Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2020–2021

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1444
Vragen van de leden Aukje de Vries, Weverling en Lodders (allen VVD) aan
de ministers van Infrastructuur en Waterstaat en van Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit over de berichten «Onrust bij pachters van buitendijks land
achter Waddenzeedijk» en «Rijkscommissie: Waddengebied moet Nationaal
Landschapspark worden» (ingezonden 25 november 2020).
Antwoord van Minister Van Nieuwenhuizen Wijbenga (Infrastructuur en
Waterstaat), mede namens de Minister van Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit (ontvangen 25 januari 2021). Zie ook Aanhangsel
Handelingen, vergaderjaar 2020–2021, nr. 1118.
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «Onrust bij pachter van buitendijks land achter
Waddenzeedijk»?1 Wat vindt u van dit bericht?
Antwoord 1
Ja. Ik heb kennisgenomen van het bericht.
Vraag 2
Op welke plannen doelen de pachters als gesproken wordt over «De plannen
die boven het gebied hangen, zorgen dan ook voor onrust bij pachters»? Gaat
het om plannen voor versterking van de zeedijk? Zo ja, welke? Gaat het om
plannen voor ruimte voor natuurontwikkeling? Zo ja, welke?
Antwoord 2
Het gaat om de versterking van de Waddenzeedijk tussen Koehool en het
Lauwersmeer, een traject van bijna 50 kilometer. De dijkversterking KoehoolLauwersmeer is een onderdeel van het Hoogwaterbeschermingsprogramma
(HWBP). De dijkversterking wordt waar mogelijk gecombineerd met het
verbeteren van het landschap en de natuur, samen met de omgeving. In het
kader van de Programmatische Aanpak Grote Wateren (PAGW) is € 37,5
miljoen beschikbaar gesteld voor het realiseren van het PAGW-doel. Het gaat
hierbij om het ontwikkelen van gradiënten land-water en zoet-zout. Bij de

1

ah-tk-20202021-1444
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

Nieuwe Oogst, 23 november 2020, Onrust bij pachters van buitendijks land achter Waddenzeedijk (https://www.nieuweoogst.nl/nieuws/2020/11/23/onrust-bij-pachters-van-buitendijksland-achter-waddenzeedijk)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

1

verkenning worden de mogelijkheden voor een koppeling met Holwerd aan
Zee onderzocht.
Vraag 3
Wat zijn de gevolgen van deze plannen, bijvoorbeeld waar het gaat om de
weidevogels aangezien de zomerpolder een van de rijkste weidevogelgebieden van Fryslân is, maar ook waar het gaat om de agrarische sector?
Antwoord 3
De plannen worden nu uitgewerkt, concrete consequenties zijn daarom nog
niet in beeld. Op dit moment voert het Wetterskip Fryslân samen met de
verschillende stakeholders (waaronder de pachters van de zomerpolders) een
verkenning uit hoe de natuur van de Waddenzee kan verbeteren aan de
randen van het Wad. De verkenning houdt rekening met de natuurwaarden
die de zomerpolders nu hebben voor weidevogels en houdt tevens rekening
met de belangen van bijvoorbeeld pachters van de zomerpolders. Samen met
de boeren en de natuurorganisaties wordt bekeken wat de plannen ten
aanzien van waterveiligheid en natuur kunnen betekenen voor de zomerpolders op de lange termijn.
Vraag 4
Hoe zijn de partijen die te maken krijgen met de gevolgen van de plannen
betrokken bij de planvorming?
Antwoord 4
Het Wetterskip Fryslân pakt de dijkversterking op samen met lokale ondernemers, inwoners, belangenorganisaties (It Fryske Gea, Staatsbosbeheer,
Vogelbescherming Nederland, Waddenvereniging, Stichting Holwerd aan Zee,
LTO Noord, pachtersvereniging, Collectief Waadrâne en dorpsbelangen),
provincie Fryslân, gemeente Noardeast-Fryslân, gemeente Waadhoeke en het
Rijk.
De landbouworganisaties zijn daarnaast ook vertegenwoordigd in de
Stuurgroep Koehool-Lauwersmeer2. Ook worden bijvoorbeeld de schapenhouders die delen van de dijk pachten, actief betrokken bij de plannen voor
de uitvoering. De hele dijk gaat niet tegelijk op de schop, maar dat gebeurt
gefaseerd.
Vraag 5
Bent u bekend met het bericht «Rijkscommissie: Waddengebied moet
Nationaal Landschapspark worden»?3 Welke opdracht heeft de rijkscommissie
gekregen en hoe is de rijkscommissie samengesteld?
Antwoord 5
Ja. Staatsbosbeheer (SBB) en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE)
hebben in oktober 2018 en aanvullend in april 2020 aan de Commissie
Verkenning Nationale Parken (Commissie) de vraag voorgelegd waar in
Nederland mogelijkerwijs de Nationale Parken (Nieuwe Stijl) liggen die van
internationale betekenis kunnen zijn.
De samenstelling van de Commissie is als volgt: ir. Yttje Feddes, dr. André
Jansen, mr. Tjibbe Joustra, ir. Lodewijk van Nieuwenhuijze, prof. dr. Hans
Renes, prof. dr. Joop Schaminée, prof. mr. Pieter van Vollenhoven (voorzitter)
en prof. dr. André van der Zande.
Vraag 6 en 7
Hoe kan het dat zo’n bericht blijkbaar zomaar de wereld in geslingerd wordt
en dat allerlei partijen daardoor zijn verrast en zich overvallen voelen?
Welk proces is doorlopen door de rijkscommissie om te komen tot een
advies? Welk overleg heeft plaatsgevonden met de gemeenten, bewoners en
(agrarische en toeristische) ondernemers? Wat is daaruit gekomen?
2

De Stuurgroep Koehool – Lauwersmeer bestaat uit: Wetterskip Fryslân, provincie Fryslân, Rijkswaterstaat Noord-Nederland, de gemeenten Noardeast-Fryslân en Waadhoeke, It Fryske Gea
(namens de terreinbeherende organisaties) en LTO (namens de landbouw).
3
Omrop Fryslân, 20 november 2020, Rijkscommissie: Waddengebied moet een nieuw Nationaal
Landschapspark worden (https://www.omropfryslan.nl/nieuws/1008907-rijkscommissiewaddengebied-moet-een-nieuw-nationaal-landschapspark-worden)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

2

Antwoord 6 en 7
De Commissie is in oktober 2018 gestart en heeft haar rapport in september
2020 opgeleverd aan de beide opdrachtgevers. De Commissie is op basis van
haar eigen deskundigheid en kunde tot haar advies gekomen. SBB en de RCE
hebben het rapport «Nationale Landschapsparken, Oriëntatie op nieuwe
Nationale Parken van Wereldklasse» in afstemming met de Commissie op
20 november jl. gepubliceerd. Overleg met bijvoorbeeld gemeenten,
bewoners en ondernemers maakte geen onderdeel uit van de opdracht om te
komen tot het advies. De voorstellen gedaan door de Commissie raken de
bevoegdheden van verschillende partijen zoals de Nationale Parken en de
provincies. De Minister van LNV gaat eerst met deze partijen in gesprek.
Vraag 8 en 9
Wat zouden de gevolgen zijn als het advies van de rijkscommissie wordt
opgevolgd?
Wat is nut en noodzaak van een extra aanwijzing als Nationaal Landschapspark, naast alle andere beschermende maatregelen die al van kracht zijn?
Antwoord 8 en 9
Zoals hierboven aangegeven vindt er eerst een gesprek plaats met betrokken
partijen over het uitgebrachte advies. Het is op dit moment nog te vroeg om
aan te kunnen geven wat de mogelijke gevolgen zijn van het advies indien dit
één-op-één wordt opgevolgd. Er zijn in het advies duidelijk inhoudelijke
overeenkomsten met de ontwikkeling van Nationale Parken Nieuwe Stijl in
het nu lopende programma Nationale Parken. Voorstellen van de Commissie
die het huidige programma versterken zullen meegenomen worden bij de
vormgeving van het vervolg op het programma Nationale Parken voor de
periode na 2022. De Minister van LNV gaat hierover in gesprek met de
provincies en de nationale parken4 en zal voor 1 april met een appreciatie
komen op het advies van de commissie.
Vraag 10
Begrijpt u dat alle bewoners en ondernemers zo langzamerhand door de
bomen het bos niet meer zien als het gaat om alle plannen en regelgeving
die over ze uitgestort worden? Wat bent u van plan daaraan te doen?
Antwoord 10
Ontwikkelingen van de afgelopen jaren op het gebied van bijvoorbeeld
klimaat, de energietransitie en demografie vragen om een gezamenlijke
agenda van overheden en maatschappelijke partijen om het Waddengebied
veilig, vitaal en veerkrachtig te houden, nu en in de toekomst. Het is
belangrijk dat de verschillende partijen beleid en uitvoering gezamenlijk
oppakken en ook op elkaar afstemmen. Tegelijkertijd hebben de verschillende
partijen ook hun eigen maatschappelijke, inhoudelijke en bestuurlijke
verantwoordelijkheid. In het kader van het Uitvoeringsprogramma wordt
gekeken of er kansen zijn de samenhang in beleid en regelgeving te
versterken. Het is belangrijk om bewoners en ook ondernemers vroegtijdig te
betrekken bij ontwikkelingen in het Waddengebied. Het is ook een van de
leidende principes voor handelen in de Agenda voor het Waddengebied
(Agenda). Dit gebeurt bijvoorbeeld al bij de lopende verkenning naar de
versterking van de Waddenzeedijk (zie antwoord op vraag 4).
De Agenda is een zelfbindend beleidskader. Dat betekent dat de bij de
Agenda betrokken partijen de doelen voor de Waddenzee en het Waddengebied laten doorwerken in hun landelijke, regionale en lokale visies en
plannen. Op nationaal niveau gebeurt dat in ieder geval in de Nationale
Omgevingsvisie (NOVI), het Nationaal Waterprogramma (NWP) en de
provinciale, gemeentelijke en «blauwe» omgevingsvisies. Waar nodig wordt
beleid verankerd in regelgeving, zoals het Besluit kwaliteit leefomgeving en
de provinciale en gemeentelijke verordeningen. Onderdeel van het Uitvoeringsprogramma is dat alle organisaties samen een planning voor de
doorwerking maken en het overzicht in beeld brengen. Daarnaast is het

4

Zie motie Moorlag en De Groot over het aanwijzen van vijf gebieden in Nederland als nationaal
park van wereldklasse (Kamerstuk 35 570 XIV, nr. 42).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

3

belangrijk om duidelijker over de samenhang van al deze plannen te
communiceren.
Vraag 11
Bent u het eens dat het Waddengebied niet een soort reservaat moet worden,
maar dat ecologie en economie in balans moeten zijn, en dat er ruimte moet
zijn voor mensen om er ook te wonen, te leven en te werken, zoals al
honderden jaren het geval is?
Antwoord 11
Het Waddengebied is een gebied waar mensen wonen, werken en recreëren.
Dat is zo en zal niet veranderen. Per brief van 11 december 2020 is de
Agenda aangeboden aan de Tweede Kamer. Een van de leidende principes
voor handelen in de Agenda is dat ecologie en economie elkaar versterken en
samen bijdragen aan een veilig, vitaal en veerkrachtig Waddengebied.
Vraag 12
Bent u het eens dat (onder meer) de pootaardappelsector de ruimte moet
blijven houden en krijgen in de noordelijke kleischil, zoals in de noodkreet
van de Nederlandse Akkerbouw Vakbond (NAV), de Nederlandse Aardappel
Organisatie (NAO) en de veredelingsbedrijven/pootgoedhandelshuizen HZPC
en Agrico richting de vaste Kamercommissie van Landbouw Natuur en
Voedselkwaliteit (LNV) is aangegeven, aangezien de noordelijke kleischil van
cruciaal belang is voor de teelt van pootaardappelen en het juist daar op de
meest duurzame manier kan? Zo ja, hoe blijkt dit dan uit alle plannen en hoe
wordt daaraan invulling gegeven? Zo nee, waarom niet en wat zijn daar dan
de sociaaleconomische gevolgen van in de regio? In hoeverre blijft de positie
van de pootaardappelsector overeind en toekomstbestendig in alle plannen
die er zijn? Kunt u een reactie geven op de brief «Voorstel tot aanwijzen van
Waddengebied als Nationaal Park» van NAV, NAO, HZPC en Agrico van
23 november 2020 (incl. de problematiek van de gevolgen het aanwijzen van
de Bildtdijken als beschermd dorpsgezicht en de Waddenagenda)?
Antwoord 12
Ja. Ik onderken het belang van de agrarische sector in de noordelijke kleischil
en het belang van de pootgoedsector in het bijzonder. Met de Agenda wordt
het belang van de landbouw ook bevestigd. In het antwoord op de door de
leden De Vries en Lodders gestelde vragen op basis van het bericht «Flinke
weerstand landbouw tegen Waddenagenda» ben ik daarop ingegaan5. Tevens
ben ik samen met het Ministerie van LNV, de provincie Fryslân en het
Wetterskip Fryslân in gesprek met vertegenwoordigers van de landbouw. De
zorgen van de landbouw hebben geleid tot een aantal aanpassingen in de
Agenda. Met de betrokken partijen wordt besproken op welke wijze de
landbouw betrokken kan worden bij de verdere uitwerking van de Agenda en
het Uitvoeringsprogramma Waddengebied 2021–2026 (Uitvoeringsprogramma).
Met de brief «Voorstel tot aanwijzen van Waddengebied als Nationaal Park»
aan de vaste Kamercommissie van LNV van 23 november jl. blijken er bij de
afzenders van de brief zorgen te bestaan. Zie ook de antwoorden op vragen
6, 7, 8 en 9.
Voor wat betreft de veronderstelde gevolgen van het aanwijzen van Bildtdijken als beschermd dorpsgezicht verwijs ik naar hetgeen daarover is
geantwoord door de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap op
Kamervragen6 van de leden Rutte, Lodders en De Vries. Tot op heden is niet
gebleken dat de status van beschermd gezicht een belemmering vormt voor
de agrarische activiteiten in het gebied. In de brief van NAV,NAO, HZPC en
Agrico van 23 november 2020 aan de vaste Kamercommissie van LNV wordt
gesteld dat deze status zou verhinderen dat zonnepanelen op schuurdaken
gelegd zouden worden. Het rechtsgevolg van een beschermd gezicht vertaalt
zich in het gemeentelijke bestemmingsplan en het gemeentelijk (welstands)beleid. Het is aan de gemeente om in beleid en ruimtelijke kaders te bepalen
wat kan worden toegestaan. Uit navraag bij de gemeente Waadhoeke blijkt

5
6

Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2020–2021, nr. 536
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2016–2017, nr. 1084

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

4

dat de discussie over verruiming van de mogelijkheden voor zonnepanelen
actueel is, ook in het beschermde gezicht.
Vraag 13
Herinnert u zich de antwoorden op de schriftelijke vragen van Aukje de
Vries/Lodders over het bericht «Flinke weerstand akkerbouw tegen Waddenagenda» (d.d. 19 oktober 2020), waarin onder meer is toegezegd in gesprek
te gaan met de land- en akkerbouwsector over de positie van de sector in de
Agenda? Klopt het dat in het verslag van het overleg een en ander wordt
weggezet als «enkele landbouwers uiten zorgen»? Bent u het eens dat dit
echt veel breder is? Klopt het dat de bezwaren alleen in de Nota van
Antwoord opgenomen worden en dus niet integraal onderdeel gaan worden
van c.q. worden geadresseerd in de Waddenagenda? Bent u het eens dat dit
geen recht doet aan de positie en belang van de sector en de terechte
bezwaren van de sector?
Antwoord 13
Ja, op 5 november jl. heeft een eerste verkennend ambtelijk gesprek
plaatsgevonden tussen een brede vertegenwoordiging van de landbouw en
de betrokken overheden (IenW, LNV, provincie Fryslân en Wetterskip Fryslân).
De geuite bezwaren tijdens het gesprek werden gedeeld door een brede
vertegenwoordiging van de landbouw. De werkaantekeningen van het eerste
gesprek zijn besproken tijdens het tweede ambtelijk gesprek op 1 december
jl. Naar aanleiding van deze bespreking zijn de aantekeningen aangepast. Ook
is afgesproken om hen actief te betrekken bij het opstellen en uitwerken van
(onderdelen van) het Uitvoeringsprogramma die de landbouwsector raken,
zowel binnen- als buitendijks. Ik kijk uit naar een constructieve samenwerking.
Zoals aangegeven in antwoord op de schriftelijke vragen van de Kamerleden
De Vries en Lodders7 hebben bovengenoemde organisaties een reactie
ingediend in het kader van de internetconsultatie van de ontwerpAgenda. In
de Nota van Antwoord worden deze, alsmede de andere ontvangen reacties
beantwoord. Naar aanleiding van de beide gesprekken en de ingebrachte
reacties is de Agenda aangepast om zo meer recht te doen aan het belang
van de landbouw.
Vraag 14
Zijn de ministers bereid een impactanalyse te laten maken voor de Waddenagenda en alle andere relevante ontwikkelingen op dit moment met de
gevolgen voor de keten en voor de (sociaal-)economische aspecten in de
regio? Zo nee, waarom niet? En kunnen de (agrarische) ondernemers en
bewoners daarbij worden betrokken? Zo nee, waarom niet? Kunt u dit doen
voordat zaken onomkeerbaar zijn? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 14
Parallel aan het opstellen van het Uitvoeringsprogramma zal, in lijn met de
motie Dijkstra en Geurts8, worden gestart met een brede impactanalyse om
zo de effecten op economie en ecologie in balans met elkaar te kunnen
afwegen. De impactanalyse zal worden opgesteld met de bij het Uitvoeringsprogramma betrokken partijen. In lijn met de governance structuur voor het
Waddengebied wordt (de opzet van) de impactanalyse ook besproken in het
Omgevingsberaad Waddengebied. Over het opstellen van de impactanalyse
is er contact met de landbouwsector. Mocht uit de impactanalyse blijken dat
onvoldoende (kosten)effectief wordt bijgedragen aan het realiseren van de
doelstellingen, dan zullen de Agenda en het Uitvoeringsprogramma in
overleg met de betrokken partijen – en na bespreking in het Omgevingsberaad – worden aangepast. De Kamer zal hierover worden geïnformeerd.
Het Uitvoeringsprogramma biedt de betrokken partijen de mogelijkheid om
op basis van de strategieën gezamenlijk vervolgstappen te maken richting
implementatie in beleid, uitvoering van maatregelen en beheer. Het Uitvoeringsprogramma bundelt nieuwe en reeds lopende acties. Het gaat hierbij om
acties die meer organisatorisch, onderzoeksmatig van aard zijn en acties die
(op termijn) kunnen leiden tot fysieke ingrepen in het gebied. Daarnaast gaat

7
8

Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2020–2021, nr. 536
Kamerstuk 35 570, nr. 65

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

5

het om lopende acties en nieuwe acties die voortkomen uit de Agenda en het
Uitvoeringsprogramma. Voor de lopende acties geldt dat deze hun eigen
besluitvormingstrajecten volgen. Voor nieuw op te starten acties voortkomend uit de Agenda geldt dat er geen onomkeerbare stappen zullen worden
gezet voor zover het hierbij gaat om acties die (op termijn) kunnen leiden tot
fysieke ingrepen in het gebied.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

6