Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

35 544

Wijziging van de begrotingsstaat van het
gemeentefonds voor het jaar 2020 (Tweede
incidentele suppletoire begroting inzake
coronamaatregelen)

Nr. 2

MEMORIE VAN TOELICHTING
A ARTIKELGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET WETSVOORSTEL
Wetsartikelen 1 en 3
Wetsartikel 1
De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op
grond van artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 elk
afzonderlijk bij wet vastgesteld en derhalve ook gewijzigd. Het onderhavige wetsvoorstel strekt ertoe om voor het jaar 2020 wijzigingen aan te
brengen in de begrotingsstaat van het gemeentefonds.
De in de begrotingsstaten opgenomen begrotingsartikelen worden in
onderdeel B van deze memorie van toelichting toegelicht.
Normaliter wordt nieuw beleid in uitvoering genomen nadat de StatenGeneraal de begrotingswet heeft geautoriseerd. Aangezien uitvoering van
de spoedeisende maatregelen die in deze incidentele suppletoire
begroting zijn opgenomen in het belang van het Rijk zijn, niet kan wachten
tot formele autorisatie van beide Kamers der Staten-Generaal, zal het
kabinet de uitvoering van de maatregelen starten. Hiermee wordt
gehandeld conform lid 2 van artikel 2.27 van de Comptabiliteitswet 2016.
Wetsartikel 3
Ingevolge artikel 5, eerste lid, van de Financiële-verhoudingswet hebben
gemeenten gezamenlijk recht op het bedrag dat in de begroting als
verplichting voor het totaal van de algemene uitkering c.a. en de
aanvullende uitkeringen is opgenomen. Ingevolge artikel 5, tweede lid,
van de Financiële-verhoudingswet hebben de gemeenten gezamenlijk
recht op de bedragen die in de begroting als verplichting voor het totaal
van de integratie-uitkeringen en het totaal van de decentralisatieuitkeringen zijn opgenomen.

kst-35544-2
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 544, nr. 2

1

De in dit wetsartikel opgenomen bedragen zijn niet rechtstreeks uit de
begrotingsstaat af te leiden. De bedragen worden nader onderbouwd in
deze memorie van toelichting.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
K.H. Ollongren
De Staatssecretaris van Financiën,
J.A. Vijlbrief

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 544, nr. 2

2

B ARTIKELGEWIJZE TOELICHTING BIJ DE BEGROTINGSARTIKELEN
Artikel 1 Gemeentefonds
Tabel 1 Budgettaire gevolgen van beleid incidentele suppletoire begroting (ISB) (bedragen x € 1.000)
Stand
ontwerpbegroting
2020 incl.
NvW en
amendementen

Stand na
suppletoire
begrotingen1

Mutaties
2e ISB

Stand 2e
ISB

Mutatie
2021

Mutatie
2022

Mutatie
2023

Mutatie
2024

Verplichtingen

31.901.410

32.762.308

303.275

33.065.583

160.000

0

0

0

Uitgaven
Waarvan juridisch verplicht

31.901.410
100%

32.848.676

303.275

33.151.951
100%

160.000

0

0

0

1.261
1.261

2.005
2.005

0
0

2.005
2.005

0
0

0
0

0
0

0
0

Bijdragen aan medeoverheden
Algemene uitkering c.a. en de
aanvullende uitkeringen
Integratie-uitkeringen
Decentralisatie-uitkeringen

31.900.149

32.846.671

303.275

33.149.946

160.000

0

0

0

26.354.315
4.461.903
1.083.931

26.557.709
4.728.118
1.560.844

204.300
50.000
48.975

26.762.009
4.778.118
1.609.819

160.000
0
0

0
0
0

0
0
0

0
0
0

Ontvangsten

31.901.410

32.848.676

303.275

33.151.951

160.000

0

0

0

Opdrachten
Kosten Financiële-verhoudingswet

1

Eerste suppletoire begroting (Kamerstukken II 2019/20, 35450 B, nr. 1) en 1e ISB 2020 (Kamerstukken II 2019/20, 35480, nr. 1)

Toelichting algemeen
Het kabinet heeft een tweede pakket maatregelen getroffen om
gemeenten en provincies te compenseren voor de financiële gevolgen
van de coronacrisis. In tabel 2 zijn deze maatregelen opgenomen, voor
zover de financiering direct via het gemeentefonds verloopt. Onder de
tabel worden de verschillende maatregelen kort toegelicht. Een uitgebreide toelichting is opgenomen in de kamerbrief «Compensatiepakket
coronacrisis medeoverheden augustus 2020».
Tabel 2 Mutaties artikel 1 gemeentefonds (bedragen x € 1.000)
Uitgaven
2020

Uitgaven 2021

Vastgestelde begroting 2020
Mutaties 1e suppletoire begroting 2020
Mutaties 1e incidentele suppletoire begroting 2020
Stand na suppletoire begrotingen 2020

31.901.410
428.266
519.000
32.848.676

31.744.803
– 313.879
0
31.430.924

Mutaties 2e incidentele suppletoire begroting
1) Precariobelasting en markt- en evenementenleges
2) Lokale culturele voorzieningen
3) Buurt- en dorpshuizen
4) Toezicht en handhaving
5) Vrijwilligersorganisaties Jeugd
6) Verkiezingen
7) Sociale werkbedrijven
8) Incidenteel schrappen opschalingskorting
Stand 2e incidentele suppletoire begroting 2020

20.000
60.000
17.000
50.000
7.300
28.975
50.000
70.000
33.151.951

160.000
31.590.924

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 544, nr. 2

3

Toelichting mutaties
1) Inkomstenderving precariobelasting en markt- en evenementenleges
Door de corona-maatregelen waren er in de periode van 1 maart tot 1 juni
geen terrassen opgesteld en zijn er geen markten- en evenementen
geweest. Gemeenten zijn daardoor geconfronteerd met een terugval van
inkomsten uit terrasprecario en uit markt- en evenementenleges. Het
kabinet heeft besloten de gemeenten voor de periode van 1 maart 2020
tot en met 1 juni 2020 voor dit doel te compenseren voor een bedrag van
€ 20 mln. Dit bedrag wordt uitgekeerd in de vorm van een decentralisatieuitkering.
2) Lokale culturele voorzieningen
Eerder heeft het kabinet de gemeenten, voor de periode van medio maart
tot en met 1 juni 2020, € 60 mln. verstrekt voor de borging van de lokale
en regionale culturele infrastructuur. Deze organisaties missen onder
andere inkomsten uit kaartverkoop en horeca, terwijl de vaste lasten zoals
huisvesting en beveiliging doorlopen. Het kabinet stelt aan gemeenten
nogmaals € 60 mln. beschikbaar voor de periode van 1 juni tot en met
31 december 2020. Dit bedrag zal worden toegevoegd aan de algemene
uitkering.
3) Buurt- en dorpshuizen
Het kabinet stelt € 17 mln. voor 2020 beschikbaar om gemeenten te
compenseren voor de extra uitgaven voor de dorps- en buurthuizen. De
extra uitgaven bestaan onder andere uit het kwijtschelden van huur en het
compenseren van tegenvallende inkomsten uit bijvoorbeeld horeca en
zaalverhuur van buurt- en dorpshuizen. Dit bedrag zal worden toegevoegd
aan de algemene uitkering.
4) Toezicht en handhaving
Het kabinet stelt € 50 mln. voor 2020 beschikbaar om gemeenten te
compenseren voor de extra toezicht- en handhavingskosten als gevolg
van onder andere de extra inzet van boa’s en de extra verkeersmaatregelen. Ook dit bedrag zal worden toegevoegd aan de algemene uitkering.
5) Vrijwilligersorganisaties Jeugd
Het kabinet stelt € 7,3 miljoen beschikbaar om lokale vrijwilligersorganisaties, zoals de scouting en speeltuinen, te compenseren. Hiermee wordt
opvolging gegeven aan de motie van het lid Peters c.s. Dit bedrag zal
worden toegevoegd aan de algemene uitkering.
6) Verkiezingen
Het kabinet stelt € 29 mln. beschikbaar om gemeenten te compenseren
voor de extra kosten bij de herindelingsverkiezingen in november 2020 en
de Tweede Kamer-verkiezing in 2021 als gevolg van de coronamaatregelen. De extra kosten hangen onder meer samen met aanvullende
kosten voor de inrichting van stemlokalen, voor het mogelijk moeten
huren van alternatieve locaties die in de coronacrisis beter geschikt zijn
om als stemlokaal in te richten, voor toegankelijkheid van die locaties en
voor de aanvullende werkzaamheden die gemeenten moeten doen ter
voorbereiding van de verkiezingen. Dit bedrag wordt uitgekeerd in de
vorm van een decentralisatie-uitkering.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 544, nr. 2

4

7) Sociale werkbedrijven
Eerder heeft het kabinet de gemeenten, voor de periode van 1 maart tot
1 juni 2020, € 90 mln. verstrekt voor het opvangen van de exploitatietekorten van de Sociale Werkbedrijven. Het kabinet stelt voor ditzelfde doel
aanvullend € 50 mln. beschikbaar voor de periode van 1 juni tot en met
31 december 2020. Dit bedrag zal worden toegevoegd aan de integratieuitkering Participatie via een verhoging van de Rijksbijdrage Wsw.
8) Incidenteel schrappen opschalingskorting
Gezien de toegenomen financiële druk bij gemeenten door corona heeft
het kabinet besloten de oploop in de opschalingskorting voor gemeenten
in de jaren 2020 en 2021 incidenteel te schrappen. Dit leidt tot een
verhoging van de algemene uitkering van het gemeentefonds van € 70
mln. in 2020 en € 160 mln. in 2021.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 544, nr. 2

5