Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2008–2009

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1814
Vragen van het lid Van der Ham
(D66) aan de minister van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap en de
staatssecretaris van Economische
Zaken over het bericht dat een groot
tekort aan leraren Duits dreigt.
(Ingezonden 12 februari 2009)
1
Is het bericht waar dat op termijn
onvoldoende leraren Duits worden
opgeleid om aan de vraag van het
voortgezet onderwijs te kunnen
voldoen?1
2
Hoe verhoudt het tekort aan leraren
in vreemde talen zich tot uw ambities
zoals beschreven in de
internationaliseringsagenda
middelbaar beroepsonderwijs?
Stellen de kwalificatiedossiers in het
mbo ook eisen aan de beheersing van
vreemde talen en beschikken
mbo-scholen over voldoende leraren
in vreemde talen om leerlingen voor
deze eisen klaar te stomen?
3
Deelt u de mening dat een goede
beheersing van vreemde talen een
voorwaarde is voor het functioneren
van afgestudeerden in een
internationale werkomgeving en in
het bijzonder de Duitse taal gezien de
omvang van de handelsrelaties
tussen Nederland en Duitsland?
4
Wat heeft de regering ondernomen
naar aanleiding van het bericht dat

KVR35302
2080913240
0809tkkvr1814
ISSN 0921 - 7398
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Nederland jaarlijks 7,8 miljard euro
misloopt door gebrekkige beheersing
van de Duitse taal?2
5
Hoe gaat u ervoor zorgen dat de
kwaliteit en kwantiteit van de leraren
in vreemde talen is geborgd?
1

Trouw, 5 februari 2009: «Wil de laatste leraar
Duits het licht uitdoen?».
AD, 27 februari 2007: «Gebrekkig Duits kost
miljarden».

2

Antwoord
Antwoord van staatssecretaris Van
Bijsterveldt-Vliegenthart
(Onderwijs, Cultuur en Wetenschap),
mede namens de staatssecretaris van
Economische Zaken (ontvangen
5 maart 2009)
1
Duits wordt beschouwd als een
tekortvak, dit houdt in dat er te weinig
leraren worden opgeleid om het
aantal leraren Duits dat de komende
jaren het onderwijs zal verlaten, te
kunnen vervangen. In het actieplan
LeerKracht van Nederland en het
daarop gebaseerde Convenant
LeerKracht worden ontwikkelingen in
gang gezet en zijn afspraken gemaakt
die de aantrekkelijkheid van het
beroep, ook van het beroep leraar
Duits, moeten verhogen. Overigens
verricht onder meer het Europees
platform al enkele jaren inspanningen
om native speakers met een
buitenlandse lesbevoegdheid klaar te
stomen voor de Nederlandse
onderwijsarbeidsmarkt.

2
In de Internationaliseringsagenda
MBO is aangegeven dat voor
opleidingen op niveau mbo-4
minstens één vreemde taal verplicht
wordt gesteld. Tegelijk wordt de
verplichte beheersing van twee
vreemde talen voor het mbo «een
brug te ver» genoemd, omdat dit ten
koste zou gaan van de gewenste
extra aandacht voor de beheersing
van de basisvaardigheden
Nederlands en rekenen/wiskunde en
natuurlijk de vakbekwaamheid in het
beroep. De verplichte taal op niveau 4
is het Engels, gelet op de doorstroom
naar het hbo. Wanneer voor bepaalde
opleidingen – vaak mede ingegeven
door de locatie van het regionaal
opleidingencentrum en/of de
leerbedrijven waarmee men veel
samenwerkt – men de behoefte heeft
om ook Duits te onderwijzen, kan
men daartoe besluiten.
Overigens is het nu al zo dat bijna 80
procent van de deelnemers in het
mbo 1 of meer moderne vreemde
talen dient te beheersen, omdat dat
geëist wordt in het beroep. Over het
algemeen wordt daarbij door de
branches het Engels als eerste
vreemde taal genoemd, eventueel
met het Duits als een tweede taal. In
sommige gevallen wordt de keuze
voor de vreemde taal door de
branches overgelaten aan de school
zelf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, Aanhangsel

3811

Het beroepsonderwijs is net als het
voortgezet onderwijs voor een
belangrijk deel afhankelijk van de
uitstroom uit opleidingen tot
leraar VO op eerste- en
tweedegraadsniveau. Daarnaast
kunnen zij zij-instromers aanstellen.
3
Ja, ik deel de mening dat een goede
beheersing van vreemde talen een
voorwaarde is voor het goed
functioneren van afgestudeerden in
een internationale omgeving. Uit
onderzoek naar ruim 140.000
vacatures aan het eind van 2006 bleek
dat na Engels Duits verreweg de
meest gevraagde vreemde taal is. Het
Engels is als belangrijke voertaal
binnen de EU en in den brede, om die
reden op examenniveau verplicht.
Het belang van vreemde
talenonderwijs en specifiek Duits
voor de internationale
beroepspraktijk en handel wordt ook
gepropageerd door de werkgroep
Onderwijs van de Dutch Trade Board,
het publiek-private
samenwerkingsverband op het
gebied van internationaal
ondernemen, dat bijvoorbeeld het
initiatief heeft genomen «good
practices» op het gebied van
talenonderwijs te signaleren en
openbaar te maken zodat tussen
onderwijsinstellingen kennis kan
worden gedeeld.
Het door het Ministerie van
Economische Zaken en mijn eigen
departement in het leven geroepen
en door agentschap EVD
Internationaal Ondernemen en
Samenwerken uitgevoerde
Programma Internationalisering
Beroepsonderwijs subsidieert
bovendien projecten waarbij wordt
ingezet op de verbetering van
talenkennis bij mbo- en hbo’ers.
Een in dit verband noemenswaardig
project is het door de Haagse
Hogeschool uitgevoerde «Zukunft
Deutschland», ooit gestart vanwege
een teruglopende interesse voor het
onderwijs in de Duitse taal, waarbij
via een onderdompeling in de Duitse
taal en cultuur Duitsland populair
wordt gemaakt bij studenten zodat zij
daar bijvoorbeeld stages lopen en nu
en tijdens hun latere werkende leven
kunnen functioneren als
ambassadeurs van Duitsland.
4
Op het signaal van Fenedex dat extra
aandacht voor de Duitse taal

noodzakelijk is, wees ik in 2007 al op
de volgende maatregelen:
• Vanaf augustus 2007 kreeg in de
tweede fase van het vwo de
verplichte tweede vreemde taal meer
uren dan voorheen de twee deeltalen
bij elkaar. Verder is vanaf 2007 in de
tweede fase havo en vwo de ruimte
vergroot om naast het verplichte
programma onderwijs in vreemde
talen te kiezen.
• Alle examenprogramma’s en
examens vreemde talen in het
voortgezet onderwijs zijn gekoppeld
aan het Europees referentiekader
voor talen, zodat de Nederlandse
doelstellingen en resultaten op
internationaal transparante wijze
kunnen worden weergegeven. Voor
de implementatie van dit
referentiekader is een driejarig
Masterplan ontwikkeld.
• Speciaal ter stimulering van de
talen Duits en Frans is in 2006 in het
voortgezet onderwijs het project LinQ
gestart (tien scholen voor elke taal).
Doel is om hogere resultaten in deze
talen te bereiken. Naast hun gewone
diploma kunnen leerlingen nog een
examen Duits afleggen bij het Goethe
Institut, of deelnemen aan het Delf
Scolaire examen Frans. Ik verwacht
binnenkort een eindverslag en
vervolgaanvraag, waarna ik zal
beslissen over voortzetting en
uitbreiding ervan.
• In het internationale pilotproject
CertiLingua, gestart in 2007, behalen
vwo-leerlingen een aanvullend
getuigschrift voor excellente
vaardigheden in twee vreemde talen
en internationale oriëntatie. De
evaluatie van de tweejarige pilot
verwacht ik na de zomer.

gebied van het moderne vreemde
talenonderwijs en het overdragen van
die expertise aan taaldocenten,
scholen en lerarenopleiders. Het
Expertisecentrum moderne vreemde
talen opereert in samenwerking en
overleg met de betrokkenen bij het
moderne vreemde talenonderwijs.

5
Ik verwijs u naar mijn antwoord op de
vragen 1 en 2. In aanvulling hierop
wil ik wijzen op de Kwaliteitsagenda
«Krachtig meesterschap» (september
2008) waarin ik maatregelen heb
genomen om tot meer en beter
opgeleide leraren te komen. Enkele
maatregelen zijn het vastleggen van
het eindniveau op de
lerarenopleidingen, het invoeren van
een educatieve minor en maatregelen
om een hoger instroomniveau van
studenten te bereiken. Daarnaast is
dankzij subsidie van OCW in 2007 het
Expertisecentrum moderne vreemde
talen opgericht dat als doel heeft het
inventariseren, ontsluiten en
ontwikkelen van expertise op het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, Aanhangsel

3812