Evaluatie Taser pilot

Maart 2011

Carin Esman & Otto Adang

Lectoraat Openbare orde & Gevaarbeheersing
Politieacademie

Voorwoord

In december 2005 heeft de toenmalige Raad van Hoofdcommissarissen (RHC), op verzoek
van de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, een advies uitgebracht over
de “less lethal” bewapening van de Aanhoudings- en Ondersteunings Eenheden AOE
(“arrestatieteams”). In dit advies verzocht de Raad van Hoofdcommissarissen om gedurende
een periode van één jaar een Electronic Immobilisation Device (EID) of Electronic Control
Device (ECD) stroomstootwapen aan de arrestatieteams ter beschikking te stellen. De
minister heeft ingestemd met dit verzoek1 en vanaf 1 mei 20092 kregen de arrestatieteams een
Electronic Immobilisation Device van het merk Taser voor een jaar in gebruik. Na afloop van
dit jaar werd gekeken of de pilot met nog een jaar verlengd kon worden, omwille voor het
verkrijgen van voldoende informatie om zodoende de Taser definitief op te kunnen nemen in
de uitrusting van de arrestatieteams. In mei 20103 is de pilot met een jaar verlengd.
Het lectoraat Openbare orde en Gevaarbeheersing van de Politieacademie is gevraagd om de
evaluatie van de Taser uit te voeren.
Bij de evaluatie diende aandacht besteed te worden aan de volgende punten:
 Inzet van de Taser
 Vergelijking van de inzet van de Taser met alternatieve inzetten
 Opleiding voor gebruik Taser
 Gebruiksgemak en bediening Taser
 Gebruiksgemak en bediening van de cartridge in de Taser
 Medische richtlijnen bij gebruik Taser
 Update van onafhankelijk onderzoek rondom gebruiksgemak, inzetervaringen en
effecten van de Electronic Impact Devices.
Het rapport is als volgt opgebouwd: In hoofdstuk 1 wordt het onafhankelijke onderzoek naar
EID’s besproken, waarna in hoofdstuk 2 de Nederlandse Pilot aan bod komt.. Het rapport
wordt in Hoofdstuk 3 afgesloten met conclusies en aanbevelingen.
Wij bedanken graag iedereen die de evaluatie mede mogelijk heeft gemaakt door het verlenen
van medewerking aan interviews en mr. drs. Cees Kwanten voor zijn bijdrage op juridisch
vlak.
Apeldoorn, maart 2011
Carin Esman
Otto Adang

1

Brief aan VtSPN, kenmerk 2008-0000583715
Staatscourant nr. 70 14 april 2009: Tijdelijke regeling stroomstootwapens
3
Staatscourant nummer 7439 19 mei 2010 : Verlenging tijdelijke regeling stroomstootwapens
2

2

Inhoudsopgave
Voorwoord ..........................................................................................................................2
Inhoudsopgave ....................................................................................................................3
Hoofdstuk 1: Onafhankelijk onderzoek naar EIDs .............................................................4
1.1 Inleiding ........................................................................................................................4
1.2 Onderzoek in de Verenigde Staten................................................................................4
1.3 Onderzoek in Canada ....................................................................................................6
1.4 Onderzoek in Groot Brittannië......................................................................................9
1.5 Onderzoek in Australië..................................................................................................10
1.6 Onderzoek door Amnesty International .......................................................................12
Hoofdstuk 2: Taser bij de Nederlandse Arrestatieteams .....................................................14
2.1 Inleiding .......................................................................................................................14
2.2 Pilot met de Taser.........................................................................................................14
2.3 Taserinzetten bij de arrestatieteams .............................................................................16
2.4 De keuze om Taser in te zetten ....................................................................................21
2.5 Nazorg ..........................................................................................................................26
2.6 Overige aspecten ..........................................................................................................28
2.7 Visie politievakbonden.................................................................................................31
Hoofdstuk 3: Conclusies en aanbevelingen .......................................................................35
3.1 Conclusies uit het buitenlandse literatuuronderzoek.....................................................35
3.2 Conclusies Nederlandse pilot ........................................................................................36
3.3 Aanbevelingen...............................................................................................................38
Literatuurlijst.......................................................................................................................39
Bijlagen: ..............................................................................................................................42
Bijlage 1: Tijdelijke regeling stroomstootwapen ................................................................43
Bijlage 2: Verlengingsbesluit tijdelijke regeling stroomstootwapen ..................................48
Bijlage 3: Vragenlijst arrestatieteams .................................................................................50
Bijlage 4: Richtlijn toepassing stroomstootwapen ..............................................................53
Bijlage 5: Meldingsformulier gebruik stroomstootwapen ..................................................57
Bijlage 6: Informatievoor personen die zijn blootgesteld aan de Taser ..............................66
Bijlage 7: Informatie voor artsen en verpleegkundigen ......................................................71
Bijlage 8: Dient de Taser opgenomen te worden in de Ambtsinstructie 1994? ..................74

3

Hoofdstuk 1: Buitenlands literatuuronderzoek naar EIDs
1.1 Inleiding
EIDs (meestal gaat het om Tasers) worden op grote schaal over de hele wereld gebruikt,
onder andere in de Verenigde Staten, Canada, Australië, Groot Brittannië, Frankrijk,
Duitsland, Spanje, Griekenland, Ierland, België en Zwitserland. Anders dan bij de
Nederlandse pilot worden EIDs daarbij vaak ingezet in de basispolitiezorg. Dat gegeven
maakt het onmogelijk kwantitatieve vergelijkingen te maken, bijvoorbeeld over
inzetfrequenties. Wel is het nuttig kennis te nemen van buitenlandse ervaringen met
betrekking tot inzet en effecten van het gebruik van EIDs. In de hierna volgende paragrafen is
uitsluitend gebruik gemaakt van informatie die afkomstig is uit in de laatste vijf jaar
gepubliceerd onafhankelijk onderzoek, dat niet door een fabrikant werden gefinancieerd..
1.2 Onderzoek in de Verenigde Staten
De onderzoekers Jones en Lin (2009) deden onderzoek naar de effectiviteit van de Taser bij
de Washington State Patrol (WSP). Hiertoe hebben zij in een periode van 3 jaar 1188
casussen bestudeerd met de volgende drie onderzoeksvragen:
 Welke soorten geweldsmiddelen worden nu door de komst van de Taser minder
ingezet en hebben inzetten van Tasers geleid tot minder inzet van hond, vuurwapen en
beanbag?
 Hoe wordt de effectiviteit van de Taser beoordeeld? Lost de Taser bepaalde
conflictsituaties op?
 Dalen de aantallen verwondingen bij verdachten en politiemensen door het gebruik
van de Taser?
Het onderzoek bestrijkt de jaren 2005 tot en met 2007. In 2005 had niemand de beschikking
over een Taser, in 2006 was er een beperkte invoering van de Taser en in 2007 waren alle
agenten uitgerust met een Taser. Analyse van de gegevens leert dat men in 2005 en 2006
conflictsituaties voornamelijk met verbale commando’s oploste. In 2007 was er een
verschuiving zichtbaar naar de Taser en fysieke inzet ondersteund door verbale commando’s.
Uit het onderzoek blijkt ook dat het gebruik van pepperspray, wapenstok en fysieke inzet
grotendeels vervangen zijn door het inzetten van de Taser.
De beoordeling van de effectiviteit van de Taser werd op zich als goed gekwalificeerd, maar
de effectiviteit van de fysieke inzet en het naar de grond werken van de verdachte werd door
de agenten van de WSP als een beter instrument beoordeeld. Uit de analyse kwam tevens naar
voren dat de gebruikers oordeelden dat de Taser niet effectief was in levensbedreigende
situaties.
Ook blijkt uit dit onderzoek dat de invoering en het gebruik van de Taser ertoe geleid heeft
dat er minder politiemensen gewond raakten bij het onder controle brengen van de
verdachten. Echter nam het aantal klachten over de inzet van een EID op een verdachte wel
toe.

4

Uit onderzoek van Smith e.a. (2010)4 blijkt dat in Amerika jaarlijks duizenden agenten of
burgers gewond raken bij politieel geweldsgebruik. Dit cijfer kan volgens de auteurs drastisch
naar beneden gebracht worden, wanneer er een wettelijk kader wordt geschapen, waarin inzet
van de Taser boven de fysieke inzet wordt geprefereerd.
In het onderzoek van Smith e.a. zijn 12 politiedepartementen gevolgd van 1998 tot en met
2007. Deze politiedepartementen leverden 24.380 relevante zaken aan, waarbij politieel
geweldsgebruik plaatsvond en waarbij burgers of politiemensen lichamelijk letsel opliepen.
Irritaties van pepperspray en wondjes door de pijltjes van de Taser werden daarbij niet als
lichamelijk letsel aangemerkt. Daarnaast werden er door 11 van de 12 departementen labels
gehangen aan de mate van tegenwerking door de verdachte. Ook werd er onderscheid
gemaakt in inzet van de hond of fysieke overmeestering tegenover de inzet van de Taser of
pepperspray. Uit dit onderzoek bleek, dat bij gebruik van politieel geweld de kans op
lichamelijk letsel bij zowel politiemensen als verdachten steeg en dat bij het gebruik van
pepperspray en Taser de kans op letsel voor de verdachten afnam.
Bij het gebruik van de Taser door politiemensen was de kans op lichamelijk letsel voor deze
politiemensen nihil, terwijl bij het gebruik van pepperspray deze kans licht verhoogd was. In
twee politiedepartementen daalde het percentage gewonde politiemensen na invoering van de
Taser.
De onderzoekers Mesloh, Henych & Wolf (2008)5 bevestigen met hun onderzoek dit beeld.
Zij hebben onderzoek gedaan naar het gebruik van politieel geweld bij twee
politiedepartementen in de Verenigde Staten, namelijk the Orange County Sheriffs Office en
de Orlando Police Department. Uit dit onderzoek blijkt dat Tasers vaker gebruikt worden dan
andere less-lethal weapons en een hogere succes score hebben in conflict gevallen. Indien de
Taser wordt ingezet in een gewelddadige situatie, waarbij een politieman tegenover een
verdachte staat, dan is de kans op verwondingen voor beiden kleiner in vergelijking met een
situatie waarbij geen Taser wordt ingezet. Als dezelfde confrontatie wordt aangegaan met
meerdere verdachten en meerdere politiemensen is deze kans op verwondingen ineens een
stuk hoger. Dat geeft volgens de auteurs aan dat de wetgevende macht duidelijkere kaders
moet scheppen voor die omstandigheden waarbij de kans op verwondingen omhoog kan gaan.
Dit scheppen van wettelijke kaders is ook noodzakelijk, om te voorkomen dat de politie haar
geloofwaardigheid verliest. Indien deze wettelijke kaders goed gesteld worden, zal het aantal
verwondingen volgens de auteurs minimaal blijven.
Onderzoeken van Alpert en Dunham (2010)6, White en Ready (2007) en Jenkinson, Neeson
en Bleetman (2006)7 bevestigen het beeld dat door de invoering van de Taser het aantal
incidenten waarbij een vuurwapen wordt ingezet zou dalen. Deze daling is toe te schrijven aan
de inzet van de Taser in situaties, waar men voorheen het vuurwapen zou inzetten. Naast
dalingen van het gebruik van vuurwapens is er ook een andere kant aan de invoering van de
4

Smith Michael, J.D., Ph.D., Robert J. Kaminski, Ph.D., Geoffrey P. Alpert, Ph.D., Lorie A. Fridell, Ph.D., John
MacDonald, Ph.D., Bruce Kubu : A Multi-Method Evaluation of Police Use of Force Outcomes, Executive
Summary; juli 2010
5
Mesloh, C, Mark Henych, Ross Wolf; Less Lethal Weapon Effectiveness, use of force, And Suspect & Officer
Injuries:A five year analysis (2008)
6
Alpert, Geoffry P en Roger G. Dunham: Police and training Recommendations related to police use of
CED’s:overview of findings from a comprehensive national study; Police Quaterly 2010 13: 235, 2010
7
Jenkinson E, Neeson C., Bleetman A.: The relative risk of police use-of-force options: Evaluating the potential
for deployment of electronic weaponry: Journal of clinical Medicine 13: 229-241: 2006

5

Taser. De Taser wordt nog wel eens misbruikt doordat agenten verdachten te lang taseren of
onnodig taseren, terwijl er geen aanleiding toe is.
In Portland, Oregon, is er door de Willamette Week (WW) een onderzoek gedaan naar het
gebruik van de Taser in het district Portland. In een periode van 19 maanden is de Taser in dit
district 400 keer ingezet, waarbij er 25 keer is getaserd op personen die al in de handboeien
zaten.8 Naar aanleiding van het onderzoek door de Willamette Week heeft de korpsleiding
van Portland besloten om strengere eisen te gaan stellen aan de Taser training en meer uren
ter beschikking te stellen voor deze training.9
De Denver Post heeft in 2004 een onderzoek gedaan naar het gebruik van de Taser in het
politiedepartement van Denver. Het onderzoek betrof 500 gevallen waarbij de Taser is
ingezet. Uit dit onderzoek van de Denver Post blijkt dat de Taser in 90% van de gevallen
werd ingezet tegen mensen die ongewapend waren of werden aangehouden voor een klein
vergrijp, zoals het rijden zonder gordel of rijden door rood licht.10
Naar aanleiding van de berichtgeving van de Denver Post kwam de ACLU, American Civil
Liberties Union in actie. Deze ACLU deed al onderzoek naar het misbruik en oneigenlijk
gebruik van de Taser in een aantal politiedepartementen waaronder twee gevallen met
dodelijke afloop. De ACLU kwam tot de bevinding dat in het merendeel van de gevallen, de
politieagenten gewoon doorgingen met taseren, zelfs als de verdachte al onder controle was
gebracht.11
1.3 Onderzoek in Canada
In Canada is een aantal keren verontwaardiging ontstaan nadat IEDs zijn ingezet op mensen
die al geboeid waren dan wel op een andere manier onder controle gebracht waren. In een
aantal gevallen was er sprake van een dodelijke afloop doordat de betrokkenen te lang of
veelvuldig getaserd werden. Deze gevallen waren voor het Canadian Police Research Centre
CPRC aanleiding om literatuuronderzoek te doen naar het gebruik van IEDs. Het onderzoek
had betrekking gehad op de medische kant van het gebruik van IEDs en beleiduitgangspunten
voor gebruik van IEDs door politiediensten.
Het CPRC trok de volgende conclusies met betrekking tot medische aspecten:
 Er geen onomstotelijk bewijs geleverd is dat er een causale relatie is tussen het
gebruik van IEDs en een mogelijk overlijden van een getaserde
 Het risico op hartproblemen bij het gebruik een CED op een persoon is erg laag is
 Het meerdere keren gebruiken van een CED op dezelfde persoon kan leiden tot of
bijdragen aan het overlijden van die persoon, afhankelijk van de lichamelijke of
mentale toestand van die persoon (psychische stoornis of gebruik van genotmiddelen)
De onderzoekers kwamen tot de conclusie dat IEDs in een behoefte bij operationeel
politiewerk voorzien en daaraan een wezenlijke bijdrage leveren
8

United States of America, Excessive and lethal force? Amnesty International’s concerns about deaths and
illtreatment involving police use of tasers;Amnesty International, 2004 P16-17
9
United States of America, Excessive and lethal force? Amnesty International’s concerns about deaths and
illtreatment involving police use of tasers;Amnesty International, 2004 P16-17
10
United States of America, Excessive and lethal force? Amnesty International’s concerns about deaths and
illtreatment involving police use of tasers;Amnesty International, 2004 P 15-16
11
United States of America, Excessive and lethal force? Amnesty International’s concerns about deaths and
illtreatment involving police use of tasers;Amnesty International, 2004 P16-17

6

Uit het literatuuroverzicht kwamen een aantal aandachtspunten naar voren.
 Politiediensten moeten zorgvuldig aandacht besteden aan het rapporteren en
administreren van CED gebruik en het opzetten van databases en geweldsformulieren
 Een goede training en juist gebruik van IEDs beperkt het risico op letsels, zowel bij de
betrokken politiemensen als bij de verdachten.
 Politiemensen dienen zich bewust te zijn van risico’s bij het gebruik van de Taser,
vooral van het meervoudig gebruik van IEDs tegen eenzelfde persoon, gebruik van
een CED op of in de buurt van het hoofd, in de nek of bij de geslachtsdelen. IEDs
moeten ook niet gebruikt worden in situaties waarbij de verdachte het risico loopt dat
hij van een hoogte kan vallen of beschikt over/ in de buurt is van ontvlambare of
explosieve stoffen.
 Het belang van een goed imago: Het juist inzetten van IEDs zorgt voor een grotere
acceptatie van het wapen en bevordert een goed imago bij het grote publiek.
Het CPRC concludeerde ook dat er geen wetenschappelijk gevalideerde, onafhankelijke
veiligheidsstandaards zijn voor IEDs en dat dat een probleem is.
In december 2007 is er nogmaals onderzoek gedaan naar het gebruik van IEDs door de
Commission for Public Complaints, hierna afgekort als de Commissie.12 (Deze commissie is
vergelijkbaar met de Nationale Ombudsman in Nederland).
In juni 2008 verscheen het definitieve eindrapport (RMCP use of the Conducted Energy
Weapon)13
De Commissie heeft het gebruik van IEDs door de Royal Canadian Mounted Police (RCMP)
sinds 2001 onderzocht. Door de slechte kwaliteit van de gegevens en de meldingen over het
gebruik van IEDs was het maken van een zinvolle analyses echter onmogelijk. De Commissie
maakte zich zorgen over het feit dat IEDs soms disproportioneel werden ingezet. De
commissie deed onder andere de volgende aanbevelingen:
 Verbeteren van melding van het gebruik van IEDs, de opbouw van een databank en
analyse van het gebruik van IEDs
 Het creëren van duidelijkheid over wanneer het inzetten van IEDs gerechtvaardigd is
 IEDS alleen laten gebruiken door ervaren of gespecialiseerde en gecertificeerde
agenten.
Inzet van IEDs dient volgens de commissie beperkt te blijven tot die situaties, waar
 er geweld dreigt te ontstaan of in geval van het ontstaan van letsel, welke gericht is
tegen een agent, een verdachte of publiek in de publieke ruimte
 bij geesteszieke personen: in het geval er geweld dreigt te ontstaan of dodelijk letsel
bij verdachte, agent of anderen
In alle gevallen moeten personen, die blootgesteld hebben gestaan aan een EID, medisch
onderzocht worden door een dokter
Uit de analyse van de beschikbare meldingsformulieren bleek onder andere dat:
 Er wordt meer gebruikt gemaakt van de stun mode dan van het afvuren met de pijltjes
 Wordt er geschoten met de pijltjes, dan volstaat in 68% van de gevallen één maal
vuren
 In 20% van de gevallen zijn zowel stun mode als pijltjes gebruikt
12

RMCP: use of the conducted Energy Weapon, interim report, Ottawa, 2007
Royal Canadian Mounted Police: Use of the Conducted Energy Weapon (CEW) Final Report Including
Recommendations for Immediate Implementation , June 12, 2008

13

7






In 68% van de gevallen was er na afloop medisch gezien niets aan de hand
Bij een vermoeden van drank of drugs wordt in bijna alle gevallen een arts erbij
betrokken om de verdachte te onderzoeken
In die gevallen, waarbij vrouwen en mannen boven de 55 jaar betrokken waren, kwam
er ook een arts bij om de getaserde te onderzoeken
In gevallen dat er geesteszieken bij waren, werd er altijd een dokter gewaarschuwd

8

1.4 Onderzoek in Groot Brittannië
In het Verenigd Koninkrijk zijn sinds 2004 alle politiekorpsen met de Taser uitgerust. Het
besluit om alle politiekorpsen uit te rusten met de Taser, volgde na een succesvolle pilot waar
vijf politiediensten aan meegewerkt hebben. Naar aanleiding van de pilot zijn situaties en
criteria voor legitiem gebruik van de Taser beschreven en vastgelegd door de Association of
Chief Police Officers (ACPO) in samenspraak met het Home Office.
In 2007 werd het gebruik van de Taser uitgebreid naar getrainde gespecialiseerde teams, die
niet vuurwapenbevoegd zijn, maar wel geconfronteerd worden met geweld en bedreiging in
de publieke sector. Hiervoor werd een pilot opgestart in tien politiekorpsen. De pilot werd een
succes met als gevolg dat alle agenten die werkzaam zijn binnen speciale eenheden vanaf 1
december 2008, ook de beschikking kregen over de Taser.
Om het gebruik van de Taser te monitoren werd er door de ACPO in samenspraak met het
Home Office een systeem opgezet, waarbij het gebruik van elke Taser inzet geregistreerd
werd. Door de lokale politiedienst wordt een rapport opgesteld en doorgestuurd naar de
ACPO en de onderzoeksdienst van het Home Office (Home Office Scientific Development
Branch).
Daarnaast werd er gelijktijdig door de DOMILL (een soort van medische commissie)
onderzoek gedaan op basis van de beschikbare formulieren en hun eigen onderzoek naar de
medische risico’s van het gebruik van de Taser.
Zij concludeerden dat het risico op een dodelijke afloop na gebruik van de Taser of een
serieuze verwonding na het gebruik van de Taser binnen de ACPO regelingen en het gevoerde
beleid, erg laag is.
Cijfers over Taser gebruik worden ieder kwartaal gepubliceerd op de website van het Home
Office14. In het Verenigd Koninkrijk zijn gevallen bekend van Taser gebruik met dodelijke
afloop.
Tot 30 september 2009 is de Taser 5426 keer gebruikt, waarbij in een derde van de gevallen
door het afschieten van de pijltjes of door het plaatsen van de Taser direct op de verdachte.
Gebruik Taser

Aantal keer

"discharged"

1552

Drive stun modus

213

Arced

191

Red Dot

2676

Aimed

219

Drawn

568

Totaal

5426

14

http://tna.europarchive.org/20100419081706/http://www.police.homeoffice.gov.uk/operationalpolicing/firearms/taser/index.html
9

Discharged is afgeschoten, zonder aan te geven of het doel geraakt is. Drive stun modus is het
gebruik van de Taser zonder de cartridge, dus direct op de huid of kleding. Red Dot houdt in
dat gericht is op een verdachte en deze is “aangewezen” met de laserstraal zonder dat de Taser
geactiveerd is terwijl bij Arced de Taser wel geactiveerd is zonder dat de pijltjes afgeschoten
zijn.
Bij Aimed is de Taser gericht zonder gebruik en bij Drawn getrokken zonder gericht of
gebruikt te zijn.
Van deze 5426 Taser inzetten zijn er 1968 voor rekening van agenten geweest, die niet
bevoegd waren om een vuurwapen te dragen, maar wel de Taser mochten bedienen. De
specialistische diensten, vergelijkbaar met de arrestatieteams in Nederland, hebben de Taser
1267 keer ingezet.
1.5 Onderzoek in Australië
In 2007 werd de Taser beschikbaar gesteld voor alle politiemensen in West Australië. Het
wapen is geïntroduceerd als een alternatief voor het vuurwapen en heeft als doel het
verminderen van verwondingen in situaties waarbij politiemensen moeten omgaan met
geweld of gewelddadige confrontaties. Naast de Taser draagt elke politieman het pistool,
pepperspray, wapenstok en handboeien. Om te kunnen omgaan met de Taser en deze op een
goede manier te gebruiken, is er een training opgesteld die onderdeel is van het reguliere
trainingsprogramma. Om de Taser te mogen gebruiken, geldt dat er elk jaar aan een proeve
van bekwaamheid voor de Taser voldaan moet worden.
Door de Corruption and Crime Commission15 (2010) is er een analyse gemaakt van het
gebruik van de Taser in West Australië. Alle incidenten, waar een Taser ingezet is, zijn door
deze commissie geanalyseerd. De analyse beslaat het tijdsvak januari 2007 tot en met
september 2009.
Na de invoering van de Taser in 2007 werd het duidelijk dat de Taser zich een plek had
verworven binnen het beschikbare instrumentarium en vaak de eerste keuze was om te
gebruiken in een situatie met (mogelijk) geweld.
Het gebruik van de Taser resulteerde in een significante daling van het gebruik van
pepperspray, handboeien en fysieke overmeesteringen binnen alle gerapporteerde cases van
gebruik van politieel geweld.
De inzet van de Taser steeg in 2007 van 49% van alle gerapporteerde cases van gebruik van
politieel geweldgebruik tot 74% in 2008 en nam weer af tot 65% in 2009. Het gebruik van het
vuurwapen steeg echter in dezelfde periode met 6%. De Taser wordt in West Australië
voornamelijk ingezet in situaties met huiselijk geweld, verstoringen binnen de openbare orde,
vechtpartijen en ruzies, autoprocedures en mogelijk wapenbezit.
De meest significante trend was de stijging van het gebruik van de Taser bij personen die zich
fysiek verzetten tegen de politie. In 2007 was dit percentage nog 20% van alle onderzochte
cases, in 2008 was dit inmiddels gestegen tot 39% en in 2009 betrof het 42% van alle
onderzochte casussen.
15

Corruption and Crime Commission: The Use of Taser by the west Australian Police: Perth: 4
oktober 2010

10

Dit gegeven duidt erop dat de politiemensen uit West Australië de Taser gebruiken om
fysieke confrontaties te vermijden.
De verwachting was dat de opgelopen verwondingen van de politiemensen ook zouden
verminderen door het gebruik van de Taser. Dat bleek niet het geval. Uit de analyse bleek dat
politiemensen juist meer verwondingen opliepen als de Taser gebruikt werd dan wanneer de
Taser niet gebruikt werd.(17% om 15%).
De verklaring hiervoor is dat agenten vaak met verdachten aan het vechten zijn of gedwongen
worden om fysiek door te pakken om hen onder bedwang te krijgen alvorens de Taser in te
zetten. In het geval de Taser wel eerder ingezet werd en de kans op geweld vermeden werd, is
dit niet meegenomen in de cijfers.
De kans op blessures bij verdachten is stukken lager bij inzet van de Taser vergeleken met
gebruik van fysiek geweld door een agent (17% om 37%).
Maar toch is niet alles geheel herleidbaar tot de Taser. In twee derde van de genoemde
gevallen, waar de Taser wel is ingezet, was een verdachte al aan het vechten of fysiek aan het
doorpakken en had al enkele verwondingen opgelopen. Deze verwondingen worden dan
meegeteld in het percentage van 17% van Taser gerelateerde verwondingen, waardoor dit
beeld niet helemaal zuiver is.
De meeste verwondingen die door de Taser opgelopen worden, betreffen kleine blaasjes op de
huid, daar waar de Taser de huid geraakt heeft.
Ook blijkt uit de analyse van de West Australische politie dat er een reductie is van het aantal
verwondingen bij verdachten in gewelddadige situaties en dat de Taser in deze situaties vaak
een preventieve werking heeft. Het beschermt politiemensen tegen geweldadige personen en
indirect dus ook het publiek.
De Taser werd ook ingezet tegen personen met psychische klachten/ziektes.
In 2007 werd in 6% van de onderzochte gevallen de Taser ingezet tegen deze mensen, in 2007
was dit al 7% en in 2008 was deze 9,5%.
Doordat de Taser in West Australië in veel situaties ingezet mag worden, zijn er ook een
aantal cases bekend waarin de Taser op een onjuiste manier ingezet is. Deze gevallen hebben
dan betrekking op mensen die al geboeid zijn, kinderen, oudere mensen of zwangere
vrouwen.
In 2010 kwam de West Australische politie zeer negatief in het nieuws, toen er een filmpje de
wereld overging, waarin te zien was hoe een man in een politiebureau door dertien agenten
langdurig werd getaserd. Door dit filmpje is er een nieuwe discussie in West Australië en
erbuiten over het gebruik van de Taser opgelaaid.

11

1.6 Onderzoek door Amnesty international
Amnesty International heeft in 200416 , 200617 en 200818 onderzoek gedaan naar het gebruik
en de effecten van Tasers. Hiertoe hebben zij ruim 300 casussen bestudeerd uit Amerika en
Canada, waarbij dodelijke slachtoffers zijn gevallen nadat zij in aanraking zijn geweest met
de Taser. In 10% van de casussen waren mensen in het bezit van een vuurwapen of een
steekwapen. Uit de overige negentig procent van de door Amnesty onderzochte casussen
bleek dat betrokken verdachten ongewapend waren en geen gevaar vormden voor de politie.
In de door Amnesty onderzochte cases speelden een groot aantal variabelen een grote rol:
 Er is sprake van drugs of drank
 Er is sprake van medische gezondheidsrisico’s
 Er is getaserd op minderjarigen
 Er is getaserd op zwangere vrouwen
 Er is getaserd in situaties waarbij er slechts verbale dreiging is
 Er is getaserd in situaties waar de betrokken burger weigerde om aan de wensen/ eisen
van de agent te voldoen
 Er is getaserd zonder de voorschriften in acht te nemen: mensen werden soms
seconden lang/ minutenlang één of meerdere keren getaserd.
Volgens Amnesty was de Taser in 50 gevallen de directe oorzaak van een overlijden. De
organisatie publiceerde in 2006 het rapport 'USA: Amnesty International's continuing
concerns about taser use' waarin zij aandacht vragen voor:
 de aanmerkelijke toename van het aantal ‘taser’-gerelateerde sterfgevallen per jaar;
 het gebrek aan onafhankelijk en grondig onderzoek naar de effecten van het gebruik
van elektroshockapparatuur op de gezondheid;
 het feit dat ondanks de bezorgdheid over het gezondheidsvraagstuk, ‘Tasers’
aanhoudend worden gebruikt als routine-instrument om kracht bij te zetten in plaats
van als laatste redmiddel;
 aanhoudende berichten over excessief gebruik van ‘Tasers’, in sommige gevallen
oplopend tot marteling of andere wrede en onmenselijke of vernederende
behandelingen
Het rapport 'USA: Less than lethal?' uit 2008 wijst volgens de organisatie uit dat het gebruik
van Tasers en andere stroomstootwapens niet zo veilig is als producenten beweren. Vooral
kwetsbare groepen lopen risico, zo blijkt uit analyse van 98 autopsierapporten. Slachtoffers
kregen bovendien vaak herhaaldelijk en langdurig stroomschokken toegediend.
Voor aanvang van de invoering van de Taser bij de arrestatieteams in Nederland was er bij
Amnesty enige scepsis over de invoering van dit wapen. Amnesty wil duidelijke richtlijnen
16

Amnesty International: United States of America, Excessive and lethal force? Amnesty
International’s concerns about deaths and illtreatment involving police use of tasers: Amnesty
International Londen :2004 P15-20
17

Amnesty International: USA Amnesty International’s continuing concerns about taser use:
Amnesty International Londen:2006 P15-20
18

Amnesty International: Less than lethal? The use of stun weapons in US Law Enforcement;
Amnesty International Londen 2008 P 22-24

12

voor het gebruik van de Taser, evenals een transparant systeem van controle en
verantwoording achteraf. Het wapen moet alleen als alternatief voor het vuurwapen worden
gebruikt in situaties die levensbedreigend zijn, of waarbij ernstig letsel dreigt. Grondige
training is nodig met het oog op risico's van het wapen voor kwetsbare groepen. Leden van de
arrestatieteams moeten zich bewust zijn dat herhaald en langdurig gebruik zeer riskant is, en
dat bepaalde delen van het lichaam vermeden dienen te worden, zoals het hoofd en de
hartstreek. Ook de combinatie met andere geweldsmiddelen, zoals het gebruik van
pepperspray of stevig vastbinden, moet vermeden worden, omdat dit de ademhaling kan
belemmeren. Willekeurige inzet en misbruik van het wapen moeten volgens Amnesty
strafbaar worden.
Verder waarschuwt Amnesty voor de 'glijdende schaal', waarbij het wapen in andere dan
levensbedreigende situaties wordt ingezet. Amnesty is erg bezorgd dat stroomstootwapens
momenteel wereldwijd worden ingezet zonder dat grondig, onafhankelijk onderzoek naar de
effecten is afgerond. Het risico dat het wapen wordt misbruikt is vrij groot, omdat het licht is
en makkelijk te bedienen. Een druk op de knop is voldoende om ernstige pijn toe te brengen
zonder dat het tekenen op het lichaam achterlaat.19
Studies naar de veiligheid van stroomstootwapens, die vaak door de producent worden
betaald, wijzen op een klein risico van het wapen voor gezonde volwassenen. Amnesty geeft
aan dat deze studies beperkt zijn en dat deze studies hebben uitgewezen dat meer onderzoek
nodig is naar het effect op kwetsbare groepen, zoals mensen die onder de invloed van drugs of
in slechte gezondheid verkeren.
Amnesty geeft ook aan dat recent onafhankelijk onderzoek bij dieren heeft aangetoond dat
stroomstootwapens dodelijke hartritmestoornissen kunnen veroorzaken, wat de vraag oproept
naar de veiligheidsrisico's voor mensen.20

19
20

www.amnesty.nl/wereldnieuws_artikel 41776
www.amnesty.nl/wereldnieuws_artikel 45861
13

Hoofdstuk 2 : Taser bij de Nederlandse Arrestatieteams
2.1 Inleiding:
Voor de evaluatie van de Nederlandse pilot zijn de volgende bronnen gebruikt:
 Documentatie m.b.t. regelgeving
 Meldingsformulieren van inzetten (totaal 18 formulieren)
 Interviews met alle acht arrestatieteams.
Van alle inzetten met de Taser zijn door de arrestatieteams meldingsformulieren opgesteld.
Deze meldingsformulieren zijn gebruikt als basis voor de interviews en als basis voor de
beschrijving van de casussen in hoofdstuk drie.
De interviews zijn afgenomen bij de zeven arrestatieteams van de politie en het arrestatieteam
van de Koninklijke Marechaussee. De bedoeling van de interviews was om alle bedienaars en
hun teamchef in een groepsgesprek te interviewen. Indien dit niet mogelijk bleek in verband
met vakantie, verlof of werkzaamheden, dan was de intentie om minimaal twee bedienaars en
hun teamchef te interviewen. Bij één arrestatieteam is dit niet gelukt: daar was de teamchef
afwezig. De gestelde vragen zijn terug te vinden in bijlage 3.
De interviews zijn door de onderzoeker uitgewerkt in gespreksverslagen. Met de
arrestatieteams is afgesproken dat de gegevens anoniem verwerkt zouden worden. De
gespreksverslagen zijn gebruikt als basis voor de uitkomsten in hoofdstuk drie.
Voor de beschrijvingen van de incidenten die in dit hoofdstuk verweven zijn, is gebruik
gemaakt van de meldingsformulieren en van aanvullende informatie uit de interviews met de
arrestatieteams. Daar waar in media aandacht is besteed aan de inzet van de Taser, is dit ook
gebruikt bij het reconstrueren van de casussen.
2.2
Pilot met de Taser
In mei 2009 is de Taser als pilot ingevoerd bij de Nederlandse arrestatieteams na toestemming
van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Deze toestemming is op 14
april 2009 gepubliceerd in de Staatscourant als “tijdelijke regeling stroomstootwapens”
(Bijlage 1) en verlengd in mei 2010 (Bijlage 2).
De zeven arrestatieteams van de regiokorpsen en het arrestatieteam van het Korps Landelijke
Politiediensten en de Koninklijke Marechaussee werden met het model X26 van Taser
uitgerust. Voor het werken met deze taser is een zogenaamde “richtlijn toepassing
stroomstootwapen” opgesteld (bijlage 4). Bij het opstellen van de richtlijn is gebruik gemaakt
van buitenlandse ervaringen en aanbevelingen. De richtlijn bevat een aantal bijlagen, namelijk
het meldingsformulier voor registratie van een Taser inzet (bijlage 5 in dit rapport),
informatiepamfletten in vier talen (Nederlands, Engels, Arabisch en Turks) voor degene die
blootgesteld is aan een stroomstootwapen (bijlage 6) en een informatiepamflet voor medisch
personeel (bijlage 7).

14

De richtlijn besteedt aandacht aan de volgende vier punten:
1. Algemeen
2. Gebruik
3. Nazorg
4. Registratie
Ad 1) Algemeen
Onder het punt ”Algemeen” wordt het kader van de pilot gedefinieerd.
 Wie zijn de gebruikers van de stroomstootwapens?
 Wat is een stroomstootwapen?
 Wat wordt verstaan onder de pilot?
 Op welke manieren kan het stroomstootwapen gebruikt worden?
Ad 2) Gebruik
Onder het gebruik is een achttal punten gedefinieerd. Deze punten zijn gericht op het
daadwerkelijk gebruiken van het stroomstootwapen en betreffen:
 Het lid van het arrestatieteam dat de Taser gaat inzetten, moet opgeleid en
gecertificeerd zijn voor het gebruik van de Taser
 De situaties waarin het geoorloofd is om de Taser in te zetten (in geval van wapens,
verzet bij arrestatie of een direct levensbedreigende situatie).
 Beschrijving van de (groepen) personen,waartegen de Taser niet ingezet mag worden,
zoals kinderen onder de 12 jaar, zichtbaar zwangere vrouwen en mensen die zichtbaar
lijden aan ademhaling- of andere ernstige gezondheidsstoornissen
 Beschrijving van mogelijke gevaren en risico’s die kunnen ontstaan in bepaalde
gevallen (explosieven of licht ontvlambare stoffen en mogelijke vallen van de
getaserden)
 Bij het gebruik van het stroomstootwapen moet geprobeerd worden om het hoofd of
de nek van een persoon te ontzien
 Het opzettelijk schijnen in de ogen van een persoon met de laseraanduider van het
stroomstootwapen is niet toegestaan
 Er mag maximaal 3 keer 5 seconden op één persoon stroomstoten worden toegediend
 Er moet gewaarschuwd worden dat het stroomstootwapen ingezet gaat worden.
Ad 3) Nazorg
Onder het kopje ”Nazorg” is vastgelegd hoe moet worden omgegaan met de persoon die
getaserd is. De getaserde moet onderzocht worden door een arts en in de gaten blijven
gehouden worden door anderen, afhankelijk van de plaats waar hij/zij verblijft. Daarnaast
krijgt de persoon die getaserd is een informatiepamflet, waarin uitgelegd is waaraan hij/zij
blootgesteld is.
Voor het medische personeel is er ook een informatiepamflet, waarin het gebruik van een
stroomstootwapen wordt uitgelegd.
Ook is vastgelegd in deze paragraaf hoe en door wie de pijltjes verwijderd moeten worden
afhankelijk van de plaats waar de pijltjes van de Taser het lichaam hebben geraakt en hoe
deze pijltjes vernietigd moeten worden.

15

Ad 4) Registratie
Op het moment dat een Taser daadwerkelijk ingezet is, dient er een meldingsformulier
opgestuurd te worden naar het KLPD- DSI.
Op dit formulier moet worden aangegeven in welke situatie de Taser is ingezet, beschrijving
van de verdachte, waar de persoon geraakt is en op welke wijze de Taser is ingezet (stun
mode/ of met de pijltjes). Zo kon de ontwikkeling van de inzet van de Taser gemonitord
worden en als casuïstiek binnen de opleiding gebruikt worden. De teamleider van een
arrestatieteam zorgt ervoor dat deze melding samen met een uitdraai van de loggegevens van
het stroomstootwapen en eventuele medische rapportages bewaard worden.
Eén keer per maand dient dezelfde teamleider een uitdraai van de loggegevens van alle
stroomstootwapens die bij de eenheid aanwezig zijn, op te sturen naar hetzelfde KLPD-DSI.
2.3 Taser inzetten
Op 17 mei 2009 is de Taser voor het eerst ingezet (door het arrestatieteam Midden, zie casus
1).
Casus 1
Op zondag 17 mei 2009, rond zeven uur in de ochtend, krijgt de politie een melding. Een man
maakt problemen in een woning van een vriend. Hij heeft twee messen in zijn handen en gaat
„helemaal door het lint”, aldus de politierapporten. Vermoedelijk is de man onder invloed van
drugs. De politieagenten die ter plaatse arriveren, kijken door de openstaande deur naar
binnen. Omdat de man gewapend is, vragen de agenten om een schild.
Om half acht wordt een politieonderhandelaar gealarmeerd. Ook het arrestatieteam wordt
opgeroepen.
Als de man op het balkon staat, zien agenten dat hij onder het bloed zit. Hij heeft een grote
wond bij zijn rechteroog, kijkt onrustig om zich heen en loopt naar binnen en naar buiten.
De amokmaker blijkt wiet en cocaïne te hebben gebruikt. Hij dreigt zichzelf met een vleesmes
van het leven te beroven. Een grote vleesvork en een glazen asbak vormden zijn andere
‘wapens’.
Vanaf acht uur praten politiemensen met de man. Het arrestatieteam arriveert en maakt
plannen om de man uit huis te halen. Voor de zekerheid komt een ambulance ter plaatse.
Om 9:40 uur meldt een van de politiemensen: „Onderhandelaars gaan terugtrekken,
arrestatieteam gaat beginnen.” Het team treedt de woning binnen. Daar schiet een van de
agenten eerst met een ”beanbag” op de man. Vervolgens gebruiken de agenten de taser.
De man wordt overmeesterd.

16

Onderstaand schema geeft het aantal inzetten per arrestatieteam weer. Tot de peildatum (30
september 2010) is de Taser in totaal 18 keer ingezet, waarvan één keer tegen een hond.

Arrestatieteam

Aantal keren inzet

Zuid Nederland

4

Noord en Oost Nederland

5

Midden Nederland

4

Amsterdam Amstelland

1

Haaglanden

0

Rotterdam Rijnmond

4

KLPD- DSI

0

Koninklijke Marechaussee BSB

0

De Koninklijke Marechaussee geeft aan de Taser alleen in een trainingssetting gebruikt te
hebben.
Ook de DSI geeft aan de Taser alleen in een trainingssetting gebruikt te hebben. De leden van
de DSI trainen in twee geweldspectrums, namelijk AOE en het hogere geweldspectrum. Als
AOE inzet is de kans klein dat de DSI in actie komt. Een AOE inzet is vaak ad hoc en DSI zit
vaak op zaken van de Nationale Recherche die een lange voorbereidingstijd kennen en veelal
in het hogere geweldspectrum zitten. DSI heeft daardoor geen zaken met gestoorden.
Gijzelingen zoals een doorgedraaide vader die kinderen gijzelt in een woning, worden vaak
opgelost door de regionale arrestatieteams. De DSI loopt in praktijk tegen weinig zaken aan.
De DSI zou de Taser eerder gebruiken om een verdachte met een hoog risico (vuurwapen in
bezit) aan te houden, onder controle te brengen en op de plaats te houden. Dit wordt
meegenomen in het plan dat gemaakt wordt.
DSI draait wel piket als regionale teams tekorten in personeelsbezetting hebben. DSI wordt
dan pas ingeschakeld als de regionale arrestatieteams het niet op kunnen lossen. Dat komt
zelden tot nooit voor.
Het arrestatieteam Haaglanden geeft aan zeven keer gedreigd met een Taser, maar nooit de
trekker overgehaald te hebben. Als mogelijke redenen dat de trekker niet overgehaald is,
speculeert respondent dat betrokkenen geschrokken zijn van het arrestatieteam, van de
aankondiging dat de Taser gebruikt zou worden of dat Taser op een pistool leek.



Situatie 1: Delft: GGZ instelling, gestoorde man, grote man. Moet uit zijn cel gehaald
worden omdat hij psychisch doorgedraaid en agressief is. Aangesproken door AT,
persoon ziet Taser, gaat op buik liggen en geeft zich over.
Situatie 2: Inzet in de buurt van Amsterdam: Taser zou ingezet worden. Lampje werd
op persoon gericht en bediener spreekt betrokkene aan: Geef je over of de Taser
wordt ingezet. Persoon geeft zich over.

17








Situate 3: Leiden: Een portier was agressief en gevaarlijk. AT wordt erbij geroepen,
spreken de man aan en richten lampjes van de Taser op persoon. Persoon geeft zich
over.
Situatie 4: Inzet in een inrichting, waarbij vriend op bezoek was bij vriendin. Er
ontstaat een gewelddadige situatie, waarbij de vrouw dreigt haar vriend de keel door te
snijden. Vrouw staat met mes vlak achter de deur, de Taser bediener komt binnen en
drukt de deur tegen de vrouw aan, waardoor deze bediener het mes kan pakken en de
Taser niet meer ingezet hoeft te worden.
Situatie; Cagefighter: Het AT wordt bij een cagefighter geroepen. Beer van een vent,
agressief en bekwaam in enkele vechtsporten. AT roept dat ze Taser inzetten en man
geeft zich gelijk over
Situatie 6: Een psychisch gestoorde man die zijn boxertjes (honden) aan het hek
gespietst had. Bedreigde zijn omgeving, AT wordt erbij gehaald en roepen aan dat zij
Taser gebruiken. De man geeft zich onmiddellijk over.
Situatie 7: Psychisch gestoord meisje, die dreigde zichzelf met mes neer te steken en te
doden. Ook hier aankondiging dat Taser gebruikt wordt en meisje laat mes los.

Andere arrestatieteams hebben in de interviews geen melding gemaakt van situaties waarbij
gedreigd is met Taser inzet.
Gemiddeld worden de arrestatieteams op jaarbasis 2000 keer ingezet.21 Daarmee is de Taser
ingezet in minder dan 1% van de gevallen dat een arrestatieteam in actie komt.
Op basis van de ingevulde meldingsformulieren is het volgende bekend over de Taser inzetten
tegen personen:
Het ging steeds om een man. In vier gevallen was voor aanvang van de inzet bekend dat
betrokkene onder invloed was van drugs, uiteindelijk speelde in nog twee gevallen
drugsgebruik een rol. Alcoholgebruik speelde een rol in drie situaties (waarvan in een geval in
combinatie met drugs). In twaalf gevallen was de betrokkene psychotisch of suïcidaal, in twee
gevallen alleen zeer agressief en in drie gevallen was betrokkene noch agressief, noch
psychotisch of suïcidaal. Betrokkenen waren in het bezit van slag- of steekwapens, messen,
staven of stenen.
In alle gevallen functioneerde de Taser. In drie gevallen kwam de Taser rechtstreeks op de
huid. In de situaties waarbij met de pijltjes is geschoten gingen beide pijltjes via de kleding en
huid. Daarbij werd de romp geraakt (vier maal), de rug (drie maal) en een been (drie maal) of
een combinatie van romp en been (vier keer).
In twee gevallen is er twee keer een stroomstoot gegeven. In drie gevallen wordt aangegeven
dat er een tweede stroomstoot gegeven is, echter in de meldingsformulieren is hier niets over
terug te vinden. Daarnaast is er drie keer in de stun mode gewerkt (twee maal op een been,
eenmaal onbekend).
In zes gevallen stond de getaserde stil. In zeven gevallen bewoog de verdachte. In de overige
vier was de verdachte zittende/ liggende.

21

Reformatorisch dagblad: Artikel “Politie gebruikt acht keer het stroomstootwapen”, 7 april 2010

18

De Taser werd een maal van een afstand van 5 meter gebruikt, een maal van een afstand van 4
meter, acht keer van een afstand van 3 meter en twee keer van 2,5 meter. Drie keer was de
afstand korter dan 2 meter. Een maal is geen afstand opgegeven.
De nazorg is in 15 gevallen om operationele redenen gedaan door de opgeleide medic en 1
geval door een arts. In een geval is onbekend wat voor nazorg verleend is. Nazorg heeft steeds
binnen 30 minuten plaatsgevonden. In 12 gevallen is er later nog een onderzoek door een arts
of door ambulancepersoneel verricht. De klachten bij de getaserden hadden in alle gevallen
uitsluitend betrekking op de brandblaartjes veroorzaakt door de pijltjes van de Taser.
In twee gevallen is de persoon die later getaserd zou worden, eerst met een shotgun of
beanbag aangeschoten om de Taser effectief in te kunnen zetten.
Voor de pilot waren de volgende richtlijnen van toepassing
1. Het gebruik van het stroomstootwapen is slechts geoorloofd:
a. om een persoon aan te houden ten aanzien van wie redelijkerwijze mag
worden aangenomen dat hij een voor onmiddellijk gebruik gereed zijnd
wapen bij zich heeft en dit tegen personen zal gebruiken;
b. om een persoon aan te houden die zich aan zijn aanhouding, voorgeleiding
of andere rechtmatige vrijheidsbeneming tracht te onttrekken of heeft
onttrokken, of
c. voor het beëindigen van een direct levensbedreigende situatie.
2. Het stroomstootwapen wordt niet gebruikt bij:
a. personen die zichtbaar jonger zijn dan 12 jaar;
b. vrouwen die zichtbaar zwanger zijn, of
c. mensen die zichtbaar lijden aan ademhalings- of andere ernstige
gezondheidsstoornissen.
3. Bij het gebruik van het stroomstootwapen dient expliciet rekening te worden
gehouden met de gevaren die kunnen ontstaan bij de aanwezigheid van licht
ontvlambare of explosieve stoffen. Tevens dient rekening te worden gehouden met
de risico’s die een eventuele val van de persoon waartegen het stroomstootwapen
wordt gebruikt, kan hebben;
4. Het bij het gebruik van het stroomstootwapen raken van het hoofd of de nek van
een persoon dient zoveel mogelijk te worden voorkomen;
5. Het opzettelijk schijnen in de ogen van een persoon met de laser-aanduider van
het stroomstootwapen is niet toegestaan;
6. Met het stroomstootwapen worden bij gebruik22 ten hoogste drie stroomstoten van
ieder vijf seconden op een persoon afgegeven;
7. De ambtenaar van politie waarschuwt onmiddellijk voordat hij het
stroomstootwapen tegen een persoon zal gebruiken, met een luide stem of op
andere niet mis te verstane wijze dat het stroomstootwapen gebruikt zal worden,
indien niet onverwijld het gegeven bevel wordt opgevolgd. Deze waarschuwing
blijft achterwege indien de omstandigheden de waarschuwing niet toelaten.
Als de Taser inzetten worden afgezet tegen deze richtlijnen blijkt dat de Taser eenmaal is
ingezet tegen een persoon die zich onttrekt aan een aanhouding, waarbij het vermoeden
22

Met “gebruik” wordt bedoeld “gebruik” zoals gedefinieerd onder onderdeel 1, lid d, sub 2, 3, en 4
19

bestond dat deze over wapens beschikte. In alle andere gevallen was er volgens het
meldingsformuler sprake van een levensbedreigende situatie. We geven drie voorbeelden:




een doorgedraaide patiënt heeft een mes en vorken en houdt een hulpverleenster vast
een suïcidaal persoon die dreigt te springen.
een vader heeft wapens en de angst is dat hij zijn gezin en zichzelf wat aandoet.

In de overige 14 gevallen gaat het om een combinatie van levensbedreigend gedrag met slagof steekwapens. (o.a. samoerai zwaarden, messen, stokken, stangen van stoelen, stenen,
schaar, vork).
Tijdens de pilot is het stroomstootwapen niet gebruikt bij zichtbaar zwangere vrouwen,
kinderen onder de 12 jaar of mensen met ademhalingsstoornissen of andere
gezondheidsstoornissen (artikel 2). In het maken van instapscenario’s wordt rekening
gehouden met de locatie en of er licht ontvlambare of explosieve stoffen aanwezig zijn.
Gedurende de pilot heeft die situatie zich niet voorgedaan (artikel 3). Ook wordt er gekeken
of mensen niet van daken af kunnen vallen of van andere hoge constructies, waardoor ze
mogelijk kunnen overlijden of zwaar gewond raken door een val. Tijdens de pilot is eenmaal
sprake geweest van een situatie waarbij een verdachte op een dakrand balanceerde (artikel 3).
Hij is aangeschoten met een beanbag om hem weg van de dakrand te krijgen. Door het
aanschieten is verdachte van de dakrand voorover getuimeld op het vaste vlak van het dak.
Vervolgens is hij getaserd.
In alle gevallen dat de Taser tijdens de pilot gebruikt is, zijn geen kwetsbare delen zoals
hoofd, nek of kruis geraakt door de pijltjes (artikel 4).
Er is tijdens de pilot niet met de laseraanduider in de ogen van een persoon geschenen (artikel
5).
In geen enkel geval is meer dan drie maal (of zelfs meer dan twee maal) een stroomstoot op
dezelfde persoon afgegeven (artikel 6). In twee gevallen is twee maal een stroomstoot
afgegeven.
Volgens de meldingsformulieren is in twee situaties geen tijd geweest om te waarschuwen
voorafgaand aan het gebruik van de Taser. In de overige gevallen is dat wel gebeurd (artikel
7).

20

2.4. De keuze om een Taser in te zetten
In interviews geven de respondenten aan dat in alle gevallen vooraf een zorgvuldige weging
plaatsvindt, wanneer welk geweldsmiddel gebruikt wordt en of de omstandigheden dit
toelaten. Alle arrestatieteams hebben de Taser standaard in hun uitrusting zitten23. Vanuit de
gedachte dat de verdachte zo min mogelijk schade moet worden berokkend, zou de Taser in
principe de eerste keuze zijn, met dien verstande dat de keuze sterk situatiegebonden is. In de
voorbereiding op een inzet wordt altijd gekeken naar de informatie die vooraf bekend is, de
specifieke locatie of situatie en het risico voor verdachte en politiemensen. Op basis van deze
punten worden scenario’s beschreven en worden keuzes voor inzet van geweldsmiddelen
gemaakt op basis van de inschatting met welk geweldsmiddel het doel het beste kan worden
bereikt (het aanhouden van de verdachte met zo min mogelijk risico’s voor teamleden,
verdachte en eventuele omstanders).
Informatie vooraf:
Een van de eerste vragen die gesteld wordt is, welke informatie is er vooraf beschikbaar? Op
basis van deze informatie wordt een risicoanalyse gemaakt en worden scenario’s beschreven.
Doel is om bij de situatie het meest effectief te zijn in het gebruik van de geweldsmiddelen.
Informatie wordt gedurende het proces teruggekoppeld door de commandant aan de
teamleden en vice versa, zodat indien noodzakelijk, bijstelling kan plaatsvinden.
De commandant speelt een sleutelrol in dit proces en kiest de inzet van het beste
geweldsmiddel in samenspraak met de (gespecialiseerde) teamleden.
Locatie/ Situatie
Allereerst wordt er gekeken naar de situatie. Welk middel is het meest effectief in deze
situatie? In eerste instantie wordt geprobeerd om de verdachte fysiek onder controle te
brengen. Een verdachte kan verkrampen en zo protesteren of er voor gaan vechten. In het
laatste geval wordt er opgeschaald naar het gebruik van de Taser om de verdachte onder
controle te brengen. Dit gebeurt vanuit de gedachte dat de verdachte zo min mogelijk schade
moet worden berokkend en dan is de Taser de eerste keuze. Ook is en blijft er ruggespraak
met de commandant over de in te zetten geweldsmiddelen.
In het merendeel van de cases, waarbij de Taser ingezet is, was de ruimte erg klein
(isoleercellen, ruimtes in huis). In een geval was de verdachte op een dakrand aan het
balanceren. De verdachte is toen eerst aangeschoten met een beanbag en vervolgens getaserd.
Voordeel van de Taser in kleine ruimtes is dat deze weinig schade aanricht, vergeleken
bijvoorbeeld met inzet van de hond die tot veel meer letsel leidt bij de verdachte. De keuze
voor een pistool moet weloverwogen gemaakt worden: het is een zwaar geweldsmiddel en een
letsel wat door een pistoolschot veroorzaakt wordt, is vaak een definitief en blijvend letsel,
met (soms) kans op een dodelijke afloop. Het gebruik van fysiek geweld in kleinere ruimtes
levert vaak verwondingen op bij zowel de politieman als de verdachte. Stunbags en Beanbags
leveren ook letsel op bij de verdachte. Pepperspray kan ook niet-betrokkenen ongewild
belasten: in een kleine ruimte is het verstuivingseffect vrij groot en is er een kans dat anderen
ongewild lang “meegenieten” van Pepperspray.

23

Ten tijde van het afnemen van het interview was de Taser nog niet gebruikt bij het arrestatieteam van
Amsterdam Amstelland. Tijdens de peildatum van 30 september 2010 was de Taser bij dit team inmiddels wel
gebruikt.

21

Casus 2:
Een psychotische en suïcidale man, die ook nog harddrugs gebruikt, bedreigt zijn buurman
met een groot vleesmes. De buurman vlucht naar zijn woning en de verdachte gaat zijn eigen
woning binnen. De politie komt ter plaatse en de verdachte komt enkele malen naar buiten,
bedreigt vervolgens deze politieagenten en maakt door de brievenbus steekbewegingen met
zijn mes.
De politieagenten hebben inmiddels hun vuurwapens getrokken en ook de
politieonderhandelaars zijn onderweg.
De politieonderhandelaars kunnen niets doen en roepen de hulp van het arrestatieteam in. Het
arrestatieteam gaat dit huis binnen om de man aan te kunnen houden/ hulp te verlenen. Hij is
nog steeds in het bezit van zijn mes en dreigt er nog steeds mee. De afweging wordt nu
gemaakt om de Taser in te zetten. Ten tijde van het bedienen van het stroomstootwapen is het
mes bij de verdachte niet zichtbaar. De verdachte wordt getaserd en onder controle gebracht.
Risico voor verdachte en politiemensen
In bijna alle cases was er sprake van een psychotisch/suïcidaal persoon, onder invloed van
drugs of medicijnen. Vaak hadden zij een slag- of steekwapen in de hand, waardoor er een
letsel voor politiemensen kon ontstaan of bij de verdachte zelf.
In deze gevallen is de keuze voor de Taser een logische voor het team: bij de inzet van een
hond is er een kans voor de hond dat hij geraakt wordt door een slag- of steekwapen. Inzet
van een hond op een verdachte geeft bovendien lichamelijk letsel in de vorm van bijtwonden.
Fysiek geweld toegepast op verdachten die slag- en steekwapens hebben kan gevaarlijk zijn
voor de betrokken politiemensen. Zij kunnen geraakt worden door één van deze wapens, bij
fysieke toepassing door politiemensen kan overstrekking van ledematen plaatsvinden. Ook
blauwe plekken en schrammen behoren tot de mogelijkheden.
Pepperspray is bij personen die onder invloed zijn van drank, drugs of medicijnen lastig in te
zetten. Vaak zijn personen onder invloed niet gevoelig voor Pepperspray en schiet dit middel
zijn doel voorbij.
De geïnterviewden geven aan dat in een aantal situaties de Taser niet in te zetten is:
 als de verdachte dikke kleding draagt
 als de afstand te groot is om de verdachte effectief te kunnen raken
 als de windrichting niet goed is (in geval van een buitenactie)
Respondenten gaven aan dat een Taser inzet eerder wordt overwogen als er sprake is van slagen steekwapens dan als er vuurwapens in het spel zijn. Wordt een vuurwapen mogelijk
gebruikt door een suïcidaal persoon, dan wordt een Taser inzet ook als mogelijk scenario
meegenomen. Gaat het om een (bekende) vuurwapengevaarlijke verdachte in het bezit van
wapens, dan is inzet van de Taser geen optie. Dan wordt er in voor een ander geweldsmiddel
gekozen.

22

Opvallend genoeg bleek bij twee interviews dat betrokken chefs bij het maken van scenario’s
om in te stappen geen rekening houden met de mogelijkheid dat er een Taser ingezet kan
worden. Zij leken niet bekend met deze mogelijkheid. De Taser blijft dus in een aantal
gevallen ongebruikt achter bij een inzet. In dat geval wordt er gekozen voor de inzet van
andere geweldsmiddelen.
In andere teams zijn alle leden van de arrestatieteams op de hoogte van de Taser. Er zijn
demonstratietrainingen gegeven voor de leden en introductiefilms getoond.
Per team zijn minimaal twee bedieners opgeleid en sommige respondenten geven aan dat de
Taser soms niet wordt ingezet omdat er geen bediener van de Taser voorhanden is door
vakantie, ziekte of uittreding uit het arrestatieteam.
Een van de vragen die aan de respondenten gesteld werd, is de vraag of de Taser een
verschuiving geeft in het gebruik van geweldsmiddelen. Met andere woorden: worden door de
invoering van de Taser andere geweldsmiddelen minder ingezet? Door alle respondenten
werd dit bestreden.
De Taser is in hun ogen geen vervanging voor bijvoorbeeld een hond of vuurwapen, maar een
goede aanvulling op de geweldsmiddelen die er beschikbaar zijn voor de arrestatieteams. Ook
voor de toekomst wordt geen verschuiving verwacht.

23

Casus 3
De verdachte heeft een psychiatrisch verleden en wordt bezocht door een vrouw van de
hulpverlening. De vrouw is tijdens haar bezoek bij de verdachte door hem bedreigd. De
verdachte heeft de vrouw vervolgens tegen haar wil vast gehouden in zijn woning.
Toen de collega’s van de uniformdienst ter plaatse kwamen werden zij geconfronteerd met
een verdachte die twee samurai zwaarden in zijn hand had. Drie collega’s van de
uniformdienst hebben hun pepperspray gebruikt tegen de verdachte. De verdachte reageerde
niet op het gebruik van pepperspray. Twee andere collega’s hebben hun dienstwapen
getrokken en getracht de verdachte aan te houden. De verdachte gaf geen gehoor aan de
bevelen van de collega’s. Hierop hebben de collega’s van de uniformdienst zich terug
getrokken uit de woning en het arrestatieteam gebeld. De onderhandelaars kwamen tegelijk
met het arrestatieteam ter plaatse. De onderhandelaars hadden aan de achterzijde van de
woning contact met de verdachte. De verdachte stond op dat moment met twee samurai
zwaarden in zijn hand in de deur opening naar het balkon. De vader van de verdachte gaf aan
dat zijn zoon naast twee samurai zwaarden ook nog over een bijl en mogelijk een vuurwapen
zou beschikken en dat hij speed zou hebben gebruikt. Tijdens de onderhandelingen met de
verdachte heeft hij deze zwaarden een keer neergezet bij de deur naar het balkon. Kort daarop
pakte de verdachte weer de zwaarden op.
De verdachte liep tijdens de onderhandelingen naar de voorzijde van de woning, alwaar de
keuken gelegen is. Het arrestatieteam hoorden dat de verdachte in de bestekla aan het
rommelen was.
Vanuit de keuken liep de verdachte weer terug naar de achterzijde van de woning doordat de
onderhandelaar hem riep.
Toen de onderhandelingen niet het gewenste resultaat had werd besloten, in overleg met de
officier van dienst en de onderhandelaars, om een interventie uit te voeren. De verdachte was
inmiddels in de keuken en klonk erg verward. De verdachte werd aangeroepen. Hij vroeg of
de leden van het arrestatieteam wel van de politie waren en gaf aan niet naar buiten te willen
komen. De verdachte had zijn handen op de vensterbank van het keukenraam staan zonder
iets in zijn handen te hebben. Zonder dat de verdachte het in de gaten had werd de voordeur
geopend. De verdachte werd vanaf de galerij benaderd en via het ingeslagen raam gezien. De
verdachte liep naar het aanrecht toe, mogelijk op zoek naar een mes. De verdachte stond kort
bij het aanrecht en wilde daarvan weglopen in de richting van de gang. De Taser is vervolgens
afgevuurd. De collega’s, die de man wilden aanhouden, waren nog niet bij de verdachte toen
de eerste stroomstoot van 5 seconden was afgelopen. Hierop is een tweede stroomstoot
toegediend en kon de verdachte onder controle worden genomen.
Voor de meeste respondenten zijn de criteria in de richtlijn Toepassing Stroomstootwapen
(dat de Taser niet gebruikt mag worden op personen jonger dan 12 jaar, zichtbaar zwangere
vrouwen en mensen met zichtbare ademhalings- of andere ernstige gezondheidsstoornissen)
wel duidelijk, alleen is het voor hen lastig om de mensen met ademhalingsproblemen of
hartproblemen te herkennen. Het zijn vaak onzichtbare ziekten en moet er dan op informatie
van bekenden van de getaserden af worden gegaan. Dit is voor de respondenten lastig werken.
Ook ouderen zijn voor de respondenten een groep waar over na wordt gedacht of de Taser wel
op ingezet moet worden, ondanks dat zij niet benoemd zijn in de genoemde richtlijn. Voor de
arrestatieteams geldt dat bij het gebruik van de Taser een visueel criterium wordt toegepast.
Bij niet zichtbaarheid geldt discretionaire bevoegdheid, dat wil zeggen dat men naar eigen
inzicht en afweging de Taser inzet. Dit komt ook overeen met pagina 2 van het
meldingsformulier.
24

In de richtlijn is ook vastgelegd dat een verdachte maximaal 3 keer 5 seconden getaserd mag
worden. Voor de meeste respondenten is dit genoeg. Mocht de situatie erom vragen dat een
vierde keer nog nodig is dan moet dit kunnen. Een andere respondent vraagt zich af of indien
er meer dan drie keer vijf seconden moet worden geschoten, de inzet dan wel juist gekozen is
of de bediener van de Taser wel capabel is. Indien de Taser niet de eerste keer de verdachte
raakt door welke omstandigheden ook (afstand is te groot, er is wind, de kleding is te dik),
dan wordt er een tweede keer afgevuurd. Dit heeft dan nog steeds als doel om de verdachte
onder controle te krijgen.
Een ander twijfelpunt voor de respondenten is de inzet bij gestoorden.
In de richtlijn is vastgelegd dat het gebruik van een stroomstootwapen geoorloofd is als er een
wapen in het spel is en er een grote kans is dat deze gebruikt gaat worden; bij het aanhouden
van één persoon die zich aan zijn aanhouding, voorgeleiding of andere rechtmatige
vrijheidsbeneming tracht te onttrekken of heeft onttrokken; of bij het beëindigen van een
direct levensbedreigende situatie.
De meeste inzetten op iemand die onder invloed is of psychisch gestoord is, voldoen aan het
criterium van een direct levensbedreigende situatie (deze personen staan dan vaak buiten of
dreigen met geweld tegen zichzelf of hun hulpverlener/ hun omgeving). Er zijn ook personen
die wel onder invloed / psychotisch zijn, maar waarbij er geen sprake is van een direct
levensbedreigende situatie: zij willen bijvoorbeeld alleen maar hun cel of huis niet uit. In de
praktijk handelen de meeste arrestatieteams dan naar hun discretionaire bevoegdheid en wordt
in sommige gevallen toch de Taser ingezet.
AOE-ers worden ingezet op basis van artikel 8 van het Besluit Beheer Regionale
Politiekorpsen (BBRP). In het juridisch kader van proportionaliteit en subsidiariteit kan het
gebruik van de Taser beoordeeld worden als een middel om legitiem en goed in te zetten. In
de situatie van een strafbaar feit wordt een mogelijke inzet besproken met de commandant en
ook met de hoofdofficier van justitie.
Hulpverlening aan psychisch zieke en suïcidale mensen valt voor de arrestatieteams onder de
neventaken. Bij neventaken mag de Taser niet gebruikt worden door de arrestatieteams.
Indien er AT toestemming is, mag dit wel (dan is er sprake van een levensbedreigende
situatie).
Naar aanleiding van een Taser inzet op 23 oktober 200924 tegen een man, die in een kliniek in
Poortugaal verbleef, is aangifte gedaan wegens mishandeling. De Taser is ingezet om de man
onder controle krijgen. In de aangifte stelt de man dat hij sinds het gebruik van de Taser letsel
heeft aan zijn kaak. De aanleiding om de man te taseren, was dat hij agressief was tegen het
personeel van de kliniek, geprobeerd heeft een medewerker te wurgen en vernielingen heeft
aangericht in de separeercel. Hierna is hem door het personeel sederende medicatie
toegediend, is hij geboeid aan handen en voeten en door het arrestatieteam getaserd. De man
vindt het toegepaste geweld disproportioneel.
Uit het procesverbaal blijkt dat de man, met fysieke inspanning, probeerde om adrenaline op
te wekken, wat de sederende medicatie tegen zou gaan en de boeien om enkels en handen
heeft losgekregen. Om de verdachte te beletten te vluchten, is er gekozen tot inzet van de
Taser.
24

Betreft een brief van het OM Team Expertise, met kenmerk BIZ RR 120 2009
25

Daarvoor is mede gekozen op grond van de vooraf bekende informatie dat de betreffende
persoon een free fighter is die in het verleden geprobeerd heeft om de vorige directeur van de
kliniek te wurgen en een medegedetineerde heeft neergestoken. Na het openen van de deur is
de betrokken man getaserd op zijn benen en onder controle gebracht. Na afloop is hij door een
arts medisch gecontroleerd en onder controle gehouden.
Volgens de uitspraak van het Openbare Ministerie Team Expertise, was er in dit geval sprake
van een levensbedreigende situatie gezien de vernielingen, de mogelijkheid tot vluchten, de
mishandeling en poging tot wurgen van de medewerker van de kliniek. De Taser is ingezet
door een gecertificeerd lid van het arrestatieteam, een andere optie dan de Taser was niet
mogelijk gezien de situatie en een arts heeft de betrokken man direct medisch onderzocht. De
conclusie van het OM is dan ook dat er niet disproportioneel is gehandeld en dat er geen
strafvervolging komt voor de betreffende agenten.

Casus 4
Er kwam de melding dat een man was doorgedraaid in een inrichting. Bij de inrichting
aangekomen werd verteld dat de man zijn deur had gebarricadeerd en zich had bewapend met
geïmproviseerde slag- en steekwapens. Ook was er sprake van dat de man zijn armen had
omwikkeld met doeken, mogelijk met als doel de hond te laten bijten.
Nadat de gebarricadeerde deur ongeveer 10 cm open was, werd er door de man gezegd “wie
zijn hand naar binnen steekt is voor mij”. Direct hierop is de man aangeschoten met de
Beanbag. Dit gaf enkele seconden om de vastgesnoerde deur los te maken. Vervolgens is de
deur geopend en was er een confrontatie met de man.
In zijn handen had hij een steekwapen en naast hem stond een speer. Direct is de Taser zonder
waarschuwing op de man afgevuurd. De man reageerde hier direct op en viel weg bij de deur.
Nadat collega’s de kamer hadden betreden was de 5 seconden cyclus afgelopen. Omdat de
handen van de man nog niet onder controle waren is er voor gekozen een tweede stroomstoot
toe te dienen. Na ongeveer 1 seconde werd de cyclus verbroken doordat de stroomdraden
werden stukgelopen. Kort hierop is de man onder controle genomen en geboeid.
2.5
Nazorg
Bij alle arrestatieteams worden de pijltjes in principe verwijderd door de opgeleide AOE-er.
Deze verwijdert de pijltjes zodat de verdachte vervoerd kan worden naar een cel of bureau.
Het verwijderen van de pijltjes van de Taser is onderdeel van de opleiding. Een van de
onderdelen binnen de opleiding is de medische nazorg.
Indien de pijltjes zich bij of op het hoofd, in de nek of in de geslachtsdelen bevinden dan
worden deze verwijderd door een professional, vaak een arts. De respondenten geven aan,
zich niet te wagen aan deze soms vitale plekken.
Zij laten het dan liever over aan een medische professional.
Bij een aantal inzetten was er standaard een ambulance met verplegend personeel aanwezig.
In de helft van de gevallen, waarbij een ambulance aanwezig was, werden de pijltjes door dit
ambulancepersoneel verwijderd en bekeken of de verdachte getransporteerd kon worden.
In de andere helft van deze gevallen deed de opgeleide AOE-er dit en werd de verdachte na
controle alsnog op transport naar het bureau gezet. Vanuit operationeel oogpunt is het niet

26

handig om verdachten te vervoeren met de pijltjes nog in hun lijf. Het letsel van de darts is
minimaal. Alle getaserden zijn op het bureau of cel nagekeken door een arts.
De persoon die getaserd is, ontvangt nadat hij onderzocht is door een politiearts, een
informatiepamflet, waarin uitgelegd wordt waaraan betrokkene blootgesteld is geweest. Dit
pamflet is opgesteld in vier talen: Nederlands, Engels, Turks en Arabisch. Mensen die de
Nederlandse taal niet beheersen, krijgen in één van de andere talen een pamflet, zodat ze toch
weten wat hen overkomen is.
Een voorbeeld van dit schrijven is terug te vinden in bijlage 5.
De ervaring van twee arrestatieteams waren, dat niet alle artsen op de hoogte zijn van het
gebruik van de Taser in Nederland. Dit aspect werd opgevangen door het uitreiken van een
brief met informatie (bijlage 6).
Voor aanvang van de pilot is er wel contact geweest met de Nederlandse Genootschap van
Huisartsen en is aan dit genootschap ook een schrijven uitgedeeld met het verzoek dit te
verspreiden onder de bij haar aangesloten leden.
Ook geven enkele respondenten aan, dat ambulancepersoneel en ziekenhuispersoneel op de
hoogte zouden moeten zijn (een voorbeeld van deze informatie is te vinden in bijlage 6).
Nazorg gebeurt altijd door een arts en dat moet ook volgens de teams gehandhaafd blijven in
de medische richtlijnen bij het gebruik van de Taser.

27

2.6 Overige aspecten Taser gebruik
Gebruiksgemak:
De huidige gebruikte Taser, model X26, wordt door de respondenten als goed ervaren. Het
gebruiksgemak wordt als hoog betiteld. De knoppen die op het apparaat zitten om te schieten
en aan/uit te zetten zijn makkelijk in het gebruik. De Taser kan alleen geborgen worden als de
modus “safe” aanstaat. De bediener moet een bewuste handeling verrichten om de Taser uit te
zetten.
Op de huidige Taser, model X26, zit een laser om het bovenste pijltje te richten. Dat wordt als
prettig ervaren. Minder prettig is dat niet duidelijk is waar de onderste pijl terecht zal komen.
Binnen één team werd de behoefte geuit aan een duidelijker signaal op het apparaat zelf om te
zien of er een circulatie op de getaserde is en hoe lang deze nog duurt (met andere woorden of
de getaserde onder stroom staat).
Door de respondenten zijn er geen storingen gemeld in het gebruik van de Taser in de
praktijk of in trainingssituaties.
Cartridge:
Op de huidige Taser is het mogelijk om twee cartridges te plaatsen en te gebruiken. Indien de
eerste cassette met pijltjes niet raak schiet, moet deze cartridge verwisseld worden in enkele
seconden voor de tweede cartridge. Dan kan er weer geschoten worden. De meningen over
deze cartridge zijn verdeeld. Men is tevreden met de huidige cartridge, maar een viertal teams
geeft aan een voorkeur te hebben voor een type waarbij het mogelijk zou zijn zonder
cartridges te verwisselen een volgend “schot” af te geven (dat zo’n type een grotere cartridge
zou hebben neemt men voor lief).
Overigens heeft zich tijdens de pilot twee keer een situatie voorgedaan waarbij van cartridge
gewisseld moest worden. Het eerste schot was niet voldoende, waardoor er geladen moest
worden voor een tweede schot. Daartoe moet de cartridge verwisseld worden.
In de gevallen dat de stun mode gebruikt wordt, wordt de cartridge van het apparaat
afgehaald.
Over de kleur en het materiaal van de cartridge zijn geen opmerkingen gemaakt. De
respondenten geven aan dat de naaldjes van de cartridge makkelijk verwijderd kunnen
worden.
De lengte van 6 meter die in de cartridge zit, wordt als genoeg ervaren. Bij een grotere afstand
wordt het lastiger om raak te schieten. Binnen één team was er wel de behoefte aan de
cartridge die 10 meter ver kan komen. Zij hebben een inzet buiten gehad waar deze afstand tot
de mogelijkheden behoorde.
De Taser is voornamelijk binnen gebruikt en daar is 6 meter voldoende.
Bij alle teams is er behoefte aan de cartridge met de pijltjes die dieper in de kleding kunnen
doordringen. Nu wordt er getaserd met de kortere pijltjes, maar in twee gevallen was dit net
op de rand. De verdachten droegen een leren jas en een gewatteerde jas. Door de dikte van de
jassen, maakten de pijltjes nog net contact met de huid en was de Taser nog wel effectief.
De respondenten pleiten er dan ook voor om ook de beschikking te hebben over de pijlen die
door winterjassen en dikkere kleren heen kunnen. De pijltjes die nu gebruikt worden, voldoen
daar niet aan.

28

Holster:
De respondenten zijn niet tevreden over het huidige holster. De klachten zijn dat het holster
lastig te openen is. Er zit een klepje dat eerst geopend moet worden en vervolgens zit er nog
een plaatje dat naar voren geschoven moet worden om de Taser daadwerkelijk te kunnen
gebruiken.
Respondenten geven aan dat bij een actie waarbij de Taser mogelijk gebruikt gaat worden zij
het klepje voor aanvang van de actie al open zetten, zodat bij daadwerkelijk gebruik de Taser
direct gepakt kan worden. Een ander lid van een arrestatieteam gaf aan dat bij een mogelijke
inzet het holster niet gebruikt wordt, maar de Taser gewoon in een jaszak gedaan wordt.
Nog een andere respondent gebruikt een beenholster voor de Taser. Alle respondenten zijn
erover eens dat bij een definitieve keuze voor de Taser als geweldsmiddel er kritisch moet
worden gekeken naar het holster.
Casus 5:
Er wordt een inval gedaan bij een grotere organisatie die harddrugs invoert. Daarnaast was
een kantoorpand waar mensen voor deze organisatie werkten. Ook was er informatie dat de
organisatie zou beschikken over vuurwapens. Tijdens het schouwen van alle ruimtes komt een
koppel een man tegen. Het koppel vraagt de man zijn handen de lucht in te steken. De man
weigert en gaat uiteindelijk terug de ruimte in, waar hij vandaan gekomen is. Het koppel loopt
achter hem aan deze ruimte in en vraagt de man om zijn handen te laten zien. De man weigert
dit te doen. Het koppel wil de man vervolgens arresteren, maar die pleegt verzet. Een van het
koppel raakt met hem in gevecht. Er wordt meermalen gevraagd aan verdachte om zijn
handen te laten zien en verzet te staken. Dit wordt niet gedaan. Hierop wordt besloten om de
Taser aan te zetten voor 3 seconden in de stun mode op zijn kuiten. De man staakt zijn verzet
en wordt afgevoerd. Naar aanleiding van dit incident doet de man een klacht dat de Taser drie
maal op hem gebruikt is. De uitvoer van de Taser wordt uitgelezen en daaruit blijkt dat de
Taser voor slechts drie seconden gebruikt is. De klacht wordt ongegrond verklaard.
Opleiding:
De bedieners van de Taser zijn door docenten van de firma Taser in twee dagen opgeleid tot
Taser instructeur. Deze opleiding is niet gecertificeerd door de Politieacademie, maar wel
door de firma Taser zelf. De cursus door de firma Taser werd als erg commercieel ervaren.
Ook was de cursus behoorlijk theoretisch door soms op specifieke onderdelen van de Taser in
te gaan en niet praktisch gericht: er ontbrak casuïstiek en de gelegenheid om daadwerkelijk te
oefenen.
Ook een procedure “werken en veiligheid” ontbrak in de beleving van de respondenten. De
firma Taser is Amerikaans georiënteerd en heeft weinig weet van de Nederlandse situatie en
het Nederlandse juridisch kader waarin de AT opereert. Dit had als gevolg dat de
arrestatieteams zelf het juridische kader moesten invullen.
Wat wel als erg positief werd ervaren door enkelen, was dat de firma Taser aangaf in welke
praktijk situaties de Taser niet gebruikt mag worden. (o.a. bij vuur en ontvlambare stoffen) en
werd er veel getraind in het wisselen van de cartridge.
De Politieacademie heeft een vierdaagse opleiding ontwikkeld die meer praktijkgericht zou
zijn en meer toegespitst op de Nederlandse situatie. Deze opleiding sluit in de beleving van de
AOE-ers niet aan bij hun praktijkprocedures.

29

De arrestatieteams hebben vervolgens besloten tot het zelf opzetten van een opleiding. In
september en oktober 2010 is twee keer één eendaagse pilot opleiding gehouden. Deze
opleiding is vooraf doorgesproken met de Politieacademie en tevens heeft de Politieacademie
ook in deze opleiding geparticipeerd.
In deze pilot opleiding zijn 16 mensen opgeleid tot Taser bediener. Tevens werd deze pilot
beschouwd als maatstaf voor de toekomst om een opleiding tot bedienaar goed weg te zetten.
Het bureau Examinering van de Politieacademie is inmiddels betrokken bij deze pilot, met het
oog op het belang van certificering.
Onderwerpen die aan de orde komen in de pilot opleiding zijn:
 Techniek; hoe werkt de Taser
 Wat is het effect van het gebruik van de Taser op het menselijk lichaam?
 Praktisch gebruik van de Taser
 Uitlezen van de software van de Taser
 Casuïstiek uit de praktijk
 Oefenen van casuïstiek
 Juridisch kader
 Afhandelen administratie
 Nazorg door AOE-er bij getaserde
 Certificering
Tenslotte konden de respondenten aangeven wat zij nog kwijt wilden over de pilot met de
Taser. De volgende zaken kwamen aan bod:
 Opslag/ vervoer van de Taser: Ieder team vervoert zijn Taser op een andere wijze. Is
het mogelijk om hier uniformiteit in te krijgen?
 Uitlezen van de software op een stand alone computer is erg lastig. Is het mogelijk om
dit proces te vergemakkelijken?
 Administreren van Taser trainingsuren. Hoe wordt dit eenduidig vastgelegd en
inzichtelijk gemaakt?
 Scheppen van een kader/ formuleren van criteria schept meer mogelijkheden om in
vrijheid een Taser te kiezen en daarmee in te spelen op maatschappelijke
ontwikkelingen
 Moet er voor de Taser een zelfstandig soort RTGP toets in het leven worden geroepen
en wat moet de frequentie dan worden?
Het arrestatieteam Zuid heeft de wens om over de cartridge van 10 meter te beschikken. De
andere teams zien daar het voordeel niet van in. De reden hiervoor is de grote hoeveelheid
draad, die dan vrijkomt. Daarnaast geldt dat hoe groter de afstand, hoe groter de hoek wordt
waar de pijltjes het lichaam moeten raken en des te groter de kans dat een schot niet effectief
is.

30

Casus 6:
Een man gijzelt zijn vrouw en kinderen. Het arrestatieteam wordt opgeroepen. De man heeft
een jachtvergunning en beschikt over meerdere wapens, waaronder een pistool of revolver.
Gevreesd wordt voor een familiedrama. De verdachte bevindt zich in de kantoorruimte van
zijn bedrijf. Onderhandelaars van de politie proberen de man naar buiten te praten. Dat lukt
niet. „Al kom je met honderd man politie. Ik ga niet mee, ” laat de man weten. Als het
arrestatieteam besluit het kantoor binnen te dringen, lopen twee leden van het arrestatieteam
voorop. Daarachter volgt de taserschutter. De gijzelnemer zit achter zijn bureau en verzet zich
hevig als de agenten hem proberen te overmeesteren. Meerdere agenten houden de man vast.
Een knie in zijn buik, een knie op zijn bovenbeen: het helpt niet. Daarop besluit de agent met
de taser het wapen in stun mode te gebruiken. Het wapen wordt tegen de rug van de verdachte
gezet. Vijf seconden lang krijgt de man een stoot stroom. De man staakt zijn verzet en kan
worden aangehouden

2.7 Visie politiebonden
Nederlandse Politiebond NPB25
Voor aanvang van de pilot betreurde de NPB de ingebruikname van de Taser zonder gedegen
overleg met de vakbonden. Normaal gesproken hebben de landelijke politiebonden
medezeggenschap over de geweldsmiddelen waarmee politieambtenaren uitgerust worden. In
dit geval heeft de minister van BZK eenzijdig besloten tot een proef met 26 exemplaren van
de Taser. De NPB had vooraf de nodige vragen over de risico's die het gebruik van de Taser
met zich meebrengt, vooral vanwege het feit dat in de Verenigde Staten meer dan eens sprake
was van een fatale afloop. Overigens zag de NPB wel de tactische voordelen van de inzet van
stroomstootwapens bij het uitvoeren van bepaalde politieacties. NPB overleg met leden van
arrestatieteams heeft duidelijk gemaakt dat zij in complexe gevaarsituaties graag zouden
beschikken over de mogelijkheid een Taser te gebruiken in plaats van een beanbag-geweer.26
Er is een kort telefonisch interview geweest met Jan Willem van de Pol van de Nederlandse
Politiebond over dit onderwerp. Van de Pol geeft aan dat de NPB de Taser een goede
aanvulling op de bestaande geweldsmiddelen vindt. Uit gesprekken die de NPB gevoerd heeft
met gebruikers en chefs van arrestatieteams blijkt dat de politie zeer zorgvuldig en uitermate
terughoudend om gaat met het gebruik van de Taser en dat deze een meerwaarde biedt voor
specifieke gevallen.
De NPB pleit er wel voor om de Taser te beperken tot de arrestatieteams en aan
arrestatieteams verwante diensten. De opleiding is bij deze groepen goed, het is beheersbaar
en het Taser gebruik is goed te monitoren.

25
26

Dit is de mening van de Nederlandse Politie Bond voor invoering van de Taser in maart 2009
Bron: WWW.NPB.nl, nieuwsarchief maart 2009
31

Algemene Christelijke Politiebond ACP
Voorafgaand aan de invoering van de Taser gaf de ACP bij monde van ACP voorzitter Gerrit
van de Kamp aan dat “De discussie over de taser in de rij past van beanbags en andere
middelen. Politiewerk is niet statisch; het is dus een goede zaak dat er continu wordt gekeken
of er middelen beschikbaar zijn die het politiewerk ten goede komen. Of de taser dat middel
is, moet de pilot uitwijzen”.
De gebruiksperiode van de taser moet volgens de ACP scherp gemonitord worden en de ACP
kondigde aan zich daarin kritisch op te stellen, omdat stroomstootwapens niet onomstreden
zijn. Van de Kamp: “Het kabinet beslist uiteindelijk welke geweldsmiddelen aan de politie
worden toegewezen. Wij komen als vakbond in beeld als het gaat om bijvoorbeeld de
toepassing, de scholing en – consequenties van – gebruik van zo’n middel. De vraag hoe
collega’s op een veilige manier met een nieuw wapen om moeten gaan, is zeer wezenlijk. Je
bent er niet alleen met het aanschaffen van het nieuwe middel.” 27
Op 21 december 2010 stuurde Johan Jonkers, beleidsmedewerker ACP ons de volgende
reactie:
“In antwoord op uw mail, kan ik u meedelen dat wij als ACP geen veranderde positie hebben
ingenomen t.o.v. de pilot. We wachten de bevindingen van de evaluatie af en zullen tegen die
tijd onze leden bevragen naar hun ervaringen met de Taser. Het kabinet beslist uiteindelijk
welke geweldsmiddelen aan de politie worden toegewezen. Wij komen als vakbond in beeld
als het gaat om bijvoorbeeld de toepassing, de scholing en – consequenties van – gebruik van
zo’n middel. De vraag hoe collega’s op een veilige manier met een nieuw wapen om moeten
gaan, is zeer wezenlijk. Je bent er niet alleen met het aanschaffen van het nieuwe middel. Uit
de evaluatie zal moeten blijken of het middel zich verhoudt tot het te bereiken doel en of de
training, begeleiding en scholing hiermee in overeenstemming zijn”.
2.8 Samenvatting
Gedurende de pilot is elke Taser inzet geregistreerd via het meldingenformulier. Op dit
formulier moest worden aangegeven in welke situatie de Taser is ingezet, beschrijving van de
verdachte, waar de persoon geraakt is en op welke wijze de Taser is ingezet (stun mode/ of
met de pijltjes). Er zat verschil in de wijze van invullen van deze meldingsformulieren.
Sommige meldingsformulieren werden uitgebreid ingevuld, andere heel summier. Het bleek
niet mogelijk een goede vergelijking te maken tussen inzet van de Taser en inzet van andere
geweldsmiddelen zoals fysiek geweld, AOE hond of vuurwapen omdat die minder
gedetailleerd gedocumenteerd worden.
In de achttien gevallen, waarin de Taser in Nederland ingezet is, zijn deze inzetten effectief
geweest. Door het gebruik van de Taser lukte het de arrestatieteams de verdachten onder
controle te brengen zonder dat teamleden of de verdachte gewond raakten. De Taser is in
Nederland vooral ingezet, in situaties waarin de verdachte psychotisch/ suïcidaal was of onder
invloed was van alcohol of drugs.
De Taser is het meest gebruikt in de modus met de pijltjes. In twee gevallen moest de
verdachte twee keer getaserd worden, omdat het de eerste keer niet lukte om de verdachte
onder controle te brengen. Er zijn ook drie gevallen bekend, waarbij de verdachte in de stun
27

Bron: http://www.acp.nl/home/nieuws/artikel/taser-voor-politie-at/volgende/12/
32

mode, dus de Taser direct of via een tussenstof op de huid kreeg om zo onder controle
gebracht te worden.
In twee gevallen volgden er op de inzetten met de Taser door de arrestatieteams een formele
klacht, eenmaal bij het Openbaar Ministerie, eenmaal bij de klachtencoördinator van het
regiokorps, waaronder het arrestatieteam valt. Beide klachten zijn ongegrond verklaard.
Er zijn een aantal situaties geweest, waarin de Taser ingezet had kunnen worden, maar waar
deze uiteindelijk niet is ingezet omdat er geen bedienaar van de Taser beschikbaar was door
ziekte, verlof of om andere redenen.
Naar de mening van de arrestatieteams is de Taser ondanks het beperkte aantal inzetten een
goede aanvulling op hun geweldmiddelen. Dat blijkt ook uit de ervaringen van het team
Haaglanden dat een aantal keren de Taser ter dreiging heeft ingezet met positief resultaat. De
Taser wordt meegenomen als alternatief om in te zetten en heeft voor de situaties waar de
teams mee te maken krijgen eigenlijk de plaats van het fysiek geweld ingenomen. Vanuit de
gedachte dat de verdachte zo min mogelijk schade moet worden berokkend, is de Taser de
eerste keus omdat het letsel als gevolg van de Taser beperkt blijft tot enkele blaasjes, waar de
darts de huid geraakt hebben, In het geval van fysieke toepassingen, stunbag en of de hond is
de schade in de regel veel groter.
Over de richtlijn ten aanzien van gebruik komen de meningen overeen: het is voor de
arrestatieteams duidelijk dat de Taser niet ingezet mag worden op zichtbaar zwangere
vrouwen, kinderen onder de 12 jaar en mensen met zichtbare ademhalings- of andere ernstige
gezondheidsstoornissen. Een groep die niet benoemd is in de richtlijn, maar waar in de
praktijk wel voorzichtigheid mee wordt betracht zijn de ouderen (60 jaar en ouder). Op deze
groep zal niet snel een stroomstootwapen worden ingezet, zo geven de teams aan.
De regels met betrekking tot het gebruik van de Taser zijn vastgelegd in de Richtlijn
toepassing stroomstootwapen. In de artikelen 2 en 3 van deze richtlijn zijn de voorwaarden
opgenomen waaronder het gebruik geoorloofd is (artikel 2) en het gebruik verboden is (artikel
3). Door de bovenvermelde toevoeging van artikel 2 onder c met een “direct
levensbedreigende situatie” als gebruiksoptie, is het gebruik van de Taser toegestaan in
situaties waarbij een gestoorde of suïcidale een direct gevaar vormt voor zichzelf dan wel
voor de politie. Vergelijking met de bepalingen betreffende vuurwapens en pepperspray in de
Ambtsinstructie 1994 leert dat gekozen is voor eenzelfde formulering in termen van “is
geoorloofd”, wat in juridische en wetstechnische zin betekent dat het gaat om de behandeling
van de meest voorkomende gevallen en dat we niet te maken hebben met een limitatieve
opsomming van opties. De huidige formulering van artikel 2 laat gebruik van de Taser dan
ook toe in gevallen van een gestoorde/suïcidale die een gevaar vormt voor zichzelf of de
politie. De richtlijn is niet duidelijk ten aanzien van gestoorden die niet gewelddadig zijn,
geen direct gevaar voor hun omgeving zijn en waar geen levensbedreigende situatie aan de
orde is. Dat geldt overigens niet alleen voor inzet van gebruik van de Taser, maar voor
politieel geweldgebruik in dit soort situaties in het algemeen. Op dit punt schort het volgens
de respondenten aan duidelijkheid. Nu wordt er door de arrestatieteams vanuit hun
discretionaire bevoegdheid gehandeld in dit soort omstandigheden.

33

Ten aanzien van de nazorg blijkt dat in de praktijk de eerste nazorg door de taser-opgeleide
AOE-er wordt gedaan (in de richtlijnen staat, dat de arts de eerste hulp zou moeten verlenen).
Bij gecompliceerde gevallen wordt er een arts bijgehaald. Zodra de getaserde in een cel is,
wordt hij in elk geval door een arts onderzocht, terwijl de praktijk anders uitwijst. In de
praktijk blijken niet alle artsen bekend te zijn met (werking van) de Taser en de gevolgen van
Taser gebruik voor de patiënt.
De meningen van de arrestatieteams over de cartridge lopen uiteen. De huidige cartridge heeft
één mogelijkheid tot gebruik en moet dan verwisseld worden voor een andere. De teams
weten dat er ook een nieuw type Taser op de markt is (De Taser X3) waarmee drie keer
geschoten kan worden zonder dat er een cartridge hoeft te worden verwisseld. Sommige
teams geven aan dat beschikbaarheid van een dergelijke Taser wenselijk is omdat hiermee
kostbare tijd kan worden bespaard in situaties waarbij een tweede schot noodzakelijk is. In de
praktijk heeft zich tot nu toe echter geen situatie voorgedaan waarbij dit een probleem was.
Ten aanzien van de darts uiten de arrestatieteams de wens om ook te kunnen beschikken over
cartridges met darts die makkelijker door winterkleren heen kunnen gaan. Nu worden
voornamelijk de cartridges voor de zomerkleren gebruikt.
Ook de afstand, die de cartridge kan afleggen is een discussiepunt; de meeste teams vinden de
6 meter cartridge voldoende, één team pleit voor die van 10 meter. Voordeel van deze afstand
is, dat de verdachte op een nog wat langere afstand geraakt kan worden, het nadeel in de ogen
van de arrestatieteams voor de 10 meter cartridge is de hoeveelheid draad die uit de cartridge
komt en de kleinere kans dat beide pijltjes de verdachte raken.
Ten aanzien van het holster zijn alle teams ontevreden. Er zijn problemen met het opendoen
van het holster en er worden allerlei manieren gevonden om dit te omzeilen. Werken met het
klepje open is de voornaamste, maar ook de Taser uit het holster halen en ergens anders
instoppen wordt door de teams genoemd.
Over de Taser zelf zijn de arrestatieteams tevreden: het in de pilot gebruikte type voldoet qua
gebruiksgemak prima. In de ogen van de teams zou een tweede laser wenselijk zijn, zodat
men ook kan zien waar het tweede pijltje de verdachte raakt.
Voor wat betreft de opleiding zien de teams de door de fabrikant gegeven opleiding als niet
voldoende. De teams hebben daarom zelf een opleiding ontwikkeld en als pilot gedraaid. De
opleiding wordt met een examen afgesloten en is gecertificeerd.
De opleiding wordt nu verder doorontwikkeld in samenwerking met de afdeling Onderwijs en
Examinering van de Politieacademie. De opleiding zal vervolgens in het reguliere
onderwijsaanbod vande Politieacademie worden opgenomen.

34

Hoofdstuk 3: Conclusies en aanbevelingen

3.1 Conclusies uit het buitenlandse literatuuronderzoek
Het meest recente onafhankelijke onderzoek naar het gebruik van EIDs heeft bestaande
inzichten bevestigd en versterkt. In situaties waarin EIDs worden ingezet, daalt de kans op
letsel voor zowel politiemensen als verdachten. Ook zijn er aanwijzingen dat na invoering van
EIDs het vuurwapen minder vaak wordt ingezet en fysiek geweld minder vaak wordt
toegepast. EIDs worden vaak als eerste keuze gebruikt in een situatie die ingeschat wordt als
potentieel gewelddadig. De keerzijde daarvan is dat EIDs soms lichtvaardig of niet
proportioneel worden ingezet.
De meeste personen houden weinig schade over na confrontatie met een EID, hooguit wat
brandplekken op de plekken waar men getaserd is. Uit medische literatuur blijkt dat er geen
direct causaal verband is tussen EID gebruik en een mogelijk overlijden. Anders wordt het in
de gevallen waarin mensen last hebben van hartfalen of onder invloed zijn van drugs of drank.
Dan kan de inzet van een EID net het laatste zetje zijn. Het meerdere keren of voor langere
periodes gebruiken van een EID op eenzelfde verdachte wordt als onjuist aangemerkt. Gepleit
wordt om een EID niet meer/ langer dan 3x 5 seconden in te zetten en een persoon waartegen
een EID gebruikt is in alle gevallen door een bevoegd medicus na te laten kijken.
In de onderzoeken wordt steeds gehamerd op een goede training in het gebruik van EIDs.
Afgelopen jaren zijn er verschillende maatregelen genomen door de diverse buitenlandse
politiediensten om misbruik met EIDs te voorkomen dan wel te verminderen. Een aantal van
deze maatregelen waren beleidsmatig, andere hadden betrekking op aspecten in de opleiding.
De beleidsmatige maatregelen betreffen het monitoren van het gebruik van EIDs, het opzetten
van databases en het maken van regelmatige analyses over de omstandigheden waarin en
onder welke condities een EID is ingezet. De aanbevolen maatregelen ten aanzien van de
opleiding hebben voornamelijk te maken met de voorwaarden om een EID verantwoord in te
zetten en de zorg die na gebruik verleend moet worden.
De Nederlandse keuze om de Taser alleen beschikbaar te stellen aan goed opgeleide
geweldspecialisten is in dat opzicht verstandig te noemen.

35

3.2 Conclusies uit de Nederlandse pilot
Gedurende de pilot is elke Taser inzet geregistreerd via het meldingenformulier. Op dit
formulier moest worden aangegeven in welke situatie de Taser is ingezet, beschrijving van de
verdachte, waar de persoon geraakt is en op welke wijze de Taser is ingezet (stun mode/ of
met de pijltjes). Er zat verschil in de wijze van invullen van deze meldingsformulieren.
Sommige meldingsformulieren werden uitgebreid ingevuld, andere heel summier. Het bleek
niet mogelijk een goede vergelijking te maken tussen inzet van de Taser en inzet van andere
geweldsmiddelen zoals fysiek geweld, AOE hond of vuurwapen omdat die minder
gedetailleerd gedocumenteerd worden.
In de achttien gevallen, waarin de Taser in Nederland ingezet is, zijn deze inzetten effectief
geweest. Door het gebruik van de Taser lukte het de arrestatieteams de verdachten onder
controle te brengen zonder dat teamleden of de verdachte gewond raakten. De Taser is in
Nederland vooral ingezet, in situaties waarin de verdachte psychotisch/ suïcidaal was of onder
invloed was van alcohol of drugs.
De Taser is het meest gebruikt in de modus met de pijltjes. In twee gevallen moest de
verdachte twee keer getaserd worden, omdat het de eerste keer niet lukte om de verdachte
onder controle te brengen. Er zijn ook drie gevallen bekend, waarbij de verdachte in de stun
mode, dus de Taser direct of via een tussenstof op de huid kreeg om zo onder controle
gebracht te worden.
In twee gevallen volgden er op de inzetten met de Taser door de arrestatieteams een formele
klacht, eenmaal bij het Openbaar Ministerie, eenmaal bij de klachtencoördinator van het
regiokorps, waaronder het arrestatieteam valt. Beide klachten zijn ongegrond verklaard.
Er is een aantal situaties geweest, waarin de Taser ingezet had kunnen worden, maar waar
deze uiteindelijk niet is ingezet omdat er geen bedienaar van de Taser beschikbaar was door
ziekte, verlof of om andere redenen.
Naar de mening van de arrestatieteams is de Taser ondanks het beperkte aantal inzetten een
goede aanvulling op hun geweldmiddelen. Dat blijkt ook uit de ervaringen van het team
Haaglanden dat een aantal keren de Taser ter dreiging heeft ingezet met positief resultaat. De
Taser wordt meegenomen als alternatief om in te zetten en heeft voor de situaties waar de
teams mee te maken krijgen eigenlijk de plaats van het fysiek geweld ingenomen. Vanuit de
gedachte dat de verdachte zo min mogelijk schade moet worden berokkend, is de Taser de
eerste keus omdat het letsel als gevolg van de Taser beperkt blijft tot enkele blaasjes, waar de
darts de huid geraakt hebben. In het geval van toepassing van fysiek geweld, de stunbag en of
de hond is de schade in de regel veel groter.
Over de richtlijn ten aanzien van gebruik komen de meningen overeen: het is voor de
arrestatieteams duidelijk dat de Taser niet ingezet mag worden op zichtbaar zwangere
vrouwen, kinderen onder de 12 jaar en mensen met zichtbare ademhalings- of andere ernstige
gezondheidsstoornissen. Een groep die niet benoemd is in de richtlijn, maar waar in de
praktijk wel voorzichtigheid mee wordt betracht zijn de ouderen (60 jaar en ouder). Op deze
groep zal niet snel een stroomstootwapen worden ingezet, zo geven de teams aan.

36

Voor de pilot met de Taser is het juridisch kader vastgelegd in de Tijdelijke Regeling
stroomstootwapens. In de artikelen 2 en 3 van de Richtlijn toepassing stroomstootwapen zijn
de voorwaarden opgenomen waaronder het gebruik geoorloofd is (artikel 2) en het gebruik
verboden is (artikel 3). Door de bovenvermelde toevoeging van artikel 2 onder c met een
“direct levensbedreigende situatie” als gebruiksoptie, is het gebruik van de Taser toegestaan
in situaties waarbij een gestoorde of suïcidale een direct gevaar vormt voor zichzelf dan wel
voor de politie. Vergelijking met de bepalingen betreffende vuurwapens en pepperspray in de
Ambtsinstructie 1994 leert dat gekozen is voor eenzelfde formulering in termen van “is
geoorloofd”, wat in juridische en wetstechnische zin betekent dat het gaat om de behandeling
van de meest voorkomende gevallen en dat we niet te maken hebben met een limitatieve
opsomming van opties. De huidige formulering van artikel 2 van de richtlijn laat gebruik van
de Taser dan ook toe in gevallen van een gestoorde/suïcidale die een gevaar vormt voor
zichzelf of de politie. De richtlijn is niet duidelijk ten aanzien van gestoorden die niet
gewelddadig zijn, geen direct gevaar voor hun omgeving zijn en waar geen levensbedreigende
situatie aan de orde is. Dat geldt overigens niet alleen voor inzet van gebruik van de Taser,
maar voor politieel geweldgebruik in dit soort situaties in het algemeen. Op dit punt schort het
volgens de respondenten aan duidelijkheid. Nu wordt er door de arrestatieteams vanuit hun
discretionaire bevoegdheid gehandeld in dit soort omstandigheden.
Ten aanzien van de nazorg blijkt dat in de praktijk de eerste nazorg door de taser-opgeleide
AOE-er wordt gedaan (in de richtlijnen staat, dat de arts de eerste hulp zou moeten verlenen).
Bij gecompliceerde gevallen wordt er een arts bijgehaald. Zodra de getaserde in een cel is,
wordt hij in elk geval door een arts onderzocht, terwijl de praktijk anders uitwijst. In de
praktijk blijken niet alle artsen bekend te zijn met (werking van) de Taser en de gevolgen van
Taser gebruik voor de patiënt.
De meningen van de arrestatieteams over de cartridge lopen uiteen. De huidige cartridge heeft
één mogelijkheid tot gebruik en moet dan verwisseld worden voor een andere. . De teams
weten dat er ook een nieuw type Taser op de markt is (De Taser X3) waarmee drie keer
geschoten kan worden zonder dat er een cartridge hoeft te worden verwisseld. Sommige
teams geven aan dat beschikbaarheid van een dergelijke Taser wenselijk is omdat hiermee
kostbare tijd kan worden bespaard in situaties waarbij een tweede schot noodzakelijk is. In de
praktijk heeft zich tot nu toe echter geen situatie voorgedaan waarbij dit een probleem was.
Ten aanzien van de darts uiten de arrestatieteams de wens om ook te kunnen beschikken over
cartridges met darts die makkelijker door winterkleren heen kunnen gaan. Nu worden
voornamelijk de cartridges voor de zomerkleren gebruikt.
Ook de afstand, die de cartridge kan afleggen is een discussiepunt; de meeste teams vinden de
6 meter cartridge voldoende, één team pleit voor die van 10 meter. Voordeel van deze afstand
is, dat de verdachte op een nog wat langere afstand geraakt kan worden, het nadeel in de ogen
van de arrestatieteams voor de 10 meter cartridge is de hoeveelheid draad die uit de cartridge
komt en de kleinere kans dat beide pijltjes de verdachte raken.
Ten aanzien van het holster zijn alle teams ontevreden. Er zijn problemen met het opendoen
van het holster en er worden allerlei manieren gevonden om dit te omzeilen. Werken met het
klepje open is de voornaamste, maar ook de Taser uit het holster halen en ergens anders
instoppen wordt door de teams genoemd.

37

Over de Taser zelf zijn de arrestatieteams tevreden: het in de pilot gebruikte type voldoet qua
gebruiksgemak prima, In de ogen van de teams zou een tweede laser wenselijk zijn, zodat
men ook kan zien waar het tweede pijltje de verdachte raakt.
Voor wat betreft de opleiding zien de teams zowel de door de fabrikant gegeven als de door
de Politieacademie ontwikkelde opleiding als niet geschikt. De teams hebben daarom zelf een
opleiding ontwikkeld en als pilot gedraaid. De afdeling Onderwijs en Examinering van de
Politieacademie zijn daar inmiddels bij betrokken. De opleiding wordt met een examen
afgesloten en is gecertificeerd.
3.3 Aanbevelingen
Op grond van het literatuuronderzoek en de resultaten van de Nederlandse pilot ligt het voor
de hand de Taser/ een stroomstootwapen in te voeren als standaardbewapening voor de
Aanhoudings- en Ondersteuningseenheden (arrestatieteams). De Taser/ het stroomstootwapen
dient daartoe ook formeel opgenomen te worden in de Ambtsinstructie en in de
Bewapeningsregeling (analoog aan de wijze waarop dat enkele jaren gelden met pepperspray
is gebeurd, zie bijlage 8 voor juridische overwegingen).
Voor de invoering van de Taser/ een stroomstootwapen als standaardbewapening voor de
arrestatieteams gelden de volgende aanbevelingen
1. Voor invoering als standaardbewapening dienen dezelfde richtlijnen te gelden als in de
pilot van toepassing waren, inclusief registratie en monitoren van het gebruik
2. Breng het gebruik van de Taser nog eens onder de aandacht van artsen,
ambulancepersoneel en medisch personeel in ziekenhuizen
3. Verhoog het aantal Taser opgeleide leden van arrestatieteams om situaties te
voorkomen dat de Taser niet ingezet kan worden omdat er geen bediener voorhanden
is
4. Zorg dat er zo spoedig mogelijk een gecertificeerde opleiding is voor Taser gebruikers
en regel dat alleen gecertificeerde teamleden gerechtigd zijn de Taser te gebruiken
5. Formuleer specificaties waaraan een Taser en holster moeten voldoen met betrekking
tot gebruiksvriendelijkheid, gebruiksafstand, richtmiddel, type kleding dat
gepenetreerd moet kunnen worden en type cartridge

38

Literatuurlijst
Alpert, Geoffry P en Roger G. Dunham: Police and training Recommendations related to
police use of CED’s:overview of findings from a comprehensive national study; Police
Quaterly 2010 13: 235, 2010
Alpert, Geoffry P en Roger G. Dunham: Understanding Police use of force officers, suspects
and reciprocity: Cambridge New York: Cambridge University Press; 2004
Amnesty International: United States of America, Excessive and lethal force? Amnesty
International’s concerns about deaths and illtreatment involving police use of tasers:
Amnesty International Londen :2004
Amnesty International: USA Amnesty International’s continuing concerns about taser use:
Amnesty International Londen:2006
Amnesty International : Canada Inappropriate and excessive use of tasers:
Amnesty International Londen: 2007
Amnesty International: Amnesty International’s concerns about Taseruse: Statement to the
U.S. Justice Department inquiry into deaths in custody: Amnesty International Londen 2007
Amnesty International: Less than lethal? The use of stun weapons in US Law Enforcement;
Londen, 2008
Association of Chief Police Officers: Independent Evaluation of the Operational Trial of
Taser Final Report. London, May 2004
Corruption and Crime Commission: The Use of Taser by the west Australian Police: Perth: 4
oktober 2010
Donnelly Tara, Karen Douse, Michelle Gardner and David Wilkinson (Police Scientific
Development Branch): Evaluation of Taser Devices Publication No 9/02, St.Albans, 2008
DSAC Subcommittee: On the Medical Implications of Less lethal
Weapons (DOMILL): Londen, :Mei 2007
Home Office: Extended operational Deployment of Taser for Specially Trained Units
(excluding firearms incidents): St. Albans 2007
Home Office: Taser Policy: St.Albans 2003
Home Office: Taser Policy Specially trained units:St.Albans: 2005
International Association of Chiefs of Police: A nine-step strategy for effective deployment,
Washington: 2007
Jenkinson E, Neeson C., Bleetman A.: The relative risk of police use-of-force options:
Evaluating the potential for deployment of electronic weaponry: Journal of clinical Medicine
13: 229-241: 2006

39

Mac Daniel, Wayne e.a: Cardiac Safety of Neuromuscular Incapacitating Defensive Devices:
2005
MacDonald, John M.; Kaminski, Robert J. ;Smith, Michael R.: The Effect of Less-Lethal
Weapons on Injuries in Police Use-of-Force Events : American Journal of Public Health;
Dec2009, Vol. 99 Issue 12, p2268-2274, 7p, 3
Manojlovic Drazen , Christine Hall, Darren Laur, Shawna Goodkey, Chris
Lawrence, Rick Shaw, Sylvain St-Amour, Annik Neufeld, Steve Palmer:
Review of Conducted Energy Devices; Ottawa, August 22, 2005
Mason, Gary: Making a impact by less lethal weapons, Police review: 2010
Mesloh, C, Mark Henych, Ross Wolf; Less Lethal Weapon Effectiveness, use of force, And
Suspect & Officer Injuries:A five year analysis Verenigde Staten (2008)
Jones, Tonisha en Yu-Sheng Lin :Electronic control devices and use of force outcomes;
Incidence and severity of use of force, and frequency of injuries to arrestees and police
officers:, 2009
Royal Canadian Mounted Police: Use of the Conducted Energy Weapon (CEW) Final Report
Including Recommendations for Immediate Implementation : Ottawa June 12, 2008
Royal Canadian Mounted Police: use of the conducted Energy Weapon, interim report,
Ottawa, 2007
Smith G., C. Hussain for Home Office: Taser: Trial Evaluation final data, ; St. Albans :2007
MacDonald , John, Smith M , Ph.D., Robert J. Kaminski, Ph.D., Geoffrey P. Alpert, Ph.D.,
Lorie A. Fridell, Ph.D., John MacDonald, Ph.D., Bruce Kubu : A Multi-Method Evaluation of
Police Use of Force Outcomes, Executive Summary; juli 2010
White Michael & Justin Ready: The Impact of the Taser on Suspect Resistance Identifying
Predictors of Effectiveness : John Jay College of Criminal Justice, New York, 2008
Wilkinson David, Police Scientific Development Branch: Further evaluation of Taser
devices; St Albans 2005
Wilkinson David :Police Scientific Development Branch a collection of medical evidence and
other source material ; St. Albans 2006
Overig
Persbericht Ministerie van Binnenlandse Zaken, directie Politie, dd 27 maart 2009 over de
invoering van de Taser
Persbericht Ministerie van Binnenlandse Zaken over de verlenging van de pilot van de Taser,
april 2010

40

Richtlijn toepassing stroomstootwapens
Tijdelijke regeling stroomstootwapens, Staatscourant van 14 april 2009, nummer 70
Verlenging Tijdelijke regeling stroomstootwapens, staatscourant van 19 mei 2010, nummer
7934
Brief aan VtSPN, kenmerk 2008-0000583715
brief van het OM Team Expertise, met kenmerk BIZ RR 120 2009

Websites:
www.amnesty.nl/wereldnieuws_artikel 41776
www.amnesty.nl/wereldnieuws_artikel 45861
www.npb.nl/nieuwsarchiefmaart2009
http://www.acp.nl/home/nieuws/artikel/taser-voor-politie-at/volgende/12/
Home Office Scientific Development Branch, Firearms and Protective Equipment : 2009 via
www.homeoffice.uk.org/ police/firearms/taser
www.reformatorischdagblad.nl /dossiertaser
www.taser.com
Taser beats baton op www.newscientist.com, 21 november 2009

41

Bijlagen 1 tot en met 7

42

Bijlage 1
Tijdelijke regeling stroomstootwapens
Regeling van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties van 20 maart
2009, nr. 2009-0000064524 tot het beproeven van stroomstootwapens door aanhoudingsen ondersteuningseenheden (Tijdelijke regeling stroomstootwapens)
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
Handelende in overeenstemming met de Minister van Justitie;
Gelet op de artikelen 48a, eerste lid, en 49, eerste en tweede lid, van de
Politiewet 1993;
Besluit:
Artikel 1
In deze regeling wordt verstaan onder:
a. aanhoudings- en ondersteuningseenheid: aanhoudings- en
ondersteuningseenheid van de regionale politiekorpsen als bedoeld in
artikel 8 van het Besluit beheer regionale politiekorpsen en de eenheid van
het Korps landelijke politiediensten die met dezelfde taken is belast;
b. stroomstootwapen: geweldsmiddel dat door het afgeven van een
elektrische stroomstoot een persoon weerloos maakt als gevolg van het
tijdelijk verstoren van het motorisch en zintuiglijk zenuwsysteem.
Artikel 2
De bewapening van de ambtenaar die behoort tot een aanhoudings- en
ondersteuningseenheid bestaat gedurende 1 mei 2009 tot en met 1 mei 2010
ter beproeving mede uit een stroomstootwapen, merk Taser, type X26E. De
Ministers van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en van Justitie
kunnen deze periode met maximaal 1 jaar verlengen.
Artikel 3
Het stroomstootwapen wordt geladen met patronen van het merk Taser met
een maximaal bereik van 6,4 meter.
Artikel 4
Het stroomstootwapen wordt gedragen in een draagmiddel van het merk
Blade-Tech.
Artikel 5
1. De begeleidingscommissie voor de beproeving bestaat uit een lid van
het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, het Ministerie

43

van Justitie, de Politie, de Politieacademie, het Nederlands Forensisch
Instituut en de Voorziening tot Samenwerking Politie Nederland.
2. Onverminderd artikel 17 van de Ambtsinstructie voor de politie, de
Koninklijke marechaussee en de buitengewoon opsporingsambtenaar meldt
de gebruiker, door tussenkomst van zijn meerdere, het gebruik van de Taser,
de feiten en omstandigheden dienaangaande, alsmede de gevolgen hiervan,
onverwijld, door middel van een daartoe door de Ministers ter beschikking
gesteld formulier, aan de begeleidingscommissie.
Artikel 6
De stroomstootwapens, patronen, draagmiddelen en trainingsmaterialen
worden door het Korps landelijke politiediensten in bruikleen verstrekt aan de
korpsbeheerders van de centrumkorpsen, bedoeld in artikel 2 van de Regeling
aanhoudings- en ondersteuningseenheid en samenwerking speciale eenheden.
Artikel 7
1. Onverminderd de Regeling toetsing geweldbeheersing politie is de
ambtenaar die behoort tot een aanhoudings- en ondersteuningseenheid
bevoegd tot het gebruik van het stroomstootwapen, indien hij daartoe de door
de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties aangewezen
opleiding heeft doorlopen en de bijbehorende toets met voldoende resultaat
heeft afgelegd.
2. De korpsbeheerder, dan wel de Minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties voor zover het ambtenaren van het Korps landelijke
politiediensten betreft, dragen er zorg voor dat een ambtenaar van de politie
slechts over een stroomstootwapen beschikt:
a. indien hij tot het gebruik ervan bevoegd is;
b. ten behoeve van het volgen van een opleiding; of
c. ten behoeve van het vervoer van een stroomstootwapen.
Artikel 8
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties kan het dragen
en gebruiken van stroomstootwapens onmiddellijk verbieden en opdracht
geven de stroomstootwapens, de overgebleven patronen, draagmiddelen en
trainingsmaterialen terug te zenden aan het Korps landelijke politiediensten.
Artikel 9
Deze regeling treedt in werking met ingang van de tweede dag na de
dagtekening van de Staatscourant waarin zij wordt geplaatst, en vervalt met
ingang van 1 mei 2011

44

Artikel 10
Deze regeling wordt aangehaald als: Tijdelijke regeling
stroomstootwapens.
Deze regeling zal met de toelichting in de Staatscourant worden geplaatst.
DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES,

Mevrouw dr. G. ter Horst

45

Toelichting
Deze regeling regelt de toekenning van stroomstootwapens van het merk
Taser aan aanhoudings- en ondersteuningseenheden (AOE‘en). Hiermee
wordt het juridisch kader geboden voor een pilot met stroomstootwapens bij
de Nederlandse politie.
De Taser is een stroomstootwapen dat twee pijltjes afvuurt die middels een
geïsoleerde stroomdraad met het wapen verbonden blijven. De pijltjes zijn zo
ontworpen dat ze vast blijven zitten in de huid en/of kleding. Na het treffen
van een persoon geeft het wapen een aantal korte stroomstoten met een hoog
voltage en een laag ampèrage. Hierdoor wordt het motorisch- en zintuiglijk
zenuwsysteem gedurende een aantal seconden verstoord. Dit zorgt voor een
tijdelijk verlies van controle over de spieren als gevolg waarvan de getroffen
persoon langzaam in elkaar zakt. De Taser kan ook worden gebruikt in de
zogenaamde “stun mode” hierbij worden er geen pijltje afgevuurd maar wordt
het wapen direct in contact gebracht met het lichaam.
De aanleiding voor deze pilot met de Taser is een advies van de Raad van
Hoofdcommissarissen (RHC). De RHC heeft een advies uitgebracht over de
“less lethal” bewapening van de AOE’en van de Nederlandse politie. Hierbij
is geconstateerd dat er een lacune is in de “less lethal” bewapening van de
AOE’en op de afstand tussen 0 en 8 meter. Stroomstootwapens zijn
ontwikkeld om binnen deze korte afstand te worden gebruikt zodat
verwondingen of incidenten met een dodelijke afloop bij een arrestatie zoveel
mogelijk worden voorkomen. Gelet op de positieve ervaringen in het
buitenland, heeft de RHC verzocht om een stroomstootwapen aan de AOE’en
ter beschikking te stellen. De AOE’en worden uitsluitend ingezet bij
levensbedreigende omstandigheden zoals het aanhouden van (vuurwapen)
gevaarlijke verdachten.
Na een uitgebreid onderzoek heb ik, in overeenstemming met mijn collega
van Justitie, besloten om de beproeving te gaan uitvoeren met het
stroomstootwapen ‘Taser X26E’ van de Amerikaanse firma Taser
International, Inc. De keuze voor dit type stroomstootwapen is gelegen in de
beschikbaarheid van een grote hoeveelheid onderzoeksmateriaal over de
werking en de veiligheid van dit stroomstootwapen.
De Taser is al een aantal jaren op grote schaal in gebruik in onder meer het
Verenigd Koninkrijk, de Verenigde Staten, Australië, Frankrijk, Duitsland,
Singapore en Nieuw Zeeland.
De medische effecten van dit wapen zijn in deze landen dan ook uitgebreid
onderzocht. Uit deze onderzoeken kan worden geconcludeerd dat de kans op
levensbedreigend of ander ernstig letsel als direct gevolg van het gebruik van
het stroomstootwapen zeer klein is. Uit deze onderzoeken blijkt tevens dat het
stroomstootwapen in bepaalde situaties een goed alternatief kan zijn voor
andere vormen van geweld, zoals bijvoorbeeld het gebruik van een
vuurwapen, die vaak wel ernstig letsel veroorzaken.

46

De beproeving van het stroomstootwapen zal na een periode van één jaar
door de begeleidingscommissie worden geëvalueerd. De
begeleidingscommissie bestaat uit een lid van het Ministerie van BZK, het
Ministerie van Justitie, de Politie, de Politieacademie, het Nederlands
Forensisch Instituut (NFI) en de VTS Politie Nederland. Om er voor te zorgen
dat de beproeving voldoende relevante gegevens oplevert voor een
weloverwogen evaluatie is besloten dat alle AOE’en in Nederland zullen
deelnemen aan de beproeving. Na de beproeving zal, aan de hand van de
uitkomsten van de evaluatie en het advies van de begeleidingscommissie,
worden bezien of een dergelijk stroomstootwapen een vast onderdeel moet
gaan uitmaken van de bewapening van de AOE’en en opgenomen wordt in de
Bewapeningsregeling politie.
Om een deskundig en professioneel gebruik van het stroomstootwapen te
waarborgen wordt in artikel 7 voorzien in een verplichting tot een opleiding
en het halen van een bijbehorende toets. Het gaat hierbij om de opleiding die
door de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties is
aangewezen in het kader van de pilot. Leden van een AOE die in het
verleden, op eigen initiatief, al een dergelijke opleiding hebben doorlopen
dienen de opleiding opnieuw te volgen voordat zij bevoegd zijn het wapen te
gebruiken. In de opleiding komt naast het praktisch gebruik ondermeer aan de
orde in welke situaties het wapen gebruikt kan worden en wanneer het
gebruik van deze wapens conform artikel 8 van de Politiewet 1993
proportioneel en subsidiair is.
Ten behoeve van de pilot wordt in artikel 8 geregeld dat de Minister van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties te allen tijde het gebruik van de
stroomstootwapens kan beëindigen. Daarbij kan de opdracht worden gegeven
dat alle stroomstootwapens en alle bijbehorende materialen terug worden
gezonden naar het KLPD.
DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES,

Mevrouw dr. G. ter Horst

47

Bijlage 2: Verlenging Tijdelijke regeling stroomstootwapens

48

Verlenging tijdelijke regeling stroomstootwapens
Tijdelijke regeling stroomstootwapens, Staatscourant van 14 april 2009, nr.70
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,Handelend in overeenstemming
met de Minister van Justitie;
Gelet op artikel 2 van de Tijdelijke regeling stroomstootwapens;
Besluit:
Op 1 mei 2009 is bij de aanhoudings- en ondersteuningseenheden van de politie een proef van
start gegaan met een stroomstootwapen van het merk Taser.
In de Tijdelijke regeling stroomstootwapens1 is het juridisch kader hiervoor vastgelegd.In
artikel 2 van deze regeling is bepaald dat de periode van de beproeving loopt van 1 mei 2009
tot 1 mei 2010 en dat deze periode met maximaal 1 jaar kan worden verlengd.
Het afgelopen jaar is het stroomstootwapen door de aanhoudings- en ondersteuningseenheden
verschillende keren succesvol ingezet voor het beëindigen van levensbedreigende situaties.
De evaluatie van de beproeving gaat binnenkort van start en zal naar verwachting na de zomer
gereed zijn.Na raadpleging van de begeleidingscommissie en een vertegenwoordiger van de
aanhoudings- en ondersteuningseenheden is mij gebleken dat het wenselijk is om de periode
van de beproeving met de duur van een jaar te verlengen.
Hierdoor kunnen zoveel mogelijk gebruikerservaringen bij de evaluatie worden betrokken en
kan de eventuele definitieve invoering van het stroomstootwapen, in de bewapening van de
aanhoudings- en ondersteuningseenheden, zorgvuldig worden voorbereid.Derhalve verleng ik
op grond van artikel 2 van de Tijdelijke regeling stroomstootwapens de beproe-ving met het
stroomstootwapen, merk Taser, type X26E tot 1 mei 2011.

De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,E.M.H. Hirsch Ballin.

49

Bijlage 3 : Vragenlijst

50

Vragenlijst Taser voor de inzet gebruikers en AT teamchef

Inzet Taser:









Bij welke inzet is de Taser gebruikt? Beschrijving situatie (in aanvulling op
documentatie)
Waarom gekozen voor de Taser? En niet voor fysiek geweld of hond of stunbag/
Beanbag? Wat was een mogelijk alternatief geweest?
Welke inzetcriteria golden er?
Welke gevaren liepen agenten?
Welk gevaar liep de verdachte?
Ziet u nu een verschuiving van andere geweldsmiddelen richting de taser? Zo ja?
Welke? Zo nee, waarom niet?
Ziet u in de toekomst een verschuiving van andere geweldsmiddelen richting de taser?
Zo ja? Welke? Zo nee, waarom niet?
Wat zijn inzetcriteria om de Taser in te zetten in de hulpverlening?
Is de taser in het gebruik voldoende effectief? IS een schot voldoende of zijn er meer
schoten nodig?

Opleiding:
 Wat vind u van de opleiding die u gevolgd heeft voor het bedienen van de taser?
 Wat zijn de minpunten?
 Wat zijn de pluspunten van deze opleiding?
 Wat ontbreekt er volgens u?
 Hoeveel mensen kunnen er per keer opgeleid worden?
Materiaal:





Hoe bevalt de Taser qua gebruiksgemak?
Wat vindt u van het materiaal, waarvan de taser gemaakt is?
Wat vindt u van de Taser zelf?
Wat vindt u van het holster?

Cartridge:
 Hoe bevalt de cartridge?
 Wat zijn voordelen van deze catridge?
Wat zijn nadelen van deze cartridge?
 Zijn er problemen met de kleding als de naaldjes van de cartridge verwijderd moet
worden?!

51

Medische richtlijnen











Kloppen inzetcriteria?
Moet er iets over medische richtlijnen in de ambtsinstructie?
Hoe vaak mag je iemand per keer taseren?
Worden/ zijn de pijltjes verwijderd door een arts?
Zo nee, door wie dan?
Worden de pijltjes verwijderd door een opgeleide AT-er?
In hoeverre moet er een arts laten komen na de pilot? Is inzet arts noodzakelijk?
Zijn de eisen die gelden voor cellen, nu voldoende bij iemand die getaserd is?
Richtlijnen en instructies: welke ontbreken? En moeten wel in definitieve
ambtsinstructie?
Wat moeten we volgens u, opnemen in de bewapeningsregeling?

Algemeen:




Klachten over de taser en of cartridge
Mogelijke ervaringen in buitenland opgedaan
Overige opmerkingen

52

Bijlage 4: Richtlijn Toepassing stroomstootwapen

53

RICHTLIJN TOEPASSING STROOMSTOOTWAPEN
1. Algemeen
a. Aanhoudings- en ondersteuningseenheden: Aanhoudings- en ondersteuningseenheden
van de regionale politiekorpsen, het Korps landelijke politiediensten en de Koninklijke
Marechaussee;
b. Stroomstootwapen: een geweldmiddel dat door het afgeven van een elektrische
stroomstoot een persoon weerloos maakt als gevolg van het tijdelijk verstoren van het
motorisch- en zintuiglijk zenuwsysteem;
c. Pilot stroomstootwapen: beproeving van een stroomstootwapen als geweldmiddel
voor de aanhoudings- en ondersteuningseenheden;
d. Gebruik van het stroomstootwapen:
1. het richten en gericht houden van het stroomstootwapen op een persoon;
2. het afvuren van de pijltjes op een persoon;
3. het toedienen van een extra stroomstoot nadat de pijltjes de persoon hebben
geraakt; en
4. het toedienen van een stroomstoot op een persoon met behulp van de “stun mode”.
e. Stun mode: mogelijkheid om een stroomstoot af te geven bij direct contact tussen een
persoon en het stroomstootwapen.
2. Gebruik
8. Het stroomstootwapen wordt uitsluitend gebruikt door een ambtenaar die deel
uitmaakt van een aanhoudings- en ondersteuningseenheid en die de door de
Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties aangewezen opleiding
heeft doorlopen en de bijbehorende toets met voldoende resultaat heeft afgelegd;
9. Het gebruik van het stroomstootwapen is slechts geoorloofd:
a. om een persoon aan te houden ten aanzien van wie redelijkerwijze mag
worden aangenomen dat hij een voor onmiddellijk gebruik gereed zijnd
wapen bij zich heeft en dit tegen personen zal gebruiken;
b. om een persoon aan te houden die zich aan zijn aanhouding, voorgeleiding
of andere rechtmatige vrijheidsbeneming tracht te onttrekken of heeft
onttrokken, of
c. voor het beëindigen van een direct levensbedreigende situatie.
10. Het stroomstootwapen wordt niet gebruikt bij:
a. personen die zichtbaar jonger zijn dan 12 jaar;
b. vrouwen die zichtbaar zwanger zijn, of
c. mensen die zichtbaar lijden aan ademhalings- of andere ernstige
gezondheidsstoornissen.
11. Bij het gebruik van het stroomstootwapen dient expliciet rekening te worden
gehouden met de gevaren die kunnen ontstaan bij de aanwezigheid van licht
ontvlambare of explosieve stoffen. Tevens dient rekening te worden gehouden met
de risico’s die een eventuele val van de persoon waartegen het stroomstootwapen
wordt gebruikt, kan hebben;
12. Het bij het gebruik van het stroomstootwapen raken van het hoofd of de nek van
een persoon dient zoveel mogelijk te worden voorkomen;
13. Het opzettelijk schijnen in de ogen van een persoon met de laser-aanduider van het
stroomstootwapen is niet toegestaan;

54

14. Met het stroomstootwapen worden bij gebruik28 ten hoogste drie stroomstoten van
ieder vijf seconden op een persoon afgegeven;
15. De ambtenaar van politie waarschuwt onmiddellijk voordat hij het
stroomstootwapen tegen een persoon zal gebruiken, met een luide stem of op
andere niet mis te verstane wijze dat het stroomstootwapen gebruikt zal worden,
indien niet onverwijld het gegeven bevel wordt opgevolgd. Deze waarschuwing
blijft achterwege indien de omstandigheden de waarschuwing niet toelaten.
3. Nazorg
a. Een persoon die is blootgesteld aan een stroomstoot dient te worden gerustgesteld en
te worden gewezen op het tijdelijke effect van de stroomstoot. Hierbij wordt aan hem
of haar geadviseerd om normaal te ademen zodat het lichaam zich snel kan herstellen
en hyperventilatie wordt voorkomen;
b. Na het gebruik van het stroomstootwapen dienen de pijltjes zo spoedig mogelijk te
worden verwijderd door een gewondenverzorger (medic) van de aanhoudings- en
ondersteuningseenheid. Indien één of meerdere pijltjes het gezicht, het kruis of een
andere kwetsbare plek hebben geraakt dan dient de verwijdering van de pijltjes te
worden overgelaten aan een arts.
c. De pijltjes dienen te worden behandeld als besmet materiaal en dienen bij voorkeur –
met de punt naar binnen gericht – te worden opgeborgen in de afgeschoten patroon.
De patroon met de pijltjes kan op het bureau middels de naaldencontainer worden
afgevoerd.
d. Een persoon die blootgesteld is geweest aan een stroomstoot dient zo spoedig
mogelijk te worden onderzocht door een arts;
e. Een persoon die blootgesteld is geweest aan een stroomstoot dient nauwlettend te
worden geobserveerd. Indien er tekenen zijn dat zijn of haar medische conditie
verslechtert dan dient zo spoedig mogelijk een arts te worden gewaarschuwd;
f. Zo spoedig mogelijk na insluiting dient aan de persoon die blootgesteld is geweest aan
de stroomstoot een informatiepamflet te worden uitgerekt conform het model zoals
opgenomen in bijlage 2 bij dit protocol;
g. Aan een arts – die een persoon onderzoekt zoals bedoeld onder d en e – wordt een
informatiepamflet verstrekt zoals opgenomen in bijlage 3 bij dit protocol.

28

Met “gebruik” wordt bedoeld “gebruik” zoals gedefinieerd onder onderdeel 1, lid d, sub 2, 3, en 4
55

4. Registratie
1. Onverminderd artikel 17 van de Ambtsinstructie voor de politie, de Koninklijke
marechaussee en andere opsporingsambtenaren meldt de ambtenaar die een
stroomstootwapen heeft gebruikt, dit gebruik, de redenen die daartoe hebben
geleid en de daaruit voortvloeiende gevolgen onverwijld schriftelijk aan zijn
meerdere;
2. De ambtenaar die een stroomstootwapen heeft gebruikt, vult tevens het
meldingsformulier in dat is opgenomen in bijlage 1 bij dit protocol. De teamleider
van de aanhoudings- en ondersteuningseenheid waarvan de ambtenaar bedoeld in
de eerste zin deel van uit maakt, zendt dit formulier zo spoedig mogelijk doch
uiterlijk binnen twee weken na het betreffende gebruik van het stroomstootwapen
aan de secretaris van de begeleidingscommissie pilot stroomstootwapen;
3. De teamleider van de aanhoudings- en ondersteuningseenheid draagt er zorg voor
dat van elk gebruik van een stroomstootwapen bij zijn eenheid de volgende zaken
bewaard worden en indien nodig ter beschikking worden gesteld van de
begeleidingscommissie pilot stroomstootwapen:
a. de in het eerste lid bedoelde schriftelijke melding;
b. een uitdraai van de loggegevens uit het stroomstootwapen;
c. eventuele medische rapportages.
4. De teamleider van een aanhoudings- en ondersteuningseenheid draagt er zorg voor
dat aan het einde van elke kalendermaand een uitdraai van de loggevens van alle
stroomstootwapens die bij de eenheid aanwezig zijn, wordt gezonden aan het
secretariaat van de begeleidingscommissie pilot stroomstootwapen.

56

Bijlage 5:

Meldingsformulier

57

Meldingsformulier gebruik stroomstootwapen:
1. Zaaknummer : _________________
Datum gebruik: _________________ Tijd: __________________
2. Situatie beschrijving:
a. serienummer van het stroomstootwapen dat is ingezet: _________________
b. Op welke wijze is het stroomstootwapen gebruikt?
(Alle hokjes aankruisen die van toepassing zijn)
het stroomstootwapen is gericht op een persoon
het stroomstootwapen is afgevuurd op een persoon
aan een persoon is een tweede stroomstoot toegediend nadat het
stroomstootwapen is afgevuurd en de pijltjes uit het stroomstootwapen de
persoon hebben geraakt
aan een persoon is een stroomstoot toegediend met behulp van de
“stun mode”
c. Geef een zakelijke beschrijving van de situatie en de overwegingen die hebben
geleid tot de inzet van het stroomstootwapen:

3. Gegevens van de persoon tegen wie het stroomstootwapen is toegepast:

58

a. Geslacht:

man

vrouw

b. Lengte:

kleiner dan 1.60m

c. Bouw

slank

1.60 – 1.80m

1.80m en groter

gemiddeld

stevig

d. Was de persoon onder invloed van:
Alcohol:

ja

nee / niet bekend Was dit bekend voor de inzet:

Drugs:

ja

nee / niet bekend

Was dit bekend voor de inzet:

ja

nee
ja

nee

e. Overige bekende medische informatie: __________________________________
_________________________________________________________________
f. Was de persoon gewapend?:

nee

ja, namelijk met een:________________

g. Overige relevante informatie:
___________________________________________________________________
___________________________________________________________________
___________________________________________________________________
___________________________________________________________________
4A. Stroomstootwapen afgevuurd:
(Alleen invullen indien het stroomstootwapen is afgevuurd)
a. Patroon nummer: ______________
b. Functioneerde het wapen en de patroon naar behoren?:
ja
nee, er was
sprake van een storing, namelijk:_____________________________________
________________________________________________________________
c. Contact pijltjes met persoon:
Boven:

nee

ja

Kledingpenetratie

Huidpenetratie

Onder:

nee

ja

Kledingpenetratie

Huidpenetratie

d. Afstand tussen schutter en persoon: ___________ meter

59

e. Houding van de persoon:
stilstaand

geknield

zittend

liggend

bewegend

f. Persoon tijdelijke uitgeschakeld door stroomstootwapen?:

ja

nee

zo nee, reden waarom mislukt:_______________________________________
_______________________________________________________________
_______________________________________________________________
g. Is er een extra stroomstoot toegediend nadat het stroomstootwapen was
afgevuurd en de pijltje uit het stroomstootwapen de persoon hebben geraakt?
nee

ja, namelijk _____________ keer

h. Is er, naast het stroomstootwapen nog een ander wapen ingezet?
nee

ja, namelijk de:__________________omdat__________________

_________________________________________________________________
met als resultaat dat: _______________________________________________

60

4B. Stroomstootwapen afgevuurd:
(Alleen invullen indien er een tweede patroon is afgeschoten, zo niet, ga door naar punt 5)
a. Patroon nummer: ______________
b. Functioneerde het wapen en de patroon naar behoren?:
ja
nee, er was
sprake van een storing, namelijk:_____________________________________
________________________________________________________________
c. Contact pijltjes met persoon:
Boven:

nee

ja

Kledingpenetratie

Huidpenetratie

Onder:

nee

ja

Kledingpenetratie

Huidpenetratie

d. Afstand tussen schutter en persoon: ___________ meter
e. Houding van de persoon:
stilstaand

geknield

zittend

liggend

bewegend

f. Persoon tijdelijke uitgeschakeld door stroomstootwapen?:

ja

nee

zo nee, reden waarom mislukt:_______________________________________
_______________________________________________________________
_______________________________________________________________
g. Is er een extra stroomstoot toegediend nadat het stroomstootwapen was
afgevuurd en de pijltje uit het stroomstootwapen de persoon hebben geraakt?
nee

ja, namelijk _____________ keer

h. Is er, naast het stroomstootwapen nog een ander wapen ingezet?
nee

ja, namelijk de:__________________omdat__________________

_________________________________________________________________
met als resultaat dat: _______________________________________________

61

5. Stun mode gebruikt:
(Alleen invullen indien de “stun mode” is gebruikt, zo niet, ga door naar punt 6)
a. Houding van de persoon:
stilstaand

geknield

zittend

liggend

bewegend

b. Functioneerde het wapen naar behoren?:
ja
nee, er was
sprake van een storing, namelijk:_____________________________________
________________________________________________________________
c. Hoe vaak is het stroomstootwapen in de “stun mode” gebruikt?:
1x

2x

meer, namelijk _____________ keer

c. Persoon tijdelijk uitgeschakeld door stroomstootwapen?:

ja

nee

zo nee, reden waarom mislukt:_______________________________________
_______________________________________________________________
_______________________________________________________________
d. Is er, naast het stroomstootwapen nog een ander wapen ingezet?
nee

ja, namelijk de:__________________omdat__________________

_________________________________________________________________
met als resultaat dat: _______________________________________________

62

6. Trefpunten:
Geef op de onderstaande tekening aan waar de pijltjes de persoon hebben geraakt en/of op
welke plaats het stroomstootwapen is gebruikt in de “stun mode”.
Gebruik nummers indien er meerdere patronen zijn afgevuurd op één persoon (bijvoorbeeld
1A, 1B en 2A , 2B).
Indien het stroomstootwapen in de “stun mode” is gebruikt geef dit dan aan door middel van
S1 / S2.

Voorkant

Achterkant

63

7. Nazorg:
a. Door wie zijn de pijltje verwijderd:
door één van de aanwezig politiefunctionarissen omdat:
de pijltjes uitsluitend de kleding hebben gepenetreerd
dit noodzakelijk was vanuit operationeel oogpunt
door een arts of (ambulance)verpleegkundige
door de getroffen persoon zelf
anders, namelijk door: ___________________________________________
b. Tijd tussen het afvuren en het verwijderen van de pijltjes:
minder dan 30 min

30 – 60 minuten

1-2 uur

meer dan 2 uur

c. Is de getroffen persoon onderzocht door een arts:
ja, op ___________ (datum) om: ________ uur door: __________________
___________________________________________________________________
nee, want: ________________________________________________________
d. Welk letsel heeft de persoon opgelopen:
Als gevolg van het gebruik van het stroomstootwapen:
______________________________________________________________
Overig letsel:
______________________________________________________________
Indien overig letsel omschrijf de oorzaak van de verwondingen:
______________________________________________________________
______________________________________________________________

64

8. Aanvullende informatie:
(vul hier de overige relevante informatie in die hierboven nog niet is behandeld)
___________________________________________________________________
___________________________________________________________________
___________________________________________________________________
___________________________________________________________________
___________________________________________________________________
9. Ondertekening:
Dienstnummer verbalisant (schutter)
Werkzaam bij de AOE van

: ____________________________

: ____________________________

Handtekening verbalisant (schutter)

: ____________________________

Dienstnummer teamchef AOE

: _____________________________

Handtekening teamchef AOE

: _____________________________

Stuur het compleet ingevulde formulier, plus een uitdraai van de loggegevens van het
gebruikte stroomstootwapen, zo spoedig mogelijk maar uiterlijk binnen twee weken na het
gebruik aan:
Korps landelijke politiediensten
Dienst Speciale Interventies
t.a.v het hoofd bureau bedrijfvoering
Postbus 100
3970 AC Driebergen

65

Bijlage 6: Informatiepamflet
Talen:
 Nederlands
 Engels
 Arabisch
 Turks

66

Informatie voor personen die zijn blootgesteld aan de Taser
Wat is er gebeurd?
U bent geraakt door een zogenaamde “Taser”. De Taser is een stroomstootwapen dat korte
stroomstoten geeft die er voor zorgen dat uw spieren samentrekken. Hierdoor bent u mogelijk
de controle over uw lichaam verloren en op de grond gevallen. De Taser is op u toegepast
door een hiervoor speciaal opgeleide politieagent die werkzaam is bij een arrestatieteam.
Wat zijn de gevolgen voor mijn gezondheid?
De kans op ernstig letsel als direct gevolg van het gebruik van de Taser is zeer klein.
Mogelijk heeft u twee kleine wondjes in uw huid. Deze wondjes zijn veroorzaakt door de
naalden die door middel van de Taser op u zijn afgeschoten en die zorgen voor de toediening
van de stroom. Rond deze wondjes kan de huid licht verbrand zijn als gevolg van de aan u
toegediende stroomstoten.
Normaal gesproken zal de huid zich binnen een aantal dagen herstellen. Indien de huid zich
niet herstelt maar pijnlijk blijft en/of gaat opzwellen dan moet u een arts raadplegen.
Als de naalden in uw kleding zijn blijven steken dan bestaat de mogelijkheid dat u geen
wondjes in uw huid heeft maar wel twee rode plekjes als gevolg van een lichte verbranding
van de huid.
Wat zijn de verschijnselen na toepassing van de Taser?
Tijdens, of kort na het gebruik van de Taser kunnen de volgende verschijnselen optreden:






Duizeligheid en een draaierig gevoel (gedurende een aantal minuten);
Verkramping van de spieren en krachtverlies in armen en benen;
Kortstondig geheugenverlies over wat er is gebeurd;
Tintelingen in uw lichaam;
Plaatselijke pijnklachten en huidzwellingen.

Deze verschijnselen zijn een normaal effect bij blootstelling aan de Taser. Indien u een dag
later nog steeds last heeft van bovengenoemde verschijnselen dan dient u een arts te
raadplegen.

67

Bijlage B (Engels):
Information for people hit by a Taser
What happened?
You were hit by a weapon called a “Taser”. The Taser is an electric shock weapon that fires
brief bursts of electricity. These bursts of electricity cause your muscles to contract. As a
result you may have lost control over your body, or you may have collapsed. The Taser was
fired by a specially trained police officer who was part of an arrest team.
How does this affect your health?
There is only a very small chance that your health has been seriously affected by the Taser.
You may have two small puncture wounds on your body. These wounds are caused by the
small darts fired at you by the Taser which administer the electric shocks. There may be
minor burns around these wounds due to the electric shocks.
Your skin should heal in a few days. Please go to a doctor if your skin does not heal,
continues to be painful or is swollen.
If the darts got stuck in your clothing, you may not have any puncture wounds, but you may
have two mild red burns on your skin.
What symptoms can you have if you have been hit by a Taser?
While the darts are in your body, or shortly afterwards, you may experience the following
symptoms:






A dizzy, woozy feeling (lasting a few minutes);
Muscle contractions and loss of strength in your arms and legs;
Brief loss of memory about what happened;
A tingling sensation;
Localised pain and swollen skin.

These symptoms are normal when you have been hit by a Taser. Please consult your doctor if
these symptoms last for more than a day.

68

‫‪Bijlage C (Arabisch):‬‬
‫ﻣﻌﻠﻮﻣﺎت ﺧﺎﺻﺔ ﺑﺎﻷﺷﺨﺎص اﻟﺬﻳﻦ ﺗﻌﺮﺿﻮا ﻟﻠﺘﻴﺰر )‪(Taser‬‬
‫ﻣﺎذا ﺣﺼﻞ؟‬
‫ﻟﻘﺪ ﺗﻌﺮﺿﺘﻢ ﻟﻺﺻﺎﺑﺔ ﺑﻤﺎ ﻳﻌﺮف ﺑﺎﻟﺘﻴﺰر‪ .‬واﻟﺘﻴﺰر هﻮ ﺳﻼح اﻟﺼﻌﻘﺎت اﻟﻜﻬﺮﺑﺎﺋﻴﺔ اﻟﺬي ﻳﺴﺒﺐ اﻧﻜﻤﺎش ﻓﻲ اﻟﻌﻀﻼت ﻓﻲ‬
‫ﻟﺤﻈﺔ ﺗﻌﺮض اﻟﺸﺨﺺ ﻟﺼﻌﻘﺎت آﻬﺮﺑﺎﺋﻴﺔ ﺳﺮﻳﻌﺔ ﻣﻤﺎ ﻳﺆدي اﻟﻰ اﺣﺘﻤﺎل ﻓﻘﺪان اﻟﺘﻮازن واﻟﺴﻘﻮط ﻋﻠﻰ اﻷرض ﺣﻴﺚ ﻳﻜﻮن ﻗﺪ‬
‫ﺗﻢ اﺳﺘﺨﺪام اﻟﺘﻴﺰر ﻣﻦ ﻗﺒﻞ رﺟﻞ اﻟﺸﺮﻃﺔ اﻟﻌﺎﻣﻞ ﺿﻤﻦ ﻓﺮﻳﻖ اﻹﻋﺘﻘﺎﻻت واﻟﻤﺪرب ﺧﺼﻴﺼﺂ ﻟﻬﺬا اﻟﻐﺮض‪.‬‬
‫ﻣﺎهﻲ اﻟﺘﺄﺛﻴﺮات ﻋﻠﻰ ﺻﺤﺘﻜﻢ؟‬
‫ﺗﻌﺘﺒﺮ ﻓﺮﺻﺔ اﻟﺘﻌﺮض ﻹﺻﺎﺑﺔ ﺧﻄﻴﺮة ﻧﺘﻴﺠﺔ اﺳﺘﺨﺪام اﻟﺘﻴﺰر ﺿﺌﻴﻠﺔ ﺟﺪﺁ ﺣﻴﺚ ﻳُﺤﺘﻤﻞ ان ﻳﺆدي ذﻟﻚ ﻟﻺﺻﺎﺑﺔ ﺑﺠﺮﺣﻴﻦ‬
‫ﻃﻔﻴﻔﻴﻦ ﻓﻲ اﻟﺠﻠﺪ ﺗﺴﺒﺒﻬﺎ اﻷﺑﺮ اﻟﻨﺎﻗﻠﺔ ﻟﻠﺸﺤﻨﺎت اﻟﻜﻬﺮﺑﺎﺋﻴﺔ اﻟﺘﻲ ﺗُﻘﺬَف ﻋﻠﻴﻜﻢ ﺑﻮاﺳﻄﺔ اﻟﺘﻴﺰر واﻟﺘﻲ ﺗُﺴﺒﺐ ﺣﺮوق ﻃﻔﻴﻔﺔ ﻓﻲ‬
‫اﻟﻤﻨﻄﻘﺔ اﻟﻮاﻗﻌﺔ ﺣﻮاﻟﻲ هﺬﻩ اﻟﺠﺮوح‪.‬‬
‫ﻋﺎد ًة ﺗﺸﻔﻰ ﺟﺮوح اﻟﺠﻠﺪ هﺬﻩ ﺗﻠﻘﺎﺋﻴﺂ وذﻟﻚ ﺑﻌﺪ ﻣﺮور ﻋﺪة اﻳﺎم و ﻳﺘﻮﺟﺐ ﻋﻠﻴﻜﻢ اﺳﺘﺸﺎرة اﻟﻄﺒﻴﺐ ﻓﻲ ﺣﺎﻟﺔ ﻋﺪم ﺷﻔﺎء اﻟﺠﻠﺪ‬
‫واﺳﺘﻤﺮار أﻷﻟﻢ واﻧﺘﻔﺎخ اﻟﺠﻠﺪ‪.‬‬
‫ﻓﻲ ﺣﺎل ان ﺗﺒﻘﻰ أﻷﺑﺮ ﻣﻌﻠﻘﺔ ﻓﻲ ﻣﻼﺑﺴﻜﻢ ﻳﻌﻨﻲ ذﻟﻚ اﺣﺘﻤﺎل ﻋﺪم اﺻﺎﺑﺘﻜﻢ ﺑﺠﺮوح ﻓﻲ اﻟﺠﻠﺪ وﺗﻌﺮﺿﻜﻢ ﻓﻘﻂ ﻟﺒﻘﻌﺘﻴﻦ ﺣﻤﺮاء‬
‫اﻟﻠﻮن ﻧﺘﻴﺠﺔ ﺣﺮوق ﻃﻔﻴﻔﺔ ﻓﻲ اﻟﺠﻠﺪ‪.‬‬
‫ﻣﺎهﻲ اﻷﻋﺮاض اﻟﻨﺎﺗﺠﺔ ﻋﻦ اﺳﺘﺨﺪام اﻟﺘﻴﺰر؟‬
‫ﻳﻤﻜﻦ ان ﺗﻈﻬﺮ أﻷﻋﺮاض اﻟﺘﺎﻟﻴﺔ وذﻟﻚ اﺛﻨﺎء وﺑﻌﺪ اﺳﺘﺨﺪام اﻟﺘﻴﺰر ﺑﻔﺘﺮة ﻗﺼﻴﺮة‪:‬‬
‫* اﻟﺸﻌﻮر ﻟﻌﺪة دﻗﺎﺋﻖ ﺑﺎﻟﺪوﺧﺔ واﻟﺪوار‪.‬‬
‫* ﺗﺸﻨﺞ اﻟﻌﻀﻼت وﻓﻘﺪان اﻟﻘﻮة ﻓﻲ اﻷرﺟﻞ واﻟﻴﺪﻳﻦ‪.‬‬
‫* ﻓﻘﺪان ﻗﺼﻴﺮ اﻷﻣﺪ ﻟﻠﺬاآﺮة ﺑﺨﺼﻮص ﻣﺎﺣﺼﻞ‪.‬‬
‫* ﺗﻨﻤﻞ ﻓﻲ اﻟﺠﺴﻢ‪.‬‬
‫* ﺁﻻم ﻣﻮﺿﻌﻴﺔ واﻧﺘﻔﺎخ اﻟﺠﻠﺪ‪.‬‬
‫ﺗﻌﺘﺒﺮ هﺬﻩ أﻷﻋﺮاض ﻣﻦ اﻟﺘﺄﺛﻴﺮات اﻟﻄﺒﻴﻌﻴﺔ ﻧﺘﻴﺠﺔ ﻟﻸﺻﺎﺑﺔ ﺑﺎﻟﺘﻴﺰر و ﻳﺘﻮﺟﺐ ﻋﻠﻴﻜﻢ اﺳﺘﺸﺎرة اﻟﻄﺒﻴﺐ ﻓﻲ ﺣﺎل ان ﺗﺴﺘﻤﺮ ﻓﻲ‬
‫اﻟﻴﻮم اﻟﺘﺎﻟﻲ ﻣﻌﺎﻧﺎﺗﻜﻢ ﻣﻦ أﻷﻋﺮاض اﻟﻤﺬآﻮرة اﻋﻼﻩ‪.‬‬

‫‪69‬‬

Bijlage D (Turks):
Taser’a maruz bırakılan kişiler için bilgi
Neler oldu?
Size “Taser” diye tabir edilen bir cihaz temas etmiştir. Taser, kaslarınızın gerilmesini
sağlayan, kısa akım impulsları veren bir akım impuls silahıdır. Bundan dolayı vücut
hakimiyetinizi kaybederek yere düşmüş olabilirsiniz. Taser size karşı, bu konuda özel eğitim
görmüş, yakalama ekip görevlisi bir polis memuru tarafından uygulanmıştır.
Sağlığımı nasıl etkileyecek?
Taser kullanımının direk sonucu olarak ciddi bedeni hasar meydana gelmesi ihtimali çok
düşüktür. Belki cildinizde iki küçük yara mevcuttur. Bu yaralar, Taser aracılığıyla size doğru
atılan, akımın verilmesini sağlayan iğneler yüzünden meydana gelmiştir. Size verilen akım
impulslarından dolayı cildiniz bu yaraların etrafında hafifçe yanmış olabilir.
Normalde cildinizin birkaç gün içinde eski hâline dönmesi gerekir. Cildiniz iyileşme yerine
ağrımaya devam eder ve/veya şişerse, bir doktora başvurmanız gerekir.
İğneler giysilerinizde takılıp kaldıysa, cildinizde yararlar değil, hafif yanma sebebiyle iki
küçük kızarıklık bulunma ihtimali mevcuttur.
Taser’ın uygulanımından sonraki belirtiler nelerdir?
Taser’ın kullanılması esnasında veya hemen sonrasında aşağıdaki belirtiler meydana gelebilir:






Baş dönmesi ve baş dönme hissi (birkaç dakika boyunca);
Kasların tutulması ve kol ve bacaklarda güç kaybı;
Olup bitenlerle ilgili kısa süreli hafıza kaybı;
Vücudunuzda karıncalanmalar meydana gelmesi;
Yerel ağrı şikâyetleri ve cild şişiklikleri.

Bu belirtiler, Taser’a maruz kalınmasının normal bir sonucudur. Yukarıdaki belirtilerden bir
gün sonra hâlâ rahatsızsanız, bir doktora başvurmanız gerekir.

70

Bijlage 7: Informatiepamflet medisch personeel

71

Informatie voor artsen en verpleegkundigen over de gevolgen van het gebruik van een
stroomstootwapen
Wat is er gebeurd?
De persoon die ter behandeling bij u is gekomen is geraakt door een zogenaamde “Taser”. De
Taser is een stroomstootwapen dat korte stroomstoten geeft waardoor het motorisch- en
zintuiglijk zenuwsysteem gedurende een aantal seconden wordt verstoord. Dit zorgt voor een
tijdelijk verlies van controle over de spieren waardoor het lichaam langzaam in elkaar zakt en
de persoon ten val komt.
De Taser is toegepast door een speciaal hiervoor opgeleide politieagent die werkzaam is bij
een arrestatieteam.
Welke verwondingen kunt u verwachten?
De persoon op wie de Taser is toegepast heeft mogelijk twee kleine wondjes in zijn huid.
Deze wondjes zijn veroorzaakt door de naalden die door middel van de Taser zijn afgeschoten
en die zorgen voor de geleiding van de stroom. Rond deze wondjes kan de huid licht verbrand
zijn als gevolg van de stroomstoten die zijn toegediend. Normaal gesproken zal de huid zich
binnen een aantal dagen herstellen, uiteraard dient er wel rekening te worden gehouden met
de mogelijkheid van infectie. Indien de naalden in de kleding zijn blijven steken dan bestaat
de mogelijkheid dat de patiënt geen wondjes heeft maar wel twee plekjes op de huid die licht
verbrand zijn.
Indien de pijltjes zich nog in de huid bevinden dan dienen deze te worden verwijderd.
Geadviseerd wordt om de pijltjes aan het zichtbare metalen gedeelte (niet aan de draden)
rechtstandig (zonder te draaien) uit de wondjes te trekken. Hierbij dient er rekening mee te
worden gehouden dat er zich aan de bovenkant van de pijltjes twee kleine weerhaakjes
bevinden (zie de onderstaande tekening).

Indien de Taser niet is afgeschoten (geen pijltjes in de huid) maar gebruikt is in direct contact
met de persoon dan zijn de verwondingen waarschijnlijk beperkt tot twee licht verbranden
stukjes huid.
Welke symptomen treden op na het gebruik van de Taser?
Gedurende, of kort na het gebruik van de Taser kunnen de volgende verschijnselen optreden.

72







Duizeligheid en een draaierig gevoel (gedurende een aantal minuten);
Verkramping van de spieren en krachtverlies in armen en benen;
Kortstondig geheugenverlies met betrekking tot het incident;
Tintelingen in het lichaam;
Plaatselijke pijnklachten en huidzwellingen.

Deze verschijnselen zijn een normaal effect bij blootstelling aan de Taser. Indien één of meer
van deze verschijnselen niet binnen een dag zijn verdwenen dan dient de desbetreffende
persoon nader te worden onderzocht door een arts.
Kan de stroomstoot van een Taser een pacemaker beschadigen?
Pacemakers zijn ontworpen om een schok van een defibrillator te weerstaan die vele
honderden malen groter is dan die van een Taser. De kans dat de stroomstoot van de Taser
schade kan toebrengen aan een eventueel aanwezige pacemaker wordt door medische experts
dan ook zeer klein geacht.
Achtergrondinformatie
De aanhoudings- en ondersteuningseenheden (arrestatieteams) van de politie beproeven op dit
moment een stroomstootwapen (Taser X26E) dat gebruikt kan worden bij de aanhouding van
(vuurwapen)gevaarlijke verdachten en bij het beëindigen van levensbedreigende situaties. Dit
stroomstootwapen wordt uitsluitend gebruikt door speciaal hiertoe opgeleide
politiefunctionarissen.
De Taser is een wapen dat twee pijltjes afvuurt die middels een geïsoleerde stroomdraad met
het wapen verbonden blijven. De pijltjes zijn zo ontworpen (de pijltjes hebben een klein
weerhaakje aan het uiteinde) dat ze vast blijven zitten in de huid en/of kleding. Na het treffen
van een persoon geeft het wapen een aantal zeer korte stroomstoten met een hoog voltage
maar met een beperkt vermogen. De stroom vloeit door het lichaam en zorgt voor een tijdelijk
verlies van de controle over de spieren in het lichaam als gevolg waarvan de persoon
ineenzakt. De Taser kan ook worden gebruikt in de zogenaamde “stun mode” hierbij worden
er geen pijltje afgevuurd maar wordt het wapen direct in contact gebracht met het lichaam.
De door de politie gebruikte Taser X26E is alle vele jaren en op grote schaal in gebruik in
onder mee het Verenigd Koninkrijk, de Verenigde Staten, Australie, Frankrijk en
Duitsland,Singapore en Nieuw Zeeland. De medische effecten van dit wapen zijn dan ook
uitgebreid onderzocht. Uit deze onderzoeken kan worden geconcludeerd dat de kans op
levensbedreigend- of ander ernstig letsel als direct gevolg van het gebruik van het
stroomstootwapen zeer klein is.
Desondanks zijn er gevallen bekend waarbij mensen zijn overleden na het gebruik van een
Taser. Onderzoek heeft uitgewezen dat dit niet een direct gevolg is van het gebruik van de
Taser maar bijna altijd een gevolg is van een combinatie van factoren zoals onder meer het
overmatig gebruik van verdovende middelen, houdingsverstikking, oververhitting van het
lichaam of secundaire verwondingen.

73

Bijlage 8: Dient de Taser opgenomen te worden in de Ambtsinstructie 1994?
Mr. drs. Cees Kwanten, Politieacademie
We hanteren in Nederland het legaliteitsbeginsel. Dit beginsel, dat te herleiden is tot principes
van de rechtsstaat, beoogt de rechtszekerheid te bevorderen. Het beginsel is onmiddellijk
verbonden met het uitgangspunt van de rechtsstaat dat het recht de burger bescherming
behoort te bieden tegen willekeur van de overheid. De wetgever beoogt dit te realiseren met
behulp van de “heerschappij van de wet”. Zo staat bijvoorbeeld in artikel 1 van het Wetboek
van Strafvordering
Strafvordering heeft alleen plaats op de wijze bij de wet voorzien
De heerschappij van de wet heeft een dubbele functie: enerzijds is zij de basis voor
overheidsbevoegdheden, anderzijds waarborg tegen willekeurig overheidsoptreden. Artikel 1
concretiseert de uit de rechtsstaatgedachte voortvloeiende consequentie dat de bevoegdheid
tot het maken van inbreuken op rechten en vrijheden van de burger bij wet moet worden
bepaald. De vorm en de wijze van totstandkoming van strafvorderlijke bevoegdheden wordt
daartoe geregeld en beperkt in de wet. Dat is de formele waarborg. Er is ook een materiële
waarborg. De uitoefening van strafvorderlijke bevoegdheden bijvoorbeeld is, in ieder geval
wat betreft de dwangmiddelen, als regel gebonden aan de wettelijke voorwaarde dat er sprake
is van verdenking als bedoeld in artikel 27 WvSv. Deze verbinding met de verdenking biedt
een garantie tegen onbeperkt en als pure formaliteit toepassen van wettelijke bevoegdheden
op onverschillig welke burger.
Kortom, het legaliteitsbeginsel is erop gericht te voorkomen dat de staatsorganen van geval
tot geval naar eigen believen en mogelijk met zelfbedachte pretmiddelen optreden.
De politie is een uitvoerende dienst van de overheid. Haar taak is omschreven in artikel 2
Politiewet 1993. Naar hedendaagse opvattingen over de moderne democratische rechtsstaat
wordt deze taak steeds in gebondenheid aan het recht uitgeoefend. Alleen die gebondenheid
verschaft de politie de legitimatie voor haar optreden.
Een uitvloeisel van het legaliteitsbeginsel is het kenbaarheidvereiste: bevoegdheden en
middelen waarmee de bevoegdheden uitgeoefend worden dienen voor eenieder kenbaar te
zijn. Vandaar de noodzaak om geweldsbevoegdheden en geweldsmiddelen schriftelijk vast te
leggen. Voor de gebruiker van die bevoegdheden om duidelijk te maken dat de uitoefening
legitiem is, voor de burger om te weten wat hem te wachten kan staan. Alleen al om deze
reden moet de Taser in een wettelijke regeling opgenomen worden.
De tweede lijn in de beantwoording volgt het systeem van onze wetgeving en dan speciaal in
het geval van politieel geweldsgebruik.
De Grondwet waarborgt in artikel 11 ieders recht op onaantastbaarheid van zijn lichaam,
behoudens bij of krachtens de wet te stellen beperkingen. Het onderstreepte deel betekent in
juridische termen dat uitzonderingen mogelijk zijn, maar die moeten een formeelwettelijke
grondslag hebben en vandaaruit is delegatie mogelijk naar lagere regelingen. Geweldgebruik
door de politie moet derhalve gebaseerd zijn op een wet in formele zin. Die wet is de
Politiewet 1993. De bevoegdheid van de politie geweld uit te oefenen staat beschreven in
artikel 8, zij het geclausuleerd zodat aan verschillende voorwaarden moet zijn voldaan.
Het uitgangspunt dat politieel geweldgebruik alleen geoorloofd is wanneer dat absoluut
noodzakelijk is, komt niet alleen tot uiting in het feit dat het geweldgebruik slechts geoorloofd
is wanneer het voldoet aan de beginselen van proportionaliteit en subsidiariteit (artikel 8 lid
1), maar ook in het vereiste dat het gebruik van geweld op zichzelf genomen ook redelijk en
gematigd dient te zijn (artikel 8 lid 5). Er is dus sprake van een dubbel

74

proportionaliteitsbeginsel. Tezamen behoren deze algemene beginselen van behoorlijk
politieoptreden tot de fundamentele normen van onze rechtsstaat.
In het eerste lid van artikel 9 Politiewet 1993 staat de mogelijkheid om bij AMvB een
ambtsinstructie vast te stellen. De in dit lid bedoelde gedelegeerde regelgeving heeft
geresulteerd in de Ambtsinstructie voor de politie, de Koninklijke marechaussee en de
buitengewone opsporingsambtenaar (hierna: Ambtsinstructie 1994). Deze Ambtsinstructie
1994 is een AMvB waarvoor geen voorhangprocedure geldt zodat de regeling eenvoudig kan
worden gewijzigd. De Ambtsinstructie 1994 vormt met zijn systematische indeling, samen
met diverse ministeriële uitvoeringsbesluiten, een coherent stelsel van instructienormen voor
de politiële uitvoeringspraktijk.
De Ambtsinstructie 1994 schrijft in de artikelen 4-19 de politieambtenaar voor onder welke
voorwaarden, in welke gevallen en op welke manier hij van zijn (vuur)wapen gebruik dient te
maken. De regering heeft een gedetailleerde geweldsinstructie niet wenselijk geacht, omdat
anders de regelgeving niet meer voldoende zou kunnen inspelen op de complexiteit van de
praktijk. Vanwege de abstractie van de gehanteerde begrippen acht de wetgever toetsing
achteraf noodzakelijk, waarbij rekening kan worden gehouden met alle relevante
omstandigheden. Dat is mogelijk bezwaarlijk voor de rechtszekerheid van de burger en voor
het veiligheidsgevoel van de politieambtenaar die liever tevoren zou willen weten waar hij
aan toe is, maar het is volgens de regering onvermijdelijk (Kamerstukken II 1987-1988,
19535, nr.5, p.27). In casu betekent dat voor de Taser dat net als voor pepperspray opname in
de Ambtsinstructie 1994 dwingende noodzaak is, maar dat niet alle praktische
omstandigheden in detail nader aangeduid hoeven te worden.

75