Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

35 000 VIII

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap (VIII) voor het jaar 2019

Nr. 164

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR BASIS- EN VOORTGEZET
ONDERWIJS EN MEDIA
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 22 februari 2019
Op 11 april 2018 heb ik uw Kamer geïnformeerd over de Staat van het
Onderwijs 2016–2017 van de Inspectie van het Onderwijs (hierna:
inspectie) (Kamerstuk 34 775 VIII, nr. 130). In onze beleidsreactie hebben
Minister van Engelshoven en ik laten weten dat dit verslag alle betrokkenen opdraagt om de prestaties in het funderend onderwijs te verbeteren
en hebben wij diverse acties aangekondigd om dit te bereiken. Hierover
heb ik na het verschijnen van de Staat van het onderwijs in de regio
overleg gevoerd met bestuurders, schoolleiders en docenten in het
funderend onderwijs.
In onze beleidsreactie stelden Minister van Engelshoven en ik vast dat er
op het gebied van ambitie, kwaliteitscultuur en -verbetering in het
funderend onderwijs nog de nodige uitdagingen liggen. Ook kan meer en
vaker met en van elkaar geleerd worden, en beter gebruik worden
gemaakt van bewezen methodes en beschikbare data. Daarnaast liggen er
kansen om aan gerichte professionalisering van leraren, het team en de
organisatie te werken. Omdat in ons autonome stelsel met name besturen
en schoolleiders hiervoor de verantwoordelijkheid dragen, heb ik samen
met hen, de inspectie en de raden acties ingezet op bovengenoemde
thema’s. De speerpunten daarbij zijn: 1) heldere gezamenlijke ambities en
doelen en 2) een professionele kwaliteitscultuur.
Graag informeer ik uw Kamer tussentijds over de inspanningen die zijn
ingezet naar aanleiding van de Staat van het onderwijs. Door de vele
ontwikkelingen geef ik u de laatste stand van zaken van de ingezette
trajecten en informeer ik u over aanvullende inspanningen gericht op het
duurzaam verbeteren van de onderwijskwaliteit in het funderend
onderwijs. Van de reeds ingezette en aanvullende trajecten verwacht ik
verbeteringen voor de hele sector op de lange termijn. Deze verbeteringen

kst-35000-VIII-164
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 VIII, nr. 164

1

kosten tijd en vragen ook het nodige van docenten, schoolleiders en
bestuurders.
Ik realiseer mij daarbij terdege dat een belangrijke randvoorwaarde voor
goed onderwijs is dat er voldoende goede leraren zijn, die zelf de
zeggenschap krijgen en nemen om hun vak en beroep vorm te geven en
te ontwikkelen. Op dit moment is het lerarentekort een groot probleem in
het funderend onderwijs. Samen met Minister van Engelshoven werk ik
hard aan de aanpak hiervan. Met de Lerarenbrief van 17 januari jl.
(Kamerstuk 27 923, nr. 345) hebben wij uw Kamer hierover nader
geïnformeerd.
Lopende trajecten die bijdragen aan kwaliteitsverbetering
In de afgelopen periode heb ik samen met het veld geïnvesteerd in het
verder ontwikkelen van een ambitieus funderend onderwijs. Er gebeurt al
heel veel en het doet mij goed te zien dat alle betrokkenen de noodzaak
van het werken aan kwaliteitsverbetering onderschrijven. Zo blijkt ook uit
de brieven die ik van zowel de PO-Raad als de VO-raad heb ontvangen (zie
bijlagen)1. Een ieder doet dit vanuit zijn eigen verantwoordelijkheid
binnen ons autonome onderwijsstelsel. Hieronder ga ik in op de trajecten
die ik samen met het veld heb ingezet om duurzame en structurele
kwaliteitsverbeteringen te realiseren.
I.

Heldere gezamenlijke ambities en doelen
– Betere focus door curriculumherziening
– Meer duidelijkheid over verantwoordelijkheden en meer
ruimte voor schoolambitie in het toezicht
II. Een professionele verbetercultuur
– Duurzame kwaliteitsverbetering van scholen en besturen
– Versterking van bestuurskracht
– Ondersteuning bij collegiale visitatie
– Ondersteuning bij zelfevaluatie
– Versterken van strategisch personeelsbeleid

I. Heldere gezamenlijke ambities en doelen
Modern onderwijs door curriculumherziening
Het funderend onderwijs legt een belangrijke basis voor het toekomstig
maatschappelijk en beroepsmatig functioneren van leerlingen. Om die
reden is het essentieel dat het onderwijs aansluit op de veranderende
eisen die de samenleving en de arbeidsmarkt stellen. De laatste
vernieuwing van het curriculum van het po en van de onderbouw van het
vo vond bijna 15 jaar geleden plaats. Het onderwijs is bezig met een
grondige en integrale curriculumherziening. Dit is een noodzakelijke
ingreep die leidt tot een modern en scherp afgebakend kerncurriculum dat
meer duidelijkheid biedt over wat we van leerlingen, leraren en scholen
verwachten. Door het curriculum integraal te herzien en niet langer op
basis van incidenten te vernieuwen, wordt de samenhang binnen het
curriculum vergroot en overladenheid voorkomen. Een aanpassing van
het curriculum heeft ook betekenis voor de schoolorganisatie, de
vaardigheden van leraren, leermiddelen, toetsing en examens, toezicht en
verantwoording. Kort na de zomer van 2019 worden de bouwstenen
opgeleverd op basis waarvan de nieuwe onderwijsdoelen worden
uitgewerkt. Parallel hieraan bereid ik een wetswijziging voor en starten
scholen stapsgewijs met het nieuwe curriculum in praktijk.

1

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 VIII, nr. 164

2

Meer duidelijkheid over verantwoordelijkheden en meer ruimte voor
schoolambitie in het toezicht
In het vernieuwde bestuursgerichte toezicht vraagt de inspectie aan
besturen of zij zicht hebben op de kwaliteit van hun scholen en hoe zij
sturen op de verbetering daarvan. Daarbij worden ook de eigen aspecten
van kwaliteit en de ambities van het bestuur die daarbij horen betrokken.
De inspectie voert met besturen het gesprek over verbeterpunten, onder
andere ten aanzien van kwaliteitszorg. Deze werkwijze stimuleert het
ontwikkelvermogen van besturen. De Radboud Universiteit doet
onderzoek naar de effecten van het vernieuwde toezicht en ik verwacht in
2020 de uitkomsten daarvan te kunnen delen met uw Kamer.
II. Een professionele verbetercultuur
Duurzame kwaliteitsverbetering van scholen en besturen
In de Staat van het Onderwijs vraagt de inspectie aandacht voor de
verantwoordelijkheid van besturen voor de kwaliteitszorg. Vanuit de raden
wordt al enige tijd ingezet op betere kwaliteitszorg. Zo biedt de PO-Raad
een ondersteuningsaanbod voor scholen via het verbeterprogramma
Goed Worden en Goed Blijven. Dit programma voorziet in ondersteuning
aan scholen die door de inspectie als onvoldoende of zeer zwak zijn
beoordeeld. Vanaf 2018 is de PO-Raad ook gestart met het ondersteunen
van besturen die op een of meerdere standaarden binnen de kwaliteitsgebieden Kwaliteitszorg en Ambitie en Financieel Beheer een onvoldoende
hebben gekregen van de inspectie.
Voor onvoldoende en zeer zwakke scholen in het voortgezet onderwijs
loopt het programma Leren Verbeteren, waarin deze scholen worden
geholpen bij het verbeteren van de onderwijskwaliteit. Met de VO-raad
ben ik in gesprek om tot een vergelijkbaar ondersteuningsaanbod te
komen voor besturen met een onvoldoende op een of meerdere
standaarden in het kwaliteitsgebied Kwaliteitszorg en ambitie. Deze pilot
loopt in 2019 en 2020.
Versterking bestuurskracht
Vorig jaar is de PO-Raad gestart met het traject Expert voor drie dagen als
onderdeel van het bredere programma Regie op onderwijskwaliteit.
Besturen kunnen gebruik maken van een externe adviseur voor maximaal
drie dagen om het bestuur verder te ondersteunen bij een concreet
vraagstuk, of het verhelderen van vraagstukken rondom onderwijskwaliteit. Ook is een ondersteuningstraject uitgezet waarmee het samenspel
tussen besturen en de Raad van Toezicht wordt verbeterd.
Om de professionalisering van bestuurders in het vo verder concreet
vorm te geven, heeft de VO-raad samen met de sector een set van
professionaliseringsthema’s voor bestuurders geformuleerd. Daarbij is
uitgegaan van de praktijk: op welke thema’s richt een bestuurder zich bij
zijn of haar professionele ontwikkeling? De VO-raad bespreekt deze
thema’s in (regio)bijeenkomsten met haar leden om ze verder te kunnen
uitwerken.
Via het NRO zet ik een meerjarig onderzoek uit naar bestuurskracht in het
vo en de relatie tussen bestuurskracht en de onderwijskwaliteit. Daarbij
worden ook prikkels in het stelsel in kaart gebracht, die van invloed zijn op
de professionele ontwikkeling van besturen, schoolleiders en leraren. Dit
onderzoek loopt van 2019–2022.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 VIII, nr. 164

3

Ondersteuning bij collegiale visitatie
De afgelopen zomer is de PO-Raad vanuit Regio op onderwijskwaliteit ook
gestart met het project «mentorschap». Daarin worden ervaren
bestuurders, met kennis en ervaring op het gebied van kwaliteitsbeleid,
gekoppeld aan startende bestuurders of bestuurders die hiermee nog
weinig ervaring hebben. De besturen kijken bij elkaar in de organisatie,
zoeken naar vormen van samenwerking en eenmaal per jaar vindt een
terugkomdag plaats zodat informatie en ervaringen kunnen worden
uitgewisseld. De PO-Raad faciliteert daarnaast een specifieke vorm van
bestuurlijke visitatie. Besturen kunnen deelnemen aan een bestuurlijke
visitatie waarbij het uitgangspunt is dat collega-schoolbestuurders een
ander schoolbestuur kritisch bevragen op basis van een visitatiekader en
aan de hand van een vooraf opgestelde zelfevaluatie. De visitaties worden
geleid door een onafhankelijke voorzitter.
In mei 2018 hebben de leden van de VO-raad stappen gezet om meer
gebruik te gaan maken van bestuurlijke collegiale visitatie. Net als in het
PO hebben de leden er mee ingestemd om vierjaarlijks deel te nemen aan
collegiale bestuurlijke visitatie. Via de VO-academie wordt daarnaast
ingezet op intervisie, coaching, collegiale visitatie en leernetwerken van
schoolleiders en bestuurders. De monitoringscommissie Code Goed
Onderwijsbestuur VO heeft de suggestie gedaan om in de code, die op dit
moment wordt geactualiseerd, een bepaling op te nemen over deze
collegiale bestuurlijke visitatie.
Ondersteuning bij zelfevaluatie
De PO-Raad heeft besturen ondersteund bij het opzetten en uitvoeren van
zelfevaluaties door het opzetten van lerende netwerken, en zet dit de
komende tijd voort. Hierbij werd in een groep van circa vijf besturen een
kwaliteitsvraagstuk afgepeld en gezamenlijk gezocht naar een passende
oplossing die bijdraagt aan de ontwikkeling van de onderwijskwaliteit en
het bestuurlijk handelen.
De kwestie VMBO Maastricht heeft er binnen het vo toe geleid dat de
VO-raad direct een dringend beroep heeft gedaan op haar leden om
binnen de eigen school of scholen kritisch te kijken naar de inrichting van
de examens, of de afspraken die in het Programma van toetsing en
afsluiting (PTA) staan helder en werkbaar zijn en of er voldoende checks
en balances zijn. Ook heeft de VO-raad een zelfevaluatie-instrument
ontwikkeld gericht op schoolexaminering alsook een checklist voor het
PTA en het Examenreglement. Dat zijn instrumenten waar volop gebruik
van is en wordt gemaakt.
Versterken van strategisch personeelsbeleid
Bij de actualisatie van de sectorakkoorden zijn afspraken gemaakt over de
verdere versterking van strategisch personeelsbeleid in het primair en
voortgezet onderwijs. De doelstelling is dat schoolbesturen hun
personeelsbeleid afstemmen op hun onderwijskundige doelen met
daaraan gekoppeld de professionele ontwikkeling en duurzame inzetbaarheid van personeel. Schoolleiders spelen daarbij een belangrijke rol.
Een belangrijke maatregel in deze context is dat ik deugdelijkheidseisen
voorbereid die betrekking hebben op zowel het strategisch personeelsbeleid dat besturen voeren, als op de professionalisering van docenten.
Deze eisen richten zich direct op factoren die in hoge mate van invloed
zijn op de kwaliteit van het onderwijs. Door de eisen op te nemen als
deugdelijkheidseisen kan de inspectie toezicht houden op de naleving

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 VIII, nr. 164

4

daarvan. Over deze maatregel heb ik u geïnformeerd in de eerder
genoemde Lerarenbrief (Kamerstuk 27 923, nr. 345).
Gesprekken met het veld
De afgelopen periode heb ik ook gebruikt om scherper zicht te krijgen op
de kwaliteit in het funderend onderwijs en de randvoorwaarden die deze
kwaliteit mogelijk maken. Ik heb daarvoor onder meer gesprekken
gevoerd met ruim 70 bestuurders uit het po en vo.
Uit deze gesprekken komt naar voren dat er veel goed gaat op scholen.
Bestuurders zien echter ook ruimte voor verbetering. Ze geven aan dat
een ambitieuze schoolcultuur essentieel is voor goede resultaten. Hierbij
helpt het als bestuurders heldere kaders bieden, stevig personeelsbeleid
voeren, een goed functionerend kwaliteitszorgsysteem hebben en meer
ruimte aan hun schoolleiders en leraren geven. Professionaliteit van
schoolleiders en leraren is daarbij cruciaal. Wel is het dan van belang dat
voor bestuurders voldoende duidelijk is wat er op het gebied van
onderwijskwaliteit wordt gevraagd en dat hierover voldoende overeenstemming is tussen alle betrokkenen bij het onderwijs.
Deze gesprekken met bestuurders hebben mij geholpen bij het identificeren van de benodigde stappen om de onderwijskwaliteit in het
funderend onderwijs duurzaam en structureel te verbeteren.
Aanvullende inspanningen voor duurzame kwaliteitsverbetering
Ik zie positieve ontwikkelingen in het funderend onderwijs en stel vast dat
een ieder vanuit zijn rol de afgelopen periode daaraan het nodige heeft
bijgedragen.
Tegelijkertijd constateer ik samen met de raden en de inspectie dat nog
niet alle mogelijkheden worden benut om het ontwikkelvermogen van
scholen en besturen te versterken en het ambitieniveau te verhogen. Dat
beeld komt ook naar voren uit de gesprekken die ik gevoerd heb met
bestuurders.
In dat kader is het van belang dat scholen en besturen beter weten waar
ze staan ten opzichte van vergelijkbare scholen. Dat is een voorwaarde om
beter te kunnen vaststellen hoe zij hun onderwijskwaliteit kunnen
versterken en ambities kunnen aanscherpen. Daar moeten ouders een
belangrijke partner bij zijn. Om ouders die mogelijkheid te bieden is het
nodig dat kwaliteitsgegevens voor ouders zo toegankelijk en inzichtelijk
mogelijk zijn.
Met onderstaande inspanningen verwacht ik het ontwikkelvermogen van
de sector verder te versterken. Daarnaast bied ik meer duidelijkheid over
de kwaliteit en ambitie die van scholen worden gevraagd. Ik zie erop toe
dat de aanvullende inspanningen geen extra belasting zijn voor besturen
en scholen die al de nodige inzet plegen voor continue
kwaliteitsverbeteringen.
I.

Heldere gezamenlijke ambities en doelen
• Evaluatie van de wettelijke eisen voor kwaliteitsverbetering en
ambitie
• Werken aan een gedeeld begrip van kwaliteit
• Afspraken over collectieve ambitie voor onderwijsresultaten
• Meer rekening houden met verschillen in leerlingpopulatie in
het po
• Meer rekening houden met verschillen in leerlingpopulatie in
het vo

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 VIII, nr. 164

5

•

Beter benutten van de waardering goed voor scholen die over
de hele linie goede onderwijskwaliteit laten zien
II. Een professionele verbetercultuur
• beter benutten van data onderwijsresultaten op schoolniveau
• zelfevaluatie breder inzetten en verbeteren
• collegiale visitatie verder stimuleren
I. Heldere gezamenlijke ambities en doelen
Evaluatie van de wettelijke eisen voor kwaliteitsverbetering en ambitie
In deze brief vallen de woorden ambitie en kwaliteitsverbetering
veelvuldig. Met de stimulerende en faciliterende maatregelen die ik
samen met de sector tref, kan veel worden bereikt. Dat laat onverlet dat
het ook van belang is om kritisch te kijken naar het wettelijke kader en of
daarmee het beoogde doel wel wordt bereikt. Is de wet voldoende
duidelijk over wat er van besturen en scholen verwacht wordt op het
gebied van kwaliteitszorg?
In 2015 heeft uw Kamer de motie-Straus/Dijkgraaf aangenomen waarin de
regering verzocht wordt om de deugdelijkheidseisen in het funderend
onderwijs periodiek te toetsen op hun hedendaagse toepassing, consistentie en effectiviteit in het toezicht (Kamerstuk 33 862, nr. 19). De
motie-Bruijn c.s. verzoekt de regering om terughoudendheid te betrachten
bij het toevoegen van nieuwe deugdelijkheidseisen en om de deugdelijkheidseisen één keer per vier jaar te toetsen op hun bijdrage aan de
onderwijskwaliteit (Kamerstuk 33 862, F). Ik ben van mening dat de eisen
aan kwaliteit scherper kunnen worden geformuleerd zodat scholen beter
weten aan welke eisen zij moeten voldoen. Bij de eerstvolgende evaluatie
van de deugdelijkheidseisen zal ik hier op terugkomen. In de geest van
beide genoemde moties zal ik in de evaluatie de vraag meenemen of de
wettelijk eisen die gelden ten aanzien van kwaliteit en kwaliteitszorg
voldoende duidelijk zijn. Daarbij bekijk ik ook of de huidige deugdelijkheidseisen het ontwikkelvermogen van schoolbesturen voldoende
aanspreken en een hoog ambitieniveau voldoende bevorderen.
Werken aan een gedeeld begrip van kwaliteit
In het verlengde van duidelijke deugdelijkheidseisen is het belangrijk dat
alle betrokkenen bij het onderwijs een gedeeld beeld hebben van
kwaliteit. Zowel de inspectie, als de raden en de bestuurders die ik
gesproken heb, wijzen er op dat er veel verschillende opvattingen leven
over wat precies verstaan moet worden onder kwaliteit. Ik ga de komende
periode gesprekken aan met betrokkenen om die opvattingen dichter bij
elkaar te brengen. Een gedeeld beeld van kwaliteit schept duidelijkheid
waardoor een ieder gerichter kan werken aan kwaliteitsverbetering.
Afspraken over collectieve ambitie voor onderwijsresultaten
De minimumnorm die we verwachten van scholen in het funderend
onderwijs is vastgelegd in een onderwijsresultatenmodel van de
inspectie. Om alles uit leerlingen te halen wat er in zit en hen de kans te
geven zich te ontwikkelen, zou de ondergrens nooit gelijk mogen zijn aan
het ambitieniveau van een schoolleider of bestuur en vice versa. Het is
dus van belang dat het ambitie van de sector als geheel wordt aangewakkerd. Het gaat om een optimaalniveau dat de onderwijsgemeenschap
voor alle leerlingen zou willen bereiken. Het duurzaam verbeteren van
resultaten kan alleen bereikt worden als die ambities door de sector zelf
worden onderschreven en nagestreefd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 VIII, nr. 164

6

Een concrete gezamenlijke doelstelling hierop is er nog niet. Bestuurders
die ik gesproken heb, gaven aan dat ze behoefte hebben aan heldere
gezamenlijke ambities en doelen. Daarom zet ik in op duidelijkere doelen
voor de te behalen resultaten door besturen en scholen. Ik heb de
inspectie gevraagd om op korte termijn het gesprek aan te gaan met het
onderwijsveld over het niveau van rekenen en lezen van de leerlingen in
het po. Van welk deel van de leerlingen per basisschool mag bijvoorbeeld
verwacht worden dat zij de meer geavanceerde niveaus voor rekenen en
lezen halen? Deze collectieve ambitie zal vanzelfsprekend aansluiten op de
uitkomsten van het nieuwe curriculum. Een dergelijk traject zal op termijn
ook worden uitgevoerd in het vo.
Meer rekening houden met verschillen in leerlingpopulatie in het po
Tevens zorg ik er met de invoering van een nieuw onderwijsresultatenmodel po op korte termijn voor dat de resultaten per school eerlijker
gewogen worden. De inspectie past een nauwkeuriger correctie toe voor
basisscholen op basis van de kenmerken van de leerlingenpopulatie.
Hierbij wordt niet alleen rekening gehouden met een leerlingpopulatie
met veel achterstand, maar ook met een leerlingpopulatie met weinig
achterstand. Ik vind het belangrijk dat het minimale resultaat dat wij van
een school verwachten, afgestemd is op de leerlingpopulatie. Over de
aanpassing en implementatie van het nieuwe onderwijsresultatenmodel
kunt u meer lezen in betreffende brief, die ik gelijktijdig met deze brief
stuur.
Meer rekening houden met verschillen in leerlingpopulatie in het vo
Ook in het vo wil ik bekijken hoe de inspectie beter rekening kan houden
met verschillende leerlingpopulaties. De inspectie gaat daarvoor
benchmarks ontwikkelen, waarbij de onderwijsresultaten van scholen
worden afgezet tegen die van vergelijkbare scholen. Deze informatie kan
worden gebruikt in bestuursgesprekken ter stimulering van de ambitie
passend bij de leerlingpopulatie van de betreffende scholen. De VO-raad
zet in op versterking van de horizontale verantwoording en onderzoekt de
mogelijkheid van een publieke benchmark op bestuursniveau. Ik zie er op
toe dat de inspanningen van de inspectie en van de raad elkaar
versterken. Dit zelfde geldt voor de inspanningen van de PO-raad op dit
vlak.
Tevens verken ik met de inspectie de invoering van een aandachtsgebied
net boven de minimumnormen. Als een school zich in dit aandachtsgebied bevindt dan voldoen de resultaten aan de norm voor de basiskwaliteit maar is er nog weinig ambitie. De inspectie gaat in die gevallen na
welke mogelijkheden er zijn om uit te stijgen boven de minimumnormen.
Deze informatie wordt onderdeel van bestuursgesprekken die de inspectie
voert in het kader van het bestuursgerichte toezicht.
Beter benutten van de waardering goed voor scholen die over de hele
linie goede onderwijskwaliteit laten zien
Een school die met kop en schouders boven de anderen uitsteekt mag
gezien worden. In de praktijk zien we echter dat het aantal aanvragen van
de waardering goed betrekkelijk gering is. Van een ambitieuze onderwijssector mag je verwachten dat die waardering vaker aangevraagd wordt. Ik
wil daarom onderzoeken hoe de meerwaarde van de waardering goed kan
worden vergroot. Daarbij denk ik er onder andere aan om bepaalde
voordelen te verbinden aan scholen met deze waardering. Het moet lonen
om boven de basiskwaliteit uit te stijgen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 VIII, nr. 164

7

II. Een professionele verbetercultuur
Beter benutten van data onderwijsresultaten op schoolniveau
Ieder bestuur heeft de verantwoordelijkheid om te weten hoe zijn scholen
presteren ten opzichte van vergelijkbare scholen. Er zijn verschillende
instrumenten die die informatie bieden. Beschikbare data en onderzoek
over kwaliteit en leerprestaties worden nu echter niet (altijd) optimaal
benut.
Zo is de analyse van het Nationaal Cohortonderzoek Onderwijs (NCO) een
zeer rijke informatiebron die het primair en voortgezet onderwijs jaarlijks
ontvangt. Ik vind het echter zorgelijk dat hier in veel gevallen nog
onvoldoende gebruik van wordt gemaakt. De inspectie geeft daarnaast
aan dat scholen niet zonder meer uit de voeten kunnen met de data zoals
die nu worden gepresenteerd. Die signalen krijg ik ook van scholen zelf. Ik
wil daarom zorgen dat het gebruik van deze belangrijke informatiebron
verder wordt gestimuleerd door te verzoeken de data toegankelijker te
maken voor scholen, inclusief medezeggenschapsraden, en besturen en
door hen samen met de raden beter bij het gebruik van de data te
ondersteunen. Vervolgens wil ik onderzoeken of scholen en besturen op
een zinvolle manier gebruik maken van deze informatie in de gesprekken
met de inspectie over hun eigen ambities.
Via het managementgedeelte van Vensters is inzicht te krijgen in hoe
resultaten zich verhouden tot vergelijkbare scholen en besturen. Het
vertellen van het verhaal achter de cijfers aan onder meer ouders is
minstens zo belangrijk om het goede gesprek over de kwaliteit van de
school te kunnen voeren. De verdere ontwikkeling van Vensters voor
optimaal gebruik door zowel de school als de ouders, is niet alleen een
aandachtspunt van mij maar bovenal van de raden.
Zelfevaluatie breder inzetten en verbeteren
De NCO-analyse helpt besturen, maar vooral schoolleiders om tot een
reflectie te kunnen komen op de kwaliteit van de school, ook ten opzichte
van vergelijkbare scholen. Daarmee is het een krachtig hulpmiddel bij het
uitvoeren van een zelfevaluatie. Op dit moment wordt de zelfevaluatie
vaak beschouwd als een verplicht onderdeel van het traject voor de
waardering goed van de inspectie en het predicaat excellent. We weten
ook dat de bestaande richtlijn voor de zelfevaluatie scholen niet veel
handvatten biedt en dat scholen in algemene zin het doen van een goede
zelfevaluatie als lastig ervaren. Daarin zie ik kansen voor verbetering. Een
periodieke zelfevaluatie kan iedere schoolleider en bestuurder helpen om
beter inzicht te krijgen in de eigen kwaliteit, in de sterke punten en de
verbeterpunten. Met de raden en de inspectie wil ik ervoor zorgen dat er
een gebruiksvriendelijk instrument voor zelfevaluatie voor alle scholen
komt, zodat scholen en besturen niet ieder voor zich het wiel hoeven uit te
vinden. Dat instrument zou goed moeten aansluiten op de NCO-analyse
en de gegevens uit Vensters voor verantwoording, zodat scholen niet zelf
de vertaalslag hoeven te maken.
Met de inspectie en raden wil ik daarnaast verkennen of de zelfevaluatie
een vaste plek zou kunnen krijgen in het toezicht door de inspectie. In het
MBO is het bestuur verplicht om onafhankelijke deskundigen te betrekken
bij de beoordeling van de kwaliteit. Daarnaast maakt de zelfevaluatie vaak
onderdeel uit van het stelsel van kwaliteitszorg. Of een verplichting ook
voor het funderend onderwijs het meeste effectief is, is voor mij nog een
vraag. Daarbij is de mogelijke extra regeldruk een aandachtspunt. De
zelfevaluatie is geen doel op zich, maar een nuttig instrument om het
ontwikkelvermogen te vergroten. Het is aan bestuurders en schoolleiders

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 VIII, nr. 164

8

om dit op een betekenisvolle manier in te zetten in de eigen onderwijsorganisatie.
Collegiale visitatie verder stimuleren
Naast goede data-analyse en zelfevaluatie is de collegiale visitatie een
beproefd middel om inzicht te krijgen in de eigen kwaliteit en verbeterpunten. De PO-Raad is al enige tijd bezig met het stimuleren en ondersteunen van collegiale visitatie. Ook de leden van de VO-raad hebben
afgesproken om vierjaarlijks deel te nemen aan collegiale bestuurlijke
visitatie.
Met de raden wil ik proberen meer collegiale visitatie te laten plaatsvinden. Daarnaast wil ik met hen verkennen of naar voorbeeld van het
mbo ook voor het funderend onderwijs een onafhankelijk kwaliteitsnetwerk kan worden opgericht dat de inzet van collegiale visitatie
stimuleert en ondersteunt. Daarbij vind ik het van belang dat de
uitkomsten van een visitatie op bestuurlijk niveau doorwerken op
schoolniveau. Collegiale visitatie op schoolniveau of tussen schoolleiders
kan daarbij helpen. Een dergelijk kwaliteitsnetwerk kan ook ondersteunen
bij het doen van een goede zelfevaluatie met gebruikmaking van de
beschikbare data.
De komende tijd ga ik samen met het onderwijsveld verder aan de slag
met de bovengenoemde inzet. Urgentie en ambitie moeten samengaan
met voldoende tijd voor implementatie en duurzame verbetering. Daarom
wil ik de effecten van de aanvullende inspanningen zorgvuldig uitwerken
met de partners en monitoren door middel van langlopend onderzoek.
Op deze manier zet ik samen met de sector koers richting duurzame
versterking van onderwijskwaliteit en het ontwikkelvermogen van
besturen en scholen. Ik zal uw Kamer op de hoogte houden van de
vorderingen op de diverse thema’s.
De Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media,
A. Slob

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 VIII, nr. 164

9