BR 23569

21 juni 2011

Ombuigingen AWBZ uitgaven in relatie tot het pgb (extramurale zorg)
Alternatief voorstel Per Saldo t.a.v. ombuigingsvoorstellen pgb AWBZ
Utrecht, 21 juni 2011
Kenmerk: BR 23569

Verzoek om opschorten ombuigingsvoorstellen pgb AWBZ
Het ministerie van VWS heeft Per Saldo gevraagd om haar alternatieven voor de
ombuigingsmaatregelen pgb AWBZ nader uit te werken. In deze notitie worden deze voorstellen nader
toegelicht.
Alvorens daar op in te gaan, een enkele opmerking over de voorgestelde ombuigingen. De aanname
dat het omzetten van pgb naar zorg in natura een bezuiniging van 900 miljoen zal opleveren, is zeer
onaannemelijk en slecht onderbouwd. Zoals ook bleek in de hoorzitting van donderdag, 16 juni jl, is de
financiële haalbaarheid van de voorgestelde ombuiging omstreden.
Het kabinet stelt voor om 900 miljoen euro om te buigen door het afschaffen van het pgb voor 90%
van de budgethouders. Deze ombuiging is gebaseerd op de aanname dat na het afschaffen van het
extramurale pgb, 30% van de huidige budgethouders niet zal overgaan naar zorg in natura. Het kabinet
gaat ervan uit dat budgethouders die ongewenst gebruik maken van het pgb, via deze maatregel niet
zullen overgaan naar zorg in natura. Dit geldt echter slechts voor een klein deel van deze 30%. Voor het
grootste deel van deze groep stelt het kabinet in feite dat de huidige zorg in natura (ZiN) deze mensen
dus geen gelijkwaardig alternatief kan bieden en dat ze daarom, ondanks hun indicatie en recht op
zorg, zullen afzien van zorg.
Het ministerie van VWS heeft aangegeven dat bovengenoemde ombuigingsmaatregel maximaal 300
miljoen oplevert. Naast het feit dat er extra middelen overgeheveld worden naar de contracteerruimte
AWBZ 2014, houdt het kabinet geen rekening met de extra uitgaven om pgb zorg om te zetten in zorg
in natura. Ervan uitgaande dat zorg in natura minimaal 30% (gemiddeld 41%) duurder is dan het pgb,
betekent omzetting van het pgb naar zorg in natura een forse kostenstijging.
Wanneer de besparingen op het pgb worden afgezet tegen de kostenstijging in zorg in natura, levert
dit in totaal een kostenstijging van ongeveer 185.000.000 euro op
Naast het hiervoor analyseren van de voorgestelde ombuiging op het pgb is het ook noodzakelijk voor
een adequate beoordeling van de voorstellen te beschikken over een overzicht van de financiële
gevolgen van de voorstellen voor het totale AWBZ budget in de komende jaren. Daarbij gaat het zowel
om de uitgaven -o.a. de intensivering van 1 miljard in het kader van het gedoogakkoord, de effecten
van de bundeling en overheveling van de uitgaven van de jeugdzorg en dergelijke- en de inkomsten uit
premie- en andere middelen. Vervolgens dienen in dat kader de gevolgen voor het pgb in kaart te
worden gebracht.
Zolang in financiële termen transparantie - ontbreekt, is besluitvorming naar ons oordeel
onverantwoord. In het licht van deze constatering roept Per Saldo het kabinet op deze generieke
ombuigingsmaatregel op te schorten en uit te zoeken wat de daadwerkelijke financiële gevolgen zijn.
De financiële gevolgen van onze voorstellen zijn geduid in percentages. Graag zal Per Saldo met het
ministerie deze voorstellen nader uitwerken, inclusief de exacte financiële effecten, maar daarvoor is –
zoals eerder vermeld- volledig inzicht nodig in de financiële gevolgen van de voorstellen. Uiteraard
1

BR 23569

21 juni 2011

hebben wij tegen betrokkenheid van een ter zake deskundig extern bureau geen enkel bezwaar, of
beter gezegd dat juichen wij toe.

Het alternatief van Per Saldo
Het alternatief van Per Saldo gaat uit van inperking van de instroom van het pgb op basis van gerichte
maatregelen op inhoudelijke gronden. Daarbij is de inhoudelijke insteek dat er wordt ingezet op een
solide pgb.
De belangrijkste maatregel om instroom van het pgb in te perken is het verbeteren van de
indicatiestelling. Door een scherpere indicatie die is gebaseerd op persoonlijk contact met de
zorgvrager, in combinatie met het stellen van het vereiste van een zorgplan waarin exact is opgenomen
hoe de geboden hulp aansluit op de vastgestelde hulpvraag, blijft het pgb beschikbaar voor de mensen
voor wie het van essentieel belang is.
Per Saldo pleit al jaren voor het solide pgb. Dit is een pgb voor budgethouders die deze zorg nodig
hebben. Een pgb voor budgethouders die hiervoor welbewust kiezen en met het pgb zelf hun zorg
inkopen. Dit betekent dat er wordt ingezet op het voorkomen van oneigenlijk gebruik en het
terugbrengen van ongewenst gebruik. Er zijn budgethouders die een pgb kiezen zonder dat zij weten
wat het pgb inhoud en regie volledig overlaten aan zorgaanbieder of bemiddelingsbureau. Er zijn
budgethouders die door gebrek aan informatie het pgb foutief gebruiken. Er zijn bureaus die
onevenredig veel verdienen aan de bemiddeling.
In de ombuigingsmaatregelen van Per Saldo staan voorstellen om dit tegen te gaan.
Per Saldo gaat er vanuit dat na invoering van maatregelen om het pgb solide te maken, het pgb juist
een aantrekkelijk alternatief is voor zorg in natura. Het pgb is het middel om de kosten met betrekking
tot de organisatie en effectiviteit van zorg terug te kunnen dringen!
Elke 10% ombuiging zin naar pgb levert een besparing op van 120 miljoen per 2015!

Alternatief voorstel van Per Saldo
1.

Beperken van de toetreding tot het pgb
Suggesties die Per Saldo aanreikt aan het kabinet zijn:

1.a.
Solide indicatiestelling voor AWBZ zorg
In de toegang tot de AWBZ pgb zorg is verbetering nodig van de indicatiestelling door het CIZ.
Indicatieaanvragen (nieuw, verlenging en herziening) moeten gebaseerd zijn op voldoende
onderbouwing. Bij nieuwe aanvragen zal dit altijd gebaseerd moeten zijn op een huisbezoek van het
CIZ of BJZ en bij verlenging of herziening van de indicatie zal het CIZ waar nodig en steekproefsgewijs
huisbezoeken afleggen om tot een juiste indicatiestelling te komen.
Het zorgplan moet passend zijn bij de zorg- en ondersteuningsvraag en verantwoording moet ook
plaats kunnen vinden over de manier waarop en in welke mate de gestelde doelen vanuit het zorgplan
ook daadwerkelijk gerealiseerd worden.
1.b.
Pgb alleen voor langdurige zorg
Ken het pgb alleen toe voor indicaties met een langdurige zorgvraag.
2

BR 23569

21 juni 2011

Indicaties voor een kortdurende zorgvraag kunnen alleen nog aanspraak maken op zorg in natura.
1.c.
Pgb alleen voor meervoudige of intensieve zorgvraag
Ook kan gedacht worden te kijken of er een drempel gelegd kan worden voor de keus van een pgb.
Zorgvragen waarbij er sprake is van een enkelvoudige en/of lichte zorgvraag kunnen alleen nog
aanspraak maken op zorg in natura.
Toelichting:
Naast een verbetering van de indicatiestelling moet het pgb voornamelijk een instrument zijn waarbij
aard en omvang van de zorg het meest aansluiten bij de integrale zorgbehoefte van de aanvrager.
Eigen regie is hierbij het sleutelwoord.
Ombuiging 1: Vanuit een verbetering van de indicatiestelling en het koppelen van een drempel voor de
keuze van een pgb verwacht Per Saldo een 15% lagere nieuwe instroom. Naar verwachting zal deze
groep geen overstap maken naar de zorg in natura. Huidige instroom 1650 per maand, op jaarbasis
19.800.
2.
Budget en verantwoording
De pgb houder krijgt de beschikking over een virtueel budget (trekkingsrecht).
Het budget van de zorgvrager kan worden beheerd door een uitvoeringsorganisatie bijvoorbeeld het
SVB servicecentrum. Uitbetalingen gebeuren op basis van de zorgverleningovereenkomst en
declaraties.
In het kader van de vereenvoudiging van administratieve processen krijgt deze uitvoeringsorganisatie
hierin de coördinatie en zorgt voor de afstemming met het CIZ en CVZ en doorkoppeling naar
zorgkantoor/verzekeraar en CAK.
Ombuiging 2: Door de budgethouder alleen de indirecte beschikking over het budget te geven waarbij
op basis van getekende overeenkomsten en declaraties door de uitvoeringsorganisatie de betalingen
worden verricht, wordt fraude en oneigenlijk gebruik zoveel mogelijk voorkomen.
Resultaat: minimaal 1% (geraamd fraude bedrag) tot ± 8% (voorkoming oneigenlijk gebruik) van de
EMZ-pgb uitgaven per 2015.
3.
Maximalisering uurtarief
De tarieven van het pgb worden vastgesteld door het CVZ.
Maximaliseer het uurtarief op 3 niveaus ten opzichte van het maximale uurtarief.
voor mantelzorg 50%
formele zorg (MBO) 75%
specialistische zorg (HBO) 100%
Zorg verleend door partner of huisgenoten anders dan als bedoeld in de CIZ definiëring van
“gebruikelijke zorg” wordt gezien als “mantelzorg”.
Ombuiging 3:
Vermindering van uitgaven met 20 procent.
4.

Eigen bijdrage

3

BR 23569

21 juni 2011

VWS stelt voor als de uitvoering van de Pgb’s wordt verricht door de zorgverzekeraars, de inning van
de eigen bijdrage te koppelen aan de daadwerkelijk ingekochte uren zorg, om zo een beroep te doen
op het kostenbewustzijn van de budgethouder.
De eigen bijdrage is dan afhankelijk van de hoogte van het budget, maar ook van de daadwerkelijk
ingezette zorguren.
De eigen bijdrage wordt berekend op basis van de declaraties en naar rato van het gedeclareerde
uurtarief (efficiënt ingekochte zorg geeft dus een lagere eigen bijdrage).
De uitvoeringsorganisatie stuurt de gegevens hiervoor naar het CAK.
Ombuiging 4: De eigen bijdrage regeling stimuleert het efficiënt gebruik van zorguren. Benutte
zorguren en efficiënte inkoop staan dan in direct verband met de eigen bijdrage.
Door de eigen bijdrage stijgt de onderbenutting(15%) van het pgb budget met 7,5% naar in totaal
22,5%.
5.
Bemiddelingsbureaus en ondersteuning
Bemiddeling naar een zorgverlener kan plaatsvinden vanuit cliënten- en belangenorganisaties. Ook
Zorgkantoor/zorgverzekeraar kan hier een ondersteunende rol in vervullen.
Vanuit het pgb kan voor particuliere bemiddelingsbureaus geen verstrekking worden gegeven.
Begeleiding van budgethouders is, vooral in het eerste jaar, essentieel. Per Saldo heeft hier plannen
voor ontwikkeld en kan dit in afstemming met zorgkantoren/verzekeraars op een goede manier
uitvoeren.
Ombuiging 5: Gebruik van particuliere bemiddelingsbureaus kan niet meer vanuit de AWBZ-middelen
verstrekt worden. Hiervoor is het wel noodzakelijk om daar tegenover een efficiënte steunfunctie te
verlenen, welke zowel individueel als collectief in staat is om de route naar zorg goed te begeleiden.
Door gerichte ondersteuning, vooral in het eerste jaar, kan doorstroom van PGB naar het duurdere ZiN
en/of een inefficiënte inzet van zorg en middelen zoveel mogelijk voorkomen worden
Resultaat: 2% efficiency en kostenverbetering (voorkomen doorstroom naar ZiN).
6.
Zzp-pgb
De beleidsvoornemens van het kabinet om tot een solide Zzp-pgb te komen en hierdoor, onder meer
door de wettelijke verankering, continuïteit van zorg binnen wooninitiatieven te waarborgen, kunnen
we van harte ondersteunen.
Hierin wil Per Saldo, vanuit het onderdeel Landelijk Steunpunt Wonen, in samenwerking met
aanverwante organisaties en HHM, verder onderzoek doen naar de toekomstbestendigheid van
wooninitiatieven en de aspecten hierin met betrekking tot kwaliteit van zorg en ondernemerschap.
Het is onze veronderstelling dat vanuit een efficiëntere bedrijfsvoering met betrekking tot zorginkoop,
het verkrijgen van financiële middelen en/of aangaan van huurovereenkomst, het reduceren van
commerciële support- en/of franchise organisaties en de keuze voor een juiste schaalomvang van een
wooninitiatief, de totale kosten bij een gelijkblijvende kwantiteit en kwaliteit van zorg kunnen
verminderen.
Ombuiging 6: Doe vervolgonderzoek naar verdere verbetering van kwaliteit met betrekking tot zorg en
ondernemerschap binnen wooninitiatieven. Stimuleer maatregelen waardoor wooninitiatieven
goedkoper verplichtingen aan kunnen gaan. Reduceer commerciële constructies waarbij een
onevenredige toename van de overhead ontstaat. Herontwerp een tariefstructuur op basis van het NZa
model, incl. huidige toeslagen zorg en aanvullende toeslagen voor kleinschalige wooninitiatieven.
4

BR 23569

21 juni 2011

7.
Lager aantal budgethouders
In het voorstel dat Per Saldo in mei 2011 heeft gestuurd is een suggestie voor een correctie gedaan.
Deze correctie is tot op heden door het ministerie VWS niet weerlegd. Het betreft een cijfermatige
correctie op het aantal budgethouders. Uit de cijfers van CVZ is gebleken er 10.000 budgethouders zijn
die ten onrechte in de begroting zijn opgenomen. Als deze budgethouders niet te traceren zijn, levert
dit een ombuiging op van 10.000 x het gemiddeld pgb-budget.
Bovenstaande maatregelen kunnen naar inzicht van Per Saldo de ombuigingsopdracht van 900
miljoen per 2015 ruimschoots halen.

Tenslotte
Het pgb is het ultieme middel om de kosten met betrekking tot de organisatie en effectiviteit van zorg
terug te kunnen dringen. Binnen de extramurale zorg liggen de gemiddelde kosten in vergelijking met
ZiN 30 tot 50% lager vanwege een lagere tariefstelling en onderbenutting van het totale budget.
Het pgb spreekt de gebruiker aan op eigen verantwoordelijkheid en regie.
Individuele zorg welke nodig is om zelfstandig te kunnen blijven wonen, leven en werken, moet bij
voorkeur ook gekoppeld zijn aan de eigen verantwoordelijkheid van de zorgontvanger en stelt eisen
aan de eigen regie en sturing hierin.
Gelet op deze eigen verantwoordelijkheid en het kostenaspect zal bij een indicatie voor EMZ de
uitvoering daarvan juist vanuit een pgb gestimuleerd moeten worden.
Hieraan zijn dan wel twee voorwaarden verbonden:
a. Van de zorgontvanger of haar vertegenwoordiger mag verwacht worden dat zij in staat is om
deze regie en verantwoordelijkheid te nemen (competentiebeginsel);
b. Administratieve ondersteuning vindt plaats vanuit een uitvoeringsorganisatie en
organisatorische en inhoudelijke ondersteuning vanuit Per Saldo.
Vanuit een goede voorlichtingscampagne en het borgen van een solide ondersteuning naar overstap
vanuit de huidige EMZ-ZiN of extra instroom binnen het pgb valt hierdoor een aanzienlijke besparing te
halen.
Resultaat: Elke 10% ombuiging levert een besparing op van 120 miljoen per 2015.
Toelichting:
Per Saldo hanteert de volgende kengetallen, gebaseerd op de tarieven en overzichten 2010:
EMZ-pgb budget per persoon
Zzp-pgb budget per persoon
EMZ-ZiN budget per persoon
Netto Instroom EMZ-pgb per maand
Netto Instroom Zzp-pgb per maand
Netto Instroom EMZ-ZiN per maand
Aantal EMZ-pgb budgethouders
Aantal Zzp-pgb budgethouders
Aantal EMZ-ZiN cliënten

13.800
45.030
19.130
1.485
165
270
117.000
13.000
230.000

5