Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

28 741

Jeugdcriminaliteit

Nr. 94

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR RECHTSBESCHERMING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 27 maart 2023
Met deze brief doe ik uw Kamer mijn beleidsreactie toekomen op het
onderzoek «Strafmaat en strafdoelen in ernstige jeugd- en adolescentenstrafzaken. Opvattingen van magistraten over de sanctionering van 16- tot
23-jarige daders van ernstige gewelds- en zedenmisdrijven». Dit
onderzoek heb ik op 24 augustus 2022 aan uw Kamer aangeboden.1
In het tweede deel van deze brief ga ik in op een aantal moties en
toezeggingen.
Het betreft in de eerste plaats de moties en toezeggingen naar aanleiding
van het dertigledendebat van 19 januari jl. over een eerdere veroordeling
van verdachte Donny M., namelijk:
– Motie van het lid Mutluer (PvdA) over het voor langere tijd kunnen
volgen van minderjarige zedendelinquenten.2
– Motie van het lid Van Haga (Groep Van Haga) over het vaststellen en
updaten van risicoprofielen van zedendelinquenten.3
– Toezegging om te reageren op de door BVNL aangeboden petitie over
het monitoren van zedendelinquenten.
– Toezegging om na te gaan hoeveel zedenzaken worden geseponeerd.
– Toezegging om in te gaan op berichtgeving in de media dat jongeren
de door de rechter opgelegde hulp niet altijd krijgen.4
Daarnaast ga ik in dit deel van de brief in op de volgende motie en
toezegging:
– Motie van de leden Mutluer (PvdA) en Ellemeet (GroenLinks) naar
aanleiding van de behandeling van de begroting Justitie en Veiligheid

1

Kamerstuk 28 741, nr. 88.
Kamerstuk 36 200 VI, nr. 119.
Kamerstuk 36 200 VI, nr. 116.
4
Berichtgeving NU.nl van 19 januari 2023.
2
3

kst-28741-94
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 28 741, nr. 94

1

–

in november 2022 over de capaciteit van de Kleinschalige Voorzieningen Justitiële Jeugd.5
Toezegging om uw Kamer te informeren over de voortgang die is
geboekt op de verschillende acties die zijn uitgezet naar aanleiding van
de aanbevelingen uit het rapport «De politie-reprimande voor
minderjarige first offenders van lichte feiten».6

1. Strafmaat in ernstige jeugd- en adolescentenstrafzaken
1.1. Het onderzoek
Het onderzoek «Strafmaat en strafdoelen in ernstige jeugd- en adolescentenstrafzaken. Opvattingen van magistraten over de sanctionering van 16tot 23-jarige daders van ernstige gewelds- en zedenmisdrijven» is
uitgevoerd in opdracht van het Wetenschappelijk Onderzoek- en
Documentatiecentrum (hierna: WODC). Het hoofddoel van het onderzoek
was antwoord te geven op de vraag of rechters en officieren van justitie
bij ernstige gewelds- en zedenmisdrijven gepleegd door 16- tot 23-jarigen
voldoende ruimte ervaren om een straf te vorderen of op te leggen die in
verhouding staat tot de ernst van het misdrijf. De belangrijkste conclusies
uit het onderzoek zijn:
– In het onderzoek is een divers beeld naar voren gekomen van de
ervaringen en opvattingen van rechters en officieren van justitie.
– Een meerderheid van de respondenten geeft aan in ernstige geweldsen zedenzaken voldoende uit de voeten te kunnen met de mogelijkheden die het huidige jeugdstrafrecht biedt.
– De opvattingen van de deelnemende magistraten over de behoefte aan
een verhoging van de maximumduur van jeugddetentie zijn meer
verdeeld. Voor 16- en 17-jarigen geeft een minderheid (39%) van de
respondenten aan behoefte te hebben aan verhoging van de maximale
duur van jeugddetentie. Voor jongvolwassenen (18- tot 23-jarigen) is
het draagvlak voor een dergelijke verhoging groter: 61% van de
respondenten geeft aan voor deze doelgroep wel behoefte te hebben
aan verhoging van de maximale jeugddetentieduur.7
– Voor beide leeftijdsgroepen wordt de behoefte aan verhoging van de
maximale jeugddetentieduur beduidend minder gevoeld door
participerende magistraten van de rechtspraak dan van het Openbaar
Ministerie (hierna: OM).8
1.2. Beleidsreactie
Voorgeschiedenis en context
Het onderzoek is een vervolg op een onderzoek naar de strafmaat voor
jeugdige daders van ernstige gewelds- en zedenmisdrijven in internationaal perspectief, dat in 2020 in opdracht van het WODC is uitgevoerd
naar aanleiding van de petitie »verhoog jeugdstraffen» van ouders van
minderjarige slachtoffers van doodslag gepleegd door een minderjarige
dader.9 Na dit onderzoek is in 2021 een expertmeeting georganiseerd.
5

Kamerstuk 36 200 VI, nr. 73.
Kamerstuk 28 741, nr. 85.
7
De onderzoekers merken daarbij op dat niet met zekerheid gesteld kan worden dat de
steekproefresultaten, uitgedrukt in percentages, representatief zijn voor de verdeling van
opvattingen in de gehele populatie magistraten.
8
Voor 16- en 17-jarigen geeft 27% van de respondenten van de rechtspraak en 55% van de
respondenten van het OM aan behoefte te hebben aan verhoging van de maximale jeugddetentieduur. Voor de leeftijdsgroep 18- tot 23-jarigen geeft 43% van de respondenten van de
rechtspraak en 86% van de respondenten van het OM aan behoefte te hebben aan een
dergelijke verhoging.
9
Kamerstukken 28 741 en 24 587, nr.78.
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 28 741, nr. 94

2

Hieruit bleek dat wetenschappers, de meeste deskundigen uit de
jeugdstrafrechtspraktijk en vertegenwoordigers van slachtoffers niet voor
verhoging van de maximale strafmaat waren, maar nabestaanden wel. Bij
vertegenwoordigers van het OM en de rechtspraak was het beeld echter
minder eenduidig, wat de aanleiding vormde voor het nu uitgevoerde
vervolgonderzoek.
Ik heb de uitkomsten van het vervolgonderzoek besproken met de
organisaties in de jeugdstrafrechtketen, in het bijzonder met vertegenwoordigers van het OM en de rechtspraak. Ook heb ik bij de totstandkoming van mijn beleidsreactie betrokken het advies Adolescentenstrafrecht van de Raad voor de Strafrechttoepassing en Jeugdbescherming
(hierna: RSJ) van 2 november 2021. Daarin wordt onder andere de
aanbeveling gedaan de huidige strafmaxima in het jeugdstrafrecht te
handhaven en in voorkomende gevallen gebruik te maken van de
mogelijkheden die het jeugdstrafrecht biedt, zoals de PIJ-maatregel.10
Hieronder zet ik eerst een aantal uitgangspunten van het jeugdstrafrecht
uiteen. Vervolgens richt ik me op de kern van het onderzoek, te weten de
groep 18- tot 23-jarigen. Ik sluit af met mijn standpunt en de overwegingen daarbij.
Uitgangspunten jeugdstrafrecht
Algemeen wordt onderkend dat jongeren, gelet op hun nog niet
volgroeide ontwikkeling, ook een beperkt inzicht hebben in de gevolgen
van hun gedrag. Bij de totstandkoming van het adolescentenstrafrecht is
in dit verband overwogen dat in de leeftijdscategorie tussen de 16 en
23 jaar specifiek risicogedrag voorkomt, dat mede worden toegeschreven
aan een onvoltooide ontwikkeling van belangrijke hersenfuncties. Dit
speelt een rol bij de omstandigheid dat een groot deel van de (jeugd)criminaliteit optreedt tijdens de adolescentie, maar ook eindigt vóór het
23ste levensjaar. In dit voorgaande ligt besloten dat aan minderjarigen en
zelfs jongvolwassenen slechts beperkt ruimte is de dader een feit volledig
toe te rekenen. Daarom hebben we in Nederland voor jeugdigen al ruim
100 jaar een apart jeugdstrafrecht met een pedagogisch karakter vanuit de
gedachte dat de jeugdige van zijn fouten moet kunnen leren. Voor het
strafdoel vergelding is hierin slechts beperkt ruimte.
De noodzaak voor een afzonderlijk stelsel van jeugdstrafrecht vloeit verder
voort uit het Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind
(hierna: IVRK). Het Nederlands jeugdstraf- en strafprocesrecht is in lijn
met dit IVRK en de voorbehouden die daarbij zijn gemaakt. Het IVRK
verplicht tot de inrichting van een afzonderlijk stelsel voor jeugdstrafrecht
en gaat daarbij uit van een leeftijdsgrens van 18 jaar (artikel 1 IVRK).11 Bij
de inrichting van het stelsel dient rekening te worden houden met de
leeftijd van het kind, de wenselijkheid van het bevorderen van de
herintegratie van het kind en de aanvaarding door het kind van een
opbouwende rol in de samenleving (artikel 40 IVRK). Vrijheidsbeneming
geldt daarbij als ultimum remedium en kan alleen voor een zo kort
mogelijke duur worden toegepast (artikel 37 IVRK).

10

PIJ staat voor plaatsing in een inrichting voor jeugdigen: detentie met intensieve behandeling
en begeleiding.
11
De leeftijdsgrens van 18 jaar moet daarbij niet te strikt worden genomen. In 2008 heeft het
comité van de Ministers van de Raad van Europa aangegeven dat indien er in een land aparte
voorzieningen zijn voor jongvolwassenen, zoals de toepassing van het jeugdstrafrecht, ook
voor die groep kinderrechten relevant zijn. Dit is ook benoemd in General Comment 24, art. 32.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 28 741, nr. 94

3

Het jeugdstrafrecht is in beginsel van toepassing op jeugdigen van 12 tot
18 jaar. De bovengrens is echter «flexibel»: de toepassing van adolescentenstrafrecht maakt het mogelijk om 16- en 17-jarigen te berechten
volgens het commune (volwassenen)strafrecht (art. 77b Sr.) en 18- tot
23-jarigen te berechten volgens het jeugdstrafrecht (art. 77c Sr.).
Uitgangspunt voor de groep 18- tot 23-jarigen is «volwassenenstrafrecht
tenzij». De keuze voor toepassing van het jeugdstrafrecht hangt samen
met de persoonlijkheid van de dader en/of de omstandigheden waaronder
het feit is begaan. Het percentage jongvolwassenen (18 tot 23 jaar) dat
wordt veroordeeld via het jeugdstrafrecht is (nog) beperkt: circa 6% in
2019.
De maximumsancties (bij ernstige gewelds- en zedenmisdrijven) bij
toepassing van het jeugdstrafrecht zijn:
– Voor 12- tot 16-jarigen: één jaar jeugddetentie en zeven jaar PIJmaatregel (+ eventuele omzetting naar TBS-maatregel met dwangverpleging).
– Voor 16- tot 23-jarigen: twee jaar jeugddetentie en zeven jaar PIJmaatregel (+ eventuele omzetting naar TBS-maatregel met dwangverpleging).
In de praktijk zien we dat jongeren die zeer ernstige feiten plegen zelden
direct na de jeugddetentie weer op straat staan. Naast de jeugddetentie
heeft de rechter immers de mogelijkheid een PIJ-maatregel op te leggen.
Deze maatregel is door de intensieve behandeling specifiek gericht op het
voorkomen van herhaling. De maatregel duurt maximaal zeven jaar en
stopt niet wanneer de jeugdige 18 jaar wordt. Als de dader nog steeds
gevaarlijk is bij het einde van de maatregel, kan deze maatregel worden
omgezet in een TBS-maatregel. Op die manier kan de dader zo lang als
nodig worden behandeld en keert hij pas weer terug in de maatschappij
wanneer dat veilig is.
Kern van het onderzoek: de groep 18- tot 23-jarigen
Uit het onderzoek blijkt dat de magistratuur met een meerderheid
aangeeft niet altijd goed uit de voeten te kunnen met de huidige strafmaxima. Ze hebben het dan over de leeftijdsgroep van 18 tot 23 jaar. Daar
kan het blijkens het onderzoek en de gesprekken die ik naar aanleiding
van het onderzoek heb gevoerd met vertegenwoordigers van het OM en
de rechtspraak voorkomen dat – met toepassing van het adolescentenstrafrecht – het jeugdstrafrecht het beste zou aansluiten bij de ontwikkelingsfase van de jongvolwassene. Aan de andere kant gaat het om zeer
ernstige feiten en is begrijpelijk dat wordt gezegd: «volwassen daden,
volwassen straffen». In die spagaat die soms wordt ervaren zou een
verhoging van de maximale duur van jeugddetentie van twee naar
bijvoorbeeld vier jaar uitkomst kunnen bieden. Enkele respondenten uit
het onderzoek geven aan dat aan een jongvolwassene dan iets meer
verantwoordelijkheid kan worden toebedeeld bij een ernstig gewelds- of
zedenmisdrijf en tegelijkertijd maatwerk kan worden geboden passend bij
de ontwikkelingsfase. Andere respondenten benadrukken daarentegen dat
verhoging van de strafmaat niet strookt met het pedagogische karakter
van het jeugdstrafrecht en dat met het jeugdstrafrecht en de mogelijkheid
om het volwassenenstrafrecht toe te passen reeds een toereikend
instrumentarium voorhanden is om passend te reageren. Daarnaast wordt
in het onderzoek gewezen op de juridische- en uitvoeringsconsequenties
van een eventuele verhoging van de maximumduur van jeugddetentie,
zoals de mogelijke gevolgen voor de capaciteit in de justitiële jeugdinrichtingen (hierna: JJI’s) die nu al onder druk staat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 28 741, nr. 94

4

Overwegingen en standpunt
Kinderen, jongeren en jongvolwassenen moeten zich in hun jeugdjaren
lichamelijk, emotioneel, sociaal en intellectueel ten volle kunnen ontwikkelen. Zij gedijen in een veilige, gezonde en kansrijke omgeving. Helaas is
dat niet altijd het geval. Hoewel de jeugdcriminaliteit de afgelopen
decennia in absolute aantallen gedaald is en de in 2020 gesignaleerde
lichte stijging van het aantal minderjarige verdachten zich niet heeft
doorgezet, is toch sprake van een toename van een kleine maar zorgwekkende groep jongeren die persisteren in het plegen van ernstige feiten,
zoals (vuur)wapen-, drugs- en geweldsdelicten.12 Dit is een zorgelijke
ontwikkeling waar een stevige aanpak voor nodig is.13 Preventie staat
daarbij voorop: ik wil voorkomen dat kinderen, jongeren en jongvolwassenen in een kwetsbare positie in de criminaliteit belanden, daar steeds
verder in verstrikt raken en uitgroeien tot geharde criminelen. Wanneer
strafrechtelijk ingrijpen toch noodzakelijk is, geldt het uitgangspunt: licht
waar het kan, zwaar waar het moet. De straf moet passend zijn, en
samengaan met gerichte begeleiding en behandeling. Met dit als
vertrekpunt, maak ik voor mijn standpunt inzake de strafmaat een
onderscheid tussen de leeftijdsgroep tot 18 jaar en de leeftijdsgroep van
18 tot 23 jaar.
Minderjarigen
Hoewel ik de oproep van nabestaanden van slachtoffers van zeer ernstige
misdrijven gepleegd door jeugdige daders begrijp, zie ik in het licht van
de uitkomsten van het onderzoek en het nader overleg met het OM en de
rechtspraak geen aanleiding om de strafmaat voor minderjarigen (de
leeftijdsgroep tot 18 jaar) te wijzigen. Uit het onderzoek blijkt dat een
meerderheid van de magistraten voldoende uit de voeten kan met de
mogelijkheden die het huidige jeugdstrafrecht biedt en voor deze
leeftijdsgroep geen behoefte te hebben aan een verhoging van de
maximale jeugddetentieduur. Dit standpunt sluit ook aan bij het eerdergenoemde advies van de RSJ van 2 november 2021.
Jongvolwassenen
Voor mij staat voorop dat de strafmaat niet het enige antwoord moet zijn
voor de groep 18- tot 23-jarigen die ernstige misdrijven hebben gepleegd.
Het moet in samenhang worden gezien met de persoon van de verdachte,
waarbij onder andere wordt gekeken naar het ontwikkelingsniveau. Hier
dient vervolgens goede behandeling, begeleiding en re-integratie op
afgestemd te worden. Ik heb in mijn brief van 10 maart 2022 aan uw
Kamer geschreven dat de potentie van de toepassing van het jeugdstrafrecht op jongvolwassenen in de praktijk nog onvoldoende wordt benut
om daar waar het passend is het jeugdstrafrecht toe te passen en dat ik
daarom eerst de bestaande knelpunten in de praktijk wil oppakken.14
Hierbij gaat het om de volgende thema’s: doelgroepbepaling en
screening, beschikbaarheid en bereikbaarheid (forensische) jeugdhulp,
mogelijkheden inzet volwassenenreclassering, uitwisseling tussen jeugden volwassenenketen, rol van de Raad voor de Kinderbescherming (RvdK)
voor de adolescentenstrafrecht-doelgroep, en geen jeugdstrafrecht zonder
voornemen OM. Met alle betrokken organisaties ben ik met deze thema’s
aan de slag gegaan. Dat neemt meer tijd in beslag dan destijds werd

12

Kamerstuk 28 741, nr. 81.
Hierover is uw Kamer op 1 juli 2022 geïnformeerd met de brief over de brede preventieaanpak
van (georganiseerde en ondermijnende) jeugdcriminaliteit: Kamerstuk 28 741, nr. 86.
14
Kamerstuk 28 741, nr. 83.
13

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 28 741, nr. 94

5

verwacht. Over de voortgang van dit traject zal ik uw Kamer voor de
zomer informeren.
Verder heb ik op dit moment onvoldoende zicht op de uitwerking van het
adolescentenstrafrecht op jongvolwassenen in brede zin. Ik wil dit de
komende periode eerst beter inzichtelijk maken, alvorens te kunnen
beslissen of het ophogen van de strafmaat voor deze doelgroep noodzakelijk is. Dit doe ik, onder andere, aan de hand van de uitkomsten van de
volgende onderzoeken van het WODC:
– Een onderzoek naar de toepassing van het adolescentenstrafrecht; dit
omvat de toepassing van artikel 77b Sr. (berechting van 16- en
17-jarigen volgens het commune (volwassenen) strafrecht) en
artikel 77c Sr. (berechting van 18- tot 23-jarigen volgens het jeugdstrafrecht). Het eerste deel betreft een validatie van de werkwijze om 77b
Sr.- en 77c Sr.-zaken te vinden in de registratiesystemen van het OM en
de rechtspraak. Dit is nodig om vast te kunnen stellen hoe nauwkeurig
de schattingen zijn van het aantal zaken waarin het adolescentenstrafrecht is toegepast. Het rapport betreffende dit eerste deel van het
onderzoek zal ik eind maart 2023 aan uw Kamer aanbieden. Het tweede
deel betreft een inhoudelijk onderzoek waarbij onder meer wordt
gekeken naar de motivering van de rechter voor de toepassing van de
artikelen 77b en 77c Sr. Dit deel wordt in de herfst van 2023 verwacht.
– Een onderzoek naar de kenmerken van jongeren en jongvolwassenen
die in de JJI’s verblijven, waarmee onder meer inzichtelijk wordt
gemaakt of een passende behandeling beschikbaar is of ontwikkeld
moet worden. Dit onderzoek draagt bij aan het komen tot meer
maatwerk in behandeling. Het WODC is gevraagd dit onderzoek nog
dit jaar op te leveren.
Dit betekent dat ik er voor de groep jongvolwassenen van 18 tot 23 jaar
voor kies om de strafmaat bij toepassing van het jeugdstrafrecht
vooralsnog niet te verhogen. Mede op basis van de uitkomsten van
voornoemde trajecten met betrekking tot deze leeftijdsgroep, zal ik bezien
of en zo ja welke vervolgstappen nodig zijn voor het bieden van een
passende reactie op (zeer ernstig) delictgedrag van jongvolwassenen.
Daarbij zal ik verhoging van de strafmaat opnieuw meewegen en
nadrukkelijk aandacht hebben voor het hiervoor genoemde gegeven dat
steeds meer kwetsbare jongeren betrokken raken bij zware vormen van
criminaliteit. Ik zal uw Kamer hier nader over informeren zodra de
uitkomsten van genoemde onderzoeken beschikbaar zijn.
2. Moties en toezeggingen
2.1. Moties en toezeggingen uit dertigledendebat 19 januari jl.
In dit deel van de brief ga ik in op de moties en toezeggingen naar
aanleiding van het dertigledendebat van 19 januari jl. over een eerdere
veroordeling van verdachte Donny M.
Toezicht en monitoring zedendelinquenten
Conform de toezegging in het debat van 19 januari jl. zal ik ingaan op de
petitie «Zedendelinquenten beter monitoren» die is aangeboden door
BVNL. Hierin neem ik mee de aangenomen motie van het lid Mutluer
(PvdA), waarin de regering wordt verzocht te bezien of de mogelijkheden
om minderjarige zedendelinquenten voor langere tijd te kunnen volgen
verruimd moeten en kunnen worden.15

15

Kamerstuk 36 200 VI, nr. 119.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 28 741, nr. 94

6

De oproep van BVNL aan het kabinet bestaat uit drie punten:
1. Bij zedendelinquenten te allen tijde bijzondere voorwaarden opleggen.
2. Tot een plan van aanpak komen om zedendelinquenten beter te
monitoren teneinde recidive te voorkomen en het zwaarder straffen,
langdurig gebruik van een enkelband, het verbeteren van politiële
politietaken en het verbeteren van intensieve samenwerking tussen
betrokken instanties hierbij te betrekken.
3. Zedendelinquenten waarbij vooraf blijkt dat toezichtmaatregelen geen
zin hebben rücksichtslos vast te houden.
Met betrekking tot het eerste en het derde punt wil ik erop wijzen dat
binnen ons rechtssysteem wettelijk is geregeld dat de Raad voor de
Kinderbescherming (voor personen jonger dan 18 jaar) dan wel de
reclassering (voor personen van 18 jaar of ouder) onderzoek doet en
advies uitbrengt aan het OM en de rechter. In hun onderzoek maken zij
gebruik van wetenschappelijk gevalideerde risicotaxatie-instrumenten op
grond waarvan zij tot een beeld komen van de persoon van de verdachte
en een advies opstellen met interventies die nodig en passend zijn om tot
gedragsverandering te komen en het recidiverisico te verminderen. In
sommige gevallen doet ook een psycholoog of psychiater onderzoek. Het
is vervolgens aan de rechter om het strafdossier, de uitkomsten van het
onderzoek ter zitting en het advies van deskundige professionals te wegen
en te komen tot een beslissing over een passende straf en eventuele
bijzondere voorwaarden.
Ik vind het van belang dat deze professionals vanuit gedegen onderzoek
kunnen komen tot advisering. Zo kunnen er verantwoorde beslissingen
genomen worden die recht doen aan de situatie en de omstandigheden
van de zaak. Uit onderzoek blijkt dat zware en ingrijpende interventies een
averechts effect kunnen hebben bij laagrisico delinquenten.16
Met betrekking tot het tweede punt ben ik met de opstellers van de petitie
van mening dat goede monitoring van zedendelinquenten van groot
belang is. Dat vraagt ook om nauwe samenwerking tussen betrokken
instanties.
Het reclasseringstoezicht onder het volwassenenstrafrecht kan bij daders
van ernstige zedendelicten, waarbij er risico is op herhaling, voor tien jaar
worden opgelegd. Op grond van de Wet Langdurig Toezicht is het
mogelijk nog langer toezicht te houden. Er zijn ketenafspraken gemaakt
voor een goede samenwerking tussen het OM, de politie en de reclassering. Deze afspraken maken voor de betrokken partijen duidelijk wat
hun rol en verantwoordelijkheid is binnen de re-integratie van zedendaders in de maatschappij en wat men van elkaar kan verwachten. Ook
hebben deze organisaties in elke regio een contactfunctionaris die het
proces van terugkeer, toezicht en samenwerking binnen toezicht coördineert. De reclassering kan de interventie Cirkels voor Ondersteuning,
Samenwerking en Aanspreekbaarheid (COSA) inzetten.17
Voor Toezicht en Begeleiding onder het jeugdstrafrecht geldt dat deze
maximaal drie jaar duurt. Dit wordt uitgevoerd door de jeugdreclassering.
Als het nodig is de begeleiding na afloop van de drie jaar in vrijwillig
kader voort te zetten, draagt de jeugdreclassering dit over aan de
gemeente.
16
17

O.a. Andrews en Bonta, The psychology of criminal conduct (2016).
Een belangrijke risicofactor bij veel zedendelinquenten is eenzaamheid. Door middel van de
COSA wordt deze delictfactor aangepakt. Hierdoor is er sneller zicht op risicogedrag. Een kring
van vrijwilligers vormt zich rondom de zedendelinquenten, met daarom heen een cirkel van
professionals.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 28 741, nr. 94

7

Voor zowel volwassenen als jeugdigen geldt dat vaak een behandelverplichting wordt opgelegd en soms een enkelband, gekoppeld aan een
locatiegebod of locatieverbod. Daarop houdt de (jeugd)reclassering ook
toezicht.
Er gebeurt dus al veel op het gebied van monitoring en toezicht, waarbij
de duur van het toezicht voor meerderjarigen zeer lang kan zijn. Ik zie dan
ook geen aanleiding om nu in de breedte een plan van aanpak te maken
om beter te monitoren.
Ik vind het wel zinvol om ten aanzien van minderjarige zedendelinquenten
in overleg met de betrokken partners te kijken of de huidige termijn van
drie jaar Toezicht en Begeleiding voldoet. Ik wil graag met hen bespreken
of en zo ja welke knelpunten er zijn en wat er aanvullend nodig zou zijn,
waarbij geldt dat het voor minderjarige zedendelinquenten belangrijk is
dat er een einddatum voor het toezicht is. Ik ga hierover in gesprek met de
drie reclasseringsorganisaties (3RO) en de jeugdreclassering. Daarmee
geef ik tevens uitvoering aan de hiervoor genoemde motie van Kamerlid
Mutluer. Daarbij is van belang om breder te kijken: ik wil inzicht in de
aantallen van deze dadergroep en in welke mate en op welke feiten sprake
is van recidive. Op basis hiervan kan bepaald worden of de termijn van de
Toezicht en Begeleiding en het resocialisatieproces van de jeugdreclassering om aanpassingen vraagt. Ik zal dit meenemen in de hiervoor
aangekondigde brief die uw Kamer ontvangt over de aanpak van (zeer
ernstig) delictgedrag van jongvolwassenen.
Risicoprofielen zedendelinquenten
Met de aangenomen motie van Kamerlid Van Haga (Groep Van Haga)
wordt de regering verzocht om te onderzoeken hoe het vaststellen en
updaten van risicoprofielen van zedendelinquenten kan worden
verbeterd.18 Naar aanleiding van deze motie is gesproken met de Raad
voor de Kinderbescherming en de 3RO. Bij minderjarige verdachten van
zedendelicten gebruikt de Raad voor de Kinderbescherming in zijn
onderzoek naast het Landelijk Instrumentarium Jeugdstrafrechtketen (LIJ)
specifiek voor deze doelgroep de J-Soap-D, waarmee het (seksuele)
recidiverisico kan worden ingeschat.19
Bij meerderjarige verdachten en daders voert de reclassering een
risicotaxatie uit met behulp van het instrument RISC. Bij zedenverdachten
kan de reclassering ook de SSA uitvoeren.20 De SSA is gericht op het
inschatten van het risico op zedendelicten. Reclasseringswerkers moeten
opgeleid zijn voor de SSA door middel van een aparte meerdaagse
opleiding om de SSA te mogen toepassen.
Uit de gesprekken die zijn gevoerd komt naar voren dat de hiervoor
genoemde instrumenten goed werken bij het inschatten van risico’s bij
zedendelinquenten; er zijn geen voor de hand liggende of noodzakelijke
verbeteringen die zich bij deze verkenning hebben aangediend. Ik meen
hiermee voldoende uitvoering te hebben gegeven aan deze motie.

18

Kamerstuk 36 200 VI, nr. 116.
J-Soap-D staat voor Juvenile Sex Offender Assessment Protocol Dutch version.
20
SSA staat voor Static-99r, Stable-2007, Acute-2007. Waar de Static-99r en de Stable-2007 kijken
naar (middel)lange termijn risico, is de Acute-2007 gericht op zeer korte termijn (risico binnen
drie maanden). Tijdens de begeleiding van zedendaders wordt de Acute-2007 uitgevoerd bij
veranderende omstandigheden.
19

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 28 741, nr. 94

8

Geseponeerde zedenmisdrijven
Naar aanleiding van een vraag van Kamerlid Markuszower (PVV) heb ik
toegezegd na te gaan hoeveel zedenzaken door het OM worden geseponeerd.
In 2022 zijn in totaal 2.814 zedenzaken beoordeeld door het OM. Hiervan
zijn in totaal 1.302 zaken onvoorwaardelijk geseponeerd. Daarvan zijn
1.147 zaken geseponeerd door middel van een technisch sepot. Dit zijn
zaken waarbij het OM afziet van vervolging omdat de officier van justitie
van mening is dat vervolging niet tot een veroordeling zal leiden,
bijvoorbeeld omdat sprake is van onvoldoende bewijs, een persoon ten
onrechte als verdachte is aangemerkt of een zaak is verjaard. Er zijn 92
zaken afgedaan met een beleidssepot. Dit betreft zaken waarvan
vervolging technisch gezien mogelijk is, maar op gronden van algemeen
belang onwenselijk is, bijvoorbeeld als vervolging in strijd is met het
belang van het slachtoffer of anders dan strafrechtelijk ingrijpen gewenst
is.
Van de 1.302 onvoorwaardelijk geseponeerde zaken zijn uiteindelijk 63
zaken administratief beëindigd. Dit zijn onder andere dubbel of foutief
geregistreerde zaken. Ook zijn er 74 zaken voorwaardelijk geseponeerd.
Dit zijn zaken waar geen vervolging heeft plaats gevonden onder de
voorwaarde dat de verdachte gedurende een bepaalde periode niet in
aanraking komt met politie/justitie.
Hulp aan gestrafte jongeren
Tijdens het dertigledendebat van 19 januari jl. heb ik naar aanleiding van
een vraag van Kamerlid Sneller (D66) toegezegd in deze verzamelbrief ook
in te zullen gaan op berichtgeving in de media dat jongeren de door de
rechter opgelegde hulp niet altijd krijgen.21 Zoals ik ook heb aangegeven
in de beantwoording van de op 26 januari jl. ingezonden vragen van
Kamerlid Mutluer (PvdA) over dit onderwerp, is het belangrijk dat deze
hulp beschikbaar is en het vonnis van de rechter wordt uitgevoerd.22 Deze
jongeren moeten hulp krijgen om hun gedrag te verbeteren en niet
opnieuw de fout in te gaan. Samen met de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) en de Vereniging van Nederlandse
Gemeenten (VNG) werk ik aan het wetsvoorstel «Wet verbetering
beschikbaarheid zorg voor jeugdigen» en de Hervormingsagenda Jeugd
om de wijze van inkoop van specialistische jeugdhulp beter te borgen.
Beide trajecten zijn onder meer gericht op versterken van regionale
samenwerking voor gemeenten, landelijke contractering van specialistische zorg en standaardisatie met betrekking tot contracten en kwaliteitskader.
Ook ondersteun ik gemeenten met de leergang Inkoop Jeugdhulp in het
strafrechtelijk kader. In deze leergang wordt de kennis van gemeenten
over deze specifieke jeugdhulp versterkt en gekeken naar mogelijkheden
voor goede inkoopstrategie. Ten slotte werkt de Staatssecretaris van VWS
samen met de VNG aan de Aanpak wachttijden, waarin gemeenten en
regio’s ondersteund worden om te komen tot een structurele aanpak van
de wachttijden voor jeugdhulp.
Naast deze trajecten loopt er vanuit het Ministerie van Justitie en
Veiligheid een verkenning naar jeugdhulp in strafrechtelijk kader, met als
doel inzicht te krijgen in de specifieke typen jeugdhulp waar het hier om
gaat, de aantallen, de kosten, de knelpunten en de mogelijke oplossings21
22

Berichtgeving NU.nl van 19 januari 2023.
Aanhangsel Handelingen II 2022/23, nr. 1607.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 28 741, nr. 94

9

richtingen. Deze verkenning moet, in samenhang met de hiervoor
genoemde trajecten, leiden tot een scenario waarin door de wijze van de
inkoop geborgd wordt dat de jeugdhulp die is opgelegd door de rechter of
noodzakelijk wordt geacht door de jeugdreclassering, ook uitgevoerd
wordt. Zodra hier meer duidelijkheid over is zal ik uw Kamer informeren.
2.2. Overige moties en toezeggingen
Kleinschalige Voorzieningen Justitiële Jeugd
Op 17 november 2022 heeft uw Kamer een motie van de leden Mutluer
(PvdA) en Ellemeet (GroenLinks) aangenomen. In deze motie wordt de
regering verzocht de huidige capaciteit van de Kleinschalige Voorzieningen Justitiële Jeugd (hierna: KVJJ’s) beter te benutten en te bezien of
de capaciteit dan wel het aantal van deze voorzieningen kan worden
uitgebreid, en uw Kamer hier uiterlijk in het eerste kwartaal van 2023 over
te informeren.
De gemiddelde bezetting van de KVJJ’s is momenteel laag.23 De
toeleiding naar de KVJJ verloopt nog niet goed, waardoor deze modaliteit
onderbenut wordt. Uitbreiding van de capaciteit van de KVJJ is daarom
nu niet aan de orde. Wel zet ik me in om de mogelijkheden van de KVJJ’s
optimaal te benutten, om zo het gewenste maatwerk voor strafrechtelijke
jongeren te realiseren. De Dienst Justitiële Inrichtingen (hierna: DJI) is
continu met ketenpartners in gesprek om het toeleidingsproces te
verbeteren en knelpunten daarin weg te nemen. Daarnaast zijn onlangs de
plaatsingscriteria herijkt. Deze worden op dit moment door DJI geïmplementeerd. Ik verwacht dat dit bijdraagt aan het verbeteren van de
toeleiding naar de KVJJ. Daarbij wordt sinds medio 2021 het functioneren
van de KVJJ’s gemonitord. In mei 2023 verwacht ik de volgende resultaten van deze monitor, waarin ook wordt gekeken naar de werkwijze van
plaatsing en de omvang van de potentiële doelgroep voor de KVJJ.
Vervolgens zal ik uw Kamer aan de hand van deze resultaten opnieuw
informeren over de voortgang van de KVJJ’s.
Politiereprimande
In mijn brief van 30 mei 2022 ben ik ingegaan op de aanbevelingen uit het
rapport «De politie-reprimande voor minderjarige first offenders van lichte
feiten».24 Ik heb toegezegd uw Kamer te informeren over de voortgang die
is geboekt op de verschillende acties die zijn uitgezet naar aanleiding van
de aanbevelingen.
In de tweede helft van 2022 hebben diverse gesprekken plaatsgevonden
met onder andere de politie, Halt en het OM over de opvolging van de
aanbevelingen.
Zo is er inzicht gecreëerd in het onderscheid tussen de reprimande voor
de meerderjarige en minderjarige verdachte en is gekeken hoe deze
interventie past binnen de huidige regeling van rechtsbijstand. Als
volgende stap in het proces wordt momenteel gewerkt aan het afbakenen
van de doelgroep voor de reprimande ten opzichte van de Halt-afdoening,
zodat daarna kan worden gekomen tot één uniforme werkwijze voor
landelijke implementatie.
De Minister voor Rechtsbescherming,
F.M. Weerwind

23
24

Op 1 maart 2023 was de bezetting 40%.
Kamerstuk 28 741, nr. 85.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 28 741, nr. 94

10