Aan de Minister van Justitie en Veiligheid
Aan de Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid

Directie Wetgeving en
Juridische Zaken
Sector Staats- en
Bestuursrecht
Turfmarkt 147
2511 DP Den Haag
Postbus 20301
2500 EH Den Haag
www.rijksoverheid.nl/jenv

Nader rapport Wet gemeentelijke taak mogelijk maken
asielopvangvoorzieningen (spreidingswet)

1. Aanleiding
Het wetsvoorstel voor de Wet gemeentelijke taak mogelijk maken
asielopvangvoorzieningen (spreidingswet) is gereed voor indiening bij de Tweede
Kamer. De Afdeling advisering van de Raad van State heeft op 2 februari haar
advies uitgebracht (bijlage 1). Het advies bevat forse kritiek (zie 3.2) en de
Afdeling adviseert het wetsvoorstel niet bij de Tweede Kamer in te dienen, tenzij
het is aangepast (dictum c). Dit dictum betekent dat het nader rapport en het
(aangepaste) wetsvoorstel opnieuw in de Ministerraad moet worden behandeld en
ook dat DWJZ/JZW opnieuw een wetgevingstoets dient te verrichten op aspecten
van wetgevingskwaliteit (o.a. effectiviteit en uitvoerbaarheid van het voorgestelde
stelsel).
Gelet op de bespreking met u op 14 februari is het nader rapport opgesteld vanuit
de keuze voor een ongewijzigde voortzetting van de wet. U wordt gewezen op de
onduidelijkheid m.b.t. financiën (dekking budgettaire consequenties via
voorjaarsnotabesluitvorming, zie 3.2).

Datum
24 februari 2023
Ons kenmerk
4511089
Bijlagen
6

Zie voor een weergave van het ambtelijk advies naar aanleiding van het advies
van de Raad van State, zoals besproken op 14 februari, ook de nota van DGM
(DJ4473222, thans nog in de lijn naar u op weg).
2.

Geadviseerde besluiten
1) instemmen met agendering in de Ministerraad op 10 maart aanstaande
van het nader rapport en het (ongewijzigde) wetsvoorstel en de licht
aangepaste MvT (bijlagen 2, 3 en 4)
2) Ondertekening van het MR-formulier (bijlage 5)
3) Indien MR akkoord: instemmen met verzenden brief aan TK waarin u
om spoedbehandeling van het wetsvoorstel vraagt (bijlage 6)

Na instemming van de MR wordt het wetsvoorstel via het kabinet van de Koning
bij de Tweede Kamer ingediend. Dat zal op of omstreeks woensdag 15 maart
(Statenverkiezingen) kunnen zijn. U kunt daarin uw voorkeur aangeven.
NB. Zie punt 3.3 voor een vraag of het wetsvoorstel nog aangepast zou moeten
worden op het punt van de termijnen in de cyclus.
3. Toelichting
3.1 Advies RvS
Stelselwijziging, nut en noodzaak
De Afdeling advisering merkt op dat het wetsvoorstel geen noodwet is, maar een
permanente regeling voor een nieuw stelsel van asielopvang en dat dat stelsel er
ook voor moet zorgen dat de opvang van asielzoekers beter wordt verspreid
onder de gemeenten waarmee de onderlinge solidariteit wordt bevorderd. De
Pagina 1 van 5

Afdeling onderschrijft dat wetgeving noodzakelijk is om te komen tot een
effectief, robuust en duurzaam wettelijk stelsel waarin kan worden voorzien in
een eerlijkere en evenwichtiger verdeling van asielzoekers.
Procedure van verdeling
De Afdeling beschrijft de voorgestelde 2-jaarlijkse systematiek (raming benodigde
opvangplaatsen, mogelijke vertaling over alle gemeenten, vrijwillig aanbieden van
duurzame opvangplaatsen, verdeling over provincies, overleg in elke provincie
onder leiding van de cdK als rijksorgaan, en verdeelbesluiten van MJenV per
provincie). Daarnaast kunnen gemeenten op verschillende momenten een
financiële bonus ontvangen, bijvoorbeeld wanneer zij vrijwillig opvangplaatsen
aanbieden. Hoewel de Afdeling het noodzakelijk vindt dat er een solide en
duurzaam stelsel van asielopvang tot stand komt, en dit ook urgent acht gelet op
de huidige situatie, acht zij de voorgestelde procedure onnodig complex en is zij
van oordeel dat indringende vragen met betrekking tot de uitvoerbaarheid worden
opgeroepen.
Complexiteit
De Afdeling beschrijft dat de complexiteit tweeledig is. Aan de ene kant kunnen
gemeenten opvangplaatsen bij de minister aanbieden en daarbij een bonus
ontvangen en aan de andere kant moeten zij, op een later moment, binnen de
provincie met elkaar afstemmen welke gemeenten de resterende benodigde
opvangplaatsen gaan realiseren. Dat leidt tot onduidelijkheid over de precieze
taakstelling. De verdelingsprocedure en de ingebouwde financiële prikkels hebben
volgens de Afdeling bovendien een competitief element in zich en ze dragen niet
bij aan de solidariteit tussen gemeenten die de regering op het oog heeft.
Beloningssystematiek
De Afdeling is kritisch over de beloningsuitkeringen. Principieel omdat een
beloning voor uitvoering van een wettelijke medebewindstaak of in de autonome
ruimte van een gemeente niet passend is en de effectiviteit niet bewezen.
Daarnaast stelt zij dat de gekozen vorm (een SPUK) afwijkt van de Financiële
Verhoudingswet.
Onduidelijkheden
Daarnaast zijn veel aspecten uit het wetsvoorstel volgens de Afdeling nog
onduidelijk, bijvoorbeeld over de precieze rol van provincies en die van het COA.
Ook de termijn waarbinnen de gemeenten de opvangplaatsen moeten realiseren
is niet duidelijk. Die duidelijkheid is wel nodig voor bijvoorbeeld het
interbestuurlijk toezicht en de afhandeling van juridische procedures. Ook zijn
veel aspecten van het wetsvoorstel nog niet uitgewerkt, zoals hoe de verdeling
van opvangplaatsen over provincies en gemeenten precies tot stand komt. De
verdeling raakt volgens de Afdeling echter de kern van het wetsvoorstel en dit
kan niet zonder meer op een later moment in bijvoorbeeld een algemene
maatregel van bestuur worden geregeld. Het feit dat veel aspecten uit het
wetsvoorstel nog niet uitgewerkt zijn, zorgt er ook voor dat partijen die over het
wetsvoorstel zijn geconsulteerd onvoldoende in staat waren om de gevolgen voor
de uitvoering goed in kaart te brengen. Ook zijn adequate financiële
randvoorwaarden nodig.
Alternatief: model Huisvestingswet
De Afdeling adviseert een eenvoudiger systematiek en wijst op het model van de
huisvesting van statushouders. Aansluiting daarbij zorgt voor een duidelijke
wettelijke taakstelling voor alle gemeenten, maar geeft gemeenten nog steeds de
mogelijkheid samen te overleggen en afspraken te maken over het aantal
opvangplekken dat iedere gemeente realiseert. Bijkomend voordeel is dat de
opvang van asielzoekers en de huisvesting van statushouders in onderling
verband kan worden bekeken en kan worden afgestemd op de mogelijkheden van
gemeenten.
Medeondertekening Minister van BZK
De Afdeling advisering adviseert, omdat het medebewindswetgeving betreft en
het voorstel raakt aan de verhouding tussen overheden, bij het wetsvoorstel én

Directie Wetgeving en
Juridische Zaken
Sector Staats- en
Bestuursrecht
Datum
24 februari 2023
Ons kenmerk
4511089

Pagina 2 van 5

de op het voorstel te baseren nadere regels, te voorzien in medeondertekening
door de Minister van BZK.
3.2. Lijn van beantwoording advies
- Algemeen
Conform het verzoek van de Afdeling wordt op alle punten afzonderlijk ingegaan,
nu niet het alternatieve model van de Huisvestingswet wordt gekozen. Rode
draad is dat de regering tot een andere weging van de kritiekpunten van de RvS
komt omdat het wetsvoorstel de uitkomst van politieke besprekingen is en aan de
ondersteuning in verband met de uitvoerbaarheid wordt gewerkt.

Directie Wetgeving en
Juridische Zaken
Sector Staats- en
Bestuursrecht
Datum
24 februari 2023
Ons kenmerk
4511089

- Amvb
De landelijke raming van het aantal benodigde opvangplaatsen en de (indicatieve)
verdeling over provincies en gemeenten wordt uitgewerkt in een amvb. Gelet op
de gevoeligheid van het vraagstuk ligt het voor de hand het in
(internet)consultatie geven van de concept-amvb via de Ministerraad te leiden.
Dat betekent dat de amvb niet tegelijk met de indiening van het wetsvoorstel bij
de TK in internetconsultatie kan gaan, maar kort daarna (nader rapport zegt: één
maand na indiening).
- Financiële aspecten
Het artikel 2 FVW onderzoek wordt momenteel nog uitgevoerd. Dekking van de
budgettaire consequenties van deze wet maakt onderdeel uit van de
voorjaars(nota)besluitvorming.
- Medeondertekening MBZK
Gelet op het bijzondere en urgente karakter van dit wetsvoorstel is er na
afweging voor gekozen om bij dit wetsvoorstel niet in medeondertekening te
voorzien, en evenmin in medeondertekening van lagere regelgeving die op dit
wetsvoorstel is gebaseerd.
3.3 Vraag i.v.m. de termijnen cyclus
In de huidige versie van het wetsvoorstel is de cyclus 1 februari / 1 mei / 1 juli /
1 september. Deze maanden (en de wijzigingen tov de cyclus die was voorzien in
de septemberversie) zijn tijdens de politieke besprekingen voorafgaand aan de
consultatiefase in een vrij laat stadium aangebracht. We moeten ons inmiddels
afvragen of we deze momenten willen verschuiven, uitgaande van het moment
dat we nú inwerkingtreding verwachten. Omdat het nu nog lastig te voorspellen is
wat de inwerkingtredingsdatum zal kunnen zijn en welke termijnen/cyclus
passend is, is het ook optie om nu de cyclus ongewijzigd te laten en op een later
moment middels een nota van wijziging tot de nieuwe termijnen/cyclus te komen.
Daarmee wordt het risico vermeden dat een aanpassing nu op een later moment
ook weer niet passend blijkt.
3.4 Inhoud (ongewijzigde) wetsvoorstel + licht aangepaste MvT
Het wetsvoorstel is ongewijzigd. Het strekt tot het toedelen van een taak aan
gemeenten om asielopvangvoorzieningen mogelijk te maken en deze
voorzieningen evenwichtiger over Nederland te spreiden. Het voorziet in een
tweejaarlijkse verdeelcyclus waarin gemeenten vrijwillig opvangplaatsen kunnen
aanbieden en daarna een provinciale verdeling wordt bepaald/bekendgemaakt
aan de hand waarvan COA, gemeenten, gedeputeerde staten (aan de provinciale
regietafels), onder voorzitterschap van de commissaris van de Koning als
rijksorgaan) overleggen om tot een evenwichtige verdeling van opvangplaatsen
over Nederland te komen. Deze procedure mondt uit in een verdeelbesluit (per
provincie) van de Minister van JenV. Voorts kunnen gemeenten in aanmerking
komen voor (vrij besteedbare) financiële uitkeringen indien zij duurzame
opvangplaatsen inbrengen. Indien een gemeente dit voorafgaand aan de fase van
Pagina 3 van 5

verdeling via de provinciale regietafels doet, is deze uitkering hoger dan wanneer
zij deze duurzame opvangplaatsen via de PRT aanbiedt. Ook kan een gemeente
een uitkering ontvangen indien zij bijzondere opvangmodaliteiten realiseert. Het
wetsvoorstel stelt daarnaast dat een uitkering aan provincie en gemeenten wordt
uitgekeerd voor opvangplaatsen boven de 75% van de provinciale opvangopgave.
Het wetsvoorstel bevat een grondslag voor nadere regeling van deze financiële
uitkeringen. Daarnaast bevat het een grondslag voor een bekostigingsregeling ten
behoeve van de vergoeding aan gemeenten van de kosten die zij maken met op
grond van deze wet uit te voeren (nieuwe) taken. Tevens wordt de Wet COA
gewijzigd.
- Er wordt een delegatiegrondslag opgenomen om bij ministeriële regeling regels
te kunnen stellen over de eisen waaraan asielopvangvoorzieningen moeten
voldoen, naast de bestaande wettelijke eisen voor gebouwen met een
permanente woonfunctie.
- Een andere wijziging van de Wet COA maakt mogelijk dat een
opvangvoorziening door of onder verantwoordelijkheid van de gemeente wordt
geëxploiteerd (ipv het COA), indien het COA daarvoor toestemming verleent, en
dat daarover bij of krachtens algemene maatregel van bestuur regels kunnen
worden gesteld.
- Het verdeelbesluit van MJenV resulteert in verplichtingen (aantal te realiseren
opvangplaatsen) voor de aangewezen gemeenten. Vervolgens rust op deze
gemeenten de verplichting om de locaties of accommodaties tijdig aan het COA
ter beschikking te stellen ten behoeve van de ingebruikneming door het COA (na
bouw of verbouw) en zorg te dragen voor lokale vergunningverlening, ruimtelijke
inpassing, of bij uitzondering, na toestemming van het COA, ingebruikneming ten
behoeve van exploitatie door de gemeente zelf.
- Het interbestuurlijk toezicht op de realisering van het verdeelbesluit, berust de
eerste vier jaar na inwerkingtreding bij de MJenV en gaat na die vier jaar over op
gedeputeerde staten van de provincie. Het interbestuurlijk toezicht op de
exploitatie van een opvangvoorziening is aan MJenV opgedragen. Uiterlijk vier
jaar na inwerkingtreding van de wet, brengt MJenV een wetsvoorstel tot herijking
van de toezichtsystematiek in procedure.

Directie Wetgeving en
Juridische Zaken
Sector Staats- en
Bestuursrecht
Datum
24 februari 2023
Ons kenmerk
4511089

De MvT is op terminologische punten aangepast en op een enkele plaats
verbeterd, waar de huidige tekst tot misverstand kan leiden.
4. Politieke en bestuurlijke context
Breed speelt dat twijfel bestaat over of deze wet (tijdig) een oplossing gaat
bieden voor de opvangcrisis. JenV en BZK delen dit punt van zorg, en zullen
ontwikkelingen tijdens de implementatie (w.o. opstellen nadere regelgeving) en
na inwerkingtreding van het nieuwe stelsel nauwgezet monitoren en waar
mogelijk (al dan niet via aanpassing regelgeving) bijsturen.
5. Communicatie
DCOM is op de hoogte.
6. Afstemming
De stukken zijn opgesteld met DGM en afgestemd met BZK, DFEZ/FIN.
7.
1.
2.
3.
4.
5.
6.

Bijlagen
Advies RvS
Nader rapport
Wetsvoorstel
Memorie van toelichting
MR-formulier
TK brief met verzoek spoedbehandeling

Pagina 4 van 5

8. Informatie die niet openbaar gemaakt kan worden
In de openbaar te maken versie van deze nota worden alle persoonsgegevens van
ambtenaren geanonimiseerd en wordt onderstaande informatie verwijderd in
verband met de eenheid van kabinetsbeleid.

Directie Wetgeving en
Juridische Zaken
Sector Staats- en
Bestuursrecht
Datum
24 februari 2023
Ons kenmerk
4511089

Pagina 5 van 5