Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2017–2018

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3070
Vragen van de leden Van Helvert en Omtzigt (beiden CDA) aan de Minister
van Buitenlandse Zaken over de toekenning van de speciale editie van de
mensenrechtentulp aan de Hoge Commissaris voor de Mensenrechten Zeid
Ra’ad Al Hussein en de rol van de commissaris in de schandelijke behandeling
van klokkenluider Anders Kompass, die ernstig seksueel misbruik van kinderen
door vredestroepen in de Centraal Afrikaanse Republiek aan de orde stelde
(ingezonden 30 augustus 2018).
Antwoord van Minister Blok (Buitenlandse Zaken) (ontvangen 4 september
2018).
Vraag 1, 2
Kunt u het reglement en de statuten van de toekenning van de mensenrechtentulp openbaar maken, zodat duidelijk is hoe de procedure eruit ziet bij een
normale prijs en hoe de procedure is die gevolgd is bij deze speciale editie?
Kunt u het proces beschrijven op basis waarvan de speciale prijs dit jaar
wordt toegekend aan aan de Hoge Commissaris voor de Mensenrechten Zeid
Ra’ad Al Hussein? Kunt u specifiek ingaan op wie het besluit genomen heeft
over de instelling van de speciale editie en over het toekennen van de prijs?
Antwoord 1, 2
De Mensenrechtentulp wordt sinds 2008 uitgereikt aan individuele mensenrechtenverdedigers of -organisaties die op innovatieve wijze de bescherming
van de mensenrechten bevorderen. De Mensenrechtentulp is bedoeld om
moedige mensenrechtenverdedigers te ondersteunen, hun waardevolle werk
zichtbaar te maken en om anderen te inspireren zich ook actief uit te spreken
voor mensenrechten.
De selectieprocedure wordt vastgelegd door de uitvoerende partnerorganisatie, welke middels een tender van het Ministerie van Buitenlandse Zaken
wordt gecontracteerd. In 2016 en 2017 was Justice & Peace de uitvoerende

ah-tk-20172018-3070
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

1

partnerorganisatie voor de uitreiking van de Mensenrechtentulp.1 In 2014 en
2015 was Hivos de uitvoerende partnerorganisatie.2
De procedure voor de selectie van een winnaar in voorgaande jaren startte
met de mogelijkheid voor het publiek om mensenrechtenverdedigers of
-organisaties te nomineren. De binnengekomen nominaties werden eerst
beoordeeld door de uitvoerende partnerorganisatie en het Ministerie van
Buitenlandse Zaken. Vervolgens werd een brede selectie voorgelegd aan een
comité bestaande uit experts op het gebied van mensenrechtenverdedigers
en de relevante mensenrechtenthema’s. Hieruit volgde een top-10 die werd
voorgelegd aan het publiek via het internet. Via een publieksstemming
werden drie publieksfavorieten gekozen. Uit die drie publieksfavorieten koos
de Minister van Buitenlandse Zaken de winnaar van de Mensenrechtentulp.
Vanwege het 70-jarig bestaan van de Universele Verklaring van de Rechten
van de Mens en het 20-jarig bestaan van de VN Verklaring over mensenrechtenverdedigers is dit jaar in plaats van de eerder gehanteerde selectieprocedure gekozen voor een eenmalige speciale editie van de Mensenrechtentulp.
De Minister van Buitenlandse Zaken heeft besloten deze speciale editie toe te
kennen aan de uitgaande VN Hoge Commissaris voor de Mensenrechtenrechten. Daarnaast heeft de Minister besloten op of rond de internationale dag
voor de mensenrechten, op 10 december, enkele lokale Mensenrechtentulpen
uit te reiken aan mensenrechtenverdedigers via een aantal deelnemende
Nederlandse ambassades.3
Vraag 3
Bent u bekend met de zaak van klokkenluider Anders Kompass, die ervoor
zorgde dat de Franse autoriteiten op de hoogte werden gesteld van het
schandelijk seksueel misbruik van jonge kinderen door onder andere Franse
vredessoldaten in de Centraal Afrikaanse Republiek, zodat die Franse
autoriteiten een onderzoek konden starten?4 5
Antwoord 3
Ja, het kabinet is bekend met de zaak Kompass. Het kabinet veroordeelt
seksuele uitbuiting en seksueel misbruik (Sexual Exploitation and Abuse,
hierna SEA) door VN-personeel ten stelligste en zet zich maximaal in om
samen met de Secretaris-Generaal van de Verenigde Naties (SGVN) gevallen
van SEA voortvarend en effectief aan te pakken. De kabinetsreactie op het
televisieprogramma Zembla van 7 februari 2018 over deze zaak kunt u
terugvinden in mijn brief van 17 april 2018 met kenmerk 34 775 V, nr. 74.
Vraag 4
Bent u ervan op de hoogte dat veel van deze misbruikte kinderen nog steeds
verstoken zijn elementaire hulp?6
Antwoord 4
De documentaire van Zembla gaf aan dat de ondersteuning door UNICEF
voor de slachtoffers van de soldaten van de Multidimensionale Geïntegreerde
Stabilisatiemissie van de Verenigde Naties in de Centraal-Afrikaanse
Republiek (MINUSCA) achterbleef. De uitzending van Zembla gaf op zeer
ingrijpende wijze de verschrikkelijke gevolgen van SEA voor kind-slachtoffers
weer.
UNICEF heeft stappen gezet om deze afschuwelijke gevolgen te addresseren
en beter hulp te verlenen aan de kwetsbare kinderen die slachtoffer van zijn
geworden SEA. Zo werken UNICEF en partners aan de opschaling en
monitoring van assistentie aan slachtoffers, waaronder medische hulp,
psychosociale zorg, re-integratie in het schoolsysteem, ondersteuning in
1

Op pagina 10 van het jaarverslag van 2017 van Justice & Peace, de uitvoerende partnerorganisatie voor 2016 en 2017, staat de selectieprocedure beschreven.
https://www.justiceandpeace.nl/nl/wp-content/uploads/sites/2/2018/08/20171220-Annual-reportJP-2017.pdf
2
Zie de website van Hivos: https://knowledge.hivos.org/human-rights-tulip-backgroundinformation
3
Zie ook de website over de Mensenrechtentulp https://www.mensenrechtentulp.nl/
4
https://zembla.bnnvara.nl/nieuws/komende-uitzending-verkracht-door-de-vredessoldaat
5
https://www.codebluecampaign.com/carstatement/
6
https://zembla.bnnvara.nl/nieuws/komende-uitzending-verkracht-door-de-vredessoldaat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

2

levensonderhoud en juridische hulpverlening. Binnen de VN-werkgroep ter
adressering van SEA hebben UNICEF en de VN afdeling Vredesoperaties
(Department of Peacekeeping Operations, DPKO) de opzet van het UN Victim
Assistance Protocol geleid, bedoeld om de gezamenlijke VN-aanpak met
betrekking tot steun aan slachtoffers van SEA te versterken. Het protocol is in
2017 getest in vier landen en zal verder uitgerold worden in 2018.
Andere maatregelen die UNICEF ondertussen heeft ingevoerd, zijn: verplichte
rapportage binnen 24 uur van SEA incidenten naar de uitvoerend directeur;
de uitrol van een klachtenbehandelingsmechanisme op gemeenschapsniveau;
een versterkte onafhankelijke onderzoekseenheid; en verplichte training in het
voorkomen van SEA.
Uitvoerend directeur van UNICEF Henrietta Fore heeft een onafhankelijke,
externe evaluatie aangekondigd over de manier waarop UNICEF omgaat met
SEA.
SEA is inmiddels onderdeel van de rapportages van de SGVN over
MINUSCA. In het meest recente rapport van 18 juni jl. worden vijf nieuwe
gevallen gemeld, die nu worden onderzocht door de landen die de betrokken
troepen leverden. De missie heeft in samenwerking met UNFPA en UNICEF
ook vijf slachtoffers doorverwezen voor specialistische ondersteuning.
Verder werkt MINUSCA samen met een speciale VN taskforce voor SEA en de
lokale autoriteiten om de toegang tot klachtprocedure voor burgers te
verbeteren en voorlichting te geven over preventie en melding. Het personeel
van MINUSCA krijgt ook training voor bewustwording van het risico op SEA,
hoe het te melden en hoe te reageren.
Op 26 April jl. informeerde Minister Kaag uw Kamer over het aangepaste
beleid van Nederland ter bestrijding van seksueel grensoverschrijdend gedrag
bij hulp- en OS-organisaties (Kamerstuk 34 775 XVII, nr 61). Om nieuwe
slachtoffers van SEA te voorkomen, heeft Nederland nieuwe afspraken met
hulp- en ontwikkelingsorganisaties gemaakt en de procedures en subsidiekaders aangescherpt. Dit zal ook terugkomen in de periodieke gesprekken in de
hulp- en ontwikkelingsorganisaties.
Namens Nederland heeft Minister Kaag, samen met like-minded partners, een
gezamenlijke brief geschreven aan de SGVN om de urgentie van het
voorkomen van SEA te onderstrepen.7 In reactie liet de SGVN weten dat de
aanpak van dergelijk gedrag zijn volle aandacht heeft, zowel waar dit speelt
binnen VN instellingen als ten aanzien van mogelijke misstanden bij
hulpverlenings- en vredesoperaties.
Vraag 5, 6, 7, 8
Bent u ervan op de hoogte dat het juist de Hoge Commissaris voor de
Mensenrechten Zeid Ra’ad Al Hussein was die in maart 2015 om het ontslag
van Anders Kompass vroeg, omdat het verschijnen van het rapport – over
pedofilie door vredessoldaten – een aantal hoge medewerkers van de
Verenigde Naties (VN) in verlegenheid gebracht had?8
Bent u ervan op de hoogte dat een extern onderzoekspanel Anders Kompass
volledig vrijpleitte van alle blaam?9

7

https://www.tweedekamer.nl/downloads/document?id=68566428-e71c-44f1-b192dd19f30623b7&title=Joint%20donor%20letter%20to%20UNSG.pdf
Bron: paragraaf 9 van de uitspraak van het UNITED NATIONS DISPUTE TRIBUNAL in de zaak
KOMPASS v. SECRETARY-GENERAL OF THE UNITED NATIONS, namelijk: «On 12 March 2015,
the Deputy High Commissioner informed the Applicant that the High Commissioner [Zeid]
demanded his resignation because the disclosure of the report had caused an embarrassment
to senior officials of the United Nations.»
9
Bron: Taking Action on Sexual Exploitation and Abuse by Peacekeepers, Report of an
Independent Review on Sexual Exploitation and Abuse by International Peacekeeping Forces in
the Central African Republic.
8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

3

Bent u ervan op de hoogte dat dat externe onderzoek hard was over de rol
van de Hoge Commissaris zelf?10
Bent u ervan op de hoogte dat de toenmalige Secretaris-Generaal van de VN,
Ban Ki Moon, in juni 2015 aan ons antwoordde dat de uitkomst van dit
rapport (dat in december 2015 verscheen) leidend zou zijn voor het handelen
van de Verenigde Naties?11
Antwoord 5, 6, 7, 8
Ja, het kabinet is op de hoogte van de zaak Kompass en verwijst ter zake
naar de reactie op het televisieprogramma van Zembla (Kamerstuk 4 775 V,
nr. 74). Het kabinet hecht groot belang aan zorgvuldige omgang met
klokkenluiders. Daarom zet het kabinet zich in voor zowel verbetering van de
bescherming van klokkenluiders binnen het VN-systeem als voor een
verbeterde aanpak van seksuele uitbuiting en seksueel misbruik (zero
tolerance beleid), en steunt de additionele maatregelen die sinds de zaak
Kompass binnen het VN-systeem zijn genomen.
Vraag 9, 10
Bent u ervan op de hoogte dat de lastercampagne tegen Kompass tot op de
dag van vandaag gewoon doorgaat (ondanks het feit dat hij zijn zaak voor het
tribunaal won en het rapport hem volledig vrij pleitte), bijvoorbeeld via mails
die de voorlichter van de Hoge Commissaris, Rupert Colville, aan de media
stuurt?12
Hoe beoordeelt u het handelen van de VN en het handelen van de Hoge
Commissaris in deze misbruikzaak?
Antwoord 9, 10
Via de brief van Mw. Brown ben ik op de hoogte gesteld van de aantijgingen
over het handelen en negatieve woordgebruik van de woordvoerder van
OHCHR, Dhr. Rupert Colville, en de klacht die Mw. Brown daarover heeft
ingediend bij de OHCHR.
De SGVN heeft destijds, kort nadat de zaak over seksueel misbruik van
kinderenaan het licht kwam, reeds opdracht gegeven om deze zaak inhoudelijk grondig te laten onderzoeken door een extern panel. Het onderzoeksrapport concludeerde dat de VN niet adequaat heeft gereageerd op de zaak en
constateerde systematische problemen in het VN systeem. Wat betreft de rol
van de Hoge Commissaris in de zaak concludeerde het onafhankelijke panel
dat zijn handelen niet als machtsmisbruik kan worden gekwalificeerd.13
Op 28 februari 2017 presenteerde de SGVN een rapport over de genomen en
lopende initiatieven binnen het VN systeem om seksuele uitbuiting en
misbruik te voorkomen en de bescherming van slachtoffers te verbeteren.
Hierin wordt ook toegelicht welke maatregelen zijn genomen om de
aanbevelingen van het onafhankelijke panel op te volgen.14
Nederland zet zich maximaal in om samen met de SGVN gevallen van SEA
voortvarend en effectief aan te pakken. Nederland heeft met het Verenigd
Koninkrijk het initiatief genomen voor een gecoördineerde aanpak rond SEA
10

Bron: pagina 64–65 van het onderzoeksrapport: «The High Commissioner’s single-minded
determination to pursue a complaint against the Director of FOTCD also led to his request for
an investigation into the Director’s conduct, despite the fact that, as the Panel has already
noted, the transmission of information to ta Member State is contemplated by OHCHR
policies, human rights practice, and the Directors» own personal evaluation criteria.
Furthermore, the Panel observes that the High Commissioner justified his request to place the
Director of FOTCD on administrative suspension on the basis that there was an «unacceptable
risk» that the Director would destroy evidence. 277 This was despite the fact that he knew that
OIOS, the investigative body, did not consider that any such risk existed. 278 Similarly, it is
worth noting that, in the very same letter in which the High Commissioner requested the
suspension, he also asked the United Nations Office in Geneva to delay imposing the
suspension by a week because he was travelling out of town.»
11
Vraag 11 in https://assembly.coe.int/Documents/Records/2015/E/1506231000ADD1E.htm
12
Pag. 27 van de brief die Miranda Brown op 27 augustus aan u schreef.
13
Report of an independent review on sexual exploitation and abuse by international peacekeeping forces in the Central African Republic: «Taking action on sexual exploitation and
abuse by peacekeepers», A/71/99.
14
Special measures for protection from sexual exploitation and abuse: a new approach Report
of the Secretary-General, A/71/818.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

4

en grensoverschrijdend gedrag in de ontwikkelings- en vredeshandhavingssector, inclusief de VN organisaties. Het doel is beter beleid voor preventie,
steviger aanpak van daders en zorg en gerechtigheid voor slachtoffers. Een
veilige werkomgeving met ruimte voor kritiek en klokkenluiders is een
belangrijke voorwaarde om dit te bereiken.
Daarom steunt het kabinet de inspanningen van de SGVN voor verdere
maatregelen om klokkenluiders te beschermen en om vergeldingsmaatregelen tegen klokkenluiders te voorkomen. De SGVN heeft dit tot prioriteit
gemaakt als onderdeel van zijn bredere hervormingsagenda. In januari 2017
presenteerde de SGVN een plan waarin de bevoegdheden voor de zogeheten
Ethics Office van de VN worden uitgebreid en de onafhankelijke positie
binnen de organisatie steviger wordt verankerd. Ook hebben werknemers nu
een mogelijkheid om in beroep te gaan tegen beslissingen van de Ethics
Office.15
Het kabinet is van mening dat in alle gevallen waarin een klokkenluider
misstanden aan het licht brengt, er een onafhankelijk onderzoek moet
plaatsvinden waarin alle relevante aspecten worden onderzocht. De zaak van
Mw. Reilly is nog aanhangig voor het UN Disciplinary Tribunal. Een goed
functionerend meldingsmechanisme, inclusief klokkenluidersbescherming, is
onmisbaar voor een adequate reactie op wangedrag of schending van
ethische standaarden.
Zoals in de Kamerbrief over maatregelen ter bestrijding van seksueel
grensoverschrijdend gedrag bij hulp- en OS-organisaties, d.d. 26 april (uw
referentienummer 34 775 XVII, nr. 61) is uiteengezet, zal het integriteitsbeleid,
inclusief klokkenluidersregelen, voortaan onderdeel zijn van het Nederlandse
beoordelingskader voor ontwikkelingsorganisaties inclusief de VN in
verschillende evaluaties. Bij specifieke zaken die onder onze aandacht worden
gebracht, zal Nederland, in samenspraak met andere landen, aandringen op
een onafhankelijke en evenwichtige behandeling van de zaak en de rapportage hierover nauwgezet volgen.
Vraag 11
Bent u op de hoogte van de klokkenluiderszaak van Emma Reilly, die
probeerde te blokkeren dat de Chinezen een lijst met dissidenten toegespeeld
kregen (een van de mensen op de lijst werd later opgepakt en overleed in
detentie)?
Antwoord 11
Ja, het kabinet is bekend met de zaak Reilly.
Vraag 12
Hoe beoordeelt u het handelen van de VN en de Hoge Commissaris in deze
zaak?
Antwoord 12
De zaak van Mw. Emma Reilly ging over het delen van een lijst met namen
van mensenrechtenverdedigers aan de Chinese autoriteiten door staf van de
OHCHR. OHCHR heeft deze aantijgingen ten stelligste ontkend.16 De claim van
Mw. Reilly over het delen van de lijst en de vermeende tegen haar gerichte
represaillemaatregelen binnen OHCHR zijn behandeld door de VN Ethics
Office. De Ethics Office heeft vastgesteld dat de claims ongefundeerd zijn er
geen vergelding heeft plaatsgevonden door de leiding van de OHCHR tegen
Mw. Reilly. Er loopt nog een procedure bij het UN Disciplinary Tribunal. Het
kabinet wacht de uitkomst daarvan met belangstelling af.
Vraag 13
Heeft u de aan u gerichte brief van Miranda Brown d.d. 27 augustus 2018
ontvangen? Kun u haar een antwoord sturen vóór het uitreiken van de
mensenrechtentulp en de Kamer een afschrift van de brief doen toekomen?

15

Secretary-General’s bulletin, Protection against retaliation for reporting misconduct and for
cooperating with duly authorized audits or investigations, ST/SGB/2017/2.
16
Zie OHCHR website, https://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/
DisplayNews.aspx?NewsID=21139&LangID=E

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

5

Antwoord 13
Op 28 augustus is de brief van Mw. Miranda Brown d.d. 27 augustus 2018
ontvangen. Op 31 augustus 2018 heeft Mw. Brown een antwoordbrief
ontvangen. Aangezien dit een reactie is op een persoonlijke brief van Mw.
Brown, voelt het kabinet zich niet vrij om deze reactie openbaar te maken,
tenzij zij Mw. Brown dit expliciet aan ons verzoekt.
Vraag 14
Was u op de hoogte van de wijze waarop de Hoge Commissaris met de
klokkenluider in deze ernstige misbruikzaak omgaat, toen u besloot hem een
prijs toe te kennen?
Antwoord 14
Ja. De rol van de Hoge Commissaris en de manier waarop de zaak is
opgepakt binnen de OHCHR en in breder VN-verband was bekend bij het
nemen van de beslissing over het toekennen van de prijs.
Vraag 15, 16
Vindt u het gepast dat een persoon die zich zo gedragen heeft richting een
klokkenluider over ernstig seksueel misbruik van kinderen de hoogste
mensenrechtenprijs van Nederland krijgt?
Bent u bereid publiekelijk te vragen of de Hoge Commissaris zich wil
verontschuldigen voor zijn gedrag en eraan mee wil werken dat de slachtoffers van deze zaak, jonge kinderen, die voor het leven getekend zijn,
noodzakelijke hulp krijgen?
Antwoord 15, 16
Het besluit om de Mensenrechtentulp 2018 toe te kennen aan Zeid Ra’ad Al
Hussein is gebaseerd op zijn persoonlijke betrokkenheid en zijn moedige,
onafhankelijke optreden om mensenrechtenverdedigers te steunen tijdens zijn
mandaat als VN Hoge Commissaris voor de Mensenrechten van september
2014 tot en met augustus 2018. Vanwege zijn uitgesproken en kritische
houding, staat Zeid Ra’ad Al Hussein symbool voor alle mensenrechtenverdedigers wereldwijd.
De reactie van Hoge Commissaris Zeid Ra’ad Al Hussein op zijn optreden in
de zaak van Anders Kompass is opgenomen in de Annex bij het onderzoeksrapport van het onafhankelijke panel, «Taking Action on Sexual Exploitation
and Abuse by Peacekeepers, Report of an Independent Review on Sexual
Exploitation and Abuse by International Peacekeeping Forces in the Central
African Republic».17
Zeid Ra’ad Al Hussein heeft zich gedurende zijn loopbaan buitengewoon
verdienstelijk gemaakt voor de aanpak van SEA, ook toen hij nog geen Hoge
Commissaris was. Zo was hij als speciaal adviseur van de toenmalige
Secretaris-Generaal van de VN in 2005 al verantwoordelijk voor het gezaghebbende «Zeid rapport» met maatregelen tegen SEA.
In bilaterale gesprekken voorafgaande aan de uitreiking van de Mensenrechtentulp zal met Zeid Ra’ad Al Hussein worden teruggeblikt op zijn termijn als
Hoge Commissaris. Daarbij zullen zijn verdiensten ter sprake komen als ook
de lessons learned. Het is niet aan het kabinet om Zeid Ra’ad Al Hussein zijn
excuses over deze specifieke zaak te vragen.
Uiteraard zal het kabinet lopende klokkenluiderszaken bij de VN actief blijven
volgen.
Voor de hulp aan de slachtoffers van de misbruikzaak verwijs ik u naar mijn
antwoord op vraag 4.
Vraag 17
Bent u bereid deze vragen een voor een en zeer nauwkeurig te beantwoorden
vóór maandag 3 september 2018 12 uur, dus voor de geplande ceremonie?

17

Report of an independent review on sexual exploitation and abuse by international peacekeeping forces in the Central African Republic: «Taking action on sexual exploitation and
abuse by peacekeepers», A/71/99, Annex III.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

6

Antwoord 17
Het kabinet zal streven naar beantwoording van uw vragen voor de uitreiking
van de Mensenrechtentulp.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

7