Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

29 911

Bestrijding georganiseerde criminaliteit

Nr. 90

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 24 januari 2014
De vaste commissie voor Veiligheid en Justitie heeft op 27 november 2013
overleg gevoerd met Minister Opstelten van Veiligheid en Justitie over:
− de brief van de Minister van Veiligheid en Justitie d.d. 9 oktober 2013 inzake mobiel banditisme, aanpak sinds 2012
(Kamerstuk 29 911, nr. 85).
Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de vaste commissie voor Veiligheid en Justitie,
Jadnanansing
De griffier van de vaste commissie voor Veiligheid en Justitie,
Hessing-Puts

kst-29911-90
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 911, nr. 90

1

Voorzitter: Jadnanansing
Griffier: Tielens-Tripels
Aanwezig zijn zeven leden der Kamer, te weten: Helder, Van Oosten,
Kooiman, Berndsen-Jansen, Oskam, Marcouch en Jadnanansing,
en Minister Opstelten van Veiligheid en Justitie, die vergezeld is van
enkele ambtenaren van zijn ministerie.
Aanvang 12.00 uur
De voorzitter: Goedemiddag. Hierbij open ik het algemeen overleg over
mobiel banditisme. Ik heet de mensen op de publieke tribune, de Minister,
zijn ambtenaren en mijn collega’s van harte welkom. De spreektijd
bedraagt vijf minuten en er mag twee keer geïnterrumpeerd worden.
Mevrouw Helder (PVV): Voorzitter. Dit algemeen overleg gaat voornamelijk over het rapport Mobiel Banditisme van de Universiteit Utrecht. De
Minister heeft in zijn brief aangegeven dat hij dat als ondersteuning van
zijn beleid ziet. In diezelfde brief wijst de Minister erop dat een van de
conclusies is dat er in Nederland aanzienlijke inspanningen worden
verricht om Oost- en Centraal-Europese rondtrekkende bendes aan te
pakken. Dat is goed en dat moet ook vooral zo doorgaan. De Minister
geeft echter ook aan dat niet blijkt dat er specifieke beweegredenen zijn
om naar Nederland te komen. Zo zou Nederland niet bovenaan de lijst van
populaire landen staan en is Nederland inwisselbaar met elk ander
Europees land waar veel te halen valt. Volgens de Minister is ook een
belangrijke conclusie van het onderzoek dat de detentieomstandigheden
in Nederland veelal niet als positief gezien worden. Met andere woorden,
de Nederlandse cel wordt niet als een hotelkamer beleefd. Men zou de
straffen in Nederland ook hoog vinden. Refererend aan het artikel in Vrij
Nederland van de hoofdonderzoeker, vraag ik de Minister hoe naïef hij is.
In het onderzoek staan passages van interviews met agenten uit landen
waarmee Nederland samenwerkt. De lage pakkans en de lage straffen
werken op deze criminelen als een magneet. De hoofdonderzoeker zelf
bevestigt dit. De Minister baseert zijn mening op vragen die gesteld zijn
aan gedetineerden in onze gevangenissen. Zij zijn het die zeggen dat zij de
straffen te hoog vinden en de detentieomstandigheden niet positief.
Graag een toelichting van de Minister op deze keuze en op de uitlating
van de hoofdonderzoeker, mevrouw Siegel in Vrij Nederland, dat een
eerdere brief van Opstelten «ontzettend naïef» was. Dat heeft zij met haar
onderzoek duidelijk willen maken. Het is volgens haar een enorm
probleem, dat nog gaat groeien.
De PVV heeft wel een oplossing voor het tegengaan van deze criminaliteit.
Het makkelijkste is natuurlijk de grenzen dicht, maar daar staan wij
vooralsnog alleen in. De straffen moeten zwaarder worden en moeten ook
zwaarder uitvallen als ze in groepsverband worden gepleegd. Ik ben
benieuwd naar de reactie van de Minister. Als hij dit idee niet wil
overnemen, overweeg ik een motie op dit punt. Een goede opsporing,
pakkans, straf en uitzetbeleid zorgen ervoor dat deze criminelen
Nederland niet meer lastig zullen vallen. Er zijn signalen vanuit
buurlanden en bronlanden dat Nederland zich moet voorbereiden op een
toename van het aantal gevallen van georganiseerde bedelarij, zakkenrollerij, etc. etc. Dit heeft ermee te maken dat de groepen zich genoodzaakt
zien naar Nederland uit te wijken als gevolg van de repressieve maatregelen die in andere West-Europese landen als Duitsland en Frankrijk
worden ingevoerd. Daar hebben die maatregelen een positief effect. Door
het waterbedeffect komen deze mensen volgens de onderzoekers zeer
waarschijnlijk naar Nederland. Wij moeten die repressieve maatregelen
overnemen. Ik hoor graag van de Minister of hij het hiermee eens is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 911, nr. 90

2

Nederland heeft de Wet wederzijdse erkenning en tenuitvoerlegging van
strafvonnissen, waardoor Nederlandse gedetineerden die elders zijn
veroordeeld, hier hun straf kunnen uitzitten. Blijkbaar hebben Roemenië
en Bulgarije het hieraan ten grondslag liggende kaderbesluit nog niet
geïmplementeerd. De Minister schrijft namelijk dat hij zijn Roemeense en
Bulgaarse collega’s in de JBZ-Raad heeft aangesproken op het belang van
het in het eigen land ondergaan van de straf. Heeft de Minister daar
misschien nog een termijn aan verbonden? Wanneer zullen deze landen
het kaderbesluit implementeren?
Ik heb ook een vraag over het European Criminal Records Information
System (ECRIS). In zijn brief schrijft de Minister: «De meeste Europese
lidstaten hebben ECRIS in de praktijk geïmplementeerd.» Welke landen
wel en welke landen niet? Is ECRIS door Roemenië en Bulgarije geïmplementeerd? Zo nee, zal de Minister zijn collega’s bij de volgende JBZ-Raad
daarop aanspreken?
De PVV zou graag zien dat de Minister alle aanbevelingen uit het rapport
overneemt. Zij is benieuwd of de Minister in ieder geval de aanbeveling
overneemt om meer autoriteit en kennis van zaken te tonen in contacten
met verdachten en daarmee te voorkomen dat Nederlandse politiemensen
genegeerd of uitgelachen worden. Wat gaat de Minister hieraan doen?
Wat gaat hij doen om de samenwerking van de politie met die in de
buurlanden te verbeteren? Volgens België en Duitsland is onze aanpak
niet efficiënt en doen wij niets met hun informatie. Graag een reactie van
de Minister. Deelt de Minister het standpunt van politiechef Heeres, die bij
de Nationale Politie verantwoordelijk is voor de bestrijding van High
Impact Crime en die in het rapport zegt dat hij ook signalen ontvangt dat
de Nederlandse politie te bureaucratisch is en dat hij het daarmee eens is?
Als de Minister het daarmee eens is, ben ik benieuwd wat hij hieraan gaat
veranderen. Kan de Minister toezeggen dat het zeer succesvolle project
Secure Lane wordt voortgezet?
De heer Marcouch (PvdA): Goed dat mevrouw Helder van de PVV pleit
voor kennis en expertise bij de politie om dit probleem effectief aan te
pakken. Begrijp ik het goed dat de PVV de Minister vraagt om bij de
samenstelling van teams te kijken naar diversiteit om ervoor te zorgen dat
de teams die kennis en expertise hebben?
Mevrouw Helder (PVV): Ik herken die vraag van collega Marcouch. Daar
heeft hij een motie over ingediend en daar hebben wij gisteren tegengestemd. Dit is dus een vraag naar de bekende weg. Als dit daarvoor nodig
zou zijn, zou het anders zijn, maar ik denk dat dat niet het geval is. Er zijn
heel andere dingen nodig om de samenwerking te verbeteren. Een
daarvan – dat staat ook in het rapport – is dat gewoon erkend wordt dat
wij hier te bureaucratisch werken. De agenten uit Oost-Europa zeggen het
ook: iedere keer moet er een toestemminkje hier en een toestemminkje
daar worden gevraagd; iedere keer wordt gezegd dat erop terug zal
worden gekomen terwijl dat dan niet gebeurt. Ik denk dat het meer daarin
gezocht moet worden.
De heer Marcouch (PvdA): Ik begrijp dat collega Helder er dus niet voor
kiest om in de robuuste teams die we aan het formeren zijn, de nodige
kennis te organiseren, maar dit laat afhangen van de informatie die wij
van over de grens krijgen. De PVV wil eigenlijk de grenzen sluiten en heeft
er dus weinig vertrouwen in dat er iets goeds komt uit die landen, maar
vertrouwt er tegelijkertijd wel op dat er de nodige informatie wordt
geleverd waardoor wij effectief kunnen zijn. Is het niet veel reëler en
eerlijker om te zeggen dat onze politie geholpen zou zijn als er in teams
politiemensen zouden zitten die Romatalen spreken, die culturen kennen,
die Bulgaren goed kennen? Dat is toch een manier om te voorkomen dat
wij uitgelachen worden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 911, nr. 90

3

Mevrouw Helder (PVV): Hier worden verbanden gelegd die ik niet zie en
die ik ook niet wil leggen. Ik zie niet in waarom Oost-Europese agenten in
onze Nederlandse teams geïncorporeerd zouden moeten worden.
Samenwerken kan ook ...
De heer Marcouch (PvdA): Sorry, dat zeg ik niet. Ik doel gewoon op onze
Nederlandse agenten. Bent u voor of tegen teams waarin de nodige
kennis en expertise aanwezig zijn?
Mevrouw Helder (PVV): Dan haal ik hieruit dat agenten op een talencursus Roemeens moeten gaan en dat zie ik niet zitten. Nee, de samenwerking moet goed verlopen. Dat kan via de digitale weg en via allerlei
andere mogelijkheden die wij hebben. De barrière die als eerste
opgeheven moet worden, is die van de bureaucratische rompslomp.
Mevrouw Berndsen-Jansen (D66): Ik ken mevrouw Helder als iemand die
vindt dat er altijd effectief opgetreden moet worden. Haar stellingname
dat de politie geen kennis hoeft te hebben van andere culturen, verbaast
mij dan ook. Diversiteit was een vies woord tijdens het eerste kabinetRutte, maar in Rutte II is het gelukkig weer bespreekbaar. Hoe denkt
mevrouw Helder dat de politie effectiever kan optreden? Het gaat toch niet
alleen om bureaucratisering, maar ook om kennis?
Mevrouw Helder (PVV): Ik ga over mijn eigen antwoorden. Het oplossen
van de bureaucratische rompslomp is voor mij punt één voor een
effectievere politie. Vergroting van kennis is prima, maar dat zie ik als punt
twee. Ik hoor graag of de Minister dat met mij eens is.
Mevrouw Berndsen-Jansen (D66): Ik concludeer dat we een klein beetje
zijn opgeschoven. Het is inmiddels punt twee.
De heer Van Oosten (VVD): Voorzitter. We hebben het vandaag over
mobiel banditisme. Wij hebben er een brief van de Minister over
gekregen, maar centraal staat het rapport van professor Siegel dat daar
als onderlegger voor fungeert. Beide documenten lezend, krijg ik het idee
dat de brief niet alle observaties uit het rapport ondervangt. Dat hoeft
natuurlijk ook niet, maar het viel mij wel op. Ik stel een aantal aanvullende
vragen om het beeld op onderdelen iets helderder te krijgen.
Ik sluit mij aan bij collega Helder dat in het rapport heel expliciet wordt
aangegeven dat er signalen zijn die erop wijzen dat criminaliteit veroorzaakt door rondtrekkende Oost- en Midden-Europese bandieten in
Nederland kan gaan toenemen en dat wij ons daarop moeten voorbereiden. Onze buurlanden nemen forse repressieve maatregelen en die
hebben het effect dat de criminelen naar Nederland uitwijken. Maar hoe
voorkomen we nu dat waterbedeffect? Hoe voorkomt de Minister dat die
mobiele bendes hun criminele gedrag vanuit bijvoorbeeld Duitsland naar
Nederland verleggen? Het interesseert me ook welke repressieve
maatregelen de Minister van onze buurlanden zou willen overnemen en
welke niet.
In het rapport is ook te lezen dat de mobiele bandieten contacten
onderhouden met migranten uit hetzelfde herkomstland. Die migranten
zouden dan een rol spelen in het faciliteren van criminele activiteiten zoals
heling, snelle doorverkoop et cetera. Herkent de Minister die lezing van
het rapport? Zo ja, hoe tackelen we dat dan? Hebben politie en OM
afdoende zicht op deze groep?
Interessant vond ik ook het hoofdstuk dat opent met het citaat: «Zonder
gestolen goederen zou Beverwijk allang failliet zijn gegaan». Ik weet niet
of het chic is zo’n citaat in een rapport op te nemen. We weten namelijk
niet precies van wie het afkomstig is, want het is een anonieme bron.
Maar als ik dat afzet tegen de opmerkingen in de brief van de Minister

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 911, nr. 90

4

vraag ik mij wel af of het verticale en horizontale toezicht waarover wordt
gesproken de veronderstelde criminaliteit in voldoende mate ondervangen. Moeten we dan toch niet intensiever handhaven?
Criminele winsten worden volgens het rapport geherinvesteerd in de
thuislanden in onroerend goed en dure sportwagens. Er werd zelfs
gesproken over een zwart marmeren grafzerk of iets dergelijks. In
Nederland kennen wij de pluk-ze-wet. Hoe zorgen we ervoor dat uit
Nederland gejatte goederen en de opbrengsten daarvan van de criminelen in het buitenland worden ontnomen? Ik meen dat mevrouw Helder
daar ook aan refereerde.
Wat betreft de samenwerking met de korpsen in Duitsland en België blijft
het bij mij een beetje knagen. De Minister verwijst in zijn brief naar een
thematische werkgroep rondtrekkende dadergroepen. Zouden we niet
intensiever en actiever moeten samenwerken, zeker gezien het feit dat die
signalen niet van de minsten komen? Wij moeten ons voorbereiden op
toenemende criminaliteit. In hoeverre functioneert ECRIS optimaal? Ik
sluit me wat dit betreft aan bij de vraag van collega Helder. Zijn de landen
waarover we het nu hebben daar ook bij aangesloten?
Mevrouw Kooiman (SP): Voorzitter. We hebben het vandaag over mobiel
banditisme. De titel geeft het probleem al aan. Het feit dat deze bendes
rondtrekken en een spoor van ellende achterlaten, maakt het soms heel
lastig om ze te grijpen. Gezien de ellende en schade die zij aanrichten,
moeten we alles in het werk stellen om deze bendes en boeven te pakken.
Hoe doen we dat? Welke afspraken heeft de Minister inmiddels gemaakt
met de bronlanden waar deze bendes vandaan komen en met andere
landen waar ze eveneens veel schade aanrichten? Gaat de Minister in
Brussel steun verzamelen om het eenvoudiger te maken om criminelen uit
een andere lidstaat verblijf te ontzeggen? We hebben daar bij de
begrotingsbehandeling ook al over gesproken en volgens mij is er
gisteren een motie over aangenomen. Toch gaat het nog steeds erg
moeizaam. Aangezien deze personen de Europese vrijheid van verkeer
van personen vooral misbruiken als vrij verkeer van boeven, moeten we
dat aanpakken.
Mijn volgende punt sluit hier mooi op aan. Mijn collega Sharon
Gesthuizen heeft vorig jaar nog bepleit dat criminelen uit EU-lidstaten
voortaan hun straf moeten uitzitten in hun eigen land en dat ze een
verbod moeten krijgen om in Nederland terug te keren: een terugkeerverbod of een gebiedsverbod. Dat voorstel lijkt mij heel logisch. Wat is de
reactie van de Minister en is hij bereid om dit voorstel over te nemen?
Tijdens het debat over woninginbraken van 12 juni jl. heb ik de Minister
nog gewezen op het probleem dat rondtrekkende bendes een doorn in het
oog van de winkeliers zijn. Het zijn meestal dezelfde boeven die woninginbraken plegen en winkels leegroven. Winkeliers hebben vaak camerabeelden die zij op een zilveren dienblaadje kunnen aanleveren aan de
politie en het OM. Het grootste probleem was dat politie en OM die
informatie niet verzamelen of het niet konden oppakken vanwege
tijdgebrek. De Minister gaf aan dat dit inderdaad misschien wel een
probleem is en dat hij dit signaal van de winkeliers serieus wilde nemen
en in overleg wilde gaan met Detailhandel Nederland. Hoewel in de brief
van de Minister daarover niet zo veel staat, weet ik wel dat er inmiddels
over gesproken is en dat er zo snel mogelijk wordt gestart met de
Gemeenschappelijke Informatie Organisatie (GIO). Deze organisatie
verzamelt informatie van het bedrijfsleven over daders en maakt die
toegankelijk voor politie en Openbaar Ministerie. Die informatie wordt
geanalyseerd en kan gebruikt worden door politie en OM voor de
opsporing en vervolging. Mogelijk kan de Minister daar iets meer over
vertellen. Ik heb begrepen dat het project één jaar draait en daarna
geëvalueerd wordt. Maar wat gaan we doen met deze evaluatie? Komt die
terug in de Kamer? Hoe wordt dat verder gefinancierd? Volgens mij krijgt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 911, nr. 90

5

het nu nog een zetje vanuit het ministerie, maar hoe wordt dat straks na
een jaar voortgezet? Kan de Minister garanderen dat politie en justitie
daadwerkelijk in voldoende mate die informatie gebruiken om op te
sporen? Je kunt het wel heel mooi verzamelen, maar het belangrijkste is
dat er voldoende capaciteit is om er daadwerkelijk iets mee te doen.
De Minister gaat in zijn brief niet in op het feit dat deze bendes van zware
criminelen grof geweld niet schuwen, maar ik maak me daar wel zorgen
over. Brink’s is een goed voorbeeld. Er werden explosieven en volautomatische geweren gebruikt. Is de politie daar voldoende op getraind? Kunnen
zij dat aan? Zijn daar misschien speciale trajecten voor? Het is niet
misselijk en ik maak mij daar zorgen over.
Mevrouw Berndsen-Jansen (D66): Voorzitter. Diefstal, roof en inbraken.
Rondtrekkende bendes bestaan al lange tijd en plegen overal in Europa
dezelfde delicten. Dat blijkt uit het onderzoek. In Nederland is het
bestrijden van mobiel banditisme in 2011 en 2012 tot prioriteit verheven.
Sinds ongeveer een halfjaar staat dit onderwerp hoger op de agenda van
politie en Openbaar Ministerie. Toch blijft het lastig om deze criminelen op
te pakken, tot frustratie van opsporingsambtenaren, maar vooral tot
frustratie van slachtoffers van woninginbraken, straatroven, winkel- en
autodiefstallen. Het gaat om een opsporingsproces dat niet gemakkelijk is.
Rondtrekkende bendes opereren snel, bewegen van de ene regio naar de
andere of verlaten zelfs snel ons land. Goede samenwerking tussen politie
en burgers, tussen regionale eenheden en tussen landen is noodzakelijk.
Helaas lukt dit niet altijd. Detailhandel Nederland geeft aan dat de
informatievoorziening en -uitwisseling tussen de regionale eenheden
onderling en tussen de regionale Openbaar Ministeries onderling niet of
onvoldoende werkt. Hoe gaat de Minister ervoor zorgen dat de
IT-problemen worden opgelost en de regionale werkwijzen worden
geharmoniseerd? Hoeveel politie- en OM-capaciteit is er beschikbaar om
daders van woninginbraken, straatroven, winkel- en autodiefstal op te
sporen? Gaan de extra inspanningen op dit gebeid gepaard met extra
opsporingscapaciteit en geld? Zo ja, met hoeveel?
Nederland heeft zich gecommitteerd aan een Europese aanpak van
rondtrekkende bendes, maar de internationale samenwerking loopt nog
stroef. D66 wil betere Europese samenwerking om grensoverschrijdende
criminaliteit tegen te gaan. De richtlijn persoonsgegevens voor politie en
justitie moet zo snel mogelijk worden aangenomen. Hiermee wordt het
vertrouwen tussen de lidstaten vergroot en wordt de uitwisseling van
gegevens makkelijker en komt die binnen de kaders van privacyrechten.
Hoe gaat de Minister zich inzetten om de internationale samenwerking te
bevorderen?
We zien nog geen remmend effect op woninginbraken. Integendeel, het
aantal woninginbraken neemt toe. De kans is groot dat misdrijven als
woninginbraken een stijgende lijn blijven vertonen. Volgens het Nationaal
dreigingsbeeld 2012 zijn er geen duidelijke aanwijzingen dat de woninginbraken de komende vier jaar in aantal en/of ernst zullen afnemen. Hoe kan
de Minister dan beloven dat het aantal woninginbraken in 2014 zal
afnemen? Waar is zijn belofte op gebaseerd? Of gaat het hier alleen om
een politieke wens van de Minister?
Hetzelfde geldt voor winkeldiefstal. Volgens het Nationaal dreigingsbeeld
2012 is het aantal winkeldiefstallen ten opzichte van 2007 toegenomen.
Ook voor de komende jaren wordt verwacht dat het aantal winkeldiefstallen eerder zal groeien dan afnemen. Behalve de financiële schade is er
ook sprake van toenemende agressie tegen winkelpersoneel als winkeldieven op heterdaad worden betrapt. Winkeliers doen nog te weinig
aangifte. Bij winkeliers heerst het gevoel dat er met de aangiftes en de
beschikbare informatie te weinig wordt gedaan. Mevrouw Kooiman had
het er ook al over. Hoe wordt ervoor gezorgd dat de informatie bij de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 911, nr. 90

6

Gemeenschappelijke Informatie Organisatie daadwerkelijk wordt gebruikt
om daders op te sporen?
De welvaartsverschillen tussen Oost- en West-Europa blijven naar
verwachting bestaan. Nederland blijft net als alle andere welvarende
Europese landen een aantrekkelijk land voor mobiele bendes. De
inspanningen om grensoverschrijdende criminaliteit tegen te gaan,
dienen niet alleen in Nederland plaats te vinden, maar ook in heel Europa.
Ik hoop dan ook dat de Minister zich inzet voor betere samenwerking en
voor voldoende aandacht voor de oorzaken van de problemen.
Beverwijk is al even genoemd. Als voormalig burgemeester van Beverwijk
ken ik de Beverwijkse Bazaar erg goed. In mijn tijd was er een helingregister. Dat was een middel om te voorkomen dat er inderdaad illegale of
geroofde goederen werden aangeboden. Ik zou de Minister willen vragen
of dit nog steeds het geval is en of dit een effectief middel is. Verder zou ik
de Minister willen vragen om te bekijken of er toch niet een landelijke
richtlijn moet komen om geprepareerde tassen strafbaar te stellen voordat
er daadwerkelijk een delict mee begaan is. Dat moet nu in de Algemene
Plaatselijke Verordening worden opgenomen en die kan binnen Nederland
heel divers zijn.
De heer Oskam (CDA): Voorzitter. Voordat ik in de Kamer kwam, was ik
coördinerend rechter-commissaris in Amsterdam en hadden wij iedere
vrijdag 50 tot 60 voorgeleidingen van mensen die in bewaring moesten
worden gesteld. Een groot deel daarvan waren Polen en Roemenen die
winkeldiefstallen pleegden, skimden of zakkenrolden. De Poolse en
Roemeense tolken hadden daar een dagtaak aan. Zij waren erg blij met
ons, want dan konden zij op vrijdag de hele dag vullen tegen een
behoorlijke declaratie.
Twee weken geleden was ik op een congres van Detailhandel Nederland.
Daar ging het ook over mobiel banditisme en daar spraken onder anderen
Frans Heeres en Dina Siegel. Daar bleek dat het bedrijfsleven miljoenen
investeert in preventie, bewaking, beveiliging en samenwerking met de
politie en de overheden, maar dat dit niet allemaal even goed van de
grond komt en dat de schade nog steeds enorm groot is. De schadebedragen variëren enorm, maar de bendes die straatrovend, zakkenrollend,
winkeldiefstallen plegend en skimmend door Europa trekken, zorgen in
Nederland voor ten minste 250 miljoen euro aan schade. Op het congres
in Utrecht werd vrijuit over «Romacriminaliteit» gesproken. Ik denk dat het
ook goed is om het zo te benoemen. Het wordt echt tijd dat we dit gaan
benoemen. Het is goed om je te verdiepen in de mensen die dit doen,
want het zijn mensen die te maken hebben met grote werkloosheid en
enorme armoede in landen waar enorme corruptie heerst. Vandaar dat de
samenwerking met die landen ook belangrijk is. Het is verklaarbaar dat zij
op zoek gaan naar het gouden geld. Toch zijn we zulke groepen mensen
aan het importeren naar West-Europa om daar strafbare feiten te plegen;
dat is lucratief. Ik heb die mensen ook zelf verhoord: ze geven dat gewoon
toe. In Oost-Europa dalen de criminaliteitscijfers op dit moment. Daar zou
ik graag een reactie op krijgen van de Minister. Dit klemt temeer omdat de
grenzen straks worden opengesteld voor Roemenen en Bulgaren.
Dan kom ik op de brief van 9 oktober over het rapport Mobiel Banditisme
van de Universiteit Utrecht. Dat is natuurlijk een opsomming van wat er
allemaal mogelijk is. Wij willen echter graag weten wat de concrete
resultaten zijn. Hoeveel personen zijn er al opgepakt en bestraft? Hoe
zwaar waren die straffen? Hoeveel ongewenstverklaringen zijn er
geweest? Wij willen niet in de rol van de rechter treden – we praten daar
vaker over met de Minister – maar ik zie nog steeds rechters die geen
geldboete opleggen, zoals gebruikelijk bij de eerste winkeldiefstal, omdat
mensen geen geld hebben, noch een vaste woon- of verblijfplaats. Het zijn
allemaal vage vonnissen die we niet kunnen uitvoeren. Hoe moeten we

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 911, nr. 90

7

daarmee omgaan? Kan het OM andere richtlijnen maken, juist voor
mobiel banditisme? We moeten er maatwerk van maken.
In de brief wordt niet expliciet ingegaan op de aanbevelingen uit het
rapport. De aanbevelingen gaan over informatie-uitwisseling, samenwerking tussen bestuurders, politie en winkeliers, preventie op straat,
wetenschappelijk onderzoek en een EU-aanpak. Graag zou ik zien dat de
Minister ook ingaat op de onderwerpen in de aanbevelingen die niet
expliciet in de brief aan de orde zijn gekomen. Ik wijs op de druk op de
landen van herkomst, controles op met die landen gemaakte afspraken en
eventuele sancties op het niet nakomen daarvan. Ik vind dat landen als
Roemenië, Polen en Bulgarije zich ook wel moeten realiseren wat ze op
ons afsturen.
Nederlandse winkeliers hebben veel last van de rondtrekkende bendes.
Over het actieplan criminaliteit tegen bedrijven zegt de Minister dat er in
het afgelopen halfjaar belangrijke resultaten zijn bereikt. Op het congres
van Detailhandel Nederland was men toch niet echt heel tevreden. Hij
heeft ook gewezen op het Keurmerk Veilig Ondernemen (KVO) en de
campagne «Uw kiezers, onze klanten». Wat leveren die concreet op? Zijn
er cijfers bekend over de veiligheidsmarge?
Intussen klagen winkeliers nog steeds en worden de door mobiele bendes
gestolen goederen te koop aangeboden. Ik dacht dat die naar het
buitenland gingen, maar kennelijk gaan ze naar Beverwijk. De VVD heeft
in haar verkiezingscampagne gezegd te willen doorpakken. Misschien is
dit een gebied waar alles mooi samenkomt en waar je je op justitieel
gebied kunt laten zien met de Nationale Politie en de Belastingdienst.
Maak een pilot en pak die lui keihard aan. Ik heb vroeger ook bij de politie
gezeten. Toen zeiden we altijd: de heler is net zo erg als de steler. Zonder
helers heeft het geen zin om te stelen, want als je je spullen niet kwijt
kunt, wat moet je er dan mee? De winst ligt nu bij de handelaren op de
zwarte markt en bij de dieven, maar misschien moet de winst naar justitie
en zouden ze eens met een soort pilot in Beverwijk moeten komen.
Collega Van Oosten sprak daar ook al over.
Winkelketens en transportbedrijven beschikken vaak over informatie over
mobiele bendes. De GIO is net genoemd door mevrouw Kooiman. Op het
congres van Detailhandel Nederland kwam echter ook aan de orde dat
sommige mensen de GIO niet eens kennen en niet weten wat daar
gebeurt. Wat levert het dan op? Wat zijn de concrete resultaten van de
GIO? Graag hoor ik de stand van zaken.
Op het congres werd ook aangegeven dat mobiele bendeleden hun
schouders ophalen over de straffen. Dat is net ook al aan de orde
gekomen. Tijdens de begrotingsbehandeling hebben we al gesproken
over de moeilijkheid om dit soort mensen ongewenst te verklaren. We
hebben ook gesproken over de Pool die in Almelo op de trein is gezet. Kan
de Minister een reactie geven op het idee om het mensen die alleen maar
naar Nederland komen met de bedoeling om rond te trekken en te stelen,
zo moeilijk mogelijk te maken? Wil hij aandacht besteden aan de
mogelijkheden van ongewenstverklaring?
De voorzitter: Mijnheer Oskam, u bent over uw vijf minuten heen.
De heer Oskam (CDA): Dan stop ik er mee.
De heer Marcouch (PvdA): Voorzitter. Ik dank de Minister voor de brief.
We hebben het over rondtrekkende bendes. De Minister spreekt in de brief
over mobiel banditisme. Dat is bijna een ideologie. Daar lijkt het
inderdaad op. We hebben het over bendes die ontzettend goed georganiseerd zijn en die een echte organisatiestructuur hebben. De criminelen
komen hier willens en wetens naartoe om te roven. Dan hebben we het
over woninginbraken. Soms worden hele woningen leeggehaald. We
hebben het over autodiefstal en zakkenrollerij, bijvoorbeeld in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 911, nr. 90

8

Amsterdam. Ook hebben we het over winkeldiefstallen. De winkelcriminaliteit is eigenlijk de grootste schadepost. In die zin is het terecht dat de
Minister hier een prioriteit van maakt. Ik zei al dat dit niet de eerste keer is
dat we erover spreken. Ik zou heel graag van de Minister willen horen hoe
die organisatiestructuur van de politie en het OM eruitziet. De Minister
zegt heel vaak dat hij erbovenop zit, maar als ik de brieven lees, dan zie ik
daar ook weer dingen in die een voornemen in zich hebben. Ik denk dan:
hadden we dat niet allang geregeld? Ik lees bijvoorbeeld dat de Nationale
Politie het beter gaat doen en dat de informatie-uitwisseling beter gaat
worden. Dat zijn dingen waarvan ik denk dat we ze allang hadden moeten
doen. Ik zou graag een beeld willen hebben, gewoon pragmatisch, van
hoe de politieoperatie eruit ziet.
Wat doet de Minister om deze criminaliteit tegen te houden? Wat ons
betreft moeten we er alles aan doen om te voorkomen dat deze mensen
de kans krijgen om überhaupt een winkel binnen te lopen en een hele
etalage mee te nemen in hun geprepareerde tassen, of een hele woning
leeg te roven, of de zakken van de mensen die aan het shoppen zijn, leeg
te halen.
Welke maatregelen neemt de Minister om dit tegen te houden? Zo nu en
dan zien we verkeerscontroles, soms in samenwerking met de
marechaussee. Dat lijkt mij echter iets incidenteels. Als ik dan lees wat de
opbrengsten zijn, feliciteer ik ons en de Minister met die resultaten.
Daarom denk ik: kan dat niet wat vaker? Wat heeft de Minister nodig om
dat meer en scherper te doen?
Niet zo lang geleden was ik in een gemeente in Flevoland waar criminele
rijkdom niet teruggebracht wordt naar het land van herkomst, maar in ons
land wordt geïnvesteerd. Politiemensen zeggen dat zij dat inderdaad zien.
Ze zien dure auto’s en dure villa’s. Ze weten dat dit met fout geld betaald
is, maar dat kunnen zij niet hardmaken. Ze hebben onvoldoende capaciteit
en soms ontberen ze de expertise. Als ze deze mensen willen afluisteren,
lopen ze tegen een taalprobleem aan. Hoe faciliteert de Minister de politie
en het OM om de nodige expertise en kennis in huis te hebben waardoor
de politie ook effectief kan zijn? De politiemensen hebben ook tegen mij
gezegd dat de loyaliteit binnen die groepen zo groot is dat het bijna niet
lukt om tolken te krijgen. Ik hoor dat collega Oskam op vrijdagen een volle
bak had, maar de betrouwbaarheid en het verkrijgen van die tolken is
ontzettend ingewikkeld. Dat lijkt me een groot knelpunt om boeven op te
kunnen sporen. Want om iemand te plukken – wat we graag willen – moet
je ze eerst te pakken krijgen. Dan kunnen die zware straffen ook toegepast
worden. Graag krijg ik een reactie van de Minister op dit probleem rond
kennis, expertise en informatiepositie. Kan de Minister aangeven of er
binnen de gemeenschappen die toch een eigen gesloten cultuur hebben,
de bereidheid is om met de politie samen te werken? Wordt er informatie
gedeeld? Wordt er samengewerkt? Zo nee, wat doet de Minister om dat te
doorbreken? Informatie is toch de sleutel. Volgens winkeliers ligt de
informatie – beelden, videobeelden, foto’s – bij hen klaar, maar doet de
politie er niets mee. Die klacht hebben we al eerder gehoord. Ook op deze
klacht van de ondernemers zou ik graag een reactie van de Minister
krijgen. Een groot deel van de boeven haalt namelijk bij de winkeliers de
etalages leeg.
Ik ben blij met de inzet van de Minister op heling: het digitale opkopersregister (DOR). Toch zie ik een gat tussen wat de Minister zegt over heling
en dat wat mevrouw Siegel in haar rapport constateert. De Minister zegt
namelijk dat heling effectief wordt aangepakt en dat er toezicht is op de
markten. Tegelijkertijd constateert de onderzoeker dat op de markten, niet
alleen in Beverwijk, maar ook in Rotterdam en dergelijke, van alles
verkocht wordt. In hoeverre is dat register dan geschikt voor schappen die
leeggehaald zijn bij Kruidvat? Dat is geen elektronica, die artikelen kun je
moeilijk registreren. Toch gaat het soms ook om vrachtwagens vol

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 911, nr. 90

9

shampoo. Hoe zorgen we ervoor dat onze markten geen afzetmarkt
worden voor dat soort gestolen goederen?
Ik wil nog kort iets zeggen over de ongewenstverklaring. Collega Kooiman
heeft net iets gezegd over een inreisverbod. Hebben de politie en het OM
zicht op de dadergroepen? Zijn dit veelplegers? Of zijn het steeds nieuwe
mensen? Wat doen we met die inreisverboden en ongewenstverklaringen? Wat mij betreft hoef je geen veelpleger te zijn om, zoals in Almelo,
op de trein gezet te worden. Bij de eerste constatering dat iemand lid is
van zo’n bende kan dat voldoende reden zijn om iemand ongewenst te
verklaren of een inreisverbod te geven. Kan dat op die manier of is
daarvoor nieuwe of aangepaste regelgeving nodig?
Mevrouw Helder (PVV): Ik heb goed geluisterd naar het betoog van mijn
collega. Hij zegt dat er wat moet gebeuren met die informatie. Dat heb ik
ook gezegd. In het rapport staat dat Oost-Europese agenten wel informatie leveren, net als Duitsland en België, maar dat wij er vanwege
bureaucratische rompslomp te weinig mee doen. De heer Marcouch
spreekt over «tegenhouden». Ik leg hem daarom een van de voorgestelde
oplossingen voor, namelijk om de grenzen dicht te doen. Wat is zijn
reactie daarop? Ook heb ik hem horen zeggen dat we het zo veel mogelijk
moeten tegengaan als dat niet lukt. In dat kader wil ik hem vragen, en dat
sluit mooi aan bij zijn afrondende woorden over de ongewenstverklaring,
of hij het met de PVV eens is dat de vreemdelingencirculaire moet worden
aangepast. Dan heb ik het specifiek over artikel 3.86. Daar staat dat het
rechtmatig verblijf ook op grond van veelvuldig gepleegde lichte strafbare
feiten kan worden beëindigd. Dat gebeurt in de praktijk echter te weinig.
Dat artikel behoeft aanpassing. Daar zou ik graag een reactie van de heer
Marcouch op krijgen.
De heer Marcouch (PvdA): De PvdA-fractie is gewoon voor het vrije
verkeer van personen in Europa. Dat is iets wat we moeten koesteren.
Criminelen en mensen die foute dingen komen doen, kun je beperkingen
opleggen. Het moet echter wel gaan om dergelijke personen. Wij zijn er
geen voorstander van om hele groepen als Bulgaren, Roemenen of Polen
over een kam te scheren. Het gaat hier echt om criminele groepen die
losstaan van al die andere Bulgaarse, Roemeense en Romagezinnen die
het gewoon goed doen. Zo zitten wij erin. Wij zijn voorstander van
toepassing van die regel uit de circulaire. Die wordt ook al toegepast, we
kennen de glijdende schaal. Daar hoeft wat mij betreft niets aan gewijzigd
te worden. Ik vind wel dat we daarmee aan het werk moeten. Daarom heb
ik de Minister ook naar het tegenhouden gevraagd. Ik ben daar wel
benieuwd naar. Om dat heel goed en effectief te doen, is het ook van
belang dat we weten hoe de dadergroep eruitziet. Maar we willen ons dus
focussen op de criminelen en de daders en niet generaliseren.
Mevrouw Helder (PVV): Dank voor deze uitgebreide toelichting. De heer
Marcouch spreekt over het tegenhouden van criminele groepen. Ja, daar
zijn wij ook voorstander van. Het is echter de vraag hoe je dat moet doen.
Er wordt altijd gezegd dat het dichtgooien van de grenzen ons terugbrengt
naar de middeleeuwen, maar vrij verkeer is ook mogelijk als je in de
Europese vrijhandelsassociatie zit; daar hoef je niet voor in de Europese
Unie te zitten. Ik hoor graag van collega Marcouch hoe hij die criminele
groepen denkt tegen te houden. Wat betreft de vreemdelingencirculaire
heeft hij wel een punt. Uit jurisprudentie blijkt echter dat er te weinig
gebruik van wordt gemaakt. Dat punt van kritiek houd ik dus overeind.
Wellicht dat de PvdA daar in de toekomst anders over gaat denken. Dan
dienen we daar een motie over in.
De heer Marcouch (PvdA): Ik ben zelf politieman geweest en daarom zei
ik dat de informatiepositie echt de sleutel is. Naarmate de politie meer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 911, nr. 90

10

geïnformeerd is en de nodige middelen en capaciteit heeft, is zij beter in
staat om heel precies te zijn. Daarom vind ik het ook zo jammer dat
mevrouw Helder de politie niet wil toerusten met die extra kennis en
expertise die nodig is ten aanzien van deze specifieke groepen, maar dat
zij het zoekt in heel rigoureuze maatregelen als de grenzen sluiten. Dat is
gewoon niet werkbaar. Als je dit een reëel probleem vindt, kom dan
alsjeblieft met werkbare oplossingen.
Toen ik voorzitter was in Slotervaart is het met de vreemdelingencirculaire
gelukt om een jongen die zowat hier geboren was, maar een verblijfsvergunning en een buitenlands paspoort had, het land uit te zetten omdat hij
stelselmatig en jarenlang criminele activiteiten ontplooide. Het kan dus
wel. Daar hoeft helemaal geen wet voor aangepast te worden. Wat wel
nodig is, is kennis en expertise. Het zou fijn zijn als mevrouw Helder
vanuit de PVV de politie ook op die manier ondersteunt en faciliteert.
Mevrouw Kooiman (SP): Ik ben erg blij om te horen dat de heer
Marcouch niet voor het vrije verkeer van boeven is. Hij heeft gesproken
over de ongewenstverklaring. Dat is inderdaad een middel en daar
hebben we ook over gesproken bij de begrotingsbehandeling. Daar is ook
een voorstel over aangenomen. Het klopt echter dat het nog te weinig
wordt opgelegd, zoals mevrouw Helder zegt. Daarom heeft mijn collega
Gesthuizen voorgesteld om bijvoorbeeld een terugkeerverbod op te
leggen als extra maatregel bij een straf. Dan regelen we dat in ieder geval
goed. Hoe staat de heer Marcouch daartegenover?
De heer Marcouch (PvdA): Ik begrijp dat de rechter heel vaak een stevig
dossier eist. Dat is ook de insteek van mijn vraag aan de Minister. Laat nu
eens zien hoe vaak het gebeurt en of de regelgeving daartoe voldoende is.
We hebben het over georganiseerde bendes, niet over iemand die in zijn
eentje iets doet. Deze mensen werken als organisatie en doen dit willens
en wetens. Volgens mij is het gerechtvaardigd om daarbij een andere
benadering te hanteren dan bij een reguliere dief. Ik zou met de
ongewenstverklaring en het inreisverbod graag veel effectiever willen zijn.
Ik weet dat dit vanuit zorgvuldigheidsoogpunt ingewikkeld is. Als de
Minister zegt dat de wetgeving dat niet toestaat of dat de regelgeving niet
toereikend is, dan zie ik dat als een knelpunt dat we met elkaar moeten
oplossen.
Mevrouw Kooiman (SP): Ik hoor de heer Marcouch spreken over de
ongewenstverklaring en het terugkeerverbod. Dat vind ik heel goed. Dat
zijn inderdaad twee verschillende zaken. Daarom heb ik ze ook apart
benoemd in mijn betoog en ben ik blij dat de heer Marcouch ze ook apart
benoemt. Als iets juridisch niet mogelijk is, moeten we daar een oplossing
voor vinden.
Het overleg wordt geschorst van 12.47 uur tot 13.02 uur.
De voorzitter: Wij zijn toe aan de termijn van de Minister. Ik stel voor dat
elke woordvoerder maximaal twee keer interrumpeert.
Minister Opstelten: Voorzitter. Dank aan de geachte afgevaardigden.
Eigenlijk is dit een nieuw fenomeen dat we met elkaar hard en duidelijk
proberen te bestrijden. Het is niet nieuw, maar ik ben blij dat ik mobiel
banditisme nu met de Kamer voor het eerst kan bespreken. Daar is het
onderwerp belangrijk genoeg voor. Mobiel banditisme is een combinatie
van ondermijnende of georganiseerde vermogenscriminaliteit en High
Impact Crimes. Dit is per definitie grensoverschrijdend. Alle
West-Europese landen kampen ermee. Het gaat om een opkomend
Europees fenomeen. We kunnen het dus nadrukkelijk niet in ons eentje
aanpakken. Europese samenwerking is van essentieel belang. We hebben

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 911, nr. 90

11

goede, intensieve contacten met onze buurlanden. Dat zijn dan natuurlijk
de Ministers van Justitie en Binnenlandse Zaken van onze buurlanden:
Nedersaksen en Noordrijn-Westfalen, de Belgen en de Fransen; mes chers
collègues français. Dat is heel essentieel. Ook werken de operationele
organisaties samen. Daar hebben we de laatste jaren heel essentiële
stappen in gezet.
In 2011 en 2012 stuurde ik al brieven over dit fenomeen waarin ik
belangrijke stappen voor de aanpak aankondigde. In mijn brief uit 2012
heb ik een scherpere, repressieve aanpak ter ontmoediging van mobiele
bendes aangekondigd. Die is er ook gekomen. Ondanks de brief hecht ik
eraan toch een aantal zaken nog te benoemen – verschillende woordvoerders hebben daar ook naar gevraagd – en voorbeelden te geven,
alvorens ik specifiek inga op de vragen.
De komst van de Nationale Politie maakt natuurlijk verschil. Nu is er een
landelijke informatiehuishouding en -uitwisseling mogelijk. Dat was
vroeger anders met 25 verschillende organisaties. Het buitenland had ook
kritiek op ons en op het feit dat we geen nationale politie hadden. Men
vond ons moeilijk aanspreekbaar: bij wie moeten we zijn? Die vraag was
begrijpelijk. Nu wordt dat goed opgebouwd. De Nationale Politie houdt nu
wekelijks acties tegen mobiel banditisme en er is maandelijks een grote
actie. We geven natuurlijk niet al onze geheimen prijs, maar de bestrijding
van mobiel banditisme is zeer intensief. Het blijft niet bij zomaar een actie,
want er zit structuur in.
Het project tegen autokraak heeft resultaat. Landelijk is er een daling van
24% ten opzichte van 2011. Dat is dus meer dan de 20% die ik beloofde
voor 2014. We gaan de targets voor 2014 daarom ook opschroeven. Ik zal
nog enkele voorbeelden geven. Er is een Litouwse dadergroep opgepakt
voor auto-inbraken in juni 2013, met arrestanten, maar ik ga niet alle
details geven. Er is een Mongoolse dadergroep opgepakt voor cosmeticadiefstal op grote schaal. Later is ook de opdrachtgever in Utrecht
aangehouden. Op de Amsterdam Gay Pride zijn 46 zakkenrollers aangehouden waarvan 43 afkomstig waren uit Roemenië. Dat is met de
Roemeense collega’s in precisie gedeeld waarop er per ommegaande een
aanbod kwam om Roemeense agenten te leveren. Zo gaat het dus. De
Roemenen en Bulgaren zijn op dat punt buitengewoon scherp en zeer
bereid om mee te werken. Ik zei al dat er steeds meer personen uit
Oost-Europa worden aangehouden omdat zij verdacht worden van
vermogensdelicten. In 2012 waren dat er 5.000 waarvan een groot deel lid
was van een mobiele bende. Op 14 november hebben we een actie
gedaan met Duitsland langs de oostgrens. Ook was er een grote
vierdaagse controle in de omgeving van Roosendaal en Bergen op Zoom
van 12 tot en met 15 november. Bij deze controles is heel specifiek
geselecteerd en gecontroleerd op mobiele bendes. Dat is een van de
structurele acties die worden uitgevoerd. Voertuigen worden uitvoerig
doorzocht op voorwerpen die mogelijk gebruikt worden bij woninginbraken. Er wordt bekeken of er buit wordt vervoerd. Alle inzittenden van
de auto’s werden uitvoerig bevraagd op hun reis en hun reden daarvoor.
Het gaat om de opbrengst van dit soort acties: aangehouden verdachten
en aangetroffen goederen. Het kernpunt is informatie die later weer van
pas kan komen bij opsporingsonderzoek. Personen die strafbare dingen
van plan zijn, weten zich gezien door de politie. Een aantal van de
aangehouden verdachten heeft zeker een link met mobiel banditisme.
Dan kom ik op de resultaten van het Europese samenwerkingsproject
property crime committed by Mobile Organised Crime Groups. In 2013
zijn er meer dan 50 gezamenlijke opsporingsonderzoeken gestart naar
mobiele criminele groepen met ondersteuning van Europol. Op twaalf
gezamenlijk actiedagen zijn 200 verdachten gearresteerd, inclusief
faciliteerders. In de afgelopen jaren zijn steeds meer personen uit
Oost-Europa aangehouden die verdacht worden van vermogensdelicten
en die niet in Nederland woonachtig zijn. In 2014 start als aanvulling op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 911, nr. 90

12

ons eigen project tegen woninginbraken een Europees project tegen
woninginbraken. De repressieve actie is van essentieel belang om
Nederland zo onaantrekkelijk mogelijk te maken voor mobiele bendes.
Preventieve maatregelen zijn nodig om ervoor te zorgen dat bendes die
hier komen zo min mogelijk succes zullen hebben. De samenwerking met
het bedrijfsleven is goed en scherp. Daardoor is er sprake van vergrote
waakzaamheid en weerbaarheid. Sinds 2010 delen grote winkelketens
concrete informatie over bendes en hun activiteiten met de politie. Dit
krijgt vanaf december vorm in de Gemeenschappelijke Informatie
Organisatie (GIO). Een aantal leden was daar al over geïnformeerd; dat
gaat snel in zo’n overleg. Bedrijven kunnen dan niet alleen de politie
informeren, maar ook elkaar alerteren. Behalve de winkelketens zullen ook
de transportbedrijven hierbij aansluiten, zo is in het overleg met mij
afgesproken. Ik constateer dus een algemene lijn: OM, politie en alle
andere betrokken diensten, maar ook gemeenten en bedrijven hebben
veel in gang gezet om dit probleem aan te pakken. Dat gebeurt als één
overheid in een publiek-private organisatie met het bedrijfsleven. Dat is
heel goed te merken in de gesprekken die wij voeren. De brief die ik de
Kamer vorige maand stuurde, laat goed zien wat er allemaal gedaan
wordt. Hiermee worden flinke barrières opgeworpen tegen mobiel
banditisme. In de tussentijd zitten wij niet stil. Er is overleg gevoerd met
Detailhandel Nederland en de marechaussee. Op korte termijn zal nog
overleg volgen met de Duitse, de Belgische, de Franse en de Roemeense
collega’s.
In het rapport van professor Siegel staan negen aanbevelingen. Het
rapport is hier en daar positief en hier en daar kritisch. Wij zien het als een
steun in de rug, ook wat de kritische punten betreft. Wij hebben gewerkt
aan die betere informatie-uitwisseling. Er is inmiddels een stuurgroep
opgericht. Het kan niet sterker georganiseerd zijn: politie, OM, bedrijfsleven, verzekeraars, wetenschappers en bewindslieden. Je moet er ook
weer niet in overdrijven, want dan wordt de club te groot. Anders komt
heel Nederland in een stuurgroep terecht. Er moet natuurlijk ook gestuurd
worden. Volgens het rapport moeten er bestuurders bij worden betrokken
die de alertheid op lokaal niveau moeten vergroten. Ja, dat is goed. De
politie zou meer kennis moeten verwerven en getraind moeten worden in
de aanpak van mobiele bendes. De politie is bezig met het stroomlijnen en
borgen binnen de eigen organisatie van de internationale informatieuitwisseling bij aangehouden verdachten. Dit is gericht op het identificeren van mobiele veelplegers en het verbeteren van de dossieropbouw
ten behoeve van een adequate afdoening door het OM, de rechterlijke
macht en de IND. Het doel is om de hele week 24 uur per dag te kunnen
beschikken over relevante internationale politie-informatie. Daarnaast
wordt in het ZSM-traject een doelgroepenaanpak voor mobiele bendes
voorgesteld. In de periode van inverzekeringstelling wordt doorgerechercheerd naar achterliggende samenwerkingsverbanden. Ook wordt
snelrecht toegepast. Met de KMar zijn afspraken gemaakt over het
uitvoeren van controles in de grensregio’s.
Voor de winkeliers is preventie van groot belang. Daarin is de integrale
aanpak in de GIO heel belangrijk. Daarin zit een koppeling aan de
alertering van de aangesloten bedrijven. Die alertering over gesignaleerde
mobiele bendes ontvangen zij drie keer per week. De onderzoekers
adviseren ook verscherpte controles op de zwarte markten, de Beverwijken in onze samenleving. Overigens wordt ook weleens gezegd dat
Beverwijk helemaal geen zwarte markt is. Ik zeg dit maar even voor de
zekerheid en ook omdat ik het ermee eens ben. De integrale aanpak van
mobiele bendes wordt opgezet in de doorontwikkeling en landelijke
invoering van het digitale opkopersregister (DOR) en de aansluiting van
dit register op www.stopheling.nl. Bij de politie is hiervoor een landelijk
projectleider aangesteld. Het DOR is in 2012 in Apeldoorn beproefd en
heeft daar in een halfjaar geleid tot de aanhouding van 44 verdachten en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 911, nr. 90

13

de oplossing van 68 zaken voor delicten als inbraak, straatroof en diefstal.
In het kader van de landelijke invoering zijn inmiddels 30 gemeenten
aangesloten op het DOR. Dat zijn er natuurlijk nog te weinig.
Een andere aanbeveling van de professor was het vergroten van de
awareness bij burgers met landelijke campagnes. Wij moeten bekijken of
wij het zo gaan organiseren. Het moet in ieder geval voorkomen worden
dat specifieke bevolkingsgroepen als de Roma ... Wij moeten ervoor
zorgen dat dit programma goed kan doorgaan.
Er is gepleit voor vervolgonderzoek naar samenwerking met de Middenen Oost-Europese landen. In de programmering van het WODC is dat al
opgenomen. Het was on hold gezet, maar wij zullen het uit de ijskast of de
mottenballenkist halen.
De EU dient van de onderzoekers een centrale rol te spelen. Mobiel
banditisme is aangemerkt als een van de prioriteiten op EU-niveau.
Tot zover de negen aanbevelingen. Wij kunnen ons daarin echt vinden.
Het is een steun in de rug. Wij danken de professor voor het rapport. Wij
nemen dit buitengewoon scherp en serieus. Niet alleen ik neem het
serieus, maar ook alle organisaties waar ik verantwoordelijk voor ben,
alsmede het bedrijfsleven in zijn verschillende organisaties.
De heer Oskam (CDA): Ik vraag nog even door over Beverwijk. Ik weet
nog goed dat wij met de Minister hebben gedebatteerd over die inbraken
in Oost-Nederland. Daar zou te weinig politiecapaciteit voor zijn. Het risico
is dat de spullen de grens overgaan. Polen zouden naar Apeldoorn komen
om in te breken en vervolgens de spullen naar Polen mee te nemen. Daar
is indertijd onderzoek naar gedaan. Op grond daarvan is aan de orde
gekomen dat vrij veel gestolen spullen uit Nederland toch naar Beverwijk
gaan, ondank het helingsregister etc. Dat is wat burgers in Nederland
zeggen: als je naar Beverwijk gaat, is er grote kans dat je je eigen spullen
tegenkomt. Ik wil van de Minister weten hoe hij erbij komt dat het
allemaal goed geregeld is in Beverwijk.
Minister Opstelten: Ik maakte een algemene opmerking. Zo dadelijk kom
ik terug op Beverwijk.
Mevrouw Berndsen-Jansen (D66): Wij hebben tot nu toe datgene
gehoord wat de Minister ook in zijn brief heeft geschreven in de trant van
«het gaat allemaal wel goed; gaat u maar rustig slapen». Wat de GIO
betreft schrijft de Minister dat het gaat om informatie-uitwisseling tussen
de regionale eenheden, maar in de praktijk wordt dat anders ervaren. Ik
vraag de Minister wat hij gaat doen aan die ICT-problemen, die niet nieuw
zijn. Ook hier is het weer een groot struikelblok. Er wordt nog steeds op
verschillende manieren gewerkt. Ik snap dat het lastig is. Je moet op een
uniforme wijze protocolleren. Het zijn wezenlijke elementen om met
Detailhandel Nederland verder te kunnen.
Minister Opstelten: Ik heb niet laten doorschemeren dat we er al zijn.
Anders zou ik wel een veel meer ontspannen verhaal hebben gehouden.
Nee, ik zeg dat wij de zaak stevig aanpakken. Wij zijn er nog helemaal niet.
Over de GIO heb ik twee of drie weken geleden een bespreking gehad.
Toen is de knoop doorgehakt dat die GIO er per 1 december zal zijn. Dan
zijn niet alle punten opgelost. Ik weet ook nog niet of het goed werkt. Het
bedrijfsleven, de detailhandel, het OM, politie, het departement, iedereen
was aan boord. Wij hebben bij die gelegenheid gewoon zakengedaan.
Mevrouw Kooiman was er kennelijk over geïnformeerd, want zij zei dat
voordat ik het antwoord heb kunnen geven. Dat vind ik een goede
taakverdeling. Als zij de vragen stelt en vervolgens zelf het antwoord
geeft, dan is dat prima, dan zijn de vergaderingen korter. Die afspraak is
gemaakt. In het nationale overleg met het bedrijfsleven op 2 december

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 911, nr. 90

14

zullen wij er formeel een klap op geven. Dan is iedereen aan boord, de
heer Wientjes, de nieuwe voorzitter van MKB-Nederland, noem maar op.
Mevrouw Berndsen-Jansen (D66): Natuurlijk, de Minister zit aan tafel.
Dat weten wij allemaal, want wij worden allemaal goed geïnformeerd,
maar daarmee is het probleem van informatiedeling nog niet op orde. Als
wij de vergaderingen wat korter willen maken, dan hoop ik dat de Minister
wat helderder antwoorden geeft waar wij iets mee kunnen. Dan hoeven
wij minder te interrumperen.
Minister Opstelten: Dit is geen vraag, maar een mededeling. Aan tafel
heeft iedereen toegezegd dat zij de organisatie zo zullen inrichten, dat het
gaat werken. Daarmee werkt het natuurlijk nog niet. Dit hele verhaal is
afhankelijk van informatievoorziening. De politie komt langzamerhand
eindelijk op orde qua informatievoorziening en digitalisering. Het
bedrijfsleven sluit aan en is bereid om alle informatie te geven. Wij
opereren als een eenheid in de GIO. Daar kan operationeel mee gewerkt
worden. Zo gaat het. Ik heb geen enkele aanleiding om te twijfelen over
wat het OM, de politie en het bedrijfsleven zeggen.
Hoeveel personen zijn er opgepakt? Ik heb daar antwoord opgegeven:
5.000 Oost-Europeanen, van wie een groot deel lid van een mobiele
bende.
De aanpak van het mobiel banditisme is een algemene aanpak van
personen die zich op stelselmatige wijze in georganiseerd verband in
verschillende landen schuldig maken aan vermogensdelicten en/of fraude.
Daders van mobiel banditisme zijn ook afkomstig uit andere landen,
inclusief Nederland. Het gaat dus niet alleen om Oost-Europa.
In de afgelopen jaren zijn steeds meer personen uit Oost-Europa
aangehouden. In 2012 ging het om bijna 5.000 personen. In 2010 waren
het er bijna 4.300. Een groot deel van hen maakt deel uit van rondtrekkende bendes. Je kunt het beschrijven als een sprinkhanenplaag. Ik verzin
dat woord nu, maar zo kun je het echt noemen. Het ging om 2.003 Polen,
1.936 Roemenen, 500 Bulgaren en 545 Litouwers. In totaal werden er in
2012 ruim 8.700 personen met deze nationaliteiten aangehouden,
waarvan 60% voor vermogensdelicten. Deze 8.700 personen vormen 4,6%
van het totaalaantal aangehouden personen in Nederland.
Hoe ziet de politieorganisatie eruit? Ik heb daar al iets over gezegd. De
aanpak gebeurt op eenheidsniveau en op landelijk niveau. Er is aandacht
voor tijdens nationale briefings. Dat betekent dat er landelijke sturing op
dit onderwerp plaatsvindt. Er zit 24 uur per dag intelligence op. De
korpsleiding doet dit krachtig. Ik heb al gewezen op het verbeteren van de
ICT en op de informatie-uitwisseling. Kennis en expertise worden
uitgewisseld. Er is samenwerking met de KMar. Op vluchtroutes en
snelwegen wordt intelligence gepleegd. De samenwerking met de
gemeenten is intensief en heel belangrijk. Met het bedrijfsleven en de
detailhandel wordt samengewerkt, op top- en op werkniveau. Er is
voldoende capaciteit en er zijn voldoende projectleiders. Capaciteit is op
dit issue geen punt en komt in de gesprekken ook niet aan de orde. Er is
nog nooit zo veel operationele sterkte geweest.
High Impact Crime, woninginbraken en straatroof zijn topprioriteit. De
recherchecapaciteit in de regionale eenheden en de landelijke eenheid is
voldoende. «Ruim voldoende» kan ik niet zeggen. Dat zou ik wel willen
zeggen, maar dat vind ik raar klinken. Wij zitten er bovenop en boeken
succes, maar nog niet genoeg.
Mevrouw Kooiman (SP): In het onderzoek komt ook naar voren dat onze
buurlanden aangeven dat er onvoldoende capaciteit is. Ook winkeliers
zeggen dat zij heel veel zaken aanleveren, maar dat er onvoldoende
opsporingscapaciteit is. Dat is toch wel gek, want er is in een convenant
van 2012 daadwerkelijk met de winkeliers afgesproken dat er specifieke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 911, nr. 90

15

opsporingscapaciteit zou komen voor mobiele bendes. Ik ben heel
nieuwsgierig hoeveel capaciteit er nu is en hoeveel zaken daarmee
afgedaan kunnen worden. Als de Minister dat nu niet kan aangeven, wil ik
best wachten op zijn brief hierover. Graag opheldering.
Minister Opstelten: Dit is een misverstand, want dit zouden wij als laatste
doen. Wij gaan niet allemaal specifieke capaciteit voor mobiele bendes
inrichten. Dan zou ik direct afscheid nemen, want dan gaan we die bendes
natuurlijk nooit aanpakken. Dit is een landelijke prioriteit. Ik hoop dat ik
daarnet geschetst heb hoe dat in de praktijk gaat. Het is dynamisch, het
gaat niet om het reserveren van een aantal mannen en vrouwen voor de
aanpak van mobiele bendes. Dan zou het de ene keer genoeg zijn en de
andere keer niet genoeg. Het is gewoon een prioriteit. De capaciteit wordt
ingezet voor de acties. Er is de hele dag intelligence. Het kan dus de hele
dag actie zijn. Zo gaat dat gelukkig. Misschien was het vroeger anders,
maar nu gaat het op deze manier. Sterkte is niet het onderwerp in de
gesprekken. Het gaat daarin wel over de expertise. Wij moeten een keer
ophouden met spreken over de sterkte. Wij moeten over kwaliteit,
expertise, prioriteiten en kennis spreken.
Mevrouw Kooiman (SP): De Minister heeft zelf zijn handtekening gezet
onder een convenant met de winkeliers waarin dit specifiek wordt
genoemd. Er wordt gesproken van specifieke opsporingscapaciteit voor
mobiele bendes. Dan is het toch heel logisch om de Minister te vragen
wat hij daarmee bedoelt. Is zijn handtekening iets waard als hij hier
vandaag niet kan zeggen hoeveel opsporingscapaciteit het betreft?
Minister Opstelten: Als wij spreken van specifieke opsporingscapaciteit,
doelen wij natuurlijk op de kennis die er moet zijn in regionale eenheden
en in de nationale eenheid. Dat geldt voor de robuuste basisteams, de
recherche en nationaal. Er zijn dus geen aantallen te noemen. Het gaat om
de zaken.
Mevrouw Helder vindt de aanpak te bureaucratisch. Het klopt dat het
soms nog veel te bureaucratisch gaat. Het is absoluut een item van mij
om de bureaucratie bij de politie en de hele strafrechtketen weg te
werken, vooral bij de informatie-uitwisseling en de verzoeken om
rechtshulp. Vanuit een verleden is daarin een enorme bureaucratie
opgebouwd, die wij nu gelukkig aan het afbreken zijn.
Mobiele bendes zijn mobiel. Door de komst van de Nationale Politie gaat
de sturing al veel beter. Met de komst van het integraal bevragen van de
Basisvoorziening Informatie-Integrale Bevraging (BVI-IB) kan de politie de
antecedenten van een verdachte in het hele land bekijken. In de BVI-IB is
niet alle informatie voorhanden over strafbare feiten die dezelfde
verdachte in het buitenland heeft gepleegd. Deze informatie moet via
internationale informatie-uitwisseling worden opgevraagd. Dat gebeurt
door de komst van de Nationale Politie steeds beter. In mijn brief staat dat
op dit punt een verbeterslag zal worden gemaakt, onder meer via ECRIS.
Handhaving kan geschieden door goed door te rechercheren. Daar zijn
goede aanknopingspunten voor nodig. Afpakken is sowieso een belangrijk
doel. Wij slagen er steeds beter in, maar zijn er nog niet.
In de brief staat niets over inbeslagname en ontneming van criminele
winsten in de thuislanden, omdat ik daarop in de brief van 2012 al
uitgebreid ben ingegaan. In die brief staat dat ik Europese collega’s
stimuleer om zo spoedig mogelijk de instrumenten voor ontneming te
implementeren. Het Asset Recovery Office (ARO) in de lidstaten – in
Nederland is dat het Bureau Ontnemingen – moet de pluk-ze-wetgeving
uitvoeren. Daarmee kan men het crimineel verworven geld snel afnemen.
Het Kaderbesluit wederzijdse erkenning van beslissingen tot confiscatie is
hierin zeer belangrijk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 911, nr. 90

16

Aan de aanpak van heling hecht ik veel belang. Immers, zonder helers
geen of aanzienlijk minder stelers. De aanpak van mobiele bendes
voorziet in de doorontwikkeling en landelijke invoering van het DOR en de
aansluiting daarvan op www.stopheling.nl. Bij de politie is hiervoor begin
dit jaar een landelijk projectleider aangesteld. Uit een eerdere proef met
het register is gebleken dat het een belangrijk instrument is. Een aantal
resultaten heb ik in mijn inleiding genoemd. In acht eenheden worden
pilots met het DOR gedraaid. Wij zullen dit nader uitwerken en blijven
monitoren. Het DOR dat vanaf begin 2013 landelijk wordt uitgerold, biedt
toegevoegde waarde door de registratieplicht op basis van artikel 437 van
het Wetboek van Strafrecht voor handelaren in tweedehands goederen te
digitaliseren. Opkopers kunnen zo eenvoudiger worden gecontroleerd.
Ook kan de politie meteen nagaan of gestolen goederen bij een opkoper
aangeboden zijn. Met de koppeling aan www.stopheling.nl, dat door de
politie gevuld wordt met informatie over gestolen goederen, krijgen de
opkopers bovendien zelf meteen een hit als zij een gestolen goed in het
register invoeren.
Het beeld van Beverwijk dat de onderzoekers hebben gepresenteerd,
baseren zij vooral op interviews en eigen observaties op Nederlandse
markten en niet op strafrechtelijke onderzoeken. Op de Beverwijkse markt
is sprake van verticaal toezicht. Gemeente, OM, politie, Belastingdienst en
andere handhavingsdiensten controleren de markt regelmatig in een
integrale aanpak. Daarnaast is sprake van horizontaal toezicht door de
Beverwijkse markt zelf. Ik herinner mij uit mijn verleden dat dat altijd een
belangrijk fenomeen is geweest. Als er voldoende concrete aanwijzingen
zijn, stellen OM en de politie strafrechtelijke onderzoeken in. Dit is in het
verleden ook gebeurd. Het heeft ook tot veroordelingen geleid. Naar mijn
oordeel heeft Beverwijk hiermee een goed kader voor toezicht en
handhaving gecreëerd.
Deze week is een motie van de heer Oskam aangenomen waarin de
regering wordt verzocht om initiatieven te ondernemen om de Europese
regelgeving omtrent ongewenstverklaring aan te passen. Het gaat snel.
De Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie heeft dit opgepakt en zal de
Kamer informeren over de vorderingen. Iedereen die zich in Nederland
schuldig maakt aan criminele activiteiten kan en moet strafrechtelijk
worden vervolgd. Tegen criminele EU-burgers worden aanvullend
vreemdelingrechtelijke maatregelen genomen, zoals verblijfsbeëindiging
en ongewenstverklaring. De IND maakt daarbij bij wijze van pilot gebruik
van vonnisgegevens uit ECRIS. De politie wordt binnenkort bij deze pilot
betrokken om zo meer gegevens te genereren over de bruikbaarheid van
ECRIS bij ongewenstverklaring. Medio 2014 zal een evaluatie volgen.
Is het lidmaatschap van een mobiele bende voldoende voor ongewenstverklaring? Ongewenstverklaring is mogelijk bij zware criminele feiten of
veelvuldig gepleegde lichte feiten. Ongewenstverklaring kan worden
opgelegd indien sprake is van veel reële en voldoende ernstige bedreiging
van een fundamenteel belang van de samenleving. Het is altijd een
individuele beoordeling van het geval. Het feit dat iemand lid is van een
criminele bende is niet per definitie genoeg. Dit volgt uit Europese
regelgeving.
Het Bureau voor Euregionale Samenwerking (BES) in de grensstreek is er
voor snelle actie en rechtshulp. Het verdrag van Prüm maakt uitwisseling
van bepaalde gegevens zoals kentekens heel snel mogelijk. Met Duitsland
hebben wij al een paar jaar een gecombineerd politieteam. Voor het
Nederlandse deel werkt dat vanuit Enschede. Het richt zich specifiek op
grensoverschrijdende criminaliteit, waaronder mobiele bendes. In de
afgelopen tijd heeft de politie geïnvesteerd in het verbeteren van de
rechtshulprelaties. De komst van de Nationale Politie maakt dat hierop
beter intern gestuurd kan worden en dat wij vanuit het buitenland ook
makkelijker bereikbaar zijn. Ik zal er binnenkort over overleggen met mijn
Belgische collega’s. Ik kijk daar naar uit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 911, nr. 90

17

Sancties voor het niet nakomen van Europese afspraken zijn niet nodig en
niet mogelijk. Bronlanden zijn wel degelijk bereid om assistentie te
verlenen. Dat is echt het resultaat van onze contacten. Voor deze landen
gaat het ook om het eigen imago. Men ziet het belang ervan in om te laten
zien dat men zijn rol en positie als EU-lidstaat serieus neemt. De landen
nemen deel aan het project mobiel banditisme. Er worden afspraken
gemaakt over het gezamenlijk uitvoeren van acties en doen van
onderzoek. Knelpunten in de samenwerking worden besproken en
opgelost. De bilaterale samenwerking met Litouwen, Roemenië en
Bulgarije wordt versterkt, onder meer met een intensieve uitwisseling van
informatie over criminele netwerken. Er zijn gezamenlijke acties en
opsporingsonderzoeken tegen mobiele bendes afkomstig uit Oost-Europa.
Er worden afspraken gemaakt over het onmiddellijk natrekken van
antecedenten van aangehouden verdachten in het nationale informatieproces van de politie. Er worden door de Staatssecretaris en mij werkbezoeken aan die landen afgelegd. Het gebeurt dus niet alleen en marge van
de JBZ-Raadsvergadering. Nee, er zijn over en weer contacten. Met alle
EU-lidstaten wordt informatie uitgewisseld. Met Oostenrijk, België,
Bulgarije, Tsjechië, Denemarken, Estland, Finland, Frankrijk, Griekenland,
Ierland, Italië, Letland, Litouwen, Luxemburg, Polen, Roemenië, Spanje en
Groot-Brittannië gebeurt dat op dit moment elektronisch. Voor de overige
negen lidstaten gaat het nog op papier, maar ook daar zijn er vorderingen
in het elektronische domein.
Internationaal optreden is van cruciaal belang. Het is een van de prioriteiten voor nu en in de toekomst van de EU. Raadsconclusies bevatten
veel maatregelen op het gebied van operationele samenwerking tussen
politie- en justitiediensten. Wij zijn daar daadwerkelijk mee aan de slag
gegaan. Ik noem de informatie-uitwisseling rond mobiele bendes en
Europol en de aansluiting op het programma Organised Property Crime.
Er zijn nog veel verbeteringen nodig. Wij zijn er nog niet, maar ik geef met
mijn antwoorden aan dat onze ambities gemeenschappelijk zijn.
Wij weten niet of er in de toekomst meer mobiele bendes naar Nederland
zullen komen. Het is een fenomeen waar wij op zichzelf niet optimistisch
over zijn. Ik zit er scherp in en wil het totaal niet relativeren. Integendeel,
wij moeten realistisch en niet naïef zijn. Het is een groot fenomeen waar
wij in de nieuwe samenleving mee te maken hebben en waartegen wij
gewapend moeten zijn, letterlijk en figuurlijk. Hebben wij de capaciteit
tegen het geweld dat zich zo nu en dan voordoet? Ja, die hebben we. Daar
zijn we echt heel goed in met de Dienst Speciale Interventies (DSI), die
dag en nacht beschikbaar en inzetbaar is. Dat is het zwaarste dat wij
hebben. Het is het zwaarste arrestatieteam dat wij hebben, dat tegen alles
gewapend is. De buurlanden nemen vergelijkbare maatregelen. Door wat
zich heeft voorgedaan, bijvoorbeeld de overval op Brink’s, is de internationale, operationele samenwerking enorm gegroeid. Informatie wordt
steeds beter gedeeld. In het politievak is dat niet altijd het makkelijkste,
want iedereen heeft zijn eigen wetgeving. Iedereen is natuurlijk gehouden
om de wetgeving van zijn eigen land te handhaven. Wij zijn er bovenuit
aan het groeien, gelet op de fenomenen die zich hier en in het buitenland
voordoen.
Leden van mobiele bendes zitten zo veel mogelijk hun vrijheidsstraffen in
eigen land uit. Dat is de kern van de Wet wederzijdse erkenning en
tenuitvoerlegging van strafvonnissen. Strafrechtelijk veroordeelde
vreemdelingen zonder verblijfstatus komen niet in aanmerking voor
voorwaardelijke invrijheidstelling na twee derde van de straf. De
tenuitvoerlegging van de vrijheidsstraf wordt tussentijds beëindigd indien
de vreemdeling kan worden uitgezet. De illegaal die niet meewerkt aan
uitzetting, moet zijn volledige straf uitzitten. Als hij wel terugkeert, kan de
straf worden bekort. Dit is dus een prikkel tot vertrek.
Mevrouw Helder vindt de Nederlandse gevangenissen te luxe en de
straffen te laag. Uit het eerdergenoemde onderzoek blijkt dat de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 911, nr. 90

18

opgelegde straffen als disproportioneel hoog worden ervaren. Eén
persoon per cel wordt in sommige landen als inhumaan gezien. Ons
beleid is erop gericht om Nederland onaantrekkelijk te maken voor
mobiele bendes. Niet alleen het strafregime moet daarvoor zorgen, maar
ook preventie speelt een belangrijke rol. De te lage pakkans moet
omhoog. Vandaar de aanpak en de voorbeelden die ik heb gegeven. De
pakkans is belangrijker als preventief item dan straf. De straf wordt hoger
als door middel van ECRIS strafbladen worden uitgewisseld.
Het rapport van het CBS bevat cijfers over woninginbraken in 2012. Ik hou
die cijfers goed in de gaten en ik weet dat er van een stijging sprake is. Ik
geef daar nu extra aandacht aan door het Landelijk Programma Woninginbraak. Volgens mijn informatie – het zijn maandkoersen tot en met
oktober – is er een lichte daling van 2%. De komende twee maanden zijn
dus cruciaal. Het is geen belofte, het is geen wens, het is een reëel met de
burgemeesters van de 50 steden met de meeste inbraken, het OM en de
politie aangegaan statement. Het is een resultaatsverplichting om het
aantal inbraken in 2017 met 30% naar beneden te krijgen. Het moet en het
zal lukken.
De barrières tegen mobiele bendes om het plegen van criminaliteit te
frustreren, vormen een goede aanvulling op de aanpak. Er is een
barrièremodel ontworpen dat zich richt op de keten van delictpleging
vanaf zeven punten: binnenkomst in Nederland, verblijf in Nederland,
vervoer door Nederland, delictpleging, eventuele opslag van gestolen
goederen, heling en aanwending van criminele vermogens. Die zeven
punten worden bij elkaar gebracht.
Mevrouw Berndsen heeft een verbod op geprepareerde tassen in alle
gemeenten aanbevolen. Een landelijk verbod op geprepareerde tassen
acht ik moeilijk haalbaar, namelijk niet handhaafbaar. De huidige
strafbepalingen zijn toereikend om bij winkeldiefstal, al dan niet met
geprepareerde tassen, op te treden, zo is de mening van deskundigen.
Winkelbedrijven kunnen zelf voorwaarden stellen aan het betreden van
hun pand en zo mensen met geprepareerde tassen weren. Gemeenten
kunnen in de APV een verbod op dergelijke tassen opnemen. De VNG
heeft de gemeenten hierover in 2010 geïnformeerd. In de campagne «Uw
kiezers, onze klanten» heeft Detailhandel Nederland de mogelijkheid van
dit verbod onder de aandacht van lokale politici gebracht.
Er is gevraagd om het voortzetten van de Secure Lane. Ik heb voldaan aan
de verplichtingen rond deze Secure Lane. Nu zijn de private partijen aan
zet. Mogelijke ladingdiefstallen zijn geborgd in de landelijke eenheid
transportcriminaliteit bij het Openbaar Ministerie. Ik vind dat het project
moet worden voortgezet, maar de markt is nu aan zet. Wij hebben het aan
de orde gesteld in de bespreking die mevrouw Kooiman noemde.
De voorzitter: Gezien de tijd moet de tweede termijn uiterst beperkt zijn.
De Minister kan de vragen dan schriftelijk beantwoorden.
Mevrouw Helder (PVV): Voorzitter. Ik dank de Minister voor de beantwoording van de vragen. Ik heb er nog wel een paar openstaan. Ik zou
graag een toelichting krijgen op de verhalen van gedetineerden dat de
gevangenissen hier geen hotel zijn, die de Minister blijkbaar voor waar
aanneemt. Daar mag de Minister in een brief nog een paar zinnen aan
wijden.
De Minister is niet ingegaan op het voorstel om het in groepsverband
plegen van criminaliteit strafverzwarend te maken. Dat het enkele
lidmaatschap van een criminele bende niet strafbaar is, is daarop geen
antwoord. Ik vraag een VAO aan omdat ik hierover een motie wil indienen.
Welke landen hebben ECRIS geïmplementeerd en welke niet? Het zou
mooi zijn als in het antwoord op deze vraag specifiek aandacht wordt
besteed aan Roemenië en Bulgarije.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 911, nr. 90

19

Ik hoop dat de Kamer op de hoogte wordt gehouden van de vorderingen
rond de Secure Lane, ook al is de markt nu aan zet.
De heer Van Oosten (VVD): Voorzitter. Ik heb nog twee vragen, waarop
de Minister het antwoord zou kunnen verwerken in de brief die hij ons
nog stuurt. Mijn prangendste punt is dat mobiele bendes zich nog meer
dan nu op de Nederlandse markt zullen toeleggen. In het rapport staat
letterlijk dat dat mede het gevolg is van repressieve maatregelen die
momenteel worden geïmplementeerd in andere West-Europese landen.
De Minister geeft aan dat wij al vergelijkbare maatregelen nemen, maar
dat verhoudt zich niet geheel tot het rapport. Ik stel een nadere uiteenzetting op prijs. Mogelijk kunnen wij van onze buurlanden leren, juist ter
voorkoming van het waterbedeffect.
Ik begrijp dat wij gaan werken met een DOR. Ik zie dat in connectie met de
markt in Beverwijk. Ik heb in mijn bijdrage in eerste termijn een citaat
genoemd. Ik vraag het mij echt af of dit DOR een aanvullende, toegevoegde waarde kan hebben in het voorkomen van doorverkoop van
gestolen goederen. Als je het rapport leest, zie je dat het met name gaat
over cosmetica. Wordt de doorverkoop daarvan ondervangen door zo’n
register?
Kunnen wij overigens niet beter een VSO houden? Dan kunnen wij de
opmerkingen van de Minister in zijn brief daarin verwerken.
Mevrouw Kooiman (SP): Voorzitter. Ook ik heb een heleboel vragen die
zijn blijven liggen. Ik begin met het ongewenst verklaren van EU-burgers.
Daarover is bij de begrotingsbehandeling gesproken. In een interruptiedebatje met de heer Marcouch hebben wij samen uiteengezet dat er ook nog
een andere optie is. Als iemand na een criminele daad veroordeeld wordt
door een rechter, kan die rechter ook een terugkeerverbod opleggen. Die
mogelijkheid zouden wij graag zien. Ik kan het mij voorstellen dat dit moet
worden afgestemd met de Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie,
maar het is een duidelijke wens die ik ook bij collega’s eerder heb
gehoord. Wij willen graag een duidelijke reactie.
Ik heb gesproken over de winkeliers en de GIO. Ik weet dat er een brief
komt waarin dit helder uiteengezet zal worden. Ik heb gevraagd naar de
financiering. Het is vooralsnog een project voor één jaar. Wie wordt er ook
financieel voor verantwoordelijk?
Het verbaast mij dat de Minister zegt dat de capaciteit geen issue is,
terwijl in het convenant met Detailhandel Nederland duidelijk staat dat er
specifieke opsporingscapaciteit zou worden vrijgemaakt. Ik zou graag van
de Minister horen hoe hij die passage in het convenant leest. Blijkbaar is
er veel onduidelijkheid over. Het onderzoek dat wij hier vandaag
bespreken geeft aan dat er wel degelijk een capaciteitsprobleem is.
Mevrouw Berndsen-Jansen (D66): Voorzitter. Ik zou in ieder geval de
Minister willen vragen om met de VNG te overleggen of een verbod op
geprepareerde tassen niet standaard in de model-APV die aan gemeenten
wordt aangereikt, kan worden opgenomen.
De Minister zegt dat het tot en met oktober voorzichtig 2% minder is met
het aantal woninginbraken. Ik zeg erbij dat de donkere maanden nog
moeten komen. Ik ben dus niet zo optimistisch. Het is belangrijk om
hierbij de vinger aan de pols te houden.
De heer Oskam (CDA): Voorzitter. Eén vraag is niet beantwoord door de
Minister. Ik heb gevraagd of de druk op de landen van herkomst kan
worden opgevoerd en wat eventueel de sancties kunnen zijn voor landen
die hun controles niet uitvoeren.
Ik heb twee aanvullende vragen. Een Bulgaarse expert heeft verteld dat
zakkenrollen helemaal hot is in de georganiseerde criminaliteit. Men
opereert in familienetwerken die moeilijk te doorgronden te zijn. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 911, nr. 90

20

mensen worden heel goed getraind; ze zijn heel professioneel. Je merkt er
weinig van als je gerold wordt. Wil de Minister daar in Europees verband
aandacht voor vragen? Hoe kan de samenwerking tussen de Europese
politiekorpsen worden verbeterd opdat vanaf het begin in de herkomstlanden actie kan worden ondernomen?
Heel veel gemeentes hebben bedelarij in hun APV opgenomen. Wat ook
een bron van ergernis is, zijn die Oost-Europese straatmuzikanten. Vallen
zij onder het begrip «bedelarij»? Worden die straatmuzikanten gecontroleerd? Wordt de APV op dat gebied gehandhaafd?
De heer Marcouch (PvdA): Voorzitter. Ik heb de Minister horen zeggen dat
de benadering van deze bendes heel individueel is, terwijl de onderzoekers spreken van georganiseerdheid, voorbedachten rade en geplande
acties. Het lijkt mij van belang dat wij goed weten waar wij het over
hebben. Gaat het om georganiseerde criminaliteit met enige structuur of
hebben wij het over individuele bendes? Dat lijkt mij gevolgen te moeten
hebben voor de aanpak. Het lijkt mij een verzwarende factor voor het
opleggen van de maatregel waar wij het net over hadden.
Collega Kooiman en de Minister hebben gedebatteerd over de capaciteit.
Wij vinden het van belang dat de aanpak er is. Het is heel positief dat er
wekelijks en maandelijks acties worden georganiseerd, maar de Minister
gaat nogal makkelijk voorbij aan de kennis en expertise. Ik zie die nog niet
een-twee-drie bij onze rechercheteams en politie. Dat verklaart men zelf
ook. Ik zie dat in Amsterdam bij het zakkenrollersteam mensen worden
ingezet uit bijvoorbeeld Roemenië. Zo leert de Amsterdamse politie hoe
dat moet worden aangepakt. Ik moedig de Minister aan om heel pragmatisch te zijn en ook te kijken naar de lange termijn. Hoe kunnen wij de
kennis en expertise van deze groepen organiseren?
Misdaadbestrijding is niet alleen iets van de overheid en de politie. Wij
hebben de gemeenschap er bij nodig. In hoeverre is er vanuit de
gemeenschappen van de nationaliteiten die wij hier bespreken, de
bereidheid om met de politie samen te werken en de vinger op de zere
plek te leggen? Het lijkt mij dat wij niet zonder die gemeenschappen
kunnen. Van de politie hoor ik dat dat heel erg moeizaam en moeilijk gaat.
De voorzitter: We hebben daarnet afgesproken dat de vragen schriftelijk
worden beantwoord. Kan de Minister een indicatie geven van een termijn
waarop dat zal gebeuren?
Minister Opstelten: Dat kan volgende week.
De voorzitter: Zowel mevrouw Helder als mevrouw Kooiman heeft
aangegeven een motie te overwegen.
Mevrouw Helder (PVV): Ik wil dat verzoek graag handhaven. Zo’n VSO of
VAO kan mooi geagendeerd worden nadat wij de brief hebben ontvangen.
De voorzitter: Dat spreken wij af.
Ik dank de Minister, zijn ambtenaren, de collega’s en de mensen op de
publieke tribune.
Sluiting 14.02 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 29 911, nr. 90

21