuleren van onderzoek en innovatie
en open markten. Nederland acht het daarbij van belang dat industrie
breder wordt gezien dan alleen maakindustrie. De dienstensector is een
belangrijke sector in de Europese Unie en is steeds meer verweven met
de maakindustrie.
Eventuele activiteiten voor specifieke sectoren, zoals de bouwsector en de
culturele en creatieve industrie, zouden zich met name op deze Europese
randvoorwaarden moeten blijven richten. Om het concurrentievermogen
van de Nederlandse bouwsector te versterken heeft het Kabinetbegin 2012
een Bouwteam ingesteld, bestaande uit vertegenwoordigers van het
bedrijfsleven, de kennisinfrastructuur en de overheid. Dit Bouwteam heeft
onlangs een gedeelde investerings- en innovatieagenda opgesteld met
acties die publieke en private partijen gezamenlijk gaan uitvoeren opdat
de bouwsector dynamischer, innovatiever en vraaggerichter uit de crisis
komt en opdat de toekomstige bouwopgave wordt uitgevoerd door een
efficiënt en effectief opererende sector. De doelstellingen zoals door de
Commissie geformuleerd laten duidelijke parallellen zien met de
actieagenda van het Bouwteam. In een brief aan uw Kamer van 28 juni
2012 heeft het Kabinet gereageerd op de voorstellen van het Bouwteam
(TK 32 847, nr. 25).
De creatieve industrie is een van de negen topsectoren in het Nederlandse
bedrijvenbeleid. Met disciplines zoals architectuur, mode, gaming, media
& ICT en ontwerp draagt de creatieve industrie substantieel bij aan de
concurrentiekracht van Nederland. Door kennis, creativiteit en ondernemerschap met elkaar te verbinden wil de topsector bereiken dat
Nederland in 2020 de meest creatieve economie van Europa is. Ook zet de
sector in op betere benutting van de innovatiekracht en flexibiliteit van de
creatieve industrie door cross-overs met andere topsectoren, bijvoorbeeld
door inzet van serious gaming bij het aanleren van een gezondere leefstijl
en design dat bijdraagt aan marketing van high tech uitvindingen.
In de Nederlandse reactie op het groenboek heeft Nederland aangegeven
geen voorstander te zijn van acties op Europees niveau, die leiden tot een
communautisering van het beleidsterrein cultuur (TK 32 744, nr. 1).
Aangezien de bedrijven in de culturele en creatieve industrie vaak klein
zijn en in netwerken opereren is op Europees niveau specifieke aandacht
nodig op het gebied van financiering en overheidsbestedingen. De
ontwikkeling van de digitale interne markt en bescherming van intellectueel eigendom zijn eveneens aandachtspunten van die van bijzonder
belang zijn voor de creatieve sector.
Sleuteltechnologieën en Europees Innovatiepartnerschap (EIP)
grondstoffen
Raadsconclusies
De Raad is, onder het agendapunt over het Europees industriebeleid,
voornemens conclusies aan te nemen over zowel sleuteltechnologieën,
Key Enabling Technologies (KET’s) als het Europese Innovatie Partner-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-30, nr. 296

4

schap (EIP) grondstoffen. Het gaat hierbij om twee mededelingen waarvan
de conclusies gezamenlijk in één set worden gepresenteerd. Uw Kamer is
onlangs geïnformeerd over de mededeling sleuteltechnologieën en de
mededeling EIP grondstoffen door twee BNC-fiche’s (TK 22 112, nr. 1454
en nr. 1391).
De mededeling sleuteltechnologieën omvat in grote lijnen een allesomvattende strategie om sleuteltechnologieën te gebruiken ter optimalisering
van het kennispotentieel van de EU in concurrerende markten en het
versterken van de banengroei in Europa. Hiertoe roept de Commissie de
lidstaten, de ondernemingen en de belangrijkste belanghebbenden op tot
het vormen van partnerschappen om inzet van sleuteltechnologieën in de
EU mogelijk te maken en te versnellen.
De mededeling over het EIP grondstoffen gaat over het stroomlijnen van
het bestaande Europese onderzoek- en innovatiebeleid. De doelstelling
van het EIP is tweeledig: het aanpakken van maatschappelijke uitdagingen
en het versterken van Europese concurrentiekracht. Het gemeenschappelijke doel van het innovatiepartnerschap inzake grondstoffen is Europa
uiterlijk in 2020 aanzienlijk minder afhankelijk te maken van de invoer van
grondstoffen. Daartoe zullen versneld innovaties worden geïntroduceerd
die een veilige en duurzame aanvoer van zowel primaire als secundaire
grondstoffen waarborgen en de verspilling van belangrijke grondstoffen
in alle stadia van hun levenscyclus voorkomen.
In haar conceptconclusies over sleuteltechnologieën verwelkomt de Raad
de mededeling van de Commissie en de strategie om Europa te
versterken door bevordering van de concurrentiekracht van bedrijven en
tegelijkertijd het aanpakken van de maatschappelijke uitdagingen. Ook
geeft de Raad in haar conceptconclusies goedkeuring aan het starten van
het EIP. De Raad verzoekt de Commissie daarbij om een stuurgroep samen
te stellen die samen met de Commissie het Strategische Implementatieplan van het EIP grondstoffen zal ontwikkelen.
Nederland onderschrijft de urgentie en het voornemen van de Commissie
om sleuteltechnologieën te versterken in Europa ten behoeve van de
concurrentiepositie en het aanpakken van de maatschappelijke uitdagingen. Nederland heeft een vooraanstaande positie op het gebied van
«sleuteltechnologieën door de aanwezigheid van sterke spelers op dit
terrein. De ambities van de Commissie sluiten goed aan bij het topsectorenbeleid.
Nederland is positief over het EIP en het aanpakken van maatschappelijke
uitdagingen en het versterken van Europese concurrentiekracht door
dergelijke partnerschappen. Het EIP grondstoffen heeft betrekking op
onderwerpen die voor het Nederlandse onderzoeks- en innovatiebeleid en
specifiek ook voor de Nederlandse (top)sectoren interessant zijn en
perspectief bieden.
Akte voor de interne markt
Gedachtewisseling
De Raad zal van gedachten wisselen over de voortgang van de onderhandelingen over de voorstellen van de Akte voor de interne markt, de
zogenaamde Single Market Act I, van april 2011.
De Single Market Act is een actieprogramma om de interne markt te
versterken. Hierin werden twaalf wetgevingsinitiatieven aangekondigd,
die inmiddels allen zijn gepubliceerd. Van deze voorstellen is er één al
aangenomen door Raad en Europees Parlement (Verordening standaardisatie), zijn er negen in onderhandeling en is er één recent gepubliceerd

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-30, nr. 296

5

door de Commissie (voorstel voor elektronische identificatie). Mede op
basis van de door uw Kamer ingediende «gele kaart,» heeft de Europese
Commissie besloten het voorstel inzake het stakingsrecht (c.q. de
verhouding tussen het recht op collectieve actie en de vrijheid van
vestiging en vrij verkeer van diensten) – de zogenaamde
Monti II-verordening – in te trekken.
Van de voorstellen die momenteel in onderhandeling zijn geldt dat de
meeste daarvan in een vergevorderd stadium zijn, onder andere het
aanbestedingspakket, alternatieve en online geschillenbeslechting,
jaarrekeningenrecht en het paspoort voor risicokapitaalfondsen. De
verwachting is dat over deze voorstellen voor het eind van het jaar, of in
het begin van 2013 een akkoord bereikt kan worden. Er wordt ingezet om
deze voorstellen in eerste lezing te kunnen aannemen. Voor het unitaire
octrooi is tijdens de Europese Raad van juni een akkoord bereikt tussen de
lidstaten. Dit pakket wordt op dit moment bestudeerd door het Europees
Parlement.
Nederland hecht sterk aan spoedige afronding van de voorstellen binnen
de Single Market I, met name die voorstellen die bijdragen aan groei.
Nederland zal zich ervoor inzetten dat de onderhandelingen over de
voorstellen beroepskwalificaties en elektronische identificatie voor de
zomer van 2013 afgerond zullen worden. Nederland hoopt voorts op een
spoedige afronding van de onderhandelingen omtrent de aanbestedingsrichtlijnen. Nederland is een groot voorstander van een spoedige
totstandkoming van het unitair octrooi en het octrooigerecht.
Juist nu is een doorbraak essentieel voor de versterking van het Europese
economische groeivermogen. Ten aanzien van het voorstel inzake
stakingsrecht is Nederland verheugd dat de Commissie de signalen van
de nationale parlementen serieus heeft genomen.
In oktober zal de Commissie naar verwachting het tweede actieprogramma publiceren om de interne markt verder te ontwikkelen (de Single
Market Act II). Uw Kamer is onlangs geïnformeerd over de Nederlandse
prioriteiten ten aanzien van deze Single Market Act II (Kamerstuk
21 501-33, nr. 386).
Een Europese consumentenagenda – Vertrouwen en groei
stimuleren
Resolutie
De Raad zal een resolutie aannemen over de mededeling van de
Commissie over een Europese consumentenagenda. De Commissie heeft
de mededeling op 22 mei 2012 gepresenteerd (Kamerstuk 22 112, nr. 1434
BNC 1).
De Europese consumentenagenda beoogt de positie van de consument
op de Europese interne markt te verstevigen. De agenda bevat acht
specifieke doelstellingen:
1. verbetering van het regelgevingskader voor de veiligheid van
producten en diensten en verbetering van het kader voor markttoezicht;
2. verhoging van de veiligheid in de voedselketen;
3. consumenten en handelaars beter voorlichten en bewustmaken over
hun rechten en belangen;
4. de kennis en capaciteit van consumenten opbouwen zodat zij
effectiever aan de markt deelnemen;
5. een doeltreffende handhaving van de consumentenwetgeving met de
nadruk op de belangrijkste sectoren;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-30, nr. 296

6

6. consumenten efficiënte oplossingen voor geschillen bieden;
7. het consumentenrecht aanpassen aan het digitale tijdperk, duurzame
groei bevorderen en de belangen van consumenten in belangrijke
sectoren behartigen
8. de consument stimuleren om meer gebruik te maken van het online
aanbod van goederen en diensten.
Op alle acht doelstellingen kondigt de Commissie voorstellen aan. Deze
voorstellen bestaan uit een mix van aanpassing van regelgeving,
voorlichtings- en bewustwordingscampagnes en het uitbrengen van
richtsnoeren ter verduidelijking van de toepassing van bestaande
regelgeving. De agenda zelf behelst geen inhoudelijke voorstellen. Deze
voorstellen zullen in separate trajecten worden gepubliceerd en zullen
worden onderworpen aan een effectbeoordeling.
Met de resolutie beoogt de Raad de visie van de Commissie voor het
consumentenbeleid in de komende jaren te onderschrijven. In het
bijzonder schaart de Raad zich achter de doelstelling van de Commissie,
zoals beschreven in de Mededeling over de consumentenagenda, om te
komen tot een alomvattende aanpak van consumentenbelangen, gericht
op het creëren van een veilige interne markt zonder grenzen voor
consumenten en bedrijven met een level playing field voor consumenten
in alle lidstaten, on- en offline. Met deze resolutie geeft de Raad zijn steun
aan de aanpak van de Commissie.
Nederland ondersteunt de Commissie in haar doelstelling om het
functioneren van de interne markt voor consumenten en ondernemers te
verbeteren door het bevorderen van grensoverschrijdende koop en
verkoop en erkent dat er voor deze verbetering in beginsel optreden op
Europees niveau gewenst is. Daarbij is van belang dat een goede
afweging wordt gemaakt tussen een hoog niveau van consumentenbescherming en zo laag mogelijke (administratieve) lasten voor het
bedrijfsleven om aan de regelgeving te voldoen. Nederland is daarom
positief over de inzet van de Commissie en de doelstellingen die zij
formuleert in het kader van de agenda. De consumentenagenda bevat
geen inhoudelijke voorstellen. Om die reden behelst de resolutie geen
oordeel over de (toekomstige) inhoudelijke invulling van de agenda.
Nederland zal, wanneer de Commissie de inhoudelijke voorstellen
presenteert, de voorgestelde maatregelen grondig bestuderen en
beoordelen op hun merites. De voorliggende resolutie stemt overeen met
het Nederlandse positieve oordeel over de consumentenagenda. Daarmee
kan Nederland instemmen met de resolutie.
ONDERZOEK
Europees Instituut voor Innovatie en Technologie (EIT)
Gedeeltelijke gemeenschappelijke benadering
De Raad zal naar verwachting een gedeeltelijke gemeenschappelijke
benadering overeenkomen over de gewijzigde Verordening voor het
Europees Instituut voor Innovatie en Technologie (EIT). Deze gedeeltelijke
gemeenschappelijke benadering zal zich richten op de gehele Verordening, met uitzondering van de financiële bepalingen. Uw kamer is over
dit voorstel geïnformeerd middels een BNC-fiche (TK 22 112, nr. 1322).
Het algemene doel van het EIT is het bijdragen aan Horizon2020 door de
drie elementen van de kennisdriehoek – onderwijs, onderzoek en
innovatie – met elkaar te verbinden. Het EIT is gevestigd in Boedapest en
is geen eigenstandig instituut, maar krijgt gestalte via de oprichting van
Knowledge and Innovation Communities (KIC’s). Het EIT bestaat op dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-30, nr. 296

7

moment uit drie KIC’s op de thema’s energie, klimaat en ICT. De KIC’s
richten zich met name op onderwijs, ondernemerschap en kennisvalorisatie. Het EIT Hehet
Nederlandse partijen zijn sterk vertegenwoordigd in de huidige drie KIC’s
doordat er co-locaties in Nederland zijn opgezet.
De wijzigingen in de sinds 2008 bestaande EIT-Verordening zijn voornamelijk het gevolg van het overhevelen van de deelnameregels naar de
uniforme set deelnameregels die voor Horizon2020 gecreëerd wordt.
Daarnaast wordt het belang van synergie met andere EU-instrumenten
meer benadrukt en wordt een monitoringssysteem opgezet voor het
beoordelen van de resultaten van het EIT.
Ook wordt de Raad van Bestuur teruggebracht van 22 naar 15 leden, met
een termijn van vier in plaats van zes jaar. Voor de toekomstige
vormgeving van het EIT – de timing, het aantal en de thematische richting
van nieuwe KIC’s – wordt in de Verordening verwezen naar de Strategische Innovatie Agenda van het EIT. Deze zal door de Commissie aan de
Raad worden voorgelegd waarna deze zich erover zal uitspreken.
Nederland onderschrijft de belangrijke rol die het EIT speelt in het
stimuleren van de Europese samenwerking binnen de kennisdriehoek van
onderwijs, onderzoek en innovatie. Nederland vindt synergie tussen de
verschillende Europese initiatieven, ook het EIT, van groot belang,
vanwege de mogelijkheden van onderlinge versterking en het voorkomen
van fragmentatie en duplicatie. Het voorgestelde monitoringsproces is
van belang om de resultaten van het EIT zichtbaar te kunnen maken. De
voorliggende gedeeltelijke gemeenschappelijke benadering sluit aan bij
de wensen van Nederland. Nederland vindt ook met betrekking tot het EIT
een reductie van administratieve lasten van belang, omdat de KIC’s
daarbij sterk gebaat zullen zijn en de beste partners kunnen aantrekken.
Nederland steunt de creatie van een uniforme set van regels voor
Horizon2020 en het daarmee ook van toepassing zijn van deze regels op
het EIT. Dit reduceert de administratieve lasten van betrokken partijen.
Hoewel deze gedeeltelijke gemeenschappelijke benadering niet gaat over
financiële bepalingen, stelt Nederland nog steeds voorop dat besprekingen hierover niet vooruit mogen lopen op de integrale besluitvorming
betreffende het MFK. Wat het kabinet betreft zijn in Horizon 2020 extra
investeringen nodig voor onder meer grensoverschrijdende publiekprivate en publiekpublieke samenwerking op thema’s met grote
maatschappelijke en/of economische impact, maar de eerder voorgestelde
groei van het budget voor het EIT is zeer fors. Omdat het EIT door zijn
korte bestaan nog onvoldoende zijn meerwaarde heeft kunnen bewijzen
staat Nederland op dit moment terughoudend tegenover het fors
uitbreiden van het budget en volgt het de verdere uitrol van het EIT
kritisch.
Regels voor deelname Horizon 2020
Gedeeltelijke gemeenschappelijke benadering
De Raad zal een gedeeltelijke gemeenschappelijke benadering proberen te
bereiken over de verordening met betrekking tot de regels voor deelname
aan Horizon 2020.
Horizon 2020, het nieuwe kaderprogramma voor onderzoek en innovatie
voor de periode 2014–2020, bestaat uit de onderdelen: Algemene
verordening, Regels voor deelname en het Specifiek programma. Eerder
heeft de Raad al een akkoord bereikt over de algemene verordening met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-30, nr. 296

8

de globale inhoud en de opbouw van het programma. De regels voor
deelname gaan over de juridische, financiële en technische aspecten van
Horizon 2020.
Deze bevatten onder andere de eisen waaraan een onderzoeksconsortium
moet voldoen, de manier waarop moet worden omgegaan met intellectueel eigendom dat voortkomt uit het onderzoek, en de manier waarop in
het nieuwe programma berekend wordt welk type deelnemer welke
kosten vergoed krijgt. In het voorstel van de Commissie wordt één set met
regels voorgesteld voor het hele kaderprogramma en daaraan gelieerde
initiatieven, wat een aanzienlijke vereenvoudiging is ten opzichte van het
huidige systeem.
Nederland kan de tekst van de Regels voor deelname, zoals die nu
voorligt, op veel punten steunen. Het gaat hier bijvoorbeeld om het
behoud van het excellentie-criterium bij de selectie van projecten. De
belangrijkste discussiepunten die in de Raad nog aan de orde komen zijn
1) de wijze waarop deelnemende organisaties de indirecte kosten die met
deelname gepaard gaan kunnen declareren en 2) de wens bij voornamelijk Centraal- en Oost-Europese lidstaten om het programma te gaan
gebruiken om de verschillen in salarissen tussen onderzoekers in
verschillende lidstaten van de Unie te verkleinen.
In het huidige Zevende Kaderprogramma (KP7) voor onderzoek en
technologische ontwikkeling wordt de vergoeding berekend op basis van
directe kosten (waaronder personeelskosten) en indirecte kosten
(waaronder ICT en labfaciliteiten). Voor het berekenen van deze laatste
categorie mag door deelnemers gekozen worden voor een zogenaamde
flat rate. In dat geval wordt het subsidiebedrag berekend door een
vastgesteld percentage bij de directe kosten op te tellen. Daarnaast wordt
in KP7 de optie geboden om de kosten te berekenen op basis van de
zogenaamde integrale kostprijsmethode (full cost). Hierbij worden zowel
de directe als indirecte kosten gedetailleerd berekend en opgeteld voor
het verkrijgen van het subsidiebedrag, waarbij wel voldaan moet worden
aan door de Commissie gestelde voorwaarden voor transparantie. Deze
optie wordt met name gebruikt door deelnemers die een transparante
boekhouding hebben en waarvan de indirecte kosten hoger zijn dan het
vaste percentage (de flat rate) dat door de Commissie is vastgesteld. In
het voorstel van de Commissie voor Horizon 2020 is deze keuzemogelijkheid geschrapt. De Commissie wil, in het kader van vereenvoudiging,
de subsidie alleen nog berekenen op basis van directe kosten en een flat
rate hiervan voor de indirecte kosten. Het schrappen van deze keuzemogelijkheid zal financiële gevolgen hebben voor organisaties met een
transparante boekhouding en een relatief hoge indirecte kosten, doordat
zij veel gebruik maken van geavanceerde apparatuur. Het gaat hierbij
bijvoorbeeld om TNO, technische en bèta-universiteiten en hightechbedrijven met een R&D-afdeling. Verder doet deze inzet van de Commissie
het de pogingen meer transparantie te introduceren teniet. Dit wordt door
de Commissie verdedigd door te wijzen op de noodzaak de regels te
vereenvoudigen. Op dit punt bestaat verdeeldheid onder de verschillende
lidstaten.
Daarnaast valt in het Commissievoorstel voor Horizon 2020 de extra
vergoeding weg voor deelnemers die als coördinator van een project
optreden.
Het tweede discussiepunt is het harmoniseren van de salarissen van
onderzoekers in de verschillende lidstaten. Dit is met name een wens van
Centraal- en Oost-Europese lidstaten die vinden dat organisaties in hun
landen te weinig profijt hebben van de Europese middelen ter bevordering van onderzoek en innovatie. Zij willen dit bereiken door de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-30, nr. 296

9

vergoedingen in Horizon 2020 bij te laten dragen aan het opheffen van de
nu nog grote verschillen in onderzoekssalarissen tussen de lidstaten. Deze
verschillen zouden de grensoverschrijdende samenwerking in de weg
staan.
Het uitgangspunt van Nederland is dat maatregelen in Horizon 2020 niet
ten koste mogen gaan van de positie van Nederlandse deelnemers in
Horizon 2020. Nederland is dan ook van mening, samen met onder andere
Noordwest-Europese lidstaten, dat full cost weer als optie terug moet
komen in Horizon 2020. De hoogte van een subsidie moet een relatie
hebben met de daadwerkelijke kosten die een deelnemer aan het
programma maakt. Nederland steunt de Commissie in haar voornemen
van tot het terugdringen van administratieve lasten. Het schrappen van de
full cost optie zal wat Nederland betreft echter niet tot administratieve
lastenverlaging en vereenvoudiging vanuit het oogpunt van de
deelnemers leiden. De reden hiervoor is dat zij niet meer kunnen kiezen
uit de vergoedingssystematiek die het beste bij hun eigen administratie
aansluit. Dit kan leiden tot verminderde deelname vanuit en ontvangsten
van Nederland.
Daarbij doet het de poging om meer transparantie te introduceren teniet.
Daarnaast vindt Nederland dat de extra kosten die coördinatoren van een
project vooraf en tijdens de looptijd maken ook tot uiting moeten komen
in de vergoeding voor coördinatiekosten, zoals dit in KP7 ook al gebruikelijk is. Een reële vergoeding zorgt voor de beste coördinatoren op de
juiste plek en houdt het voor excellente onderzoekers en de organisaties
waar zij werkzaam zijn aantrekkelijk deze rol op zich te nemen.
Verder verzet Nederland zich tegen het gebruik van Horizon 2020 als
instrument om de verschillen in salarissen van onderzoekers in verschillende lidstaten in de Unie te verkleinen. Horizon 2020 moet net als zijn
voorgangers onderzoek en innovatie stimuleren met «excellentie» als
belangrijkste criterium bij het verdelen van geld. Salarissen zijn afhankelijk van de economische structuur, de marktomstandigheden en het
nationale overheidsbeleid in de lidstaten. Het verhogen van salarissen van
een beroepsgroep kan een doel zijn voor nationale overheden. Zij kunnen
daarbij gebruik maken van structuurfondsen.
Europese Onderzoeksruimte (ERA) en betere toegang tot wetenschappelijke informatie
Gedachtewisseling
De Europese Commissie zal een presentatie geven over twee in juli
verschenen mededelingen over 1) de ontwikkeling van de Europese
onderzoeksruimte en 2) een verbeterde toegang tot wetenschappelijke
informatie. Bij die laatste mededeling hoort ook een aanbeveling van de
Commissie.
De lidstaten zullen een eerste gedachtewisseling hebben over deze
onderwerpen. Uw kamer is over dit voorstel geïnformeerd middels een
BNC-fiche (TK 22 112, nr. 1458).
Tijdens de Europese Raad van 4 februari 2011 hebben de regeringsleiders
aangedrongen op het realiseren van de Europese Onderzoeksruimte (ERA)
in 2014. In de mededeling over de verdere ontwikkeling van de ERA
nodigt de Commissie daarom de lidstaten uit om een aantal acties te
ondernemen die het vrije verkeer van kennis, onderzoekers en technologie
in Europa mogelijk maken. Daarbij wil de Commissie een monitoringssysteem ontwikkelen, met als vertrekpunt een nog vast te stellen
nulmeting («baseline») in 2012 en een evaluatie in 2014. Op basis van
deze evaluatie, die aan de Raad voor Concurrentievermogen en het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-30, nr. 296

10

Europees Parlement zal worden voorgelegd, zal de Commissie opnieuw
de noodzaak en mogelijkheid van wet- en regelgeving overwegen.
De essentie van de mededeling en aanbeveling over toegang tot
wetenschappelijke informatie is het verbeteren van die toegang en
daarvoor de samenwerking te bevorderen tussen de lidstaten, onderzoekfinancierende instellingen, onderzoekers, wetenschappelijke uitgevers,
universiteiten en hun bibliotheken, innovatieve bedrijven en andere
betrokken partijen. Alleen op deze manier kan de vrije circulatie van
kennis binnen de Europese Onderzoeksruimte werkelijkheid worden.
Betere toegang tot wetenschappelijke informatie helpt onder andere om
innovatie te versnellen, samenwerking te bevorderen en duplicatie van
onderzoek te vermijden.
Nederland heeft, net als veel andere lidstaten, een voorkeur voor de
pragmatische realisatie van de ERA, zoals die nu via de zogenaamde
partnerschapsbenadering verloopt. Hierbij is er geen wet- en regelgeving
voorzien en is een belangrijke rol weggelegd voor de onderzoeksinstellingen en hun Europese koepelorganisaties. Nederland kan zich dan ook
vinden in de voorstellen van de Commissie en waardeert vooral dat
vooralsnog wordt afgezien van nieuwe wet- en regelgeving. De
Commissie beschouwt de ERA in eerste instantie gericht op het publieke
onderzoekstelsel en daarbij zou de betrokkenheid van het bedrijfsleven
niet direct nodig zijn. Nederland is echter van mening dat het bedrijfsleven eveneens een rol speelt bij de totstandkoming van de ERA. De in het
voorstel genoemde acties sluiten goed aan bij wat er in Nederland al
gebeurt. Het belangrijkste discussiepunt is echter het monitoringssysteem
waarmee de Commissie de voortgang aan de ERA tot 2014 wil gaan
meten. Nederland zal zich ervoor inzetten dat er hierdoor geen onnodige
administratieve lastendruk zal ontstaan.
Nederland onderschrijft het grote belang van een betere toegang tot
wetenschappelijke informatie en steunt de mededeling hierover.
Nederland acht het daarbij van belang dat voldoende rekening wordt
gehouden met de belangen van het bedrijfsleven. Evenals de Commissie
is Nederland van mening dat open toegang tot de laatste wetenschappelijke publicaties en onderliggende data van het grootste belang is.
Het draagt bij aan de versnelling van innovatie, de bevordering van
wetenschappelijke samenwerking zonder overbodige duplicatie van
onderzoek en het betrekken van burgers en de maatschappij bij onderzoek
(transparantie van het onderzoeksproces). Daarom kan Nederland zich
vinden in het voorgestelde principe dat vanaf 2014 de publicaties die het
resultaat zijn van onderzoekprojecten in het kader van Horizon 2020, het
nieuwe Europese programma voor onderzoek en innovatie, open
toegankelijk zullen zijn. Hetzij direct open toegankelijk, hetzij na een
bepaalde embargoperiode. Nederland steunt hierbij het streven van de
Commissie om de mogelijkheid tot vergoeding van de kosten van onder
open access publiceren te continueren. Nederland is van mening dat
onder open access publiceren niet ten koste mag gaan van de samenwerking met bedrijven en dat bij publiek-private samenwerking de
belangen van betrokken partijen gerespecteerd moeten worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-30, nr. 296

11