Monitor vaccinatiegraad Nationaal
Programma Grieppreventie 2017

Monitor vaccinatiegraad
Nationaal Programma
Grieppreventie 2017
Marianne Heins
Mariëtte Hooiveld
Joke Korevaar

September 2018

ISBN 978-94-6122-518-4
http://www.Nivel.nl
Nivel@Nivel.nl
Telefoon 030 2 729 700
Fax 030 2 729 729

Inhoud
Samenvatting

4

1

Inleiding
Influenza
1.1
1.2
Vaccinatie
1.3
Het Nationaal Programma Grieppreventie
1.4
Doelgroep voor griepvaccinatie
1.5
De monitor griepvaccinatie
1.6
Vraagstelling
1.7
Leeswijzer

5
5
5
5
6
6
6
7

2

Conclusies

8

3

Studiepopulatie en representativiteit
3.1
Huisartsenpraktijken
3.2
Studiepopulatie

9
9
12

4

Omvang doelgroepen en vaccinatiegraad
Omvang doelgroepen
4.1
4.2
Vaccinatiegraad

13
13
14

5

Trends
5.1
Trends in de omvang van de doelgroepen
5.2
Trends in de vaccinatiegraad

16
16
17

6

Praktijkvariatie
6.1
Variatie in vaccinatiegraad tussen praktijken in 2017
6.2
Consistentie van de vaccinatiegraad binnen een praktijk
6.3
Relatie praktijkkenmerken en vaccinatiegraad

18
18
19
19

7

Dankwoord

20

Referenties

21

Bijlage A Methode van onderzoek
A.1
Studiepopulatie
A.2
Vaccinatiestatus
A.3
Identificatie van doelgroep voor vaccinatie
A.4
Analyses

22
22
23
23
24

Bijlage B Gedetailleerde resultaten

26

Bijlage C Medische indicaties vaccinatie

33

Bijlage D ATC-codes weerstandverlagende middelen

34

Nivel

Monitor vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2017

3

Samenvatting
Tijdens de jaarlijkse griepvaccinatie campagne van 2017 werd 17,4% van de Nederlandse bevolking
gevaccineerd. Van de doelgroep met een hoog risico op complicaties bij griep werd 49,9%
gevaccineerd. Er is opnieuw sprake van een daling in het aantal personen dat gevaccineerd werd; in
2016 was de vaccinatiegraad 53,5%. Binnen de doelgroep voor griepvaccinatie is een iets grotere
daling van de vaccinatiegraad te zien in de groep met een medische indicatie dan in de groep die
alleen op grond van hun leeftijd tot de doelgroep voor vaccinatie behoort. De verschillen ten opzichte
van 2016 in de omvang en vaccinatiegraad zijn vergelijkbaar met de algemene trend sinds 2010.

Waarom de monitor griepvaccinatie?
In Nederland bestaat sinds 1997 het Nationaal Programma Grieppreventie (NPG). Het Centrum voor
Bevolkingsonderzoek (CvB) van het RIVM voert de landelijke regie over het NPG in opdracht van het
ministerie van VWS. Jaarlijks worden mensen met een hoog risico op complicaties door een influenzainfectie (griep) uitgenodigd voor vaccinatie. Sinds 2008 daalt het aantal personen dat gevaccineerd
wordt elk jaar met een paar procent. Met de jaarlijkse monitor wordt de vaccinatiegraad nauwgezet
gevolgd.

Over dit onderzoek
De monitor griepvaccinatie 2017 is uitgevoerd door het Nivel in opdracht van het RIVM. Voor de
monitor zijn gegevens gebruikt van meer dan 820.000 patiënten uit 205 huisartsenpraktijken. Deze
gegevens zijn routinematig verzameld door Nivel Zorgregistraties eerste lijn. Gepseudonimiseerde,
niet-herleidbare gegevens uit de elektronische medische dossiers van deelnemende huisartsenpraktijken zijn gebruikt om de doelgroep voor griepvaccinatie en het aantal mensen dat is
gevaccineerd in kaart te brengen.

Nivel

Monitor vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2017

4

1

Inleiding

In Nederland worden elk jaar via het Nationaal Programma Griepvaccinatie kwetsbare
groepen uitgenodigd voor vaccinatie tegen influenza. Dit hoofdstuk beschrijft de
achtergrond van het programma en de jaarlijkse monitor.

1.1

Influenza

Influenza, ook wel ‘griep’ genoemd, is een veelvoorkomende besmettelijke infectie van de
luchtwegen. Influenza komt in Nederland het meest voor in de winter, met een jaarlijkse piek rond
februari [1]. Deze piek valt in Nederland de laatste jaren steeds iets later [2]. Het influenzavirus heeft
meerdere subtypes, ofwel virusstammen, die verschillen in besmettelijkheid en ernst. Welke
virusstam het meeste voorkomt verschilt per seizoen.
Bij gezonde personen is influenza meestal een kortdurende infectie die binnen één a twee weken
vanzelf over gaat. Bij kwetsbare personen, zoals ouderen of mensen met een chronische ziekte, kan
influenza leiden tot complicaties zoals een longontsteking, verergering van chronische ziekten en zelfs
overlijden.

1.2

Vaccinatie

Vanwege deze complicaties schrijft de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) voor om kwetsbare
groepen jaarlijks te vaccineren tegen influenza. Vaccinatie moet jaarlijks herhaald worden omdat het
vaccin een half jaar werkzaam is en elk seizoen andere virusstammen actief zijn. Jaarlijks wordt in
februari de vaccinsamenstelling voor het noordelijk halfrond bepaald door de WHO. Van deze
stammen wordt een geïnactiveerd vaccin gemaakt. Hoe goed het vaccin influenza kan voorkomen
verschilt per jaar [4]. De effectiviteit is hoger naarmate er een betere match is tussen de virussen in
het vaccin en de circulerende virussen. Daarnaast verschilt de werkzaamheid van het vaccin per
virusstam.

1.3

Het Nationaal Programma Grieppreventie

In Nederland is de aanbeveling van de WHO om kwetsbare groepen te vaccineren vertaald in het
Nationaal Programma Grieppreventie (NPG). Sinds 1997 worden mensen met een hoog risico op
complicaties, de zogeheten doelgroep, jaarlijks uitgenodigd voor influenzavaccinatie.
Uitnodiging en vaccinatie heeft het NPG ondergebracht bij de huisarts. Deze selecteert patiënten uit
zijn/haar praktijk die tot de doelgroep voor griepvaccinatie behoren en stuurt hen een schriftelijke
uitnodigingsbrief en informatiefolder. Daarnaast hangen bij huisartsen, apotheken, bibliotheken,
ziekenhuizen en GGD ’en posters over de jaarlijkse griepvaccinatie. Veel huisartsen sturen patiënten
die geen vaccinatie hebben gehaald na de eerste uitnodiging een herinnering.
De meeste huisartsen organiseren tussen half oktober en half november één of meer speciale
vaccinatiespreekuren. Ook buiten deze tijdstippen om kunnen patiënten gevaccineerd worden,
bijvoorbeeld tijdens een spreekuurbezoek. Vaccinatie is voor patiënten die tot de doelgroep behoren
gratis.

Nivel

Monitor vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2017

5

1.4

Doelgroep voor griepvaccinatie

De doelgroep voor griepvaccinatie is gebaseerd op advies van de Gezondheidsraad en overgenomen
door de minister van Volksgezondheid Welzijn en Sport (VWS) [5-7]. Het gaat hierbij om mensen met
een verhoogde kans op complicaties door medische aandoeningen en/of hogere leeftijd (60 jaar of
ouder).
Wat betreft medische aandoeningen zijn de volgende doelgroepen vastgesteld: personen met
cardiovasculaire aandoeningen (chronische stoornis van de hartfunctie), pulmonale aandoeningen
(afwijkingen en functiestoornissen van de luchtwegen en longen), diabetes mellitus, ernstige
nierinsufficiëntie (leidend tot dialyse of niertransplantatie), verminderde weerstand tegen infecties
(bijvoorbeeld door auto-immuunziekte, chemotherapie of levercirrose), HIV infectie en/of
ademhalingsstoornissen door neurologische aandoeningen.

1.5

De monitor griepvaccinatie

Om te zien hoe het NPG zich ontwikkelt en om verantwoording af te kunnen leggen over de besteding
van publieke middelen wordt een jaarlijkse monitor griepvaccinatie uitgevoerd. Met de jaarlijkse
monitor kunnen ontwikkelingen in de vaccinatiegraad (het percentage dat gevaccineerd is) nauwgezet
gevolgd worden.
Sinds 1996 is de vaccinatiegraad jaarlijks in kaart gebracht op basis van gegevens uit praktijken van
het Landelijk Informatienetwerk Huisartsenzorg (LINH). LINH was een samenwerkingsverband tussen
de afdeling IQ Healthcare van het Radboudumc Nijmegen en het Nivel. Sinds 2014 is LINH opgegaan in
Nivel Zorgregistraties eerste lijn, een geïntegreerde database met gegevens over verleende zorg
binnen de hele eerste lijn [8]. Ongeveer 500 huisartsenpraktijken doen mee en leveren gegevens over
de zorg aan circa 1,5 miljoen ingeschreven personen. De gegevens in de database zijn vrijwel zonder
inspanning van huisartsen beschikbaar, omdat deze al routinematig worden vastgelegd voor de
dagelijkse zorgverlening.

1.6

Vraagstelling

De hoofdvraag van de monitor is: ‘Wat is de vaccinatiegraad voor de campagne 2017 in de totale
populatie en bij mensen met een indicatie voor vaccinatie op basis van leeftijd of medische
aandoeningen.’
Om na te gaan of de geïncludeerde huisartsenpraktijken en onderzoekspopulatie representatief zijn
voor Nederland zijn deze vergeleken met landelijke cijfers. Vervolgens is gekeken hoeveel mensen tot
de doelgroep voor griepvaccinatie behoren en wat de vaccinatiegraad is in deze doelgroep in
vergelijking met de totale populatie. Om de cijfers te kunnen duiden is de vaccinatiegraad vergeleken
met resultaten uit voorgaande jaren.
De vaccinatiegraad verschilde de vorige jaren behoorlijk tussen de huisartsenpraktijken. Dit riep,
naast de hoofdvraag, de volgende vragen op:
1. Wordt de variatie in vaccinatiegraad tussen praktijken veroorzaakt door verschillen in de
praktijkpopulatie, zoals het aandeel ouderen of mensen met een medische indicatie?
2. Zijn het steeds dezelfde praktijken die een relatief hoge of lage vaccinatiegraad hebben?
3. Hangen kenmerken van de praktijk en de praktijkpopulatie samen met een hoge of lage
vaccinatiegraad?

Nivel

Monitor vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2017

6

1.7

Leeswijzer

In dit rapport wordt influenzavaccinatie kortweg vaccinatie genoemd. Met de term vaccinatiegraad
wordt het percentage mensen dat gevaccineerd is tegen influenza bedoeld.
Hierna worden achtereenvolgens de conclusies en aanbevelingen van dit onderzoek gepresenteerd
(hoofdstuk 2), gevolgd door drie hoofdstukken over de studiepopulatie (hoofdstuk 3), de omvang van
de doelgroep en vaccinatiegraad in 2017 (hoofdstuk 4) en de vergelijking met eerdere jaren
(hoofdstuk 5). Dit jaar zijn op verzoek extra analyses verricht naar de variatie in de vaccinatiegraad
tussen praktijken (hoofdstuk 6). Details over de methode en resultaten van het onderzoek zijn te
vinden in de bijlagen van dit rapport.

Nivel

Monitor vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2017

7

2

Conclusies

Hieronder volgen de belangrijkste conclusies met interpretatie, gevolgd door
aanbevelingen voor toekomstig onderzoek.
In 2017 was de vaccinatiegraad onder de algemene bevolking 17,4%. Bij de doelgroep voor vaccinatie,
zoals gedefinieerd door het NHG, was deze 49,9%. De hoogste vaccinatiegraad (69,6%) werd
gevonden onder personen van 65 jaar of ouder die naast hun leeftijd ook een medische indicatie voor
vaccinatie hadden. Onder personen tussen 60 en 64 jaar zonder medische indicatie was de
vaccinatiegraad het laagst (25,9%). Bij de medische indicatiegroepen was de vaccinatiegraad het
hoogst in de populatie met diabetes (61,9%) en het laagst onder mensen met verminderde weerstand
(44,8%).
Sinds 2008 is er een dalende trend van de vaccinatiegraad in de doelgroep [9]. Deze trend heeft zich
doorgezet in 2017. De daling in vaccinatiegraad binnen de doelgroep was het laagst onder mensen
tussen 60 en 64 jaar. In eerdere jaren was de daling in deze groep juist relatief groot. Komende jaren
zullen moeten uitwijzen of de daling in de vaccinatiegraad binnen de groep 60 tot 64 jaar blijft
afnemen.
Uit de analyses naar praktijkvariatie bleek dat er praktijken zijn die meestal een relatief hoge
vaccinatiegraad hebben en praktijken die meestal een relatief lage vaccinatiegraad hebben. Dit werd
niet veroorzaakt door verschillen in algemene praktijkkenmerken zoals type praktijk (solo, duo of
groepspraktijk) en praktijkgrootte. Wel is de vaccinatiegraad iets hoger in praktijken in het oosten en
zuiden van Nederland en in praktijken uit gemeenten met een laag percentage hoogopgeleiden. Een
duidelijke verklaring voor deze verschillen is niet te geven.
Naast praktijkkenmerken zou ook de organisatie van vaccinatiecampagne van invloed kunnen zijn op
de vaccinatiegraad, zoals de organisatie van de vaccinatiecampagne binnen de praktijk. Daar waren
echter geen gegevens over, evenmin over andere factoren die mogelijk van invloed zouden kunnen
zijn, bijvoorbeeld hoe actief huisartsen tijdens het spreekuur nakijken/navragen of patiënten de
griepprik gehad hebben en patiënten adviseren om de griepprik te halen en het aantal dagen en de
tijden waarop een griepprik gehaald kan worden. Onderzoek onder de huisartsen van Nivel
Zorgregistraties zou bevorderende factoren die zorgen voor een hoge vaccinatiegraad duidelijk
kunnen maken. Deze bevorderende factoren zouden toegevoegd kunnen worden aan de al genoemde
randvoorwaarden in de handleiding Influenzavaccinatie van NHG/SNPG.
Concluderend heeft de daling van de vaccinatiegraad voortgezet. Dit vraagt om verder onderzoek
naar de onderliggende redenen hiervoor.

Nivel

Monitor vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2017

8

3

Studiepopulatie en representativiteit

Dit hoofdstuk beschrijft de geïncludeerde praktijken en personen en vergelijkt deze
met beschikbare gegevens over de totale Nederlandse populatie.
Zie bijlage A voor een uitgebreide beschrijving van de methode van werving van praktijken,
dataverzameling en exclusiecriteria.

3.1

Huisartsenpraktijken

3.1.1
Inclusie praktijken
Voor de analyses van de monitor 2017 waren gegevens van 426 huisartsenpraktijken beschikbaar. Op
deze gegevens is allereerst een kwaliteitscheck gedaan, waarbij werd beoordeeld of voldoende
gegevens over verrichtingen, aandoeningen en prescripties aanwezig waren. Tweeëntwintig
praktijken met onvolledige gegevens werden geëxcludeerd.
Om de volledigheid van de registratie van de influenzavaccinatie te controleren is het totaal aantal
gevaccineerde personen op basis van de gegevens van Nivel Zorgregistraties vergeleken met het
aantal bij SNPG gedeclareerde vaccins (voor meer informatie zie bijlage A). Voor 324 praktijken waren
gegevens over het aantal gedeclareerde influenzavaccins beschikbaar. Bij 205 praktijken was de
overeenkomst tussen de gegevens van Nivel Zorgregistraties en het aantal bij SNPG gedeclareerde
vaccins 90% of hoger en deze praktijken zijn in de analyses betrokken.
Figuur 3.1

Stroomdiagram geïncludeerde huisartsenpraktijken, 2017

Praktijken met
beschikbare
gegevens (n=426)
Onvolledige
gegevens (n=22)
Gegevens volledig
en van voldoende
kwaliteit (n=404)
Geen SNPG
gegevens
beschikbaar (n=63)
SNPG
declaratiegegevens
beschikbaar (n=324)
<90% overeenkomst
geregistreerde en
gedeclareerde
vaccins (n=119)
Inclusie
(n205)

Nivel

Monitor vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2017

9

3.1.2
Representativiteit huisartsenpraktijken
Van de 205 geïncludeerde huisartsenpraktijken was bijna de helft een duo praktijk, ongeveer de helft
was gevestigd in een (zeer) sterk stedelijk gebied en 3% was apotheekhoudend (Tabel 3.1).
Geïncludeerde huisartsenpraktijken waren verspreid over het hele land (Figuur 3.1).
Net als in eerdere jaren verschillen de praktijkvorm en stedelijkheid van de geïncludeerde praktijken
iets van de landelijke cijfers. Vergeleken met cijfers uit de landelijke registratie van huisartsen van het
Nivel waren groepspraktijken oververtegenwoordigd en solopraktijken ondervertegenwoordigd
(Tabel 3.1). Praktijken uit sterk stedelijke gebieden waren ondervertegenwoordigd en praktijken uit
niet stedelijke gebieden oververtegenwoordigd. Ook waren apotheekhoudende praktijken wat
ondervertegenwoordigd.
Praktijkvorm en mate van stedelijkheid waren niet van invloed op de vaccinatiegraad (cijfers niet
getoond). We kunnen dus aannemen dat de samenstelling van praktijken in deze monitor niet van
invloed was op de resultaten.
Tabel 3.1 Representativiteit van de geïncludeerde huisartsenpraktijken, 2017
Praktijkkenmerken

Praktijken in monitor
N = 205
(n)
(%)

Alle Nederlandse praktijken
N = 5.028
(%)

1

Praktijkvorm
Solo
Duo
Groep

38
84
83

19
41
40

35
43
18

51
46
37
38
33

25
22
18
19
16

23
30
17
21
9

6
199

3
97

6
94

2

Stedelijkheid
Zeer sterk stedelijk
Sterk stedelijk
Matig stedelijk
Weinig stedelijk
Niet stedelijk
1

Apotheekhoudend
Ja
Nee
1

Bron: van der Velden et al. Cijfers uit de registratie van huisartsen - Peiling 2016. Nivel, 2016

2

Omgevingsadressendichtheid van de gemeente: 2500 adressen of meer per km , 1500 tot 2500 adressen per km ,

2

2

2

2

2

1000 tot 1500 adressen per km , 500 tot 1000 adressen per km of minder dan 500 adressen per km .
Bron: Peiling 2016, Centraal Bureau voor de Statistiek

Nivel

Monitor vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2017

10

Figuur 3.1 Aantal geïncludeerde huisartsenpraktijken per gemeente, 2017

Nivel

Monitor vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2017

11

3.2

Studiepopulatie

In de 205 praktijken stonden in totaal 822.222 personen ingeschreven. Dit is bijna 5% van de totale
Nederlandse bevolking. Het aantal mannen en vrouwen binnen de studiepopulatie was gelijk verdeeld
en de grootste groep was 40 tot 65 jaar oud. Dit is vergelijkbaar met de totale Nederlandse bevolking.
Ook het percentage dat in een achterstandswijk woont was vergelijkbaar met landelijke cijfers. Er
kwamen minder mensen uit een gemeente met een relatief lage vaccinatiegraad tegen bof, mazelen
en rodehond (BMR) dan in de algemene Nederlandse bevolking. De meeste gemeenten met een
relatief lage vaccinatiegraad concentreren zich in de zogeheten ‘Bible belt’, waar van oudsher veel
mensen wonen die zich om godsdienstige redenen niet laten vaccineren [13].
Tabel 3.2 Representativiteit van de geïncludeerde studiepopulatie, 2017
Populatiekenmerken
Geslacht
Man
Vrouw
Leeftijd
0 tot 20 jaar
20 tot 40 jaar
40 tot 65 jaar
65 tot 80 jaar
80 jaar en ouder
2
Woonachtig in achterstandswijk
Ja
Nee
3
BMR vaccinatiegraad gemeente
Minder dan 90%
90% of hoger

Studiepopulatie
N = 822.222
(n)
(%)

Nederlandse bevolking
N = 17.081.507
(%)

406.812
415.410

49
50

50
50

185.841
196.984
295.200
113.519
30.678

23
24
36
14
4

22
25
35
14
4

43.242
778.980

5
95

5
95

8284
813938

1
99

4
96

1

1

Bron: Centraal Bureau voor de Statistiek, bevolking op 1 januari 2017.

2

Bron: Devillé W., Wiegers, T. Herijking stedelijke achterstandsgebieden 2012. Nivel, Utrecht: 2012.
BMR = bof, mazelen, rode hond. Bron: Van Lier E.A., et al. Vaccinatiegraad Rijksvaccinatieprogramma Nederland,
Verslagjaar 2016. Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. Bilthoven, RIVM: 2017.

3

Nivel

Monitor vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2017

12

4

Omvang doelgroepen en vaccinatiegraad

Dit hoofdstuk beschrijft de omvang van de verschillende groepen die op basis van
leeftijd of aandoeningen een indicatie voor vaccinatie hebben. Ook wordt de
vaccinatiegraad, zowel in de totale bevolking als in de verschillende doelgroepen,
beschreven.
Zie bijlage B voor gedetailleerde tabellen met resultaten. Zie bijlage C en D voor een uitgebreide
beschrijving van het vaststellen van de doelgroep met een medische indicatie.

4.1

Omvang doelgroepen

In totaal behoorde ongeveer een derde (35%) van de studiepopulatie tot de doelgroep, dat wil zeggen
dat zij op basis van leeftijd of aandoeningen een indicatie voor vaccinatie hadden. De meesten van
hen waren 60 jaar of ouder en hadden dus een indicatie voor vaccinatie op basis van hun leeftijd (26%
van de totale populatie). De helft hiervan had naast een indicatie voor leeftijd ook een medische
indicatie (12% van de totale populatie). Een kleine minderheid was onder de 60 jaar en had alleen een
medische indicatie (8% van de populatie, zie figuur 4.1). Voor aantallen en verdere leeftijdsgroepen,
zie bijlage B.

Figuur 4.1 Omvang doelgroep naar leeftijd en medische indicatie, 2017

0-59 jaar met medische indicatie
60 jaar en ouder
Zonder medische indicatie
Met medische indicatie
60 t/m 64 jaar
Zonder medische indicatie
Met medische indicatie
65 jaar en ouder
Zonder medische indicatie
Met medische indicatie
Totale doelgroep
0%

10%

20%

30%

40%

Percentage van totale populatie

In totaal hadden 144.489 personen (20%) een indicatie voor vaccinatie op basis van een medische
aandoening. De meest voorkomende medische indicaties waren cardiovasculaire aandoeningen (8%),
pulmonale aandoeningen (8%) en diabetes mellitus (7%).

Nivel

Monitor vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2017

13

4.2

Vaccinatiegraad

Van de totale studiepopulatie was 17,4% gevaccineerd door de huisarts (n=124.552). In de doelgroep
met een indicatie voor vaccinatie was de vaccinatiegraad 49,9%. De vaccinatiegraad in de doelgroep
varieerde aanzienlijk tussen huisartsenpraktijken, van 21,7% tot 61,5%.
In de groep met een indicatie op basis van leeftijd (60 jaar en ouder) was de vaccinatiegraad 53,6%. In
de groep 60-64 jarigen was de vaccinatiegraad lager (34,4%) dan in de groep van 65 jaar en ouder
(60,4%). In beide groepen was de vaccinatiegraad 20 tot 25 procentpunt hoger wanneer mensen
naast een leeftijdsindicatie ook een medische indicatie hadden (Figuur 4.2).

Figuur 4.2 Vaccinatiegraad (met 95% betrouwbaarheidsinterval) naar leeftijd en medische indicatie, 2017

0-59 jaar met medische indicatie
60 jaar en ouder
Zonder medische indicatie
Met medische indicatie
60 t/m 64 jaar
Zonder medische indicatie
Met medische indicatie
65 jaar en ouder
Zonder medische indicatie
Met medische indicatie
Totale doelgroep
0%

20%

40%

60%

80%

Vaccinatiegraad

In de totale groep met een zekere medische indicatie 1 was de vaccinatiegraad 57,7%. De hoogste
vaccinatiegraad werd gevonden bij mensen met diabetes mellitus (61,9%), cardiovasculaire
aandoeningen (61,1%) en chronische nierinsufficiëntie (61,0%). Bij mensen met verminderde
weerstand en HIV werd een lagere vaccinatiegraad gevonden (44,8% en 47,1%) (Figuur 4.3). Hierbij
moet wel opgemerkt worden dat de absolute aantallen, in het bijzonder voor HIV, klein waren,
waardoor de schatting minder betrouwbaar is.
De vaccinatiegraad was hoger wanneer er sprake was van aandoeningen met een ‘zekere indicatie’
voor vaccinatie ten opzichte van een ‘mogelijke indicatie’. Een uitzondering was de groep met
verminderde weerstand, waarbij net als in eerdere jaren een hogere vaccinatiegraad bij mensen met
een mogelijke indicatie gevonden werd.

1

Van een ‘zekere indicatie’ is sprake wanneer een aandoening eenduidig terug te vinden is in de onderzoeksgegevens. Wanneer aandoeningen

onder een restcategorie vallen of wanneer alleen een indicatie bestaat bij een bepaalde ernst of duur wordt gesproken van een ‘mogelijke
indicatie’.

Nivel

Monitor vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2017

14

Figuur 4.3 Vaccinatiegraad (met 95% betrouwbaarheidsinterval) naar medische indicatie, 2017

Cardiovasculaire aandoeningen
Pulmonale aandoeningen
Diabetes mellitus
Verminderde weerstand
Chronische nierinsufficiëntie
Ademhalingsstoornissen door neurol. aand.
HIV
0%

20%

40%

60%

80%

100%

Vaccinatiegraad

Nivel

Monitor vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2017

15

5

Trends

Dit hoofdstuk beschrijft de trends in omvang van de doelgroepen en de vaccinatiegraad
over de periode 2011-2017. Voor de jaren 2011-2013 zijn de cijfers afkomstig van IQ
Healthcare. Voor de jaren 2014-2017 zijn deze afkomstig van Nivel Zorgregistraties.
Zie bijlage B voor uitgebreide tabellen met resultaten.

5.1

Trends in de omvang van de doelgroepen

De omvang van de doelgroep is ten opzichte van 2016 ongeveer gelijk gebleven (35,1% ten opzichte
van 35,3% in 2016). Het aandeel met een indicatie op basis van leeftijd (60 jaar en ouder) bleef ook
gelijk (26,0% ten opzichte van 26,1% in 2016), na een stijgende trend in de periode 2010-2015 (Figuur
5.1).
Het aandeel van de totale studiepopulatie dat een medische indicatie voor vaccinatie had is ten
opzichte van 2016 ook gelijk gebleven (20,3% ten opzichte van 20,4% in 2016). Ook bij de
verschillende specifieke medische indicaties zijn de veranderingen ten opzichte van 2016 miniem.
Figuur 5.1 Omvang van de doelgroep (%) in de periode 2011-2017
40%

totale doelgroep

35%
65 jaar en ouder
met medische indicatie

30%
25%

60 t/m 64 jaar
met medische indicatie

20%

65 jaar en ouder
zonder medische
indicatie
60 t/m 64 jaar
zonder medische
indicatie
0-59 jaar
met medische indicatie

15%
10%
5%
0%
2010

Nivel

2011

2012

2013

2014

2015

2016

Monitor vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2017

16

5.2

Trends in de vaccinatiegraad

De vaccinatiegraad in de totale studiepopulatie is ten opzichte van 2016 licht gedaald, van 18,4% naar
17,4%. Ook binnen de doelgroep die een indicatie heeft voor vaccinatie daalde de vaccinatiegraad,
van 53,5% naar 49,9%. Deze daling is vergelijkbaar met het gemiddelde over de periode 2010-2015.
De daling in vaccinatiegraad wordt in alle groepen gezien, maar is iets kleiner in de groep zonder een
medische indicatie, vooral bij de groep 60-64 jaar (Figuur 5.2).
Er zijn geen duidelijke verschillen in de trends bij de specifieke medische indicaties. De grootste daling
is te zien in de groep met een indicatie vanwege verminderde weerstand, van 47,4% naar 44,9% (zie
bijlage B).
Figuur 5.2 Trends in vaccinatiegraad naar leeftijd en medisch indicatie in de periode 1996-2017

100%

80%

60%

40%

20%

totale doelgroep *

65+ jr, met med. ind.

60 t/m 64 jr, met med. ind.

65+ jr, zonder med. ind.

60 t/m 64 jr, zonder med. ind.

0-59 jr, met med. ind.

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

2005

2004

2003

2002

2001

2000

1999

1998

1997

1996

0%

Bron cijfers 1996-2013: Tacken M.A., et al. Monitoring vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2013.
Nijmegen, IQ Healthcare: 2014.
* In 2008 is de leeftijdsgrens voor de indicatie voor influenzavaccinatie verlaagd van 65 jaar naar 60 jaar. Daardoor is
de vaccinatiegraad van de totale doelgroep in de jaren 1996 t/m 2007 niet goed vergelijkbaar met die van latere jaren.

Nivel

Monitor vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2017

17

6

Praktijkvariatie

Dit hoofdstuk beschrijft extra analyses die gedaan zijn om variatie tussen praktijken te
beschrijven en te verklaren. Zijn het steeds dezelfde praktijken die een hoge of lage
vaccinatiegraad hebben, hangt dit samen met de praktijkpopulatie en welke factoren
kunnen dit mogelijk verklaren?

6.1

Variatie in vaccinatiegraad tussen praktijken in 2017

Net als in eerdere jaren was er in 2017 behoorlijke variatie tussen praktijken in de vaccinatiegraad van
de doelgroep (zie Figuur 6.1).
Figuur 6.1 Vaccinatiegraad binnen de doelgroep per huisartsenpraktijk, 2017

% gevaccineerden binnen de doelgroep

70
60
50
40
30
20
10
0

Verschillen tussen praktijken zouden veroorzaakt kunnen worden door verschillen in de samenstelling
van de doelgroep, zoals het percentage met een medische indicatie en de leeftijdsverdeling binnen de
doelgroep. Wanneer dit het geval is zou je verwachten dat de variatie in de vaccinatiegraad groter is
binnen de totale doelgroep dan binnen subgroepen op basis van medische indicatie en leeftijd. De
variatie binnen de totale doelgroep, op basis van het 95% betrouwbaarheidsinterval, was echter niet
groter dan de variatie binnen subgroepen naar medische indicatie en leeftijd (Tabel 6.1), dus
verschillen tussen praktijken werden niet veroorzaakt door verschillen in de samenstelling van de
doelgroep.
Tabel 6.1 Vaccinatiegraad naar leeftijd en medische indicatie, 2017
Vaccinatiegraad (95% bthi)

Breedte van 95% bthi

0-59 jaar met medische indicatie

29,7 (20,8-39,7)

18,9

60 t/m 64 jaar zonder medische indicatie

26,2 (16,0-38,6)

22,6

60 t/m 64 jaar met medische indicatie

51,3 (38,6-66,0)

27,4

65 jaar en ouder zonder medische indicatie

49,9 (37,6-60,0)

22,4

65 jaar en ouder met medische indicatie

69,5 (58,2-77,7)

19,5

Totale doelgroep

50,1 (39,9-58,6)

18,7

Subgroep

Nivel

Monitor vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2017

18

6.2

Consistentie van de vaccinatiegraad binnen een praktijk

De geobserveerde praktijkvariatie riep de vraag op of het steeds dezelfde praktijken zijn die een
relatief lage of hoge vaccinatiegraad hebben. Om deze vraag te beantwoorden zijn data gebruikt van
96 huisartsenpraktijken die beschikbaar waren in 2015, 2016 en 2017. Vervolgens hebben we
correlaties tussen de vaccinatiegraad in deze jaren berekend.
De vaccinatiegraad binnen een praktijk was stabiel door de jaren heen; de correlatie tussen
vaccinatiegraden binnen de doelgroep in 2015, 2016 en 2017 was hoog (van 0,88 tot 0,91). Ook de
correlatie tussen vaccinatiegraden binnen de leeftijdsgroepen 60 t/m 64 jaar en 65 jaar of ouder was
hoog (range respectievelijk 0,74-0,83 en 0,90-0,95).
Vervolgens hebben we gekeken hoeveel praktijken een relatief grote verandering lieten zien in de
vaccinatiegraad binnen de totale doelgroep. Hierbij zijn we uitgegaan van een verschil van meer dan
10%, grofweg de helft van het 95% betrouwbaarheidsinterval. Slechts 1 praktijk liet meer dan 10%
verschil zien (10,6%) tussen de jaren 2015-2016 of 2016-2017.
Concluderend zijn het zijn dus steeds dezelfde praktijken die een relatief lage of hoge vaccinatiegraad
binnen de doelgroep hebben.

6.3

Relatie praktijkkenmerken en vaccinatiegraad

Om de invloed van praktijkkenmerken op de vaccinatiegraad te onderzoeken zijn weer data gebruikt
van 96 huisartsenpraktijken die beschikbaar waren in 2015, 2016 en 2017. Op deze data zijn
multilevel analyses uitgevoerd, om zo rekening te houden met verschillen in praktijkgrootte
(schattingen in kleinere praktijken zullen minder betrouwbaar zijn). Hierbij was wel/niet gevaccineerd
de afhankelijke variabele en de verschillende praktijkkenmerken samen met het kalenderjaar de
afhankelijke variabelen. Praktijk werd als level meegenomen.
Algemene praktijkkenmerken zoals het soort praktijk (solo, duo of groepspraktijk) en het aantal
patiënten in een praktijk hingen niet samen met de vaccinatiegraad binnen de doelgroep. Ook het
type huisarts informatiesysteem (HIS) hing niet samen met de vaccinatiegraad binnen de doelgroep.
Daarnaast is gekeken naar kenmerken van de praktijkpopulatie. De mate van stedelijkheid (in vijf
categorieën van grote stad tot platteland) en de BMR vaccinatiegraad voor kinderen in de gemeente
van de praktijk (als proxy voor algemene vaccinatiebereidheid) hingen niet samen met de
vaccinatiegraad. De vaccinatiegraad binnen de doelgroep was ongeveer 3% hoger in praktijken uit
Oost-Nederland (Gelderland, Overijssel en Flevoland) en Zuid-Nederland (Noord-Brabant en Limburg)
dan in Noord-Nederland (Friesland, Groningen, Drenthe) en West-Nederland (Noord- en Zuid-Holland,
Utrecht, Zeeland). De vaccinatiegraad binnen de doelgroep was lager in praktijken uit gemeenten met
over het algemeen relatief veel hoogopgeleiden.
Naast de kenmerken die we hebben onderzocht zouden ook de opvattingen van de praktijkpopulatie
over griepvaccinatie, hoe actief de huisarts tijdens het spreekuur navraagt of patiënten
griepvaccinatie hebben gehaald en de organisatie van de vaccinatiecampagne binnen de praktijk van
invloed kunnen zijn. Over die kenmerken waren geen gegevens beschikbaar. Uit eerdere monitoren
van de campagnes in 2007, 2008 en 2009 [10-12] bleek dat een actief herinneringsbeleid een positief
effect had op de vaccinatiegraad binnen de doelgroep. Het gebruik van folders had geen significante
invloed op de vaccinatiegraad binnen de doelgroep. Ook was er geen duidelijk verschil in
vaccinatiegraad wanneer de huisarts, de assistente of beiden vaccineerden.

Nivel

Monitor vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2017

19

7

Dankwoord

Wij zijn de huisartsen die deelnemen aan Nivel Zorgregistraties eerste lijn dankbaar voor hun
medewerking. We danken de Stichting Nationaal Programma Grieppreventie (SNPG) voor het
beschikbaar stellen van gegevens.

Nivel

Monitor vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2017

20

Referenties
1.
2.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.

Nivel

Caini S, Alonso WJ, Seblain CE, Schellevis F, Paget J: The spatiotemporal characteristics of influenza
A and B in the WHO European Region: can one define influenza transmission zones in Europe?
Euro Surveill 2017;22.
Caini S, Schellevis F, El-Guerche Seblain C, Paget J: Important changes in the timing of influenza
epidemics in the WHO European Region over the past 20 years: virological surveillance 1996 to
2016. Euro Surveill 2018;23.
Darvishian M, Dijkstra F, van Doorn E, Bijlsma MJ, Donker GA, de Lange MM, Cadenau LM, Hak E,
Meijer A: Influenza Vaccine Effectiveness in the Netherlands from 2003/2004 through 2013/2014:
The Importance of Circulating Influenza Virus Types and Subtypes. PLoS One 2017;12:e0169528.
Van Essen GA, et al.: NHG-Standaard Influenza en influenzavaccinatie. Eerste herziening. . Huisarts
& Wetenschap 2008;51:bijlage:1-2.
Gezondheidsraad: Griepvaccinatie: herziening van de indicatiestelling. Publicatienr. 2007/09. In.
Den Haag: Gezondheidsraad; 2007.
Gezondheidsraad: Grip op griep. Publicatienr. 2014/16. In. Den Haag: Gezondheidsraad; 2014.
NIVEL Zorgregistraties - Methoden. Uit: NIVEL Zorgregistraties eerste lijn [internet]. 2018 [Laatst
gewijzigd op 15-06-2018; geraadpleegd op 28-08-2018. URL: www.nivel.nl/node/4293
Tacken MA, Jansen B, Mulder J, Campbell SM, Braspenning JC: Dutch influenza vaccination rate
drops for fifth consecutive year. Vaccine 2015;33:4886-4891.
Tacken MA, et al.: Monitoring vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2007-2008.
In. Nijmegen: UMC St. Radboud; 2008.
Tacken MA, et al.: Monitoring vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2008. In.
Nijmegen: UMC St. Radboud; 2009.
Tacken MA, et al.: Monitoring vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2009. In.
Nijmegen: UMC St. Radboud; 2010.
van Lier EA, Geraedts JL, Oomen PJ, Giesbers H, van Vliet JA, Drijfhout IH, Zonnenberg-Hoff IF, de
Melker HE: Vaccinatiegraad Rijksvaccinatieprogamma Nederland, verslagjaar 2017. Rapport. In.
Bilthoven: RIVM; 2017.
Nederlands Huisartsen Genootschap: NHG-richtlijn adequate dossiervorming met het
elektronisch patiëntendossier (ADEPD), derde versie. In. Utrecht: NHG; 2013.
Lamberts H, Wood M: ICPC, International Classification of Primary Care. In. Oxford: Oxford
University Press; 1987.
World Health Organization collaborating center for drug statistics methodology.: Guidelines for
ATC cliassification and DDD assignment 2010. In. Oslo: WHO; 2009.
Sloot R, Hooiveld M, ter Veen P, Korevaar J: Vaccinatiegraad nationaal Programma
Grieppreventie 2014. In. Utrecht: NIVEL; 2015.
Gezondheidsraad: Briefadvies vaccinatie tegen seizoensgriep. Publicatienr 2011/21. In. Den
Haag: Gezondheidsraad; 2011.

Monitor vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2017

21

Bijlage A Methode van onderzoek
A.1 Studiepopulatie
Dataverzameling
Huisartsen registeren gezondheidsinformatie van hun patiënten in het elektronisch medisch dossier
(EMD). Hiervoor gebruiken zij een Huisartsen Informatie Systeem (HIS) [8]. Morbiditeitsgegevens
(symptomen en aandoeningen) worden daarin gecodeerd volgens de International Classification of
Primary Care (ICPC), versie 1 [14, 15]. Voor medicatie wordt de Anatomisch Therapeutisch Chemisch
(ATC) classificatie gebruikt [16].
Voor dit onderzoek is gebruik gemaakt van gegevens van huisartsenpraktijken die deelnemen aan
Nivel Zorgregistraties eerste lijn. In deze praktijken worden periodiek gegevens over morbiditeit en
medicatie uit de EMD’s uit het HIS-en geëxtraheerd en geanonimiseerd overgebracht naar de
database van het Nivel [8].

Selectie van praktijken
Voordat gegevens voor dit onderzoek zijn gebruikt, heeft er een check op de volledigheid en kwaliteit
van de geëxtraheerde gegevens plaatsgevonden. Alleen praktijken met voldoende geregistreerde
gegevens over verrichtingen, morbiditeit en prescripties in 2016 en 2017 zijn geselecteerd. Daarnaast
moest voor een goede kwaliteit van registreren minimaal 70% van de morbiditeitsgegevens voorzien
zijn van een betekenisvolle ICPC-code, zoals door het NHG beschreven [14].
Van de deelnemende huisartsenpraktijken waren de volgende kenmerken beschikbaar: de
praktijkvorm, of een praktijk apotheekhoudend is, de stedelijkheidsgraad (het aantal adressen per
km2) van de geografische locatie van de praktijk, BMR vaccinatiegraad in de gemeente van de praktijk,
percentage hoog opgeleiden in de gemeente van de praktijk.
Selectie van personen
Bij de geïncludeerde praktijken zijn vervolgens alle personen geselecteerd die het hele kalenderjaar
2017 bij de praktijk stonden ingeschreven en waarvan het geboortejaar bij Nivel Zorgregistraties
eerste lijn bekend was. Gegevens over aandoeningen en voorgeschreven medicatie in de periode 1
juni 2016 tot en met 31 december 2017 zijn geïncludeerd in analyse.
Van de ingeschreven personen was informatie beschikbaar over geslacht, leeftijd, de door de huisarts
gestelde diagnoses en voorgeschreven medicatie. Op basis van het inschrijftarief werd afgeleid of
mensen in een achterstandsgebied wonen, waar de vaccinatiegraad vaak relatief hoog is. De
gemeente werd gebruikt voor localisering van de zogeheten ‘Bible belt’, waar van oudsher veel
mensen zich om godsdienstige redenen niet laten inenten en waar wij verwachtten dat de
vaccinatiegraad relatief laag is. Als proxy voor de ‘Bible belt’ zijn gemeenten gebruikt waarin minder
dan 90% van de kinderen voor bof, mazelen en de rode hond (BMR) zijn gevaccineerd [13].

Nivel

Monitor vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2017

22

A.2 Vaccinatiestatus
Vaststellen van vaccinatiestatus
Voor het bepalen van de vaccinatiestatus is gekeken naar registratie van de ICPC-code voor
influenzavaccinatie (R44) of het influenza vaccin als prescriptie (ATC-code J07BB02). Een persoon is
gevaccineerd bij registratie van een van deze codes in de periode 1 september tot en met 31
december 2017.
Volledigheid registratie vaccinatiestatus
Om de volledigheid van de registratie van de influenzavaccinatie in het HIS te controleren is een extra
check uitgevoerd. Huisartsen declareren influenzavaccins bij de SNPG. Het aantal bij SNPG
gedeclareerde vaccins hebben we daarom vergeleken met het totaal aantal gevaccineerde personen
op basis van de HIS-data. Informatie over het aantal gedeclareerde vaccins bij de SNPG werd pas
verkregen na toestemming van de huisartsen.
A priori is gesteld dat het aantal gevaccineerde personen in de HIS-data maximaal 10 procent mocht
verschillen van het aantal gedeclareerde vaccins bij de SNPG. Eerder is via een sensitiviteitsanalyse
gebleken dat de vaccinatiegraad nauwelijks veranderde wanneer de selectie van praktijken gebaseerd
werd op een overeenkomst van 80, 85 of 95 procent [17].

A.3 Identificatie van doelgroep voor vaccinatie
Medische indicatie voor vaccinatie
De indicaties voor influenzavaccinatie zijn vastgesteld door de minister van VWS op advies van de
Gezondheidsraad [5, 6, 18].
Het NHG heeft de medische indicatie voor vaccinatie verder uitgewerkt aan de hand van ICPC- en/of
ATC-codes, waarbij onderscheid gemaakt wordt naar de mate van zekerheid waarmee deze codes
overeenkomen met de geïndiceerde aandoeningen [5] (zie bijlage B en C). Aandoeningen die
eenduidig te coderen zijn met ICPC codes (bijvoorbeeld COPD) behoren tot gezondheidsproblemen
met een ‘zekere indicatie’: de ICPC-code met zijn omschrijving komt overeen met de aandoening zoals
genoemd in de NHG-Standaard ‘Influenza en Influenzavaccinatie’. Aandoeningen waarbij de
omschrijving een nadere aanduiding is van tijd of ernst (b.v. doorgemaakt hartinfarct), of die binnen
de ICPC systematiek onder een verzamelklasse van aandoeningen vallen behoren tot
gezondheidsproblemen met een ‘mogelijke indicatie’.
Om de doelgroep met een medische indicatie voor vaccinatie te identificeren is gekeken naar het
voorkomen van de door het NHG geselecteerde ICPC-codes in de deelcontacten en prescripties in de
periode van 1 juni 2016 tot en met 30 november 2017. Deze periode is gekozen met de
achterliggende gedachte dat wanneer een gezondheidsprobleem actueel is, iemand hiervoor
minimaal één keer per jaar de huisarts zal raadplegen. Door een iets ruimere periode van anderhalf
jaar te nemen zouden deze contacten zeker gevonden moeten worden. De einddatum van 30
november is genomen omdat de vaccinatiecampagne doorgaans tussen medio oktober en medio
november plaatsvindt. Voor de subgroepen die mede op basis van medicatie worden vastgesteld
(weerstandverlagende medicatie en corticosteroïden bij astma/COPD) is gekeken naar registratie van
relevante ATC-codes van 1 juni 2017 tot en met 30 november 2017. Hier is voor een kortere periode
van een half jaar gekozen omdat medicatie voor maximaal drie maanden door de huisarts verstrekt
wordt. Een actueel gezondheidsprobleem zou dus drie maanden voor het eind van de
vaccinatiecampagne zichtbaar moeten zijn in de prescriptie gegevens. Ook hier is een iets ruimere
periode genomen om geen relevante voorschriften te missen.

Nivel

Monitor vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2017

23

Huisartsen kunnen ook specifieke labels (ruiters) voor aandoeningen aan personen toekennen.
Hoewel deze ruiters niet langer door het NHG ondersteund worden (14), maken sommige huisartsen
hier nog wel gebruik van. In dit onderzoek is daarom naast het gebruik van ICPC- en ATC-codes, ook
gebruik gemaakt van relevante ruiters voor identificatie van de doelgroep voor vaccinatie: CV
(cardiovasculaire ziekten), LO (CARA, longziekte), DM (diabetes mellitus) en RI (renale insufficiëntie).

Leeftijdsindicatie voor vaccinatie
Naast personen met een medische indicatie komen alle – ook gezonde – 60-plussers in aanmerking
voor vaccinatie. Hiertoe behoren alle personen van 60 jaar of ouder vóór 1 mei 2018, zoals
vastgesteld door het NHG [5]. Voor het berekenen van de leeftijd als karakteristiek is de peildatum
van 1 januari 2017 aangehouden. Hierdoor kunnen enkele 59-jarigen op de peildatum wel tot de
doelgroep van 60-plussers behoren. Wanneer de geboortedag en -maand onbekend waren is hiervoor
1 juni aangenomen. Personen van 105 jaar en ouder zijn niet meegenomen in het onderzoek omdat
de kans groot is dat dit een fout in de data betreft.
Wel vaccinatie, geen indicatie
Bij registratie van R44 of J07BB02, in afwezigheid van een indicatie voor vaccinatie, zijn we ervan
uitgegaan dat de indicatie niet uit de data op te maken was. Zodoende is de totale geïndiceerde
populatie vastgesteld door de aanwezigheid van een medische- of leeftijdsindicatie en/of bij
registratie van één van deze codes voor griepvaccinatie (ook bij afwezigheid van zowel een medischeen leeftijdsindicatie).

A.4 Analyses
Clustering binnen praktijken
De vaccinatiegraad hangt niet alleen af van de bereidheid van mensen om zich te laten vaccineren;
ook de huisarts speelt hierin een rol. Met de richtlijn in gedachten bepaalt de huisarts uiteindelijk
welke personen een indicatie voor vaccinatie hebben. Daarnaast kan ook de organisatie van de
vaccinatiecampagne binnen een huisartsenpraktijk en het informeren en motiveren van personen
door de huisarts van invloed zijn. Patiënten binnen een huisartspraktijk kunnen hierdoor een hogere
of juist lagere kans op vaccinatie hebben. Door gebruik van multilevel logistische regressie analyse is
rekening gehouden met deze clustering op praktijkniveau (zie Box A1).
Trend omvang doelgroep en vaccinatiegraad
Om een trend in de tijd weer te geven is een vergelijking gemaakt tussen de resultaten van dit
onderzoek met de uitkomsten van de campagnes 2010-2013 zoals gerapporteerd door IQ Healthcare
[10].

Nivel

Monitor vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2017

24

Box A1

Berekening van uitkomstmaten

Ruw %
Totaal aantal personen met kenmerk als percentage van het totaal aantal personen in de populatie.
Range praktijken
Kleinste en grootste waarde van de uitkomstmaat (ruw percentage) bij de verschillende praktijken.
Multilevel %
Percentage voor de populatie, rekening houdend met de clustering binnen praktijken (multilevel
analyse).
95%-betrouwbaarheidsinterval
Geeft aan (met 95 procent zekerheid) tussen welke waarden het gemiddelde waarschijnlijk zal zitten
(in de tekst en tabellen weergegeven als bthi).

Nivel

Monitor vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2017

25

Bijlage B Gedetailleerde resultaten
Tabel B1 Omvang en vaccinatiegraad van de totale populatie en doelgroep, 2017
Aantal / percentage
Studiepopulatie:
Aantal praktijken (n)

205

Totale populatie (n)

822.222

Omvang doelgroep:
Totaal doelgroep (n)

288.345

Als percentage van populatie (%)

35,1

1

Vaccinatiegraad populatie:
Totaal gevaccineerd (n)

144.438

Als percentage van populatie (ruw %)

17,6

Range praktijken (min-max %)
Multilevel gemiddeld percentage (%)

5,1-29,6
2

95%-bthi

17,4
13,5-22,1

Vaccinatiegraad doelgroep:
Als percentage van doelgroep (ruw %)

50,1

Range praktijken (min-max %)

21,7-61,5

Multilevel gemiddeld percentage (%)

49,9

95%-bthi

43,6-56,1

1

Voor 10.865 (4%) van de 288.345 stond wel een toegediende vaccinatie geregistreerd, maar was de medische

indicatie niet te herleiden uit de data.
2

Multilevel %: houdt rekening met de variatie tussen praktijken (multilevel analyse);

bthi = betrouwbaarheidsinterval bij het multilevel gemiddelde percentage

Nivel

Monitor vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2017

26

Tabel B2a Omvang en vaccinatiegraad naar leeftijd en medische indicatie, 2017
Absolute aantallen

Vaccinatiegraad

Totaal

Gevaccineerd

Ruw %

Range praktijken

Multilevel %

95%-bthi

64.033

19.016

29,7

12,7-49,4

29,4

24,0-35,5

Totaal

213.447

114.557

53,7

24,3-67,5

53,6

47,2-59,9

Zonder medische indicatie

110.472

46.379

42,0

13,5-60,7

41,8

35,5-48,4

Met medische indicatie

102.975

68.178

66,2

39,4-76,8

66,3

60,0-72,1

Totaal

55.268

19.091

34,5

12,3-59,7

34,4

28,4-40,9

Zonder medische indicatie

36.870

9.649

26,2

6,9-46,3

25,9

20,5-32,1

Met medische indicatie

18.398

9.442

51,3

25,5-73,0

51,3

44,0-58,6

Totaal

158.179

95.466

60,4

28,1-73,7

60,4

53,9-66,5

Zonder medische indicatie

73.602

36.730

49,9

16,2-67,9

49,8

42,9-56,6

Met medische indicatie

84.577

58.736

69,5

42,2-79,8

69,6

63,4-75,1

Totale doelgroep:

288.345

144.438

50,1

21,7-61,5

49,9

43,6-56,1

Leeftijdsgroep
0-59 jaar:
Met medische indicatie
60 jaar en ouder:

60 t/m 64 jaar:

65 jaar en ouder:

Multilevel %: houdt rekening met de variatie tussen praktijken (multilevel analyse); bthi = betrouwbaarheidsinterval bij
het multilevel gemiddelde percentage
Tabel B2b Omvang en vaccinatiegraad naar leeftijd (18+), 2017
Absolute aantallen

Vaccinatiegraad

Totaal

Gevaccineerd

Ruw %

Totaal

511.557

52.096

Met medische indicatie

134.703

52.096

Totaal

655.754

141.793

Met medische indicatie

278.900

141.793

Leeftijdsgroep

Range praktijken

Multilevel %

95%-bthi

10,2

4,6-17,9

10,0

7,9-12,8

38,7

16,7-56,1

38,4

32,4-44,7

21,6

7,3-34,2

21,4

16,8-26,8

50,8

28,5-68,1

50,7

44,4-56,9

18 t/m 64 jaar:

18 jaar en ouder:

Multilevel %: houdt rekening met de variatie tussen praktijken (multilevel analyse); bthi = betrouwbaarheidsinterval bij
het multilevel gemiddelde percentage

Nivel

Monitor vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2017

27

Tabel B3 Omvang en vaccinatiegraad naar medische indicatie en mate van zekerheid van indicatie, 2017
Absolute aantallen
Medische indicatie

Totaal

Vaccinatiegraad

Gevaccineerd

Ruw %

Range

Multilevel

praktijken

%

95%-bthi

Cardiovasculaire aandoeningen:
Totaal

63.089

38.508

61,0

34,9-77,0

61,1

54,3-67,6

Mogelijk indicatie#
Zeker indicatie

15.251

8.423

55,2

19,4-75,0

53,8

45,5-61,9

47.838

30.085

62,9

39,0-80,0

63,6

56,7-70,1

Totaal

56.539

27.998

49,5

24,6-67,2

49,7

42,3-57,1

Mogelijk indicatie#

20.814

8.329

40,0

11,6-62,8

39,0

31,7-46,9

Zeker indicatie

35.725

19.669

55,1

27,8-83,8

57,7

48,9-66,1

51.361

31.678

61,7

34,0-78,2

61,9

55,0-68,4

Totaal

18.499

8.298

44,9

20,3-67,2

44,8

37,2-52,7

Mogelijk indicatie#

15.930

7.228

45,4

13,7-69,0

45,3

37,3-53,4

Zeker indicatie

2.569

1.070

41,7

0,0-100

41,5

31,8-51,9

Totaal

15.592

9.521

61,2

24,4-84,6

61,0

52,8-68,5

Mogelijk indicatie#

13.231

7.967

60,2

22,2-84,6

59,8

51,4-67,6

Zeker indicatie

2.332

1.554

66,7

0,0-100

66,2

55,2-77,1

15.573

8.539

54,8

16,7-78,4

54,8

47,0-62,5

620

292

47,1

0,0-100

47,1

33,8-60,8

116.064

66.951

57,7

30,6-74,6

58,0

50,8-65,0

Pulmonale aandoeningen:

Diabetes mellitus:
Zeker indicatie
Verminderde weerstand:

Chronische nierinsufficiëntie:

Ademhalingsstoornissen door
neurol. aand.:
Mogelijk indicatie#
HIV
Zeker indicatie
Totaal zeker medische indicatie:

Multilevel %: houdt rekening met de variatie tussen praktijken (multilevel analyse); bthi = betrouwbaarheidsinterval bij
het multilevel gemiddelde percentage.
# Om te bepalen of iemand een medische indicatie heeft wordt gebruik gemaakt van ICPC codes. Soms wordt hierbij
een nadere aanduiding van tijd of ernst gegeven die alleen door de behandelaar kan worden bepaald, of valt een
aandoening in de ICPC systematiek binnen een verzamelklasse van aandoeningen. In deze gevallen heeft iemand een
‘mogelijke indicatie’.

Nivel

Monitor vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2017

28

Tabel B4 Omvang en vaccinatiegraad van doelgroep, 2011-2017
1

1

2011

1

2012

2013

2014

2015

2016

2017

Gem.

Verschil

jaarlijks

2017-

verschil

2016

Studiepopulatie:
Aantal praktijken

68

Totale populatie

61

45

259.348 222.594 177.631

190

189

179

205

727.571 685.744 645.436 822.222

Omvang doelgroep:
% van populatie

30,0

31,8

32,1

32,6

34,5

35,3

35,1

0,9

-0,2

% van populatie

19,7

19,8

19,1

19,6

19,3

18,4

17,4

-0,4

-1,0

% van doelgroep

65,7

62,4

59,6

57,3

55,9

52,3

49,9

-2,6

-2,4

-3,3

-2,8

-2,3

-1,4

-3,6

-2,4

Vaccinatiegraad:

% verandering t.o.v. voorgaand jaar
1

Bron: Tacken M.A., et al. Monitoring vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2013. Nijmegen, IQ

Healthcare: 2014
Tabel B5a Omvang (%) naar leeftijd en medische indicatie, 2011-2017
1

Leeftijdsgroep

2011

1

2012

1

2013

2014

2015

2016

2017

Gem.

Verschil

jaarlijks

2017-

verschil

2016

0-59 jaar
9,9

9,7

10,2

8,4

8,2

8,2

7,8

-0,4

-0,4

Totaal

20,1

22,1

21,9

24,3

24,9

26,1

26,0

1,0

-0,1

Zonder medische indicatie

7,0

7,8

7,6

12,3

12,3

12,5

13,4

1,1

0,9

-0,1

0,3

0,2

0,1

Met medische indicatie
60 jaar en ouder

13,1

14,3

14,3

12,0

12,5

12,2

12,5

Totaal

5,7

5,8

5,7

6,3

6,5

6,6

6,7

Zonder medische indicatie

2,8

2,9

2,8

4,1

4,2

4,2

4,5

0,3

0,3

-0,1

-0,1

0,8

-0,3

Met medische indicatie
60 t/m 64 jaar

2,9

2,9

2,8

2,2

2,3

2,3

2,2

Totaal

14,4

16,2

16,2

18,0

18,3

19,5

19,2

Zonder medische indicatie

5,9

6,7

6,5

8,2

8,1

8,3

9,0

0,5

0,7

Met medische indicatie

8,5

9,6

9,7

9,8

10,2

9,9

10,3

0,3

0,4

Totaal doelgroep

30,0

31,8

32,1

32,7

33,1

35,3

35,1

0,9

-0,2

Met medische indicatie
65 jaar en ouder

1

Bron: Tacken M.A., et al. Monitoring vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2013. Nijmegen, IQ

Healthcare: 2014

Nivel

Monitor vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2017

29

Tabel B5b Omvang(%) naar medische indicatie en mate van zekerheid van indicatie, 2011-2017
Medische indicatie

1

2011

1

2012

1

2013

2014

2015

2016

2017

Gem.

Verschil

jaarlijks 2017-2016
verschil
Cardiovasculaire
aandoeningen:
Totaal

13,7

14,6

14,4

8,0

8,6

7,6

7,7

-1,0

0,1

Mogelijk indicatie#

8,6

9,0

8,6

1,7

1,8

1,9

1,9

-1,1

0,0

Zeker indicatie

5,2

5,6

5,8

6,3

6,9

5,8

5,8

0,1

0,0

Totaal

7,9

8,1

8,5

6,9

6,8

7,1

6,9

-0,2

-0,2

Mogelijk indicatie#

4,1

4,0

3,7

2,6

2,6

2,5

2,5

-0,3

0,0

0,1

-0,3

Pulmonale aandoeningen:

3,8

4,1

4,8

4,3

4,2

4,6

4,3

4,9

5,3

5,3

6,3

6,3

6,2

6,2

0,2

0,0

Totaal

1,5

1,6

1,6

2,0

2,1

2,1

2,2

0,1

0,1

Mogelijk indicatie#

1,4

1,5

1,5

1,7

1,8

1,9

0,2

-0,20

-1,71

Zeker indicatie

0,1

0,1

0,1

0,2

0,3

0,3

0,3

0,04

0,01

Totaal

0,6

0,8

0,8

1,7

1,8

1,9

1,9

0,2

0,0

Mogelijk indicatie#

0,0

0,0

0,0

1,4

1,5

1,6

1,6

0,3

0,0

-0,05

-0,02

Zeker indicatie
Diabetes mellitus:
Zeker indicatie
Verminderde weerstand:

Chronische
nierinsufficiëntie:

Zeker indicatie

0,6

0,8

0,8

0,2

0,3

0,3

0,3

0,2

0,3

0,3

1,8

1,8

1,9

1,9

0,3

0,0

0,05

0,05

0,04

0,06

0,1

0,06

0,1

0,00

0,02

Ademhalingsstoornissen
door neurol. aand.:
Mogelijk indicatie#
HIV
Zeker indicatie
1

Bron: Tacken M.A., et al. Monitoring vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2013. Nijmegen, IQ

Healthcare: 2014
# Om te bepalen of iemand een medische indicatie heeft wordt gebruik gemaakt van ICPC codes. Soms wordt hierbij
een nadere aanduiding van tijd of ernst gegeven die alleen door de behandelaar kan worden bepaald, of valt een
aandoening in de ICPC systematiek binnen een verzamelklasse van aandoeningen. In deze gevallen heeft iemand een
‘mogelijke indicatie’.

Nivel

Monitor vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2017

30

Tabel B6a Vaccinatiegraad (%) naar leeftijd en medische indicatie, 2011-2017
1

Leeftijdsgroep

2011

1

2012

1

2013

2014

2015

2016

2017

Gem,

Verschil

jaarlijks

2017-

verschil

2016

0-59 jaar:
54,4

50,1

46,6

37,0

35,3

31,7

29,4

-4,2

-2,3

Totaal

71,3

67,8

65,7

61,3

60,0

56,1

53,6

-3,0

-2,5

Zonder medische indicatie

56,2

51,8

48,7

49,6

47,3

44,0

41,8

-2,4

-2,2

-2,2

-2,5

Met medische indicatie
60 jaar en ouder:

79,3

76,5

74,7

73,0

72,1

68,8

66,3

Totaal

56,2

49,8

47,1

43,0

40,3

35,6

34,4

-3,6

-1,2

Zonder medische indicatie

43,6

37,4

34,3

33,4

30,5

26,4

25,9

-3,0

-0,5

-2,9

-2,4

Met medische indicatie
60 t/m 64 jaar:

Met medische indicatie

68,4

62,4

60,0

60,4

58,3

53,7

51,3

77,2

74,3

72,2

67,8

66,5

62,9

60,4

-2,8

-2,5

-3,0

-2,6

65 jaar en ouder:
Totaal
Zonder medische indicatie

67,8

63,9

60,8

57,9

55,9

52,4

49,8

Met medische indicatie

83,7

81,5

79,8

75,9

75,2

71,8

69,6

-2,4

-2,2

Totale doelgroep:

65,7

62,4

59,6

57,3

55,9

52,3

49,9

-2,6

-2,4

1

Bron: Tacken M.A., et al. Monitoring vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2013. Nijmegen, IQ

Healthcare: 2014

Nivel

Monitor vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2017

31

Tabel B6b

Vaccinatiegraad (%) naar medische indicatie en mate van zekerheid van indicatie, 2011-2017

Medische indicatie

1

2011

1

2012

1

2013

2014

2015

2016

2017

Gem,

Verschil

jaarlijks

2017-

verschil

2016

Cardiovasculaire
aandoeningen:
Totaal

77,1

74,5

72,7

66,7

65,8

63,7

61,1

-2,7

-2,6

Mogelijk indicatie#

75,2

72,1

70,9

60,2

58,7

56,2

53,8

-3,5

-2,4

Zeker indicatie

80,2

78,5

75,5

68,7

68,1

66,3

63,6

-2,7

-2,7

Totaal

69,8

66,4

64,2

55,6

55,4

51,5

49,7

-3,1

-1,8

Mogelijk indicatie#

67,7

63,4

61,0

44,1

43,0

39,5

39,0

-4,2

-0,5

-2,4

-2,3

Pulmonale aandoeningen:

72,1

69,3

66,8

64,5

64,6

60,0

57,7

78,7

76,3

74,7

69,0

68,4

65,2

61,9

-2,8

-3,3

Totaal

73,6

70,8

68,9

49,9

49,5

47,4

44,8

-4,3

-2,6

Mogelijk indicatie#

73,7

71,2

69,5

50,1

50,0

48,1

45,3

-4,2

-2,8

Zeker indicatie

70,9

64,3

56,7

47,8

45,4

42,5

41,5

-3,9

-1,0

Totaal

81,6

79,5

77,7

65,3

66,2

63,8

61,0

-3,1

-2,8

Mogelijk indicatie#

73,4

74,5

83,3

64,9

65,0

62,4

59,8

-3,8

-2,6

-2,3

-3,2

Zeker indicatie
Diabetes mellitus:
Zeker indicatie
Verminderde weerstand:

Chronische
nierinsufficiëntie:

Zeker indicatie

82,0

79,6

77,4

67,6

73,2

69,4

66,2

74,5

71,2

68,4

60,9

60,3

57,3

54,8

-3,2

-2,5

59,5

65,1

57,9

52,6

53,3

48,9

47,1

-3,1

-1,8

Ademhalingsstoornissen
door neurol. aand.:
Mogelijk indicatie#
HIV:
Zeker indicatie
1

Bron: Tacken M.A., et al. Monitoring vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2013. Nijmegen, IQ

Healthcare: 2014
# Om te bepalen of iemand een medische indicatie heeft wordt gebruik gemaakt van ICPC codes. Soms wordt hierbij
een nadere aanduiding van tijd of ernst gegeven die alleen door de behandelaar kan worden bepaald, of valt een
aandoening in de ICPC systematiek binnen een verzamelklasse van aandoeningen. In deze gevallen heeft iemand een
‘mogelijke indicatie’.

Nivel

Monitor vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2017

32

Bijlage C Medische indicaties vaccinatie
Gebaseerd op Tacken, M.A., et al. Monitoring Vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2013. Nijmegen,
IQ Healthcare: 2014
Groep

Mogelijke indicatie

a

Zekere indicatie

ICPC

ICPC

Ruiter

Cardiovasculaire

K71 (behalve K71.01)

K74

CV

aandoeningen

K73

K77

K75

K78

K76

K80.03

K80 (behalve K80.03)

K82

K84 (behalve K84.01, K84.02, K84.03, K84.07)

K83

b

K84.01
K84.02
K84.03
K84.07
Longaandoeningen

K93

R84

L82

R85

L85

R91

R70

R95

LO

R82
R86
R89
R96 (in combinatie met ATC corticosteroïden)
c

R99 (behalve R99.01 t/m R99.05)
Diabetes mellitus

-

Chronische nierinsufficiëntie

U85

T90

DM
RI

U88
U99
‘Verminderde weerstand’

d

B72

D97.04

B73

T99.08

B74

T99.09

B76

T99.10

B78
T99 (behalve T99.08, T99.09, T99.10)
HIV

-

B90

Ademhalingsstoornissen door

N86

-

neurologische aandoeningen

N87
N99

K90
Medische indicatie wordt bepaald van ICPC codes. Soms wordt hierbij een nadere aanduiding van tijd of ernst
gegeven, die alleen door de behandelaar kan worden bepaald, of valt een aandoening in de ICPC systematiek binnen
een verzamelklasse van aandoeningen. In deze gevallen heeft iemand een ‘mogelijke indicatie’. Patiënten kunnen per
indicatiegroep slechts 1 keer meegeteld worden; als een patiënt in beide groepen geselecteerd zou worden (bijv.
patiënt heeft zowel ICPC-code K71 als K74), dan tellen we alleen de ‘zekere’ indicatie (op basis van K74) en wordt deze
patiënt niet meegeteld bij de groep met mogelijk een indicatie (op basis van K71).
b
Bij een ruiter CV, LO, DM of RI wordt de patiënt ingedeeld in de groep met een zekere indicatie.
c
De code D97 had in 2014 mogelijk indicatie, met uitzondering van D97.04 (levercirrose) die al zeker indicatie had.
a

Nivel

Monitor vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2017

33

Bijlage D ATC-codes weerstandverlagende middelen
Gebaseerd op Bijzondere Kenmerken: Grieprisico van de G-Standaard IR V-2-1-1 Grandia L en Verheijen E. KNMP, Den
Haag: 2009
ATC-codes
A07EC01

L01DB06

L01XX34

L04AC08

D06BB10

L01DB07

L01XX35

L04AD01

L01AA01

L01DC01

L01XX41

L04AD02

L01AA02

L01DC03

L03AB03

L04AX01

L01AA03

L01XA01

L03AB04

L04AX02

L01AA06

L01XA02

L03AB05

L04AX03

L01AA09

L01XA03

L03AB07

L04AX04

L01AB01

L01XB01

L03AB08

M01CB01

L01AB02

L01XC02

L03AB10

M01CC01

L01AC01

L01XC03

L03AB11

R03DX05

L01AD01

L01XC06

L03AC01

L01AD02

L01XC07

L03AX10

L01AX03

L01XC08

L03AX13

L01AX04

L01XC09

L04AA

L01BA01

L01XC10

L04AA01

L01BA04

L01XC11

L04AA04

L01BB02

L01XD03

L04AA05

L01BB03

L01XD04

L04AA06

L01BB04

L01XE01

L04AA09

L01BB05

L01XE02

L04AA10

L01BB07

L01XE03

L04AA11

L01BC01

L01XE04

L04AA12

L01BC02

L01XE05

L04AA13

L01BC05

L01XE06

L04AA14

L01BC06

L01XE07

L04AA17

L01BC07

L01XE08

L04AA18

L01BC53

L01XE09

L04AA23

L01CA01

L01XE10

L04AA24

L01CA02

L01XE11

L04AA26

L01CA04

L01XE12

L04AA27

L01CA05

L01XX01

L04AA28

L01CB01

L01XX02

L04AB01

L01CB02

L01XX05

L04AB02

L01CD01

L01XX11

L04AB04

L01CD02

L01XX17

L04AB05

L01CD04

L01XX19

L04AB06

L01DA01

L01XX23

L04AC02

L01DB01

L01XX27

L04AC03

L01DB02

L01XX28

L04AC05

L01DB03

L01XX32

L04AC07

Nivel

Monitor vaccinatiegraad Nationaal Programma Grieppreventie 2017

34