Datum
Utrecht, 21 juni 2016

ons kenmerk
16.01292

Onderwerp

contactpersoon, Ernst Radius, radius@mogroep.nl

Bijdrage LOSR/Sociaal Werk Nederland aan rondetafelgesprek herijking rechtsbijstand

Geachte heer Nava,
Namens de landelijke organisatie van sociaal raadslieden (LOSR aangesloten bij Sociaal Werk
Nederland) willen wij een aantal zaken bij u onder de aandacht brengen.
Om te beginnen zijn we blij dat we mogen deelnemen aan het rondetafelgesprek over het rapport
‘’Herijking rechtsbijstand - naar een duurzaam stelsel voor de gesubsidieerde rechtsbijstand’’.
Analyse
De commissie-Wolfsen heeft in haar rapport “Herijking rechtsbijstand - naar een duurzaam stelsel
voor de gesubsidieerde rechtsbijstand” in 2015 geconstateerd dat de toename van het gebruik van
gesubsidieerde rechtsbijstand voor een belangrijk deel wordt veroorzaakt door een strenger
handhavingsbeleid, door juridisering en door het complexer worden van de samenleving.
De LOSR/Sociaal Werk Nederland pleit voor het volgende:
1. Er is een transitie nodig binnen het juridisch domein. Het juridisch domein moet
verbinding maken met het sociale domein.
Problemen van mensen worden te vaak vertaald als een louter juridisch probleem dat om een
juridische oplossing vraagt. Sommige problemen zijn weliswaar puur juridisch, maar veel
andere hangen samen met (gebrek aan) kennis en kunde van cliënten; met hun houding en
gedrag, en met problemen op andere levensgebieden.
Bijvoorbeeld:
Voor een dagvaarding vanwege een huurachterstand kun je een advocaat in de arm nemen.
Het is immers een juridisch probleem, want de verhuurder vordert ontbinding van de
huurovereenkomst. Kijken naar het inkomsten-en-uitgavenplaatje is ligt echter meer voor
hand:

Zijn alle regelingen en voorzieningen wel aangevraagd?

Wordt er niet te veel beslag gelegd of wordt er niet te veel verrekend?

Is schuldhulpverlening een mogelijkheid?

Kan er een betalingsregeling worden getroffen?
Een te juridische, te smalle benadering werkt soms zelfs averechts. Met een beroep op ‘mijn
advocaat’ zet de hulpvrager soms niet de stappen die hij juist zou moeten zetten, zoals bij een
dreigende ontruiming de aanpassingen in het budgetplaatje.

Sociaal Werk Nederland is de brancheorganisatie voor sociaal werk

Wanneer vanwege onwetendheid en onkunde geen tijdige informatie is verstrekt aan de
Sociale Dienst en er wordt een boete opgelegd, kan het zinvol zijn om met een advocaat
bezwaar te maken tegen de hoogte van de boete. Maar het is tegelijkertijd belangrijk om na te
gaan hoe dit in het vervolg voorkomen kan worden.
Er zijn transities gaande in het sociale domein. Diverse budgetten zijn overgeheveld naar de
gemeenten. Er zijn wijkteams opgericht met als moto: Eén gezin, één plan! Maar waar is het
juridische domein? Dat zit in een koker. Het juridische domein moet echt een stevige
verbinding gaan maken met het sociale domein. We zijn optimistisch, maar mocht dat
onvoldoende lukken dan ziet de LOSR als tweede optie dat de budgetten voor eerstelijns
rechtsbijstand worden overgeheveld naar de gemeenten.
2. De LOSR pleit voor versterking én verbreding van de eerste lijn
Een verbreding van de eerste lijn is nodig om breder te kijken dan alleen naar de juridische
aspecten. We zijn verheugd dat het kabinet hierbij voor sociaal raadslieden een taak ziet
weggelegd. Samenwerking tussen juridisch loket en sociaal raadslieden kan de eerste lijn
zeker versterken en verbreden: zij vullen elkaar aan.
Het juridisch loket is bij uitstek de organisatie die – zoals boven beschreven – de problemen
vanuit een juridisch invalshoek bekijkt en beoordeelt. Bij veel vraagstukken is dat ook goed,
denk bijvoorbeeld aan ontslag of het niet verkrijgen van een verblijfsvergunning.
Sociaal raadslieden kunnen een belangrijke rol spelen voor mensen die een combinatie van
problemen hebben, vaak samenhangend met een gebrek aan vaardigheden om de juiste
dingen op het juiste moment te doen. Door de combinatie van een juridische en een agogische
achtergrond worden hulpvragen in een brede context geplaatst. Door de inbedding van sociaal
raadslieden in de lokale sociale hulpverlening kan er zo nodig snel geschakeld worden met
andere hulpverlening.
We zijn verheugd over het standpunt van het kabinet dat sociaal raadslieden op basis van
convenanten direct moet kunnen verwijzen naar de tweedelijnsrechtsbijstand (filterfunctie)
zodat onnodig van kastje naar de muur verwijzen wordt voorkomen. Sociaal raadslieden
hebben immers vaak dezelfde opleidingsachtergrond als de medewerker van het Juridisch
Loket. Bovendien zijn sociaal raadslieden gehouden aan een beroepscode van de LOSR en
kunnen zij zich laten registreren in her beroepsregister sociaal juridische
dienstverlening.
Met een convenant tussen de juridisch loketten en de bureaus sociaal raadslieden zijn we er
nog niet. Laat dat geen papieren tijger worden, maar ondersteun ook daadwerkelijk die
samenwerking en afstemming, door middel van deskundigheidbevordering,
samenwerkingsafspraken en goede voorbeelden. We moeten niet vergeten dat het sociale
domein gedecentraliseerd is en daardoor lokaal verschillend is georganiseerd. Een goede
verbinding maken tussen het juridische en sociale domein vraagt tijd en energie. Stel daar
voldoende budget voor beschikbaar.

3. De LOSR pleit voor een dekkend netwerk van sociaaljuridische dienstverlening
De juridisch loketten zijn over 25 vestigingen verdeeld en de organisaties van sociaal
raadslieden over zo’n 150 gemeenten. Sociaal raadslieden zijn dicht bij de burger
georganiseerd en maken, weliswaar verschillend georganiseerd, deel uit van het sociale

Sociaal Werk Nederland is de brancheorganisatie voor sociaal werk

domein.
De LOSR ziet wel dat er in het land op gebied van die sociaal-financieel en juridische
ondersteuning witte vlekken zijn en dat er bij bepaalde gemeenten sprake is van een magere
bezetting. Vooral in kleinere gemeenten ontbreekt vaak de ondersteuning op dit vlak voor
veelal kwetsbare burgers.
De LOSR pleit voor een dekkend netwerk van sociaaljuridische dienstverlening in voldoende
omvang, in nauwe samenwerking met de Juridische Loketten. Gemeenten moeten hun
verantwoordelijkheid nemen om voor hun burgers een goede sociaaljuridische advies- en
ondersteuningsfunctie te regelen. Daarom moeten bij dit traject ook gemeenten worden
betrokken zodat ook zij zich committeren aan deze samenwerking en afstemming van
sociaaljuridische ondersteuning.

4. De LOSR pleit voor een brede definitie van multi-problematiek
Het is goed dat het kabinet aandacht heeft voor multi-problematiek. Multi-problematiek vraagt
om een integrale aanpak.
In de juridische koker is men geneigd om ‘multi-problematiek’ te definiëren als ‘multiprocedeer-problematiek’. Wat ons betreft is dat een te beperkte definitie. Natuurlijk is het
aantal toevoegingen gefinancierde rechtsbijstand een indicatie dat er meer aan de hand is.
Maar dat kan ook het geval zijn bij één toevoeging: bijvoorbeeld een toevoeging vanwege de
dagvaarding voor een ontruiming.
Wij zouden voor een brede definitie willen pleiten, waarin het in de kern gaat om
verwevenheid van juridische en sociale problematiek. Als er sprake is van verwevenheid kijk
je eerst naar het totaalplaatje en zet je zo nodig tweedelijnsrechtsbijstand in.

5. De LOSR pleit voor de ontwikkeling van een checklist voor het vaststellen van ‘multiproblematiek’
Veel sociale wijkteams werken met de zelfredzaamheidsmatrix waarbij de verschillende
levensdomeinen langsgelopen worden om te beoordelen wat er nodig is. Maak een
vergelijkbaar instrument om ‘multi-problematiek’ vast te stellen, zodat de juridische blik
verbreed wordt.

6. De LOSR is tegen invoering van een eigen bijdrage voor het juridisch loket
Het kabinet stelt voor dat het juridisch loket een eigen bijdrage gaat vragen voor een
eenvoudig rechtskundig advies. De LOSR is hier om twee redenen tegen:
a. De invoering van een eigen bijdrage is een drempel voor het inschakelen van hulp. Een
drempel die je niet moet willen wanneer je bedenkt dat tijdig inzetten van hulp grotere
problemen voorkomt. Bijvoorbeeld: hoe moet je handelen bij een dreigend ontslag?
b. Bij de invoering van een eigen bijdrage voorziet de LOSR een enorme toeloop van cliënten
naar de sociaal raadlieden, omdat zij gratis advies en ondersteuning bieden en dit ook
blijven doen. In verschillende gemeenten is de capaciteit nu al niet voldoende.

7. De LOSR pleit voor een lage eigen bijdrage bij loonbeslag
Het kabinet wil dat er geen bijzondere bijstand meer mogelijk is voor de eigen bijdrage
rechtsbijstand. De LOSR vraagt aandacht voor mensen die weliswaar fiscaal een hoog
inkomen hebben, maar door loonbeslag feitelijk een laag inkomen hebben. Volgens de huidige

Sociaal Werk Nederland is de brancheorganisatie voor sociaal werk

jurisprudentie is bijzondere bijstand hiervoor een vangnet omdat voor de
draagkrachtberekening gekeken moet worden naar het inkomen waarover je beschikt of
redelijkerwijze kunt beschikken. Het is belangrijk dat deze mogelijkheid blijft bestaan. Of nog
beter dat ‘loonbeslag’, net als nu het geval is bij een schuldregeling of WSNP, aangemerkt
wordt als reden om de laagste eigen bijdrage te hanteren.
Met vriendelijke groet,
Jan Hamming (voorzitter LOSR), en André Moerman (voorzitter Signaleringscommissie LOSR)

Sociaal Werk Nederland is de brancheorganisatie voor sociaal werk