Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2733
Vragen van het lid Van der Woude (VVD) aan de Minister van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap over het bericht «The giant plan to track diversity in
research journals» (ingezonden 18 maart 2022).
Antwoord van Minister Dijkgraaf (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap)
(ontvangen 13 mei 2022). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2021–2022, nr. 2379.
Vraag 1
Bent u bekend met het artikel «The giant plan to track diversity in research
journals»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Hoe duidt u dit artikel?
Antwoord 2
Ik zie het initiatief van de groep uitgevers zoals weergegeven in dit artikel als
een gevolg van de groeiende wens naar meer concrete informatie over
diversiteit en inclusie in de wetenschap. Deze wens wordt benoemd in het
artikel en bestaat ook in Nederland. Het is bij dataverzameling belangrijk een
goede balans te vinden tussen de bescherming van de privacy van het
individu, en de mogelijkheid om goed onderbouwd beleid te kunnen maken
en monitoren. De enquête van deze groep uitgevers vraagt naar de genderidentiteit en afkomst waar de wetenschapper zich zelf mee identificeert. Deze
vrijwillige, geanonimiseerde uitvraag heeft, volgens het artikel, tot doel om te
onderzoeken welke groepen wetenschappers in welke mate gerepresenteerd
zijn in de wetenschappelijke tijdschriften. Data lijkt soms personen in hokjes
te willen vangen, maar data is tegelijkertijd ook hard nodig om gericht
interventies vorm te geven die discriminatie en ongelijke kansen verhelpen.
Daar ben ik voorstander van, omdat iedereen gelijke kansen verdient.

1

ah-tk-20212022-2733
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

Website Nature, 23 februari 2022, The giant plan to track diversity in research journals.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

Vraag 3
Deelt u de mening dat het onwenselijk is dat het in de wetenschap steeds
vaker voorkomt dat mensen worden ingedeeld op basis van afkomst of
raciale kenmerken, zoals wit, zwart of Aziatisch?
Antwoord 3
Het indelen van mensen op basis van genderidentiteit, afkomst en/of uiterlijke
kenmerken is onwenselijk als dit betekent dat mensen op basis van deze
kenmerken op een nadelige manier worden behandeld. Het is echter wel
noodzakelijk om gender- en cultuursensitief onderzoek te doen. In de
medische wetenschap gaat het soms om verstrekkende gevolgen. De eerste
resultaten van onderzoek lijken erop te wijzen dat het coronavirus mensen
met een migratieachtergrond onevenredig hard heeft geraakt.2 Deze etnische
ongelijkheid kan alleen in kaart worden gebracht als er gegevens over
bijgehouden worden. Het is daarbij uiteraard belangrijk dat hier zorgvuldig
mee wordt omgegaan. Dit geldt ook als de registratie wetenschappers zelf
betreft.
Vraag 4
Deelt u de mening dat de kwaliteit van werk van een wetenschappelijk auteur
beoordeeld moet worden op de kwaliteit van dat werk, en niet op de afkomst
of uiterlijke kenmerken van de auteur?
Antwoord 4
Ik vind het als verantwoordelijke voor het wetenschapsstelsel belangrijk dat
iedereen op basis van hun wetenschappelijke kwaliteiten wordt beoordeeld.
Op veel gebieden in de samenleving, ook in de wetenschap, is er door
bewuste en onbewuste discriminatie op grond van persoonskenmerken zoals
afkomst (cultuur, huidskleur, religie) of gender echter nog geen gelijk
speelveld voor iedereen.3 Dat vind ik niet acceptabel. Kwaliteit moet voorop
staan en uiterlijke kenmerken of afkomst mogen geen hindernis vormen in
het beoordelingsproces. Daarom ben ik bijvoorbeeld ook blij met het initiatief
van NWO om aandacht te besteden aan «inclusief beoordelen».4
Vraag 5
Hoe beoordeelt u het voornemen van wetenschappelijke uitgevers zoals
Elsevier om auteurs, of dat nu vrijwillig of verplicht is, te vragen om hun ras
of etniciteit bekend te maken?
Antwoord 5
Zolang deze uitvraag vrijwillig is, en dat lees ik terug in het artikel, beoordeel
ik dit voornemen van uitgevers als een gerichte stap om meer inzichten te
krijgen in de rol van vooroordelen en discriminatie in de wetenschap. Zonder
deze informatie is het zeer moeilijk, of onmogelijk, om de huidige situatie
onder wetenschappers in wetenschappelijke tijdschriften te peilen en te zien
of wetenschappers daar worden benadeeld op basis van genderidentiteit,
afkomst en/of uiterlijke kenmerken. Ik kan het streven van de uitgevers om
hier stappen in te zetten waarderen, zolang de mogelijkheid tot het weigeren
van deelname behouden blijft en weigeren om mee te werken geen negatieve
consequenties oplevert voor de wetenschappers. Een voorbeeld uit het artikel
laat zien dat een vrijwillige uitvraag, uitgezet door de uitgever American
Chemical Society (ACS), over de genderidentiteit en afkomst onder wetenschappers heeft geleid tot een significant beantwoordingspercentage van
95%.

2

https://www.zonmw.nl/nl/over-zonmw/coronavirus/programmas/project-detail/covid-19programma/ethnicity-and-covid-19-epidemiology-and-control-measures/
#:~:text=Uit%20dit%20onderzoek%20blijkt%20dat,bijna%201%2C5%20keer%20hoger.
3
Dit blijkt uit meerdere onderzoeken, zoals Ervaren discriminatie in Nederland II (2020, Sociaal
en Cultureel Planbureau); Naar het inclusiever (her)maken van het hoger onderwijs: Een review
naar ongelijkheidspraktijken (2021, Essanhaji & Van den Brink); en Institutioneel racisme in
Nederland (2021, Kennisplatform Integratie & Samenleving).
4
https://www.nwo.nl/inclusief-beoordelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

Vraag 6
Deelt u de mening dat dit in strijd is met de toezegging van Minister van
Engelshoven dat het registreren van ras of afkomst niet aan de orde is in het
kader van het nationaal actieplan diversiteit voor wetenschappelijk onderwijs
en onderzoek (2020)?
Antwoord 6
De toezegging van mijn ambtsvoorganger was om in het kader van het
nationale actieplan geen nieuwe gegevens over de etniciteit van onderzoekers
te registreren. Als private partijen zoals wetenschappelijke uitgevers, in
Nederland of het buitenland, zelf met het voorstel komen om op een
verantwoorde en geanonimiseerde manier vrijwillige enquêtes uit te voeren
onder de personen die artikelen insturen of beoordelen, is dat aan hen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3