Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

24 170

Gehandicaptenbeleid

Nr. 125

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,
WELZIJN EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 11 november 2011
Als kwetsbare mensen, in een afhankelijkheidsrelatie, het slachtoffer zijn
van seksueel geweld is sprake van dubbele mishandeling: mishandeling
van de persoon en mishandeling van diens kwetsbaarheid. Het rapport
«Beperkt weerbaar» dat ik heden heb ontvangen gaat hierover.
Ik doe u hierbij dit rapport toekomen1. Het rapport betreft een uitgebreid
en gedegen onderzoek naar seksueel geweld in Nederland bij mensen met
een lichamelijke, zintuiglijke of verstandelijke beperking. Het onderzoek is
in opdracht van mijn departement uitgevoerd door Rutgers WPF en
MOVISIE.
Het doel van het onderzoek was tweeledig:
a) inzicht te krijgen in de omvang en kenmerken van seksueel geweld
tegen mensen met een beperking en
b) inzicht te krijgen in de bevorderende en belemmerende factoren om
seksueel geweld adequaat te signaleren en aan te pakken.
Voor uw informatie vat ik in deze brief eerst de belangrijkste bevindingen
samen. Daarna zal ik een eerste reactie hierop geven.
Belangrijkste conclusies en aanbevelingen
Uit het onderzoek komt naar voren dat in Nederland mensen met een
verstandelijke beperking veel vaker seksueel geweld hebben meegemaakt
dan mensen zonder deze beperking.
Seksueel geweld komt ook bij mannen met een lichamelijke of visuele
beperking (iets) vaker voor dan bij mannen zonder deze beperking, met
name in de jeugd. Vrouwen met een lichamelijke of zintuiglijke beperking
maken niet vaker seksueel geweld mee dan vrouwen zonder beperking.
Wel is de aard van het seksueel geweld bij hen ernstiger.

1
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

kst-24170-125
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 24 170, nr. 125

1

De belangrijkste aanbevelingen betreffen de preventie, signalering,
aanpak en nazorg. De onderzoekers bevelen aan preventie te verbeteren
door het geven van voorlichting (op jonge leeftijd). Dat vergroot de
weerbaarheid van de cliënten. Daarnaast is het belangrijk signalen serieus
te nemen en er open over te praten. Verder vraagt een succesvolle aanpak
om alertheid van zorgprofessionals en verwanten, alsmede de
vaardigheid om signalen te herkennen.
Ook wordt gewezen op de lange termijneffecten voor slachtoffer en pleger
en dus op het belang van nazorg. In de aanbevelingen worden diverse
betrokken partijen gevraagd aandacht aan deze aspecten te besteden.
Eerste reactie
Uit het onderzoek komt naar voren dat vooral veel mensen met een
verstandelijke beperking in hun leven ooit te maken krijgen met een vorm
van seksueel geweld. Het kan gaan om ongewenste aanrakingen,
grensoverschrijdend gedrag, maar ook om ernstiger vormen, zoals
verkrachting.
Hoewel je niet kan voorstellen en zelfs misschien niet wilt geloven dat
iemand een ander zoiets aandoet, toont dit rapport ons feiten die zeer
pijnlijk zijn.
Het geweld komt zowel voor in de huiselijke kring als in de professionele
omgeving. Dit betekent dat (een deel van) de oplossing bij diverse partijen
ligt: zorgprofessionals, zorginstellingen, de rijksoverheid, scholen en
gemeenten.
Als staatssecretaris ben ik verantwoordelijk voor de zorg aan kwetsbare
mensen. Ik vind het dan ook essentieel de samenleving ervan te
doordringen dat wij gezamenlijk tegen (seksueel) geweld en mishandeling
van kwetsbare mensen moeten optreden. In dat kader heb ik de afgelopen
periode diverse brieven naar uw Kamer gezonden over geweld jegens
kwetsbare mensen. Als voorbeeld noem ik het actieplan «Ouderen in
veilige handen» en de passage over geweld in afhankelijkheidsrelaties in
de brief «Vertrouwen in de zorg». De uitkomsten van het onderhavige
onderzoek onderstrepen de noodzaak van het in deze brieven beschreven
beleid. Preventie, signaleren, aanpak en nazorg zijn bij dit alles essentieel.
Professionals hebben een belangrijke rol bij het signaleren van geweld in
huiselijke kring. Om hen daarbij te ondersteunen, wil ik een verplichte
meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling invoeren. Seksueel
misbruik valt daar nadrukkelijk ook onder. Op 28 oktober jl. heb ik hiertoe
een wetsvoorstel naar uw Kamer gezonden.
Mijn Inspectie voor de Gezondheidszorg zal, in anticipatie op de invoering
van de wet, in 2012 bekijken hoe organisaties binnen de gehandicaptenzorg de meldcode invoeren. Voorts zal ik het meldpunt bij de IGZ voor
ouderenmishandeling ook openstellen voor meldingen over seksueel
misbruik bij mensen met een beperking.
Veel seksueel geweld vindt plaats tussen cliënten onderling. Daarom stelt
de Inspectie dit onderwerp altijd aan de orde in gesprekken met
medewerkers tijdens (tweede fase) bezoeken aan organisaties.
Aanbieders pakken hun rol serieus op. Zo start de Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland (VGN) binnenkort een programma voor zorgorganisaties met praktische handvatten over hoe om te gaan met seksualiteit en
hoe seksueel misbruik te voorkomen. Als het gaat om signaleren, acht ik
het essentieel dat aanbieders transparant zijn over seksueel geweld
binnen hun organisaties en er een open meld-cultuur heerst.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 24 170, nr. 125

2

In het kader van mijn brede aanpak van geweld in afhankelijkheidsrelaties,
wil ik seksueel geweld tegen mensen met een beperking verder
tegengaan. Kern daarvan is dat het taboe doorbroken wordt, mensen
instrumenten in handen worden gegeven om te handelen en partijen aan
te spreken op hun verantwoordelijkheid. De uitkomsten van het onderzoek
zal ik dan ook direct onder de aandacht brengen van alle partijen die in de
bestrijding van seksueel geweld tegen mensen met een beperking een rol
moeten spelen. Ik zal u dit najaar nader informeren over die bredere
aanpak.
De staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
M. L. L. E. Veldhuijzen van Zanten-Hyllner

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 24 170, nr. 125

3