Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

31 524

Beroepsonderwijs en Volwassenen Educatie

Nr. 300

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 23 september 2016
Hierbij stuur ik u namens de ministers van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties en Sociale Zaken en Werkgelegenheid, naar aanleiding
van het verzoek van het lid Kuzu (groep Kuzu/ Öztürk) van 22 maart
jongstleden1, onze reactie op het onderzoek «Mbo en de stagemarkt: wat
is de rol van discriminatie?».2 Al eerder ben ik ingegaan op dit onderzoek
in mijn antwoorden op Kamervragen van de leden Jadnanansing en
Marcouch3
Belangrijkste bevindingen van het onderzoek door KIS
Volgens het onderzoek van het Kennisplatform Integratie en Samenleving
(KIS) wordt discriminatie onder andere ervaren bij zoeken naar een
stageplek. Migrantenjongeren moeten meer moeite doen om een
stageplek te vinden dan jongeren van autochtone afkomst, zo blijkt uit het
onderzoek. De (vaak onbewuste) discriminatie lijkt zich veelal te richten op
meisjes met een hoofddoek en jongeren waarvan de werkgevers het
vooroordeel hebben dat ze «risicovol» zijn. Daarnaast komt uit het
onderzoek naar voren dat bij een deel van de studenten en stagebegeleiders sprake lijkt te zijn van het «omzeilen» van discriminatie, in plaat
van het agenderen en bespreken ervan. Bij een signaal dat een student
ongelijk is behandeld door leerwerkbedrijven, wordt eerder een plaatsvervangend bedrijf gezocht dan dat de mogelijke discriminatie wordt
aangekaart, leert de ervaring van het KIS. Er wordt voor een pragmatische
insteek gekozen, zoals het koppelen van studenten met een niet-westerse
achtergrond aan ondernemers met een niet-westerse achtergrond.

1

Handelingen II 2015/16, nr. 67, item 28
Klooster, E., Koçak, S. & Day, M. (2016). MBO en de stagemarkt, wat is de rol van discriminatie?
Utrecht: Kennisplatform Integratie & Samenleving, via: http://www.kis.nl/publicatie/mbo-en-destagemarkt-wat-de-rol-van-discriminatie
3
Aanhangsel Handelingen II 2015/16, nr. 2341
2

kst-31524-300
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 524, nr. 300

1

Reactie op het onderzoek
De resultaten van dit onderzoek staan helaas niet op zichzelf. Eerder
onderzoek van het Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt
(ROA) laat zien dat migrantenjongeren significant vaker moeten solliciteren voor het verkrijgen van een stageplek dan autochtone jongeren.4
Een bevinding die mij grote zorgen baart, want iedere vorm van discriminatie is onaanvaardbaar en onacceptabel en dient met kracht te worden
bestreden. Het is onrechtvaardig en bovendien verboden om mensen af te
rekenen op bijvoorbeeld huidskleur, geloof, geslacht, seksuele gerichtheid, handicap, leeftijd of afkomst. Het uitgangspunt in de Nederlandse
rechtsstaat is dat iedereen volledig meetelt en volwaardig onderdeel is
van de samenleving. Artikel 1 van onze Grondwet legt hiervoor de basis.
Daarmee is een samenleving waarin iedereen daadwerkelijk gelijke
rechten en kansen heeft, helaas nog niet gerealiseerd. Dit vraagt om meer
dan alleen wetgeving.
Specifiek voor het vraagstuk van discriminatie bij de beroepspraktijkvorming (bpv) reageer ik als volgt. Iedere student, ongeacht herkomst,
heeft hetzelfde recht op een goede plaats voor de bpv. De bpv is een
cruciaal onderdeel van het curriculum van het mbo. Het is een vereiste om
een mbo-opleiding succesvol te kunnen afronden en belangrijk voor de
stap vanuit het onderwijs naar de arbeidsmarkt. Meer dan de helft van de
jongeren vindt zijn eerste baan via de bpv.5 Mbo-instellingen hebben de
verantwoordelijkheid om ervoor te zorgen dat studenten met succes hun
opleiding kunnen afronden. De wettelijke taak van onderwijsinstellingen
om zorg te dragen voor de beschikbaarheid van een plaats voor bpv,
maakt onderdeel uit van deze verantwoordelijkheid. Wanneer dit niet lukt
of (te) moeizaam verloopt, dienen instellingen de student te helpen en
begeleiden.
Wanneer er een vermoeden is van discriminatie, is het belangrijk dat de
bpv-coördinator zich achter de student schaart. Ik roep studenten (en
scholen) dan ook vooral op om een melding te maken als zij te maken
krijgen met discriminatie. Het direct aanspreken van het leerbedrijf door
de stagebegeleider vanuit de instelling kan een eerste stap zijn.
Gesprekken met jongeren en de jongerenorganisatie beroepsonderwijs
(JOB) leren mij dat studenten vaak geen melding durven te maken van
discriminatie of niet weten waar ze terecht kunnen met klachten hierover.
Het is daarom belangrijk dat studenten duidelijk weten dat zij altijd terecht
kunnen bij (de vertrouwenspersoon van) hun onderwijsinstelling. Ook
kunnen studenten altijd een melding maken bij de gemeentelijke
antidiscriminatiebureaus of het College voor de Rechten van de Mens,
indien zij discriminatie ervaren. Onder meer in het kader van de
campagne «Zet een streep door discriminatie» roepen wij burgers en dus
ook studenten op om er melding van te maken als ze zich gediscrimineerd
voelen. Het is van belang dat discriminatie, juist ook die door (leerwerk-)
bedrijven, te herkennen, erkennen en te bestrijden.
Ook werkgevers spelen een belangrijke rol. Ik heb eerder aangegeven dat
ik onder meer wil kijken of er voldoende aandacht is voor deze kwestie bij
de erkenning van leerbedrijven. Bij de erkenning van leerbedrijven wordt
door de stichting Samenwerkingsorganisatie Beroepsonderwijs Bedrijfs4

ROA (2015). Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt (ROA), Schoolverlaters tussen
onderwijs en arbeidsmarkt 2014, Maastricht: ROA, School of Business and Economics,
Maastricht University, p. 8
5
ROA (2015). Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt (ROA), Schoolverlaters tussen
onderwijs en arbeidsmarkt 2014, Maastricht: ROA, School of Business and Economics,
Maastricht University

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 524, nr. 300

2

leven (SBB) expliciet aangegeven dat discriminatie een reden is om de
erkenning in te trekken. Dit is onderdeel van het erkenningsreglement van
SBB. Iedereen kan zich melden bij SBB met klachten over leerbedrijven,
ook met signalen over discriminatie. SBB neemt alle klachten serieus en
onderzoekt ze door hoor en wederhoor te plegen. Als er sprake is van
bewezen discriminatie dan trekt SBB de erkenning van een leerbedrijf in.
De ervaring leert dat het aantal klachten en intrekkingen van erkenningen
als gevolg van discriminatie beperkt is. Ik zal zowel JOB, SBB als
mbo-instellingen vragen om studenten actief te informeren over het
melden van discriminatie bij de bpv.
Handhaving en aangifte zijn belangrijk, maar niet genoeg. We zijn juist
ook op zoek naar effectieve manieren om discriminatie en negatieve
beeldvorming te voorkomen of overbruggen. Bijvoorbeeld door te
verkennen of anoniem solliciteren als onderdeel van de aanpak van
arbeidsmarktdiscriminatie bijdraagt aan onze ambitie om te komen tot
een inclusieve arbeidsmarkt.6 In dit kader zet bijvoorbeeld de gemeente
Den Haag en de gemeente Utrecht in op het anonimiseren van CV’s en
motivatiebrieven van sollicitanten. Deze lokale initiatieven met anoniem
solliciteren worden momenteel gemonitord. Daarnaast zet de Haaglandse
mbo-instelling ROC Mondriaan (binnen de City Deal Aanpak Jeugdwerkloosheid) in op het creëren van bewustwording bij professionals over de
rol die vooroordelen spelen bij het vinden van een stageplaats. Eveneens
wordt er in Den Haag, binnen het project Jongeren in de lift, ingezet op
netwerkbijeenkomsten om negatieve beelden bij werkgevers over
bepaalde groepen jongeren te slechten. De effectiviteit van deze aanpak
laten we door het KIS en Panteia nader onderzoeken. De eerste ervaringen
met het project jongeren in de lift zijn in ieder geval hoopgevend, een
eerste kennismaking kan (onbewuste) vooroordelen wegnemen. Dit type
van experimenten zou wat mij betreft dan ook brede navolging moeten
krijgen op andere plekken. Ook voor het vinden van een stageplek zou dit
denkbaar kunnen zijn. Daarom ga ik samen met de SBB het gesprek met
studenten, werkgevers en instellingen aan om te verkennen wat we nog
meer kunnen doen aan tegengaan van discriminatie en welke rol de
verschillende partijen hierbij kunnen hebben.
Ook in het kader van het verbeteren van gelijke onderwijskansen voor
iedereen, zie ik de aanpak van (stage)discriminatie als een belangrijk
thema. Daarom zet ik samen met de Minister van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid binnen de City Deal Aanpak Jeugdwerkloosheid (als
onderdeel van de Aanpak Jeugdwerkloosheid) in op drie maatregelen om
alle jongeren dezelfde kansen te bieden op een bpv-plaats. De voortgang
van de City Deal zal ik nauwgezet volgen. De aanpak in de City Deal, die ik
hieronder zal beschrijven, zal ik betrekken bij de uitvoering van de motie
Nijboer/Harbers7 – waarin de regering gevraagd wordt om voorstellen om
gelijke onderwijskansen voor ieder kind en elke jongere te verbeteren en
te garanderen – en vind ik bij uitstek geschikt om invulling te geven aan
mijn eerdere toezegging om extra onderzoek te doen naar discriminatie
van allochtone jongeren op zoek naar een stageplek.
Ten eerste is het van belang te zorgen voor bewustwording bij scholen,
werkgevers en jongeren zelf. Samen met de mbo-instellingen en de
antidiscriminatievoorzieningen gaat ingezet worden op het trainen van
docenten, bpv-coördinatoren en studenten in het omgaan met mogelijk
discriminerende uitingen van leerbedrijven. Het Meldpunt Discriminatie
Regio Amsterdam (MDRA) heeft hiervoor trainingen ontwikkeld, in
opdracht van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en de
6
7

Kamerstuk 29 544, nr. 729
Kamerstuk 21 501-07, nr. 1356

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 524, nr. 300

3

Aanpak Jeugdwerkloosheid. Mbo-scholen betrokken bij de City Deal
starten met de uitvoering van deze trainingen vanaf begin schooljaar
2016–2017.
Ten tweede wordt ingezet op het overbruggen van negatieve beeldvorming over migrantenjongeren bij werkgevers bij de zoektocht naar een
bpv-plaats middels het leren kennen van jongeren als individu of
werknemer. Bijvoorbeeld via bliksemstages of bedrijfsbezoeken voorafgaand aan de reguliere bpv. Zoals eerder gesteld laat onderzoek van het
ROA zien dat migrantenjongeren vaker moeten solliciteren om een
bpv-plek te vinden. Maar als ze eenmaal een bpv-plek hebben gevonden,
krijgen zij even vaak als autochtone jongeren een aanbod om te blijven.
Oftewel, het lijkt een belangrijk verschil te maken als de werkgever de
jongere leert kennen als individu/werknemer. Dit is een belangrijke notie
bij de bestrijding van discriminatie en kan bijdragen aan het tegengaan
van segregatie (tussen allochtone en autochtone jongeren) bij stages.
Daarom zal ik aan SBB een subsidie verstrekken voor een pilot waarbij
jongeren en werkgevers vroegtijdig met elkaar in contact worden
gebracht. Dat zal ik doen door kortdurende stages te organiseren in het
kader van werkexploratie, aan de hand van zogenoemde bedrijfsopdrachten. Deze kortdurende stages zijn bedoeld voor jongeren uit
specifieke risicogroepen (die normaliter moeite hebben om een plek te
vinden) en een aanvulling op de reguliere stages die zij al lopen. Het doel
is via deze stages negatieve vooroordelen weg te nemen en jongeren en
werkgevers op een laagdrempelige manier kennis te laten maken me
elkaar. SBB zal zorgen dat hier werkgevers voor worden gevonden en zal
samen met MBO Diensten zorgen voor de beschikbaarheid van de
bedrijfsopdrachten. De pilot zal vanaf januari 2017 starten.
Ten derde kan ook een goede introductie van jongeren bijdragen aan het
overbruggen van negatieve beeldvorming. Vooral bpv-coördinatoren
spelen daarbij een belangrijke rol. Maar ook oudere medestudenten die
succesvol hun bpv hebben doorlopen, kunnen jongeren introduceren bij
werkgevers. Om in te zetten op het verbeteren van deze introductie, start
in september 2016 op verschillende mbo-instellingen de uitvoering van
het project Junior Praktijk Opleiders (JPO). Dit is een peercoachingsproject, waarin mbo-niveau-4 studenten coaches zijn van mbo-niveau-2
studenten.
Als de maatregelen uit de City Deal aantoonbaar succesvol zijn, zullen we
er voor zorgen dat deze te verbreden zullen zijn naar andere scholen,
instellingen en gemeenten in Nederland. Deze maatregelen en andere
activiteiten die in het kader van de City Deal samen met mbo-instellingen
worden ingezet tegen (stage)discriminatie, worden in een toolbox
beschikbaar gesteld voor mbo-instellingen buiten de City Deal-steden. Om
deze toolbox onder de aandacht te brengen, wordt verbinding gelegd met
de meerjarige campagne «Zet een streep door discriminatie» en het
Servicepunt LOB mbo.
De City Deal Aanpak Jeugdwerkloosheid wordt uitgevoerd door
gemeenten, scholen, UWV, intermediairs en werkgevers. Het is een
gezamenlijke opdracht aan ons allen om discriminatie aan te pakken op
school, werk of waar dan ook in de samenleving. De conclusie van het
onderzoek van KIS geeft voor nu een hernieuwd gevoel van urgentie. Ik
realiseer me dat het tegengaan van discriminatie en negatieve beeldvorming een gezamenlijke inspanning vraagt van verschillende partijen.
Dat kost tijd, terwijl de urgentie om tot verandering te komen, groot is.
Met deze maatregelen hoop ik een bijdrage te leveren aan het creëren van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 524, nr. 300

4

meer bewustwording bij betrokken partijen en het gevoel van urgente te
vergroten en nadrukkelijker op de agenda krijgen van dit zeer onwenselijke fenomeen.
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
M. Bussemaker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 524, nr. 300

5