Jaarrapportage
2022

Voorwoord
De Belastingdienst staat voor de burgers en ondernemers van Nederland. We
werken dagelijks hard om hen zo goed mogelijk te ondersteunen om te voldoen
aan de fiscale regelgeving door hun vele vragen te beantwoorden, door aangiftes
te versimpelen en door hulp op maat te bieden waar dat nodig is. Zo willen
we een open en toegankelijke dienst zijn, voor iedereen. Voor particulieren en
ondernemers, van klein tot groot. Allemaal dankzij onze medewerkers. Zij zijn
ons gezicht en leveren fantastisch werk.

Naast dit dagelijks werk hebben we in 2022 gewerkt aan een aantal belangrijke
hersteloperaties. Denk daarbij aan het rechtsherstel box 3 en het herstel voor mensen
die schade hebben ondervonden door de Fraude Signalering Voorziening (FSV).
Zo hebben we de eerste fase van het box 3-herstel afgerond: we hebben 225.000
brieven en 130.000 beschikkingen verstuurd en de aanslagen over het belastingjaar
2021 aangepast. We hebben in 2022 90.000 burgers geïnformeerd dat zij geen – of
een verklaarbaar – effect hebben gehad van een FSV-registratie.

Tegelijkertijd is de Belastingdienst een constructief (gespreks-)partner richting
politiek en beleid. We denken mee en helpen duidelijk te maken wat uitvoerbaar
is en wat niet. Op die manier laten we steeds meer ons werk zien. En zijn we
vroegtijdig betrokken om mee te denken over hoe wetten en regels uitwerken
voor de burgers en ondernemers van Nederland. Dat is ook nodig.

In 2022 hebben we de basis van onze organisatie verder op orde gebracht.
Bijvoorbeeld door onze informatievoorziening te moderniseren. De systemen zijn
99,9 procent van de tijd zonder problemen beschikbaar en we lopen op schema
bij het moderniseren van de infrastructuur. Zo staan de schenk- en erfbelasting
en de autobelastingen er nu beter voor. En er is hard gewerkt aan het aantrekken,
behouden en opleiden van deskundig en gemotiveerd personeel.

Het zal u niet ontgaan zijn: de Belastingdienst heeft behoefte aan meer balans.
We willen alle Nederlanders helpen bij hun belastingen en zorgen dat ze aan de
wetten en regels kunnen voldoen. Maar om dat goed te kunnen doen hebben
we iets nodig: stabiliteit, aandacht voor de uitvoering en voor de benodigde
randvoorwaarden. Aandacht voor ons personeel en de IT en systemen waarmee
zij werken. Het is belangrijk dat we de modernisering van onze systemen en
IT-infrastructuur goed kunnen afronden.
Ik ben trots op wat we afgelopen jaar hebben gedaan. Vooral op de ruim 25.000
collega’s die ervoor zorgen dat er vele honderden miljoenen transacties per jaar
mogelijk zijn, waardoor er dagelijks bijna 1 miljard euro aan belastinginkomsten
binnenkomt. De Belastingdienst inde in 2022 een recordbedrag van 307 miljard
euro aan rijksbelastingen en premies. Daarmee staat de Belastingdienst voor
de continuïteit van de zorg, het onderwijs, de infrastructuur en de veiligheid in
Nederland. U leest meer over ons werk in 2022 in deze jaarrapportage.

De Belastingdienst is een organisatie midden in transitie. Daar hebben we lang
geen kans voor gekregen, maar die krijgen we nu wel. We werken hard om de basis
op orde te brengen voor de toekomst. Dat doen we terwijl ‘de winkel’ openblijft.
Dat betekent dat we nu even geduld moeten hebben, maar het is mijn overtuiging
dat het tot iets moois gaat leiden. De Belastingdienst wordt vroegtijdig betrokken
bij beleidsontwikkeling, zodat eerder duidelijk wordt wat haalbaar en effectief is.
Dit voorkomt dat er verwachtingen worden gecreëerd bij burgers en ondernemers
die niet waar te maken zijn. Ik sta voor die opdracht, maar vooral voor de mensen
met wie we dat samen doen.
Ook in 2023 gaan we samen met beleid verder met die opdracht en blijven
hierover het gesprek voeren met de politiek. Op die manier worden we een
betere Belastingdienst voor Nederland.

Peter Smink
Directeur-generaal Belastingdienst

Jaarrapportage 2022 I Voorwoord

2

Inhoudsopgave
Voorwoord
1 De Belastingdienst in 2022
Resultaten uit reguliere taken
Veel capaciteit voor hersteloperaties
Dienstverlening verbeterd met extra middelen
Toezicht en fraudebestrijding inzichtelijker gemaakt
Organisatie wendbaarder en toekomstbestendiger

2 Voor burgers en bedrijven

2
6
6
6
7
7
7

10

2.1 Burgers
Snelle, betrouwbare en zorgvuldige behandeling
Deskundige en persoonlijke ondersteuning
Effectief toezicht en fraudebestrijding

10
12
12
14

2.2 Bedrijven: midden- en kleinbedrijf
Snelle, betrouwbare en zorgvuldige behandeling
Deskundige en persoonlijke ondersteuning
Effectief toezicht en fraudebestrijding

15
15
17
18

2.3 Bedrijven: grote organisaties
Snelle, betrouwbare en zorgvuldige behandeling
Deskundige en persoonlijke ondersteuning
Effectief toezicht en fraudebestrijding

19
19
21
21

2.4 Opsporing

22

Jaarrapportage 2022 I Inhoudsopgave

3	Wendbare en toekomst­
bestendige ­organisatie
Uitvoerbare wet- en regelgeving
Ontvlechting
Personeel
Leiderschap en cultuur
ICT
Gegevens en analytics
Sturing en beheersing
Risico’s en risicobeheersing

Bijlagen
Bijlage 1: Prestatie-indicatoren
Bijlage 2: Begrippenlijst en afkortingen

25
26
27
28
30
31
33
35
37

38
39
42

3

Gerealiseerde belastingmiddelen en bezetting Belastingdienst

Jaarrapportage 2022

4

1 De Belastingdienst in 2022
Jaarrapportage 2022

5

1 De Belastingdienst in 2022
In deze jaarrapportage rapporteren wij over onze
resultaten in 2022, afgezet tegen de ambities in het
jaarplan 2022. Onze ambities waren in 2022 om onze
dienstverlening aan burgers en bedrijven structureel
te verbeteren, ons toezicht effectief toe te passen en
fouten waar mogelijk te voorkomen, onze organisatie
wendbaarder en toekomstbestendig te maken en zaken
die in het verleden niet goed zijn gegaan te herstellen.
Resultaten uit reguliere taken
Begin 2022 was het effect van de coronacrisis op de reguliere processen van de
Belastingdienst nog goed merkbaar. Desondanks hebben we een recordbedrag
van 307 miljard euro aan rijksbelastingen en premies geïnd1 en laten de meeste
van onze prestatie-indicatoren een positief beeld zien (zie bijlage 1). Zo is de
belastingmoraal, zoals gemeten in de fiscale monitor, vergelijkbaar met 2021
en is het grootste deel van de aangiften tijdig en juist.2
Daarentegen was de bereikbaarheid van de Belastingtelefoon niet op niveau
en hebben we op te veel bezwaarschriften de Awb-termijn overschreden. De
Belastingtelefoon kreeg in 2022 veel telefoontjes te verwerken, terwijl er ook
een groot deel van het jaar onderbezetting was. We zijn erin geslaagd dat tekort
aan personeel tegen het eind van het jaar voldoende aan te vullen. De langere
behandeltijd van de bezwaarschiften kwam hoofdzakelijk door het grote aantal
bezwaarschiften dat is ingediend voor de box 3-heffing. In 2022 bedroeg de
1
2

De uitsplitsing naar opbrengsten per belastingmiddel is opgenomen in bijlage 3
van het Financieel Jaarverslag van het Rijk 2022 (Kamerstukken II, 2022/23, 36 360, nr.2).
Kamerstukken II, 2022/23, 31066, nr. 1145.

Jaarrapportage 2022 I 1 De Belastingdienst in 2022

instroom 258.000 box 3-bezwaren, tegenover 70.000 bezwaren in 2021.
Ook konden we de reguliere invordering vanaf april 2022 herstarten, omdat
de coronamaatregelen en de beperkingen in contact niet meer van kracht waren.
Vanaf oktober 2022 gold dat ook voor de inning van coronaschulden. Toch is de
inning van niet tijdig betaalde vorderingen, die binnen een jaar alsnog worden
geïnd, nog steeds relatief laag.

Veel capaciteit voor hersteloperaties
Naast het reguliere werk hebben we veel capaciteit ingezet om een aantal zaken
uit het verleden te herstellen. We hebben de eerste herstelfase van de box
3-heffing voor het einde van 2022 afgerond. Alle mensen die meededen aan de
massaalbezwaarprocedure tegen de box 3-heffing hebben hierbij een brief van de
Belastingdienst ontvangen. Er zijn circa 225.000 brieven en 130.000 beschikkingen
verstuurd. Verder zijn de aanslagen met inkomen in box 3 over het belastingjaar
2021 aangepast. Wat betreft de Fraude Signalering Voorziening (FSV) hebben we
eind 2022 225.000 burgers geïnformeerd waarom zij geregistreerd stonden in FSV
conform motie Marijnissen 2.3 Tegelijkertijd hebben we 90.000 burgers geïnformeerd
dat zij geen – of een verklaarbaar – effect hebben gehad van een FSV-registratie.
De laatste grote hersteloperatie ging om de ten onrechte niet verminderde
vervolgingskosten; tot en met eind 2022 zijn 1,4 miljoen aanslagen hersteld en in
de eerste helft van 2023 wordt deze operatie volledig afgerond. Het jaarverslag
2022 van het Ministerie van Financiën bevat een uitgebreidere toelichting op de
hersteloperaties in 2022.

3

In het jaarverslag 2022 is abusievelijk vermeld dat tot en met eind 2022 240.000 burgers zijn
geïnformeerd over waarom zij geregistreerd stonden in FSV conform motie Marijnissen 2. Dit getal
heeft echter betrekking op een recentere peildatum. Uiteindelijk zijn de laatste brieven in het kader
van Motie Marijnissen 2 eind maart 2023 verstuurd en zijn circa 260.000 burgers geïnformeerd over
waarom zij geregistreerd stonden in FSV.

6

Dienstverlening verbeterd met extra middelen

Toezicht en fraudebestrijding inzichtelijker gemaakt

De Belastingdienst heeft in 2022 extra budget (circa 55 miljoen euro) gekregen om
de dienstverlening te verbeteren.
Dat extra budget is toegekend als reactie op het onderzoek van de Parlementaire
ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag. Dat geld hebben we besteed aan
onder meer de volgende verbeteringen:
 De Stella-teams hebben 2.261 casussen binnengekregen en in behandeling
genomen. Dat is 50 procent meer zaken dan in 2021. Daarnaast hebben
ongeveer 200 medewerkers de opleiding vroegsignalering in 2022 afgerond.
De opleiding heeft tot doel dat medewerkers eerder in het proces contact
leggen met burgers bij wie mogelijk sprake is van een schrijnende situatie of
van complexe problematiek.
 In 2022 zijn vier loketten geopend waar ondernemers voor persoonlĳke
ondersteuning terecht kunnen, bijvoorbeeld met vragen over
betalingsachterstand die ze tijdens corona hebben opgelopen.
 Bij de Belastingtelefoon hebben we verbeteringen doorgevoerd. Bellers kunnen
nu aangeven teruggebeld te willen worden, zodat zij niet in de wachtrij hoeven.
Ook geeft de website steeds actuele informatie over de meest gestelde vragen
en de meest recente wachttijden.
 We hebben nieuwe digitale functionaliteiten ontwikkeld, zoals het Overzicht
Betalen en Ontvangen voor burgers en de mogelijkheid om met iDEAL te
betalen op MijnBelastingdienst Zakelijk.
 We hebben de Stand van de uitvoering gepubliceerd. Hierin rapporteren we
aan de Tweede Kamer over signalen die duiden op mogelijke problemen bij of
kansen voor verbetering in de uitvoering. Naar aanleiding van deze signalen
hebben we al verschillende acties ingezet. Zo hebben burgers beter inzicht in
de behandeling van hun bezwaar via een statusbalk op MijnBelastingdienst
en kunnen digitale formulieren op verzoek op papier thuis worden gestuurd.

Voor de Belastingdienst is het belangrijk goede, onderbouwde keuzes te
maken bij de inzet van ons handhavingsinstrumentarium. Met het actieplan
Toezicht en de Strategische Ontwikkelagenda Handhaving Belastingdienst werken
we daaraan. De Tweede Kamer is geïnformeerd over het niveau van het toezicht,
de ontwikkeling van de mix van het handhavingsinstrumentarium in 2022, en
welke effecten dit heeft op de compliance en nalevingstekorten – voor zover we
dat kunnen duiden. Overeenkomstig de motie Idsinga bieden we inzicht in de
gegevens over boekonderzoeken en fraudebestrijdingsactiviteiten in 2022 en de
resultaten hiervan (zie de bijlage bij de aanbiedingsbrief van deze jaarrapportage).

Organisatie wendbaarder en toekomstbestendiger
Personeel en cultuur
Wij zijn erin geslaagd om in 2022 2.712 fte te werven. Dit is meer dan we ons ten
doel hadden gesteld. Daarmee ligt de bezettingsgraad van eigen personeel eind
2022 op 96 procent. Het bezettingstekort is zo veel mogelijk opgevangen met de
inzet van extern ingehuurde krachten en uitzendkrachten. Tegelijkertijd hebben we
onze werkzaamheden duidelijker in volgorde van prioriteit gezet, zoals aangegeven
in de fiscale beleids- en uitvoeringsagenda.4
Met het programma Leiderschap en cultuur werken we aan een organisatiecultuur
waarin burgers en bedrijven centraal staan, een open en veilig werkklimaat
belangrijk is, en diversiteit en inclusie gemeengoed zijn. Het programma is herijkt,
mede omdat we meer willen doen tegen institutioneel racisme. We hebben onder
meer casusdialogen, morele beraden en webinars georganiseerd.

4

Jaarrapportage 2022 I 1 De Belastingdienst in 2022

Kamerstukken II, 2021/22, 32 140, nr. 119.

7

Informatievoorziening (ICT)

In Control Statement

Het ICT-landschap is de basis voor al ons werk. We moeten zorgen dat de
systemen stabiel zijn, geen verstoringen hebben en tijdig worden aangepast aan
nieuwe wetgeving. Gelijktijdig ligt er een grote opgave om ons ICT-landschap de
komende jaren te moderniseren. Het achterstallige onderhoud in de applicaties,
de zogeheten technische schuld, hebben we in 2022 teruggebracht tot 26
procent, wat beter is dan onze doelstelling van 2022 van 30 procent. Tegelijk
moet de modernisering van grote systemen nog worden afgemaakt. Dit geldt
met name voor de omzetbelasting (OB), de vennootschapsbelasting (Vpb) en de
inkomensheffing (IH). Deze grote moderniseringsslag moet naast ons gewone
werk gebeuren. Voor een goede planning werken we daarom sinds 2022 met een
meerjarenportfolio (MJP) waarmee we vijf jaar vooruitkijken en alle initiatieven
met een ICT-component prioriteren en plannen. Het is belangrijk dat de ruimte
die we nu meerjarig voor modernisering reserveren ook daarvoor gereserveerd
blijft. We hebben uit ons ICT-verbeterprogramma maatregelen geïmplementeerd
om efficiënter en voorspelbaarder te worden in onze ICT-projecten. Ook hebben
we afgelopen jaar onze projecten herijkt en eind 2022 het Rijks ICT-dashboard
geactualiseerd.

Eind 2020 heeft de Belastingdienst aangegeven over 2022 een In Control
Statement (ICS) op te leveren. Het ICS over 2022 is inmiddels opgesteld (zie
bijlage bij de aanbiedingsbrief van deze jaarrapportage). Afgelopen jaren zijn veel
stappen gezet om de interne beheersing binnen de Belastingdienst te verbeteren.
Het eerste ICS van de Belastingdienst is daarvan een tastbaar resultaat. In het ICS
verklaren we hoe het eind 2022 gesteld is met de kwaliteit van beheersing van de
financiële processen en controles. Met het ICS laten we zien dat we blijven werken
aan ‘De basis op orde’.
Werken aan ‘De basis op orde’ hebben we ook gedaan via het meerjaren­
programma Managementinformatie en Risicomanagement (MI/RM) dat eind
2022 is afgerond. Via dit programma hebben we dashboards en risico­beheersings­
producten gemaakt voor onze ketens en het concern Belastingdienst. De
producten – die bijdragen aan de verbetering van de sturing en verantwoording
van de Belastingdienst – zijn op tijd geleverd, binnen de daarvoor gestelde
begroting. Ook werkten we aan het oplossen van de onvolkomenheden en
aandachtspunten, zoals geconstateerd door de Algemene Rekenkamer (AR) in
haar verantwoordingsonderzoek over 2021.

Rechtsstatelijkheid
We verzamelen structureel signalen van burgers en bedrijven, waaronder
informatie over hardheden in wet- en regelgeving. De signalen komen uit
verschillende bronnen. Om deze signalen op de juiste plek in de organisatie
terecht te laten komen, hebben we in 2022 ons interne klantsignalenproces verder
ontwikkeld. In 2022 hebben we via de Stand van de uitvoering 2021 en 2022
gerapporteerd over knelpunten in de uitvoering. Hierbij geven we ook aan waar
we, samen met beleid en politiek, werken aan oplossingen. Zo was in november
2022 van circa de helft van de signalen opgehaald in 2021, de opvolging afgerond.
Sinds april 2022 hebben medewerkers van de Belastingdienst de mogelijkheid
rechtstreeks signalen te melden via het Loket Rechtsstatelijkheid en Hardheden.
Van de in 2022 daar gemelde signalen (45) zijn er inmiddels 18 afgewikkeld.

Jaarrapportage 2022 I 1 De Belastingdienst in 2022

8

2 Voor burgers en bedrijven
Jaarrapportage 2022

9

2 Voor burgers en bedrijven
In 2022 hebben we onze dienstverlening aan burgers
en bedrijven structureel verbeterd. Zo zijn onze
dienstverleningskanalen en mogelijkheden voor
selfservice uitgebreid. We kunnen ook, waar nodig,
meer hulp bieden, door uitbreiding van onze Stellateams. Verder sluit onze informatievoorziening beter
aan bij de (levens)gebeurtenissen van ondernemers en
bieden we verschillende (interactieve) mogelijkheden
aan om contact met ons op te nemen. Tot slot hebben
we makkelijker, tijdig en juist aangifte doen en tijdig
betalen verder verbeterd; ondernemers kunnen nu OB
betalen via iDEAL, burgers die nog aangifte moeten doen
worden daarop geattendeerd, en belastingplichtigen die
een verbeterde aangifte moeten indienen, ontvangen
daarover een brief.

Jaarrapportage 2022 I 2 Voor burgers en bedrijven

2.1 Burgers

10

Burgers

Opmerking*

Snelle, betrouwbare en zorgvuldige behandeling
Starten met verkorte aangifte

Gerealiseerd

Optimale verdeling van aftrek aanbieden

Functie ontwikkeld maar nog niet volledig actief

Acceptgiro vervangen door de standaard betaalinstructie

Zo goed als gerealiseerd

Duidelijker brieven en formulieren

Circa 1.100 brieven verbeterd

Bezwaren behandelen binnen wettelijke termijn (minimaal 90%)

87%

Deskundige en persoonlijke ondersteuning
Burgers betrekken bij ontwikkeling dienstverlening/
klantsignaalmanagement versterken

Burger krijgt integrale behandeling bij onze balies

Dienstverleningskanalen uitbreiden

Circa 8.000 online afspraken voor baliebezoek; ruim miljoen gesprekken n.a.v.
terugbelverzoek. Videobellen in pilot.

Meer dienstverlening op (menselijke) maat

Stella-teams uitgebreid

Respons geldteruggaafbrieven verhogen

Respons van 40%-45% procent willen we verhogen

Ondersteunen bij aangifte schenk- en erfbelasting

80 van de 700 notariskantoren aangesloten bij samenwerkingsforum

Belastingplichtigen ondersteunen die niet in Nederland wonen

Aangiften via éénloketsysteem

Effectief toezicht en fraudebestrijding
Aangiften individueel behandelen

Norm deels gerealiseerd

Premiekapitaalverzekering corrigeren met contra-informatie

Functie ontwikkeld en voor belastingjaar 2022 beschikbaar

Fraudebestrijding:
 aanpak verhuld vermogen
 onverklaarbare uitgaven

 zie paragraaf grote organisaties
 vertraagd, start medio 2023

* We lichten de opmerkingen toe in de hoofdtekst.

Jaarrapportage 2022 I 2 Voor burgers en bedrijven

11

Snelle, betrouwbare en zorgvuldige behandeling
Starten met verkorte aangifte
Sinds juni 2022 bieden we de ‘verkorte aangifte’ aan. Daarmee maken we het voor
mensen met een eenvoudige fiscale situatie makkelijker om aangifte te doen. De
aangifte is toegespitst op de vragen en rubrieken die voor de burger in zijn of haar
situatie relevant zijn en is volledig vooraf ingevuld. We hebben in 2022 circa 48.000
verkorte aangiften ontvangen.

Optimale verdeling van aftrek aanbieden
De in de aangifte inkomstenbelasting 2022 opgenomen functie om een
gezamenlijke belastingaanslag zo gunstig mogelijk te laten uitpakken, bleek na de
start van de aangifteperiode begin 2023 niet geheel te werken. We hebben toen
besloten de functie deze aangifteperiode uit te zetten. De automatische optimale
verdeling blijft wel beschikbaar voor huishoudens die aangifte kunnen doen
via de aangifteapp. We gaan alle belastingplichtigen die in de aangifte gebruik
hebben gemaakt van de optimale verdeling, informeren over eventuele gevolgen.
Sinds 9 mei 2023 is de optimale verdeling van de aftrek weer beschikbaar
(voor de burgers die uitstel hebben aangevraagd). In de voorlopige aangifte
inkomstenbelasting 2024 en de definitieve aanslag 2023 bieden we de functie
opnieuw aan.

Belastingdienst ontwikkelde taalscan, een medewerkerspanel of onafhankelijke
klantpanels. De aangepaste brieven bevatten eenvoudiger taalgebruik en in de
brieven is duidelijker aangegeven wat we van burgers en bedrijven verwachten. De
aangepaste brieven worden gefaseerd in gebruik genomen, bijvoorbeeld omdat
bepaalde brieven één keer per jaar worden verzonden.

Bezwaren behandelen binnen de wettelijke termijn
We streven ernaar minimaal 90 procent van de bezwaarschriften binnen de
Awb-termijn af te doen. In 2022 is dat met 87 procent niet gelukt, tegen
85 procent in 2021. De belangrijkste oorzaak daarvan is de stijging van het aantal
bezwaarschriften naar aanleiding van het arrest van de Hoge Raad over de box
3-heffing.5 Na de aankondiging van rechtsherstel namen bezwaren en verzoeken
om ambtshalve verminderingen toe. Bij de schenk- en erfbelasting hadden we
in het begin van het jaar nog een voorraad bezwaren uit voorgaande jaren. We
hebben onze processen gedurende het jaar verbeterd, waardoor we bezwaren in
2022 efficiënter hebben kunnen afhandelen. Desondanks handelden we zowel bij
de erfbelasting (88%) als de schenkbelasting (65%) de bezwaren nog niet af binnen
de gestelde norm (90% binnen de wettelijke termijn).

Deskundige en persoonlijke ondersteuning

Acceptgiro vervangen door de standaard betaalinstructie

Burgers betrekken bij ontwikkeling dienstverlening/ klantsignaalmanagement versterken

De acceptgiro houdt per 1 juni 2023 op te bestaan. In 2022 hebben we burgers
en bedrijven regelmatig laten weten dat de acceptgiro gaat verdwijnen én hen
geïnformeerd over de nieuwe betaalinformatie. We hebben alle acceptgiro’s
vervangen door de ‘Betaalinformatie’ die alle informatie bevat die nodig is om
te betalen. Op 5 april 2023 hebben we onze laatste acceptgiro verstuurd.

De Belastingdienst ondernam in 2022 meerdere zogeheten ‘klantreis-activiteiten’.
We volgen welke stappen burgers en bedrijven maken in onze processen om
die processen beter te laten aansluiten bij wat de klant op welk moment nodig
heeft. Dit doen we rondom belangrijke gebeurtenissen in het leven van burgers,
bijvoorbeeld bij nabestaanden, bij inkomensterugval en (het ontstaan van)
schulden. De inzichten uit de klantreizen hebben onder andere geleid tot ‘integraal
behandelen’: als iemand zich bij een van onze balies meldt, behandelen we de
vragen in samenhang, zodat de burger beter geholpen wordt. We gebruiken de

Duidelijker brieven en formulieren
De Belastingdienst is in 2022 gestart met het programma Begrijpelijke Brieven
Belastingdienst. Inmiddels zijn circa 1.100 van de bijna 5.900 brieven getoetst,
samengevoegd met andere brieven, vervallen, en waar nodig redactioneel verbeterd
(stand per eind 2022). Toetsen vindt plaats door het gebruik van een door de

Jaarrapportage 2022 I 2 Voor burgers en bedrijven

5

Uitspraak Hoge Raad van 24 december 2021, ECLI:NL:HR:2021:1963.

12

inzichten ook om onze brieven beter leesbaar te maken. We zetten daarnaast
de nodige stappen om ervoor te zorgen dat klantsignalen op een eenduidige,
snelle en eenvoudige manier worden vastgelegd, opgelost en uiteraard worden
teruggekoppeld aan burgers en bedrijven (zie ook de paragraaf over uitvoerbare
wet- en regelgeving).

mensen gebeld of ge-sms’t en hen erop geattendeerd dat zij nog aangifte IH 2021
moesten doen (vroegsignalering). Daardoor zijn circa 16.500 aangiften alsnog
ingediend. Ten slotte hebben 200 baliemedewerkers voor de doelgroep particuliere
belastingplichtigen de opleiding vroegsignalering gevolgd.

Respons geldteruggaafbrieven verhogen
Dienstverleningskanalen uitbreiden
We hebben in 2022 onze dienstverleningskanalen uitgebreid. Zo is het sinds
september mogelijk om naast telefonisch ook online een afspraak bij de balie te
maken. Daar is in 2022 circa 8.000 keer gebruik van gemaakt. Ook hebben we 1,26
miljoen gesprekken gevoerd met mensen die via een terugbelverzoek lieten weten
graag met een Belastingdienstmedewerker te spreken. Het is essentieel om onze
dienstverlening te verbeteren door verschillende kanalen open te stellen, om de
Belastingtelefoon te ontlasten. Hoewel we sinds december 2022 nagenoeg op de
gewenste bezetting zitten, blijft onze telefonische bereikbaarheid (72%, bij een
norm van 90%), onder andere door langere afhandeltijden, een aandachtspunt.
Ook breiden we de mogelijkheden van selfservice uit. Burgers (en ook bedrijven)
hebben inmiddels online inzicht in hun openstaande bedragen voor de IH,
zorgverzekeringswet en de te betalen toeslagen. De iDEAL-functie hiervoor
is medio 2023 beschikbaar. Eind 2023 wordt het ook mogelijk om voor deze
middelen online een incassomachtiging af te geven. In de loop van 2023 en in
2024 wordt het geleidelijk ook voor de andere middelen online mogelijk om
openstaande bedragen in te zien en te betalen. In 2022 zijn er daarnaast pilots
uitgevoerd om videobellen te introduceren. Dit wordt verder uitgebreid in 2023.

Meer dienstverlening op (menselijke) maat
We hebben de Stella-teams uitgebreid om burgers met complexe problematiek
en in een schrijnende situatie te helpen. In 2022 zijn 50 procent meer casussen
in behandeling genomen dan in 2021.
We zijn actief personeel aan het werven om – ook in de toekomst – het aantal
Stella-casussen met gepaste zorg te behandelen. Om te voorkomen dat mensen
in complexe (financiële) situaties terechtkomen, hebben we in 2022 circa 29.000

Jaarrapportage 2022 I 2 Voor burgers en bedrijven

Burgers die mogelijk recht hebben op belastingteruggave krijgen daarover een
brief: de geldteruggaafbrief. De respons op deze brieven is zes maanden na
verzending gemiddeld 40 à 45 procent. Dat vinden we te laag. Daarom zijn we aan
het kijken hoe we die respons kunnen verhogen. In 2022 hebben we een (extern)
onderzoek laten uitvoeren. Uit dit onderzoek kwamen twee aanbevelingen:
de brief herschrijven en de inspanningen intensiveren om belastingplichtigen te
wijzen op hun vermoedelijke teruggaaf. Deze aanbevelingen pakken we in 2023
verder op.

Ondersteunen bij aangifte schenk- en erfbelasting
We willen burgers beter ondersteunen bij hun aangifte schenk- en erfbelasting.
Daarom hebben we in 2022 een forum ingesteld voor informatie-uitwisseling
en samenwerking met notarissen en fiscaal dienstverleners (FD’s). We zijn het
forum gestart met 25 kantoren en inmiddels zijn 80 van de 700 notariskantoren
aangesloten. Daarnaast hebben we de procedure voor de uitnodiging tot het
betalen van de schenkbelasting verbeterd en zijn we begonnen die procedure
volledig digitaal te maken.

Belastingplichtigen ondersteunen die niet in Nederland wonen
We hebben het ook voor buitenlandse burgers en bedrijven eenvoudiger
gemaakt om juist, tijdig en volledig aangifte te doen en te betalen. In 2022
hebben we bijvoorbeeld gezorgd dat bedrijven gebruik kunnen blijven maken
van het éénloketsysteem voor afstandsverkopen zoals e-commerce: bedrijven
hoeven voor hun buitenlandse btw-aangiften maar eenmaal aangifte te doen
en verrekening met andere EU-landen vindt automatisch plaats.

13

Effectief toezicht en fraudebestrijding
Aangiften individueel behandelen
We hebben in 2022 een deel van onze medewerkers ingezet voor FSV-herstel en
het afhandelen van bezwaren box 3. Daardoor hebben we circa 127.000 aangiften
IH handmatig (individueel) behandeld, waar de oorspronkelijke planning 165.000
was. De impact van de daling van toezichtsactiviteiten op de algehele compliance is,
in 2022 vooralsnog niet zichtbaar.6 In de in 2022 gehouden steekproef bij particulieren
(over het transactiejaar 2020) was juist het nalevingstekort met 0,4 procent
lager dan in eerdere jaren. Naast een handmatige behandeling hebben we bijna
21.000 brieven aan particuliere belastingplichtigen verzonden, met het verzoek
een verbeterde aangifte in te dienen. Daarop hebben meer dan 13.000 mensen in
2022 een verbeterde aangifte ingestuurd.

Fraudebestrijding: aanpak verhuld vermogen en onverklaarbare uitgaven
Voor de aanpak van verhuld vermogen verwijzen we naar de paragraaf over grote
organisaties.
Bij het project rond onverklaarbare uitgaven gaat het om burgers die uitgaven
doen voor bijvoorbeeld vastgoed, voertuigen, antiek en kunst die op basis van
de opgegeven inkomsten en vermogens niet te verklaren zijn. De aanpak van
onverklaarbare uitgaven die in het jaarplan voor 2022 was aangekondigd, heeft
in 2022 nog geen vervolg gekregen. Dat komt hoofdzakelijk doordat personele
capaciteit voor toezicht is ingezet op niet voorziene (herstel)werkzaamheden. De
start is voorzien in de tweede helft van 2023.

Aangiften erfbelasting worden nog handmatig behandeld. De aangiften
schenkbelasting behandelden we in 2022 deels handmatig en deels
gebruikmakend van geautomatiseerde contra-informatie.

Premiekapitaalverzekering corrigeren met contra-informatie
Vanaf belastingjaar 2022 kunnen we op basis van contra-informatie corrigeren op
premiekapitaalverzekeringen. Dat betekent: we kunnen informatie over burgers
van andere bronnen, zoals banken en werkgevers, gebruiken in het toezicht
om deze aangiften te wegen op het risico dat ze onjuistheden bevatten. Dit kan
bijvoorbeeld gaan om lijfrenten die ten onrechte als premiekapitaalverzekeringen
worden opgevoerd.

6

Kamerstukken II, 2022/23, 31 066, nr. 1145.

Jaarrapportage 2022 I 2 Voor burgers en bedrijven

14

2.2 Bedrijven: midden- en kleinbedrijf

Snelle, betrouwbare en zorgvuldige behandeling
Administratieve keten versterken
We maken het ondernemers makkelijker om te voldoen aan hun fiscale
verplichtingen. In de eerste plaats kunnen ondernemers sinds november 2022
ook hun OB betalen met iDEAL. Gebruikers waarderen deze functionaliteit met het
cijfer 9,2. Het bedrag dat in totaal via iDEAL werd betaald, nam toe van 570 miljoen
euro in 2021 naar 1,7 miljard euro in 2022. Een andere door ons ontwikkelde
functionaliteit is de Automatische Winst Aangifte (AWA) die ondernemers helpt hun
administratieve taken terug te dringen. In 2022 hebben drie softwareontwikkelaars
deze functionaliteit in hun boekhoudpakket aangeboden aan hun klanten.

Bezwaren behandelen binnen de wettelijke termijn
In 2022 is 85 procent van de bezwaren ingediend door mkb’ers (inclusief
particulieren-plus) binnen de wettelijke termijn behandeld. Hiermee hebben
we onze norm van minimaal 90 procent niet gerealiseerd. Daarvoor zijn twee
verklaringen: het arrest van de Hoge Raad over de box 3-heffing leidde tot een
grote hoeveelheid bezwaren en er is een toename, door verschillende oorzaken,
van de bezwaren tegen aanslagen die geautomatiseerd zijn opgelegd aan
belastingplichtigen die niet tijdig aangifte hebben gedaan.

Duidelijker brieven en formulieren
Zie de toelichting onder het gelijknamige kopje in de paragraaf burgers (p. 12).

Jaarrapportage 2022 I 2 Voor burgers en bedrijven

15

Midden- en kleinbedrijf (mkb)

Opmerking*

Snelle, betrouwbare en zorgvuldige behandeling
Administratieve keten versterken

Belasting betalen via iDeal verruimd

Bezwaren behandelen binnen wettelijke termijn (minimaal 90%)

85%

Duidelijker brieven en formulieren

Zie paragraaf burgers

Deskundige en persoonlijke ondersteuning
Mkb’ers betrekken bij ontwikkeling dienstverlening

In pilot telefonische bereikbaarheid verbeterd

Fiscale informatie gericht aanbieden

Website voor starters (waardering klanten: 8)

Persoonlijk contact met mkb’ers

Vier loketten geopend

Hulp bij betalingsproblemen door corona

Betalingsachterstanden

Bedrijven wijzen op aftrek waar ze recht op hebben

Blijft achter

E-commerce: hulp aan ondernemers bij registratie voor
btw-afdracht in EU-verband

196.000 aangiftes (MSCON)

Effectief toezicht en fraudebestrijding
Systematische aanpak voor toezicht per onderscheiden
groep van belastingplichtigen

Keuzeproces nader onderbouwd

Naleving bedrijfsopvolgingsregeling (BOR) bevorderen

Handhavingsplan opgesteld

Programma Inlevend invorderen

Afgerond

Samenwerking fiscaal dienstverleners via horizontaal toezicht

20.000 nieuwe registraties

Evaluatie toezicht op arbeidsrelaties

Afgerond

Fraudebestrijding en externe overheidssamenwerking

Stand van zaken weergegeven in bijlage bij de aanbiedingsbrief

* We lichten de opmerkingen toe in de hoofdtekst.

Jaarrapportage 2022 I 2 Voor burgers en bedrijven

16

Deskundige en persoonlijke ondersteuning
Mkb’ers betrekken bij ontwikkeling dienstverlening
Financieel dienstverleners – die vaak aangifte doen voor mkb’ers – blijken behoefte
te hebben aan een track-and-tracefunctionaliteit bij ingediende bezwaarschriften.
Deze wens kwam naar voren uit een van onze communicatieonderzoeken en
die nemen we in de toekomst mee bij de verbetering van onze dienstverlening.
Daarnaast is in 2022 een traject doorlopen om de bereikbaarheid van medewerkers
te vergroten. Na afloop van dat traject hebben we de financieel dienstverleners
gevraagd naar hun ervaring. De financieel dienstverleners vinden dat de tele­
fonische bereikbaarheid en het delen van actuele contactinformatie verbeterd is.

opgebouwde belastingschuld via een betalingsregeling in 60 maanden aflossen.
Ondernemers kunnen om een aantal versoepelingen van deze betalingsregeling
vragen (betaalpauze, kwartaalbetaling en verlenging van uitstel). Op deze manier
blijven we ondernemers ondersteunen die door corona in de problemen zijn
gekomen. Als eerder bij Kamerbrief gemeld, hadden op peildatum 27 februari
2023 circa 103.000 mkb’ers een betalingsachterstand (40% van de mkb’ers
met coronaschuld op 1 oktober 2022). De totale openstaande coronaschuld
voor mkb’ers bedroeg op die peildatum 11 miljard euro. De redenen van
betalingsachterstanden bij de aflossing van coronaschulden zijn divers:
onbekendheid met de verplichting tot aflossing, betalingsonmacht, een bewuste
keuze of een afwachtende houding.7 We zullen periodiek de Kamer informeren
over de ontwikkeling van de coronabelastingschuld.

Fiscale informatie gericht aanbieden
Met de informatie die we ondernemers aanbieden, sluiten we zo veel mogelijk aan bij
logische gebeurtenissen bij ondernemers. Via de website goedestartbelastingsdienst.nl
krijgen starters fiscale informatie vanuit hun perspectief aangeboden. Aanvullend
kan de starter via deze site chatten met medewerkers van de Belastingdienst, een
videobelgesprek of een gesprek op kantoor aanvragen of een webinar volgen. Het
waarderingscijfer van klanten is gemiddeld een 8.

Bedrijven wijzen op aftrek waar ze recht op hebben
Ondernemers moeten goed op de hoogte zijn van hun rechten en plichten. Daarom
wijzen wij ze op de aftrek waar zij recht op hebben. Als zij niet reageren op ons verzoek
tot het doen van aangifte, wordt ambtshalve een vermindering aangebracht. Het
voorkomen van ambtshalve aanslagen en het vaststellen van een redelijke schatting van
het inkomen heeft onze prioriteit, maar stond in 2022 onder druk door de herstel­werk­
zaamheden naar aanleiding van het arrest van de Hoge Raad over de box 3-heffing.

Persoonlijk contact met mkb’ers
Om ondernemers beter te ondersteunen bieden we aan hen de mogelijkheid om een
fysieke afspraak te maken op een mkb-kantoor. In 2022 zijn vier loketten ingericht
als pilot in vier mkb-regio’s (Rotterdam, Almelo/Enschede, Almere en Maastricht),
waar ondernemers voor persoonlijke ondersteuning terecht kunnen. Deze pilots zijn
positief ervaren. Belt een ondernemer met een verzoek om een afspraak naar de
Belastingtelefoon, dan wordt de ondernemer doorverbonden met één van de kantoren
om een afspraak te maken. Vanwege de (tijdelijke) verminderde bereikbaarheid van de
Belastingtelefoon konden ondernemers, bij alle mkb-kantoren, ook zonder afspraak
terecht voor persoonlijke ondersteuning.

E-commerce: hulp aan ondernemers bij registratie voor btw-afdracht in EU-verband
We hebben in 2022 gewerkt aan een structurele voorziening om ondernemers
te ondersteunen bij hun btw-afdracht in EU-verband. De ontwikkeling van de
structurele voorziening verloopt volgens plan. Ongeveer 62.000 ondernemers
deden in de periode 1 juli t/m 31 december 2022 aangifte voor afname van digitale
diensten en afstandsverkopen in Nederland (MSCON). Zij hebben ruim 196.000
aangiften gedaan ter waarde van 1,02 miljard euro. Ongeveer 17.000 deelnemers
hebben Nederland gekozen als land van registratie (MSID). In totaal zijn er ruim
130.000 bedrijven geregistreerd in de EU. Alleen Duitsland heeft als loketland
meer bedrijven geregistreerd.

Hulp bij betalingsproblemen door corona
Vanaf 1 april 2022 moeten ondernemers weer aan hun nieuw opkomende
verplichtingen voldoen en vanaf 1 oktober 2022 moeten ondernemers de

Jaarrapportage 2022 I 2 Voor burgers en bedrijven

7

Kamerstukken II, 2022/23, 31 066 en 35 420, nr.1197.

17

Effectief toezicht en fraudebestrijding
Systematische aanpak toezicht per onderscheiden groep van belastingplichtigen
In 2022 heeft de focus gelegen op de realisatie van een systematische aanpak bij het
toezicht, om te zorgen dat de handhavingsplannen en -instrumenten op elkaar aan
blijven sluiten. Ook hebben we ons keuzeproces nader onderbouwd, zodat duidelijk
is welke taken we met hoeveel mensen en middelen als eerste op ons nemen.

Samenwerking fiscaal dienstverleners via horizontaal toezicht
Het versterken van het horizontale toezicht (HT) is voor de Belastingdienst een
speerpunt. Dit heeft in 2022 mede geleid tot circa 20.000 nieuwe registraties voor
deelname aan het HT. Het totaal aantal registraties van mkb-ondernemers die
participeren in FD-convenanten nadert de 200.000. Ook krijgt een FD nu na een
melding van een knelpunt binnen korte tijd contact met een medewerker.

Evaluatie toezicht op arbeidsrelaties
Naleving bedrijfsopvolgingsregeling (BOR) bevorderen
Belastingplichtigen blijken niet altijd voldoende kennis te hebben van de BOR.
In de tweede helft van 2022 is het handhavingsplan Voortzettingsvereiste BOR
opgesteld. In dit handhavingsplan beschrijven we de huidige stand van zaken en
verkennen we de mogelijkheden om de compliance op dit gebied te verhogen
door bijvoorbeeld informatie voor belastingplichtigen en hun (fiscaal) adviseurs te
verbeteren. Het plan wordt sinds 1 januari 2023 uitgevoerd. Het kabinet heeft in
de Voorjaarsnota 2023 de ambitie uitgesproken de BOR aan te passen.8 Hiermee
wordt bij de uitvoering van het handhavingsplan rekening gehouden.

De Belastingdienst houdt toezicht op de kwalificatie van de arbeidsrelatie
voor de loonheffingen. De uitvoering van het Toezichtsplan arbeidsrelaties
2019-2021 is in de eerste helft van 2022 door de Auditdienst Rijk (ADR)
geëvalueerd. Ook verscheen in april 2022 het onderzoek van de AR Focus op
handhaving Belastingdienst bij schijnzelfstandigheid, waarin ingegaan wordt op
de complexiteit in de uitvoeringspraktijk van het maken van een onderscheid
tussen werknemers en zelfstandigen. Het kabinet heeft op de onderzoeken een
kabinetsreactie gegeven.9 In haar reactie stelt het kabinet voor hoe het werken
met en als zelfstandige(n) meer toekomstbestendig te krijgen. De reactie is nader
uitgewerkt in de Voortgangsbrief Werken met en als zelfstandige(n).10

Programma Inlevend invorderen
Het programma Inlevend invorderen is in 2022 afgerond. Het programma heeft
een behandeladvies opgesteld, waarmee medewerkers na het volgen van een
opleiding, aan de slag kunnen. De doelgroep is de mkb-ondernemer die steeds
aan zijn fiscale verplichtingen heeft voldaan, maar dat op enig moment niet doet
en daardoor een aanmaning ontvangt. De invorderaar neemt dan, voordat een
dwangbevel wordt verzonden, telefonisch contact op met de ondernemer en
biedt hem alternatieven aan. De effecten van deze nieuwe handelwijze worden
gemonitord.

Fraudebestrijding en externe overheidssamenwerking
Informatie over boekenonderzoeken en initiatieven voor bestrijding van fraude
staat in de bijlage bij de aanbiedingsbrief van deze jaarrapportage. Hierbij gaan
wij onder meer in op de aanpak van misbruik van turboliquidaties, de aanpak
van btw-fraude en de samenwerking met andere overheidsorganisaties als het
Regionaal Informatie- en Expertise Centrum en het Landelijk Informatie- en
Expertise Centrum (RIEC- LIEC), de Nationale Samenwerking tegen Ondermijnende
Criminaliteit (NSOC, voorheen MIT) en de Samenwerkingsovereenkomst voor
Interventieteams (LSI).

9 Kamerstukken II, 2021/22, 31 066, nr. 1094.
10 Kamerstukken II, 2022/23, 31 311, nr. 246.
8

Kamerstukken II, 2022/23, 36 350, nr. 1

Jaarrapportage 2022 I 2 Voor burgers en bedrijven

18

2.3 Bedrijven: grote organisaties

Snelle, betrouwbare en zorgvuldige behandeling
De uitvoerings- en handhavingsactiviteiten voor grote organisaties verliepen in
2022 als verwacht. Het gaat dan om aanslagen opleggen, innen en behandelen
van bezwaar- en beroepschriften. Voor het behandelen van bezwaar- en
beroepschriften hebben we de norm niet helemaal gerealiseerd. We hebben
87 procent van de bezwaren binnen de Awb-termijn afgedaan, net onder de
doelstelling in de begroting (90%). Dit wordt nagenoeg geheel veroorzaakt
door de IH, waar veel box 3-bezwaren zijn.

Jaarrapportage 2022 I 2 Voor burgers en bedrijven

19

Grote organisaties (GO)

Opmerking*

Snelle, betrouwbare en zorgvuldige behandeling
Individuele klantbehandeling

Norm afhandeling bezwaren (90%) net niet gerealiseerd: 87%

Deskundige en persoonlijke ondersteuning
Vooroverleg

Conform verwachting

Bedrijfsgesprekken

Conform verwachting

Effectief toezicht en fraudebestrijding
Boekenonderzoeken, aangiften Vpb en IH

Tijdelijke vertraging opleggen aanslagen IH

Dossiers van zeer vermogende personen

674 dossier in behandeling, capaciteit wordt uitgebreid

Betalingsregelingen coronasteun

751 grote ondernemingen hebben betalingsachterstanden (peildatum 27 februari 2023)

Horizontaal toezicht implementeren

Conform verwachtingen

Internationale activiteiten

Conform verwachtingen

Aanpak van verhuld vermogen

Minder dossiers behandeld

* We lichten de opmerkingen toe in de hoofdtekst.

Jaarrapportage 2022 I 2 Voor burgers en bedrijven

20

Deskundige en persoonlijke ondersteuning
Net als voorgaande jaren voerden we vooroverleggen en bedrijfsgesprekken met
grote organisaties. Met deze gesprekken beïnvloeden we op een positieve manier
het nalevingsgedrag van de organisaties, beantwoorden we vragen en bespreken
we actuele fiscaal relevante onderwerpen. Deze activiteiten zijn conform
verwachting uitgevoerd.

Effectief toezicht en fraudebestrijding
Boekenonderzoeken, aangiften Vpb en IH
We hebben onze toezichtactiviteiten in 2022 op dezelfde manier als in eerdere
jaren voortgezet. We hebben bijna 6.500 aangiften Vpb verwerkt. Dit is een
vergelijkbaar aantal als in voorgaande jaren. In de afgelopen jaren is gemiddeld
per jaar ongeveer 10 procent van alle Vpb-aangiften van de doelgroep Grote
Organisatie (GO) behandeld. Bij de aangiften IH hebben we tijdelijk vertraging
opgelopen vergeleken met eerdere jaren, omdat we geen aanslagen konden
opleggen vanwege de box 3-herstelactie en omdat aanslagen zijn aangehouden
naar aanleiding van het arrest van de Hoge Raad over de box 3-heffing. In 2022
hebben we 554 controleactiviteiten afgerond. Dat is beduidend meer dan de
454 in het coronajaar 2021.

Dossiers van zeer vermogende personen
We hadden in 2022 674 dossiers in behandeling bij het landelijke team zeer
vermogende personen. We bouwen de capaciteit voor de individuele klant­
behandeling van zeer vermogende personen in 2023 en daarna uit, zodat we
meer dossiers kunnen behandelen. We kiezen ervoor om de dossiers van zeer
vermogende personen met de grootste financiële belangen zo snel mogelijk
onder de individuele klantbehandeling te brengen.

Betalingsregelingen coronasteun
In oktober 2022 is de periode van aflossing van de schulden op de ontvangen
coronasteun gestart. Als eerder bij Kamerbrief gemeld, hadden op peildatum
27 februari 2023 751 grote ondernemingen een betalingsachterstand (12%
van de grote ondernemingen met een coronaschuld op 1 oktober 2022).11
De totale openstaande coronaschuld voor grote ondernemingen bedroeg op die
peildatum 6,3 miljard euro. Eind 2022 hebben we alle grote ondernemingen met
een betalingsachterstand in combinatie met een corona-uitstel gebeld om een
oplossing te zoeken. Monitoring van de naleving van de betalingsregeling brengt
naar verwachting ook in 2023 (en verder) extra werkzaamheden met zich mee:
hiervoor is in 2021 en 2022 personeel geworven en opgeleid. We zullen periodiek
de Kamer informeren over de ontwikkeling van de coronabelastingschuld.

Horizontaal toezicht implementeren
In het kader van de doorontwikkeling van het HT voerden we onder andere
gesprekken met klanten, zetten we convenanten om in een convenant ‘nieuwe
stijl’ (met scherpere toelatingscriteria en een looptijd van drie jaar) of zegden we
convenanten op. We hebben deze werkzaamheden in 2022 nagenoeg afgerond.
Een beperkt deel voeren we nog in 2023 uit.

Internationale activiteiten
Mandatory disclosure (DAC6)
Via de Europese database (DAC6) delen wij meldingen over fiscale, agressieve
grensoverschrijdende constructies met andere belastingdiensten binnen de Europese
Unie. In 2022 ging het voor Nederland om in totaal 7.000 meldingen. In 2021 waren
dat 5.500 meldingen. Daarnaast hebben wij 3.500 meldingen die van belang zijn voor
Nederland geïdentificeerd en opgehaald uit de Europese database. Voor het verwerken
en analyseren van deze meldingen werken wij nog aan een ICT-oplossing. Een deel van
de meldingen hebben we al wel in ons toezicht opgepakt. Verder hebben we diverse
gesprekken gevoerd met intermediairs (de grootste melders) over hun ervaringen met

11 Kamerstukken II, 2022/23, 31 066 en 35 420, nr.1197.

Jaarrapportage 2022 I 2 Voor burgers en bedrijven

21

DAC6. Ook is gewerkt aan een herziene aanvullende leidraad voor de intermediairs die
in 2023 verschijnt, wat helpt om aan de fiscale verplichting te voldoen.

Country-by-Country Reporting
Bij Country-by-Country Reporting geven multinationals in een landenrapport aan
hoe ze internationaal georganiseerd zijn en waar ze belasting betalen. In 2022
hebben we 3.843 landenrapporten uit het buitenland ontvangen en zijn 241
rapporten van Nederland opgevraagd. We nemen de landenrapporten mee in
de risicoanalyses van individuele klanten.

Rulingspraktijk (internationaal)

die aanslagen is wel zo veel mogelijk in 2022 gedaan. De totale gerealiseerde
opbrengst van bijna 114 miljoen euro (belastingbedragen, rente en boeten) in
2022 is dan ook lager dan in voorgaande jaren. Voor een nadere toelichting op de
aanpak van verhuld vermogen verwijzen we naar de bijlage bij de aanbiedings­
brief van deze jaarrapportage met gegevens over boekenonderzoeken en
fraudebestrijdingsinitiatieven.

2.4 Opsporing

In 2022 zijn er geen belangrijke wijzigingen geweest in de internationale
rulingspraktijk. Bedrijven, adviseurs en de Belastingdienst raken steeds meer
gewend aan de aangescherpte regels om rulings met een internationaal karakter
af te geven. Er zijn ook geen substantiële wijzigingen in het aantal ontvangen
(559) en afgedane (544) verzoeken ten opzichte van 2021 (respectievelijk 594
en 650). De onafhankelijke onderzoekscommissie heeft de rapportage12 over
het onderzoeksjaar 2020 eind 2022 afgerond. De conclusie van de commissie
was dat de onderzochte rulings met een internationaal karakter binnen de
wet, het beleid of de jurisprudentie zijn afgegeven. In het jaarverslag 2022
Rulings met een internationaal karakter, dat als bijlage bij de aanbiedingsbrief
van deze jaarrapportage is gevoegd, gaan we in op de aanbevelingen van de
onderzoekscommissie.

De Fiscale inlichtingen- en opsporingsdienst (FIOD) sluit bij haar opsporings­activiteiten
waar mogelijk aan bij de toezichtthema’s van de Belastingdienst. Die thema’s waren
in 2022 onder andere: verhuld vermogen, btw-fraude, misbruik van turboliquidaties
en fraude met coronasteunmaatregelen. In het overleg tussen de FIOD, de andere
onderdelen van de Belastingdienst en het Openbaar Ministerie (OM) zijn ook in 2022
fiscale signalen besproken en gewogen, waarna besloten is tot een bestuursrechtelijke
of strafrechtelijke aanpak. In 2022 waren er bij de FIOD 1.157.000 directe
opsporingsuren beschikbaar, waarvan circa 231.000 uren voor de Belastingdienst
zijn ingezet. De andere uren zijn ingezet voor Toeslagen, Douane en voor externe
opdrachtgevers (zoals de ministeries van J&V, EZK en VWS). In 2022 hebben we
de norm van 40 procent inzet van de opsporingscapaciteit op omgevingsgerichte
strafonderzoeken precies gehaald, 127 processen-verbaal ingeleverd bij het OM en is
het OM in 72 gevallen overgegaan tot vervolging.

Aanpak Verhuld Vermogen

Opsporing van fiscale fraude in 2022

We hebben in 2022 minder capaciteit ingezet op de aanpak van verhuld
vermogen dan gepland, waardoor minder posten zijn afgerond: 1.280. In 2021
waren dat 2.248 posten. Dit lagere aantal hangt onder meer samen met het
urgente werk aan herstelacties box 3. Ook is in 2022 het opleggen van IHaanslagen aangehouden in verband met box 3. Het voorbereidende werk voor

In een bijlage bij de aanbiedingsbrief van deze jaarrapportage gaan we nader in op
de aanpak van fiscale fraude in 2022 en de rol van de FIOD hierin. We lichten hier
twee thema’s uit.

12 Bijlage bij Kamerstukken II, 2022/23, 31 066, nr. 1145.

Jaarrapportage 2022 I 2 Voor burgers en bedrijven

Btw-carrouselfraude
In 2022 is verder geïnvesteerd in de samenwerking tussen de FIOD, andere
onderdelen van de Belastingdienst en andere lidstaten van de EU. Zo heeft de
FIOD bijgedragen aan een best practice-guide voor de lidstaten. De komst van

22

het Europees Openbaar Ministerie (EOM) heeft in 2022 voor extra aandacht en
onderzoeken naar de aanpak van btw-carrouselfraude geleid. Daarbij is maximaal
beroep gedaan op de extra capaciteit die aan de FIOD beschikbaar was gesteld;
in 2022 hebben we circa 15.000 uur aan directe opsporingsuren ingezet op btwcarrouselfraude.

Verhuld Vermogen
Voor het programma Verhuld Vermogen is in 2022 ruim 8.000 uur aan directe
opsporingsuren ingezet. Op dit thema is in 2022 intensief samengewerkt met
andere onderdelen van de Belastingdienst voor bestuursrechtelijke afdoening
van geconstateerde verhulling.

Aanpak van ondermijnende criminaliteit
De FIOD droeg in 2022 met 48 fte bij aan de uitvoering van het actieplan Nationale
Samenwerking tegen Ondermijnende Criminaliteit (NSOC), sinds juli 2022 de
opvolger van het Multidisciplinaire Interventieteam (MIT). Daarnaast zijn er vanuit
het Ministerie van Justitie en Veiligheid extra gelden vrijgekomen voor het team
Financial Advanced Cybercrime (FACT), het Anti Money Laundering Centre (AMLC),
de aanpak van ondermijnende criminaliteit in de mainports en de internationale
aanpak. De Hit and Run Cargo (HARC)-teams van de FIOD in Rotterdam en
Amsterdam worden hiermee versterkt.

Digitalisering en data-gedreven opsporing
In 2022 heeft de FIOD gewerkt aan innovatie van de opsporing, met data-gedreven
intelligence en gedigitaliseerde opsporingsinformatie. Het Crypto Analyse team
(CAT) FIOD, dat is voortgekomen uit een nauwe samenwerking met de politie,
heeft zich in 2022 verder verdiept in crimineel misbruik van digitale geldstromen,
technische en tactische kennis over cryptovaluta en het misbruik ervan door
georganiseerde criminaliteit.

Sanctieaanpak en Rusland
De sancties die in internationaal verband zijn afgesproken naar aanleiding van
de oorlog tussen Rusland en Oekraïne, heeft het nodige aan inzet van onder meer
de FIOD gevraagd. Zo spoort de FIOD personen op die proberen de sancties te
omzeilen.

Publiciteit
Publiciteit draagt bij aan de maatschappelijke impact van strafrechtelijke
handhaving. Ook in 2022 heeft de FIOD enkele onderzoeken opgepakt die ­­
media-aandacht hebben getrokken, onder meer rond een mondkapjesdeal
vanuit de rijksoverheid13 en een onderzoek met betrokkenheid van een topman
van een grote supermarkt.14

Effectiviteit van de opsporing
Fraudefenomenen
De FIOD is met de Belastingdienst in 2022 gestart met het programma ‘fundering
fraudeaanpak Belastingdienst’. Het betreft een gezamenlijke aanpak die toezicht
en strafrechtelijke handhaving verbindt, waarbij expliciet aandacht is voor het in
beeld brengen van relevante fraudefenomenen.
Het Functioneel Parket van het Openbaar Ministerie heeft in het handhavings­
arrangement met de FIOD onder meer afspraken gemaakt over de inzet van
opsporing op de verschillende fraudefenomenen. Het handhavingsarrangement
is nauw verbonden met de jaarplancyclus van de Belastingdienst.

Jaarrapportage 2022 I 2 Voor burgers en bedrijven

13 Artikel in de Volkskrant, dd.14 april 2023.
14 Artikel in het NRC, dd. 2 november 2022.

23

3	Wendbare en toekomst-­
bestendige organisatie
Jaarrapportage 2022

24

3 Wendbare en toekomst­
bestendige ­organisatie
In 2022 hebben we veel gedaan om onze organisatie
wendbaarder en toekomstbestendiger te maken. Zo hebben
we uitvoeringstoetsen opgesteld, het loket Rechtsstatelijk­
heid en Hardheden geopend en onze klantsignaalprocessen
verbeterd. Verder hebben we veel nieuwe collega’s
­verwelkomd en de vitaliteit van onze medewerkers
­bevorderd. We zijn overgestapt van een éénjarig
ICT-portfolio naar een Meerjarenportfolio (MJP), hebben
onze ICT-projecten herijkt, ons achterstallig ICT-onderhoud verminderd en onze informatiehuishouding verder
op orde gebracht. Tot slot is een bijdrage geleverd aan de
ontwikkeling en professionalisering van de managementinformatie en het risicomanagement, is een eerste
In Control Statement van de Belastingdienst opgesteld,
hebben we een deel van onze procesbeschrijvingen
­geactualiseerd en hebben we gewerkt aan het oplossen
van de onvolkomenheden en aandachtspunten van de
Algemene Rekenkamer (AR).

Jaarrapportage 2022 I 3 Wendbare en toekomst­bestendige ­organisatie

Innovatie – experimenten voor een wendbare
Belastingdienst
Technologische en maatschappelijke ontwikkelingen gaan snel en dus
moeten we als Belastingdienst blijven innoveren. We investeren in
experimenten om te komen tot nieuwe oplossingen. Op deze manier
kunnen we zien wat werkt en wat niet. Twee voorbeelden:
Starters op de Woningmarkt
Een deel van de belastingaangiften van starters op de woningmarkt wordt
onjuist ingevuld. In het derde kwartaal van 2022 heeft een creatieve sessie
met starters plaatsgevonden, wat een aantal potentiële oplossingen
heeft opgeleverd, zoals de VIA aanvullen en de aangifte versimpelen.
De voorgestelde oplossingen onderzoeken we in 2023.
Ondernemingspaspoort
In samenwerking met de Kamer van Koophandel, banken en het notariaat
willen we ervoor zorgen dat ondernemers in één dag (volledig digitaal)
een bv op kunnen richten. Daarvoor willen we voor ondernemingen een
ondernemingspaspoort maken. In 2022 hebben we een eerste prototype
gemaakt, dat zo goed werkt dat we het ondernemingspaspoort in 2023
verder realiseren.

25

Uitvoerbare wet- en regelgeving

Doenvermogenscan: doenlijkheid voor burgers en bedrijven

Uitvoerbare wet- en regelgeving

Opmerking*

Uitvoeringstoetsen (140) en quickscans (60-80) opstellen

Gerealiseerd

Bijdragen aan doenvermogenscan

Gerealiseerd

Invoeringstoets ontwikkelen

Gerealiseerd

Loket Rechtsstatelijkheid en Hardheden inrichten

Gerealiseerd

Feedbackloops versterken

Gerealiseerd

Stand van de uitvoering opstellen

Gerealiseerd

Verbeteringen toezicht achteraf

Inzicht in toezicht
vergroot

Het Ministerie van Financiën maakt met een doenvermogenscan bij voorgenomen
beleid en regelgeving vooraf de inschatting in hoeverre de regeling doenlijk is voor
belastingplichtigen. In 2022 heeft het ministerie voor alle maatregelen uit het
Belastingplan 2023, samen met de Belastingdienst, een quickscan uitgevoerd. Uit
de quickscan kwam naar voren dat de meeste maatregelen geen of weinig extra
beroep zullen doen op het doenvermogen.15

Invoeringstoetsen
Met de invoeringstoets willen we na invoering van nieuwe wet- en regelgeving op
een zo vroeg mogelijk moment kijken naar de gevolgen voor de doelgroep en de
uitvoering in de praktijk. In 2022 hebben we het proces om invoeringstoetsen op
te stellen vormgegeven en vastgesteld. Ook is een afwegingskader ontwikkeld,
waarmee we de onderwerpen selecteren waarop we een invoeringstoets doen.
Eind 2022 zijn we met de eerste invoeringstoetsen begonnen.

* We lichten de opmerkingen toe in de hoofdtekst.

Loket Rechtsstatelijkheid en Hardheden
Uitvoeringstoetsen vooraf
Met uitvoeringstoetsen geven we inzicht in de gevolgen van (voorgenomen)
wijzigingen in wet- en regelgeving. In 2022 hebben we 154 uitvoeringstoetsen
en circa 70 quickscans opgesteld. Met onze opdrachtgevers werken we verder
aan een goede aansluiting tussen beleidsontwikkeling en het toetsen van de
uitvoeringsgevolgen.

In april 2022 is een loket Rechtsstatelijkheid en Hardheden geopend. Bij het loket
kunnen medewerkers signalen geven over situaties, waarbij de uitvoering van
wet- en regelgeving ongewenste gevolgen kan hebben voor burgers en bedrijven.
In 2022 zijn 45 meldingen gedaan, waarvan er inmiddels 18 zijn afgewikkeld
(bijvoorbeeld door aanpassing van wet- en regelgeving).

Stand van de uitvoering en feedbackloops
Begin 2022 hebben we voor het eerst een Stand van de uitvoering over
2021 uitgebracht. In de Stand 202116 zijn signalen van burgers, bedrijven en
medewerkers over mogelijke problemen in de uitvoering gedeeld met de Tweede
Kamer. In december 2022 hebben we de Stand 2022 gepubliceerd.17 De Stand

15 Memorie van toelichting Belastingplan 2023 | Kamerstuk | Rijksoverheid.nl
16 Bijlage bij Kamerstukken II, 2021/22, 31 066, nr. 962.
17 Kamerstukken II, 2022/23, 31 066, nr. 1145.

Jaarrapportage 2022 I 3 Wendbare en toekomst­bestendige ­organisatie

26

2022 is thematisch, met voorbeelden van knelpunten die uitnodigen tot een
gesprek over de uitvoering met beleid en politiek.
Veel knelpunten lossen we zelf op: zo hebben burgers nu beter inzicht in de
behandeling van hun bezwaar via een statusbalk op MijnBelastingdienst, en
digitale formulieren kunnen op verzoek in papieren vorm thuis worden gestuurd.
Andere knelpunten vragen om samenwerking tussen politiek, beleid en uitvoering.
Hiervoor zijn wij het gesprek aangegaan. De feedbackloops maken inmiddels
onderdeel uit van ons klantsignaalmanagement, waarmee we signalen van burgers
en bedrijven registreren, opvolgen en terug melden, zodat beleidsmakers hiermee
rekening houden en aanpassingen kunnen doen.

Ontvlechting

Verbeteringen toezicht achteraf

* We lichten de opmerkingen toe in de hoofdtekst.

Naar aanleiding van het onderzoek naar het niveau van toezicht achteraf,
hebben we in 2022 een actieplan Toezicht opgesteld.18 Doel van het actieplan
is hoe om te gaan met de risico’s van het dalende niveau van toezicht achteraf.
We willen dat bereiken door onder andere het inzicht te vergroten in de in
te zetten capaciteit voor toezicht en in de effectiviteit van het toezicht. We
zijn inmiddels aan de slag met het actieplan, waaronder het jaarlijks inzicht
geven in de toezichtactiviteiten (al in het jaarplan Belastingdienst 2023) en het
ontwikkelen van managementinformatie en prestatie-indicatoren (gereed in
2024). Ook brengen we in kaart welke bestaande wet- en regelgeving ons toezicht
complex en tijdrovend maakt door een vroegtijdige globale toets op het effect
van het Belastingplan 2024 en een onderzoek naar de standaardisering van de
administratieve mkb-keten (afronding eind 2024).

18 Kamerstukken II, 2022/23, 31 066, nr. 1145.

Jaarrapportage 2022 I 3 Wendbare en toekomst­bestendige ­organisatie

Ontvlechting

Opmerking*

Resultaten van onderzoek ondersteunende
processen delen met Tweede Kamer
(begin 2022)

Delen we in deze rapportage

Rapportage haalbaarheidstoetsen delen
met Tweede Kamer (medio 2022)

Maart 2023 gedeeld

Begin 2020 heeft het kabinet besloten Douane en Toeslagen als zelfstandige
directoraten-generaal te positioneren naast het directoraat-generaal
Belastingdienst. In navolging van dit besluit is destijds het programma continuïteit
en ontvlechting gestart. Het programma is in januari 2022 afgerond met als
concreet resultaat dat Douane en Toeslagen nu zelfstandige directoraten-generaal
zijn van het Ministerie van Financiën. Op verzoek van de Tweede Kamer19 is in de
periode september-december 2022 een haalbaarheidsonderzoek uitgevoerd naar
ontvlechting van processen. De Tweede Kamer is over het haalbaarheidsonderzoek
geïnformeerd.20
Het onderzoek spitste zich toe op negen processen waarbij Douane en Toeslagen
hun afzonderlijke doelgroepen minder goed kunnen bedienen. Deze processen
zijn onderzocht en getoetst of verdere ontvlechting dan wel versterking van
de besturing het meest passend is. De adviezen van de onderzoekers zijn
richtinggevend bij de uitwerking van de verdere ontvlechting. Hier worden in
2023 transitieplannen voor opgesteld.

19 Motie Bruins c.s. (debat 21 januari 2020).
20 Kamerstukken II, 2022/23, 31 066, nr. 1204.

27

Het versterken van de besturing is een vraagstuk dat breder speelt. Drie Shared
Service Organisaties (SSO’s) zijn onderdeel van de Belastingdienst en leveren
ook diensten aan Douane en Toeslagen. De dienstverlening door de SSO’s is
veelal gebaseerd op rijksbrede kaders en wordt niet ontvlochten. Wel is in 2022
in opdracht van de drie uitvoerende directeuren-generaal een traject gestart om
de aansturing te professionaliseren. Als resultaat zijn kwaliteitsplannen per SSO
opgeleverd en overlegstructuren vastgesteld. Hiermee krijgen de drie directoraten
een gelijkwaardige positie in het besturingsmodel, wordt zo goed als mogelijk
voorzien in ieders behoefte, wordt de benodigde kwaliteit van de dienstverlening
geborgd en is er ruimte voor maatwerk per directoraat.

Personeel
Personeel

Opmerking*

Inclusieve organisatie
Workshops inclusieve werkcultuur
en inclusief leiderschap

Gerealiseerd

Pilots Koffiekar, traineeprogramma
en Banenafspraak

Deels gerealiseerd

Bezetting op sterkte
Formatieve kader: instroom van
2.200 tot 2.400 fte

Gerealiseerd

Actieve benadering arbeidsmarkt

42 vacatures met sourcing
en 330 vacatures met referral
recruitment gevuld

Leren en ontwikkelen
Opleidingen vernieuwen

Programma loopt door
tot en met 2025

3 pilots uitvoeren

1 van de 3 pilots uitgevoerd

Vakmanschap
Vaktechnische kennis versterken via
verschillende programma’s

Gerealiseerd

Onderzoek naar innovatieve manieren om
vaktechnische informatie aan te bieden

Vertraagd

Leerprogramma Menselijke Maat uitvoeren

Gerealiseerd

Kennisbank Handhaving doorontwikkelen

Gerealiseerd

* We lichten de opmerkingen toe in de hoofdtekst.

Jaarrapportage 2022 I 3 Wendbare en toekomst­bestendige ­organisatie

28

Inclusieve organisatie
Het programma Leiderschap en cultuur (zie ook de volgende paragraaf) heeft
het afgelopen jaar webinars over inclusiviteit georganiseerd, waaraan 638
medewerkers en leidinggevenden hebben deelgenomen. Het programma
ontwikkelt een leerlijn ‘inzicht in eigen (voor)oordeel’ waarin het College voor de
Rechten van de Mens de e-learning Vooroordelen Voorbij aanbiedt. De leerlijn richt
zich erop diversiteit, gelijkwaardigheid en inclusie te bespreken (dialoog voeren).
Daarnaast zijn binnen de Belastingdienst moreel beraadsessies georganiseerd.
Een inclusieve organisatie zijn betekent ook dat we mensen met een afstand tot de
arbeidsmarkt werk bieden: eind 2022 werkten 873 fulltime arbeidsparticipanten
(fta) bij de Belastingdienst, wat minder is dan het wettelijk te behalen quotum
van 992 fta. In juli21 en oktober 202222 is de Tweede Kamer geïnformeerd over de
rijksbrede aanpak om het aanbod te verhogen – de Belastingdienst sluit hierbij
aan. De pilot ‘Koffiekar’ – waarin mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt
koffie schenken in Belastingdienstkantoren – bleek in 2022 een succes en wordt in
de toekomst uitgebreid.

Bezetting op sterkte
Ook in 2022 verwelkomden we veel nieuwe medewerkers. Er stroomden in 2022
voor 2.712 fte aan personeel in: een mooie prestatie in een krappe arbeidsmarkt
en meer dan de doelstelling van 2.200-2.400 fte.
De bezetting nam toe, maar is door het gestegen formatief kader (26.282 fte
eind 2022) en de uitstroom (1.491 fte in 2022) nog niet op het gewenste niveau.
Eind 2022 bedroeg de bezetting 25.323 fte en was er nog ruimte voor 959 fte om
de bezetting verder op sterkte te krijgen. Het personeelstekort hebben we deels
opgevangen met inzet van externe inhuur.

In 2022 is een arbeidsmarktmonitor opgeleverd die huidige en toekomstige
arbeidsmarkt- en wervingsvragen inzichtelijk maakt. De monitor laat zien dat de
komende jaren steeds meer personeel met pensioen gaat en er minder specifiek
personeel beschikbaar is op de arbeidsmarkt. Hier anticiperen we op met het
programma Talentgericht Werven, Werken en Ontwikkelen. Ook benaderen we
de arbeidsmarkt actief: met sourcing (actieve benadering op de arbeidsmarkt)
zijn in 2022 42 moeilijk te vervullen vacatures ingevuld en met referralrecruitment 330 vacatures. Medewerkers werden in de eerste 100 dagen van hun
dienstverband actief gevolgd: 95 procent gaf aan tevreden en gemotiveerd te zijn.

Vitaliteit, leren en ontwikkelen
Wij blijven investeren in de ontwikkeling van onze medewerkers. Hiertoe hebben
we het programma ‘Vernieuwing ontwikkelen en opleiden’ ingericht met als
doel het bestaande opleidingsaanbod te moderniseren en ook het nieuwe
aanbod toekomstbestendig te maken. Opleidingen digitaliseren is een onderdeel
hiervan. De uitvoering van het programma loopt volgens planning en wordt naar
verwachting eind 2025 afgerond. In 2022 hebben pilots voor Performance Support
(Digitale coaches) plaatsgevonden, die medewerkers bij hun werkzaamheden
ondersteunen.
Het ziekteverzuim is in 2022 gestegen tot 6,9 procent, dit is hoger dan onze norm
van 5,8 procent. Dit sluit aan bij de landelijke trend in ziekteverzuim. Om het
ziekteverzuim terug te dringen is onder andere het aanbod van vitaliteitsinterventies
uitgebreid en laagdrempelig beschikbaar gesteld voor medewerkers door middel van
de landingspagina ‘werk maken van jouw vitaliteit’. Hiermee is het aanbod om te
werken aan vitaliteit gemakkelijk inzichtelijk gemaakt voor de medewerkers.

21 Kamerstukken II, 2021/22, 34 352, nr. 255.
22 Kamerstukken II, 2022/23, 34 352, nr. 258.

Jaarrapportage 2022 I 3 Wendbare en toekomst­bestendige ­organisatie

29

Vakmanschap

Leiderschap en cultuur

Het leerprogramma vaktechnische kennis voor managers is afgerond: met (meer)
kennis over de fiscaliteit zijn onze managers nu beter in staat om keuzes en
afwegingen te maken in hun werk. Het programma komt in 2023 beschikbaar
voor onze medewerkers.

Leiderschap en cultuur

Opmerking*

Dialoogsessies, themabijeenkomsten en
thematische webinars

Gerealiseerd

Goede voorbeelden identificeren en delen

Gerealiseerd

Communicatiecampagne uitvoeren

Gerealiseerd

Instrument gamification ontwikkelen

Vertraagd, halverwege
2023 beschikbaar

Directiespecifieke aanpak van de thema’s

Gerealiseerd

Effecten monitoren via onderzoek en community

Gerealiseerd, eind
2023 aanvullend
medewerkersonderzoek

Opleiding en training leidinggevenden op basis
van ontwikkelassessments

Gerealiseerd

Voor de (verdere) ontsluiting van vaktechnische kennis is het van belang dat de
inrichting rondom deze inhoud goed is geregeld. Het inrichtingsdocument, dat we
hiervoor moeten opstellen, is vertraagd, omdat we onze beschikbare capaciteit
anders moesten inzetten. We verwachten het inrichtingsdocument in het tweede
kwartaal 2023 alsnog te realiseren.
Bij onze leerprogramma’s gaat het niet alleen om vakkennis, maar ook om
aspecten die opkomen bij vraagstukken over de menselijke maat en privacy. In
2022 is daarvoor het leerprogramma ‘Ruimte in het recht’ ontwikkeld, dat in 2023
beschikbaar komt voor onze medewerkers. Via het programma doen medewerkers
kennis op hoe de menselijke maat en maatwerk kunnen worden toegepast en
welke grenzen er zijn. Daarnaast zijn er middelen vrijgemaakt om de vaktechnische
infrastructuur Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) in te richten
in onze uitvoering. De Kennisbank Handhaving is gereed en in 2022 live gegaan.
Kennisbank Handhaving is onze centrale plek voor kennis over instrumenten,
methoden en technieken bij de handhaving.

* We lichten de opmerkingen toe in de hoofdtekst.

Bij de start van het programma Leiderschap en cultuur (L&C) hebben we vijf
cultuurthema’s benoemd: open en veilig werkklimaat, burgers en bedrijven
centraal, samenwerken, gaan voor resultaat, en verandering begint bij jezelf.
In 2022 lag de nadruk op de thema’s open en veilig werkklimaat en een cultuur
die burgers en bedrijven centraal stelt.
In 2022 zijn voor vrijwel alle managementteams van de Belastingdienstdirecties
moreelberaadsessies gehouden. Ruim 1.000 medewerkers en leidinggevenden
hebben deelgenomen aan een casusdialoog, vraagstukdialoog, moreel beraad of
zijn opgeleid tot begeleider. De sessies zijn goed gewaardeerd door de deelnemers.

Jaarrapportage 2022 I 3 Wendbare en toekomst­bestendige ­organisatie

30

We hebben de casusdialogen, het leerprogramma Ruimte in het recht en de
moreel beraden uitgebreid onder de aandacht gebracht van onze medewerkers
via onder meer animaties en podcasts. We hebben ook goede voorbeelden van de
gewenste cultuur actief gedeeld: in 2022 zijn 30 sleutelgesprekken gepubliceerd
op het intranet. In sleutelgesprekken vertellen medewerkers wat zij zien als de
sleutel om de gewenste cultuur te creëren. We zijn ook bezig om gamification – een
methode om in spelvorm nieuw gedrag te oefenen en te leren – in te zetten als
ondersteunend instrument bij activiteiten in het kader van Leiderschap en cultuur.
Het instrument zal halverwege 2023 beschikbaar zijn. Elke directie heeft daarnaast
een eigen L&C-plan gemaakt met daarin de activiteiten die bijdragen aan L&C
binnen de directie.

ICT
Informatievoorziening

Opmerking*

ICT-Verbeterprogramma

Afgerond, implementatie via
nieuw programma

ICT-portfolio management

Eerste meerjarenportfolio
opgeleverd

Projectcontrol versterken

9 projecten geactualiseerd
op het Rijks ICT-dashboard

De opzet van de leerlijn ‘inzicht in eigen (voor)oordeel’ hebben we bij de
medewerkers getoetst. Hieruit kwam de wens naar voren om met de casuïstiek zo
dicht mogelijk bij het dagelijks werk te blijven: dit is verwerkt in de leerlijn. Voor
alle interventies, zoals de casusdialoog, hebben de deelnemers evaluaties ingevuld,
die worden gebruikt bij het verbeteren van de methodiek. Aanvullend meten we de
effecten bij het medewerkersonderzoek eind 2023.

Achterstallig onderhoud uitvoeren

Gerealiseerd

Kantoorautomatisering vernieuwen

Digitale werkomgeving
wordt vernieuwd

Kwaliteitsverbetering domein­
architecturen en onderhoudsplannen

Vrijwel alle plannen geactualiseerd

In 2022 is het project ontwikkelassessments afgerond. 70 procent van de
doelgroep leidinggevenden heeft het vrijwillige assessment gedaan. Er is een
specifiek leeraanbod voor leidinggevenden beschikbaar gesteld, gebaseerd op
leiderschapskwaliteiten en gekoppeld aan het cultuurthema ‘burgers en bedrijven
centraal’. Daarnaast hebben ruim 500 leidinggevenden deelgenomen aan een
webinar-reeks waarin leiderschapskwaliteiten zijn besproken. Tot slot is het
programma Leiderschap en cultuur herijkt. De nadruk komt in 2023 en 2024 te
liggen op een inclusieve organisatie met een open gesprekscultuur.

Informatiehuishouding verbeteren

18 projecten van start

* We lichten de opmerkingen toe in de hoofdtekst.

ICT-Verbeterprogramma
In 2020 is het ICT-Verbeterprogramma van start gegaan.23 Dit traject van drie jaar
had als doel de ICT-uitvoeringsorganisatie en de sturing op de uitvoering van de
ICT-projecten binnen de Belastingdienst zodanig te verbeteren dat deze efficiënter
en effectiever wordt. Het programma is eind 2022 afgerond. Ongeveer de helft van
de maatregelen uit het programma zijn nu in de organisatie geïmplementeerd. De
overige maatregelen worden komende jaren geïmplementeerd met het nieuwe
Integraal Transformatieprogramma.

23 Kamerstukken II, 2019/20, 31 066, nr. 700.

Jaarrapportage 2022 I 3 Wendbare en toekomst­bestendige ­organisatie

31

ICT-portfolio management
Het is belangrijk om de schaarse ICT-capaciteit in te zetten op de ICT-projecten
die er het meest toe doen, dat doen we in het ICT-portfolio. In 2022 hebben we
de overstap gemaakt van een éénjarig ICT-portfolio naar een meerjarenportfolio
(MJP), omdat we op die manier het werk verder vooruit kunnen plannen en
besturen. Dit portfolio wordt opgesteld als voortschrijdende prognose (rolling
forecast) en drie keer per jaar geactualiseerd. Het portfolio bestaat uit projecten
om wetgeving te implementeren en ICT te moderniseren en te vernieuwen.
De onderstaande tabel laat zien hoe de ICT-dagen zijn besteed, verdeeld over
de verschillende categorieën in het MJP.

Al een paar jaar proberen wij het aantal ICT-dagen, waarmee onder andere het
MJP gerealiseerd moet worden, te verhogen. In 2020 zaten we nog op 547.000
gerealiseerde dagen. In 2022 zijn extra middelen vrijgemaakt voor groei.
Uiteindelijk zijn er in 2022 590.400 dagen daadwerkelijk gerealiseerd, minder dan
beoogd, omdat het moeizaam bleek om de kwantitatief en kwalitatief benodigde
capaciteit aan te trekken.

Projectcontrol versterken

2019

2020

2021

2022

Data Center
Services

163.400

152.400

155.700

152.700

Afgelopen jaar hebben we de sturing op de projecten met een ICT-component
versterkt. We hebben vastgelegd dat projecten pas kunnen starten als zij voldoen
aan gedefinieerde startvoorwaarden, zoals een goedgekeurde business case, een
architectuur, richtlijnen voor doorlooptijd en omvang. Veel projecten zijn op basis
van deze projecten herijkt. Op het Rijks ICT-dashboard (RID) staan alle projecten
van de rijksoverheid met een ICT-component van ten minste 5 miljoen euro over
de gehele looptijd van het project. Na de herijking heeft de Belastingdienst in
december 2022 zijn projecten op het RID geactualiseerd zodat er een goed beeld
is van alle lopende grote ICT-projecten.24

Beheer en
Onderhoud

162.200

185.200

186.200

206.200

Achterstallig onderhoud uitvoeren

Subtotaal

325.600

337.600

341.900

358.900

Wetgeving

33.900

31.600

47.000

45.500

Modernisering

61.800

64.600

80.400

74.800

Vernieuwing

57.300

72.100

93.300

81.500

Subtotaal

153.000

168.300

220.700

201.800

Jaar­aan­passingen

55.500

41.400

32.600

29.700

Totaal

534.100

547.300

595.200

590.400

Tabel Bestede ICT-dagen per categorie per jaar (2019-2022)
Gerealiseerde
ICT-dagen
Beheer en
onderhoud

Projecten

Het achterstallige onderhoud in de applicaties, de zogeheten technische schuld,
hebben we in 2022 teruggebracht tot 26 procent. Daarmee is onze doelstelling
(terugbrengen naar minder dan 30%) eind 2022 gerealiseerd. Er draaien sinds
eind december 2022 geen Belastingdienst-applicaties meer op het oude
platform PowerBuilder/Sybase. Het overgrote deel van de applicaties die gebruik
maakten van het oude platform Groupware is uitgefaseerd. Bij de nog resterende
Groupware-applicaties wordt de uitfasering in 2023 afgerond. We zetten de
reductie van de technische schuld voort, onder andere door modernisering van de
ICT voor de OB en IH/LH en uitfasering van het platform Cool:gen.

24 https://www.rijksictdashboard.nl/?ministerie-id=200443.

Jaarrapportage 2022 I 3 Wendbare en toekomst­bestendige ­organisatie

32

Kantoorautomatisering vernieuwen

Gegevens en analytics

De digitale werkomgeving wordt vernieuwd en gaat beter aansluiten op de
vereisten die voor hybride werken gelden. Dit gebeurt in kleine stappen, waarbij
wordt gestart met toepassing voor kleine groepen medewerkers waardoor op basis
van de ervaringen verbeteringen kunnen worden aangebracht.

Gegevens en analytics

Kwaliteitsverbetering domeinarchitectuur en onderhoudsplannen

Datagovernance verbeteren

Datastewards aangesteld

Gegevenshuishouding vernieuwen

Software gereed en technische
omgeving ingericht

Migratiestrategie

Gerealiseerd

Bij onze automatisering stellen we vooraf zo goed mogelijk vast aan welke
eisen nieuwe voorzieningen en applicaties moeten voldoen en hoe we deze
zo betrouwbaar en wendbaar mogelijk kunnen ontwerpen en realiseren. Bij
dit werken onder architectuur horen domeinarchitecturen die jaarlijks worden
bijgesteld aan de hand van de inzichten die dan gelden. In 2022 is voor dertien
van de vijftien domeinen binnen de architectuur van de Belastingdienst een
geactualiseerde domeinarchitectuur opgeleverd. Elf van de dertien domeinen
geven voldoende inzicht in de voorgenomen ontwikkeling van het ICTlandschap. De domeinarchitecturen voor Vennootschapsbelasting en Generiek
Kantoor&Toezicht behoeven nog aanvulling. Die aanvulling vindt in 2023 plaats.
Voor Interactie en Bedrijfsvoering is geen geactualiseerde domeinarchitectuur
opgeleverd: de oplevering voor deze twee domeinen is nu gepland voor 2023.
Alle domeinen hebben in 2022 een actueel onderhoudsplan opgeleverd.

Informatiehuishouding verbeteren
In 2022 hebben we onze informatiehuishouding verbeterd aan de hand van het
actieplan ‘Informatiehuishouding op orde’, dat aansluit op het actieplan van het
Ministerie van Financiën. Inmiddels lopen er achttien projecten met verschillende
aandachtsgebieden, die erop zijn gericht in 2026 de informatiehuishouding op
orde te hebben. Zo is de regeling over archiefbeheerregels geactualiseerd, zijn
informatiehuishoudingsspecialisten in dienst genomen, wordt de Wet open
overheid geïmplementeerd en worden onze bedrijfsprocessen getoetst aan
regelgeving (zie paragraaf sturing en beheersing).

Jaarrapportage 2022 I 3 Wendbare en toekomst­bestendige ­organisatie

Opmerking*

Gegevens

Analytics
Analyseomgeving doorontwikkelen

Gerealiseerd

Start meerjarig onderzoek

Gerealiseerd

* We lichten de opmerkingen toe in de hoofdtekst

Gegevens
De Belastingdienst moet zorgvuldig omgaan met gegevens. Om het bewustzijn
daarover te vergroten hebben 25.000 interne en externe medewerkers afgelopen
jaar deelgenomen aan een security game, waarin onder andere wordt ingegaan
op hoe om te gaan met de AVG.

Datagovernance verbeteren
In de loop van 2022 hebben alle dienstonderdelen een datasteward aangesteld.
Deze datastewards werken samen in een organisatiebreed netwerk aan de
ontwikkeling van datagovernance en gegevenskwaliteit. Dit netwerk ontwikkelt
ook het raamwerk voor gegevenskwaliteit door toepassing in de praktijk.
Daarnaast is er een opleidingscurriculum voor deze datastewards ontwikkeld.

33

Gegevenshuishouding vernieuwen en migratiestrategie

Waarborgenkader voor selectie-instrumenten

De diverse applicaties die gegevensleveringen ondersteunen, vervangen we door
één gegevensplatform. In 2022 is de aangekochte software gereed gemaakt voor
gebruik binnen de Belastingdienst en zijn de benodigde technische omgevingen
ingericht. Vanaf 2023 gaan we de gegevensstromen uit de oude applicaties naar dit
platform omzetten; een omvangrijk traject dat naar verwachting drie tot vier jaar
zal duren. Dit traject vereist een zorgvuldige migratiestrategie die de continuïteit
van de uitvoering moet waarborgen. Deze migratiestrategie is in het vierde
kwartaal van 2022 opgeleverd.

In juni 2022 is het waarborgenkader voor selectie-instrumenten vastgesteld. Het
waarborgenkader heeft als doel de rechtmatigheid en de transparantie van de
risicoselectie (beter) te kunnen garanderen. De waarborgen zien onder andere op
rechtsbeginselen als proportionaliteit en doelbinding, maar ook op vastlegging,
transparantie en uitlegbaarheid. We zijn in 2022 gestart met een traject om
tot een gedegen implementatie te komen. De resultaten uit de pilots worden
vervolgens gebruikt om de volgende twee stappen te zetten: het opstellen van
een impactbepaling en een breed gedragen implementatieplan inclusief tijdpad.
Gedurende de implementatie wordt ook bezien of het kader nog verduidelijkingen
of aanpassingen vergt. Een eerste bijstelling heeft in januari 2023 plaatsgevonden.

Analytics
In 2022 is de extra beveiligde analyseomgeving gerealiseerd. In deze omgeving
kunnen we data veilig analyseren. Inmiddels is deze omgeving beschikbaar voor
alle medewerkers die gebruik mogen maken van analytics.
We zijn in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam een meerjarig
onderzoek gestart naar het verbeteren van de uitlegbaarheid van algoritmen en
verantwoorde toepassing van kunstmatige intelligentie. We monitoren continu
de werking van algoritmen in risicomodellen. Daarbij onderzoeken we onder
andere de onzekerheidsmarges, de praktische consequenties en het risico op
discriminatoire neveneffecten.
In 2022 zijn we ook gestart met het ontwikkelen van een algoritmeregister.
Daarmee willen we burgers en bedrijven zicht geven op het gebruik van algoritmen
in de organisatie. In het tweede kwartaal van 2023 zullen we een eerste register
publiceren op de website.
Afgelopen jaar zijn de voorzitter en leden geworven voor een onafhankelijke
Adviescommissie Analytics voor het Ministerie van Financiën. Het instellingsbesluit
is begin 2023 vastgesteld en op 19 april in de Staatscourant gepubliceerd. De
Adviescommissie kan gevraagd en ongevraagd advies geven op actuele analyticsvraagstukken.

Jaarrapportage 2022 I 3 Wendbare en toekomst­bestendige ­organisatie

34

Sturing en beheersing
Sturing en beheersing

Programma Managementinformatie en Risicomanagement in slotfase
Opmerking*

Programma Managementinformatie en
Risicomanagement
Integrale ondersteuning van 3 ketens

Gerealiseerd

Ontwikkelde producten en diensten borgen

Gerealiseerd

Programma afronden, overdragen en evalueren

Gerealiseerd

In control zijn
Internal Control Framework stapsgewijs
ontwikkelen

Gerealiseerd

Eerste In Control Statement over 2022 opstellen

Gerealiseerd

Financial Control Framework implementeren

Gerealiseerd

Processen op orde
Procesbeschrijvingen op orde brengen

85% meest risicovolle
processen beschreven

Onvolkomenheden oplossen die de Algemene
Rekenkamer constateerde

Oordeel AR volgt

*We lichten de opmerkingen toe in de hoofdtekst.

Jaarrapportage 2022 I 3 Wendbare en toekomst­bestendige ­organisatie

Het programma Managementinformatie en Risicomanagement heeft in
2022 alle geplande producten op tijd en binnen het budget opgeleverd. Het
ging bij dit programma in de eerste plaats om het realiseren van stuur- en
verantwoordingsinformatie binnen onze ketens. Het programma heeft ook een
aantal Belastingdienstbrede producten opgeleverd, zoals een nieuwe set prestatieindicatoren, een Belastingdienstdashboard en de compliance map. De ADR
heeft in 2022 op verzoek van de Belastingdienst een evaluatie uitgevoerd. De
belangrijkste conclusie uit dit onderzoek is dat het programma een belangrijke
bijdrage heeft geleverd aan de ontwikkeling en professionalisering van de
managementinformatie en het risicomanagement op concern- en ketenniveau.
Daarmee geeft het een goede basis om de sturing en verantwoording bij de
Belastingdienst te verbeteren, waarbij belangrijk is dat ontwikkelde producten
ook daadwerkelijk worden gebruikt. Het programma is eind 2022 afgerond
en er zijn afspraken gemaakt wie in de organisatie verantwoordelijk is voor de
managementinformatie en wie voor het risicomanagement, om zo de resultaten
van het programma structureel te borgen.

In control zijn
De Belastingdienst heeft een aanzienlijke (meerjarige) opgave om de interne
beheersing te verbeteren; dit gebeurt stapsgewijs. Over 2022 geven we een
zogenoemde In Control Statement (ICS) af voor zowel de belastingontvangsten
(de grote geldstroom) als de apparaats- en programma-uitgaven van de
Belastingdienst (de kleine geldstroom). Het is de eerste keer dat we een
dergelijke verklaring opstellen.
Het ICS houdt in dat wij de financiële processen in kaart hebben gebracht,
de risico’s in die processen hebben beoordeeld en daar waar nodig beheers­
maatregelen hebben bedacht en ook uitgevoerd. Dat maakt dat we kunnen stellen
dat we in control zijn op de financiële stroom die door de Belastingdienst wordt
verwerkt, waaronder ruim 300 miljard euro aan belasting- en premieontvangsten.

35

De algehele conclusie in het ICS is dat de risico’s worden beheerst, maar dat er
wel een aantal aandachtspunten is op het gebied van onder meer governance
en IT-beheersing op financiële systemen. Het ICS – waarop ook een interne
audit is uitgevoerd – is opgenomen als bijlage bij de aanbiedingsbrief van deze
jaarrapportage.
In 2022 zijn meerdere internal control frameworks ontwikkeld en
geïmplementeerd, voorbeelden hiervan zijn ons financial control framework (FCF)
en tax control framework (TCF). Het FCF omvat zowel de belastingontvangsten
(grote geldstroom) als de apparaatsuitgaven (kleine geldstroom). Het TCF omvat
de interne beheersing van onze eigen fiscale verplichtingen als werkgever en
organisatie. Door opzet, bestaan en werking van het FCF te toetsen, hebben we
een solide basis gelegd onder ons ICS.

Processen op orde
Voor de interne beheersing van de organisatie is het belangrijk dat de
procesbeschrijvingen en daarbij behorende risicoanalyses en beheersmaatregelen
op orde zijn. Van de ruim 700 processen met het meeste risico hebben we 85
procent eind 2022 opnieuw geanalyseerd en beschreven. We hebben in 2022
meer AO/IC-experts aangenomen en in 2023 actualiseren we de resterende
procesbeschrijvingen. Terwijl we de procesbeschrijvingen actualiseren, kijken
we ook hoe we kunnen voldoen aan de AVG, de Baseline Informatiebeveiliging
Overheid (BIO) en de Archiefwet. Naast de AVG moeten onderdelen van de
Belastingdienst voldoen aan de Wet politiegegevens (Wpg). Op 30 januari 2023
is de Tweede Kamer geïnformeerd over de Wpg-audit bij Bureau Economische
Handhaving en het deels nog niet voldoen aan de Wpg-auditverplichting bij andere
onderdelen van de Belastingdienst.25

25 Kamerstukken II, 2022/23, 31 066, nr. 1162.

Jaarrapportage 2022 I 3 Wendbare en toekomst­bestendige ­organisatie

Om het gebruik van persoonsgegevens te verbeteren doen we mee aan het
actieplan ‘Privacy op orde’ van het Ministerie van Financiën, toetsen we processen
waarmee geautomatiseerd persoonsgegevens worden vernietigd of gearchiveerd
aan de AVG, de BIO en de Archiefwet, en stellen we data protection impact
assessments (gegevensbeschermingseffectbeoordelingen) op. Om het risico te
beperken dat zich beveiligingsincidenten voordoen hebben we het Programma
BIO-implementatie ingesteld. In twee verbeterslagen (2022 en 2023) wordt in
2024 toegewerkt naar een volledig geïmplementeerde BIO 2.0.

Onvolkomenheden
In 2022 werkte de Belastingdienst aan het oplossen van de
onvolkomenheden en aandachtspunten zoals geconstateerd door de AR in
haar verantwoordingsonderzoek over 2021. De stand van zaken van deze
punten is beschreven in de stand-van-zakenbrief van 16 maart 2023.26 In
het Verantwoordingsonderzoek over 2022 staat of, en zo ja welke, van deze
onvolkomenheden en aandachtspunten naar het oordeel van de AR zijn opgelost.

26 Kamerstukken II, 2022/23, 31 066, nr. 1205.

36

Acht toprisico’s
Besturingsrisico

Risico’s en risicobeheersing
Beheersing toprisico’s
In 2022 zijn aanvankelijk dezelfde risico’s als toprisico aangemerkt als in
2021 (zie figuur). Eind 2022 is het invorderingsrisico als toprisico toegevoegd,
vanwege het grote aantal uitgestelde betalingsverplichtingen en de veranderde
economische omstandigheden en vooruitzichten.
In 2022 is wederom aandacht besteed aan de verdere beheersing van de
toprisico’s. Voor de vele acties, bijvoorbeeld op het gebied van personeel,
projectmanagement, naleving en continuïteit, verwijzen we naar de betreffende
onderdelen elders in deze jaarrapportage.
Het programma MI/RM heeft in 2022 de werking van het proces strategische
risicoanalyse (SRA) geëvalueerd. De belangrijkste aanbevelingen zijn: het concreter
sturen op realisatie van beheersmaatregelen en de coördinatie van risico’s samen
laten lopen met de functionele verantwoordelijkheden van directieleden, zodat
sturen op beheersmaatregelen in de lijn plaatsvindt en niet in een programma.
Deze aanbevelingen volgen die van de ADR en we geven hier in 2023 navolging aan.

De besturing van de organisatie (strategie, beleid, structuur,
cultuur en/of communicatie) is ontoereikend

Continuïteitsrisico
De geautomatiseerde ondersteuning van de uitvoering van de
processen is gedurende een korte of langere tijd niet mogelijk

Informatiebeveiligingsrisico
De integriteit, beschikbaarheid, veiligheid en/of vertrouwelijkheid
van informatie zijn aangetast

Invorderingsrisico
Belastingvorderingen kunnen, bijvoorbeeld vanwege financiële
redenen, niet worden ingevorderd

Nalevingsrisico27
Belastingplichtigen leven de regels minder na (door factoren als
corona, dalend vertrouwen in de overheid, afnemend toezicht) en
bij handhaving wordt onvoldoende ingespeeld op belastingplichtigen
die hulp nodig hebben om aan hun verplichtingen te voldoen
(bijvoorbeeld door een verminderd doenvermogen)

Personeelsrisico
Er ontstaat een tekort aan gekwalificeerde en gemotiveerde
medewerkers, specialisten en managers

Projectmanagementrisico
Programma’s en projecten leveren onvoldoende of niet tijdig
de gewenste resultaten

Reputatierisico
Algemeen vertrouwen in de Belastingdienst neemt af of valt weg

27 In het jaarplan 2023: omgevingsrisico

Jaarrapportage 2022 I 3 Wendbare en toekomst­bestendige ­organisatie

37

Bijlage 1:
Prestatie-indicatoren
Jaarrapportage 2022

38

Jaarrapportage 2022 I Bijlage 1: Prestatie-indicatoren

39

Jaarrapportage 2022 I Bijlage 1: Prestatie-indicatoren

40

Bijlage 2:
Begrippenlijst en afkortingen
Jaarrapportage 2022

41

Bijlage 2: Begrippenlijst en afkortingen
ADR – Auditdienst Rijk

Domeinarchitectuur – een domeinarchitectuur geeft inzicht in de huidige
inrichting van de processen- en ICT-voorzieningen, de gevraagde veranderingen,
de gewenste inrichting over vijf jaar en het pad waarlangs de transitie van de
huidige naar de gewenste inrichting wordt vormgegeven

Ambtshalve aanslag – een aanslag die de inspecteur vaststelt zonder
dat de belastingplichtige een aangifte heeft ingediend

FD – financieel dienstverlener

AR – Algemene Rekenkamer

FIOD – Fiscale inlichtingen- en opsporingsdienst

AVG – Algemene verordening gegevensbescherming

Fraude – deze term is niet gedefinieerd in de belastingwetgeving, maar
wordt gebruikt als sprake is van een fiscaal vergrijp (of een fiscaal misdrijf)28

Awb – Algemene wet bestuursrecht
Belastingplichtige – een uniek persoon (natuurlijk en niet-natuurlijk) die
een aangifte heeft gedaan of een aanslag heeft ontvangen

FSV – Fraude Signalering Voorziening. Dit was een (risico)signaleringssysteem.
Inmiddels is dit systeem uitgezet
Fta – fulltime equivalent voor een arbeidsparticipant (25,5 uur per week)

BIO – Baseline Informatiebeveiliging Overheid
Fte – fulltime equivalent
Boekenonderzoek – alle contacten met belastingplichtigen waarbij de
administratie wordt getoetst aan de werkelijkheid of norm
Btw – belasting toegevoegde waarde. Dit is de belasting over de omzet

Horizontaal toezicht – toezicht dat gebaseerd is op transparantie, begrip en
vertrouwen tussen de Belastingdienst en grote organisaties of (vertegenwoordigers
van) fiscaal dienstverleners. Afspraken over de manier waarop de partijen met
elkaar omgaan, worden vastgelegd in convenanten

Compliance – de bereidheid van burgers en bedrijven om de fiscale
verplichtingen na te komen

IH – inkomensheffing, betreft de heffing van inkomstenbelasting en premies

Dienstverlening – het zodanig ondersteunen van burgers en bedrijven dat zij hun
eigen verantwoordelijkheid kunnen nemen om wet- en regelgeving na te leven

Individuele klantbehandeling – kenmerkend daarvoor is een vast aanspreekpunt
bij de directie Grote Ondernemingen (GO) voor organisaties: de klantcoördinator

28 Zie: Kamerstukken II, 2020/21, 31 066, nr. 851.

Jaarrapportage 2022 I Bijlage 2: Begrippenlijst en afkortingen

42

Informatiehuishouding – het totaal aan regels, voorzieningen, activiteiten en
processen gericht op de informatiestromen en op het beheer van informatie
Mandatory Disclosure – Mandatory Disclosure Rules (MDR) of DAC6 betreft
de Richtlijn (EU) 2018/822 om verplicht informatie uit te wisselen over
meldingsplichtige grensoverschrijdende constructies. Deze richtlijn is in Nederland
geïmplementeerd in de Wet op de internationale bijstandsverlening bij de heffing
van belastingen

Stella-teams – richten zich op het bieden van hulp en ondersteuning bij stapeling
van problemen van burgers, waarbij vaak meer onderdelen van de Belastingdienst
en Toeslagen betrokken zijn (inkomstenbelasting, toeslagen, inning)
Toezicht – het verzamelen van informatie over de vraag of een handeling of zaak
voldoet aan de daaraan gestelde eisen, het zich daarna vormen van een oordeel
daarover en het eventueel naar aanleiding daarvan interveniëren (handhaven in
enge zin)

Mkb – midden- en kleinbedrijf

Toezicht achteraf – het achteraf (na het indienen van de aangifte) controleren of
een handeling of zaak voldoet aan de gestelde wettelijke eisen met de mogelijkheid
om fouten te (laten) corrigeren en besluiten te vernietigen of te schorsen

Nalevingstekort – de gemiste belastingontvangsten door onvolledige
of onjuiste aangifte

Verhuld vermogen – vermogen dat burgers en bedrijven buiten het zicht van
de fiscus hebben gebracht, bijvoorbeeld door het in stichtingen onder te brengen

OB – omzetbelasting

VIA – vooraf ingevulde aangifte

Opsporing – het doen van onderzoek in verband met strafbare feiten onder gezag
van de officier van justitie met als doel het nemen van strafvorderlijke beslissingen

Vpb – vennootschapsbelasting

MJP – meerjarenportfolio

RIEC en LIEC – Regionale Informatie- en Expertise Centra (RIEC’s) en het Landelijk
Informatie- en Expertise Centrum (LIEC) richten zich op de bestrijding van
ondermijnende criminaliteit. Ze verbinden informatie, expertise en krachten van de
verschillende overheidsinstanties. Daarnaast stimuleren en ondersteunen de RIEC’s
en het LIEC de publiek-private samenwerking bij de aanpak van ondermijning

Vooroverleggen – overleggen met de Belastingdienst om vooraf zekerheid
te krijgen over de toepassing van wet- en regelgeving

Ruling – een afspraak tussen de Belastingdienst en een onderneming of persoon
waarbij er zekerheid wordt bereikt over de toepassing van wet- en regelgeving op
het gebied van belastingen, en duidelijkheid over de te betalen belasting

Jaarrapportage 2022 I Bijlage 2: Begrippenlijst en afkortingen

43

Dit is een uitgave van:
De Belastingdienst
www.belastingdienst.nl
Mei 2023