Actieplan
Brandveilige Veestallen
2018-2022

Ju

juli 2018

Inhoudsopgave
Voorwoord

3

Samenvatting Actieplan Brandveilige Veestallen 2018 -2022

4

Leeswijzer

5

1. Achtergronden en totstandkoming Actieplan Brandveilige Veestallen
1.1 Actieplan Stalbranden 2012-2016
1.2 Tweede kamerbrief en regeerakkoord
1.3 Nieuw Actieplan 2018-2022
1.4 Rollen en verantwoordelijkheden deelnemers Actieplan Brandveilige
Veestallen 2018-2022
1.5 Structuur van de aansturing van het Actieplan

6
6
6
7
7

2. Plan van aanpak

9

3. Brandveilige stallen
3.1 Huidige stand van zaken
3.2 Bestaande stallen algemeen
3.3 Juridische mogelijkheden aanpassen regelgeving bestaande stallen
3.4 Private kwaliteitssystemen
3.5 Knaagdierenbestrijding
3.6 Controles door de omgevingsdiensten
3.7 Ruimtelijke ordening (RO) nog te bouwen stallen
3.8 Oplevercontrole nieuwe stal

10
10
10
11
11
12
12
13
13

4. Brandveilige bedrijfsvoering
4.1 Bijeenkomsten veehouders en erfbetreders
4.2 Veiligheidsprotocollen
4.3 Checklist brandveiligheid in de kwaliteitssystemen
4.4. Communicatie in de agrarische pers
4.5 Opleiding
4.6 Sociaal beleid

14
14
14
15
15
15
15

5.

Beheersbaarheid van stalbranden
5.1 Onderzoek bovengrens aan grootte brandcompartimenten
5.2 Detectie en automatische blussystemen
5.3 Informatiegegevens bij brand
5.4 Bluswatervoorzieningen
5.5 Innovaties

16
16
16
16
17
17

6.

Registratie en oorzaken van stalbranden
6.1 Oorzaken: registratie en inzicht
6.2 Aanvullend onderzoek stalbranden

18
18
18

7.

Onderzoeksvragen

19

8.

Vertaling naar de praktijk en communicatie
8.1 Vertaling naar de praktijk
8.2 Communicatieplan
8.3 Voortgangsrapportage en interne communicatie

20
20
20
20

9.

Praktische uitvoering Actieplan Brandveilige Veestallen

21

Bijlage 1.

Cascademodel

8

23

2

Voorwoord
De aandacht voor dierwelzijn en de impact van stalbranden is de laatste jaren sterk toegenomen. De
maatschappij vraagt om een duidelijke aanpak om stalbranden tot een minimum te beperken. Het
Actieplan Brandveilige Veestallen 2018-2022 sluit aan bij deze behoefte en is het vervolg op het
Actieplan Stalbranden 2012-2016.
Het eerste plan liep van 2012 tot medio 2017. Uit de evaluatie bleek dat er goede stappen zijn gezet
om stallen brandveiliger te maken, doch dat brandpreventie onverminderd door moet blijven gaan om
het aantal stalbranden, en daarmee het aantal dierlijke slachtoffers, verder te verminderen. Daarom
presenteren LTO Nederland, Brandweer Nederland, Dierenbescherming, het Verbond van
Verzekeraars in nauwe samenwerking met het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
(LNV) en het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) u het Actieplan
Brandveilige Veestallen 2018-2022.
De dierlijke sectoren hebben actief meegewerkt aan de totstandkoming van dit Actieplan. De
Producenten Organisatie Varkenshouderij vertegenwoordigt de varkenssector. De
pluimveehouderijsector, kalverhouderijsector en de melkveehouderijsector worden vertegenwoordigd
door de LTO vakgroep pluimveehouderij, de LTO vakgroep kalverhouderij en de LTO vakgroep
melkveehouderij. Zij werken de komende jaren actief aan brandveiligheid, specifiek voor hun sector en
synergetisch naar de andere dierlijke sectoren. Met als doel: minder slachtoffers.
Wij zijn ons er zeer van bewust dat stalbranden een grote impact hebben. Daarom ook dit Actieplan.
De verschillende partijen en sectoren voelen zich verantwoordelijk en ondernemen bewust actie om
de stalbranden aan te pakken. Op termijn moeten onze acties leiden tot brandveiligere stallen, beter
dierwelzijn en minder slachtoffers.
Den Haag, juli 2018
Ir A.G.J. Jansen
Voorzitter Stuurgroep

3

Samenvatting Actieplan Brandveilige Veestallen 2018-2022
Het omkomen van dieren bij stalbranden is een belangrijk maatschappelijk issue. Een stalbrand heeft
daarnaast een grote impact op de boer en zijn gezin en de betrokken hulpverleners. Dierlijke
slachtoffers bij stalbranden moeten zo veel als mogelijk voorkomen worden.
Tussen 2012 en 2017 heeft het Actieplan Stalbranden 2012-2016 gelopen. De afgelopen jaren zijn
o.a. de wettelijke eisen voor nieuwe stallen aangescherpt, is het bewustzijn van veehouders ten
aanzien van brandveiligheid vergroot en worden stalbranden beter geregistreerd. De inspanningen
van de afgelopen jaren hebben nog niet geleid tot minder stalbranden en dierlijke slachtoffers.
De Dierenbescherming, Brandweer Nederland, Het Verbond van Verzekeraars en LTO Nederland in
nauwe samenwerking met de POV (Producenten Organisaties Varkenshouderij) continueren daarom
de samenwerking om stallen brandveiliger te maken en hebben een nieuw actieplan gemaakt. Bij de
totstandkoming van het plan is nauw samengewerkt met de Ministeries van Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit (LNV) en Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). In het nieuwe Actieplan
Brandveilige Veestallen 2018-2022 zijn de dierlijke sectoren nadrukkelijk zelf meer aan zet om voor
hun sector actief aan brandveiligheid te werken.
Er wordt een groot aantal acties uitgezet om brandveiligheid te vergroten. Bij nieuwe stallen is de
brandveiligheid aanzienlijk verbeterd. Alle betrokken partijen zijn zich ervan bewust dat de
brandveiligheid van bestaande stallen moet verbeteren. In het nieuwe Actieplan Brandveilige
Veestallen 2018–2022 wordt het accent gelegd op het verbeteren van de brandveiligheid in bestaande
stallen. De acties worden uitgezet via de volgende programmalijnen;
1.
2.
3.
4.
5.
6.

Brandveiligere stallen (het brandveiliger maken van bestaande stallen);
Een brandveiligere bedrijfsvoering (bewustwording);
Beheersbaarheid van stalbranden (als de brand er eenmaal is, is deze te beheersen);
Registratie en oorzaken van stalbranden (verzameling en behoud van data);
Onderzoeksvragen (initiatieven en onderzoeken die bijdragen tot brandveiligere veestallen);
Communicatie en vertaling naar de praktijk.

Inmiddels is een eerste stap gezet om bestaande stallen brandveiliger te maken. De varkens-,
pluimveepluimvee- en kalversector hebben elektrakeuringen opgenomen in hun
ketenkwaliteitssystemen. Dat betekent dat voor het overgrote deel van deze bedrijven een periodieke
elektrakeuring verplicht is. Het komend half jaar (najaar 2018) gaan de grootste veehouderijsectoren
onderzoeken welke maatregelen ze nog meer bij bestaande stallen kunnen nemen om de kans op
een brand te verkleinen. Daarnaast is het Ministerie van LNV samen met het Ministerie van BZK op
eigen initiatief aan het verkennen of het mogelijk is om aan bestaande stallen extra wettelijke eisen te
stellen. De overheid verwacht de resultaten daarvan in het najaar van 2018.

4

Leeswijzer
In Hoofdstuk 1 kijken we terug op het Actieplan Stalbranden 2012-2016 dat uiteindelijk tot medio 2017
operationeel is geweest. Het evaluatierapport komt aan bod en ook de uitkomsten van de brief aan de
Tweede Kamer en de afspraken uit het Regeerakkoord. Deze uitkomsten en de vervolgacties vormen
de start van het Actieplan Brandveilige Veestallen 2018-2022. Ook de doelstelling is beschreven.
Daarnaast gaan we in op de verschillende rollen die de deelnemers aan het Actieplan Brandveilige
Veestallen 2018-2022 hebben en de structuur van het nieuwe plan.
In Hoofdstuk 2 is het plan van aanpak beschreven dat langs 6 sporen is uitgewerkt. Hoofdstuk 3
behandelt de technisch-fysieke maatregelen die ondernemers kunnen nemen om bestaande stallen
brandveiliger te maken. Hoofdstuk 4 draait met name om het bewustzijn van de veehouder en hoe
deze vergroot wordt om de kans op een stalbrand te verkleinen.
In Hoofdstuk 5 komt het beperken van de gevolgen van een brand aan bod. Hoofdstuk 6 gaat over de
registratie van/ en onderzoek naar stalbranden. In Hoofdstuk 7 staat het onderzoeksprogramma
centraal. Tenslotte gaat hoofdstuk 8 in op de publiekscommunicatie, de wijze waarop het publiek
wordt voorgelicht over activiteiten en de voortgang van het Actieplan Brandveilige Veestallen 20182022.

5

1.

Achtergronden en totstandkoming Actieplan Brandveilige Veestallen

1.1 Actieplan Stalbranden 2012-2016
Van 2012 tot medio 2017 was het Actieplan Stalbranden 2012-2016 van kracht. De aanleiding was de
groeiende maatschappelijke discussie over het aantal stalbranden en het aantal dierlijke slachtoffers.
Om het aantal stalbranden en dierlijke slachtoffers te beperken zijn LTO Nederland, de
Dierenbescherming, het Verbond van Verzekeraars en Brandweer Nederland in nauw overleg met de
direct betrokken Ministeries van LNV en BZK gaan samenwerken in een Actieplan Stalbranden.
Binnen deze samenwerking was een stuurgroep en werkgroep actief. In 2015 hebben de Koninklijke
Nederlandse Maatschappij voor Diergeneeskunde (KNMvD) en de Nederlandse Voedsel- en
Warenautoriteit (NVWA) zich aangesloten bij de werkgroep. Het Actieplan Stalbranden 2012-2016
bestond uit een aantal programmalijnen; brandveilige bedrijfsvoering;




brandveiligere stallen voor mens en dier;
stimuleren van brandveiligere stallen;
betere registratie van stalbranden.

Factoren die een rol speelden bij de totstandkoming en uitvoering van het plan waren: de impact op
het dierenwelzijn, de economische belangen van veehouders, de toegenomen schaalvergroting en de
wetenschap dat een stalbrand nooit helemaal te voorkomen is.
Het Actieplan Stalbranden 2012-2016 is medio 2017 afgerond. In opdracht van het Ministerie van
Economische Zaken hebben Wageningen UR en het Instituut voor Fysieke Veiligheid de Evaluatie
Actieplan Stalbranden 2012-2016 uitgevoerd en het rapport opgeleverd. Een aantal resultaten op een
rij: de kans op brand met dierlijke slachtoffers is in nieuwbouwstallen (en stallen die een grote
verbouwing hebben ondergaan) afgenomen. Dit komt o.a. door nieuwe bouwvoorschriften in het
Bouwbesluit (sinds april 2014), extra eisen van de verzekeraars en een groter bewustzijn bij
veehouders. Ook bij bestaande bouw is een verbetering van de brandveiligheid in stallen te zien; zij
het in geringe mate. Dit komt onder meer omdat verzekeraars steeds meer elektrakeuringen eisen.
Uit de evaluatie blijkt dat brandveiligheid hoger op de agenda is komen te staan; dat geldt zowel voor
de veehouders als voor aanverwante adviseurs en industrie die op de erven van de bedrijven komen
(erfbetreders). In hoeverre het aangescherpte beleid en het verhoogde bewustzijn de afgelopen jaren
heeft geleid tot minder stalbranden en minder dierlijke slachtoffers is vanwege de korte tijdspanne nog
niet te zeggen. Sinds 2014 houden Brandweer Nederland en het Verbond van Verzekeraars het
aantal branden, het aantal omgekomen dieren en de oorzaken van stalbranden op systematische
wijze bij. Daarmee is het inzicht in de verschillende oorzaken van stalbranden toegenomen. Volgens
het evaluatierapport moet er meer aandacht komen voor brandveiligheid in bestaande stallen. De
deelnemende partijen aan het Actieplan Stalbranden 2012-2016 hebben de conclusies van het
evaluatierapport onderschreven. Zij vinden dat de afgelopen jaren resultaten zijn geboekt, maar
beseffen dat er de komende jaren nog meer moet gebeuren. Daarom blijven zij samenwerken in dit
nieuwe Actieplan Brandveilige Veestallen 2018-2022 om de brandveiligheid in de veehouderij verder
te verbeteren.
1.2 Tweede Kamerbrief en regeerakkoord
De evaluatie van het Actieplan Stalbranden 2012-2016 is door het Ministerie van Economische Zaken
op 30 augustus 2017 aan de Tweede Kamer aangeboden. De toenmalige staatssecretaris van
Economische Zaken onderschreef de adviezen uit het rapport. Ook heeft de staatssecretaris diverse
acties voorgesteld: hij riep de partijen op om te blijven samenwerken en voor de komende periode
concrete doelen te stellen. Hij wilde dat de intensieve dierlijke sectoren met voorstellen komen om
extra maatregelen op te nemen in hun kwaliteitssystemen (leveringsvoorwaarden). Daarvoor wilde hij
in overleg gaan met deze sectoren. Daarnaast is aangegeven dat de betrokken Ministeries gaan
onderzoeken of er in de landelijke wetgeving extra maatregelen voor bestaande stallen opgenomen
kunnen worden.
In het regeerakkoord van 2017 staat dat het kabinet het aantal stalbranden wil verminderen en hiertoe
samen met verzekeringsmaatschappijen en ketenkwaliteitssystemen vóór 2019 afspraken zal maken
over de bestrijding van knaagdieren door ondernemers en een periodieke elektrakeuring.

6

De acties uit de brief aan de Tweede Kamer en de afspraken uit het regeerakkoord zijn als basis
overgenomen in dit plan.
1.3 Nieuw Actieplan Brandveilige Veestallen 2018-2022
LTO Nederland in samenwerking met de Producenten Organisatie Varkenshouderij (in het vervolg te
noemen veehouderijsectoren), de Dierenbescherming, Brandweer Nederland en het Verbond van
Verzekeraars gaan in nauwe samenwerking met de betrokken Ministeries het plan voortzetten.
Activiteiten en afspraken zijn vastgelegd in een nieuw Actieplan Brandveilige Veestallen 2018-2022.
Het is opgesteld door de betrokken organisaties. De naam van het actieplan verandert van
‘Stalbranden’ naar ‘Brandveilige Veestallen’. Daarmee benadrukken de initiatiefnemers de intentie om
met dit plan bestaande stallen brandveiliger te maken.
Doelstelling van het nieuwe Actieplan Brandveilige Veestallen 2018-2022 is:
De kans op een stalbrand en dientengevolge het aantal dierlijke slachtoffers (en daarmee de
impact) te verminderen.
Hierbij dienen we ons te realiseren dat een stalbrand nooit volledig is te voorkomen. Er blijft altijd een
risico op een stalbrand bestaan. Voor een individuele veehouder is de kans op een stalbrand klein,
maar de impact van een brand op dieren en veehouder is groot, zowel emotioneel als op de
bedrijfsvoering. Omdat het accent bij dit tweede actieplan sterker ligt op brandveiligheid in bestaande
stallen is de hoop en verwachting dat we met deze acties en aanvullende bewustwording in 2022 een
dalende lijn kunnen zien in het aantal stalbranden en dierlijke slachtoffers in vergelijking met de
afgelopen jaren. De grotere veehouderijsectoren zijn ieder apart vertegenwoordigd in de werkgroep,
de varkenshouderij, de melkveehouderij, de pluimveehouderij en de kalverhouderij.
1.4 Rollen en verantwoordelijkheden deelnemers Actieplan Brandveilige Veestallen 2018-2022
De veehouderijsectoren, de Dierenbescherming, Brandweer Nederland en het Verbond van
Verzekeraars werken hierbij nauw samen met de Ministeries van LNV en BZK in het Actieplan
Brandveilige Veestallen 2018-2022. Iedere partij draagt de verantwoordelijkheid voor de uitvoering
van zijn eigen acties.








Veehouderijsectoren staan direct in contact met de primaire sector en kunnen daarom het
bewustzijn van de veehouders over brandveiligheid bevorderen. De verschillende dierlijke
sectoren (pluimvee, melkvee, varkens en kalveren) kunnen inzichtelijk maken welke maatregelen
bijdragen aan brandveiligere stallen in de betreffende sector. Ook dragen ze bij aan de
bewustwording en kennisdeling bij veehouders. Borging van brandveiligheid wordt opgepakt via
private kwaliteitssystemen. In die kwaliteitssystemen zijn de leveringsvoorwaarden geregeld voor
de desbetreffende sector. Deze voorwaarden hebben o.a. betrekking op voedselveiligheid,
diergezondheid en dierenwelzijn. De hele keten is vertegenwoordigd in de diverse
kwaliteitssystemen. Als een veehouder niet voldoet aan voorwaarden van het kwaliteitssysteem,
leidt dat er uiteindelijk toe dat hij geen producten meer kan leveren. Sectoren doen voorstellen om
een aantal maatregelen voor brandveiligheid op te nemen in deze kwaliteitssystemen.
Het Verbond van Verzekeraars is de belangenvereniging van schade- en levensverzekeraars in
Nederland. De leden van het Verbond vertegenwoordigen samen meer dan 95 procent van de
verzekeringsmarkt. Het Verbond coördineert de collectieve belangen die de gehele bedrijfstak
aangaan en vervult daarmee een adviserende functie voor het te voeren beleid. Verzekeraars
kunnen vanwege mededingingswetgeving onderling geen afspraken maken over
(acceptatie)voorwaarden of premiestellingen. De afgelopen jaren zijn de individuele verzekeraars
hogere eisen gaan stellen aan de brandveiligheid van veestallen. Het Verbond kan de kennis die
verzekeringsmaatschappijen hebben over het voorkomen van stalbranden bundelen. De
verzekeraars helpen om het bewustzijn te vergroten en helpen met het registreren van het aantal
stalbranden en dierlijke slachtoffers.
Brandweer Nederland registreert het aantal stalbranden en dierlijke slachtoffers, voert onderzoek
uit naar (de oorzaak van) stalbranden en draagt bij om het bewustzijn van veehouders te
vergroten. Bij nieuwbouw van stallen adviseert de brandweer over maatregelen.
De Dierenbescherming komt op voor de positie van de dieren in de veehouderij en kan in haar
Beter Leven Keurmerk, het zogenoemde ‘sterrenvlees’ keurmerk maatregelen opnemen om de
brandveiligheid te bevorderen.
De Ministeries van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties. De twee ministeries zijn nauw bij het tot stand komen van het actieplan
7

betrokken en ondersteunen het door de betrokken organisaties opgestelde Actieplan Brandveilige
Veestallen 2018-2022. Het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties stelt als
wetgever eisen aan het bouwen van stallen. Het Ministerie van Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit is verantwoordelijk voor de dierenwelzijns- en diergezondheidsregelgeving. De
overheid kan op diverse manieren de brandveiligheid stimuleren. De opgenomen acties waarbij
ministeries betrokken zijn, zullen onder volledige verantwoordelijkheid van de desbetreffende
ministeries worden uitgevoerd.

De uitvoering en bewustwordingsacties van het Actieplan Brandveilige Veestallen 2018-2022 richten
zich op alle dierlijke sectoren (inclusief paardenhouderij en geitenhouderij), en niet alleen op de 4
sectoren zoals eerder genoemd.
1.5 Structuur van de aansturing van het Actieplan Brandveilige Veestallen 2018-2022
Binnen het actieplan is een (nieuwe) stuurgroep gevormd die bestaat uit:






LTO Nederland namens de veehouderijsectoren
de Dierenbescherming,
Brandweer Nederland,
het Verbond van Verzekeraars,
Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) en Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties (BZK).

De stuurgroep heeft het Actieplan Brandveilige Veestallen 2018-2022 vastgesteld en heeft de
werkgroep opdracht gegeven de benoemde acties uit te voeren. De stuurgroep heeft een
toezichthoudende rol op de uitvoering van de afgesproken activiteiten. LTO Nederland levert de
voorzitter van deze stuurgroep. De stuurgroep komt minimaal één keer per jaar bij elkaar om de
voortgang van het plan te bespreken. Jaarlijks wordt een voortgangsrapportage opgesteld door de
werkgroep (zie hierna) en vastgesteld door de stuurgroep. De voortgangsrapportage maakt zij
openbaar en wordt beschikbaar gesteld aan de Tweede Kamer.
In de werkgroep zitten naast de vertegenwoordigers van de partijen uit de stuurgroep ook de
vertegenwoordigers van de grotere vier veehouderijsectoren, te weten varkens, kalveren, melkvee en
pluimvee. Deze sectoren krijgen in het Actieplan Brandveilige Veestallen 2018 – 2022 de
verantwoordelijkheid om uit te werken welke activiteiten en maatregelen zij voor de eigen sector
kunnen nemen. LTO Nederland zorgt ervoor dat ook de andere veehouderijsectoren, zoals de geitenvleesvee-, konijnen- en paardenhouderij hierbij aangehaakt blijven. Ook de KNMvD en NVWA hebben
aangegeven dat ze een bijdrage willen leveren. Zij zijn agendalid van de werkgroep en waar nodig
sluiten ze aan. De werkgroep komt 4 á 5 keer per jaar bij elkaar. Een onafhankelijke externe partij zal
eind 2022 het Actieplan Brandveilige Veestallen 2018 - 2022 op de uitgevoerde acties evalueren.

8

2.

Plan van aanpak

Zoals de Evaluatie Actieplan Stalbranden 2012-2016 beschrijft, is er de afgelopen jaren veel gedaan
op het gebied van brandveiligheid. Denk aan de invoering van wettelijke eisen voor nieuwe stallen op
basis van het aanpassen van het bouwbesluit (2014), de organisatie van thema- en studieavonden
van groepen veehouders en erfbetreders, artikelen in vakbladen en kranten, contact met innovatieve
marktpartijen, de uitvoering van (extra) brandonderzoek, de uitvoering van (agro-) elektrakeuringen bij
bedrijven, registratie van stalbranden en ontwikkeling van communicatiemateriaal.
Deze activiteiten dragen bij aan de verbetering van brandveiligheid. Om het aantal stalbranden te
verminderen en dierlijke slachtoffers te beperken zal er meer moeten gebeuren; vandaar dit nieuwe
Actieplan Brandveilige Veestallen 2028-2022.
Om deze doelstelling te realiseren zijn er een aantal sporen uitgewerkt. Initiatiefnemers hebben in
onderliggend actieplan binnen hun rol en verantwoordelijkheid de volgende focus:
1.
2.
3.
4.
5.
6.

Brandveilige stallen (het brandveiliger maken van bestaande stallen),
Een brandveiligere bedrijfsvoering (bewustwording),
Beheersbaarheid van stalbranden (als de brand er eenmaal is deze te beheersen),
Registratie en oorzaken van stalbranden (verzameling en behoud van data),
Onderzoeksvragen (initiatieven en onderzoeken die bijdragen tot brandveiligere veestallen),
Communicatie en vertaling naar de praktijk.

Spoor 1 en 2 gaan over preventie; het voorkomen van stalbranden in bestaande stallen. Wanneer er
toch een brand is, is het zaak de impact ervan zo klein mogelijk te houden. Spoor 3 richt zich dan ook
op de te nemen maatregelen in zulke situaties. Spoor 4 richt zich op het verkrijgen en behouden van
data over stalbranden. Spoor 5 en 6 spreken voor zich. We werken de sporen in dit Actieplan
Brandveilige Veestallen 2018-2022 verder uit in Hoofdstuk 3 t/m 8. De bijbehorende activiteiten staan
in deze hoofdstukken onderstreept. De planning van de sporen vindt u in Hoofdstuk 9.

9

3.

Brandveilige stallen

Het accent van dit actieplan ligt op bestaande stallen die vóór 1 april 2014 (nieuwe Bouwbesluit) zijn
gebouwd. In dit hoofdstuk worden de belangrijkste acties uiteengezet om de kans op een stalbrand in
bestaande stallen te minimaliseren.
3.1 Huidige stand van zaken
Een resultaat van het Actieplan Stalbranden 2012-2016 is dat per 1 april 2014 het Bouwbesluit is
aangepast. Vanaf die datum moeten stallen brandveiliger gebouwd worden. De belangrijkste
maatregelen zijn:
 indien een stal een aparte technische ruimte heeft, dient deze verplicht 60 minuten
brandwerend afgescheiden te zijn (een technische ruimte is een ruimte waarin apparatuur
staat die noodzakelijk is voor het functioneren van een stal);
 constructie- en isolatiemateriaal dient minimaal van brandklasse B te zijn (brandveiligere
materialen helpen tegen de verspreiding van brand).
.
Voor grotere stallen ( > 2500 m2) gelden hogere eisen aan brandveiligheid. Er is een NEN norm
vastgesteld (zie paragraaf 5.1) voor de gelijkwaardigheid van brandveiligheid bij grotere
bouwcompartimenten. Tevens is een aparte categorie brandveiligheid opgenomen in de Maatlat
Duurzame Veehouderij. Als veehouders, bij een nieuw te bouwen stal of grote verbouwing, voldoen
aan deze maatlat kunnen ze profiteren van fiscale voordelen. Als ze investeren in een duurzame stal
moeten ze daarbij bovenwettelijk investeren in brandveiligheid.
De trend is dat verzekeraars steeds hogere eisen aan brandveiligheid stellen voordat ze een stal in
portefeuille nemen. De kans op brand bij nieuwe stallen (gebouwd na 1 april 2014) is door de eisen
van de overheid en de verzekeraars afgenomen. Maar als er een brand is, kan vanwege de
schaalvergroting, de impact groter zijn.
Het gros van de huidige bestaande stallen is voor 1 april 2014 gebouwd. De komende jaren wordt een
deel van de oude stallen vervangen door nieuwe stallen. Enerzijds omdat ze technisch afgeschreven
zijn, anderzijds door strengere milieumaatregelen en het asbestverbod. Asbest moet op 1 januari 2024
verwijderd zijn. Stallen gaan 25 tot 40 jaar mee. Het duurt dus nog wel enige jaren voordat alle
bestaande stallen, technisch zijn afgeschreven en vervangen worden. Ook stoppen er veel bedrijven.
Deze stallen worden gesloopt of krijgen een andere functie.
3.2 Bestaande stallen algemeen
De verschillende veehouderijsectoren gaan onderzoeken welke maatregelen er bij bestaande stallen
genomen kunnen worden om de kans op een brand te verkleinen. Dit gebeurt met behulp van het
Cascademodel (bijlage 1). Met dit model, oorspronkelijk ontwikkeld voor woningen, kan inzichtelijk
worden gemaakt welke maatregelen effectief zijn om stalbranden te voorkomen of de impact ervan te
verkleinen. Het gaat om het terugbrengen van risico’s, bijvoorbeeld door directe fysieke maatregelen.
Ook gaat het om zorgvuldig handelen vanwege een groter bewustzijn van ondernemers. De
belangrijkste oorzaken van brand zijn:
 technische oorzaken (met name kortsluiting, oververhitting, zelfontbranding werktuigen),
 menselijk handelen (bijvoorbeeld klussen in de stal),
 blikseminslag.
(bron: Evaluatie Actieplan Stalbranden 2012-2016)

Op grond van het Cascademodel kan een goede afweging worden gemaakt welke maatregelen het
meest effectief zijn om de risico’s (dat is kans * effect) te beperken. Wat kan een ondernemer doen
om de oorzaak van een brand weg te nemen? Welke handelingen kunnen ondernemer en brandweer
inzetten om te voorkomen dat een brand zich verder verspreidt?
Binnen het model wordt voor iedere sector een zelfstandige afweging gemaakt. Welke maatregelen
genomen worden hangt onder meer af van het risicoprofiel van stallen in een bepaalde sector. Bij het
risicoprofiel gaat het om de kans op een brand en het mogelijk aantal dierlijke slachtoffers. Aspecten
die hierbij meegenomen worden zijn de grote diversiteit aan stallen (ook binnen één sector), de
economische en technische levensduur en de toename van techniek in de stal (o.a. sensoren, robots,
verlichting). Een belangrijk afwegingscriterium wordt de praktische haalbaarheid en de invloed op

10

andere aspecten van een duurzame bedrijfsvoering (milieu, volksgezondheid, dierenwelzijn,
diergezondheid).
De overheid en de markt stellen steeds hogere eisen aan duurzaamheid, bijvoorbeeld op het gebied
van dierenwelzijn of verlaging van emissies. Soms zijn deze eisen tegenstrijdig aan de eisen op het
gebied van brandveiligheid. Daarnaast is het verstandig aan te sluiten bij natuurlijke
investeringsmomenten. Een voorbeeld hiervan is de asbestsanering. Mede naar aanleiding van de
Tweede Kamerbrief en het evaluatierapport noemen we hieronder een aantal maatregelen voor
bestaande stallen. Deze zullen op nut, haalbaarheid en effectiviteit worden beoordeeld:








Elektromotoren voorzien van beveiliging tegen oververhitting,
Brand- en rookdetectiesysteem in technische ruimte,
Directe luchtafzuiging onder roosters in mestputten door afvoer (schuim) gevaarlijke gassen,
Aparte stalling voor (zelf ontbrandbare) voer-/werktuigen,
Bliksemafleider op het dak van de stal,
Bluswatervoorziening (indien nodig) op het bedrijf aanleggen,
Objectinformatiekaart (komt terug in Hoofdstuk 5).

In het kader van het Actieplan Stalbranden 2012-2016 heeft DLV Advies voor verschillende
veehouderijsectoren praktijknetwerken georganiseerd (varkens, pluimveepluimvee, rundvee). Hier is
nuttige informatie uit gekomen. Zo zijn mogelijke maatregelen ter vermindering van stalbranden en
diverse tips veelvuldig besproken in de werkgroep.
We zijn nu vijf jaar verder. Er hebben nieuwe ontwikkelingen zoals technische innovaties
plaatsgevonden. De veehouderijsectoren (varkens, pluimveepluimvee, kalveren en melkvee) zorgen
ervoor dat in samenwerking met veehouders, aannemers, adviseurs en installateurs de kennis uit
deze praktijknetwerken ge-update wordt. De informatie tussen de sectoren wordt onderling
uitgewisseld. Een overweging voor de sectoren is om deze praktijknetwerken na afronding van het
advies in stand te houden en ieder jaar een bijeenkomst te organiseren om kennis en ervaring uit te
wisselen.
 De sectoren pluimvee, kalveren, varkens en melkvee stellen een advies op. Daarin staat wat er in
bestaande stallen gedaan kan worden om de brandveiligheid te verhogen en hoe ze het gaan
bevorderen dat de maatregelen daadwerkelijk toegepast worden. Het advies wordt najaar 2018
afgerond.
LTO Nederland probeert via LTO Ledenvoordeel de (agro-) elektrakeuringen verder te stimuleren (LTO
Ledenvoordeel regelt kortingen op allerlei producten en diensten, exclusief voor leden). De agroelektrakeuring is een uniforme praktijkgerichte inspectie voor elektrische installaties op het agrarisch
bedrijf.
Een dergelijke aanpak kan er toe leiden dat stallen goed verzekerd blijven en de eisen van verzekeraars
ten aanzien van brandveiligheid eenduidiger worden.
3.3 Juridische mogelijkheden aanpassen regelgeving bestaande stallen
Naar aanleiding van de evaluatie van het Actieplan Stalbranden 2012-2016 gaat het Ministerie van
LNV op eigen initiatief in samenwerking met het Ministerie van BZK de juridische mogelijkheden
verkennen om voor bestaande stallen in het Bouwbesluit of andere regelgeving aanvullende eisen op
te nemen op het gebied van brandpreventie. Deze verkenning is naar verwachting gereed in de 2e
helft van 2018 en wordt besproken met de stuur- en werkgroep. Afhankelijk van de uitkomst van de
verkenning wordt hier door het Ministerie verder actie op ondernomen. De Rijksoverheid is
verantwoordelijk voor dit traject en voor het aanpassen van de wetgeving.
3.4 Private kwaliteitssystemen
Naast het verkennen van de juridische mogelijkheden door het Ministerie van LNV kunnen ook de
kwaliteitssystemen van de sectoren een rol spelen om stallen brandveiliger te maken. De meeste
veehouderijbedrijven (+/- 90%) zijn aangesloten bij de kwaliteitssystemen (bijvoorbeeld Holland
Varken, IKB Kip, IKB Ei en Vitaal Kalf). IKB staat voor Integraal Keten Beheer. Als zij niet zijn
aangesloten kunnen zij niet leveren aan de retail of industrie. Bedrijven die deelnemen aan de
kwaliteitssystemen worden ieder jaar door onafhankelijke controleurs bezocht. Indien bedrijven zich
niet aan de regels van het kwaliteitssystemen houden bestaat de kans dat zij uit het kwaliteitssysteem
worden gezet en hun producten niet meer kunnen afzetten via de reguliere kanalen. Binnen de
verschillende kwaliteitssystemen zijn de volgende acties reeds uitgevoerd:

11



De kalverhouderij, varkenshouderij en pluimveehouderij hebben (agro-)elektrakeuringen voor
bestaande stallen opgenomen in hun private kwaliteitssystemen. Het gaat om vijfjaarlijkse
keuringen. Afhankelijk van de sector moet er voor 1 januari 2019 (Holland Varken, Vitaal kalf)
of 1 januari 2020 (IKB Kip en IKB Ei) een eerste keuringsrapport liggen. De melkveehouderij
onderzoekt of dit ook voor hen een optie kan zijn. De melkveehouderij kent niet één of twee
kwaliteitssystemen. Iedere zuivelverwerker heeft een eigen kwaliteitssysteem.
 In het Beter Leven keurmerk van de Dierenbescherming is de (agro-)elektrakeuring ook als
eis opgenomen. Het gaat om pluimvee, varkens, vleesrunderen en vleeskalveren.
 Het Actieplan Brandveilige Veestallen 2018-2022 ziet erop toe dat dit geborgd is en blijft.
Naar aanleiding van het opstellen van het advies van de sectoren voor bestaande stallen (paragraaf
3.2) kunnen sectoren beslissen om meer onderdelen op te nemen in hun kwaliteitssystemen.
3.5 Het weren en bestrijden van knaagdieren
Knaagdieren worden vaak in verband gebracht met het ontstaan van een brand als gevolg van kabels
die zijn doorgeknaagd. Met name de toename van de zwarte rat baart de veehouderijsectoren zorgen.
Voor een betere brandveiligheid is de juiste wering en zo nodig bestrijding van knaagdieren belangrijk.
Alle deelnemende partijen onderschrijven dit en vinden borging van Integrated Pest Management
(IPM) van belang. In het regeerakkoord staat opgenomen dat het Rijk met de sector afspraken wil
maken over de knaagdierbestrijding. Preventieve maatregelen voor de bestrijding van knaagdieren
zijn in de meeste IKB’s en in het Beter Leven keurmerk als verplichting opgenomen. Bewustwording
en communicatie zijn belangrijke instrumenten voor een goede knaagdierenbestrijding.
 Door de veehouderijsectoren wordt actief ingezet op bewustwording en communicatie omtrent
knaagdierenbestrijding.
De veehouderijsectoren vinden dat bestrijding primair gericht moet zijn om ongedierte buiten de stal te
houden en dat veehouders dit zelf moeten kunnen blijven doen. Knaagdierenbestrijding buiten en
rondom de stal is niet meer mogelijk voor een veehouder zonder certificaat of zonder gebruik van een
gecertificeerd bestrijdingsbedrijf. Het certificaat voor veehouders komt moeizaam van de grond. Het
Actieplan Brandveilige Veestallen 2018–2022 kan helpen om dit onder de veehouders te stimuleren.
De veehouderijsectoren vinden het daarbij van belang dat het certificaat beter aan sluit bij de
praktiserende veehouder. Doordat het gebruik van gif steeds verder beperkt wordt, is de bestrijding
van ongedierte aan het veranderen.
 In de werkgroep zal knaagdierenbestrijding regelmatig terugkeren op de agenda. Indien er
concrete ideeën voor activiteiten of maatregelen zijn die helpen de brandveiligheid via
knaagdierenbestrijding te vergroten zullen deze besproken en gedeeld worden met veehouders.
3.6 Controles door de omgevingsdiensten
Omgevingsdiensten komen op agrarische bedrijven om te controleren of ze aan de regels van de
overheid voldoen. De gemeenten en de provincies zijn de opdrachtgevers van omgevingsdiensten. In
het kader van het Actieplan Stalbranden 2012-2016 is met de omgevingsdiensten in de regio’s waar
veel intensieve veehouderij voorkomt gesproken. Zij zijn gevraagd of ze bij de handhaving willen letten
op brandveiligheid. Het bleek toen in de praktijk niet mogelijk om brandveiligheid onderdeel uit te laten
maken van reguliere handhavingstrajecten van de omgevingsdiensten. Mede ook doordat er weinig
handvatten en voorwaarden zijn waaraan getoetst kan worden op het gebied van brandveiligheid.
 Het Ministerie van LNV gaat met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en eventueel
andere betrokken handhavers in gesprek om te bezien of en hoe brandveiligheid nadrukkelijker
meegenomen kan worden bij controles van veehouderijen.
Gemiddeld genomen komen omgevingsdiensten 1 keer in de 5 tot 10 jaar op een agrarisch bedrijf.
Brandveiligheid wordt op dit moment met name gecontroleerd bij de oplevering van een nieuwe stal.
Als aanvullende maatregelen voor brandveiligheid opgenomen worden in de private
kwaliteitssystemen worden bedrijven daar ieder jaar op gecontroleerd in de reguliere controle. De
controle zal met verankering in private ketenkwaliteitssystemen geïntensiveerd worden.
3.7 Ruimtelijke ordening (RO) nog te bouwen stallen
Meer ruimte tussen stallen (uitgaande van twee verschillende bouwcompartimenten) betekent dat een
brand niet snel over kan slaan op een stal die naastgelegen is. Veehouders die willen uitbreiden (om
diverse redenen) hebben te maken met scherpere RO-regels. Deze regels zorgen ervoor dat stallen
dicht bij elkaar worden gebouwd omdat men de beperkte ruimte zo veel mogelijk wil benutten.
12

In de meeste bestemmingsplannen wordt gewerkt met een maximale oppervlakte per bouwblok. Dit
bevordert juist het dicht bijeen of zelfs tegen elkaar zetten van stallen en vergroot zo de kans op het
overslaan van brand. Een alternatief RO-beleid, dat gebaseerd is op maximale bebouwde
oppervlakte, in plaats van een maximaal bouwblok vergroot de brandveiligheid.
Provincies hebben in hun omgevingsverordeningen vaak maximale oppervlakten aan bouwblokken
voor veehouderij opgenomen. Gemeenten zijn verplicht deze verordeningen te volgen. In het kader
van het Actieplan Brandveilige Veestallen 2018-2022 proberen de partijen afspraken te maken met
provincies over het hanteren van een maximaal bebouwd oppervlak in plaats van een maximaal
bouwblok. Hiervoor wordt een voorbeeldregeling ontworpen. De provinciale regio’s en de lokale
afdelingen van LTO kunnen helpen dit onder de aandacht te brengen van de provincie- en
gemeentebesturen.
 LTO gaat samen met het Ministerie van LNV in overleg met het Interprovinciaal overleg (IPO) en
VNG. Vervolgens wordt er contact gezocht met de diverse provincies. De uitkomsten worden
gerapporteerd aan de werkgroep. LTO informeert de lokale afdelingen over deze uitkomsten en
zal ze helpen dit onder de aandacht van de gemeentebesturen te brengen, met als doel meer
ruimte te krijgen op bestaande locaties.
3.8 Oplevercontrole nieuwe stal
Het komt voor dat een nieuwe stal niet precies volgens de vergunning gebouwd wordt. Soms levert
het extra risico’s op voor de brandveiligheid. Het is de taak van de gemeente om bij oplevering te
contoleren of een stal volgens de vergunning is gebouwd. Niet iedere gemeente gaat hier hetzelfde
mee om. Regelmatig blijven deze controles achterwege.
 Het Ministerie van LNV gaat met de VNG in overleg hoe oplevercontroles van nieuwbouw van
veestallen een hogere prioriteit kunnen krijgen.
De uitkomsten van deze acties worden gerapporteerd aan de werkgroep en stuurgroep.

13

4.

Brandveilige bedrijfsvoering

Bewustwording blijft een belangrijk middel om de brandveiligheid te bevorderen. Uit de evaluatie van
het Actieplan Stalbranden 2012-2016 blijkt dat veehouders regelmatig risicovolle werkzaamheden
uitvoeren, zoals lassen, slijpen en dakdekken. Die werkzaamheden kunnen leiden tot branden.
4.1 Bijeenkomsten veehouders en erfbetreders
In de uitvoering van het Actieplan Stalbranden 2012-2016 zijn er veel bijeenkomsten gehouden voor
veehouders en erfbetreders. Deze vinden nog steeds plaats. In dit Actieplan Brandveilige Veestallen
2018–2022 gaan de veehouderijsectoren samen met Brandweer Nederland en het Verbond van
Verzekeraars wederom bijeenkomsten voor veehouders organiseren om risico’s van brand in beeld te
brengen en aandacht te vragen voor brandveiligheid. Doelstelling is een breed scala aan
bijeenkomsten (dat wil zeggen: ook in combinatie met verschillende aanverwante onderwerpen en
aanhakend bij diverse bestaande bijeenkomsten). Concrete aanleiding is bijvoorbeeld de
terugkoppeling van de ervaringen opgedaan bij de elektrakeuringen in kader van de
kwaliteitssystemen. Stigas is in de agrarische sector een belangrijke partij als het gaat om veiligheid in
en om het erf. Bij bijeenkomsten over brandveiligheid wordt er nu al regelmatig mee samengewerkt. Er
wordt een overleg georganiseerd of de samenwerking een verdere impuls gegeven kan worden. Het is
een voorlichtings- en bewustwordingscampagne voor alle veehouderijsectoren. De partijen gaan de
komende jaren actief verder met de organisatie van dergelijke bijeenkomsten.
 Er vinden in 5 jaar tijd 75 bijeenkomsten plaats voor veehouders. Uitvoering door
veehouderijsectoren en de diverse partners.
 Er wordt een overleg georganiseerd met Stigas om samenwerking een verdere impuls te geven.
Een andere belangrijke doelgroep zijn de erfbetreders. Denk bij erfbetreders niet alleen aan
vertegenwoordigers van veevoerfirma’s en dierenartsen, maar ook medewerkers van banken en
accountants, of mensen die brandgevaarlijke werkzaamheden uitvoeren (zoals dakdekkers,
installateurs). Zij worden bijgepraat in diverse bijeenkomsten over bewustwording en actualiteit op het
gebied van stalbranden. Daarnaast wordt er contact opgenomen met de branchevereniging voor de
installateurs of er voldoende expertise is op het gebied van brandveiligheid van stallen en hoe dit
indien nodig bevorderd kan worden.
 Doel is jaarlijks één bijeenkomst voor erfbetreders te organiseren, uitvoering door
veehouderijsectoren. De komende jaren wordt bekeken of er nog andere mogelijkheden zijn om
erfbetreders aan het Actieplan Brandveilige Stallen 2018-2022 te binden (bijvoorbeeld
terugkoppeling ervaringen opgedaan bij elektrakeuringen).
 Er wordt contact opgenomen met de branchevereniging van installateurs.

4.2 Veiligheidsprotocollen
Werkzaamheden in en rondom de stal, zoals lassen, slijpen en dakdekken, staan nog steeds in de top
3 van oorzaken van stalbranden. Het beste is om dit soort werkzaamheden buiten de stal uit te voeren
of in de stal wanneer er geen dieren of mest (risico bij mest is verbranding van de vrijkomende gassen
bij werkzaamheden met open vuur) aanwezig zijn. Dit is in de praktijk niet altijd mogelijk.
Veiligheidsprotocollen die vanuit het Actieplan Brandveilige Veestallen 2018-2022 worden opgesteld
zullen aangeven waar en wanneer bepaalde activiteiten het beste uitgevoerd kunnen worden en welke
veiligheidsmaterialen en -maatregelen beschikbaar zijn. Doel is het creëren van bewustwording over
brandgevaarlijke werkzaamheden. Een goede samenwerking tussen partijen op lokaal niveau is een
belangrijk aandachtspunt. Hierbij hoort het bevorderen van de brandveiligheid bij technische
installaties of andere voorzieningen. Pluimveemest, die langer dan 6 weken wordt opgeslagen in
opslagloodsen en met een droge stof gehalte < 75 %, blijkt bijvoorbeeld gevoelig voor broei met als
mogelijk gevolg brand. Het tijdig signaleren van hoge temperaturen is belangrijk. Veehouders en
professionals die deze werkzaamheden uitvoeren in en rondom de stal zijn samen de doelgroep.
Binnen de werkgroep wordt besproken hoe deze veiligheidsprotocollen onder de aandacht te brengen
bij veehouders en betrokkenen. Mogelijk kunnen de partijen aansluiting vinden bij andere trainingen,
denk bijvoorbeeld aan de jaarlijkse BHV-training.
 Veehouderijsectoren stellen met Brandweer Nederland en het Verbond van Verzekeraars deze
veiligheidsprotocollen op. Vervolgens brengen ze deze onder de aandacht (o.a. door
bijeenkomsten) bij veehouders en erfbetreders.

14

4.3 Checklist brandveiligheid in de kwaliteitssystemen
Naast eisen aan stallen kunnen er ook checklists ontwikkeld worden voor het nalopen van
brandveiligheidsrisico’s in en om de stal. Een checklist brandveiligheid is mogelijk een hulpmiddel. Het
jaarlijks invullen van een checklist brandveiligheid zorgt ervoor dat een veehouder ieder jaar over
brandveiligheid op het bedrijf nadenkt. Het ketenkwaliteitssysteem controleert of de veehouder de
checklist invult.
 Veehouderijsectoren, Brandweer Nederland en Verbond van Verzekeraars stellen de checklist op.
De veehouderijsectoren bespreken dit met hun achterban. Ze spreken af of en in welke vorm dit
wordt vastgelegd in het ketenkwaliteitssysteem. Opstellen van een checklist gebeurt in 2018.
4.4. Communicatie in de agrarische pers
De afgelopen jaren zijn veel berichten in de vakbladen over brandveiligheid verschenen. Soms is de
pers actief vanuit het actieplan benaderd om een artikel te schrijven maar regelmatig namen ze ook
zelf het initiatief om een artikel over brandveiligheid te schrijven. Het ging van interviews met
veehouders die zelf door een brand getroffen werden tot aan praktische tips om de brandveiligheid te
vergroten. Al deze artikelen hebben er toe bijgedragen dat het bewustzijn van veehouders is vergroot.
Om het bewustzijn verder te vergoten is het continu onder de aandacht brengen van het onderwerp
noodzakelijk. De insteek daarbij is brandveiligheid maar ook bedrijfscontinuïteit. Er worden
verschillende artikelen in agrarische pers, websites van de aangesloten veehouderijorganisaties,
sociale media, etc. gepubliceerd.
De communicatie wordt de komende jaren gerichter ingezet op specifieke doelgroepen. Hiermee sluit
de boodschap beter aan bij de veehouder en zijn situatie. Daarnaast richt de communicatie zich op de
omgeving van de veehouder. Wie heeft er invloed op de brandveiligheid? De erfbetreder die vaak op
het bedrijf komt, of degene die werkzaamheden uitvoert aan machines, installaties en stal?
 Ook de komende jaren worden de agrarische media benaderd om artikelen te schrijven.
Daarnaast wordt er op verzoek van de pers mee gewerkt aan artikelen over brandveiligheid
4.5 Opleiding
De Universiteit Utrecht is bezig met het onderwerp stalbranden vanuit de dierenartsenopleiding. Dit
om toekomstige dierenartsen voor te bereiden op wat er op hen afkomt wanneer zij met een stalbrand
te maken krijgen. De KNMvD legt de koppeling met de Universiteit en werkt samen op het gebied van
communicatie en onderwijs. Voor de varkenshouderij worden er voor het mbo en hbo e-learning
modules ontwikkeld. Onderzocht wordt of brandveiligheid hier een plaats in kan hebben.
 De Universiteit van Utrecht ontwikkelt een onderwijsmodule stalbranden voor dierenartsen.
Mogelijkheden voor opname brandveiligheid in e-modules mbo en hbo worden onderzocht.
4.6 Sociaal beleid
Voor veehouders, familie en werknemers is de impact zeer groot. Van belang is dat verschillende
partijen hierin hun eigen rol pakken. Veehouderijsectoren bieden een luisterend oor en kunnen indien
gewenst contact met een (sociaal) adviseur tot stand brengen.
 Veehouderijsectoren nemen contact op met de veehouder die getroffen wordt door brand.

15

5.

Beheersbaarheid van stalbranden

Als er brand uitbreekt is het belangrijk deze zo snel mogelijk onder controle te hebben en de gevolgen
zo beperkt mogelijk te houden.
5.1 Onderzoek bovengrens aan grootte brandcompartimenten
Volgens het Bouwbesluit mogen brandcompartimenten maximaal 2500m2 groot zijn, tenzij er
gelijkwaardigheid van brandveiligheid aangetoond kan worden. Er zijn specifieke NEN normen
ontwikkeld voor grotere brandcompartimenten bij stallen. Dit zijn bijlage J bij NEN 6060 en bijlage I en
J bij NEN 6079. Dat betekent dat er een systematiek is ontwikkeld om gelijkwaardigheid van
brandveiligheid aan te tonen. Als bedrijven grotere compartimenten willen bouwen (> 2500 m 2)
worden er hogere brandveiligheidseisen gesteld.
Tot nu toe waren de eisen van de gemeenten bij grote brandcompartimenten niet altijd hetzelfde.
Veehouders vinden het belangrijk dat gemeenten op een zelfde manier omgaan met de regels voor
brandveiligheid. Het introduceren van deze normen moet ertoe leiden dat gemeenten eenduidiger
omgaan met grote brandcompartimenten (> 2500 m2). Het toepassen van de NEN norm zorgt er ook
voor dat er een bovengrens zit aan de grootte van een compartiment. De komende jaren zal blijken of
de nieuwe NEN norm ook in de praktijk voldoet.
 Het Actieplan Brandveilige Veestallen 2018-2022 stelt zich open voor signalen vanuit de praktijk of
de NEN norm voldoet. Dat gebeurt vanuit het perspectief van minder risico (vanuit de brandweer
en verzekeraars) en eenduidige toepassing (veehouders).
5.2 Detectie en automatische blussystemen
Als er eenmaal brand is, is het belangrijk deze snel te detecteren. Er komen steeds meer technische
mogelijkheden (sensortechnologie) om dit op een goede en snelle manier te doen. Aandachtspunt
blijft de storingsgevoeligheid en onderhoud van detectieapparatuur in de stallen. Detectie in de
technische ruimte (omdat hier vaak branden ontstaan) krijgt speciale aandacht. Een belangrijk aspect
is dat niet iedere stal een aparte, afgescheiden technische ruimte heeft.
 De veehouderijsectoren onderzoeken welke detectiemogelijkheden met welke voor- en nadelen er
zijn. Deze beoordelen ze op een aantal punten (bijv. praktische toepasbaarheid, kosten). De
resultaten worden meegenomen in het advies van de sectoren bij de maatregelen voor bestaande
stallen (paragraaf 3.2).
Afhankelijk van het onderzoek zal er overleg gevoerd worden met marktpartijen om te kijken of de
ontwikkeling extra gestimuleerd moet worden. Dit wordt besproken in de werkgroep.
Bij recente discussies over stalbranden in de media of in de Tweede Kamer komt regelmatig naar
voren dat er automatische blussystemen moeten worden toegepast in de veehouderij. Er is tot nu toe
nauwelijks gedegen onderzoek gedaan of dit bijdraagt aan een grotere brandveiligheid en/of het
kosteneffectief is. Dit zal in het kader van het Actieplan Brandveilige Veestallen 2018-2022 worden
onderzocht door uitvoering van een extern onderzoek. Hierin kunnen de nieuwste technieken worden
bekeken. Bovendien wordt gekeken of watervernevelaars (die in sommige stallen gebruikt worden om
vuil los te weken, alvorens een stal te reinigen en te ontsmetten) een rol zouden kunnen spelen bij
bestrijding van brand.
 Er volgt een extern onderzoek naar automatische blussystemen.
5.3 Informatiegegevens bij brand
Als er een calamiteit op een bedrijf is, is het belangrijk dat veiligheidsdiensten snel de benodigde
informatie over het bedrijf tot hun beschikking hebben. Een essentiële constatering is wel dat de
brandweer geen tijd heeft om alles grondig uit te zoeken maar zo snel als mogelijk aan de slag gaat
om de impact van de brand te beperken. Een zichtbare plek waar de belangrijkste telefoonnummers
(van veehouder, van dierenarts) vermeld worden helpt. Dat geldt zeker als de veehouder niet op
desbetreffende locatie woont.
Een andere mogelijkheid is een objectinformatiekaart. Daarmee kunnen veiligheidsdiensten direct en
precies zien hoe het bedrijf in elkaar zit. De kaart is een plattegrond van het bedrijf, met onder andere
aangeduid waar bluswatervoorzieningen, gasopslag en elektra aanwezig zijn. De
objectinformatiekaart is op een direct beschikbare plaats aanwezig. Dit in tegenstelling tot een
bouwtekening (waarop deze zaken ook vermeld staan). In de criteria van het Beter Leven keurmerk
van de Dierenbescherming is deze kaart al opgenomen.
16

 De sectoren varkenshouderij, pluimvee, kalveren en melkvee geven aan hoe ze kunnen
bevorderen dat belangrijke informatie over het veehouderijbedrijf bij een calamiteit beschikbaar is
voor de brandweer.
5.4 Bluswatervoorzieningen
Bij nieuwbouw van stallen worden er bij de bouwvergunning eisen gesteld aan de
bluswatervoorziening. Uit het evaluatierapport blijkt dat bluswatervoorzieningen bij bestaande stallen
niet altijd toereikend zijn. Zo verdwijnen er vanwege hygiëne-eisen van drinkwaterbedrijven
brandkranen die zijn aangesloten op de waterleiding in het buitengebied.
De brandweer beslist hoeveel water er nodig is. Dit gebeurt door te kijken naar de grootte en het
aantal brandcompartimenten in een bepaalde omgeving (voor de bescherming van omringende
brandcompartimenten). Indien er bij een brand door de brandweer wordt opgeschaald kan er water
geregeld worden voor de bestrijding van de brand. Inzet van waterwagens is hier een voorbeeld van.
Ook hier wordt gebruik gemaakt van het Cascademodel.
Het is niet altijd duidelijk of- en waar brandputten/ watervoorzieningen, zoals open water, zich
bevinden indien de brandweer de brand opschaalt. Vanuit het Actieplan Brandveilige Veestallen 2018
-2022 wordt gestimuleerd dat veehouders, brandweer en gemeente alle bluswatervoorzieningen
(putten, open water, bedrijfseigen voorzieningen) in beeld gaan brengen en waar nodig voorstellen
doen voor (aanvullende) voorzieningen.
 Gemeenten, Brandweer en lokale LTO-afdelingen worden gestimuleerd bluswatervoorzieningen in
beeld te brengen en zullen - daar waar nodig - voorstellen doen voor (aanvullende) voorzieningen.
Start voorlichting 2018, in 2019-2021 bewustwording situatie,
5.5 Innovaties
Bij het voorkomen en beperken van de gevolgen van branden vinden er veel innovaties plaats. Het
loopt uiteen van detectie, systemen voor het redden van de dieren, het voorkomen van overslag van
brand op een ander gebouw, tot het bouwen van een integrale duurzame stal waarbij brandveiligheid
de nodige aandacht krijgt. Deze innovaties en ideeën zijn belangrijk om uiteindelijk geschikte
praktijkmaatregelen te krijgen op te stellen.
De ene innovatie is kansrijker dan de andere. Veel innovators hebben behoefte aan een podium van
veehouders en erfbetreders om hun innovatie onder de aandacht te brengen. Als hier behoefte aan is,
wordt er ad hoc met initiatiefnemers van innovaties gesproken (voorbeeld StableSafe). Het is niet aan
het Actieplan Brandveilige Veestallen 2018-2022 om deze innovaties aan de man te brengen.
 Alle partners plegen inzet om praktijktips te geven over de haalbaarheid van de initiatieven en te
verwijzen naar partijen uit het netwerk die hun idee verder kunnen brengen. Ook wordt centraal
vastgelegd wie met deze innovators heeft gesproken en wat hiervan de uitkomst is.

17

6. Registratie en oorzaken van stalbranden
6.1 Oorzaken: registratie en inzicht
Goede registratie van het aantal stalbranden, het aantal omgekomen dieren en de oorzaak van de
brand is belangrijk. Van een relatief hoog percentage branden is de oorzaak onbekend. In het
Actieplan Stalbranden 2012-2016 zijn verschillende initiatieven voor meer gegevens in gang gezet,
denk aan verbeterde registratie en brandonderzoek bij een stalbrand en meer bewustwording bij de
verschillende veiligheidsregio’s.
Als er meer onderzoek naar de oorzaken van stalbranden gedaan wordt levert dit ook meer gegevens
op. Deze gegevens kunnen gebruikt worden om de oorzaken van stalbranden nog beter in kaart te
brengen en aan te pakken.
Uitbouw registratie
In het kader van het Actieplan Stalbranden 2012-2016 is Brandweer Nederland samen met het
Verbond van Verzekeraars gestart met de registratie van stalbranden. Dit zorgt ervoor dat alle
stalbranden en het aantal dierlijke slachtoffers worden geregistreerd. Deze cijfers worden opgenomen
in de jaarlijkse voortgangsrapportage van het Actieplan Brandveilige Veestallen 2018-2022.
De registratie kan verder verbeterd worden door bijvoorbeeld specifieker vast te leggen welke
diercategorieën het betreft (vooral bij pluimvee en rundvee zijn er diverse subcategorieën) en
oorzaken van de brand. Tot nu toe is de oorzaak van een substantieel deel van de branden onbekend
(55% in 2016). Voor een goed preventie is het van belang de oorzaak te achterhalen. Het is een
belangrijk aandachtspunt om gezamenlijk met de brandweer en de veehouderijsectoren te verkennen
welke punten kunnen bijdragen om de oorzaak te achterhalen.
 Veehouderijsectoren gaan in gesprek met Brandweer Nederland om oorzaken van stalbrand beter
te achterhalen.
Het is niet altijd mogelijk een onderzoek te doen naar de oorzaken. Redenen hiervoor kunnen zijn:
1. Er vindt (nog steeds) politieonderzoek plaats,
2. Er is asbest bij betrokken of er is een andere gevaarlijke situatie,
3. Het brandonderzoek loopt nog,
4. De betreffende brandweerregio laat (nog) geen onderzoek doen,
5. De oorzaak van de brand is niet meer te achterhalen door de hevigheid van de brand.
 Brandweer Nederland blijft zich de komende jaren actief inzetten om het aantal stalbranden met
oorzaak ‘onbekend’ te verminderen. Brandweer Nederland stimuleert de veiligheidsregio’s om
iedere stalbrand te onderzoeken. Ook wordt bekeken of specifieke informatie over het verspreiden
van brand vastgelegd kan worden.

6.2 Aanvullend onderzoek stalbranden
Als een stal helemaal is afgebrand is het vaak niet meer te achterhalen wat de brandoorzaak was.
Maar het komt ook regelmatig voor dat een brand op tijd wordt voorkomen of snel wordt geblust. Het is
interessant om bij deze ‘bijna branden’ en ‘snel gebluste branden’ te onderzoeken wat de oorzaken
waren en hoe deze zijn bestreden. Zo komt er meer kennis beschikbaar over de oorzaak van
stalbranden, zodat we kunnen werken aan oplossingsrichtingen.
 Veehouderijsectoren gaan een oproep doen aan veehouders die ervaring hebben met bijna brand
of snel gebluste brand om hier meer informatie over te verkrijgen. Hierbij wordt ook de kennis van
de brandweer en verzekeraars ingezet.

18

7.

Onderzoeksvragen

Het kan binnen het Actieplan Brandveilige Veestallen 2018-2022 nodig zijn om externe experts in te
schakelen, bijvoorbeeld omdat de kennis niet bij de deelnemers aan dit plan voorhanden is. Dit
kunnen zowel onderzoekers als adviseurs zijn.
Binnen het plan zijn de volgende onderzoeks-/ adviesonderwerpen geformuleerd:







Onderzoek naar wettelijke verplichtingen bij bestaande stallen,
Onderzoek naar automatische blussystemen,
Onderzoek naar detectieapparatuur in de technische ruimte,
Advies over brandgevaarlijke werkzaamheden, etc.,
Onderzoek naar nieuwe innovaties of productontwikkeling in de veehouderijsectoren,
Enquêtes/ nulmetingen/ bewustwordingsmetingen onder veehouders of aanverwante partijen,

In de 5 jaar dat dit plan loopt kunnen er nieuwe onderzoeksvragen geformuleerd worden. Per
onderzoek/ advies bespreekt de werkgroep wie uitvoerder, verantwoordelijke en financier zou kunnen
zijn en of het wenselijk is dat dit via het Actieplan Brandveilige Veestallen 2018-2022 verloopt. De
besluitvorming hierover ligt bij de stuurgroep.

19

8.

Vertaling naar de praktijk en communicatie

8.1 Vertaling naar de praktijk
De communicatie vanuit het Actieplan Bandveiligere Veestallen 2018-2022 berust op twee pijlers. De
eerste pijler is de veehouderij en zijn omgeving. Doel van die communicatie is om kennis te delen met
de veehouder en hem bewust te maken van brandveiligheid. In paragraaf 4.4 is dat verder uitgewerkt.
8.2 Communicatieplan
De tweede pijler richt zich op de maatschappij. In de maatschappij groeit de aandacht voor
stalbranden. Het communicatieplan richt zich (naast veehouders en hun directe omgeving) met name
op de ‘buitenwereld’.
Het onderwerp heeft veel politieke en maatschappelijke aandacht. Elke grote stalbrand levert veel
media-aandacht op. De verwachting is dat dit zo zal blijven. In het communicatieplan wordt, met
behoud van ieders eigen verantwoordelijkheid, een gezamenlijke strategie ontwikkeld hoe vanuit het
plan te reageren op deze incidenten om te laten zien welke acties zijn ondernomen om stallen
brandveiliger te maken. Verhalen van veehouders over wat ze gedaan hebben om de brandveiligheid
op hun bedrijf te verbeteren helpen hierbij. Het is daarbij belangrijk dat er meer ingezet wordt op de
‘leefwereld’ dan op de ‘systeemwereld’. Dus meer storytelling dan protocollen en instructies.
 Het communicatieplan wordt opgesteld door alle partners voor de hele duur van het Actieplan
Brandveilige Veestallen 2018-2022. Uitvoering van het communicatieplan gebeurt door alle
partijen. Het communicatieplan wordt in 2018 opgesteld.
8.3 Voortgangsrapportage en interne communicatie
Vanuit de voortgangsrapportage die de stuurgroep jaarlijks opstelt en deelt met de buitenwereld wordt
getoond welke acties uitgevoerd worden.
 Er wordt jaarlijks een voortgangsrapportage opgesteld.
Interne communicatie
Iedere partner zorgt ervoor dat zijn/ haar eigen organisatie wordt geïnformeerd over de activiteiten van
het Actieplan Brandveilige Veestallen 2018-2022.
 Elke partner zal de eigen organisatie informeren (en op de hoogte houden) over het Actieplan
Brandveilige Veestallen 2018-2022.

20

9. Praktische uitvoering Actieplan Brandveilige Veestallen
Activiteit

Trekker

2018 2019 2020 2021 2022

Overzicht mogelijkheden maatregelen bestaande stallen via private
kwaliteitssystemen (bouwkundig)

Vee sec

x

x

Maatregelen bestaande stallen (overige maatregelen)

Vee sec

x

x

Praktijknetwerken/ denktank (advies opstellen)
Maatregelen bestaande stallen (agro-)elektrakeuring (incl.Beter
Leven)
Bewustwording/communicatie en event. uitvoering activiteiten
knaagdierbestrijding in relatie tot brandveiligheid
Ontwerp voorbeeldregeling: maximaal bebouwd oppervlakte versus
m2 bouwblok

Vee sec
Vee sec

x

x

1. Brandveilige stallen

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x

x
Vee sec

x

Vee sec

2. Brandveilige bedrijfsvoering
Vee sec
Brandweer
Verzekeraars

x

x

x

x

x

Vee sec

x

x

x

x

x

Informatiebijeenkomsten erfbetreders (5 bijeenkomsten)

Vee sec +
Brandw + Verz

x

x

x

x

x

Overleg branchevereniging installateurs

Vee sec

x

x

x

x

x

Veiligheidsprotocollen veehouders

Vee sec +
Brandw + Verz

x

x

x

Checklist brandveiligheid + borgen kwaliteitssystemen

Vee sec +
Brandw + Verz

x

x

x

Artikelen stimuleren over brandveiligheid (opstellen draaiboek
getroffen veehouders)

Vee sec +
Brandw + Verz

x

x

Samenwerking Universiteit Utrecht samenwerking opleiding module
brandveiligheid

Vee sec

x

x

x

x

x

Vee sec

x

x

x

x

x

Informatiebijeenkomsten veehouders (75 bijeenkomsten)
Overleg Stigas mbt samenwerking

Sociaal beleid ten aanzien van veehouder
3. Beheersbaarheid
Advies n.a.v. onderzoek bovengrens grote bouwcompartimenten

Verz + Brandw

x

x

x

Advies detectiemogelijkheden en het gebruik ervan in de technische
ruimte

Vee sec

x

x

x

Advies n.a.v. onderzoek automatische blussystemen in de stal

Vee sec

x

x

x

Informatie bij calamiteit veehouderijen

Vee sec +
Brandw + Verz +
Brandw + LTOafdelingen

x

x

x

x

x

x

x

x

Advies/ in beeld brengen bluswatervoorzieningen op het erf van de
veehouder
Innovatie stimuleren door partijen met stalbrandoplossingen een
podium te geven
4. Registratie en oorzaken van stalbranden

ALLEN

x

x

x

x

x

Verdere uitbouw details registratie stalbranden

Verz + Brandw

x

x

x

x

x

Aanvullend onderzoek stalbranden (ook bij branden zonder dierlijke
slachtoffers)

Vee sec +
Brandw

x

x

x

x

x

21

5. Communicatie en vertaling naar de praktijk
Opstellen communicatieplan

LTO + Sect

x

Uitvoeren communicatieplan

ALLEN

x

x

x

x

x

Voorgangsrapportage + interne communicatie

ALLEN

x

x

x

x

x

 Acties Ministerie LNV (i.s.m. BZK):
Verkenning juridische mogelijkheden bouwbesluit en andere regelgeving voor bestaande stallen
Adviesgesprek VNG meer aandacht brandveiligheid omgevingsdiensten
Advies richting VNG om oplevercontrole nieuwe stallen te verbeteren

22

Bijlage 1.

Cascademodel

Figuur 1: Cascademodel

Om tot een goed plan van aanpak te komen kan gebruikt worden gemaakt van het Cascademodel.
Dit model is ontwikkeld voor woningen maar kan ook gebruikt worden voor veestallen. Hiermee kan
inzichtelijk worden met welke maatregelen effectief zijn om stalbranden te voorkomen of de impact
ervan te verkleinen. Het gaat om het terugbrengen van risico’s: kans * effect.
Beperkende factor is de beschikbaarheid van statistische gegevens. Sinds 2014 worden stalbranden
systematisch bijgehouden. Ze geven een goed beeld, maar vaak is de oorzaak ook onbekend.
Tevens zijn er weinig gegevens beschikbaar over waar brand op het laatste moment is voorkomen.
Het model zal vooral op basis van expert judgement doorlopen moeten worden
Een brand ontwikkelt zich in de opeenvolgende afbakeningen van het model. Voor veestallen zijn dat
over het algemeen voorwerp, ruimte, compartiment, buiten compartiment. Alleen bij legkippen,
verbrede activiteiten (bijvoorbeeld vergaderruimte boven de stal) en in sommige uitzonderingsgevallen
bij varkens is sprake van een verdieping. Bij deze ontwikkelingen kunnen cruciale gebeurtenissen
gedefinieerd worden. Hiermee kunnen statistische gegevens en afhankelijkheden inzichtelijk gemaakt
worden. Het ontstaan van brand kan via de foutenboom (figuur 2) inzichtelijk gemaakt worden.

Figuur 2 foutenboom Cascademodel

De verschillende sectoren kunnen voor hun sector het cascademodel doorlopen en in beeld brengen
welke maatregelen het meest effectief zijn om het aantal stalbranden te verminderen.

23