1/2

Staten-Generaal

Vergaderjaar 2015–2016

33 130

Interparlementaire Conferentie
Gemeenschappelijk Buitenlands en
Veiligheidsbeleid

G/ Nr. 8

VERSLAG VAN EEN CONFERENTIE
Vastgesteld 17 september 2015
Op 5 en 6 september 2015 vond de halfjaarlijkse interparlementaire
EU-conferentie inzake het Gemeenschappelijk Buitenlands en Veiligheidsbeleid (GBVB) en het Gemeenschappelijk Veiligheids- en Defensiebeleid
(GVDB) plaats in Luxemburg. Vanuit de Tweede Kamer namen de Leden
Eijsink (voorzitter van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken en
delegatieleider; PvdA), Vuijk (VVD) en Hachchi (D66) deel en vanuit de
Eerste Kamer het Lid Schrijver (voorzitter van de vaste commissie voor
Buitenlandse Zaken, Defensie en Ontwikkelingssamenwerking en
plaatsvervangend delegatieleider; PvdA). Het betrof de laatste interparlementaire conferentie op dit terrein voorafgaand aan het Nederlandse
Voorzitterschap van de Europese Unie in de eerste helft van 2016.
Voorafgaand aan de conferentie werd de delegatie ontvangen door de
ambassadeur van Nederland in Luxemburg, de heer Peter Kok. De
delegatie dankt de heer Kok en zijn staf voor de gastvrije ontvangst.
Opening van de conferentie
De conferentie werd op 5 september 2015 geopend met achtereenvolgens
toespraken van de Luxemburgse Kamervoorzitter de heer Mars Di
Bartolomeo, de Luxemburgse BUZA-voorzitter Henri Kox en de
BUZA-voorzitter van het Europees parlement, de heer Elmar Brok.
Toespraak Minister Schmit over Europees Nabuurschapsbeleid
De heer Nicolas Schmit, de Luxemburgse Minister voor de relaties met
het Europees parlement, pleitte voor herziening van het Europees
Nabuurschapsbeleid. De diverse crises rondom Europa – hij noemde
daarbij Oekraïne, Libië, Syrië en het vastlopen van het MiddenOostenvredesproces – nopen tot meer differentiatie en onderscheid
tussen de regio’s ten oosten en ten zuiden van de EU. Bij die herziening
moet ook meer rekening gehouden worden met de specifieke wensen en
aspiraties van elke regio ten aanzien van de Europese Unie. De relatie met
Rusland vraagt daarbij bijzondere aandacht: enerzijds heeft de EU veel

kst-33130-8
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Staten-Generaal, vergaderjaar 2015–2016, 33 130, nr. 8

1

gemeen met Rusland en is het belangrijk om de samenwerking in
multilateraal verband voort te zetten, anderzijds is het cruciaal dat
Rusland het volkenrecht respecteert en de bepalingen van de Minskovereenkomsten onverkort implementeert.
Hoge Vertegenwoordiger (HV) Mogherini sprak de interparlementaire
conferentie toe aansluitend aan haar deelname aan de informele Raad
Buitenlandse Zaken, «Gymnich» geheten. Ze deelde openhartig haar
bevindingen uit het Gymnich-overleg met de conferentie en stipte daarbij
verscheidene actuele punten aan.
De Hoge Vertegenwoordiger benadrukte in haar bijdrage dat beide
buurregio’s voor de EU even belangrijk zijn, en dat we door de actuele
aandacht voor de vluchtelingenstromen de voortdurende strijd in
Oost-Oekraïne niet mogen veronachtzamen.
Over de huidige vluchtelingencrisis zei de Hoge Vertegenwoordiger dat
het een «stresstest» is voor de EU. De EU zit volgens haar in een
identiteitscrisis. Met deze crisis komen we er pas werkelijk achter wat het
betekent om één unie te zijn. Volgens haar hangt de toekomst en identiteit
van de EU dus af van hoe we omgaan met deze crisis. Daarbij is het
belangrijk in de EU de zaken intern goed op orde te hebben. Pas dan
kunnen we als EU echt effectief naar buiten toe optreden. De HV was
sceptisch over opvang in de regio. Een aantal landen in de regio vangt al
vijftig procent van hun huidige bevolkingsaantal op. We zouden volgens
haar dus realistisch moeten zijn en moeten bezien wat werkelijk haalbaar
is.
Volgens de Hoge Vertegenwoordiger zijn de EU-lidstaten ten aanzien van
de vluchtelingencrisis momenteel verenigd op een vijftal terreinen, te
weten: het verzekeren van internationale bescherming van de vluchtelingen, grensbewaking, de strijd tegen mensensmokkelaars, de partnerschappen met derde landen en het werken aan de grondoorzaken van de
vluchtelingenstromen. Wat we volgens de HV daarentegen vooral nodig
hebben is een bundeling van middelen van de EU-lidstaten en sterke
politieke wil.
Angelien Eijsink vroeg HV Mogherini welke inhoudelijke bijdrage de
nationale parlementen ten aanzien van het GBVB en het GVDB kunnen
leveren, bijvoorbeeld in de vorm van «huiswerk». Daarop antwoordde de
Hoge Vertegenwoordiger dat strategisch denken over de rol van de EU
in de regio benodigd is voor het ontwikkelen van de EU-strategie voor
buitenlands en veiligheidsbeleid, die in juni 2016 door de Europese
Commissie wordt opgeleverd. Ze nodigde de lidstaten uit daarvoor
inbreng te leveren.
Discussie over klimaatverandering in de context van veiligheid
Op de tweede dag, 6 september 2015, stond de relatie tussen klimaatverandering en veiligheid centraal. De Luxemburgse Staatssecretaris voor
duurzame ontwikkeling, de heer Camille Gira, en de heer Hartmut
Behrend, expert van de Deutsche Gesellschaft für Internationale
Entwicklung, schetsten de gevolgen van klimaatverandering: verlies van
territorium en landbouwgronden, misoogsten en voedseltekorten,
mensen die ontheemd raken en hun land ontvluchten, afnemende
economische groei, maatschappelijke spanningen en gewapend conflict.
Tweede Kamerlid Wassila Hachchi stelde dat de maatregelen gericht
moeten zijn op crisispreventie: nemen we de signalen serieus en welke
acties ondernemen we vervolgens? De oorzaken van klimaatverandering

Staten-Generaal, vergaderjaar 2015–2016, 33 130, nr. 8

2

moeten geanalyseerd aangepakt worden. Hierin ligt ook een rol voor
nationale parlementen, betoogde zij.
Eerste Kamerlid Nico Schrijver sloot zich daarbij aan en attendeerde op
de productie- en consumptiepatronen in de huidige maatschappij die in
veel opzichten weinig duurzaam zijn. De situatie is urgent en vraagt
handelen van de overheid. De heer Schrijver wees in dit verband op de
recente uitspraak van de Haagse rechtbank in de klimaatzaak van Urgenda
tegen de Staat. Hij vroeg of we ons voldoende bewust zijn van de urgentie
en welke mitigatie-maatregelen nodig zijn in onze eigen landen om de
emissie van broeikasgassen te reduceren.
Staatssecretaris Gira benoemde in reactie op deze vragen enkele
oplossingen. In de eerste plaats is het noodzakelijk dat de internationale
klimaatconferentie in Parijs ambitieuze, bindende klimaatafspraken
oplevert. Daarnaast moet de energietransitie bevorderd worden: de EU
dient minder afhankelijk te worden van fossiele energie-importen en zelf
meer duurzame energie gaan opwekken. Verder is klimaatbewustzijn een
zaak voor alle sectoren van de maatschappij: dus niet alleen van
regeringen, maar zeker ook van lokale en regionale overheden,
non-gouvernementele organisaties en individuele burgers. Voor de
overheid moet «duurzaamheid» een horizontaal thema zijn dat op elk
beleidsterrein passende maatregelen vergt.
Workshop over de GVDB-conclusies van de Europese Raad d.d.
25-26 juni 2015
In de workshop over het Gemeenschappelijk Veiligheids- en Defensiebeleid werden de recente Europese Raadsconclusies over dit thema en de
mogelijke follow-up daarvan besproken. Na inleidingen door de adjunctsecretaris-generaal van de Europese Dienst voor Extern Optreden, de heer
Maciej Popowski, en door Europarlementariër Michael Gahler volgde
een discussieronde.
In de discussieronde belichtte Tweede Kamerlid Ronald Vuijk het belang
van een goede en tijdige betrokkenheid van nationale parlementen bij het
GVDB van de Europese Unie. Het is daarbij niet alleen de verantwoordelijkheid van de Europese Unie maar zeker ook van de nationale parlementen zelf om een actieve betrokkenheid bij en ambitieuze inzet voor het
GVDB te stimuleren.
Angelien Eijsink gaf als rapporteur een terugkoppeling uit deze
werkgroep aan de plenaire vergadering. Mevrouw Eijsink gaf aan dat
lidstaten onderling al veel samenwerken op defensiegebied, zoals de
Nordefco, Visegrad en Benelux. Echter, deze inspanningen zijn nog lang
niet voldoende en er is nog volop ruimte voor meer en intensievere
samenwerking, zowel tussen EU-landen onderling als tussen de EU en de
NAVO. Een herziening van het Athena-mechanisme zou de lasten van
GVDB-operaties eerlijker verdelen tussen de EU-lidstaten. Mevrouw
Eijsink pleitte voor «meer inspanningen en meer resultaten» en sloot af
met de mededeling dat dit onderwerp ook aan de orde zal komen tijdens
de volgende conferentie in Den Haag.
Workshop over migratie
Parlementariërs van Spanje (de heer Vicente Ferrer), Portugal (de heer
Antonio Rodrigues) en Malta (de heer Luciano Busuttil) gaven
tezamen met de directeur crisismanagement van de Europese Dienst voor
Extern Optreden (EDEO) de heer Pedro Serrano inleidingen op het
onderwerp.

Staten-Generaal, vergaderjaar 2015–2016, 33 130, nr. 8

3

Nico Schrijver stelde een vraag hoe in het kader van EuropeesAfrikaanse samenwerking de grondoorzaken van migratie kunnen worden
aangepakt. Daarnaast vroeg hij naar de impact van migratie en de
vluchtelingencrisis op de toekomst van het Verdrag van Cotonou.
Wassila Hachchi constateerde dat de EU en de internationale gemeenschap momenteel falen en dat het EU-beleid moet worden versterkt. Ze
vroeg de leden van het panel of we de impact van de huidige vluchtelingenstromen voldoende beseffen en of we wel voorbereid zijn.
Afsluiting van deze conferentie en aankondiging van de volgende
Tijdens het laatste programma-onderdeel van de conferentie werden de
concept-conclusies, die daags ervoor door de delegatieleiders waren
besproken, in discussie gebracht. Met de goedkeuring van diverse
compromisteksten konden de definitieve conclusies worden vastgesteld
en aangenomen. Deze, niet-bindende, conclusies zijn bij dit verslag
gevoegd.
De voorzitter van de Luxemburgse commissie Buitenlandse Zaken Henri
Kox dankte de aanwezigen voor hun deelname. Hij liet weten de
inbrengen van parlementen op de thema’s veiligheid/defensie en migratie
te zullen verzamelen en door te geleiden naar de Hoge Vertegenwoordiger.
Tot slot kondigde Angelien Eijsink de volgende conferentie van 6 tot en
met 8 april 2016 in Den Haag aan. Ten behoeve van deze conferentie
zullen ook de in Luxemburg gesuggereerde onderwerpen, zoals aangegeven in de conclusies, worden betrokken bij de voorbereidingen:
migratie- en vluchtelingenbeleid, wapenexport en de herziening van de
Europese veiligheidsstrategie, waaronder de mogelijkheid om defensiesamenwerking tussen lidstaten onderling te intensiveren op grond van het
Lissabonverdrag (onder andere met «permanent structured cooperation»).
De delegatieleider,
De voorzitter van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken van de
Tweede Kamer,
Eijsink
De plaatsvervangend delegatieleider,
De voorzitter van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken, Defensie
en Ontwikkelingssamenwerking van de Eerste Kamer,
Schrijver
De griffiers van de delegatie namens respectievelijk de Eerste Kamer en
de Tweede Kamer,
Brandsen
Van Haaster

Staten-Generaal, vergaderjaar 2015–2016, 33 130, nr. 8

4