Wachttijden voor
s c h ul d h ul p v e r l e n i n g b i j g e m e e nt e n
Quickscan

Dennis Bleeker
Annejet Kerckhaert
Florieke Westhof
Zoetermeer, 25 maart 2010

Dit onderzoek is gefinancierd door het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.

De verantwoordelijkheid voor de inhoud berust bij Panteia. Het gebruik van cijfers en/of
teksten als toelichting of ondersteuning in artikelen, scripties en boeken is toegestaan mits
de bron duidelijk wordt vermeld. Vermenigvuldigen en/of openbaarmaking in welke vorm
ook, alsmede opslag in een retrieval system, is uitsluitend toegestaan na schriftelijke
toestemming van Panteia. Panteia aanvaardt geen aansprakelijkheid voor drukfouten en/of
andere onvolkomenheden.

The responsibility for the contents of this report lies with Panteia. Quoting of numbers
and/or text as an explanation or support in papers, essays and books is permitted only
when the source is clearly mentioned. No part of this publication may be copied and/or
published in any form or by any means, or stored in a retrieval system, without the prior
written permission of Panteia. Panteia does not accept responsibility for printing errors
and/or other imperfections.

Inhoudsopgave

Samenvatting

5

1

Inleiding

13

1.1

Aanleiding

13

1.2

Doel, onderzoeksvragen en uitvoering van het onderzoek

13

1.3

Leeswijzer

15

2

Begrippen en definities

17

2.1

Uitvoering gemeentelijke schuldhulpverlening

17

2.2

Wachttijd

17

2.3

Doorlooptijd

19

3

Organisatie van de schuldhulpverlening

21

3.1

Aantal gemeenten waarop beleid van toepassing is

21

3.2

Uitvoering schuldhulpverlening door instanties

21

3.3

De aanmeldingsprocedure

22

3.4

Het bestaan van convenanten of samenwerkingsafspraken

23

3.5

Samenwerking in de uitvoering van de schuldhulpverlening

24

3.6

Aanbieden van administratieve ondersteuning

25

4

Wachttijden

27

4.1

Standaardwachttijd

27

4.2

Standaardwachttijd en gemeentegrootte

28

4.3

Standaardwachttijd en regio

29

4.4

Verschil in wijze van registratie naar lengte wachttijd

31

4.5

Uitbesteding van taken in het schuldhulpverleningsproces

31

4.6

Wachttijd in urgente schuldsituaties

31

4.7

Wachttijd in urgente situaties, gemeentegrootte en regio

33

4.8

Activiteiten in de wachttijd

36

4.9

Factoren van invloed op de lengte van de wachttijd

36

4.10

Menskracht en budget in relatie tot wachttijd

37

4.11

Ontwikkelingen in wachttijden, aanmeldingen en middelen

39

4.12

Gevolgen van economische crisis

41

4.13

Wachttijden: Beleid en visie van gemeenten

41

4.14

Mogelijke en getroffen maatregelen om wachttijden te verkorten

43

5

Doorlooptijd

45

5.1

Inzicht in doorlooptijd

45

5.2

Doorlooptijd volgens schuldhulpverleners

46

5.3

Doorlooptijd in urgente situaties volgens schuldhulpverleners

48

Bijlagen
I

Onderzoeksverantwoording

51

II

Telefonische enquête beleidsmedewerkers

55

III

Telefonische enquête schuldhulpverleners

67

IV

Achtergrondinformatie

77

3

Samenvatting

A a n l e id i ng
In januari 2010 is het wetsvoorstel 'Gemeentelijke schuldhulpverlening' aan de
Tweede Kamer aangeboden. Een van de doelen van dit wetsvoorstel is dat de
hulpverlening een integraal karakter heeft waarbij niet alleen aandacht uitgaat
naar het oplossen van het schuldenprobleem, maar ook gekeken wordt naar de
omstandigheden waaronder die schulden zijn ontstaan. Een belangrijk uitgangspunt van het wetsvoorstel is verder, dat gemeenten na een verzoek tot schuldhulpverlening maximaal vier weken de tijd krijgen om een eerste intakegesprek
met de cliënt te houden. Ook is in het wetsvoorstel opgenomen dat gemeenten
verplicht zijn de cliënten vooraf een globaal inzicht te geven in de verwachte
doorlooptijd van het traject onder de voorwaarde dat de cliënt meewerkt aan de
schuldhulpverlening.
De Tweede Kamer heeft behoefte aan inzicht in de wachttijden van schuldhulpverlening bij gemeenten. Dit is de reden dat Panteia in de periode december
2009 tot en met maart 2010 een quickscan heeft uitgevoerd naar de wachttijden
van schuldhulpverlening bij gemeenten. De onderzoeksresultaten dienen als
startpunt voor het in kaart brengen van de ontwikkeling bij gemeenten in de
wachttijden in de periode 2010 en 2011.

D o e ls te l l i ng en o nd e r zoe k s me th od i ek
De centrale doelstelling van het onderzoek is als volgt geformuleerd:
Inzicht krijgen in de wachttijden waar schuldenaren mee te maken krijgen als zij
zich melden bij de gemeente voor schuldhulpverlening.
Daarnaast heeft het onderzoek als doel om inzicht te krijgen in de verdere uitvoering van de schuldhulpverlening door gemeenten, waarbij aandacht is voor de
doorlooptijd en de inhoud van de dienstverlening.
Het onderzoek bestond uit twee delen. Het eerste deel was een voorbereidende
fase waarin informatie is verzameld, bedoeld om kwalitatief goede vragenlijsten
op te kunnen stellen. Het tweede deel bestond uit een telefonische enquête onder beleidsmedewerkers van gemeenten en schuldhulpverleners van diezelfde
gemeenten. Voor beide functionarissen zijn twee aparte vragenlijsten opgesteld
waarin onderscheid is gemaakt tussen respectievelijk beleidsmatige en uitvoerende aspecten.1

1

Indien dit onderscheid relevant is, wordt in de rapportage steeds duidelijk vermeld welke functionarissen verantwoordelijk zijn voor het antwoord op bepaalde vragen.

5

Het onderzoek is nadrukkelijk bedoeld om inzicht te geven in de wachttijden voor
schuldhulpverlening binnen gemeenten. De gemiddelde wachttijd per gemeente is in
beeld gebracht. Hierbij was het mogelijk een splitsing te maken naar gemeentegrootte (op basis van het aantal inwoners) en naar regio (noord, oost, zuid, west). Verder
is de respondenten gevraagd naar het aantal FTE, de hoogte van het budget, het aantal aanmeldingen en de ontwikkelingen daarin de laatste jaren. Hierdoor was het mogelijk enige analyses te maken, gericht op de relatie tussen de hoogte van de wachttijden enerzijds en het aantal aanmeldingen, FTE en budget anderzijds. Deze resultaten dienen echter met grote voorzichtigheid te worden bezien, omdat wij geen informatie hebben met betrekking tot onder andere het aanbod, de inhoud en de kwaliteit
van de dienstverlening per gemeente. Daarnaast ontbreken gegevens over de complexiteit van de schuldsituaties in gemeenten en bestaat onvoldoende inzicht in de
wijze waarop het budget is toegedeeld (beleid, uitvoering, preventie, nazorg etc.). Als
laatste hebben wij ook geen inzicht in de omvang van het lopend bestand van cliënten bij schuldhulpverlening.

D e f in it i e s wa ch tt i jd en d o or l oo pt i j d
In het onderzoek wordt onder wachttijd de periode verstaan tussen aangemelde
registratie van de cliënt bij schuldhulpverlening en het eerste intakegesprek met
de schuldhulpverlener.
Verder wordt als start van de doorlooptijd gedefinieerd het moment waarop de
schulden van de cliënt zijn geïnventariseerd en er dus een compleet financieel
overzicht beschikbaar is. Het einde van de doorlooptijd is het moment waarop er
een akkoord is bereikt met schuldeisers. Dat wil zeggen dat er een regeling is
getroffen waardoor de situatie van de schuldenaar hanteerbaar is. Het einde van
de wachttijd kan samenvallen met het begin van de doorlooptijd, maar dat hoeft
zeker niet het geval te zijn.
Dit kan onder andere komen doordat:
− de financiën van de cliënt mogelijk nog niet op orde zijn.
− schuldeisers nog geen inzicht hebben gegeven in de precieze hoogte van de
schulden.
− de schuldhulpverlenende organisatie niet voldoende capaciteit heeft om het
financiële overzicht van de cliënt in kaart te brengen.
De consequentie is dat de som van de wachttijd en de doorlooptijd niet de volledige duur van het schuldhulpverleningsproces is.

D e re sp on de nt en
Aan het onderzoek hebben netto 207 beleidsmedewerkers deelgenomen en 146
schuldhulpverleners. In ruim tachtig procent van de ondervraagde gemeenten
had het beleid met betrekking tot schuldhulpverlening van de gemeente alleen
betrekking op de eigen gemeente. In 15% van de gemeenten heeft gemeentebeleid voor schuldhulpverlening betrekking op twee tot vijf gemeenten. Meer dan
vijf gemeenten kwam maar weinig voor.

S a m en w erk i ng tu ss en ge m e ent en e n a nd e re ins ta n t ie s
Sommige gemeenten houden de uitvoering van de schuldhulpverlening volledig
in eigen hand, anderen werken samen met externe instanties. Als dit laatste het
geval is, zijn de gemeenten zelf vaak meer betrokken bij de aanmelding en intake van cliënten en minder bij het aanbieden van schuldhulpverleningsproducten.
6

Aanmelding en intake kan ook vaak plaatsvinden bij de Kredietbank, Algemeen
Maatschappelijk Werk of andere externe organisaties. Ongeveer een kwart van
de gemeenten verzorgt zelf budgetbegeleiding en schuldregelingen, die verder
vooral worden verzorgd door kredietbanken en externe organisaties. Eén op de
tien gemeenten biedt psychosociale of maatschappelijke hulp aan. Algemeen
Maatschappelijk Werk is in 80% van de gemeenten verantwoordelijk voor psychosociale en maatschappelijke hulpverleningstrajecten.
Veel gemeenten sluiten convenanten1 af met ketenpartners. Het doel hiervan is
om het ontstaan van schulden bij een cliënt tijdig te kunnen signaleren. Ook
kunnen betrokken partijen gezamenlijk bekijken op welke manier het beste kan
worden omgegaan met de schulden. Ongewenste sociale consequenties van
schulden, zoals huisuitzetting, kan op deze wijze worden voorkomen. Gemeenten
blijken vooral convenanten af te sluiten met woningcorporaties (64%), gevolgd
door energieleveranciers (38%). Veel gemeenten hebben vaak te maken met
meer dan één samenwerkingspartner. Eén op de vijf gemeenten heeft overigens
aangegeven dat er van geen enkel samenwerkingsverband sprake is.2
Ook op uitvoerend niveau wordt er samengewerkt in de schuldhulpverlening.
82% van de gemeenten geeft aan in de uitvoering samen te werken met het
maatschappelijk werk en 32% met de kredietbank3. Net als bij de beleidsmedewerkers zijn hier vaak twee of meer instanties genoemd. Slechts 4% van de gemeenten geeft aan helemaal niet samen te werken in de uitvoering.

B e la n gr i jk st e r esu l ta t en a a n d e ha n d va n de on d er z oek sv ra g en
W a t i s he t r ep r es enta t ie v e be e l d vo or N ed e r la n d va n d e ge m id d e ld e
w a ch tt i j d wa a r sc hu l dena r en m ee t e ma k en k ri j g en a ls z i j z i ch b i j d e
g e me en t e m e l de n v oo r s chu l dh u lp ve r l en in g?
De gemiddelde standaardwachttijd per gemeente is 32 dagen4. Dit is dus de periode tussen de aangemelde registratie van de cliënt bij schuldhulpverlening en
het eerste intakegesprek met de schuldhulpverlener. In Tabel 1 is de wachttijd
weergegeven naar gemeentegrootte. Hieruit blijkt dat gemeenten met minder
dan 50.000 inwoners duidelijk een kortere wachttijd hebben dan de gemeenten
met meer dan 50.000 inwoners. Als naar de spreiding van de wachttijd tussen
deze gemeenten wordt gekeken, blijkt dat ongeveer 45% van de gemeenten met
meer dan 50.000 inwoners een wachttijd heeft van meer dan 4 weken. Weliswaar

1

Een convenant met ketenpartners is geen noodzakelijke voorwaarde voor samenwerking bij het
voorkomen en oplossen van schulden. Als in het vervolg over convenanten wordt gesproken, dan
wordt er een samenwerking bedoeld waarvoor in de praktijk in veel gevallen - maar niet altijd een convenant wordt getekend. Deze convenanten kunnen zowel landelijk (via de NVVK) als lokaal zijn afgesloten.

2

Wellicht hebben enkele respondenten bestaande landelijke convenanten over het hoofd gezien en
zich geconcentreerd op lokale convenanten en samenwerkingsverbanden. In dat geval zou er
sprake zijn van een overschatting van het aantal ontbrekende convenanten en samenwerkingsverbanden.

3

Bij de vraag naar samenwerking met de kredietbank is geen rekening gehouden met de formele
positie van de kredietbank ten opzichte van de gemeente. Ook als de kredietbank formeel onderdeel is van een gemeente, is er in de gehanteerde terminologie sprake van een samenwerking.

4

Waar in het rapport over dagen wordt gesproken, worden kalenderdagen bedoeld en dus geen
werkdagen. 32 dagen komt dus neer op 4 weken en 4 dagen. Ten behoeve van de leesbaarheid is
ervoor gekozen te rapporteren in dagen. Hierbij dient te worden opgemerkt dat in het wetsvoorstel van werkdagen wordt uitgegaan.

7

zijn er minder grote dan kleine gemeenten, maar deze grote gemeenten hebben
wel met aanzienlijk meer aanmeldingen1 voor schuldhulpverlening te maken.
Tabel 1

Standaardwachttijden en aantal aanmeldingen afhankelijk van de grootte van
gemeenten

Gemiddelde standaard-

Aandeel gemeenten

Gemiddeld aantal

Grootte gemeente

wachttijd per gemeen-

dat 4-wekengrens

aanmeldingen per

(naar aantal inwoners)

te in dagen

overschrijdt (in %)

gemeente

tot 20.000

27

21

140

20.000 tot 50.000

27

26

168

50.000 tot 100.000

49

41

605

100.000 tot 300.000

51

46

1.385

G4

43

50

6.025

Totaal

32

29

496

Bron: Panteia, 2010.

Er zijn regionale verschillen in wachttijden naar voren gekomen. De wachttijd in
Oost-Nederland ligt gemiddeld, met 41 dagen, 10 à 11 dagen hoger dan in de
andere delen van Nederland. In de landsdelen West- en Noord-Nederland ligt de
standaardwachttijd gemiddeld op 31 dagen. In Zuid-Nederland is dit 30 dagen.
Ruim 62% van de gemeenten maakt onderscheid tussen 'standaard' schuldsituaties en 'urgente' schuldsituaties waarin een acute crisis dreigt.
Evenals voor standaardwachttijden is er een totale gemiddelde wachttijd in urgente situaties berekend. De hieruit resulterende gemiddelde wachttijd per gemeente in urgente schuldsituaties is 5 dagen.
Grotere gemeenten hebben vaker speciaal beleid voor urgente schuldsituaties. In
de relatie tussen gemeentegrootte en wachttijd in urgente schuldsituaties valt
vooral op dat de G4 een korte wachttijd heeft van gemiddeld een halve dag. In
de overige categorieën van gemeentegrootte varieert de wachttijd gemiddeld van
4,5 tot 5,5 dag.
Ook regionaal zijn er verschillen tussen gemeenten met urgente wachttijden.
Noord-Nederland heeft gemiddeld de hoogste wachttijden in urgente schuldsituaties (7 dagen), gevolgd door Zuid-Nederland met 5,5 dag. Kortere wachttijden
hebben West-Nederland (4 dagen) en Oost-Nederland (3,5 dag).
Er is gekeken naar de wachttijden van het aantal gemeenten dat de schuldhulpverlening (het gaat dan om aanmelding, intake, budgetbegeleiding, psychosociale/maatschappelijke hulp en schuldregeling) 'volledig uitbesteedt' aan een externe organisatie. Dit blijkt in minder dan 4% van de ondervraagde gemeenten voor
te komen. Vaak worden er slechts delen van de schuldhulpverlening uitbesteed
of wordt er samengewerkt met Algemeen Maatschappelijk Werk of de Kredietbank.
Gemiddeld hebben de gemeenten die volledig uitbesteden een wachttijd van 30
dagen, tegenover ruim 32 dagen voor de overige gemeenten. Het vergelijken van

1

8

Hierbij gaat het om het totaal aantal aanmeldingen in 2009.

dergelijke gemiddelden is echter weinig betrouwbaar aangezien het aandeel gemeenten dat volledig uitbesteedt, zeer klein is.

W a t i s he t pe r ce nta ge g e me en t en wa a rb in ne n d e wa cht t i jd va n v i e r
w ek en ( z oa ls vo or g esc hr e ve n in de n i euw e w et) wo rd t ge ha a ld ?
Als de spreiding van wachttijden over de gemeenten wordt bestudeerd, blijkt dat
vooral een wachttijd tussen de 1 en 2 weken relatief vaak voorkomt. Bijna een
kwart van de gemeenten (23%) heeft een dergelijke gemiddelde wachttijd. Verder
blijken 3 op de 10 gemeenten (29%) een wachttijd te hebben die de aanstaande
wettelijke termijn van vier weken overschrijdt. Voor 18% van de gemeenten ligt
de wachttijd tussen de 4 tot 8 weken en voor 11% is de wachttijd langer dan 8
weken.
Er is ook gekeken naar het aantal gemeenten dat het redt om de hulpverlening
aan cliënten in een crisissituatie binnen drie dagen te starten. Drie dagen is de
aanstaande wettelijke termijn waarbinnen cliënten in crisissituaties een intakegesprek moeten krijgen. 7% van de gemeenten blijkt een wachttijd te hebben
van 0 dagen voor cliënten die in een crisissituatie verkeren. Verder redt momenteel ongeveer 40% van de gemeenten het niet om de hulpverlening aan cliënten
in een crisissituatie binnen drie dagen te starten. Geen van de G4-gemeenten
overschrijdt de grens van 3 dagen. In de overige categorieën overschrijdt gemiddeld 42% van de gemeenten deze grens van 3 dagen.

I s e r ee n v e rs ch i l tus s en d e d oo r ge m ee nt en be o og d e wa ch tt i jd en d e
w e rk e l ij k e wa cht t i jd?
In het beleid van 33% procent van de gemeenten is een maximale wachttijd
vastgelegd. Tabel 2 laat zien dat meer dan een kwart van deze gemeenten een
maximale wachttijd heeft vastgelegd van 2 weken of korter. De meest voorkomende maximale wachttijd is een wachttijd van 4 weken, wat gelijkstaat aan de
toekomstige wettelijke maximale termijn. Een vergelijking tussen de maximale
wachttijden en de in de praktijk gerealiseerde wachttijden binnen de gemeenten
die een maximale wachttijd hanteren, maakt duidelijk dat 36% van hen een
wachttijd heeft die boven het eigen maximum ligt.
Tabel 2

Vastgestelde maximale wachttijden per gemeente

Maximale wachttijd in weken

Aandeel gemeenten

tot 1 week

7

1-2 weken

21

3 weken

4

4 weken

46

langer dan 4 weken

22

Totaal

100

Bron: Panteia, 2010.

Ongeveer 25% procent van de gemeenten heeft maximale wachttijden vastgelegd voor urgente schuldsituaties. De gemiddelde maximale wachttijd die zij hanteren, is 5 dagen.

9

De vergelijking tussen de maximale wachttijden en de gerealiseerde wachttijden
in urgente situaties leert dat 27% van de gemeenten in urgente situaties een
wachttijd heeft die boven de door hen vastgelegde maximale wachttijd ligt.

D o or w e lk e fa ct o re n wor d t d ez e wa c htt i j d b epa a l d?
Bij 63% van de gemeenten wordt de personele bezetting genoemd als een belangrijke factor die van invloed is op de wachttijd. Daarnaast noemt 58% van de
gemeenten het aantal aanmeldingen. Verder worden een aantal factoren minder
vaak maar wel met enige regelmaat genoemd. Voorbeelden zijn de samenwerking met de instantie die het eerste intakegesprek voert (10%), de structuur en
processtromen binnen de eigen organisatie (10%), de mate waarin de cliënt de
gegevens op orde heeft (10%) en het beschikbare budget voor schuldhulpverlening (9%).
Op basis hiervan mag worden verwacht dat hoe groter het aantal aanmeldingen
per FTE is en hoe hoger het budget per aanmelding, des te korter de wachttijd
is. Dit blijkt niet het geval te zijn. De kortste wachttijd van 25 dagen hebben de
gemeenten met het laagst beschikbare budget (minder dan € 500,- per aanmelding). De gemeenten met een budget per aanmelding van € 500,- tot € 1.000,hebben de langste wachttijden met een gemiddelde van 43 dagen. Bij het budget
zijn ook de extra middelen meegerekend die beschikbaar zijn gesteld voor 2009
evenals het budget voor preventieve activiteiten en nazorg. Deze resultaten dienen echter met grote voorzichtigheid te worden bezien. Zo is er in dit onderzoek
geen inzicht verkregen in de complexiteit van de schuldsituaties en is er geen inzicht verkregen in de wijze waarop het budget is toegedeeld in de onderzochte
gemeenten (beleid, uitvoering, preventie, nazorg etc.). De ratio's 'aanmeldingen
per FTE' en 'budget per aanmelding' moeten dan ook worden beschouwd als ruwe
indicatoren.
Ook blijkt er geen verband te bestaan tussen het aantal FTE1 in gemeenten en de
lengte van de wachttijd. Gemeenten met het minst aantal aanmeldingen per FTE
hebben weliswaar de kortste wachttijd (30 dagen). Een toename in het aantal
aanmeldingen per FTE leidt echter niet consequent tot een toename van de
wachttijd.
Tegenover een toename van het aantal aanmeldingen in gemeenten, staat vaak
ook een toename van beschikbare middelen. In meer dan de helft van de gemeenten is zowel de formatie als het budget toegenomen. Desondanks is ook de
wachttijd in het afgelopen jaar toegenomen.
Er kan echter uit bovenstaande analyses niet definitief worden geconcludeerd dat
er geen relatie is tussen beschikbare middelen en wachttijd. Er kunnen meerdere
redenen worden bedacht voor het niet vinden van een verband met de gehanteerde methode:
− Vaak loopt het probleem (in dit geval: de wachttijden) achter bij de beleidsmaatregelen (verhoging budget en FTE). Het kan zijn dat het budget en het
aantal FTE de laatste jaren wel zijn opgehoogd, maar dat dit nog te kort geleden is om al terug te zien in een afname van de wachttijd.

1

10

Er is aan respondenten gevraagd naar het aantal FTE dat in totaal werkzaam is in de uitvoering
van de schuldhulpverlening. Hierbij is aangegeven dat het ging om alle medewerkers die zich bezighouden met de uitvoering van de schuldhulpverlening (zoals schuldenregeling, budgetbegeleiding, psychosociale hulpverlening en nazorg), waarbij ingehuurde krachten ook meetellen.

− Er is hierbij geen rekening gehouden met de complexiteit van de schuldproblematiek per aanmelding wat invloed heeft op de lengte van de wachttijd.
Het is dus mogelijk dat gemeenten niet alleen meer, maar ook ingewikkeldere
schuldsituaties op moeten lossen.
− De hoogte van het budget en het aantal FTE zeggen niets over de wijze waarop de schuldhulpverlening in een gemeente is georganiseerd (bijvoorbeeld
kwaliteit en aanbod van schuldhulp) en hoe efficiënt dit wordt uitgevoerd.
− Hoewel met het aantal aanmeldingen een goede indicatie is verkregen voor de
belasting van schuldhulpverleningsorganisaties, is de omvang van het lopend
cliëntenbestand buiten beschouwing gebleven.

G ev e n g e me en te n v oo ra f a a n h et t ra je ct e en gl o ba l e in d ica t ie a f va n
d e t e ve r wa ch te n do or lo o pt i jd ?
In dit onderzoek is de start van de doorlooptijd gedefinieerd als het moment
waarop de schulden van de cliënt zijn geïnventariseerd en er dus een compleet
financieel overzicht beschikbaar is. Zoals eerder opgemerkt, kan dit moment samenvallen met het einde van de wachttijd, maar dat hoeft niet altijd zo te zijn.
Aan beleidsmedewerkers is gevraagd of er aan cliënten een indicatie wordt gegeven van de doorlooptijd. 30% van de beleidsmedewerkers geeft aan dat een dergelijke indicatie wordt verstrekt, 47% geeft een dergelijke indicatie niet en 23%
weet het niet. Aan de beleidsmedewerkers die aangeven dat hun gemeente geen
indicatie geeft van de doorlooptijd (de bovengenoemde 47%), is de vraag voorgelegd of de gemeente bezig is met het ontwikkelen van beleid op dit terrein.
Van de gemeenten die geen doorlooptijdindicatie geven aan cliënten is 52% bezig met het ontwikkelen van beleid hierover, 28% ontwikkelt geen beleid en 20%
weet het niet.
Met bovengenoemde percentages kan berekend worden welk deel van de gemeenten geen indicatie geeft van de doorlooptijd en hierover ook geen beleid
ontwikkelt. 47% van de gemeenten geeft geen indicatie en van deze gemeenten
ontwikkelt 28% geen beleid op dit terrein. Het is dus 13% (28% maal 47%) van
de gemeenten die geen indicatie geeft van de doorlooptijd en hierover ook geen
beleid ontwikkelt. Opgemerkt moet worden dat de categorie 'weet niet' buiten
beschouwing is gelaten, wat waarschijnlijk leidt tot een lichte onderschatting van
het aantal gemeenten dat geen indicatie geeft en hierover ook geen beleid ontwikkelt.
Ook aan schuldhulpverleners is gevraagd hoe vaak cliënten in de praktijk geïnformeerd worden over de doorlooptijd. Dit gebeurt bij 45% van de gemeenten
altijd. Het gebeurt 'vaak' of 'soms' in respectievelijk 23% en 14% van de ondervraagde gemeenten. Bij 1 op de 10 gemeenten worden cliënten nooit geïnformeerd.

W a t i s ( b ij b ena d e r ing ) d e do or l oo pt i j d va na f h et m om en t da t d e f ina nc i ë le s i tua t i e i n k a a r t i s g eb ra c ht to t a a n he t a k k o or d z i jn va n de
s chu l d e is e rs me t e en vo o rg es te l d e r eg e l in g?
Gemiddeld duurt het ruim 11 weken (81 dagen) om in een standaard schuldsituatie vast te stellen hoe de schulden van een cliënt aangepakt gaan worden. In dit
onderzoek gaan wij ervan uit dat er dan een akkoord is met de schuldeisers. In
Tabel 3 staat weergegeven welk aandeel gemeenten welke doorlooptijden hanteert.

11

Tabel 3

Doorlooptijd tot akkoord met schuldeisers: schuldhulpverleners

Doorlooptijd in dagen

Aandeel gemeenten (in %)

tot 1 week

10

1-5 weken

16

5-9 weken

17

9-13 weken

12

13-17 weken

39

langer dan 17 weken

6

Totaal

100

Bron: Panteia, 2010.

In urgente schuldsituaties duurt het gemiddeld 52 dagen voordat er in een dergelijke situatie een akkoord is gesloten met schuldeisers.
De grootte van de gemeente heeft invloed op de doorlooptijd in zowel standaard
schuldsituaties als urgente schuldsituaties. Kleinere gemeenten hebben een langere doorlooptijd dan grotere gemeenten in standaard schuldsituaties. In urgente schuldsituaties hebben kleinere gemeenten (tot 20.000 inwoners) juist relatief
korte doorlooptijden.

12

1

Inleiding

1.1

Aanleiding
In januari 2010 is het wetsvoorstel 'Gemeentelijke schuldhulpverlening' aan de
Tweede Kamer aangeboden. Een van de doelen van dit wetsvoorstel is dat de
hulpverlening een integraal karakter heeft waarbij niet alleen aandacht uitgaat
naar het oplossen van het schuldenprobleem, maar ook gekeken wordt naar de
omstandigheden waaronder die schulden zijn ontstaan. Een belangrijk uitgangspunt van het wetsvoorstel is verder dat gemeenten na een verzoek tot schuldhulpverlening maximaal vier weken de tijd krijgen om een eerste intakegesprek
met de cliënt te houden.
De vraag naar schuldhulpverlening is als gevolg van de economische crisis toegenomen en de wachtlijsten voor schuldhulpverlening worden steeds langer.1 De
wachtlijsten brengen met zich mee dat schulden verder kunnen oplopen. Om te
voorkomen dat huishoudens door de langere wachttijd in problematische schulden terechtkomen, is een effectieve werking van de gemeentelijke schuldhulpverlening van belang. In het wetsvoorstel is een artikel opgenomen over wachten doorlooptijden van schuldhulpverlening. De wachttijd wordt hierbij op maximaal vier weken gesteld en indien er sprake is van bedreigende schulden op 3
werkdagen.
De Tweede Kamer heeft behoefte aan inzicht in de wachttijden van schuldhulpverlening bij gemeenten. De staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) heeft aan de Tweede Kamer toegezegd dit inzicht op korte termijn te
verkrijgen op basis van onderzoek. Het gaat hierbij om een onafhankelijk onderzoek in de vorm van een quickscan. De onderzoeksresultaten dienen als startpunt voor het in kaart brengen van de ontwikkeling bij gemeenten in de wachttijden in de periode 2010 en 2011. Het Ministerie van SZW heeft Panteia de opdracht gegeven om deze quickscan uit te voeren. In de voorliggende rapportage
staan de resultaten weergegeven. Het onderzoek heeft plaatsgevonden in de periode december 2009 tot en met maart 2010.

1.2

Doel, onderzoeksvragen en uitvoering van het onderzoek
Het primaire doel van het onderzoek luidt:
Inzicht krijgen in de wachttijden waar schuldenaren mee te maken krijgen als zij
zich melden bij de gemeente voor schuldhulpverlening.
Daarnaast heeft het onderzoek als doel om inzicht te krijgen in de verdere uitvoering van de schuldhulpverlening door gemeenten, waarbij aandacht is voor de
doorlooptijd en de inhoud van de dienstverlening.

1

Wachtlijst schuldhulpverlening is toegenomen, NVVK, 2009 en Schuldhulpverlening kan sneller,
MO-groep W&MD, 2009.

13

Om het doel van het onderzoek te bereiken, worden de volgende onderzoeksvragen beantwoord:
1

Onderzoeksvragen met betrekking tot het inzicht in de wachttijden:
− Wat is het representatieve beeld voor Nederland van de gemiddelde
wachttijd waar schuldenaren mee te maken krijgen als zij zich bij de gemeente melden voor schuldhulpverlening?
− Is er hierbij een verschil tussen de door gemeenten beoogde wachttijd en
de werkelijke wachttijd?
− Wat is het percentage gemeenten waarbinnen de wachttijd van vier weken
(zoals voorgeschreven in de nieuwe wet) wordt gehaald?
− Door welke factoren wordt deze wachttijd bepaald? Hierbij komen in elk
geval de volgende zaken aan de orde:



de factor vraag: het aantal mensen dat een beroep doet op schuldhulp;
de factor menskracht: de beschikbaarheid van personeel dat kan worden ingezet/aangestuurd bij behandeling van de schuldhulp;



de factor middelen: de omvang van de (financiële) middelen die kunnen
worden ingezet voor de schuldhulp;




de factor regio: de betekenis van de regio op de wachttijd;
de factor organisatie: wat is de invloed van het uitbesteden van de
schuldhulpverlening op wachttijd?



wat voor (mogelijke) rol speelt de economische crisis bij de wachttijden?

2

Onderzoeksvragen met betrekking tot de doorlooptijd en de inhoud van de
dienstverlening:
− Geven gemeenten vooraf aan het traject een globale indicatie af van de te
verwachten doorlooptijd?
− Wat is (bij benadering) de doorlooptijd vanaf het moment dat de financiële
situatie in kaart is gebracht tot aan het akkoord zijn van de schuldeisers
met een voorgestelde regeling?

Het onderzoek bestond uit twee delen. Een voorbereidende fase waarin informatie is verzameld, bedoeld om kwalitatief goede vragenlijsten op te kunnen stellen. In deze fase is deskresearch verricht en zijn telefonische interviews gehouden met beleidsmedewerkers en schuldhulpverleners van zowel grote als kleine
gemeenten. Als tweede is een telefonische enquête gehouden onder beleidsmedewerkers van gemeenten, gevolgd door schuldhulpverleners van diezelfde gemeenten. Voor beide functionarissen zijn twee aparte vragenlijsten opgesteld
waarin onderscheid is gemaakt tussen respectievelijk beleidsmatige en uitvoerende aspecten.1
Het onderzoek is nadrukkelijk bedoeld om inzicht te geven in de wachttijden voor
schuldhulpverlening binnen gemeenten. De gemiddelde wachttijd per gemeente
is in beeld gebracht. Hierbij was het mogelijk een splitsing te maken naar gemeentegrootte (op basis van het aantal inwoners) en naar regio (noord, oost,
zuid, west). Verder is de respondenten gevraagd naar het aantal FTE, de hoogte
van het budget, het aantal aanmeldingen en de ontwikkelingen daarin de laatste

1

14

Indien dit onderscheid relevant is, wordt in de rapportage steeds duidelijk vermeld welke functionarissen verantwoordelijk zijn voor het antwoord op bepaalde vragen.

jaren. Hierdoor was het mogelijk enige analyses te maken, gericht op de relatie
tussen de hoogte van de wachttijden enerzijds en het aantal aanmeldingen, FTE
en budget anderzijds. Deze resultaten dienen echter met grote voorzichtigheid te
worden bezien, omdat wij geen informatie hebben met betrekking tot onder andere het aanbod, de inhoud en de kwaliteit van de dienstverlening per gemeente.
Daarnaast ontbreken gegevens over de complexiteit van de schuldsituaties in
gemeenten en bestaat onvoldoende inzicht in de wijze waarop het budget is toegedeeld (beleid, uitvoering, preventie, nazorg etc.). Als laatste hebben wij ook
geen inzicht in de omvang van het lopend bestand van cliënten bij schuldhulpverlening.
Het onderzoek heeft de vorm van een quickscan. De onderzoeksresultaten dienen
als startpunt voor het in kaart brengen van de ontwikkeling bij gemeenten van
de wachttijden in de periode 2010 en 2011.

1.3

Leeswijzer
In de voorliggende rapportage wordt in hoofdstuk 2 ingegaan op de toepassing
van begrippen en de formulering van definities in het onderzoek. In de hoofdstukken 3 tot en met 5 komen de resultaten van het onderzoek aan de orde. In
hoofdstuk 3 wordt de organisatie van de schuldhulpverlening weergegeven. In
hoofdstuk 4 staan de wachttijden centraal en in hoofdstuk 5 de doorlooptijd.

15

2

Begrippen en definities

2.1

Uitvoering gemeentelijke schuldhulpverlening
Gemeentelijke schuldhulpverlening bestaat uit een divers aanbod van instrumenten, zoals intakegesprekken, budgetbeheer, budgetbegeleiding, schuldregelingen
en psychosociale hulpverlening. In dit onderzoek ligt de nadruk op schuldregelingen, omdat schuldregelingen worden ingezet bij complexe schuldsituaties en
langdurige hulpverlening. Hierbij kunnen gemeenten en degenen die zich aanmelden te maken hebben met wacht- en doorlooptijden.
Gemeenten kunnen onderdelen van schuldhulpverlening op verschillende manieren organiseren en bij verschillende instellingen onderbrengen. Dit kan via gemeentelijke instanties, maar ook bij extern ingehuurde organisaties. Zo worden
schuldregelingen vaak uitgevoerd door de kredietbank en valt psychosociale
hulpverlening onder Algemeen Maatschappelijk Werk (AMW).
Daarnaast hebben sommige gemeenten (onderdelen van) schuldhulpverlening
regionaal georganiseerd. Dit kan bijvoorbeeld het geval zijn bij de kredietbanken
(die schuldregelingen regelen). Er zijn een aantal regionale kredietbanken, zoals
de Kredietbank Limburg, de Kredietbank Drenthe en de Kredietbank Oost. Deze
kredietbanken regelen bijvoorbeeld de schuldregelingen van cliënten wonend in
gemeenten binnen die regio. Kortom, tussen gemeenten zitten behoorlijk wat
verschillen in de wijze waarop zij schuldhulpverlening uitvoeren.

2.2

Wachttijd
Het primaire doel van dit onderzoek is inzicht verkrijgen in de wachttijden waar
schuldenaren mee te maken krijgen als zij zich melden bij de gemeente voor
schuldhulpverlening.

D e f in it i e
Doordat gemeenten verschillen in beleid en uitvoering van schuldhulpverlening,
zullen zij ook het begrip 'wachttijd' verschillend interpreteren. Om een eenduidig
beeld te krijgen van de lengte van de wachttijd waar schuldenaren mee te maken
krijgen, is het dus van belang een eenduidige definitie van het begrip 'wachttijd'
te formuleren. Het onderzoeksteam heeft definities uit eerder onderzoek doorgenomen en de definitie zoals beschreven in de wettekst bestudeerd. Daarnaast
zijn gesprekken gevoerd met beleidsmedewerkers en uitvoerend medewerkers
van zes gemeenten. In die gesprekken is ingegaan op wat onder 'wachttijd' verstaan wordt.
De volgende figuur illustreert de definitie van 'wachttijd' zoals wij die hanteren in
dit onderzoek.

17

Figuur: Wachttijd

Aanmelding bij schuld-

Eerste intakegesprek met

hulpverlening:

schuldhulpverlener

Moment waarop cliënt
aangemeld én geregistreerd wordt.
wachttijd

S ta r t va n de wa cht t i jd
De start van de wachttijd is het moment waarop de aanmelding bij schuldhulpverlening wordt geregistreerd. De cliënt kan zichzelf aanmelden bij schuldhulpverlening, maar dit kan ook via een andere hulpverlener of hulpverlenende instantie gebeuren. Er dient te worden opgemerkt dat wanneer de cliënt zichzelf
aanmeldt, het mogelijk is dat zijn/haar hulpvraag uiteindelijk niet thuis blijkt te
horen bij schuldhulpverlening. De cliënt wordt bijvoorbeeld doorverwezen naar
maatschappelijk werk. Deze cliënten vallen buiten dit onderzoek. Zij wachten
immers niet om geholpen te worden door schuldhulpverlening.

E i nd e va n d e wa ch tt i j d
Het einde van de wachttijd is het moment waarop het eerste intakegesprek met
de schuldhulpverlener plaatsvindt. In het eerste gesprek worden de precieze
problemen besproken en wordt begonnen met het in kaart brengen van de financiële situatie. In sommige gemeenten zit hier een stap tussen: voordat het gesprek met een consulent van schuldhulpverlening plaatsvindt, volgt een periode
waarin de cliënt zijn/haar financiële gegevens op orde brengt. In een van de G4gemeenten volgen cliënten hiervoor bijvoorbeeld standaard een workshop 'administratie sorteren', desgewenst aangevuld met een huisbezoek van maatschappelijk werk. Aan het eind van deze periode is er een volledig financieel overzicht
dat als startpunt dient voor de intake met de consulent schuldhulpverlening.

V r a g en l i js t
Bij het uitvragen van de wachttijd bij beleidsmedewerkers en schuldhulpverleners zijn de volgende stappen doorlopen:
1

Respondenten kregen eerst de definitie voorgelegd van wat in dit onderzoek

2

Aan respondenten is gevraagd of de gemeente registraties bijhoudt van de

onder wachttijd wordt verstaan.
lengte van de wachttijden volgens deze definitie.
3

Indien er sprake is van registraties volgens de definitie, is gevraagd hoe lang
de wachttijd op 1 januari 2010 is in een standaard schuldsituatie en in een
urgente schuldsituatie.

4

Indien er geen sprake is van registraties of registraties volgens de definitie,
is respondenten gevraagd te schatten hoe lang de wachttijd op 1 januari
2010 is in een standaard schuldsituatie en in een urgente schuldsituatie.

5

Ook is respondenten gevraagd naar het verloop van de wachttijd door te vragen of de duur van de wachttijd op 1 januari 2010 anders is dan op 1 januari
2009.

18

Omdat sommige respondenten het antwoord op de vraag naar wachttijden wilden
nazoeken in het systeem, is een Excel-formulier opgestuurd waarop de benodigde gegevens op een later moment ingevuld en per e-mail opgestuurd konden
worden.

2.3

Doorlooptijd
Het secundaire doel van dit onderzoek is inzicht krijgen in de uitvoering van de
gemeentelijke schuldhulpverlening met aandacht voor de doorlooptijd. In het
wetsvoorstel 'Gemeentelijke Schuldhulpverlening' is aangegeven dat gemeenten
verplicht zijn de schuldenaar vooraf een globaal inzicht te geven in de verwachte
doorlooptijd onder de voorwaarde dat de schuldenaar meewerkt aan de schuldhulpverlening.

S ta r t do or l oo pt i j d
In dit onderzoek is de start van de doorlooptijd gedefinieerd als het moment
waarop de schulden van de cliënt zijn geïnventariseerd en er dus een compleet
financieel overzicht beschikbaar is. Dit moment kan samenvallen met het einde
van de wachttijd, maar dat hoeft niet altijd zo te zijn.

E i nd e do o r lo op t ij d
Als einde van de doorlooptijd is gedefinieerd het moment waarop er een akkoord
is bereikt met schuldeisers. Dit wil zeggen dat er een regeling is getroffen waardoor de situatie van de schuldenaar hanteerbaar is. Na het einde van de doorlooptijd wordt nog wel een traject gestart waarin wat is overeengekomen tussen
schuldenaar, schuldeiser en schuldhulpverlening ten uitvoering wordt gebracht.
Hierbij dient te worden opgemerkt dat het niet altijd lukt om een akkoord te bereiken met de schuldeisers. In die gevallen eindigt de doorlooptijd niet. Hier is in
het onderzoek echter niet van uitgegaan.

V r a g en l i js t
In het wetsvoorstel 'Gemeentelijke Schuldhulpverlening' is aangegeven dat gemeenten verplicht zijn de schuldenaar vooraf een globaal inzicht te geven in de
verwachte doorlooptijd onder de voorwaarde dat de schuldenaar meewerkt aan
de schuldhulpverlening. In de vragenlijst besteden we hier aandacht aan. We
vragen aan beleidsmedewerkers of het in het beleid van hun gemeente is opgenomen dat cliënten geïnformeerd worden over de lengte van de doorlooptijd. Aan
uitvoerend medewerkers vragen we hoe vaak zij cliënten informeren over de
duur van de doorlooptijd.
Zoals uit de definitie blijkt, kan het middel dat wordt ingezet om de schulden van
een cliënt aan te pakken, verschillen tussen cliënten. Dit heeft gevolgen voor de
duur van de doorlooptijd. Een adviesgesprek heeft bijvoorbeeld niet echt een
doorlooptijd. In de vragenlijst is daarom gekozen voor het vragen naar de gemiddelde doorlooptijd in geval een cliënt een schuldregeling krijgt aangeboden.
Deze vragen zijn casuïstiek uitgevraagd. De casussen staan genoemd in hoofdstuk 5.

19

De tijdlijn hieronder is een (vereenvoudigde) lineaire weergave van het schuldhulpverleningsproces waarin de in dit onderzoek gehanteerde begrippen 'wachttijd' en 'doorlooptijd' een plaats hebben gekregen.

Wachttijd

Doorlooptijd

Start

Einde

Financieel

Akkoord met

wachttijd

wachtijd

overzicht

schuldeisers

beschikbaar

Wat uit dit schema blijkt, is dat de wachttijd en doorlooptijd niet optellen tot de
totale duur van het schuldhulpverleningsproces. Twee belangrijke periodes zijn in
het onderzoek namelijk buiten beschouwing gelaten:
1 De periode tussen het einde van de wachttijd en het begin van de doorlooptijd.
2 De periode na de doorlooptijd.

D e p e r io d e t us se n de wa c ht t ij d en de d oo r lo o pt i j d
De periode na de wachttijd begint zodra het eerste intakegesprek heeft plaatsgevonden tussen cliënt en schuldhulpverlener. Het einde van de wachttijd loopt
vervolgens niet noodzakelijkerwijs over in de doorlooptijd. Dit kan onder andere
komen doordat:
− De financiën van de cliënt mogelijk nog niet op orde zijn.
− Schuldeisers nog geen inzicht hebben gegeven in de precieze hoogte van de
schulden.
− De schuldhulpverlenende organisatie niet voldoende capaciteit heeft om het
financiële overzicht van de cliënt in kaart te brengen.
Deze fase tussen einde wachttijd en start doorlooptijd wordt in dit onderzoek
niet in kaart gebracht, omdat dit deel van het schuldhulpverleningsproces vaak
zeer sterk afhangt van de situatie, de financiële capaciteiten en de medewerking
van de cliënt. Dit bemoeilijkt het doen van algemene uitspraken voor beleidsmedewerkers en schuldhulpverleners in sterke mate. Bovendien kan er in deze fase
in principe nog niet worden begonnen met het inzetten van een product, zoals
een schuldregeling of budgetadvies. De lezer moet zich realiseren dat de fase
tussen wachttijd en doorlooptijd in theorie kort kan zijn (de problemen van de
cliënt komen makkelijk boven tafel en deze kan snel te hulp worden geschoten),
maar ook kan oplopen tot enkele maanden. Ook moet worden opgemerkt dat het
verkorten van de wachttijd ten laste kan komen van de fase tussen wachttijd en
doorlooptijd. De schuldhulpverlenende instantie biedt in dat geval snel een intakegesprek aan, maar neemt langer de tijd voor het in kaart brengen van de financiële situatie van de cliënt.
Het einde van de doorlooptijd is in dit onderzoek het moment waarop er voor het
bereiken van een schuldregeling een akkoord is bereikt met schuldeisers. Uiteraard moeten de daadwerkelijke betalingen nog plaatsvinden zodra het akkoord is bereikt. De duur van het totale schuldhulpverleningsproces loopt dus
nog door na het einde van de doorlooptijd zoals gedefinieerd in dit onderzoek.

20

3

Organisatie van de schuldhulpverlening

3.1

Aantal gemeenten waarop beleid van toepassing is
Het gemeentelijke beleid voor schuldhulpverlening beperkt zich niet altijd tot één
gemeente. Door intergemeentelijke samenwerkingsverbanden kan het beleid van
een gemeente ook van toepassing zijn op meerdere gemeenten. In Tabel 4 is
weergegeven op hoeveel gemeenten het beleid op het terrein van schuldhulpverlening in een bepaalde gemeente van toepassing is.
Tabel 4

Aantal gemeenten waarop het beleid van een gemeente van toepassing is

Aantal gemeenten waarop

Aandeel in de populatie

beleid van toepassing is

gemeenten (in %)

1

82

2

5

3

5

4-5

5

Meer dan 5

4

Totaal (N=207)

100

Noot: Het totaal van de aandelen telt door afrondingsverschillen op tot meer dan 100%.
Bron: Panteia, 2010.

In ruim tachtig procent van de ondervraagde gemeenten blijkt het beleid van de
gemeente met betrekking tot schuldhulpverlening alleen betrekking te hebben op
de eigen gemeente. In 15% van de gemeenten heeft gemeentebeleid voor
schuldhulpverlening betrekking op twee tot vijf gemeenten. Beleid dat betrekking
heeft op meer dan vijf gemeenten komt relatief weinig voor.

3.2

Uitvoering schuldhulpverlening door instanties
Gemeenten werken in de uitvoering van de schuldhulpverlening vaak samen met
andere instanties. Tezamen met instanties als Algemeen Maatschappelijk Werk
(AMW) en kredietbanken wordt er door gemeenten vorm gegeven aan de procedurele en uitvoerende aspecten van de schuldhulpverlening, zoals de aanmelding
en de intake van cliënten. Zo is in Tabel 5 te zien dat de aanmelding van cliënten
weliswaar via het loket van de gemeente kan, maar dat de aanmelding in verscheidene gemeenten ook met enige regelmaat verloopt via de kredietbank,
AMW en externe (door de gemeente ingehuurde) organisaties. Het eerste intakegesprek van cliënten kan in ongeveer de helft van de gevallen via het loket van
de gemeente. Daarnaast zijn vooral externe organisaties en de kredietbank verantwoordelijk voor deze taak.

21

Tabel 5

Betrokkenheid van instanties bij verschillende taken en producten, uitgedrukt in
percentages

Psychosociale/

Betrokken instantie

Aanmelding

Intake

Budget-

maatschappelijke

Schuld-

begeleiding

hulp

regelingen

Gemeente

81

49

25

10

25

Kredietbank

18

21

35

1

46

schappelijk Werk

20

10

13

80

5

Externe organisatie

19

24

38

26

36

Wordt doorverwezen

-

-

-

1

-

Anders

-

6

7

-

-

wil niet zeggen

-

-

-

2

1

Totaal (N=207)

138*

110*

118*

120*

113*

Algemeen Maat-

Weet niet/

* Het totaal van de aandelen telt niet op tot honderd, omdat bij deze vraag meerdere
antwoorden gegeven konden worden.
Bron: Panteia.

In Tabel 5 is te zien dat gemeenten zelf vaak meer betrokken zijn bij de aanmelding en intake van cliënten en minder bij het aanbieden van schuldhulpverleningsproducten. Ongeveer een kwart van de gemeenten verzorgt zelf budgetbegeleiding en schuldregelingen, die verder vooral worden verzorgd door kredietbanken en externe organisaties. Eén op de tien gemeenten biedt psychosociale
of maatschappelijke hulp aan. Algemeen Maatschappelijk Werk is in 80% van de
gemeenten verantwoordelijk voor psychosociale en maatschappelijke hulpverleningstrajecten. Doordat alle totalen in de tabel hoger zijn dan 100%, blijkt er
vaak meer dan één antwoord te zijn gegeven door respondenten. Dit geeft aan
dat meerdere instanties binnen een gemeente zich bezighouden met de uitvoering van taken en producten op het terrein van schuldhulpverlening.

3.3

De aanmeldingsprocedure
In Tabel 6 is te zien dat de aanmelding voor schuldhulpverlening in de meeste
gemeenten mogelijk is door binnen te lopen bij de gemeente of een andere instelling die verantwoordelijk is voor schuldhulpverlening. Soms is hiervoor een
speciaal inloopspreekuur georganiseerd. Daarnaast is het in de meeste gemeenten mogelijk om zich schriftelijk of telefonisch aan te melden. Verder is internet
een portaal van aanmelding (34%) en kan aanmelding verlopen via hulpverleners
van andere maatschappelijke instellingen (30%) of consulenten/klantmanagers
van de sociale dienst (13%). Verder maakt de tabel duidelijk dat de aanmelding
op vele manieren kan plaatsvinden gezien het totaalpercentage dat 2,5 keer zo
hoog is als 100% (253%).

22

Tabel 6

Overzicht van de gebruikte aanmeldingsprocedures

Aanmeldingsprocedure

Aandeel in de populatie gemeenten

Inloopspreekuur/melden bij balie of receptie

88

Telefonisch/schriftelijk

86

Via internet

34

Via hulpverleners van andere maatschappelijke instellingen

30

Via consulent/klantmanager van de sociale dienst

13

Anders

2

Totaal (N=146)

253

Noot: Het totaal van de aandelen telt niet op tot honderd, omdat bij deze vraag meerdere
antwoorden gegeven konden worden.
Bron: Panteia, 2010.

3.4

Het bestaan van convenanten of samenwerkingsafspraken
Dankzij het afsluiten van convenanten1 met ketenpartners kan het ontstaan van
schulden bij een cliënt tijdig worden gesignaleerd. Het doel hiervan is om ongewenste sociale consequenties van schulden, zoals huisuitzetting, te voorkomen.
Met een woningcorporatie kan bijvoorbeeld worden afgesproken dat huurders
met twee maanden betaalachterstand automatisch worden aangemeld bij schuldhulpverlening. In Tabel 7 staat een overzicht van de instellingen waarmee gemeenten convenanten hebben afgesloten, hoe frequent convenanten met dergelijke instellingen voorkomen en hoe tevreden gemeenten zijn over deze convenantpartners. De informatie is afkomstig van beleidsmedewerkers.
Tabel 7

Convenanten: frequentie en tevredenheid volgens beleidsmedewerkers
Gemiddelde tevredenheid over samen-

Samenwerkingspartner

Aandeel

werking met deze instantie

Woningcorporaties

64

7,5

Energieleveranciers

38

7,2

Geen samenwerkingsverbanden

21

-

Met andere organisatie(s)

18

7,4

Algemeen Maatschappelijk Werk

16

7,4

Waterleidingbedrijf

15

7,0

Zorgverzekeraars

6

7,1

Weet niet/wil niet zeggen

4

-

Totaal (N=207)

182

Noot: Het totaal van de aandelen telt niet op tot honderd, omdat bij deze vraag meerdere
antwoorden gegeven konden worden.
Bron: Panteia, 2010.

1

Een convenant met ketenpartners is geen noodzakelijke voorwaarde voor samenwerking bij het
voorkomen en oplossen van schulden. Als in het vervolg over convenanten wordt gesproken, dan
wordt er een samenwerking bedoeld waarvoor in de praktijk in veel gevallen - maar niet altijd een convenant wordt getekend. Deze convenanten kunnen zowel landelijk (via de NVVK) als lokaal zijn afgesloten.

23

Gemeenten hebben vooral convenanten afgesloten met woningcorporaties. 64%
van de gemeenten werkt samen met deze instellingen. Bijna vier op de tien gemeenten werken samen met energieleveranciers, 16% met Algemeen Maatschappelijk Werk en 15% van de gemeenten werkt samen met waterleidingbedrijven. Over het algemeen zijn de gemeenten behoorlijk tevreden over deze ketenpartners. Gemiddeld drukken gemeenten hun tevredenheid uit door de samenwerking een cijfer tussen de 7 en 7,5 te geven.
In Tabel 8 staat het totaal aantal convenanten dat gemeenten hebben afgesloten
met samenwerkingspartners. Hierin is te zien dat het grootste deel van de gemeenten een of twee convenanten heeft afgesloten met ketenpartners. 22% van
de beleidsmedewerkers geeft aan meer dan 2 convenantpartners te hebben.
Tabel 8

Verdeling van het aantal convenanten per gemeente

Aantal convenanten per gemeente

Aandeel gemeenten met dit aantal convenanten

0

-

1

48

2

30

3

15

4

7

Totaal (N=207)

100

Bron: Panteia, 2010.

3.5

Samenwerking in de uitvoering van de schuldhulpverlening
Aan schuldhulpverleners is gevraagd met welke organisaties binnen of buiten de
gemeente wordt samengewerkt in de uitvoering van de schuldhulpverlening.
Daarnaast is hen gevraagd naar de tevredenheid over de samenwerking met deze partners (zie Tabel 9). Het gaat hier vooral om instellingen die schuldhulpverleningsproducten leveren en onderdelen van de schuldhulpverleningsprocedure
verzorgen, zoals aanmeldingen en de intake. Maatschappelijk werk, doorgaans
betrokken bij het bieden van flankerende hulp, wordt door ruim 8 op de 10 gemeenten genoemd als samenwerkingspartner. Daarnaast noemen respectievelijk
32% en 18% van de gemeenten de kredietbank en de gemeentelijke sociale
dienst als samenwerkingspartner. Ruim zeventig procent van de gemeenten
noemde nog andere samenwerkingspartners dan opgenomen in Tabel 9. Het gaat
hier om een brede waaier van zorggerichte instellingen zoals de GGD, verslavingszorg, reclassering en vluchtelingenwerk.
Over de meest voorkomende samenwerkingspartners (maatschappelijk werk, sociaal raadslieden, de kredietbank en de gemeentelijke sociale dienst) zijn schuldhulpverleners doorgaans tevreden. Gemiddeld worden de samenwerkingsrelaties
beoordeeld met rapportcijfers variërend van 7,4 tot en met 7,9.

24

Tabel 9

Samenwerkingsverbanden: frequentie en tevredenheid volgens schuldhulpverleners

Gemiddelde tevredenheid over
Samenwerkingspartner

Aandeel gemeenten

samenwerking met deze instantie

Maatschappelijk werk

82

7,4

Kredietbank

32

7,4

Gemeentelijke sociale dienst

18

7,9

Sociaal raadslieden

10

7,7

Geen samenwerkingsverbanden

4

-

Anders

72

-

Totaal (N=146)

218

Noot: Het totaal van de aandelen telt niet op tot honderd, omdat bij deze vraag meerdere
antwoorden gegeven konden worden.
Bron: Panteia, 2010.

In Tabel 10 is het totaal aan samenwerkingsverbanden te zien bij de uitvoering
van de schuldhulpverlening per gemeente. Hierin is te zien dat 30% van de gemeenten de schuldhulpverlening vormgeeft zonder gebruik te maken van samenwerkingspartners. In totaal werkt 66% van de gemeenten samen met 1, 2 of
3 organisaties bij het vorm geven aan de schuldhulpverlening.
Tabel 10

Verdeling van het aantal samenwerkingsverbanden per gemeente

Aandeel gemeenten met dit aantal
Aantal samenwerkingsverbanden per gemeente

samenwerkingsverbanden

0

30

1

15

2

32

3

19

4

4

Totaal (N=207)

100

Bron: Panteia, 2010.

3.6

Aanbieden van administratieve ondersteuning
Een van de oorzaken en symptomen van schuldenproblematiek is een persoonlijke administratie die onvoldoende op orde is. Omdat dit ook vaak de snelheid van
het hulpverleningsproces niet ten goede komt, zijn er gemeenten die besloten
hebben cliënten rond de aanmeldingsfase en intakefase ondersteuning te bieden
bij het op orde brengen van de financiële administratie. Hiervan wordt een positief effect verwacht op de snelheid van het hulpverleningsproces. Aan schuldhulpverleners is gevraagd of gemeenten dergelijke hulp bieden. 1

1

In de vragenlijst konden respondenten niet aangeven welke van de door hen genoemde instrumenten het beste het hulpverleningsproces kunnen versnellen.

25

88% van de gemeenten blijkt administratieve ondersteuning te bieden tijdens
het hulpverleningsproces. Van deze gemeenten verschaft 45% hulp in de vorm
van een workshop 'administratie sorteren', 73% in de vorm van huisbezoeken
door maatschappelijk werk, 28% door het beschikbaar stellen van een formulierenteam en 21% door het bieden van begeleidingsgesprekken. Dit is weergegeven in Tabel 11.
Tabel 11

Aard van de geboden ondersteuning aan cliënten

Aandeel gemeenten dat dit type
Type ondersteuning

ondersteuning aanbiedt

Huisbezoeken door maatschappelijk werk

73

Administratie sorteren

45

Formulierenteam

28

Begeleidingsgesprekken

21

Ander type ondersteuning

3

Totaal (N=129)

170

Noot: Het totaal van de aandelen telt niet op tot honderd, omdat bij deze vraag meerdere
antwoorden gegeven konden worden.
Bron: Panteia, 2010.

In 30% van de gemeenten die ondersteuning bieden, wordt dergelijke hulp direct
na de aanmelding aangeboden aan de cliënt en in 30% van de steun biedende
gemeenten in de intakefase. Ongeveer 31% biedt zowel direct na de aanmelding
als tijdens de intakefase hulp. Door 6% van de gemeenten wordt aangegeven dat
cliënten op ieder gewenst moment hulp kunnen krijgen.

26

4

Wachttijden

4.1

Standaardwachttijd 1
Zoals eerder opgemerkt in hoofdstuk 2, wordt onder wachttijd de periode verstaan
tussen aangemelde registratie van de cliënt bij schuldhulpverlening en het eerste
intakegesprek met de schuldhulpverlener. Van de ondervraagde gemeenten definieert 46% de wachttijd volgens deze definitie. De overige gemeenten registreerden
de wachttijd volgens een andere definitie (8%) of registreerden geen wachttijden
(42%). 4% van de gemeenten gaf geen informatie over de wijze waarop de wachttijd werd geregistreerd. Bij de berekening van de gemiddelde wachttijd zijn de opgegeven wachttijden van beleidsmedewerkers en schuldhulpverleners per gemeente
bij elkaar opgeteld en gedeeld door twee. Vervolgens zijn deze tijden van alle gemeenten bij elkaar opgeteld en gedeeld door het aantal deelnemende gemeenten.
Voor de gemeenten waarvan we over één waarneming beschikken, is deze waarneming als gemiddelde tijd meegenomen. Door gebruik te maken van de opgegeven
tijden van zowel beleidsmedewerkers als schuldhulpverleners is het mogelijk een
nauwkeurig gemiddelde te krijgen. De hieruit resulterende gemiddelde standaardwachttijd per gemeente is 32 dagen2. Het gemiddelde ligt daarmee vier dagen boven het in de Wet gestelde maximum van vier weken.
De gemiddelde standaardwachttijd per gemeente is 32 dagen (4 weken en 4 dagen).
Als de spreiding van wachttijden over de gemeenten wordt bestudeerd, blijkt dat
vooral een wachttijd tussen de 1 en 2 weken relatief vaak voorkomt, zoals is te
zien in Tabel 12. Bijna een kwart van de gemeenten (23%) heeft een dergelijke
gemiddelde wachttijd. 18% van de gemeenten heeft een wachttijd van 4 tot 8
weken. Verder blijkt uit Tabel 12 dat ongeveer 3 op de 10 gemeenten (29%) een
wachttijd heeft die de aanstaande wettelijke termijn van 4 weken overschrijdt.
Momenteel overschrijdt 29% van de gemeenten de in het wetsvoorstel genoemde
wachttijd van 4 weken.

1

Dit is de wachttijd exclusief de wachttijd in urgente schuldsituaties.

2

Waar in het rapport over dagen wordt gesproken, worden kalenderdagen bedoeld en dus geen
werkdagen. 32 dagen komt dus neer op 4 weken en 4 dagen. Ten behoeve van de leesbaarheid is
ervoor gekozen te rapporteren in kalenderdagen. Hierbij dient te worden opgemerkt dat in het
wetsvoorstel van werkdagen wordt uitgegaan.

27

Tabel 12

Wachttijden van gemeenten

Wachttijd in weken

Aandeel gemeenten (in %)

maximaal 1 week

14

1-2 weken

23

2-3 weken

20

3-4 weken

15

4-8 weken

18

8 weken of langer

11

Totaal (N=183)*

100

Noot: Het totaal van de aandelen telt door afrondingsverschillen op tot meer dan 100%.
Noot: 88% van de gemeenten heeft een wachttijd opgegeven.
Bron: Panteia, 2010.

4.2

Standaardwachttijd en gemeentegrootte
De standaardwachttijd hangt af van de gemeentegrootte (Tabel 13). Gemeenten
tot 50.000 inwoners hebben een gemiddelde standaardwachttijd van 27 dagen.
Gemeenten die in omvang variëren van 50.000 tot 300.000 inwoners hebben
gemiddeld een aanzienlijk langere wachttijd. Deze ligt rond de 50 dagen. De G4
(de vier grote gemeenten Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht) heeft
gemiddeld een wachttijd van 43 dagen.
De gemiddelde wachttijd van gemeenten tot 50.000 inwoners ligt 5 dagen onder
het landelijk gemiddelde. Gemeenten met meer dan 50.000 inwoners hebben een
gemiddelde wachttijd die 11 tot 19 dagen boven het landelijk gemiddelde ligt.
Om een goed beeld te krijgen van de wachttijden is het belangrijk om niet alleen
naar het gemiddelde te kijken per gemeentegrootte. De reden hiervoor is dat
gemeenten met erg korte of erg lange wachttijden de gemiddelde wachttijd onevenredig sterk kunnen beïnvloeden. Een indicatie van de wachttijd die minder
gevoelig is voor dit soort 'uitbijters' is het aantal gemeenten dat de 4 wekengrens overschrijdt qua wachttijd. Deze indicator laat echter ook een sterk positief verband zien tussen gemeentegrootte en wachttijd. Hoe groter de gemeente,
des te groter de kans dat de wachttijd boven de 4 weken ligt. Ongeveer 45% van
de gemeenten met meer dan 50.000 inwoners heeft een wachttijd van meer dan
4 weken. Weliswaar zijn er minder grote dan kleine gemeenten, maar deze grote
gemeenten hebben wel met aanzienlijk meer aanmeldingen1 voor schuldhulpverlening te maken.

1

28

Het gaat hierbij om het totaal aantal aanmeldingen in 2009.

Tabel 13

Standaardwachttijden en aantal aanmeldingen afhankelijk van de grootte van
gemeenten

Gemiddelde standaard-

Aandeel gemeenten

Gemiddeld aantal

Grootte gemeente

wachttijd per gemeente

dat 4-wekengrens

aanmeldingen per

(naar aantal inwoners)

(in dagen)

overschrijdt (in %)

gemeente

tot 20.000

27

21

140

20.000 tot 50.000

27

26

168

50.000 tot 100.000

49

41

605

100.000 tot 300.000

51

46

1385

G4

43

50

6025

Totaal

32

29

496

Bron: Panteia, 2010.

4.3

Standaardwachttijd en regio
De verdeling van de kleuren over de landsdelen in Figuur 1 laat zien dat er regionale verschillen zijn in gemiddelde standaardwachttijden. In de landsdelen
West- en Noord-Nederland ligt de standaardwachttijd gemiddeld op 31 dagen (4
weken en 3 dagen). In Zuid-Nederland is dit 30 dagen. Gemiddeld ligt de wachttijd in Oost-Nederland, met 41 dagen, 10 à 11 dagen hoger dan in de andere delen van Nederland.

29

Figuur 1

Gemiddelde wachttijden en de verdeling van wachttijden per landsdeel

Bron: Panteia, 2010.

Tabel 14

Verdeling van wachttijden binnen landsdelen

Aandeel gemeenten met

Aandeel gemeenten

Aandeel gemeenten

een wachttijd van maxi-

met wachttijd tussen

met wachttijd van mi-

maal 4 weken (in %)

4 en 8 weken (in %)

nimaal 8 weken (in %)

Totaal

Noord

61

29

10

100

West

76

16

8

100

Oost

66

14

20

100

Zuid

75

15

10

100

Landsdeel

Bron: Panteia, 2010.

In Figuur 1 is de verdeling van de wachttijden binnen de landsdelen weergegeven door cirkeldiagrammen (zie ook Tabel 14). Een blik op de verdeling van de
wachttijden binnen Oost-Nederland laat zien dat dit landsdeel, in vergelijking
met de andere landsdelen, ongeveer twee keer zo vaak te maken heeft met ge-

30

meenten die een wachttijd hebben van langer dan 8 weken (20% van de gemeenten in Oost-Nederland). In Noord-Nederland overschrijden gemeenten
weliswaar het vaakst een wachttijd van vier weken, maar dit leidt verhoudingsgewijs niet zo vaak tot een wachttijd van langer dan 8 weken.

4.4

Verschil in wijze van registratie naar lengte wachttijd
De gegevens over de wachttijden in de gemeenten zijn op verschillende manieren verkregen. Sommige gemeenten konden de lengte van hun wachttijd rechtstreeks uit hun administratie - gebaseerd op de door ons gehanteerde definitie halen. Andere gemeenten hebben de gegevens uit hun registratie - gebaseerd op
een andere definitie dan die in ons onderzoek is gehanteerd - omgezet in een
wachttijd die wel is gebaseerd op de definitie uit dit onderzoek. Een laatste groep
gemeenten heeft een schatting van de wachttijd gegeven. Er is een duidelijk verschil zichtbaar in de gemiddelde wachttijd tussen de gemeenten die hun wachttijden registreren en de gemeenten die niet registreren. Bij de eerstgenoemde
groep bedraagt de gemiddelde wachttijd 38 dagen en bij de laatstgenoemde
groep 25 dagen. Hierbij speelt het grootteklasse-effect vermoedelijk een belangrijke rol. In Tabel 13 is te zien dat grotere gemeenten te maken hebben met een
langere gemiddelde wachttijd dan kleinere gemeenten. Tegelijkertijd maken de
grotere gemeenten vaker gebruik van een registratiesysteem dan kleinere gemeenten.

4.5

Uitbesteding van taken in het schuldhulpverleningsproces
Dat gemeenten bepaalde delen van het schuldhulpverleningsproces aan verschillende organisaties uitbesteden, is eerder besproken (zie Tabel 5). Op basis van
die gegevens is een berekening gemaakt van het aantal gemeenten dat de
schuldhulpverlening (het gaat dan om aanmelding, intake, budgetbegeleiding,
psychosociale/maatschappelijke hulp en schuldregeling) 'volledig uitbesteedt'
aan een externe organisatie. Dit blijkt in minder dan 4% van de ondervraagde
gemeenten voor te komen. Vaak worden er slechts delen van de schuldhulpverlening uitbesteed of wordt er samengewerkt met Algemeen Maatschappelijk Werk
of de Kredietbank.
Gemiddeld hebben de gemeenten die volledig uitbesteden een wachttijd van 30
dagen, tegenover ruim 32 dagen voor de overige gemeenten. Het vergelijken van
dergelijke gemiddelden is echter weinig betrouwbaar aangezien het aandeel gemeenten dat volledig uitbesteedt, zeer klein is.

4.6

Wachttijd in urgente schuldsituaties
Ruim 78% van de gemeenten maakt onderscheid tussen 'standaard' schuldsituaties en 'urgente' schuldsituaties waarin een acute crisis dreigt. In een urgente
situatie wordt een hulpaanvraag van een cliënt versneld behandeld, omdat er
sprake is van een crisissituatie. Er zijn verscheidene redenen om een aanmelding
voor schuldhulpverlening versneld in behandeling te nemen. In Tabel 15 is te
zien dat vooral dreigende huisuitzetting en dreigende afsluiting van gas, licht
en/of water redenen zijn om een aanvraag versneld in behandeling te nemen.
Dreigende huisuitzetting wordt zelfs door bijna alle gemeenten die urgente gevallen onderscheiden gezien als een reden voor urgentie.

31

Tabel 15

Redenen voor urgentie van hulpverlening binnen gemeenten die urgente hulp
verlenen

Redenen voor urgentie

Aandeel

dreigende huisuitzetting/woningontruiming

99

dreigende afsluiting van gas, licht en/of water

93

dreigende beslaglegging door een schuldeiser

13

dreiging van beëindiging zorgverzekering

13

kinderen in het spel

4

Totaal (N=154)

222

Noot: Het totaal van de aandelen telt niet op tot honderd, omdat bij deze vraag meerdere
antwoorden gegeven konden worden.
Bron: Panteia, 2010.

Evenals voor standaardwachttijden is er een totale gemiddelde wachttijd in urgente situaties berekend.1 Dit is op dezelfde wijze berekend als de wachttijden
voor standaard schuldsituaties. De hieruit resulterende gemiddelde wachttijd per
gemeente in urgente schuldsituaties is 5 dagen.
De gemiddelde wachttijd in urgente schuldsituaties is 5 dagen.
Tabel 16 geeft een overzicht van de verdeling van wachttijden in urgente schuldsituaties voor de verschillende gemeenten. Hierin is te zien dat 7% van de gemeenten geen wachttijd heeft voor cliënten die in een crisissituatie verkeren.
Momenteel redt ongeveer veertig procent van de gemeenten het niet om de
hulpverlening aan cliënten in een crisissituatie binnen drie dagen te starten. Drie
dagen is de aanstaande wettelijke termijn waarbinnen cliënten in crisissituaties
een intakegesprek moeten krijgen.

1

32

De wachttijd in urgente schuldsituaties is berekend voor alle gemeenten die de betreffende
wachttijd konden inschatten of vastleggen. Het gaat hier dus niet louter om gemeenten die een
speciaal beleid voeren in crisissituaties.

Tabel 16

Wachttijden in urgente schuldsituaties

Wachttijd in urgente schuldsituaties

Aandeel gemeenten met urgente wachttijd (in %)

Geen wachttijd

7

1 dag

21

1-2 dagen

19

2-3 dagen

13

3 dagen tot 1 week

26

1 tot 2 weken

10

2 weken of langer

6

Totaal (N=145)

100

Noot: Het totaal van de aandelen telt door afrondingsverschillen op tot meer dan 100%.
Noot: De N van 145 is 70% van het totale aantal gemeenten dat onderscheid maakt tussen
urgentie- en standaardwachttijden. De overige 8% van de gemeenten die een dergelijk
onderscheid maakt kon of wilde geen wachttijd voor urgente schuldsituaties opgeven.
Bron: Panteia, 2010.

Momenteel redt 42% van de gemeenten het niet om de schuldhulpverlening in
urgente situaties binnen 3 dagen te starten.

4.7

Wachttijd in urgente situaties, gemeentegrootte en regio
Grotere gemeenten hebben vaker speciaal beleid voor urgente schuldsituaties. In
nog niet de helft van de gemeenten met minder dan 20.000 inwoners wordt een
onderscheid gemaakt tussen urgente en standaard schuldsituaties. Van de gemeenten variërend van 100.000 tot 300.000 inwoners maakt 85% van de gemeenten dit onderscheid en binnen de G4 maken alle gemeenten een onderscheid tussen urgente en standaard schuldsituaties.
In de relatie tussen gemeentegrootte en wachttijd in urgente schuldsituaties valt
vooral op dat de G4 een korte wachttijd heeft van gemiddeld een halve dag (zie
Tabel 17). Geen van deze G4-gemeenten overschrijdt de grens van 3 dagen. In
de overige categorieën van gemeentegrootte varieert de wachttijd gemiddeld van
4,5 tot 5,5 dag. De overschrijding van de 3-dagengrens loopt van 35% tot 45%
van de gemeenten binnen een categorie van gemeentegrootte.

33

Tabel 17

Gemeenten met urgente wachttijden naar gemeentegrootte

Aandeel gemeenten dat

Gemiddelde wacht-

Aandeel gemeenten

Grootte gemeente in

urgent van standaard

tijd per gemeente

dat 3-dagengrens

inwoners

onderscheidt

in urgente situaties

overschrijdt (in %)

tot 20.000

67

5,0

42

20.000 tot 50.000

79

4,5

43

50.000 tot 100.000

93

5,5

35

100.000 tot 300.000

85

5,5

45

G4

100

0,5

0

Totaal

78

5

42

Bron: Panteia, 2010.

R e g io en wa c htt i j d in ur g en te s chu l ds i tua t i es
In Figuur 2 is te zien dat Noord-Nederland gemiddeld de hoogste wachttijden
heeft in urgente schuldsituaties (7 dagen), gevolgd door Zuid-Nederland met 5,5
dag. Kortere wachttijden hebben West-Nederland (4 dagen) en Oost-Nederland
(3,5 dag). De verdeling van wachttijden is te zien in Figuur 2 en is gespecificeerd
in Tabel 18. In West-Nederland redden gemeenten het relatief gezien vaak niet
om binnen drie dagen hulp te bieden in urgente schuldsituaties. De overschrijding van drie dagen wachttijd blijft wel vaak beperkt tot een wachttijd tussen de
3 en 7 dagen. In Noord-Nederland wordt vaker dan in West-Nederland binnen 3
dagen de wachttijd beëindigd, maar als die tijd wordt overschreden door gemeenten dan wordt de wachttijd ook relatief vaak met meer dan 7 dagen overschreden.

34

Figuur 2

Urgente schuldsituaties: gemiddelde wachttijden en verdeling van wachttijden
binnen landsdelen

Bron: Panteia, 2010.

Tabel 18

Urgente schuldsituaties: verdeling van wachttijden binnen landsdelen

Aandeel gemeenten met

Aandeel gemeenten

Aandeel gemeenten met

een wachttijd van maxi-

met wachttijd tussen

wachttijd van meer dan

maal 3 dagen (in %)

3 en 7 dagen (in %)

7 dagen (in %)

Noord

35

39

26

100

West

27

62

11

100

Oost

40

50

10

100

Zuid

47

34

19

100

Landsdeel

Totaal

Bron: Panteia, 2010.

R e la t ie t uss en wa ch tt i jd e n in s ta n da a r d en u rg e nt e s i tua t ie s
Tussen wachttijden in standaard situaties en wachttijden in urgente schuldsituaties kan een relatie verwacht worden. Het is immers waarschijnlijker dat gemeenten een verkorte wachttijd voor urgente schuldgevallen invoeren naarmate
de standaardwachttijd voor cliënten langer is. Door een onderscheid te maken

35

tussen urgent en standaard wordt het cliënten in een crisissituatie mogelijk gemaakt om buiten de relatief lange standaardwachttijd om geholpen te worden.
De cijfers lijken dit beeld te bevestigen: als er onderscheid wordt gemaakt tussen de groep gemeenten die een standaardwachttijd hanteert voor álle cliënten
en de groep gemeenten die versneld inspringt op crisissituaties, blijkt dat in de
groep gemeenten die een standaardwachttijd hanteert die voor iedereen geldt de
gemiddelde wachttijd 21 dagen is. In de groep gemeenten die een verkorte
wachttijd hanteert voor cliënten in een crisissituatie geldt een gemiddelde standaardwachttijd van 39 dagen, wat 18 dagen langer is dan de wachttijd in de gemeenten met één type wachttijd. Dit lijkt erop te wijzen dat vooral gemeenten
met relatief lange standaardwachttijden, speciale urgentiewachttijden invoeren
voor cliënten in crisissituaties. Daarbij moet worden opgemerkt dat het niet uitgesloten is dat het invoeren van urgentiewachttijden leidt tot langere standaardwachttijden.

4.8

Activiteiten in de wachttijd
Volgens schuldhulpverleners is in ruim de helft van de gemeenten (55%) de
wachttijd inderdaad een periode waarin cliënten wachten op het moment dat de
schuldhulpverlening van start gaat. In verschillende gemeenten wordt er gedurende de wachttijd al wel het een en ander ondernomen. De volgende activiteiten
worden hierbij genoemd:
− de cliënt wordt schriftelijk op de hoogte gesteld van de gang van zaken
(19%);
− de cliënt wordt gevraagd de eigen zaken op orde te brengen en eventueel informatie te verzamelen en aan te leveren (10%);
− cliënten ontvangen tips en adviezen van gemeenten (6%);
− maatschappelijk werk doet huisbezoeken in opdracht van gemeenten (5%);
− cliënten volgen een cursus om de administratie op orde te brengen (5%).

4.9

Factoren van invloed op de lengte van de wachttijd
Er is gevraagd naar de factoren die volgens de geïnterviewden van invloed zijn
op de lengte van de wachttijden. Bij 63% van de gemeenten wordt de personele
bezetting genoemd als een belangrijke factor. Daarnaast noemt 58% van de gemeenten het aantal aanmeldingen als van invloed op de wachttijd. Verder worden een aantal factoren minder vaak maar wel met enige regelmaat genoemd.
Voorbeelden zijn de samenwerking met de instantie die het eerste intakegesprek
voert (10%), de structuur en processtromen binnen de eigen organisatie (10%),
de mate waarin de cliënt de gegevens op orde heeft (10%) en het beschikbare
budget voor schuldhulpverlening (9%).

36

Tabel 19

Factoren die gezien worden als van invloed op de wachttijd

Redenen

Aandeel (in %)

Personele bezetting bij schuldhulpverlening

63

Aantal aanmeldingen

58

Samenwerking met de instantie die het eerste intakegesprek voert

10

Eigen organisatie (processen en structuur)

10

Mate waarin de cliënt de gegevens op orde heeft

10

Beschikbare budget voor schuldhulpverlening

9

Complexiteit van de aanmelding

7

Geen reden te noemen

15

Weet niet

2

Totaal (N=207)

184

Noot: Het totaal van de aandelen telt niet op tot honderd, omdat bij deze vraag meerdere
antwoorden gegeven konden worden.
Bron: Panteia, 2010.

4.10 Menskracht en budget in relatie tot wachttijd
De beschikbare middelen van een gemeente kunnen de gemiddelde wachttijd in
de schuldhulpverlening beïnvloeden. Een kortere wachttijd kan verwacht worden
naarmate het budget voor schuldhulpverlening hoger is. Om de relatie tussen de
beschikbare middelen en de wachttijd vast te stellen, is het belangrijk om ook
het aantal aanmeldingen voor schuldhulpverlening binnen een gemeente in ogenschouw te nemen. In Tabel 20 staat een overzicht van het beschikbare budget
per aanmelding en de daaraan gerelateerde wachttijd. 1 Het budget per aanmelding is berekend door het totale budget voor de schuldhulpverlening van een
gemeente te delen door het aantal aanmeldingen voor schuldhulpverlening.2
Ten eerste blijkt uit Tabel 20 dat ruim een kwart van de gemeenten beschikt
over een budget van € 1.500,- à € 2.000,- euro per aanmelding. Gemiddeld geldt
voor deze gemeenten een standaardwachttijd van 37 dagen. Ten tweede laat
Tabel 20 zien dat er geen lineaire relatie is tussen het budget per aanmelding
enerzijds en de gemiddelde wachttijd anderzijds. Een groter beschikbaar budget
per aanmelding gaat niet noodzakelijkerwijs samen met een lagere wachttijd. De
gemeenten met een budget per aanmelding van € 500,- tot € 1.000,- hebben de
langste wachttijden met een gemiddelde van 43 dagen. De kortste wachttijd
daarentegen hebben de gemeenten met een beschikbaar budget lager dan
€ 500,-.

1

De beleidsmedewerkers is gevraagd naar het totale beschikbare budget voor 2009 voor schuldhulpverlening. Hierbij ging het om het budget inclusief de extra middelen die beschikbaar zijn
gesteld voor 2009, waarbij ook het budget voor preventieve activiteiten en nazorg meegerekend
diende te worden. Er bestaat hierbij geen inzicht in de wijze waarop het budget is toegedeeld in
elke gemeente (beleid, uitvoering, preventie, nazorg etc.).

2

De schuldhulpverlening (uitvoering, organisatie, kwaliteit, complexiteit etc.) kan per gemeente
sterk verschillen. Dit heeft uiteraard gevolgen voor de aan schuldhulpverlening verbonden kosten.

37

Tabel 20

Gemiddelde wachttijd afgezet tegen budget per aanmelding

Gemiddelde wachttijd
Budget per aanmelding in euro's

Aandeel gemeenten (in %)

(in dagen)

tot 500

12

25

500-1000

17

43

1000-1500

23

28

1500-2000

26

37

2000-3000

15

37

3000 en hoger

8

30

Totaal (N=94)

100

Noot: Het totaal van de aandelen telt door afrondingsverschillen op tot meer dan 100%.
Bron: Panteia, 2010.

Tabel 21 geeft een overzicht van het aantal aanmeldingen per FTE op jaarbasis
per gemeente en de daaraan gerelateerde wachttijd.1 Het aantal aanmeldingen
per FTE is berekend door voor iedere gemeente het totaal aantal aanmeldingen
af te zetten tegen de beschikbare FTE. Verwacht zou kunnen worden dat naarmate het aantal aanmeldingen per FTE hoger ligt, de wachttijd toeneemt. Uit
Tabel 21 blijkt dat van een dergelijke lineaire relatie geen sprake is. Gemeenten
met 30 à 60 aanmeldingen per FTE, wat voorkomt bij een derde deel van de gemeenten, hebben met een gemiddelde van 47 dagen de langste wachttijd.
Tabel 21

Gemiddelde wachttijd afgezet tegen aanmeldingen per FTE

Aanmeldingen per FTE

Aandeel gemeenten (in %)

Gemiddelde wachttijd (in dagen)

0-30

27

30

30-60

34

47

60-90

18

36

90 en hoger

21

34

Totaal (N=85)

100

32

Bron: Panteia, 2010.

Er is geen verband gevonden tussen de hoogte van het budget en het aantal FTE
enerzijds en de lengte van de wachttijd anderzijds. Dit lijkt op het eerste gezicht
verrassend, zeker wat betreft het aantal FTE, omdat de personele bezetting van
de schuldhulpverlening in Tabel 19 als een belangrijke factor wordt beschouwd
die de lengte van de wachttijd beïnvloedt. Zoals eerder is opgemerkt (zie paragraaf 2.2) kan uit deze analyse niet definitief worden geconcludeerd dat er geen
relatie is tussen beschikbare middelen en wachttijd. Er kunnen meerdere verklaringen gegeven worden voor het ontbreken van een verband:

1

38

De beleidsmedewerkers is gevraagd naar het aantal FTE dat in totaal werkzaam is in de uitvoering van de schuldhulpverlening. Hierbij is aangegeven dat het ging om alle medewerkers die
zich bezighouden met de uitvoering van de schuldhulpverlening (zoals schuldenregeling, budgetbegeleiding, psychosociale hulpverlening en nazorg), waarbij ingehuurde krachten ook meetellen.

− Vaak loopt het probleem (in dit geval: de wachttijden) achter bij de beleidsmaatregelen (verhoging budget en FTE). Het kan zijn dat het budget en het
aantal FTE de laatste jaren wel zijn opgehoogd, maar dat dit nog te kort geleden is om al terug te zien in een afname van de wachttijd.
− Er is hierbij geen rekening gehouden met de complexiteit van de schuldproblematiek per aanmelding wat invloed heeft op de lengte van de wachttijd.
Het is dus mogelijk dat gemeenten niet alleen meer, maar ook ingewikkeldere
schuldsituaties op moeten lossen.
− De hoogte van het budget en het aantal FTE zeggen niets over de wijze waarop de schuldhulpverlening in een gemeente is georganiseerd (bijvoorbeeld
kwaliteit en aanbod van schuldhulp) en hoe efficiënt dit wordt uitgevoerd.
− Hoewel met het aantal aanmeldingen een goede indicatie is verkregen voor de
belasting van schuldhulpverleningsorganisaties, is de omvang van het lopend
cliëntenbestand buiten beschouwing gebleven.

4.11 Ontwikkelingen in wachttijden, aanmeldingen en middelen
Schuldhulpverleners is gevraagd naar de (door hen waargenomen) ontwikkeling
van de wachttijden sinds januari 2009. Verder is beleidsmedewerkers gevraagd
naar de (door hen waargenomen) ontwikkeling van het aantal aanmeldingen tussen 2008 en 2009, de formatie sinds januari 2009 en de budgettaire ruimte ten
opzichte van 2009.
Figuur 3 laat zien dat 23% van de schuldhulpverleners aangeeft dat de wachttijd
sinds januari 2009 is toegenomen. Dit staat tegenover de waargenomen afname
in wachttijd door 18% van de schuldhulpverleners. Volgens 45% van de schuldhulpverleners is de wachttijd in vergelijking met een jaar eerder gelijk gebleven.
Figuur 3

Ontwikkeling van de wachttijden sinds januari 2009

Weet niet
14%

Afgenomen
18%

Toegenomen
23%
Gelijk
45%

Bron: Panteia, 2010.

Zoals blijkt uit Figuur 4 geeft 68% van de beleidsmedewerkers aan dat het aantal aanmeldingen binnen hun gemeente tussen 2008 en 2009 is toegenomen.
Acht procent van hen geeft aan dat het aantal aanmeldingen in die periode is af-

39

genomen en volgens eveneens acht procent is het niet veranderd ten opzichte
van een jaar eerder.
Figuur 4

Ontwikkeling van het aantal aanmeldingen tussen 2008 en 2009

Weet niet
16%

Afgenomen
8%

Gelijk
8%

Toegenomen
68%

Bron: Panteia, 2010.

Volgens 56% van de beleidsmedewerkers is het aantal FTE dat verbonden is aan
de uitvoering van de schuldhulpverlening, toegenomen. Slechts 1% van de ondervraagden stelt dat de formatie is geslonken.
Figuur 5

Ontwikkeling van het aantal FTE sinds januari 2009

Weet niet
16%

Gelijk
27%

Afgenomen
1%

Toegenomen
56%

Bron: Panteia, 2010.

Net als met betrekking tot de toename van het aantal FTE, geeft 59% van de beleidsmedewerkers aan dat het budget voor het jaar 2010 hoger ligt dan het beschikbare budget van 2009. Slechts 2% van de beleidsmedewerkers rapporteert

40

een budgettaire verkrapping in de eigen gemeente. Volgens een kwart van de
beleidsmedewerkers is het budget voor 2010 gelijk gebleven aan dat van 2009.1
Figuur 6

Ontwikkeling van het budget sinds 2009

Weet niet Afgenomen
2%
14%

Gelijk
25%

Toegenomen
59%

Bron: Panteia, 2010.

Bovenstaande ontwikkelingen geven aan dat tegenover een toename in het aantal aanmeldingen in een deel van de gemeenten, vaak ook een toename staat
van beschikbare middelen. In meer dan de helft van de gemeenten is zowel de
formatie als het budget toegenomen. Desondanks is de wachttijd in het afgelopen jaar toegenomen. Mogelijk is de toename in middelen ontoereikend om de
toename in het aantal aanmeldingen te verwerken. Een andere mogelijkheid is
dat andere factoren dan menskracht en budget extra aandacht behoeven.

4.12 Gevolgen van economische crisis
Het aantal aanmeldingen voor de schuldhulpverlening is in de jaren 2008-2009
behoorlijk toegenomen. Uit de gesprekken met de G4-gemeenten kwam tevens
naar voren dat - zoals het er nu naar uitziet - ook in 2010 een toename van het
aantal aanmeldingen wordt verwacht. Deze toename is vermoedelijk voor een
deel toe te schrijven aan de economische crisis. Dit is echter niet expliciet naar
voren gekomen.

4.13 Wachttijden: Beleid en visie van gemeenten
In het beleid van 33% procent van de gemeenten is een maximale wachttijd
vastgelegd. In Tabel 22 staat de verdeling van de maximale wachttijden over de
verschillende gemeenten weergegeven.

1

Het extra geld dat door het Kabinet beschikbaar is gesteld, is in oktober 2009 uitbetaald aan
gemeenten. Dit extra budget is ten tijde van het afnemen van de enquête (februari 2010) nog
niet in alle gemeenten geactiveerd.

41

Tabel 22

Vastgestelde maximale standaardwachttijden per gemeente

Maximale wachttijd in weken

Aandeel gemeenten

tot 1 week

7

1-2 weken

21

3 weken

4

4 weken

46

langer dan 4 weken

22

Totaal (N=59)

100

Bron: Panteia, 2010.

Tabel 22 laat zien dat meer dan een kwart van de gemeenten een maximale
wachttijd heeft vastgelegd van 2 weken of korter. De meest voorkomende maximale wachttijd is een wachttijd van 4 weken, wat gelijkstaat aan de toekomstige
wettelijke maximale termijn. Een vergelijking tussen de maximale wachttijden en
de in de praktijk gerealiseerde wachttijden binnen de gemeenten die een maximale wachttijd hanteren, maakt duidelijk dat 36% van hen een wachttijd heeft
die boven het eigen maximum ligt.
Van de beleidsmedewerkers geeft 22% aan dat de maximale wachttijd binnen
hun gemeente boven de 4-wekengrens ligt. Zesendertig procent heeft een
wachttijd die de eigen maximale wachttijd overschrijdt.

M a x ima a l va s tg e l eg de w a ch tt i j de n v oo r u rg ent e sc hu lds it ua t i es
Ongeveer 25% procent van de gemeenten heeft maximale wachttijden vastgelegd voor urgente schuldsituaties. De gemiddelde maximale wachttijd die zij hanteren, is 5 dagen. In Tabel 23 staat een overzicht van de verdeling van maximale
wachttijden voor urgente schuldsituaties.
Tabel 23

Vastgestelde maximale wachttijden per gemeente voor urgente schuldsituaties

Maximale wachttijd

Aandeel gemeenten

0

10

1

18

2-3 dagen

26

5-7 dagen

16

langer dan 7 dagen

14

weet niet/wil niet zeggen

16

Totaal (N=42)

100

Bron: Panteia, 2010.

De vergelijking tussen de maximale wachttijden en de gerealiseerde wachttijden
in urgente situaties leert dat 27% van de gemeenten in urgente situaties een
wachttijd heeft die boven de door hen vastgelegde maximale wachttijd ligt.

42

4.14 Mogelijke en getroffen maatregelen om wachttijden te verkorten
Aan schuldhulpverleners is verder gevraagd of zij mogelijkheden zien om de
wachttijd voor mensen in een schuldsituatie te verkorten. Ongeveer 46% ziet
hiertoe mogelijkheden. Van hen denkt 68% dat het uitbreiden van de formatie
een maatregel is die hiervoor ingezet kan worden. Het verbeteren van de werkprocessen wordt genoemd door 22% en 19% geeft aan dat het verhogen van het
budget een belangrijke maatregel is waardoor de wachttijden verkort kunnen
worden.
Ongeveer de helft van de schuldhulpverleners ziet geen mogelijkheden om de
wachttijden te verkorten. Binnen deze groep wordt daarvoor als voornaamste reden genoemd dat er niet of nauwelijks wachttijd is voor cliënten. Dit wordt door
69% van deze gemeenten genoemd. Overige genoemde redenen voor het niet
kunnen verlagen van de wachttijd: onvoldoende personeel om de wachttijd te
verlagen (9%) en afhankelijkheid van de medewerking en capaciteiten van de
cliënten (5%). De overige 11% van de schuldhulpverleners die geen mogelijkheden ziet tot het verlagen van de wachttijd, kan geen specifieke reden noemen
waarom het verkorten van de wachttijd niet mogelijk is.
Het aantal gemeenten dat maatregelen heeft getroffen om de lengte van de
wachttijd te verkorten, ligt op 46%. Het grootste deel van deze gemeenten
(48%) heeft getracht de wachttijd te verkorten door de formatie uit te breiden.
Verder heeft 28% van deze gemeenten afspraken gemaakt met andere partijen,
21% van hen heeft de werkprocessen aangepast en 14% heeft extra budgetruimte gecreëerd.1
Tabel 24

Type maatregelen van gemeenten die hebben getracht de wachttijd te verkorten

Maximale wachttijd in dagen

Aandeel gemeenten

Formatie uitgebreid

48

Afspraken met andere partijen gemaakt

28

Werkprocessen aangepast

21

Extra budgetruimte gecreëerd

14

Totaal (N=95)

111

Noot: Het totaal van de aandelen telt niet op tot honderd, omdat bij deze vraag meerdere
antwoorden gegeven konden worden.
Bron: Panteia, 2010.

Van de gemeenten die in het recente verleden nog geen beleidsmaatregelen
hebben getroffen om de wachttijden te verkorten (of niet zeker weten of dit in
het recente verleden is gebeurd) heeft 32% plannen om de wachttijd in de nabije
toekomst te verkorten door middel van gerichte maatregelen. Een derde van de
gemeenten die plannen hebben voor het verkorten van de wachttijd, denkt aan
maatregelen die gekoppeld zijn aan de nieuwe wetgeving. Overige gemeenten
hebben een waaier aan mogelijke maatregelen op de agenda staan, variërend
van het maken van afspraken met externe organisaties tot een alternatieve opzet van de aanmeldfase.

1

Bij deze vraag konden meer antwoorden gegeven worden, waardoor het totaal optelt tot meer
dan 100%.

43

5

Doorlooptijd

5.1

Inzicht in doorlooptijd
Zoals eerder is opgemerkt in hoofdstuk 2, staat in het wetsvoorstel 'Gemeentelijke Schuldhulpverlening' aangegeven dat gemeenten verplicht zijn de schuldenaar vooraf een globaal inzicht te geven in de verwachte doorlooptijd onder de
voorwaarde dat de schuldenaar meewerkt aan de schuldhulpverlening. Naast de
wachttijd per gemeente is ook de doorlooptijd van belang voor de kwaliteit van
schuldhulpverlening. Om duidelijkheid te bieden aan cliënten is het belangrijk dat
zij na het intakegesprek een indicatie krijgen van de verwachte lengte van de
doorlooptijd van het traject.
Aan beleidsmedewerkers is gevraagd of er aan cliënten een indicatie wordt gegeven van de doorlooptijd (Figuur 7). 30% van de beleidsmedewerkers geeft aan
dat een dergelijke indicatie wordt verstrekt, 47% geeft een dergelijke indicatie
niet en 23% weet het niet. Aan de beleidsmedewerkers die aangeven dat hun
gemeente geen indicatie geeft van doorlooptijd (de bovengenoemde 47%), is de
vraag voorgelegd of de gemeente bezig is met het ontwikkelen van beleid op dit
terrein (Figuur 8). Van de gemeenten die geen doorlooptijdindicatie geven aan
cliënten, is 52% bezig met het ontwikkelen van beleid hierover, 28% ontwikkelt
geen beleid en 20% weet het niet.
Met bovengenoemde percentages kan berekend worden welk deel van de gemeenten geen indicatie geeft van de doorlooptijd en hierover ook geen beleid
ontwikkelt. 47% van de gemeenten geeft geen indicatie en van deze gemeenten
ontwikkelt 28% geen beleid op dit terrein. Het is dus 13% (28% maal 47%) van
de gemeenten die geen indicatie geeft van de doorlooptijd en hierover ook geen
beleid ontwikkelt. Opgemerkt moet worden dat de categorie 'weet niet' buiten
beschouwing is gelaten, wat waarschijnlijk leidt tot een lichte onderschatting van
het aantal gemeenten dat geen indicatie geeft en hierover ook geen beleid ontwikkelt.
Aan schuldhulpverleners is verder gevraagd hoe vaak cliënten in de praktijk geinformeerd worden over de doorlooptijd. Dit gebeurt bij 45% van de gemeenten
altijd. Het gebeurt 'vaak' of 'soms' in respectievelijk 23% en 14% van de ondervraagde gemeenten. Bij 1 op de 10 gemeenten worden cliënten nooit geïnformeerd.

45

Figuur 7

Aandeel gemeenten dat een indicatie geeft van de doorlooptijd

Weet niet
23%
Geen indicatie
47%
Geeft wel
indicatie
30%

Bron: Panteia, 2010.

Figuur 8

Gemeenten die geen indicatie afgeven, onderverdeeld naar het al dan niet ontwikkelen van beleid op dit terrein

Weet niet
20%

Ontwikkelt
geen beleid
28%

Ontwikkelt
beleid
52%

Bron: Panteia, 2010.

5.2

Doorlooptijd volgens schuldhulpverleners
Aan schuldhulpverleners is gevraagd hoe lang het in een standaard situatie
(geen urgente schulden) duurt voordat de schuldeisers akkoord zijn gegaan met
een te treffen schuldenregeling. Dit is gerekend vanaf het moment dat de financiële situatie van de klant volledig in kaart is gebracht. In deze casus is gekozen
voor drie schuldeisers, zodat van de ondervraagde schuldhulpverleners nog redelijkerwijs verwacht kan worden dat zij een inschatting kunnen maken van de doorlooptijd in een dergelijke situatie. Opgemerkt moet worden dat in de praktijk een
groter aantal schuldeisers zeer wel mogelijk is. Een aantal van 10 of 11 schuldeisers is niet uitzonderlijk. Hoewel een casus met slechts 3 schuldeisers leidt tot een
lagere doorlooptijd dan in de praktijk regelmatig zal voorkomen, is hier dus om

46

praktische redenen voor gekozen. Het stelt respondenten in staat om een schatting
te maken. Juist vanwege de afhankelijkheid van het aantal schuldeisers en de medewerking van de schuldeisers en de cliënten, kan de lengte van de doorlooptijd in
de praktijk zeer variëren. Dit is beperkt te sturen door de schuldhulpverlenende organisatie.
Dit gebeurde aan de hand van de volgende casus:
Stelt u zich de volgende situatie voor:
Een klant heeft een problematische schuld waarvoor een schuldenregeling opgezet moet worden om het probleem op te lossen. Van een crisissituatie is geen
sprake. Er is een compleet overzicht van de financiële situatie van de klant. Er
zijn drie schuldeisers.
Hoe lang duurt het voordat er een akkoord is bereikt met de schuldeisers over de
schuldregeling?
Gemiddeld duurt het 81 dagen (11 weken en 4 dagen) om in een dergelijke situatie vast te stellen hoe de schulden van een cliënt aangepakt gaan worden. Tabel
25 geeft een overzicht van de verdeling van wachttijden over de verschillende
gemeenten. Hierbij dient te worden opgemerkt dat deze resultaten niets zeggen
over de totale duur van de periode vanaf het begin van de wachttijd tot en met
het einde van de doorlooptijd. Zoals al in hoofdstuk 2 is opgemerkt, zit er vaak
nog een periode tussen het einde van de wachttijd (het eerste intakegesprek) en
de start van de doorlooptijd (er is een compleet overzicht van de schulden). Dit
is niet meegenomen in het onderzoek.
Tabel 25

Doorlooptijd tot akkoord met schuldeisers: schuldhulpverleners

Doorlooptijd

Aandeel gemeenten (in %)

tot 1 week

10

1-5 weken

16

5-9 weken

17

9-13 weken

12

13-17 weken

39

langer dan 17 weken

6

Totaal (N=82)

100

Bron: Panteia, 2010.

Schuldhulpverleners geven aan dat de doorlooptijd gemiddeld 81 dagen (11 weken en 4 dagen) is.
Tabel 26 laat zien dat de doorlooptijd korter is naarmate de omvang van gemeenten afneemt. Gemeenten met meer dan 100.000 inwoners zijn niet in de
tabel opgenomen omdat de gemiddelde doorlooptijd van deze gemeenten op te
weinig waarnemingen is gebaseerd. Relatief weinig van deze grote gemeenten
hebben de vraag over doorlooptijd beantwoord.

47

Tabel 26

Gemiddelde doorlooptijd naar gemeentegrootte

Gemiddelde standaarddoor
Grootte gemeente (naar aantal inwoners)

looptijd per gemeente in dagen

tot 20.000

88

20.000 tot 50.000

85

50.000 tot 100.000

70

Meer dan 100.000

-

Totaal

81

Bron: Panteia, 2010.

5.3

Doorlooptijd in urgente situaties volgens schuldhulpverleners
De doorlooptijd is uiteraard ook zeer belangrijk in een crisissituatie waarin er
acute verergering van de situatie van de cliënt dreigt. Aan schuldhulpverleners is
gevraagd hoe lang het in een dergelijke crisissituatie duurt voordat het duidelijk
is hoe de schulden van een cliënt aangepakt gaan worden, gerekend vanaf het
moment dat de financiële situatie van de klant volledig in kaart is gebracht. Zij
formuleerden een antwoord naar aanleiding van onderstaande casus.
Stelt u zich de volgende situatie voor:
Een klant heeft een problematische schuld waarvoor een schuldenregeling opgezet moet worden om het probleem op te lossen. Er is sprake van een crisissituatie. Er is een compleet overzicht van de financiële situatie van de klant. Er zijn
drie schuldeisers1.
Hoe lang duurt het voordat er een akkoord is bereikt met de schuldeisers over de
schuldregeling?
Gemiddeld duurt het 52 dagen (7 weken en 3 dagen) voordat er in een dergelijke
situatie een akkoord is gesloten met schuldeisers. Tabel 27 geeft een overzicht
van de verdeling van wachttijden over de verschillende gemeenten.

1

48

Evenals in de doorlooptijdcasus in een standaard schuldsituatie is om praktische redenen gekozen voor een situatie met drie schuldeisers, hoewel een groter aantal schuldeisers in de praktijk
regelmatig voorkomt.

Tabel 27

Doorlooptijd in urgente situatie: schuldhulpverleners

Doorlooptijd

Aandeel gemeenten

0-3 dagen

27

4-7 dagen

11

1-5 weken

18

5-9 weken

13

9-13 weken

4

13-17 weken

23

langer dan 17 weken

5

Totaal (N=56)

100

Noot: Het totaal van de aandelen telt door afrondingsverschillen op tot meer dan 100%.
Bron: Panteia, 2010.

Schuldhulpverleners geven aan dat bij het sluiten van een schuldregeling met 3
schuldeisers de doorlooptijd gemiddeld 52 dagen (7 weken en 3 dagen) is.
Uit Tabel 28 blijkt dat gemeenten tot 20.000 inwoners gemiddeld een kortere urgentiedoorlooptijd hebben dan gemeenten tussen 20.000 en 100.000 inwoners.
Tabel 26 liet juist zien dat gemeenten tot 20.000 inwoners de langste doorlooptijd hebben in standaard (niet urgente) situaties. Gemeenten tot 20.000 inwoners hebben dus een relatief lange doorlooptijd in standaard situaties en een relatief korte doorlooptijd in urgente schuldsituaties. In Tabel 28 zijn evenals in
Tabel 26 de gemeenten met een omvang boven 100.000 inwoners uit de tabel
weggelaten vanwege het geringe aantal waarnemingen.
Tabel 28

Gemiddelde urgentiedoorlooptijden naar gemeentegrootte

Gemiddelde urgentiedoorloopGrootte gemeente (naar aantal inwoners)

tijd per gemeente in dagen

tot 20.000

42

20.000 tot 50.000

52

50.000 tot 100.000

47

Boven 100.000
Totaal

52

Bron: Panteia, 2010.

49

BIJLAGE I

Onderzoeksverantwoording

S e le ct i e v a n a d re ss en va n g em e en te n
Het onderzoek bestaat uit een telefonische enquête onder (netto) 207 beleidsmedewerkers op het terrein van de schuldhulpverlening en (netto) 146 uitvoerenden in diezelfde gemeenten.
Als eerste zijn gemeenten gebeld en is er gevraagd naar een beleidsmedewerker
op het terrein van schuldhulpverlening. Vervolgens is bij deze persoon de telefonische enquête afgenomen. Aan het einde van deze telefonische enquête zijn de
naam en contactgegevens gevraagd van een schuldhulpverlener die verantwoordelijk is voor de uitvoering. Deze schuldhulpverlener (per gemeente verschilde
het of deze binnen de gemeente werkzaam was dan wel bij een externe schuldhulpverleningsorganisatie) is vervolgens gebeld om het tweede deel van de telefonische enquête uit te voeren. De telefonische enquêtes zijn afgenomen door
medewerkers van Stratus Marktonderzoek.
De vier grote gemeenten, Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht, zijn
door de onderzoekers zelf gebeld om de vragenlijst af te nemen. Dit om de vaak complexe - situatie met betrekking tot schuldhulpverlening in de grote steden goed in beeld te krijgen. De antwoorden zijn later bijgevoegd in het databestand.

S t e ek p r oe f
In totaal zijn er 307 beleidsmedewerkers benaderd voor dit onderzoek. Daarvan
hebben er 207 deelgenomen aan de telefonische enquête. Het grootste deel van
de 100 beleidsmedewerkers die wel zijn benaderd, maar niet hebben deelgenomen, heeft aangegeven dat het beleid op het terrein van schuldhulpverlening bij
een andere gemeente wordt vastgelegd. Behalve in de uitvoering komt het voor
dat gemeenten ook beleidsmatig samenwerken op het terrein van schuldhulpverlening.
Bij een kleiner deel van de 100 beleidsmedewerkers die wel zijn benaderd, maar
niet hebben deelgenomen, had de weigering te maken met praktische redenen
(niet tot stand komen van een belafspraak, afzeggen definitieve belafspraak,
verkeerde nummers, meer dan 5 belpogingen etc.).
Van de 207 beleidsmedewerkers hebben er 15 aan het eind van de telefonische
enquête aangegeven dat zij ook het meest in aanmerking kwamen om de vragen
voor de schuldhulpverlener te beantwoorden. Zij verrichten werkzaamheden als
beleidsmedewerker en als schuldhulpverlener.
Van de overige 192 beleidsmedewerkers hebben er 13 geen naam en/of contactpersoon van een schuldhulpverlener doorgegeven. Voordat de resterende 179
contactpersonen uit het bestand konden worden benaderd, zijn als eerste de
dubbele adressen hieruit verwijderd. Dit was het geval bij 7 contactpersonen.
Het kwam namelijk regelmatig voor dat meerdere beleidsmedewerkers van verschillende gemeenten dezelfde contactpersoon hadden opgegeven als uitvoerend

51

schuldhulpverlener. Uiteindelijk bleef een bruikbaar bestand over van 172 respondenten, waarvan 155 personen zijn benaderd.1 Hieruit zijn 131 netto gesprekken naar voren gekomen. Inclusief de 15 beleidsmedewerkers die ook
werkzaam zijn als schuldhulpverlener, zijn wij uitgekomen op 146 gesprekken.
De reden dat 24 contactpersonen wel zijn benaderd, maar niet hebben deelgenomen, heeft - net als bij de beleidsmedewerkers - voor een deel te maken met
praktische redenen (niet tot stand komen van een belafspraak, afzeggen definitieve belafspraak, verkeerde nummers, meer dan 5 belpogingen etc.). Verder
kwam het bij de schuldhulpverleners regelmatig voor dat werd doorverwezen
naar een andere schuldhulpverlener, die al was geënquêteerd omdat deze al genoemd was door een beleidsmedewerker van een andere gemeente.
In onderstaande tabellen staat weergegeven wat de functies zijn van respectievelijk de beleidsmedewerkers en schuldhulpverleners die aan de telefonische enquête hebben deelgenomen.
Van de beleidsmedewerkers waren de meeste respondenten (63%) werkzaam als
beleidsmedewerker schuldhulpverlening bij de gemeente.
Tabel 29

Functies van geïnterviewde beleidsmedewerkers

Aandeel in geïnterviewde beleids
Functie beleidsmedewerker

medewerkers (in %)

Beleidsmedewerker schuldhulpverlening bij de gemeente

73

Beleidsadviseur schuldhulpverlening bij de gemeente

7

Beleidscoördinator schuldhulpverlening bij de gemeente

5

Teamleider overkoepelende afdeling (zoals Zorg, Welzijn)

8

Afdelingshoofd

4

Anders

3

Totaal (N=207)

100

Bron: Panteia, 2010.

De meeste schuldhulpverleners zijn werkzaam bij de gemeente, gevolgd door
schuldhulpverleners die werkzaam zijn bij een externe organisatie. Overige
schuldhulpverleners zijn vaak werkzaam als teamleider bij de gemeente, de kredietbank of een externe organisatie. Verder hadden respondenten zeer uiteenlopende uitvoerende functies binnen de schuldhulpverlening.

1

52

17 contactpersonen zijn niet meer benaderd vanwege de start van de analysefase.

Tabel 30

Functies van geïnterviewde schuldhulpverleners

Aandeel in geïnterviewde schuldFunctie schuldhulpverlener

hulpverleners (in %)

Schuldhulpverlener bij de gemeente

34

Schuldhulpverlener bij een externe instantie

11

Teamleider schuldhulpverlening bij de gemeente

18

Teamleider schuldhulpverlening bij een externe instantie

12

Teamleider schuldhulpverlening bij de Kredietbank

3

Schuldhulpverlener bij de Kredietbank

3

Teamleider schuldhulpverlener bij de Kredietbank

14

Schuldhulpverlener bij AMW

5

Teamleider schuldhulpverlening bij AMW

3

Anders

1

Totaal (N=146)

101

Noot: Het totaal van de aandelen telt door afrondingsverschillen op tot meer dan 100%.
Bron: Panteia, 2010

53

BIJLAGE II

Telefonische enquête beleidsmedewerkers

INTRO:
Goedemorgen/-middag mevrouw/mijnheer, u spreekt met ……van Panteia. In opdracht van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid voeren wij een
onderzoek uit naar wachttijden voor schuldhulpverlening bij gemeenten. Kunt u
mij doorverbinden met de beleidsafdeling Sociale Zaken?
Als juiste persoon te pakken, dan:
START ENQUÊTE
A1
Wat is uw functie?
1: beleidsmedewerker schuldhulpverlening bij de gemeente
2: beleidsadviseur schuldhulpverlening bij de gemeente
3: beleidscoördinator schuldhulpverlening bij de gemeente
4: beleidsmedewerker bij de gemeentelijke kredietbank
5: anders, namelijk…………………
A2
Dit onderzoek wordt afgenomen in de gemeente (naam gemeente). Hebben uw
antwoorden betrekking op het BELEID voor schuldhulpverlening dat geldt voor
deze gemeente of ook op het BELEID voor schuldhulpverlening dat geldt voor
andere gemeenten?
1: alleen gemeente……………
2: ook andere gemeenten
3: weet niet/wil niet zeggen
Als A2 = 2 dan door naar A3
A3
Kunt u de namen noemen van gemeenten waarvoor uw gemeente eveneens het
BELEID rondom schuldhulpverlening vormgeeft in 2010?
1: gemeente
2: gemeente
3: etc.
4: weet niet
A4
Zijn dit dezelfde gemeenten als in 2009?
1: ja
2: nee
De volgende vragen gaan over hoe uw gemeente de schuldhulpverlening georganiseerd heeft.

55

B1
Bij welke afdeling/organisatie melden mensen met schulden zich aan?
ENQ: Vraag open stellen, meerdere antwoorden mogelijk.
1: bij een loket binnen de gemeente
2: de kredietbank (ook wel GKB genoemd)
3: Algemeen Maatschappelijk Werk (ook wel AMW genoemd)
4: een externe (door de gemeente ingehuurde) organisatie
5: anders, namelijk……
6: weet niet/wil niet zeggen
B2
Bij welke afdeling/organisatie vindt het eerste intakegesprek met een schuldhulpverlener plaats?
ENQ: Vraag open stellen, meerdere antwoorden mogelijk.
1: bij een afdeling binnen de gemeente
2: de kredietbank (ook wel GKB genoemd)
3: Algemeen Maatschappelijk Werk (ook wel AMW genoemd)
4: een externe (door de gemeente ingehuurde) organisatie
5: anders, namelijk……
6: weet niet/wil niet zeggen
B3
Welke afdeling/organisatie verzorgt budgetbegeleiding?
ENQ: Vraag open stellen, meerdere antwoorden mogelijk.
1: een afdeling binnen de gemeente
2: de kredietbank (ook wel GKB genoemd)
3: Algemeen Maatschappelijk Werk (ook wel AMW genoemd)
4: een externe (door de gemeente ingehuurde) organisatie
5: anders, namelijk……
6: weet niet/wil niet zeggen
B4
Welke afdeling/organisatie verzorgt psychosociale/maatschappelijke hulpverlening?
ENQ: Vraag open stellen, meerdere antwoorden mogelijk.
1: een afdeling binnen de gemeente
2: de kredietbank (ook wel GKB genoemd)
3: Algemeen Maatschappelijk Werk (ook wel AMW genoemd)
4: een externe (door de gemeente ingehuurde) organisatie
5: anders, namelijk……
6: weet niet/wil niet zeggen
B5
Welke afdeling/organisatie verzorgt schuldregelingen?

56

ENQ: Vraag open stellen, meerdere antwoorden mogelijk.
1: een afdeling binnen de gemeente
2: de kredietbank (ook wel GKB genoemd)
3: Algemeen Maatschappelijk Werk (ook wel AMW genoemd)
4: een externe (door de gemeente ingehuurde) organisatie
5: anders, namelijk……
6: weet niet/wil niet zeggen
B8
Heeft uw gemeente afspraken gemaakt of convenanten afgesloten met andere
instellingen voor bijvoorbeeld het tijdig signaleren van schulden bij cliënten of
het doorverwijzen van cliënten naar schuldhulpverlening?
ENQ: Spontaan laten noemen, niet helpen, meerdere antwoorden mogelijk.
1: ja, met woningcorporaties/sociale woningbouw
2: ja, met energieleveranciers
3: ja, met waterleidingbedrijf
4: ja, met andere hulpverleningsorganisaties, namelijk……………
5: nee
6: weet niet/wil niet zeggen
Als B8>=5 dan door naar B9
B9
Hoe tevreden bent u over de uitvoering van het convenant (met instelling(en) bij
B8 aangegeven)? Wilt u een rapportcijfer geven, lopend van 1 tot 10?
1: woningcorporaties/sociale woningbouw
2: energieleveranciers
3: waterleidingbedrijf
4: andere hulpverleningsorganisaties, namelijk……………
5: andere hulpverleningsorganisaties, namelijk……………
6: weet niet/wil niet zeggen
C1
Hoeveel FTE zijn er op dit moment in totaal werkzaam in de uitvoering van de
schuldhulpverlening?
Het gaat om alle medewerkers die zich bezighouden met de uitvoering van de
schuldhulpverlening (zoals schuldenregeling, budgetbegeleiding, psychosociale
hulpverlening en nazorg). Ingehuurde krachten tellen ook mee.
1: aantal FTE
2: weet niet uit mijn hoofd
Als C1 = 2 dan door naar C1a

57

C1a
Kunt u dit wel nazoeken?
1: ja  ENQ: We kunnen straks via de e-mail een tabel naar u sturen waarop u
deze gegevens kunt invullen.
2: nee
Als C1a = 1 Excel-bestand nazenden
Als C1a = 2 dan door naar C1b
C1b
Kunt u een schatting geven van het totaal aantal FTE dat op dit moment werkzaam is in de uitvoering van de schuldhulpverlening?
1: aantal FTE
2: weet niet
C2
Zijn er nu meer of minder FTE werkzaam dan in januari 2009?
1: meer dan in 2009
2: minder dan in 2009
3: evenveel als in 2009
4: weet niet
D1
Houdt uw gemeente registraties bij van het aantal aanmeldingen bij schuldhulpverlening?
Als A2=2: Het gaat hier om registraties van de aanmeldingen inclusief de aanmeldingen bij de gemeenten…
ENQ: Het gaat hier niet om het aantal lopende dossiers, echt alleen over het
aantal aanmeldingen.
1: ja
2: nee
3: nee, alleen registraties voor eigen gemeente (alleen als A2=2)
4: weet niet
Als D1 = 1 dan door naar D2
D2
Hoeveel aanmeldingen zijn er volgens deze registratie in 2009 in totaal geregistreerd bij schuldhulpverlening?
Als A2=2: Het gaat hier om registraties van de aanmeldingen inclusief de aanmeldingen bij de gemeenten…
1: aantal aanmeldingen
2: weet niet uit mijn hoofd
Als D2 = 2 door naar D3

58

D3
Kunt u dit wel nazoeken?
1: ja  ENQ: We kunnen straks via de e-mail een tabel naar u sturen waarop u
deze gegevens kunt invullen.
2: nee
Als D3 = 1 Excel-bestand nazenden
Als D3 = 2 dan door naar D4
D4
Hoeveel aanmeldingen zijn er volgens uw schatting in 2009 in totaal geregistreerd bij schuldhulpverlening?
Als A2=2: Het gaat hier om registraties van de aanmeldingen inclusief de aanmeldingen bij de gemeenten…
1: aantal aanmeldingen
2: weet niet
D5
Zijn er in 2008 meer of minder aanmeldingen geregistreerd dan in 2009?
Als A2=2: Het gaat hier om registraties van de aanmeldingen inclusief de aanmeldingen bij de gemeenten…
1: meer dan in 2009
2: minder dan in 2009
3: evenveel als in 2009
4: weet niet
E1
Wat was het totale budget voor 2009 voor schuldhulpverlening?
Het gaat hier om het budget inclusief de extra middelen die beschikbaar zijn gesteld voor 2009.
Rekent u ook het budget voor preventieve activiteiten en nazorg mee.
1: budget in euro's
2: weet niet uit mijn hoofd
Als E1 = 2 door naar E1a
E1a
Kunt u dit wel nazoeken?
1: ja  ENQ: We kunnen straks via de e-mail een tabel naar u sturen waarop u
deze gegevens kunt invullen.
2: nee
Als E1a = 1 Excel-bestand nazenden
Als E1a = 2 door naar E1b

59

E1b
Kunt u een schatting geven van het totale budget voor schuldhulpverlening voor
2009?
Het gaat hier om het budget inclusief de extra middelen die beschikbaar zijn gesteld voor 2009.
Rekent u ook het budget voor preventieve activiteiten en nazorg mee.
1: budget in euro's
2: echt geen idee
E2
Kunt u aangeven of het nieuw vastgestelde budget voor 2010 is toegenomen, afgenomen of gelijk gebleven ten opzichte van 2009?
1: toegenomen
2: afgenomen
3: gelijk gebleven
4: weet niet
De volgende vragen gaan over de wachttijd waar schuldenaren mee te maken
krijgen.
In dit onderzoek verstaan we onder wachttijd de periode tussen aangemelde registratie van de cliënt bij schuldhulpverlening en het eerste intakegesprek met
de schuldhulpverlener.
Het BEGIN van de wachttijd is het moment waarop de cliënt aangemeld en geregistreerd wordt bij schuldhulpverlening.
Het EIND van de wachttijd is het moment waarop het eerste gesprek met de
schuldhulpverlener plaatsvindt.
F1a
Is er verschil in wachttijd tussen cliënten in een standaard schuldsituatie en clienten in een urgente schuldsituatie?
1: ja
2: nee
3: weet niet
Als F1a = 1 door naar F1b
Als F1a > 1 Alle vragen waar onderscheid gemaakt wordt in urgent en standaard
deze toevoeging weglaten.
F1b
Wanneer is de schuldsituatie van een cliënt urgent?
ENQ: Meerdere antwoorden mogelijk.
1: dreigende huisuitzetting/woningontruiming
2: dreigende afsluiting van gas, licht en/of water
3: dreigende beslaglegging door een schuldeiser
4: dreiging van beëindiging zorgverzekering

60

5: anders, namelijk…
6: weet niet/wil niet zeggen
F2
Registreert uw gemeente op dit moment de lengte van de wachttijd van cliënten?
U kunt kiezen uit de volgende antwoordmogelijkheden:
ENQ: Bij twijfel of de respondent de definitie nog weet, geef de definitie nog een
keer:
Het BEGIN van de wachttijd is het moment waarop de cliënt aangemeld en geregistreerd wordt bij schuldhulpverlening.
Het EIND van de wachttijd is het moment waarop het eerste gesprek met de
schuldhulpverlener plaatsvindt.
1: ja, registratie volgens de definitie gebruikt in dit onderzoek
2: ja, registratie maar niet volgens deze definitie
3: nee, geen registratie
4: weet niet
Als F2 = 1 door naar F3
F3
Hoe lang is, volgens deze registratie, de gemiddelde wachttijd op 1 januari
2010 voor mensen in een standaard schuldsituatie?
ENQ: Bij twijfel of de respondent de definitie nog weet, geef de definitie nog een
keer:
Het BEGIN van de wachttijd is het moment waarop de cliënt aangemeld en geregistreerd wordt bij schuldhulpverlening.
Het EIND van de wachttijd is het moment waarop het eerste gesprek met de
schuldhulpverlener plaatsvindt.
1: aantal dagen
2: aantal weken
3: weet niet uit mijn hoofd
Als F3 = 3 door naar F4
F4
Kunt u dit wel nazoeken?
1: ja  ENQ: We kunnen straks via de e-mail een tabel naar u sturen waarop u
deze gegevens kunt invullen.
2: nee
Als F4 = 1 Excel-bestand nazenden
Als F4 = 2 of als F2 > 1 door naar F5
F5
Wat is volgens uw schatting de gemiddelde wachttijd op 1 januari 2010 voor
mensen in een standaard schuldsituatie?

61

1: aantal dagen
2: aantal weken
3: weet niet
Als F2 = 1 en F1a = 1 door naar F6
F6
Hoe lang is, volgens deze registratie, de gemiddelde wachttijd op 1 januari
2010 voor mensen in een urgente schuldsituatie?
ENQ: Bij twijfel of de respondent de definitie nog weet, geef de definitie nog een
keer:
Het BEGIN van de wachttijd is het moment waarop de cliënt aangemeld en geregistreerd wordt bij schuldhulpverlening.
Het EIND van de wachttijd is het moment waarop het eerste gesprek met de
schuldhulpverlener plaatsvindt.
1: aantal dagen
2: aantal weken
3: weet niet
Als F6 = 3 door naar F7
F7
Kunt u dit wel nazoeken?
1: ja  ENQ: We kunnen straks via de e-mail een tabel naar u sturen waarop u
deze gegevens kunt invullen.
2: nee
Als F7 = 1 Excel-bestand nazenden
Als (F7 = 2 of F2 > 1) en F1a = 1 door naar F8
F8
Wat is volgens uw schatting de gemiddelde wachttijd op 1 januari 2010 voor
mensen in een urgente schuldsituatie?
1: aantal dagen
2: aantal weken
3: weet niet
F11
Welke factoren die te maken hebben met de organisatie van de schuldhulpverlening hebben invloed op de duur van de wachttijd?
ENQ: Bij twijfel of de respondent de definitie nog weet, geef de definitie dan nog
een keer:
Het BEGIN van de wachttijd is het moment waarop de cliënt aangemeld en geregistreerd wordt bij schuldhulpverlening.
Het EIND van de wachttijd is het moment waarop het eerste gesprek met de
schuldhulpverlener plaatsvindt.

62

ENQ: Antwoorden niet oplezen! Respondent mag meerdere antwoorden geven,
maar 1 antwoord is ook goed.
1: personele bezetting bij schuldhulpverlening
2: beschikbare budget voor schuldhulpverlening
3: samenwerking met de instantie die het eerste intakegesprek uitvoert (bijvoorbeeld de kredietbank of een externe organisatie)
4: aantal aanmeldingen
5: geen
6: anders, namelijk…………
7: weet niet
G1
Is in het beleid van uw gemeente vastgelegd hoe lang de wachttijd voor mensen
in een schuldsituatie maximaal mag zijn?
1: ja
2: nee
3: weet niet
Als G1 = 1 door naar G2
G2
Hoe lang mag de wachttijd maximaal zijn voor mensen in een standaard schuldsituatie?
1: aantal dagen
2: aantal weken
3: weet niet
Als G1 = 1 en F1a = 1 door naar G3
G3
Hoe lang mag de wachttijd maximaal zijn voor mensen in een urgente schuldsituatie?
1: aantal dagen
2: aantal weken
3: weet niet
G4
Heeft uw gemeente beleidsmaatregelen genomen om de wachttijd voor mensen
in een schuldsituatie te verkorten?
1: ja
2: nee
3: weet niet
Als G4 = 1 door naar G5
G5
Welke maatregelen?

63

1: antwoord
2: antwoord
3: etc.
4: weet niet/wil niet zeggen
Als G4 > 1 door naar G6
G6
Heeft uw gemeente plannen om de wachttijd voor mensen in een schuldsituatie
in de toekomst te verkorten?
1: ja
2: nee
3: weet niet
Als G6 =1 dan door naar G7
G7
Welke plannen?
1: antwoord
2: antwoord
3: etc.
4: weet niet/wil niet zeggen
De volgende vragen gaan over de doorlooptijd.
Onder het BEGIN van de doorlooptijd verstaan we het moment waarop de schulden van de cliënt zijn geïnventariseerd en er een compleet financieel overzicht
is. Het EIND van de doorlooptijd is het moment dat het voor cliënt en schuldhulpverlener duidelijk is hoe de schulden worden aangepakt.
H1
Is in het beleid van uw gemeente opgenomen dat cliënten geïnformeerd worden
over de lengte van de doorlooptijd?
1: ja
2: nee
3: weet niet
Als H1 > 1 door naar H2
H2
Is uw gemeente bezig met het ontwikkelen van beleid hierover?
1: ja
2: nee
3: weet niet
Als H1 = 1 door naar H3

64

H3
Stel er moet een schuldregeling opgezet worden voor een cliënt. Hoe lang duurt
het voordat er begonnen wordt met het aanschrijven van schuldeisers, gerekend
vanaf het moment dat deze cliënt een volledig financieel overzicht heeft gegeven?
1: aantal dagen
2: aantal weken
3: weet niet
J1
Wij zouden graag praten met een medewerker die werkt in de uitvoering van
schuldhulpverlening. Bij voorkeur praten we met een ervaren medewerker die de
eerste intakegesprekken voert met cliënten. Dit kan bijvoorbeeld een klantmanager zijn, maar ook een teamleider schuldhulpverlening of een senior schuldhulpverlener.
Heeft u de contactgegevens van deze medewerker?
1: ja
2: ik werk ook in de uitvoering en kan die vragen beantwoorden
3: nee, op dit moment niet
4: nee, mag ik niet geven
5: nee, weet ik niet
Als J1 > 2 door naar J2
J2
Ik heb hier een informatiebrief klaarliggen waarin het doel en de opzet van het
onderzoek beschreven staan. Dan kunt u nog eens rustig nalezen waar het hier
om gaat en waar de vragen voor de schuldhulpverlener over gaan. Bent u geïnteresseerd in deze brief?
1: ja
2: nee
Als J2 = 1 door naar J2a
J2a
Naar welk e-mailadres kan ik de brief sturen?
ENQ: Dit kan ook een e-mailadres zijn van iemand anders die meer weet over de
uitvoering.
1: e-mailadres
Als J2 = 1 door naar J2at
J2at
Dan wil ik graag naam en telefoonnummer noteren dat bij het e-mailadres hoort
dat u zojuist gaf. Wij kunnen dan later contact opnemen voor het maken van een
afspraak met een uitvoerend medewerker.

65

1: naam
2: telefoonnummer
Als J1 = 1 door naar J1a
J1a
Dan wil ik graag de volgende gegevens van deze medewerker noteren:
1: naam
2: telefoonnummer
3: functie
4: bij welke organisatie werkzaam?
Als J1 = 1 door naar J1at
J1at
Hartelijk dank, ik ga contact met hem/haar opnemen.
einde
Dit waren al mijn vragen. Ik dank u hartelijk voor uw medewerking en wens u
verder een prettige dag.

66

BIJLAGE III

Telefonische enquête schuldhulpverleners

INTRO:
Goedemorgen/-middag mevrouw/mijnheer, u spreekt met … van Panteia. In opdracht van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid voeren wij een
onderzoek uit naar wachttijden voor schuldhulpverlening bij gemeenten. Wij
hebben reeds met een beleidsmedewerker van de gemeente … gesproken. Via
deze persoon hebben wij uw naam doorgekregen om enkele vragen te stellen
over de UITVOERING van de schuldhulpverlening in uw gemeente.
START ENQUÊTE
UA1
Wat is uw functie?
1: schuldhulpverlener bij de gemeente/gemeentelijke sociale dienst
2: teamleider schuldhulpverlening bij de gemeente/gemeentelijke sociale dienst
3: schuldhulpverlener bij de kredietbank
4: teamleider schuldhulpverlening bij de kredietbank
5: schuldhulpverlener bij Algemeen Maatschappelijk Werk (AMW)
6: teamleider bij Algemeen Maatschappelijk Werk (AMW)
7: schuldhulpverlener bij externe instantie, namelijk:
8: teamleider bij externe instantie, namelijk:
9: anders, namelijk…………………
UA2a
Wij benaderen u vanuit ons contact met de gemeente ……….
Doet uw organisatie ook de UITVOERING van de schuldhulpverlening in andere
gemeenten?
1: alleen gemeente ……
2: ook andere gemeenten
Als UA2a = 2 door naar UA2b
UA2b
Kunt u de namen noemen van gemeenten waarvoor u zich eveneens bezighoudt
met de UITVOERING van de schuldhulpverlening in 2010?
1:……………
2:……………
3: etc.
Als UA2a = 2 door naar UA4
UA4
Zijn dit dezelfde gemeenten als in 2010?
1: ja
2: nee
3: weet niet

67

Als UA2a = 2 door naar UA2c
UA2c
Wij gaan vragen stellen over de uitvoering. Bij voorkeur alleen over de UITVOERING voor de gemeente ……
Is dat mogelijk of kan dat alleen over alle gemeenten tezamen?
1: ja
2 nee, over alle gemeenten tezamen
UAA3
Welke van de volgende activiteiten behoren tot uw takenpakket?
ENQ: Voorlezen, meerdere antwoorden mogelijk.
1: eerste intakegesprek met cliënt
2: budgetbegeleiding
3: schuldregelingen
4: psychosociale hulpverlening
5: anders, namelijk……
UAA4
Hoe kunnen mensen zich aanmelden voor schuldhulpverlening? (meerdere antwoorden mogelijk)
ENQ: Spontaan laten noemen, meerdere antwoorden mogelijk.
1: inloopspreekuur
2: via consulent/klantmanager van de sociale dienst
3: via hulpverleners van andere maatschappelijke instellingen (zoals maatschappelijk werkers van MEE of vrijwilligersorganisaties)
4: telefonisch
5: via internet
6: anders, namelijk…
UAA5
Met welke organisaties binnen of buiten de gemeente wordt samengewerkt in de
uitvoering van de schuldhulpverlening? We bedoelen hier organisaties die bijvoorbeeld schuldregelingen, psychosociale hulpverlening of budgetbegeleiding
uitvoeren. We bedoelen hier geen instanties die tevens schuldeiser zijn en waarmee een regeling wordt getroffen, zoals energieleveranciers.
ENQ: Spontaan laten noemen, niet helpen, meerdere antwoorden mogelijk.
1: maatschappelijk werk
2: sociaal raadslieden
3: Kredietbank
4: gemeentelijke sociale dienst
5: er wordt niet samengewerkt
6: anders, namelijk…
Als UAA5 < >5 door naar UAA6

68

UAA6
Hoe tevreden bent u over de samenwerking met de organisaties die u zojuist
heeft genoemd?
Wilt u een rapportcijfer geven, lopend van 1 tot 10?
1: cijfer maatschappelijk werk
2: cijfer sociaal raadslieden
3: cijfer Kredietbank
4: cijfer gemeentelijke sociale dienst
5: cijfer anders, namelijk…
6: weet niet
UAA7
Is er een mogelijkheid voor cliënten die de eigen administratie onvoldoende op
orde hebben om hierbij ondersteuning te krijgen (zoals een workshop 'administratie sorteren', huisbezoeken door maatschappelijk werk of een formulierenteam)?
1: ja
2: nee
3: anders, namelijk…
Als UAA7 = 1 door naar UAA8
UAA8
Waar bestaat deze ondersteuning uit?
ENQ: Meerdere antwoorden mogelijk.
1: workshop 'administratie sorteren'
2: huisbezoeken door maatschappelijk werk
3: formulierenteam
4: anders, namelijk…
Als UAA7 = 1 door naar UAA9
UAA9
In welke fase van het traject wordt deze ondersteuning aangeboden?
1: direct na de aanmelding
2: in de intakefase
3: zowel na de aanmelding als tijdens de intakefase
4: anders, namelijk…
ND1
Houdt uw gemeente registraties bij van het aantal aanmeldingen bij schuldhulpverlening?
1: ja
2: nee
3: weet niet

69

Als ND1 = 1 door naar ND2
ND2
Hoeveel aanmeldingen zijn er volgens deze registratie in 2009 in totaal geregistreerd bij schuldhulpverlening?
1: aantal aanmeldingen
2: weet niet
Als ND1 > 1 door naar ND3
ND3
Hoeveel aanmeldingen zijn er volgens uw schatting in 2009 in totaal geregistreerd bij schuldhulpverlening?
1: aantal aanmeldingen
2: weet niet
De volgende vragen gaan over de wachttijd waar schuldenaren mee te maken
krijgen.
In dit onderzoek verstaan we onder wachttijd de periode tussen aangemelde registratie van de cliënt bij schuldhulpverlening en het eerste intakegesprek met
de schuldhulpverlener.
Het BEGIN van de wachttijd is het moment waarop de cliënt aangemeld en geregistreerd wordt bij schuldhulpverlening.
Het EIND van de wachttijd is het moment waarop het eerste gesprek met de
schuldhulpverlener plaatsvindt.
UF1a
Is er verschil in wachttijd tussen cliënten in een standaard schuldsituatie en clienten in een urgente schuldsituatie.
1: ja
2: nee
3: weet niet
Als UF1a = 1 door naar UF1b
UF1b
Wanneer is de schuldsituatie van een cliënt urgent?
ENQ: Meerdere antwoorden mogelijk.
1: dreigende huisuitzetting/woningontruiming
2: dreigende afsluiting van gas, licht en/of water
3: dreigende beslaglegging door een schuldeiser
4: dreiging van beëindiging zorgverzekering
5: anders, namelijk…

70

UF2
Registreert uw gemeente de lengte van de wachttijd van cliënten?
U kunt kiezen uit de volgende antwoordmogelijkheden:
ENQ: Bij twijfel of de respondent de definitie nog weet, geef de definitie nog een
keer:
Het BEGIN van de wachttijd is het moment waarop de cliënt aangemeld en geregistreerd wordt bij schuldhulpverlening.
Het EIND van de wachttijd is het moment waarop het eerste gesprek met de
schuldhulpverlener plaatsvindt.
1: ja, registratie volgens de definitie gebruikt in dit onderzoek
2: ja, registratie maar niet volgens deze definitie
3: nee, geen registratie
4: weet niet
Als UF2 = 1 door naar UF3
UF3
Hoe lang is, volgens deze registratie, de gemiddelde wachttijd op 1 januari
2010 voor mensen in een standaard schuldsituatie?
ENQ: Bij twijfel of de respondent de definitie nog weet, geef de definitie nog een
keer:
Het BEGIN van de wachttijd is het moment waarop de cliënt aangemeld en geregistreerd wordt bij schuldhulpverlening.
Het EIND van de wachttijd is het moment waarop het eerste gesprek met de
schuldhulpverlener plaatsvindt.
1: aantal dagen
2: aantal weken
3: weet niet uit mijn hoofd
Als UF3 = 3 door naar UF4
UF4
Kunt u dit wel nazoeken?
1: ja
2: nee
Als UF4 = 2 of als UF2 > 1 door naar UF5
UF5
Wat is volgens uw schatting de gemiddelde wachttijd op 1 januari 2010 voor
mensen in een standaard schuldsituatie?
1: aantal dagen
2: aantal weken
3: weet niet
Als UF2 = 1 en UF1a = 1 door naar UF6

71

UF6
Hoe lang is, volgens deze registratie, de gemiddelde wachttijd op 1 januari
2010 voor mensen in een urgente schuldsituatie?
ENQ: Bij twijfel of de respondent de definitie nog weet, geef de definitie nog een
keer:
Het BEGIN van de wachttijd is het moment waarop de cliënt aangemeld en geregistreerd wordt bij schuldhulpverlening.
Het EIND van de wachttijd is het moment waarop het eerste gesprek met de
schuldhulpverlener plaatsvindt.
1: aantal dagen
2: aantal weken
3: weet niet
Als UF6 = 3 door naar UF7
UF7
Kunt u dit wel nazoeken?
1: ja
2: nee
Als (UF7 = 2 of UF2 > 1) en UF1a = 1 door naar UF8
UF8
Wat is volgens uw schatting de gemiddelde wachttijd op 1 januari 2010 voor
mensen in een urgente schuldsituatie?
1: aantal dagen
2: aantal weken
3: weet niet
UF9
Als u de wachttijd op 1 januari 2010 vergelijkt met de wachttijd op 1 januari
2009, welk beeld ziet u dan?
ENQ: Bij twijfel of de respondent de definitie nog weet, geef de definitie nog een
keer:
Het BEGIN van de wachttijd is het moment waarop de cliënt aangemeld en geregistreerd wordt bij schuldhulpverlening.
Het EIND van de wachttijd is het moment waarop het eerste gesprek met de
schuldhulpverlener plaatsvindt.
ENQ: Antwoorden oplezen.
1: wachttijd was langer op 1 januari 2009
2: wachttijd was korter op 1 januari 2009
3: wachttijd was even lang op 1 januari 2009
4: weet niet

72

UF11
Welke factoren die te maken hebben met de organisatie van de schuldhulpverlening hebben invloed op de duur van de wachttijd?
ENQ: Bij twijfel of de respondent de definitie nog weet, geef de definitie dan nog
een keer:
Het BEGIN van de wachttijd is het moment waarop de cliënt aangemeld en geregistreerd wordt bij schuldhulpverlening.
Het EIND van de wachttijd is het moment waarop het eerste gesprek met de
schuldhulpverlener plaatsvindt.
ENQ: Antwoorden niet oplezen! Respondent mag meerdere antwoorden geven,
maar 1 antwoord is ook goed.
1: personele bezetting bij schuldhulpverlening
2: beschikbare budget voor schuldhulpverlening
3: samenwerking met de instantie die het eerste intakegesprek uitvoert (bijvoorbeeld de kredietbank of een externe organisatie)
4: aantal aanmeldingen
5: geen
6: anders, namelijk…………
7: weet niet
UAA10
Wat gebeurt er met de cliënt in de periode waarin hij wacht op het eerste gesprek met de schuldhulpverlener?
1: de cliënt volgt een cursus om administratie op orde te brengen
2: huisbezoeken door maatschappelijk werk
3: schriftelijk geïnformeerd over gang van zaken
4: anders, namelijk…
UD4
Ziet u mogelijkheden om de wachttijd voor mensen in de schuldhulpverlening te
verkorten?
1: ja
2: nee
3: weet niet
Als UD4 = 1 door naar UD5
UD5
Welke mogelijkheden?
1: mogelijkheid ……
2: mogelijkheid……
3: etc.
Als UD4 = 2 door naar UD6

73

UD6
Waarom niet?
1: omdat ……
2: omdat ……
3: etc.
De volgende vragen gaan over de doorlooptijd.
Onder het BEGIN van de doorlooptijd verstaan we het moment waarop de schulden van de cliënt zijn geïnventariseerd en er een compleet financieel overzicht
is. Het EIND van de doorlooptijd is het moment dat het voor cliënt en schuldhulpverlener duidelijk is hoe de schulden worden aangepakt.
UAA11
Hoe vaak informeert u cliënten over de lengte van de doorlooptijd?
1: altijd
2: vaak
3: soms
4: nooit
5: weet niet
UD2
Stelt u zich de volgende situatie voor:
Een klant heeft een problematische schuld, waarvoor een schuldregeling opgezet
moet worden om het probleem op te lossen. Van een crisissituatie is geen sprake. Er is een compleet overzicht van de financiële situatie van de klant. Er zijn
drie schuldeisers.
Hoe lang duurt het voordat er een akkoord is bereikt met de schuldeisers over de
schuldregeling?
1: aantal dagen
2: aantal weken
3: weet niet
UD3
Stelt u zich de volgende situatie voor:
Een klant heeft een problematische schuld, waarvoor een schuldregeling opgezet
moet worden om het probleem op te lossen. Er is sprake van een crisissituatie.
Er is een compleet overzicht van de financiële situatie van de klant. Er zijn drie
schuldeisers.
Hoe lang duurt het voordat er een akkoord is bereikt met de schuldeisers over de
schuldregeling?
1: aantal dagen
2: aantal weken
3: weet niet
Als UF4 = 1 of UF7 = 1 door naar UJ3a

74

UJ3a
U heeft eerder aangegeven dat u cijfers over wachttijd kunt opzoeken. Mag ik u
per e-mail een formulier toesturen waarop u deze gegevens kunt invullen?
1: ja
2: nee
Als UJ3a = 1 door naar UJ3
UJ3
Mag ik uw e-mailadres noteren? Dan kan ik een tabel nasturen waarop u cijfers
over wachttijd kunt invullen. In het bestand wat u ontvangt staat omschreven
welke cijfers we nodig hebben en naar wie u de ingevulde tabellen kunt sturen.
1: e-mailadres……
Als UJ3a = 1 door naar UJ4
UJ4
Mag ik voor de zekerheid uw directe telefoonnummer noteren? Bijvoorbeeld voor
als er iets mis gaat met de verzending of als er nog vragen zijn over de Excelsheets?
1: telefoonnummer……
2: wil niet zeggen
einde
Dit waren al mijn vragen. Ik dank u hartelijk voor uw medewerking en wens u
verder een prettige dag.

75

BIJLAGE IV

Achtergrondinformatie

A a n me l d in ge n en m i dd el e n sc hu ld hu l pv er l en i ng
Gemiddeld melden 496 personen zich aan bij de schuldhulpverlening binnen een
gemeente. In Tabel 31 staat een overzicht van de verdeling van aanmeldingen
over de gemeenten.
Tabel 31

Aantal aanmeldingen schuldhulpverlening

Aantal aanmeldingen op jaarbasis

Aandeel in gemeenten (in %)

tot 40

19

40-80

18

80-120

16

120-500

27

500-1000

8

1000 en meer

14

Totaal (N=142)

100

Noot: Het totaal van de aandelen telt door afrondingsverschillen op tot meer dan 100%.
Bron: Panteia, 2010.

Tegenover de aanmeldingen staat een gemiddeld aantal van 11 FTE binnen een
gemeente. In Tabel 32 staat een overzicht van de verdeling van FTE over de gemeenten.
Tabel 32

Aantal FTE werkzaam in de uitvoering

Aantal FTE

Aandeel in gemeenten (in %)

minder dan 1

22

1

13

1-2

17

2-5

21

5-25

16

meer dan 25

11

Totaal (N=105)

100

Bron: Panteia, 2010.

Gemiddeld heeft een gemeente een budget van 557.288 euro. In Tabel 33 staat
een overzicht van de budgetverdeling over de gemeenten.

77

Tabel 33

Budget schuldhulpverlening

Budget (in euro's)

Aandeel

tot en met 50.000

24

50.000-100.000

21

100.000-250.000

19

250.000-750.000

18

750.000-1.500.000

10

meer dan 1.500.000

8

TOTAAL

100

Bron: Panteia, 2010.

S pr e i d ing va n de ra p por t ci j fe r s
In Tabel 7 en Tabel 9 staan de gemiddelde rapportcijfers die de tevredenheid van
beleidsmedewerkers en schuldhulpverleners weergeven over ketenpartners en
andere samenwerkingspartners. De spreiding van deze rapportcijfers staan beschreven in Tabel 34 en Tabel 35.
In Tabel 34 staat een overzicht van de tevredenheid van de gemeenten (zoals
beoordeeld door de beleidsmedewerkers) over het samenwerkingsverband met
de betreffende ketenpartner.
Tabel 34

Verdeling van rapportcijfers over de verschillende samenwerkingspartners

Woningcorporaties/
Rapportcijfer tevredenheid

Sociale woningbouw

Energieleveranciers

Waterleidingbedrijf

tot en met 5

5

2

13

6

5

15

3

7

29

35

26

8

41

19

16

9

7

4

10

10

-

2

-

14

24

32

Weet niet/wil niet zeggen
Totaal (N=207)

100

100

100

(N=133)

(N=78)

(N=31)

Noot: Het totaal van de aandelen telt door afrondingsverschillen op tot meer dan 100%.
Bron: Panteia, 2010.

In Tabel 35 staat een overzicht van de spreiding van rapportcijfers waarin de tevredenheid van de gemeenten (zoals beoordeeld door de schuldhulpverleners)
over het samenwerkingsverband met de betreffende instelling staat weergegeven.

78

Tabel 35

Verdeling van rapportcijfers over de verschillende instanties

Rapportcijfer tevredenheid

Maatschappelijk

Sociaal

werk

raadslieden

Gemeentelijke
Kredietbank

sociale dienst

tot en met 5

1,5

-

2

-

6

10

7

20

4

7

37

27

31

31

8

35

48

26

38

9

7

-

15

19

10

1,5

7

2

4

Weet niet/wil niet zeggen

8

13

4

4

100

100

100

100

Totaal (N=146)
Bron: Panteia, 2010.

79