Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

30 862

Goedkeuring van het op 21 december 2005 te
Middelburg tot stand gekomen Verdrag tussen
het Koninkrijk der Nederlanden en het Vlaams
Gewest betreffende de uitvoering van de
ontwikkelingsschets 2010 Schelde-estuarium
(Trb. 2005, 310)

Nr. 38

BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN
VOEDSELKWALITEIT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 9 oktober 2009
In vervolg op mijn brieven van 17 april en 18 september jl. (Kamerstukken
30 862, nrs. 25 en 27) over het natuurherstel in de Westerschelde deel ik
het volgende mee.
Dubbelbesluit 17 april 2009
In de Scheldeverdragen (2005) zijn o.a. afspraken vastgelegd over de
vaarwegverruiming en het natuurherstel van de Westerschelde. In het
verdragsonderdeel Natuurontwikkelingsschets staat dat totaal 600 hectare
estuariene natuur aan Nederlandse zijde moet worden gerealiseerd,
waarvan 300 ha in de Hedwigepolder. Bij brief van 17 april jl. is aangegeven dat het kabinet er de voorkeur aan geeft om herstel van de
genoemde 300 hectare estuariene natuur in de Westerschelde te realiseren zonder ontpoldering. Daartoe heeft het kabinet besloten een uiterste
poging te doen dit natuurherstel buitendijks te realiseren door uitvoering
te geven aan het alternatief «aanleg buitendijkse schor» van de Zeeuwse
Waterschappen en zo nodig door het aanvullend (gedeeltelijk) overnemen
van het alternatief «Land van Saeftinghe» van de Stichting Levende Delta.
Mocht dit buitendijkse alternatief onverhoopt op onoverkomelijke (juridische) bezwaren stuiten in het kader van EU-regelgeving, dan zou het
oorspronkelijke voorstel van het ontpolderen van de Hedwigepolder tot
uitvoering worden gebracht. Nederland heeft zich hiertoe verdragsrechtelijk verplicht met Vlaanderen.
Validatieonderzoek buitendijkse natuurherstelmaatregelen
De bovengenoemde buitendijkse natuurherstelmaatregelen zijn mede als
gevolg van de voorlopige uitspraak van de Raad van State en reacties van
de Europese Commissie versneld aan validatie door een consortium van
onafhankelijke onderzoeksbureaus onderworpen. Hierover heb ik u bij
brief van 18 september jl. en in het Kamerdebat op 1 oktober jl. geïnformeerd. Het validatieonderzoek is uitgevoerd door een consortium van

KST135754
0910tkkst30862-38
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 862, nr. 38

1

Grontmij Nederland BV, Bureau Waardenburg en Sva_ek Hydraulics. Het
was gericht op validatie van de bijdrage van de buitendijkse maatregelen
aan natuurherstel, de uitvoerbaarheid van de maatregelen en de effecten
voor aspecten als veiligheid en scheepvaart. Ook de kosten van het
buitendijkse natuurherstel zijn scherper in beeld gebracht. Bijgaand doe ik
uw Kamer het resultaat van het validatieonderzoek van dit consortium
toekomen (bijlage 1).1
Het rapport wijst uit, dat de in het kabinetsbesluit van 17 april jl. opgenomen voorkeursvariant van buitendijks natuurherstel, niet leidt tot verbetering van de staat van instandhouding van de estuariene natuur in de
Westerschelde. De conclusie is dat de nieuw te creëren natuurwaarden
een belangrijke aantasting veroorzaken van bestaande beschermde
natuurwaarden en dat de voorkeursvariant niet leidt tot de noodzakelijke
uitbreiding van de oppervlakte estuariene natuur. De buitendijkse
schorren kunnen weliswaar leiden tot verbetering van het habitattype
H1330 (Atlantische schorren) en H1310 (pioniersvegetatie), maar gaan
tegelijkertijd ten koste van het habitattype H1130 (estuaria). Uitvoering
van de voorkeursvariant van de buitendijkse schorren zou leiden tot een
verplichting tot compensatie van het verlies van het habitattype H1130
(estuaria), die niet kan worden gerealiseerd door middel van buitendijkse
maatregelen in het estuarium van de Westerschelde. Compensatie zou
dus wederom ontpoldering vergen.
Verlaging van delen van het land van Saeftinghe leidt op de korte termijn
tot aantasting van het huidige habitattype H1330 (schor), waarvoor eveneens een herstelopgave geldt. Verlaging leidt niet tot de noodzakelijke
uitbreiding van de oppervlakte aan estuariene natuur en heeft negatieve
effecten op de foerageermogelijkheden van een aantal vogelsoorten.
Gezien de conclusies van het validatieonderzoek stuit realisatie van
buitendijks natuurherstel op onoverkomelijke (juridische) bezwaren in het
kader van EU-regelgeving. Er is namelijk een verplichting tot estuarien
natuurherstel op basis van de Habitatrichtlijn. De Europese Commissie zal
bij doorzetting van het alternatief van buitendijks natuurherstel naar
verwachting de eerdere inbreukprocedure wegens het uitblijven van
adequaat natuurherstel weer oppakken.
Het alternatief van de buitendijkse schorren heeft volgens het consortium
overigens een te verwaarlozen effect op het morfodynamische systeem en
de veiligheid en leidt niet tot relevante wijzigingen van de waterstanden
en overstromingsrisico’s.
Conclusie over het alternatief van buitendijks natuurherstel

1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Het kabinet vindt het ontpolderen van landbouwgrond voor het herstel
van natuur een vergaande maatregel. Zeker wanneer dat plaatsvindt in
een regio waar de eeuwenlange strijd tegen het water een belangrijk
onderling verbindend element vormt. Een gedegen zoektocht naar mogelijke alternatieven is dan een noodzakelijke voorwaarde. Na de
onderzoekscommissies Maljers en Nijpels – die hebben gezocht naar
alternatieven voor de ontpoldering van de Hedwigepolder – en met de
conclusie van het bijgaande validatieonderzoek van de buitendijkse
natuurherstelmaatregelen, acht het kabinet de zoektocht naar alternatieven voor realisatie van het natuurherstel van de Westerschelde afgerond. Voor de realisatie van het noodzakelijke natuurherstel is nu definitieve duidelijkheid nodig over de gebieden waar natuurherstel plaats gaat
vinden. Dat is niet alleen van belang voor de integrale uitvoering van de
Scheldeverdragen, maar ook voor de direct betrokkenen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 862, nr. 38

2

Alles overwegende is de conclusie van het kabinet als volgt. Op basis van
ecologische en juridische overwegingen en met inachtneming van
verdragsrechtelijke en Europeesrechtelijke aspecten, kan het kabinet geen
andere conclusie trekken dan dat de voorkeursvariant van herstel van
estuariene natuur in de Westerschelde volgens het alternatief van buitendijkse schorren geen soelaas biedt. Het kabinet brengt daarom – in lijn
met het kabinetsstandpunt van 17 april jl. – het oorspronkelijke voorstel
van het ontpolderen van de Hedwigepolder tot uitvoering, overeenkomstig het met Vlaanderen gesloten Verdrag inzake de Ontwikkelingsschets
2010 Schelde-estuarium. Op korte termijn zal worden getracht de gronden
van de Hedwigepolder minnelijk te verwerven; zo nodig wordt de
onteigeningsprocedure ingezet (conform de Rijksprojectenprocedure).
Want anders dreigt verdragsbreuk met Vlaanderen en mogelijk een
inbreukprocedure door de Europese Commissie.
Ten aanzien van de financiële aspecten het volgende. Het onverkort
uitvoeren van de verdragen met Vlaanderen is financieel volledig gedekt:
via bijdragen vanuit Vlaanderen (ter grootte van zo’n 270 miljoen euro) en
via reeds beschikbare middelen op de rijksbegroting.
Het alternatief van het buitendijks natuurherstel zou ongedekte meerkosten met zich meebrengen van tussen de 80 (schorontwikkeling) en 250
(schoraanleg) miljoen euro. Bovendien wordt dan nog niet voldaan aan de
kwantitatieve eisen van de Habitatrichtlijn en gelden aanvullende kosten
voor de realisatie van 300 ha. extra benodigde estuariene natuur (circa 90
miljoen). Onzeker zou zijn in hoeverre de eerder toegezegde bijdrage van
Vlaanderen beschikbaar zou blijven.
Bodemprocedure
De uitspraak van de Voorzitter van de Afdeling bestuursrechtspraak van
de Raad van State van 28 juli jl. was onverwacht en onverhoopt en verhinderde de aanvang van de baggerwerkzaamheden voor de derde vaargeulverruiming. Als door de Afdeling bestuursrechtspraak uitspraak is gedaan
in de bodemprocedures (naar verwachting in januari 2010) en deze
uitspraak positief is, kan Vlaanderen onmiddellijk beginnen met baggeren.
Het kabinet versterkt het verweer in de bodemprocedure, om zeker te
stellen dat Nederland de verdragsverplichtingen met Vlaanderen na kan
komen. Het besluit om de Hedwigepolder te ontpolderen, levert daaraan
een bijdrage. Ook zal de komende weken worden getracht overeenstemming met de natuurorganisaties te bereiken.
Slot
Het kabinet sluit met dit besluit een veelomvattende zoektocht af om een
alternatief te vinden voor de in de Scheldeverdragen beschreven ontpoldering van de Hedwigepolder. Het kabinet constateert tot haar spijt dat er
geen geschikt alternatief is gevonden. Het kabinet vindt het van groot
belang dat nu uitvoering wordt gegeven aan de Scheldeverdragen, zowel
voor de veiligheid, de toegankelijkheid als de natuurlijkheid.
De minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
G. Verburg

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 862, nr. 38

3