8

Op zoek naar methoden om recidive
tijdens een strafrechtelijk traject in
kaart te brengen

Recidive tijdens tbs met dwangverpleging als test case

Datum

13 mei 2020

Colofon

Afzendgegevens

Onderzoeksafdeling Criminaliteit, Rechtshandhaving en
Sancties

Contactpersoon

Turfmarkt 147
2511 DP Den Haag
Postbus 20301
2500 EH Den Haag
www.wodc.nl
Hill, J.M.

Projectnaam

T 070 370 65 61
F 070 370 79 48
Recidive forensische zorg

Ons kenmerk

2412d

Auteurs

Jessica Hill
Klaus Drieschner
Gijs Weijters

Inhoud

1.1
1.1.1
1.1.2
1.1.3
1.1.4
1.2
2
2.1
2.2
2.2.1
2.2.2

Colofon - 3
Inhoud - 5
Samenvatting - 7
1.
Inleiding - 13
Onderzoeksmethoden voor het in kaart brengen van recidive tijdens een
strafrechtelijke titel - 14
Survivalanalyse - 14
Competing risks analyse - 14
Multistate analyse - 15
Gestandaardiseerde telling van recidivedelicten - 15
Onderzoeksvragen - 16

2.3
2.3.1
2.3.2
2.3.3
2.3.4
2.3.5

Methode - 19
Het tbs-traject - 19
Gestandaardiseerde telling van recidive - 19
Data voor gestandaardiseerde telling - 19
Berekenen van recidive tijdens tbs met dwangverpleging per bezette tbs-plaats per
jaar - 20
Multistate analyse - 21
Multistate model voor recidive tijdens tbs-maatregel - 21
Data - 24
Cohorten - 25
Uitkomstmaten voor recidive - 26
Software - 27

3
3.1
3.2
3.3
3.3.1
3.3.2
3.3.3
3.3.4

Resultaten - 29
Beschrijvende statistieken - 29
Gestandaardiseerde telling - 31
Multistate analyses - 35
In hoeverre recidiveren tbs-gestelden tijdens de maatregel? - 35
Hoe verandert het risico op recidive gedurende elke fase van het tbs-traject? - 37
Welke factoren hangen samen met recidive tijdens het tbs-traject? - 41
Resultaten omtrent afschalings- en opschalingstransities - 43

4
4.1

Discussie - 45
In hoever is het mogelijk om met GT en MSA recidive tijdens tbs met
dwangverpleging te beschrijven? - 45
Welke mogelijkheden en problemen voorzien we bij het gebruik van GT en MSA bij
andere strafrechtelijke trajecten? - 47
Belangrijkste resultaten recidive tijdens tbs met dwangverpleging - 47
Conclusie - 50
Summary - 53
Literatuur - 59

4.2
4.3
4.4

| Op zoek naar methoden om recidive tijdens een strafrechtelijk traject in kaart te brengen | 13 mei 2020

Samenvatting

Al sinds de jaren 1980 brengt het WODC periodiek recidivecijfers voor exterbeschikkinggestelden uit. Met de ontwikkeling van de Recidivemonitor wordt
naast recidive onder ex-tbs-gestelden ook recidive onder andere dadergroepen,
zoals ex-gedetineerden en ex-reclassenten, op een gestandaardiseerde manier
berekend. Voor de meeste dadergroepen wordt recidive gemeten vanaf de datum
waarop een interventie is afgerond of een strafrechtelijke titel ten einde is gekomen.
Dit omdat met name bij intramurale tenuitvoerlegging ervan uit wordt gegaan dat
het recidiverisico tijdens het strafrechtelijk traject klein is en de eigenlijke time at
risk voor recidive na de titel begint. Dit scherpe onderscheid in een periode not at
risk tijdens en een periode at risk na afloop van een strafrechtelijke titel of
interventie, is in de praktijk echter niet houdbaar. Het blijkt namelijk dat
dadergroepen ook tijdens de interventie of strafrechtelijke titel recidiveren. Dit geldt
in het bijzonder als tijdens het strafrechtelijke traject restricties worden afgebouwd
en vrijheden worden toegekend ten behoeve van een geleidelijke resocialisatie. Het
is daarom realistischer om de periode tijdens strafrechtelijke trajecten als periode at
managed risk te beschouwen.
Onderzoek naar recidive tijdens strafrechtelijke trajecten is niet mogelijk met de
analysemethode waarmee het WODC traditioneel recidive na strafrechtelijke
trajecten in kaart brengt. Traditioneel wordt recidive na afloop van een traject met
survivalanalyse in kaart gebracht. Ex-daders worden in de tijd gevolgd totdat ze een
recidivedelict plegen of totdat de onderzoeksperiode afgelopen is, bijvoorbeeld twee
jaar na afloop van een interventie. Voor een periode at managed risk is deze
analysemethode echter niet geschikt. De reden hiervoor is dat de
onderzoeksperiode, de periode at managed risk, een van tevoren bepaalde
einddatum kent, waarbij de duur van de periode doorgaans niet voor iedereen gelijk
is. Dit in tegenstelling tot de periode na afloop van strafrechtelijke trajecten die in
principe een open eind heeft. Het doel van dit haalbaarheidsonderzoek is daarom
een methode te ontwikkelen waarmee recidive tijdens strafrechtelijk trajecten in
kaart kan worden gebracht.
In een eerste stap zijn potentieel in aanmerking komende methoden om de mate
van recidive in kaart te brengen geïnventariseerd. Er wordt vooral gekeken naar
time-to-event analysemethoden, zoals survivalanalyse, competing risks analyse en
multistate analyse. De conclusie is dat multistate analyse (MSA) de meest geschikte
methode is maar niet in alle gevallen toepasbaar. In deze gevallen kan gebruik
worden gemaakt van de methode van gestandaardiseerde tellingen (GT).
Met MSA kan gekeken worden naar de prevalentie en de timing van recidive tijdens
(verschillende fases van) strafrechtelijke trajecten. Daarbij kunnen de ontwikkeling
van het recidiverisico in de tijd en voorspellers van recidive in beeld worden
gebracht. Een beperking van MSA, net als bij andere analysemethoden, is dat de te
onderzoeken gebeurtenissen, dat wil zeggen recidivedelicten, in voldoende aantallen
voor moeten komen. Met name bij zeer ernstige recidivedelicten (delicten waarop
een wetsartikel met een maximale strafdreiging van acht jaar of meer van
toepassing is) is dat niet het geval en zelfs bij algemene recidive zal men in de
praktijk vaak gedwongen zijn meerdere jaren samen te voegen om voldoende
recidivedelicten te hebben om MSA uit te kunnen voeren.
Bij GT worden strafzaken naar aanleiding van recidivedelicten tijdens strafrechtelijke
trajecten opgeteld en worden de tellingen gestandaardiseerd door, bijvoorbeeld het
aantal strafzaken per jaar per honderd bezette tbs-plaatsen te berekenen. GT levert
Pagina 7 van 73

| Op zoek naar methoden om recidive tijdens een strafrechtelijk traject in kaart te brengen | 13 mei 2020

geen informatie over het recidiverisico op verschillende momenten tijdens
strafrechtelijke trajecten noch over risicofactoren voor recidive. Het levert wel
informatie over het aantal recidivedelicten dat gedurende een bepaalde tijd door een
groep van bepaalde omvang wordt gepleegd. In tegenstelling tot MSA is GT
uitvoerbaar ongeacht het aantal recidivedelicten. Om die reden is het ook
toepasbaar bij zeer ernstige recidivedelicten die maar weinig voorkomen. Omdat het
ongeacht het aantal recidivedelicten uitvoerbaar is, bestaat anders dan bij MSA geen
noodzaak om meerdere jaren samen te voegen. Hierdoor leent GT zich bijzonder
goed om recidivetrends over de tijd in beeld te brengen.
In combinatie lijken GT en MSA dus geschikt om recidive tijdens strafrechtelijke
trajecten in beeld te brengen. In deze haalbaarheidsstudie worden deze methoden
toegepast op justitiabelen met de maatregel tbs met dwangverpleging. Er zijn twee
redenen om voor deze dadergroep te kiezen. Ten eerste weten we uit ervaring dat
de kwaliteit van de data zeer hoog is. Ten tweede kent deze groep een sterk
gestandaardiseerde fasering van restrictieniveaus in de vorm van verlofniveaus en
de voorwaardelijke beëindiging van de maatregel. Hierdoor kan het potentieel van
MSA om het recidiverisico in opeenvolgende fases in kaart te brengen goed getest
worden. Dit is van belang omdat in veel strafrechtelijke trajecten fases
onderscheiden kunnen worden waarin aan de justitiabelen in verschillende mate
restricties worden opgelegd ten behoeve van risicomanagement. De tbs-maatregel
begint bijvoorbeeld met een intramurale periode waarin de tbs-gestelde binnen de
kliniek verblijft. Hierna volgt een extramurale periode van transmuraal verlof en/of
proefverlof waarbij de tbs-gestelde buiten de muren van de kliniek woont. Als
laatste kan een periode van voorwaardelijke beëindiging opgelegd worden waarbij
de tbs-gestelde zich onder het toezicht van de reclassering bevindt.
In deze studie onderzoeken wij of en hoe het mogelijk is om met GT en MSA
recidive tijdens elk van deze fases in beeld te brengen.
Onderzoeksvragen
In het onderzoek stonden de volgende onderzoeksvragen centraal allen gericht op
tbs met dwangverpleging als test case:
1) Kunnen met GT en MSA vragen worden beantwoord zoals:
a. In welke mate wordt er tijdens een geheel strafrechtelijk traject
gerecidiveerd?
b. In welke mate wordt er tijdens verschillende fases van een strafrechtelijk
traject gerecidiveerd?
c. Welke persoonsgerelateerde kenmerken en/of kenmerken van het
strafrechtelijk traject hangen samen met de kans op recidive?
2) Zijn GT en MSA in de praktijk toepasbaar en bruikbaar?
a. Welke data zijn hiervoor nodig?
b. Leveren deze methoden onvoorziene additionele informatie op?
c. Welke onvoorziene problemen komt men tegen?
d. Leveren deze methoden interpreteerbare resultaten voor beleidsmakers en
uitvoerders in de praktijk?
Methode
Gestandaardiseerde tellingen (GT)
Bij GT worden strafzaken naar aanleiding van recidivedelicten geteld die door de
tbs-populatie tijdens de verschillende fases van de tbs-maatregel zijn gepleegd. Om
het aantal strafzaken naar aanleiding van recidivedelicten over de jaren heen te
kunnen vergelijken en eventuele trends te kunnen herkennen, vindt standaardisatie
Pagina 8 van 73

| Op zoek naar methoden om recidive tijdens een strafrechtelijk traject in kaart te brengen | 13 mei 2020

plaats naar recidive per jaar per honderd bezette tbs-plaatsen. Er wordt over
bezette tbs-plaatsen gesproken en niet over tbs-gestelden omdat het gaat om de
totale tijd doorgebracht in (een fase van) de tbs. De 100 bezette tbs-plaatsen
kunnen daarom door meer dan 100 individuele tbs-gestelden bezet zijn.
Omdat bij de GT alleen geteld en vervolgens gestandaardiseerd wordt maar geen
schattingen plaats hoeven te vinden, speelt het geen rol hoe vaak het te
onderzoeken gebeurtenis voorkomt. Hierdoor kunnen met deze methode ook
zeldzame gebeurtenissen onderzocht worden, zoals strafzaken naar aanleiding van
zeer ernstige recidive.
Multistate analyse (MSA)
MSA is een variant van survivalanalyse waarmee de tijd tot het optreden van
relevante gebeurtenissen in opeenvolgende fases van een proces in kaart kan
worden gebracht. Binnen de demografie wordt het bijvoorbeeld gebruikt om te
kijken naar de timing en het voorkomen van verschillende fases binnen de
levensloop, zoals samenwonen, kinderen krijgen en trouwen. In de context van
recidive tijdens de tbs-maatregel kan met MSA worden gekeken naar de tijd tot het
plegen van het eerste recidivedelict. Op basis van MSA kunnen per fase van de tbsmaatregel conclusies getrokken worden over de percentages recidivisten binnen
elke fase van de maatregel, i.e. de intramurale fase, de extramurale fase en de fase
van voorwaardelijke beëindiging. MSA heeft daarnaast twee grote voordelen ten
opzicht van GT. Ten eerste kan de ontwikkeling van het recidiverisico gedurende
iedere fase in kaart worden gebracht. Hierdoor kan bijvoorbeeld duidelijk worden of
het risico om te recidiveren het hoogst aan het begin van een fase of gedurende de
fase oploopt. Ten tweede kan met MSA getoetst worden of het recidiverisico
samenhangt met kenmerken van de tbs-gestelden of de uitvoering van de
maatregel.
Data
Voor het toepassen van GT en MSA op justitiabelen met de tbs-maatregel maken we
gebruik van data uit het Monitoring Informatiesysteem Ter beschikking Stelling
(MITS). In MITS zijn gegevens te vinden over de maatregel tbs met
dwangverpleging, waarmee het tbs-traject in drie onderscheidende fases opgesplitst
kan worden. De intramurale fase, waarin de tbs-gestelde binnen de beveiligde
instelling (FPC) blijft, zonder verlof of met een machtiging voor begeleid dan wel
onbegeleid verlof; de extramurale fase, waarin de tbs-gestelde met transmuraal of
proefverlof buiten de FPC verblijft; en de voorwaardelijke beëindiging, waarbij de
tbs-maatregel door de rechter onder voorwaarden is beëindigd en de reclassering
toezicht houdt. Er zijn data gebruikt over alle tbs-gestelden die tot en met eind
2016 in een tbs-kliniek zijn ingestroomd. Met GT en MSA kunnen alle ingestroomde
tbs-gestelden worden meegenomen ongeacht in welke fase van het tbs-traject ze
zich bevinden. Tbs-gestelden die tijdens hun tbs-traject een periode werden
behandeld in het kader van de titel tbs met voorwaarden worden niet meegenomen
in het onderzoek om het multistate model bij deze haalbaarheidsstudie niet te
ingewikkeld te maken.
De gegevens met betrekking tot recidive zijn afkomstig uit de Onderzoeks- en
Beleidsdatabase Justitiële Documentatie (OBJD) en bewerkt via vaste procedures die
binnen de Recidivemonitor van het WODC zijn ontwikkeld (Wartna, Blom &
Tollenaar, 2011). De OBJD is een gepseudonimiseerde versie van het Justitieel
Documentatie Systeem (JDS). Het gebruik van de OBJD impliceert dat alleen
delicten in kaart worden gebracht die onder de aandacht van het Openbaar
Ministerie (OM) komen en waarbij het OM besluit om te vervolgen. Bij de GTmethodiek worden alle recidivedelicten gepleegd tussen 2000 en 2016 en die tot
een strafzaak hebben geleid meegenomen. De resultaten van de MSA betreffen
Pagina 9 van 73

| Op zoek naar methoden om recidive tijdens een strafrechtelijk traject in kaart te brengen | 13 mei 2020

alleen het eerste recidivedelict dat tot een strafzaak heeft geleid in elk van de
verschillende tbs-fases. Bijvoorbeeld, recidive tijdens de extramurale fase heeft
betrekking op het eerste recidivedelict dat gepleegd wordt tijdens de extramurale
fase door iemand die nog niet eerder in het tbs-traject heeft gerecidiveerd.
Demografische en strafrechtelijke achtergrondkenmerken van de tbs-gestelden
waarvoor de relatie met recidive wordt onderzocht, worden ook uit de OBJD
gehaald.
Voor GT kijken we naar de periode 2000 tot en met 2016, waarbij ieder jaar een
afzonderlijk cohort vormt. Voor de MSA hebben we de tbs-populatie in drie ruime
instroomcohorten opgesplitst om in elk cohort voldoende recidivisten voor het
maken van betrouwbare schattingen te hebben. Cohort 1 betreft alle tbs-gestelden
die voor 1997 zijn ingestroomd (N=1.275); cohort 2 betreft personen die tussen
1997 en 2004 zijn ingestroomd (N=1.454); en cohort 3 is tussen 2005 en 2016
ingestroomd (N=1.423). Door met verschillende cohorten te werken kunnen wij op
een heel grof niveau onderzoeken of en hoe het met MSA mogelijk is om
veranderingen in kaart te brengen.
Belangrijkste resultaten recidive tijdens tbs met dwangverpleging op basis
van GT en MSA
Hieronder volgt een inhoudelijke beschouwing van de belangrijkste bevindingen op
basis van GT en MSA toegepast op recidive gepleegd tijdens de maatregel tbs met
dwangverpleging.
Meeste delicten tijdens de tbs-maatregel gepleegd tijdens voorwaardelijke
beëindiging
• De resultaten van de GT laten zien dat per bezette tbs-plaats per
kalenderjaar de meeste strafzaken naar aanleiding van zowel algemene als
zeer ernstige delicten gepleegd worden tijdens de fase van voorwaardelijke
beëindiging. Het aantal zeer ernstige delicten is echter gering met minder
dan 1 per jaar per 100 bezette tbs-plaatsen.
• De resultaten van de MSA tonen aan dat het recidiverisico in de eerste twee
jaar na een faseovergang het hoogst is in de fase van voorwaardelijke
beëindiging. Een verklaring hiervoor is dat tegenwoordig aan de beëindiging
van de tbs-maatregel een verplichte fase van voorwaardelijke beëindiging
vooraf gaat. Delicten die nu tijdens deze fase gepleegd worden, vonden
voorheen wellicht plaats na het beëindigen van de tbs met dwangverpleging.
Lichte stijging in aantal algemene recidivedelicten en in het aantal zeer ernstige
recidivedelicten sinds 2013
• Uit de resultaten van de GT lezen we af dat tussen 2000 en 2016 het aantal
strafzaken naar aanleiding van algemene recidivedelicten is gestegen van
minder dan 3 naar ongeveer 5 per jaar per 100 bezette tbs-plaatsen.
• Tussen 2013 en 2016 is het aantal zeer ernstige delicten gestegen van 0,3
naar 0,7 per jaar per 100 bezette tbs-plaatsen.
In 2013 is een handleiding voor aangifte van strafbare feiten tijdens de tbs
uitgebracht die de eerder ingevoerde aangifteplicht moest ondersteunen. De
genoemde toename van het aantal strafzaken naar aanleiding van delicten tijdens
de tbs zou verklaarbaar kunnen zijn door het effect van de introductie van deze
handleiding op de aangiftepraktijk.
Het recidiverisico is constant of licht dalend gedurende de intramurale fase en
gedurende de extramurale fase; het recidiverisico neemt licht toe gedurende de fase
van voorwaardelijke beëindiging van het tbs-traject
Pagina 10 van 73

| Op zoek naar methoden om recidive tijdens een strafrechtelijk traject in kaart te brengen | 13 mei 2020

• De resultaten van de MSA laten zien dat bij de intramurale en de
extramurale fase het risico om te recidiveren min of meer onveranderd blijft
ongeacht hoe lang een tbs-gestelde zich in de fase bevindt of licht afneemt
naarmate het verblijf in de fase vordert.
• Tijdens de fase van voorwaardelijke beëindiging zien we daarentegen het
risico om te recidiveren licht stijgen gedurende de eerst 1 tot 2 jaar na
toekenning van de voorwaardelijke beëindiging.
Deze bevindingen duiden erop dat de toekenning van extra vrijheden bij geen van
de fases van de tbs-maatregel leidt tot een substantiële toename van het risico om
te recidiveren. Een aandachtspunt zou het eerste jaar van de voorwaardelijke
beëindiging van de tbs kunnen zijn. De lichte toename van het recidiverisico duidt
erop dat het niveau van beveiliging respectievelijk toezicht in deze periode eerder te
laag dan te hoog zou kunnen zijn. Aan de andere kant gaat het om een betrekkelijk
lichte toename van het recidiverisico die ook nog eens betrekking heeft op algemene
recidive, dat wil zeggen verhoudingsgewijs lichte delicten. Het is de vraag het effect
van een eventuele verhoging van het niveau van toezicht en restrictivieteit teneinde
de toename van het risico aan het begin van de voorwaardelijke beëindiging zou
opwegen tegen mogelijke ongewenste neveneffecten.
Hoe jonger ten tijde van eerste strafzaak hoe groter het risico op recidive tijden tbs;
vermogensdelicten met geweld, vernielingsdelicten en openbare orde delicten in de
uitgangszaak vergroten het risico op algemene recidive tijdens tbs
De leeftijd ten tijde van de eerste strafzaak hangt samen met recidive
tijdens de verschillende fases (intramuraal, extramuraal en voorwaardelijke
beëindiging) waarbij een jongere leeftijd een groter risico om te recidiveren
met zich meebrengt.
•
We zien ook dat een vermogensdelict met geweld in de uitgangszaak een
hoger risico met zich meebrengt om tijdens de fase van voorwaardelijke
beëindiging voor het eerst te recidiveren dan een geweldsdelict. Daarnaast
hangen vernielingsdelicten en delicten tegen de openbare orde maar niet
geweldsdelicten in de uitgangszaak, samen met een hogere risico om voor
het eerst te recidiveren tijdens zowel de intramurale als de extramurale fase.
•

Deze bevindingen van de MSA zijn in lijn met veel eerder onderzoek naar recidive
na afloop van een strafrechtelijk traject.
Discussie
Het doel van dit onderzoek was om vast te stellen of het haalbaar is om recidive
tijdens een strafrechtelijk traject op betrouwbare en interpreteerbare manier in
kaart te brengen. We hebben hiervoor twee methoden, i.e. GT en MSA, toegepast
op recidive tijdens de maatregel tbs met dwangverpleging.
In hoeverre waren we succesvol om de mate van recidive tijdens de tbs met
dwangverpleging maatregel te onderzoeken?
Met een combinatie van GT en MSA hebben we op twee manieren de mate van
zowel algemene als zeer ernstige recidive gerapporteerd. Met GT hebben we per
100 bezette tbs-plaatsen (zeer ernstige) recidivetrends over de jaren heen
beschreven. Daarbij worden alle strafzaken naar aanleiding van (zeer ernstige)
recidivedelicten meegenomen waardoor een compleet overzicht ontstaat van
recidivedelicten gepleegd tijdens (verschillende fases van) de maatregel tbs met
dwangverpleging. Met MSA hebben we onderzocht hoe het risico om te recidiveren
zich ontwikkelt binnen de verschillende fases van het tbs-traject, dat wil zeggen op
Pagina 11 van 73

| Op zoek naar methoden om recidive tijdens een strafrechtelijk traject in kaart te brengen | 13 mei 2020

welke moment gedurende een tbs-fase het risico om voor het eerst te recidiveren
het hoogst is. We hebben ook kenmerken die samenhangen met recidive in kaart
gebracht. MSA hebben we echter niet kunnen toepassen op zeer ernstige recidive
omdat deze te zelden voorkomt. Ook bij de meer voorkomende algemene recidive
hebben we met cohorten moeten werken waarin verschillende instroomjaren zijn
samengevoegd. Daardoor kunnen we slechts in beperkte mate conclusies trekken
over de ontwikkeling in de tijd wat betreft de ontwikkeling van het recidiverisico en
kenmerken die samenhangen met recidive. Met het MSA-model dat we in deze
studie hebben gebruikt, kunnen we alleen het risico op het eerste recidivedelict in
kaart brengen. Door de lange duur van het tbs-traject is er een reële kans op
herhaalde recidive aanwezig. Hoe het risico op daaropvolgende delicten zich
ontwikkelt, weten we echter (nog) niet.
In de toekomst zal de in deze studie ontwikkelde methodiek toegepast worden op
andere strafrechtelijke trajecten. Welke mogelijkheden en problemen voorzien we
daarbij?
Bij strafrechtelijke trajecten die door grotere groepen daders worden doorlopen, zal
mogelijk ook de zeer ernstige recidive met MSA onderzocht kunnen worden. Dat zou
inzicht verschaffen in hoe het risico op zeer ernstige recidive zich tijdens (fases van)
een dergelijk traject ontwikkeld en welke variabelen samenhangen met zeer
ernstige recidive. Daarnaast zouden mogelijk cohorten van één of slechts enkele
instroomjaren gebruikt kunnen worden. Daarentegen zullen sommige problemen die
zich voordoen bij een tbs-traject ook voor andere strafrechtelijke trajecten gelden.
Bijvoorbeeld, bij dadergroepen met een hoog risico op recidive is het een beperking
als met MSA alleen het eerste recidivedelict in kaart kan worden gebracht. Bij
dadergroepen met een laag recidiverisico of kortdurende trajecten zal deze
beperking minder ingrijpend zijn.
Ten slotte, een belangrijke maar niet onoverkomelijke beperking van deze (en
toekomstige studies) is de ingewikkeldheid van met name de MSA-methode.
Eenduidig en helder interpreterbare resultaten zijn belangrijk omdat de
onderzoeksresultaten toegankelijk moeten zijn voor beleidsmakers en uitvoerders in
de praktijk. Door in gesprek te gaan met beleidsmaker en uitvoerders in de praktijk,
zullen we waarnemen of we met de voorgestelde methoden recidive tijdens een
strafrechtelijk traject op een interpreteerbare manier in kaart kunnen brengen. In
ieder geval is er een belangrijke eerste stap gezet om te komen tot methodiek
waarmee een betrouwbare inschatting gemaakt kan worden van recidive tijdens
strafrechtelijke trajecten.

Pagina 12 van 73

| Op zoek naar methoden om recidive tijdens een strafrechtelijk traject in kaart te brengen | 13 mei 2020

1.

Inleiding

De WODC-Recidivemonitor is een langlopend onderzoeksproject waarin recidive
onder verschillende dadergroepen wordt gemeten. Het wordt gebruikt om zicht te
krijgen op de ontwikkeling van criminele carrières en de effectiviteit van
interventies. Voor de meeste dadergroepen wordt recidive gemeten vanaf de datum
waarop een interventie is afgerond. Zo wordt bijvoorbeeld bij recidiveonderzoek
onder ex-tbs-patiënten recidive gemeten vanaf het moment dat de tbs-maatregel
onvoorwaardelijke beëindigd is. Vanaf dat moment is, conform de huidige
methodiek van de Recidivemonitor, de ex-tbs-gestelde at risk voor recidive.
Echter, deze opsplitsing naar time not at risk van recidive, tijdens de loop van een
strafrechtelijke titel of interventie, en time at risk van recidive, na afloop van een
strafrechtelijke titel of na afronding van een interventie, is in de praktijk niet zo
scherp. Het is namelijk ook mogelijk om al tijdens een strafrechtelijk traject te
recidiveren. Hierbij kan gedacht worden aan geweldsincidenten tegen personeel in
een penitentiaire inrichting of de handel in harddrugs tijdens een gevangenisverblijf.
Evenzeer bestaat er de mogelijkheid om buiten de beveiligde setting te recidiveren,
bijvoorbeeld tijdens een resocialisatietraject. De relevantie van de laatstgenoemde
situatie is toegenomen door de ambulantisering van de forensische zorg waardoor
inmiddels de meeste forensische zorg in een ambulante of laag beveiligde setting
plaatsvindt. Eén van de criteria voor het bepalen van het benodigde
beveiligingsniveau is het risico om te recidiveren. Het is daarom beter niet te
spreken van time not at risk tijdens een strafrechtelijk traject en time at risk na
afloop van een strafrechtelijk traject, maar van één samenhangende periode van
time at managed risk. Toch bestaat er een belangrijk verschil tussen de periodes
tijdens en na afloop van een strafrechtelijk traject dat belangrijke consequenties
heeft voor de methode van recidiveonderzoek. De periode tijdens een strafrechtelijk
traject heeft, in tegenstelling tot de tijd na beëindiging van het traject, een van
tevoren vaststaande einddatum. Omdat de duur van het strafrechtelijk traject ook
nog eens tussen personen verschilt, zijn de periodes waarin daders de ‘kans’ hebben
om te recidiveren niet gelijk. Bovendien kan de intensiteit van het
risicomanagement gedurende het strafrechtelijk traject veranderen. Omdat het voor
de zorgpraktijk zowel als voor beleidsvoering belangrijk is om te weten hoe recidive
zich verhoudt tot het niveau van risicomanagement, is het wenselijk bij
recidiveonderzoek onderscheid te maken tussen periodes waarin verschillende
restrictieniveaus van kracht waren. Het doel van dit haalbaarheidsonderzoek is om
een methode te ontwikkelen om recidive tijdens strafrechtelijke trajecten in kaart te
brengen. Deze methode moet recht doen aan het feit dat de feitelijke periode at risk
voor recidive (de duur van het strafrechtelijke traject) in de tijd beperkt en qua duur
verschilt tussen justitiabelen. Daarnaast moet de methode ermee rekening kunnen
houden dat de time at risk bestaat uit periodes met verschillend restrictieniveaus
van kracht zijn.
In deze haalbaarheidsstudie inventariseren we eerst potentieel in aanmerking
komende methoden om recidive tijdens een strafrechtelijk traject in kaart te
brengen. Hieruit kiezen we de meest kansrijke methoden. Vervolgens passen we
deze methoden toe op de tbs-maatregel. De keuze van deze dadergroep heeft twee
redenen, eerste de beschikbaarheid van onderzoeksdata van hoge kwaliteit en ten
tweede, een sterk gestandaardiseerde fasering van restrictieniveuas gedurende het
tbs-traject in de vorm van helder gedefinieerde verlofniveaus en de voorwaardelijke
beëindiging van de tbs. Als inderdaad zou blijken dat met de geselecteerde methode
valide resultaten gegenereerd kunnen worden, dan trekken we niet alleen conclusies
Pagina 13 van 73

| Op zoek naar methoden om recidive tijdens een strafrechtelijk traject in kaart te brengen | 13 mei 2020

over de geschiktheid van de methode voor recidive tijdens een strafrechtelijk traject
maar rapporteren we ook de resultaten met betrekking tot recidive gepleegd tijdens
de tbs-maatregel.
1.1

Onderzoeksmethoden voor het in kaart brengen van recidive tijdens een
strafrechtelijke titel

1.1.1

Survivalanalyse
Binnen de huidige methodiek van de Recidivemonitor (zie Wartna, Blom & Tollenaar,
2014) gebruiken we survivalanalyse om de prevalentie van recidive na afloop van
een interventie of sanctie te rapporteren. De prevalentie van recidive rapporteren
we als het percentage van de onderzoeksgroep dat binnen een x aantal jaren heeft
gerecidiveerd. De simpliciteit van deze cijfers kan de illusie wekken dat het aantal
recidivisten gewoon wordt opgeteld. Dat is echter niet het geval. De periode
waarover gegevens bekend zijn verschilt namelijk van persoon tot persoon. Met
survivalanalyse berekenen we steeds de proportie recidivisten op basis van het
aantal personen dat op dat moment ‘beschikbaar’ is om te recidiveren.
Als we kijken naar de recidive die tijdens een strafrechtelijk traject plaatsvindt,
wordt het ingewikkelder. Bij de standaard survivalanalyse wordt ervan uitgegaan
dat de time at risk een open eind heeft en alleen voortijdig kan eindigen door een
recidivedelict 1. Bij een strafrechtelijk traject daarentegen is de einddatum van
tevoren bepaald. De periode at risk kan dus zowel eindigen door een recidivedelict
als door de einddatum van een strafrechtelijke titel. Op deze situatie waarin er twee
manieren zijn om het einde van een at risk periode te bereiken, kan de standaard
survivalanalyse niet worden toegepast.

1.1.2

Competing risks analyse
Een uitbreiding van het standaard survivalmodel lijkt op het eerste gezicht een
oplossing te bieden voor het probleem van de beëindiging van de periode at risk
door twee verschillende gebeurtenissen, recidive of einde strafrechtelijke titel. Het
competing risks model kan gebruikt worden om de tijd tot meerdere alternatief
optredende gebeurtenissen te meten, in tegenstelling tot een survivalmodel dat zich
op slechts één gebeurtenis richt. Op het eerste gezicht zouden we met een
competing risks model de timing van recidive en van het einde van het
strafrechtelijke traject als twee concurrerende gebeurtenissen in één model op
kunnen nemen.
Het probleem met het toepassen van deze oplossing voor recidive tijdens een
strafrechtelijk traject is dat bij competing risks analyse de assumptie wordt gemaakt
dat de concurrerende gebeurtenissen op elk moment dezelfde kans hebben om
plaats te vinden. De einddatum van het strafrechtelijke traject staat echter van
tevoren vast, waardoor de kans op beëindiging van het traject vóór deze datum niet
aanwezig is, in tegenstelling tot de kans op een recidivedelict dat wel op elk
moment gedurende het traject plaats kan vinden. De beëindiging van een
strafrechtelijke interventie en recidive kunnen om deze reden niet als competing
risks worden beschouwd.
Bij survivalanalyse spreken we van censoring als de onderzoeksperiode afgelopen is zonder
dat recidive plaats heeft gevonden. Echter, censoring is niet een ‘event’ op zich. Bij censoring
is de at risk periode afgelopen, omdat de tijd niet meer doorloopt. Bijvoorbeeld, als de
onderzoeksperiode verlengd wordt, zouden personen opnieuw at risk van recidive zijn.
Censoring is zodoende anders dan bijvoorbeeld de beëindiging van een interventie wat
statistisch gezien wel een ‘event’ is.
1

Pagina 14 van 73

| Op zoek naar methoden om recidive tijdens een strafrechtelijk traject in kaart te brengen | 13 mei 2020

1.1.3

Multistate analyse
Een methode die meer potentieel lijkt te hebben om recidive tijdens een
strafrechtelijk traject te onderzoeken, is multistate analyse (MSA). Net als bij
survivalanalyse en competing risks analyse wordt MSA gebruikt om het voorkomen
en de timing van gebeurtenissen te berekenen. Het wordt toegepast in situaties
waar kwalitatief te onderscheiden fases binnen een traject voorkomen en waar
gebeurtenissen van interesse leiden tot de overgang van de ene fase naar de
andere. De timing en determinanten van deze gebeurtenissen kunnen met MSA
onderzocht worden. Binnen de epidemiologie, het veld waaruit survivalanalyse is
voortgekomen, wordt MSA gebruikt om de evolutie van ziektes te beschrijven (zie
bijvoorbeeld Ieva, Jackson, & Sharples, 2017). Men begint, bijvoorbeeld, in de
gezonde fase, daarna, bij het verschijnen van symptomen, volgt de overgang naar
de zieke fase. Men kan verschillende verschijnselen van een ziekte hebben; elk
hiervan vormt een apart fase. Een ziekte kan eindigen door overlijden of herstel.
Zodoende kan het verloop van een ziekte, met alle mogelijke routes van gezond
naar overlijden als gevolg van de ziekte of herstel, in kaart worden gebracht.
Daarbij kan de timing van de gebeurtenissen optreden van symptomen, herstel en
overlijden geschat worden en kunnen tevens eventuele voorspellers van deze
gebeurtenissen onderzocht worden. Ook binnen de demografie wordt MSA
toegepast, onder andere om rolwisselingen tijdens (een deel van) de levensloop te
beschrijven (zie bijvoorbeeld, Gran, Lie, Øyeflaten, Borgan, & Aalen, 2015). Men
begint, bijvoorbeeld, als vrijgezel, daarna kan men gaan samenwonen en/of
trouwen en eventueel ook nog scheiden. In elk van deze fases van de levensloop
kan men kinderen krijgen. Hiervan afhankelijk leidt deze gebeurtenis tot een andere
fase, bijvoorbeeld getrouwd met kinderen of gescheiden met kinderen. Zodoende
zien we dat de levensfase waarin iemand verkeert bepaald kan worden door
meerdere rollen, in dit voorbeeld, burgerlijke staat én ouderlijke status.
In het geval van recidive tijdens een strafrechtelijk traject is de voornaamste
gebeurtenis van interesse het plegen van recidivedelicten. Met MSA zou de kans op,
de timing van en de voorspellers van deze gebeurtenissen in beeld kunnen worden
gebracht.
Een beperking van MSA is dat de te onderzoeken gebeurtenissen in voldoende
aantal voor moeten komen. Naarmate de onderzoeksgroep kleiner, de gebeurtenis
zeldzamer en de onderzochte fase korter is, is er een grotere kans dat de
gebeurtenissen van interesse, bijvoorbeeld strafzaken naar aanleiding van zeer
ernstige recidivedelicten, te weinig voorkomen om MSA te kunnen toepassen.

1.1.4

Gestandaardiseerde telling van recidivedelicten
Bij de tot hier besproken methoden wordt recidive op het niveau van de personen
onderzocht en is de analyse gericht op de tijd tot het eerste recidivedelict van
personen. Om deze methoden toe te kunnen passen moeten zich voldoende
gebeurtenissen voordoen hetgeen met name bij strafzaken naar aanleiding van zeer
ernstige recidivedelicten een probleem vormt. Een alternatief dat dit probleem niet
kent, is naar recidivedelicten te kijken ongeacht de persoon van de dader en het
tijdstip waarop delicten zijn gepleegd. Een probleem met eenvoudig tellen van
recidivedelicten is dat het aantal mede afhangt van de duur van het strafrechtelijke
traject en het aantal personen dat zich in een strafrechtelijk traject bevindt.
Hiermee kan rekening worden gehouden door de telling met betrekking tot tijdsduur
en aantal personen te standaardiseren, bijvoorbeeld als strafzaken per jaar per
honderd bezette plaatsen in het traject. We noemen dit gestandaardiseerde telling
(GT).
Pagina 15 van 73

| Op zoek naar methoden om recidive tijdens een strafrechtelijk traject in kaart te brengen | 13 mei 2020

De GT van recidive tijdens een strafrechtelijk traject heeft zowel voordelen als
beperkingen. Het belangrijkste voordeel is dat het aantal recidivestrafzaken voor de
uitvoerbaarheid van de berekening geen rol speelt. Dit ligt anders bij MSA waarbij
schattingen plaats moeten vinden om rekening te kunnen houden met
uiteenlopende tijdsperiodes waarin personen at risk van recidive zijn. Om voldoende
aantallen strafzaken te verkrijgen kan men bij MSA gedwongen zijn om meerdere
jaarcohorten samen te voegen. Bij de GT is het geen probleem als de gebeurtenis
van interesse maar weinig voorkomt. Hierdoor kunnen met deze methode ook
zeldzame gebeurtenissen onderzocht worden, zoals zeer ernstige recidive. Ook
bestaat geen noodzaak om jaren samen te voegen waardoor ontwikkelingen in de
tijd goed zichtbaar gemaakt kunnen worden. Net als met MSA is het ook met GT
mogelijk recidive in fases met verschillende restrictieniveaus te onderzoeken, door
per fase afzonderlijk te tellen en standaardisatie voor tijd en aantal personen voor
te nemen. Tegenover deze voordelen staat dat deze indicator weinig inzichten
oplevert die in verband staan met persoonskenmerken en met de tijdsduur tussen
begin van het strafrechtelijke traject of fase daarin en het recidivedelict. Omdat de
recidive per bezette plaats in het traject per tijdseenheid (bijvoorbeeld per
kalenderjaar) wordt geteld en niet, zoals bij survivalanalyse en MSA, per persoon de
tijd tot het plegen van een recidivedelict wordt geanalyseerd, komt men
bijvoorbeeld niet te weten hoe het risico op recidive gedurende een bepaalde fase
van de strafrechtelijke traject toe- of afneemt of hoe het samenhangt met
kenmerken van de dader. Samenvattend is de gestandaardiseerde telling als een
minder ingewikkeld manier te beschouwen waarmee het voorkomen van recidive
binnen een strafrechtelijk traject gemeten kan worden en in verhoudingsgewijs
kleine tijdsafstanden kan worden gemonitord.
1.2

Onderzoeksvragen
Multistate analyse (MSA) en gestandaardiseerde telling (GT) lijken geschikt om
recidive tijdens een strafrechtelijk traject op valide wijze in kaart te brengen. We
gaan dit nader onderzoeken door de twee methoden toe te passen op recidive
tijdens de uitvoering van de maatregel tbs met dwangverpleging. Met deze
dadergroep als test case willen we zicht krijgen op of en hoe we de volgende vragen
kunnen beantwoorden:

1) Kunnen met GT en MSA vragen worden beantwoord zoals:
a) In welke mate wordt er tijdens een geheel strafrechtelijk traject
gerecidiveerd?
b) In welke mate wordt er tijdens verschillende fases van een strafrechtelijk
traject gerecidiveerd?
c) Welke persoonsgerelateerde kenmerken en/of kenmerken van het
strafrechtelijk traject hangen samen met de kans op recidive?

2) Zijn GT en MSA in de praktijk toepasbaar en bruikbaar?
a)
b)
c)
d)

Welke data zijn hiervoor nodig?
Leveren deze methoden onvoorziene additionele informatie op?
Welke onvoorziene problemen komt men tegen?
Leveren deze methoden interpreteerbare resultaten op voor beleidsmakers
en uitvoerders in de praktijk?

Uiteindelijk zijn we geïnteresseerd in de berekening van de recidive tijdens
strafrechtelijke trajecten in het algemeen. Om twee redenen hebben we ervoor
gekozen dit haalbaarheidsonderzoek aan de hand van de maatregel tbs met
dwangverpleging uit te voeren. Ten eerste kennen tbs-trajecten een min of meer
gestandaardiseerde fasering: iedereen stroomt in op de titel ‘tbs met dwang’, hierna
volgt een aantal vastgestelde verlofniveaus, daarna de voorwaardelijke beëindiging
Pagina 16 van 73

| Op zoek naar methoden om recidive tijdens een strafrechtelijk traject in kaart te brengen | 13 mei 2020

fase en uiteindelijk de onvoorwaardelijke beëindiging van de tbs. Dit biedt de
mogelijkheid om recidive per fase in een strafrechtelijk traject te onderzoeken Ten
tweede weten we uit ervaring dat gegevens over de begin- en einddatum van het
tbs-traject, datums van verlofmachtigingen en het toekennen van voorwaardelijke
beëindigingen beschikbaar en sinds 2000 (nagenoeg) compleet zijn.

Pagina 17 van 73

| Op zoek naar methoden om recidive tijdens een strafrechtelijk traject in kaart te brengen | 13 mei 2020

2

Methode

2.1

Het tbs-traject
Binnen strafrechtelijke trajecten kan sprake zijn van een geleidelijke afbouw – ook
aangeduid als ‘afschaling’ – van restricties in de vorm van beveiliging en toezicht.
Bij de tbs met dwangverpleging volgt deze afschaling een aantal vaste
restrictieniveaus in de vorm van verloffases en titelwijzigingen. Een tbs-gestelde
begint zijn/haar traject intramuraal in een beveiligde kliniek. Gedurende deze
intramurale fase worden vrijheden uitgebreid in de opeenvolgende verlofniveaus
‘begeleid verlof’ en ‘onbegeleid verlof’. Daarna volgt meestal een extramurale fase,
waarbij een tbs-gestelde buiten de beveiligde kliniek verblijft op basis van de
verlofniveaus ‘transmuraal verlof’ en soms ook ‘proefverlof’. Het laagste
restrictieniveau binnen de tbs-maatregel is de voorwaardelijke beëindiging van de
tbs-maatregel. Op dat moment komt een tbs-gestelde onder toezicht van de
reclassering te staan. Ter vereenvoudiging van het onderzoeksmodel hebben we de
eerste drie verlofniveaus, i.e. geen verlof, begeleid verlof en onbegeleid verlof,
samengevoegd als intramurale fase en de verlofniveaus transmuraal verlof en
proefverlof als extramurale fase. Tijdens de tbs-maatregel kan ook opschaling van
het restrictieniveau plaatsvinden. Verlof kan bijvoorbeeld ingetrokken worden of de
tbs kan na een voorwaardelijke beëindiging hervat worden als een tbs-gestelde de
voorwaarden van de voorwaardelijke beëindiging heeft geschonden. Deze
verschillende restrictieniveaus worden gebruikt om het risico op recidive binnen elke
fase van het tbs-traject te beperken, terwijl tegelijkertijd stappen in de resocialisatie
van de tbs-gestelde worden gezet. In box 1 staan de verschillende restrictieniveaus
nader omschreven. Recidivedelicten kunnen tijdens elke fase van het tbs-traject
plaatsvinden. We zullen onderzoeken of en hoe het mogelijk is om recidive in elk
van deze tbs-fases in beeld te brengen met GT en MSA.
Box 1 Overzicht van de tbs-restrictieniveaus
Intramuraal

Tbs gestelde blijft binnen de beveiligde instelling (FPC), zonder
verlof of met een machtiging voor begeleid dan wel onbegeleid
verlof.

Extramuraal

Tbs gestelde verblijft met transmuraal of proefverlof buiten de
FPC; bij transmuraal verlof worden de begeleiding en
behandeling door het FPC uitgevoerd, bij proefverlof wordt het
toezicht door de reclassering overgenomen, en blijft alleen de
eindverantwoordelijkheid bij het FPC.

Voorwaardelijke
beëindiging

Tbs maatregel is door de rechter onder voorwaarden beëindigd;
de reclassering houdt toezicht; het OM heeft de
eindverantwoordelijkheid

Onvoorwaardelijke
beëindiging

De tbs maatregel is door de rechter definitief beëindigd

2.2

Gestandaardiseerde telling van recidive

2.2.1

Data voor gestandaardiseerde telling
Voor het toepassen van de GT-methode op de tbs-maatregel maken we gebruik van
data uit MITS. In MITS zijn gegevens te vinden over tbs-trajecten, inclusief de
begindatum en eventuele einddatum van de tbs, begin- en einddatums van de
machtigingen voor begeleid en onbegeleid verlof, datums van het ingaan en
Pagina 19 van 73

| Op zoek naar methoden om recidive tijdens een strafrechtelijk traject in kaart te brengen | 13 mei 2020

(eventueel) intrekken van transmuraal en proefverlof, datums van het ingaan van
voorwaardelijke beëindiging en (eventueel) hervatting van de tbs met
dwangverpleging. Er zijn data gebruikt over alle tbs-gestelden die tot en met eind
2016 in een tbs-kliniek zijn ingestroomd. MITS bestaat sinds 2000. Iedereen die
begin 2000 een tbs-titel had, werd in het systeem opgenomen (daarnaast ook een
groep die al uitgestroomd was; N=261). Met deze data kunnen we voor elk van de
drie tbs-fases (intramuraal, extramuraal en voorwaardelijke beëindiging) per
kalenderjaar van 2000 tot en met 2016, berekenen hoeveel tbs-plaatsen gevuld
zijn.
De gegevens voor het berekenen van recidive zijn afkomstig uit de OBJD. Bij het
toepassen van GT nemen we alle strafzaken naar aanleiding van recidivedelicten
mee met een pleegdatum tijdens de tbs-trajecten. Daarnaast brengen wij zeer
ernstige recidive in beeld. Dit betreft delicten waarop een wetsartikel met een
maximale strafdreiging van acht jaar of meer van toepassing is.
Bij de WODC-Recidivemonitor hanteren we een wachttijd van 2,5 jaar om de
recidive te berekenen die plaats vindt binnen twee jaar na afloop van een
interventie; de tweejarige recidive is de standaard periode waarover in onderzoeken
van de Recidivemonitor wordt gerapporteerd. Dit betekent dat voor tbs-gestelden
die in 2015 uitstromen, we met OBJD-data die we in juni 2018 ophalen de
tweejarige recidive kunnen berekenen. De ervaring heeft geleerd dat deze wachttijd
nodig is om over stabiele cijfers te kunnen beschikken, omdat het enige tijd kan
duren voordat alle zaken goed geregistreerd zijn in de OBJD. Voor het berekenen
van recidive tijdens de tbs-maatregel hebben wij de wachttijd voor stabiele recidive
cijfers uitgezocht. Voor recidive tijdens de tbs-maatregel blijkt dat na een wachttijd
van 1,5 jaar de recidivecijfers stabiel worden (zie bijlage 2). Als gevolg hiervan
kunnen we met gebruik van OBJD-data geregistreerd tot en met juni 2018 recidive
tijdens tbs-trajecten tot en met eind 2016 berekenen.
2.2.2

Berekenen van recidive tijdens tbs met dwangverpleging per bezette tbs-plaats per
jaar
Om de telling van recidivestrafzaken tijdens tbs met dwangverpleging te
standaardiseren zijn er twee statistieken nodig: het aantal bezette tbs-plaatsen per
tijdseenheid en het aantal recidivestrafzaken per tijdseenheid. In dit rapport
gebruiken wij als tijdseenheid één jaar, of wel 365 dagen. Met die statistieken
kunnen we berekenen hoeveel delicten er gemiddeld worden gepleegd per 365
dagen bezette tbs-plaats. Het totaal aantal bezette tbs-plaatsen per jaar wordt ook
naar tbs-fase (intramuraal, extramuraal en voorwaardelijke beëindigingen)
opgesplitst. Bijvoorbeeld waren in 2016 1.934,00 tbs-plaatsen gedurende het hele
jaar bezet, waarvan 1.379,25 in de intramurale fase, 294,50 in de extramurale fase
en 260,25 in de fase van voorwaardelijke beëindiging van de tbs. Er wordt naar
bezette plaatsen gerefereerd en niet naar tbs-gestelden omdat de
berekeningsgrondslag niet personen zijn maar tijd waarin een tbs-gestelde in de
gelegenheid was tijdens de maatregel een delict te plegen. Zo kunnen bijvoorbeeld,
de 260,25 plaatsen in de fase van voorwaardelijke beëindigingen bezet zijn geweest
door meer dan 261 tbs-gestelden. Als ook het aantal recidivestrafzaken per
kalenderjaar bekend is, kan de telling van deze recidivestrafzaken
gestandaardiseerd worden. Per kalenderjaar wordt het aantal strafzaken door het
aantal bezette tbs-plaatsen gedeeld. Om op een eenvoudiger te interpreteren cijfer
uit te komen wordt dit cijfer vervolgens vermenigvuldigd met 100. Als bijvoorbeeld
per bezette tbs-plaats 0,025 delicten per jaar plaatsvinden is dit moeilijker
voorstelbaar dan 2,5 delicten per jaar per 100 bezette tbs-plaatsen. Op deze wijze
berekenen we het aantal recidivestrafzaken per jaar per 100 bezette tbs-plaatsen
Pagina 20 van 73

| Op zoek naar methoden om recidive tijdens een strafrechtelijk traject in kaart te brengen | 13 mei 2020

voor elke tbs-fase. Omdat kleine aantallen voor de GT geen probleem vormen doen
we dit zowel voor algemene recidive als voor zeer ernstige recidive.
In het bijzonder bij zeldzame gebeurtenissen en verhoudingsgewijs kleine groepen
kunnen de aantallen tussen opeenvolgende jaren sterk fluctueren. Om ervoor te
zorgen dat deze fluctuatie het zicht op eventuele trends niet vertroebelt, kijken wij
naar zogenaamde ‘rollende’ observatiejaren. Hieronder worden periodes van één
jaar verstaan die telkens met een jaarkwartaal opschuiven (bijvoorbeeld januari
2000-december 2000, april 2000-maart 2001, juli 2000-juni 2001, oktober 2000september 2001, enz.). Omdat drie kwartalen van ieder observatiejaar
overeenkomen met het voorafgaande observatiejaar, fluctueert het aantal delicten
minder grillig dan tussen niet overlappende opeenvolgende kalenderjaren. Hierdoor
worden trends beter zichtbaar. 2
2.3

Multistate analyse
Om het verloop van een ziekte, de levensloop of in ons geval een strafrechtelijk
traject met MSA te beschrijven, worden een aantal begrippen gebruikt – events,
states en transities. Een event is de gebeurtenis waarin men geïnteresseerd is,
bijvoorbeeld het verschijnen van symptomen, het krijgen van kinderen of het plegen
van een recidivedelict. Een state is een tijdsperiode tussen twee opeenvolgende
events. Bijvoorbeeld, de state ziek begint bij het vertonen van symptomen en
eindigt met overlijden of herstel. De state getrouwd begint met trouwen en eindigt
met scheiden of overlijden. Een transitie wordt gemaakt op de datum van de
overgang tussen twee states. Een transitie vindt plaats als gevolg van een event. In
onze voorbeelden maakt iemand op de datum van overlijden de transitie van de
state ‘ziek’ naar de state ‘overleden’. Hetzelfde event kan tot verschillende transities
leiden. Zo kan bijvoorbeeld het krijgen van een kind de transities tussen de states
‘getrouwd zonder kind’ en ‘getrouwd met kind’ markeren maar ook tussen de states
‘vrijgezel zonder kind’ en ‘vrijgezel met kind’. Hieronder leggen we de begrippen
verder uit aan de hand van de strafrechtelijke maatregel tbs met dwangverpleging.

2.3.1

Multistate model voor recidive tijdens tbs-maatregel
Zoals eerder beschreven kan het tbs-traject opgesplitst worden in drie
restrictieniveaus – intramuraal, extramuraal en voorwaardelijke beëindiging. In elk
van deze restrictieniveuas kan recidive plaatsvinden. Als we zowel de overgangen
tussen verschillende restrictieniveaus als het plegen van delicten als relevante
events in een MSA-model opnemen, komen we uit op het model zoals weergegeven
in figuur 1 (zie ook box 2 voor een beknopte toelichting). In dit model zijn vier
restrictieniveaus weergegeven voor de fases binnen een tbs-traject (de niveaus
lopen van boven naar beneden), en twee recidive statussen, geen recidive (links) en
recidive (midden). Aan de rechterkant van het model bevindt de state overleden. Als
een tbs-gestelde tijdens het traject overlijdt, is deze niet meer at risk om te
recidiveren noch om af- of opschaling van restrictieniveau te ondergaan. Zodoende
hebben we een model met negen states. Als we de overleden state voorlopig buiten
beschouwing laten, is elk van de acht andere states een combinatie van één
restrictieniveau en één recidive status.
Er zijn twee type events die plaats kunnen vinden: af- of opschaling van
restrictieniveau en recidive. Het eerste type event leidt tot een verticale transitie;
het tweede tot een horizontale transitie. Als een recidive event plaats heeft
gevonden, wordt een tbs-gestelde vanaf dat moment voor het verdere verloop van
Er werd ook gekeken naar rollende periodes van vier jaar die telkens met één heel jaar
opschoven. Echter, er werd geconcludeerd dat het beeld te geëgaliseerd werd waardoor
nuances tussen de jaren verloren raakten.
2

Pagina 21 van 73

| Op zoek naar methoden om recidive tijdens een strafrechtelijk traject in kaart te brengen | 13 mei 2020

zijn/haar tbs-traject als recidivist gekenmerkt. Dit betekent dat men alleen van links
naar rechts in het model kan gaan, dat wil zeggen van de status geen recidive naar
de status recidive, maar niet andersom. Een recidive transitie kan dus maar één
keer plaatsvinden. Dat betekent dat in het gekozen model alleen de timing van het
eerste recidivedelict in beeld kan worden gebracht. Een gevolg hiervan is dat als een
tbs-gestelde bijvoorbeeld tijdens de extramurale fase of de voorwaardelijke
beëindiging fase recidiveert dit alleen in beeld wordt gebracht als hij/zij nog niet
eerder in de intramurale (of extramurale) fase was gerecidiveerd. Als een recidive
event plaats heeft gevonden kunnen nog steeds op- en afschaling events
plaatsvinden, maar nu aan de rechterkant van het model. Op deze manier wordt het
mogelijk om de op- en afschaling events van recidivisten te vergelijken met de open afschaling events van niet-recidivisten.
Figuur 1 Multistate model voor recidive tijdens het tbs-traject

Box 2 Toelichting bij figuur 1
Het restrictieniveau loopt af van boven (hoogste niveau) naar beneden (laagste
niveau). Iedereen begint het tbs-traject in de intramurale state linksboven.
Groene states zijn states voor tbs gestelden die (nog) niet gerecidiveerd hebben;
rode states zijn voor recidivisten. Zodra iemand recidiveert, maakt hij/zij een
transitie van een groene naar een rode state, ongeacht het restrictieniveau waarin
de recidive plaatsvindt .
Groene pijlen geven een transitie aan waarbij afschaling van het restrictieniveau
plaatsvindt; zwarte pijlen geven een opschalingtransitie aan; rode pijlen geven een
recidive transitie aan.
De twee states van de onvoorwaardelijke beëindiging onderaan de figuur zijn
absorbing states, dat wil zeggen dat daar het tbs-traject eindigt en daarmee ook
het risico om tijdens het tbs-traject te recidiveren.
Pagina 22 van 73

| Op zoek naar methoden om recidive tijdens een strafrechtelijk traject in kaart te brengen | 13 mei 2020

Op elk moment van het tbs-traject kan een tbs-gestelde overlijden. Op de datum
van overlijden wordt de transitie naar de overleden state gemaakt en is men niet
meer at risk voor recidive noch af- of opschaling. Grijze pijlen geven deze
transities aan.
In totaal zijn er in dit model 21 transities mogelijk als gevolg van een af- of
opschaling event of van een recidive event en 6 als gevolg van overlijden. In figuur
1 zijn recidive transities met een rode pijl aangegeven, de transities vanwege
afschaling met een groene pijl en de transities vanwege opschaling met een zwarte
pijl. Als opschaling plaatsvindt, kan een tbs-gestelde terugkeren naar een reeds
bezochte state. Als daarna afschaling plaatsvindt, maakt een tbs-gestelde een
transitie terug naar een state met een lager restrictieniveau. Zodoende kan men
zich tijdens een tbs- traject herhaaldelijk in dezelfde state bevinden. States waarin
men zich maar één keer kan bevinden zijn de onvoorwaardelijke beëindiging states
en de overleden state. Dit zijn de zogenoemde absorbing states in het model. Als
een tbs-gestelde de transitie naar een onvoorwaardelijke beëindiging state maakt of
als hij/zij overlijdt, is het tbs-traject afgelopen en is de tbs-gestelde niet meer at
risk van recidive tijdens het tbs-traject 3. Alle andere states in het model zijn
transient states waarin events kunnen optreden en daarmee een transitie naar een
andere state.
Als een tbs-gestelde een absorbing state nog niet bereikt heeft en zich nog in een
transient state bevindt, dat wil zeggen de tbs-maatregel nog niet afgelopen is, kan
deze tbs-gestelde nog steeds meegenomen worden in de analyses. MSA’s kunnen
namelijk rekening houden met right-censoring. Right-censoring houdt in dat een
persoon zich nog in het tbs-traject bevindt op het moment dat de dataverzameling
over tbs-trajecten en recidivedelicten eindigt. Deze personen zijn nog at risk van
events, zij het recidive of af- en opschaling van restrictieniveau. Omdat de
dataverzameling is geëindigd weten we niet hoe lang ze in de laatst geobserveerde
state blijven. De datum waarop de dataverzameling eindigt wordt gezien als de
datum van censoring. Als we de gecensorde tbs-gestelden niet mee zouden nemen,
zouden we geen compleet beeld krijgen van de recidive tijdens het strafrechtelijke
traject. We zouden in dat geval te maken hebben met een selectieve
onderzoeksgroep, namelijk alleen de tbs-gestelden die het tbs-traject volledig
hebben afgerond. Met name lange tbs-trajecten zouden hierdoor in de
onderzoeksgroep onder gerepresenteerd zijn. 4
Overlijden is een event dat op elk moment van het tbs-traject plaats kan vinden. De
overleden state is net als de onvoorwaardelijke beëindiging states een absorbing
state. Een transitie naar deze state is mogelijk van elk van de zes transient states.
De overleden state is om statistische redenen aan het model toegevoegd. Door met
deze state rekening te houden wordt een accurate schatting van de andere
transities mogelijk, waaronder de recidive transities.
Van de 27 mogelijke transities weergegeven in figuur 1, hebben er 18 betrekking op
af- of opschaling. Niet al deze 18 mogelijke af- of opschalingstransities zijn heden
nog mogelijk. Sinds juli 2013 kan de tbs-maatregel alleen onvoorwaardelijk
In de toekomst zou recidive na afloop van een traject samen in één model met recidive
tijdens een traject kunnen. In dat geval zouden de onvoorwaardelijke beëindiging states geen
absorbing states zijn.
4
Left-censoring, waarbij de startdatum van een traject niet bekend is, is ook mogelijk. Echter,
left-censoring is moeilijker om op te nemen en te interpreteren in het model en bovendien
komt het niet vaak voor in justitiële data.
3

Pagina 23 van 73

| Op zoek naar methoden om recidive tijdens een strafrechtelijk traject in kaart te brengen | 13 mei 2020

beëindigd worden vanuit de titel voorwaardelijke beëindiging. Omdat we in onze
onderzoeksgroep ook tbs-gestelden hebben wiens tbs-maatregel voor die datum
onvoorwaardelijke beëindigd is, hebben we de transities naar de onvoorwaardelijke
beëindiging states vanuit de intramurale en extramurale restrictieniveaus in het
MSA-model in figuur 1 opgenomen.
Wij hebben er verder voor gekozen om de datum van een transitie als gevolg van
een recidive event op de pleegdatum van het recidivedelict te zetten. Als dit recidive
event plaatsvindt in de extramuraal state of de voorwaardelijke beëindiging state,
volgt volgens de wetgeving het intrekken van (transmuraal/proef) verlof of het
hervatten van de tbs met dwangverpleging. Er is dan dus sprake van opschaling. Als
het systeem werkt zoals verwacht, zou een recidive event direct gevolgd moeten
worden door een opschaling event. Echter, in de praktijk kan er enige tijd tussen
deze twee events liggen. Om deze reden hebben wij ervoor gekozen om deze events
als twee aparte transities in het model op te nemen – eerst een transitie naar een
recidive state, van links naar rechts, daarna een transitie naar een hoger
restrictieniveau state, van beneden naar boven. Als het recidive event en het
opschaling event wel op dezelfde datum vallen, hebben we gekozen om de transitie
naar een hoger restrictieniveau met één dag op te schuiven. In MSA kunnen twee
events namelijk niet op dezelfde tijdsstip (in onze geval een dag) vallen.
2.3.2

Data
Voor het toepassen van MSA op de tbs-maatregel maken we wederom gebruik van
data uit het Monitoring Informatiesysteem Ter beschikking Stelling (MITS). In MITS
zijn gegevens te vinden over begindatum en eventueel einddatum van de tbs,
datums van het ingaan en (eventuele) intrekken van transmuraal en proefverlof,
datum(s) van het ingaan van voorwaardelijke beëindiging en (eventuele) datum(s)
van hervatting van de tbs met dwangverpleging. Er zijn data gebruikt over alle tbsgestelden die tot en met 2016 in een tbs-kliniek zijn ingestroomd.
Tbs-gestelden die tijdens hun tbs-traject een periode met de titel tbs met
voorwaarden hadden, worden niet meegenomen in het onderzoek. Als we de titel
tbs met voorwaarden ook zouden meenemen, zouden we een aantal extra states en
transities aan het model moeten toevoegen. Dat zou het model complexer maken,
hetgeen niet wenselijk is bij het voorliggende haalbaarheidsonderzoek.
De uiteindelijke analyses worden uitgevoerd op 4.152 tbs-gestelden. Recidive wordt
gemeten vanaf het moment van instroom in de tbs-kliniek tot de datum van
onvoorwaardelijke beëindiging, overlijden of censoring. Voor deze studie is de
datum van censoring 31 december 2016. Elke tbs-gestelde die voor deze datum in
een tbs-kliniek is ingestroomd wordt meegenomen in deze studie.
De gegevens voor het berekenen van recidive zijn afkomstig uit de Onderzoeks- en
Beleidsdatabase Justitiële Documentatie (OBJD) en bewerkt via vaste procedures die
binnen de Recidivemonitor zijn ontwikkeld (Wartna, Blom & Tollenaar, 2011). De
OBJD is een gepseudonimiseerde versie van het Justitieel Documentatie Systeem
(JDS). Het gebruik van de OBJD impliceert dat alleen delicten die onder de aandacht
van het Openbaar Ministerie (OM) komen en waarbij het OM besluit om te vervolgen
in kaart worden gebracht. 5 Demografische en strafrechtelijke persoonsgegevens van
de tbs-gestelden worden ook uit de OBJD gehaald. Hierbij gaat het bijvoorbeeld om
de leeftijd ten tijde van het eerste justitiecontact, het aantal eerdere
justitiecontacten en het type delict van de uitgangszaak. Zoals eerder aangegeven
Er zijn aanwijzingen dat dit bij delicten die tijdens de uitvoering van een tbs-maatregel
worden gepleegd vaak niet het geval is.
5

Pagina 24 van 73

| Op zoek naar methoden om recidive tijdens een strafrechtelijk traject in kaart te brengen | 13 mei 2020

wordt de pleegdatum van het eerste recidivedelict tijdens het tbs-traject gebruikt
als de transitiedatum naar een recidive state.
2.3.3

Cohorten
Binnen de Recidivemonitor werken we vaak met jaarcohorten of in het geval van de
tbs-maatregel met rollende vijfjaarscohorten 6. Als het gaat om een recidivemeting
na afloop van een strafrechtelijk traject of interventie zijn deze cohorten bepaald op
basis van het uitstroomjaar, dat wil zeggen, het jaar dat een strafrechtelijk traject
of interventie definitief is afgelopen. Het ligt voor de hand om bij onderzoek naar
recidive tijdens tbs-trajecten met instroomcohorten te werken in plaats van met
uitstroomcohorten. Ten eerste kunnen we dan alle tbs-gestelden in de
onderzoeksgroep meenemen inclusief de nog niet uitgestroomden. Ten tweede valt
dan voor iedereen in de onderzoeksgroep de datum waarop de recidivemeting
begint in hetzelfde jaar, namelijk het instroomjaar. Bij het opsplitsen van de tbsgestelden in instroomcohorten doen zich echter om drie redenen problemen voor:
(1) het relatief geringe aantal tbs-gestelden, (2) het langdurige karakter van de tbsmaatregel en (3) de heterogeniteit in de duur van het tbs-traject. In elk cohort moet
elk type transities in voldoende aantal voorkomen onbetrouwbare schattingen te
kunnen maken. Om deze reden konden we niet voor jaarcohorten en niet eens voor
vijfjaarscohorten kiezen.
Wij hebben er daarom voor gekozen om in dit haalbaarheidsonderzoek de
onderzoeksgroep tbs met dwangverpleging in drie cohorten op te splitsen. Het
eerste cohort bevat alle tbs-gestelden die tot en met 1996 in een tbs-traject zijn
ingestroomd. Het tweede cohort bevat de tbs-gestelden met de instroomjaren 1997
tot en met 2004, en het derde cohort bevat de instroomjaren 2005 tot en met 2016.
Bij deze indeling van de cohorten was de omvang van de cohort doorslaggevend.
Zoals in tabel 1 te zien bevatten de drie cohorten een vergelijkbaar aantal tbsgestelden. Ook te zien zijn de aantallen afgelopen en gecensorde trajecten. Omdat
het derde cohort de tbs-gestelden betreft die tot en met 2016 zijn ingestroomd,
bevat dit cohort meer gecensorde trajecten en dus minder beëindigde trajecten.
Tabel 1 MSA-cohorten
Instroom jaren

Totaalaantal

Afgelopen

Gecensord

Tot en met 1996

1.275

825

220

1997 – 2004

1.454

814

483

2005 - 2016

1.423

274

1.083

Bij de indeling van cohorten zou ook rekening gehouden kunnen worden met
tijdstippen van beleidswijzigingen. Hierdoor zouden eventuele invloeden van de
beleidswijzigingen op bijvoorbeeld op- en afschaling events of op recidive zichtbaar
kunnen worden.
In het geval van de tbs-groep doet zich echter het probleem voor dat de duur van
het traject er lang is en de duur van de verschillende fases binnen het traject zeer
heterogeen. Hierdoor heeft een beleidswijziging, zoals de verplichting om de
uitstroom uit de tbs via een voorwaardelijke beëindiging te laten verlopen in juli
2013, altijd betrekking op meerdere cohorten. Zo bevatten alle drie cohorten in dit
Omdat de aantallen van de tbs-onderzoeksgroep relatief klein zijn, wordt bij het meten van
recidive na tbs gewerkt met ‘rollende’ uitstroomcohorten van vijf jaar; ieder cohort schuift
telkens met één jaar op (bijvoorbeeld 2000-2004, 2001-2005 en 2002-2006).
6

Pagina 25 van 73

| Op zoek naar methoden om recidive tijdens een strafrechtelijk traject in kaart te brengen | 13 mei 2020

onderzoek, ondanks ieder cohort een groot aantal instroomjaren omvat, tbsgestelden die zich na juli 2013 in de intra- of extramurale fase van het tbs-traject
bevinden en voor wie de beleidswijziging dus relevant is. Wellicht is het
onderscheiden van cohorten op basis van beleidswijzigingen eenvoudiger bij
dadergroepen met een grotere omvang en minder langdurige trajecten, zoals
gedetineerden of reclassenten, wel zinvol.
2.3.4

Uitkomstmaten voor recidive
Voordat de MSA uitgevoerd kan worden, moet eerst gekeken worden of er
voldoende aantallen bij de verschillende transities in het model zijn om betrouwbare
schattingen van het risico op recidive en van de voorspellers van recidive te maken.
MSA draait om transities en de datums waarop deze transities plaatsvinden. Hiervan
hangt af welke states gedurende welke periode doorlopen worden. Als alle
transitiedatums van een onderzoeksgroep bekend zijn, i.e., alle datums van af- en
opschaling en de pleegdatums van de (eerste) recidivedelicten, kan een
transitiematrix gemaakt worden. In bijlage 3 zijn transitiematrices voor elk cohort te
vinden. Met deze matrices kunnen we o.a. zien hoeveel personen binnen elk van de
drie tbs-fases voor het eerst recidiveren. Deze cijfers zijn echter niet bruikbaar voor
het beantwoorden van de vraag in welke mate er gerecidiveerd wordt tijdens een
strafrechtelijk traject (onderzoeksvraag 1), omdat nog geen rekening wordt
gehouden is met de time at risk. Wat we wel met deze cijfers kunnen doen is
tijdsonafhankelijke hazards berekenen.
Tijdsonafhankelijke hazard
Door het aantal gemaakte transities te combineren met de totale tijd doorgebracht
in de verschillende states, komen we tot de tijdsonafhankelijke hazard. De
tijdsonafhankelijke hazard van een bepaald transitie geeft de kans weer op de
transitie in een gegeven periode. In dit onderzoek gaat de interesse uit naar de tijd
doorgebracht in een state, met andere woorden kans om een bepaalde transitie
vanuit de state te maken. De tijdsonafhankelijke hazard van recidive in de
intramurale fase, de extramurale fase of de fase van voorwaardelijke beëindiging
betreft dus de kans dat iemand tijdens de betreffende fase (voor het eerst)
recidiveert, ongeacht op welk moment in de fase de recidive plaatsvindt. De hazard
is in die zin tijdsonafhankelijk – we weten niks over het aantal dagen, maanden of
jaren na het begin van een fase dat de transities plaatsvinden. We weten alleen
hoeveel transities er gemiddeld vanuit een gegeven fase plaatsvinden. Het wordt
berekend door het aantal keer dat een transitie wordt gemaakt, te delen door het
totaal aantal jaren doorgebracht in de herkomst state.
Een lage tijdsonafhankelijke hazard toont aan dat er gemiddeld een lange tijd in de
herkomst state doorgebracht wordt en/of de transitie weinig voorkomt. Een hoge
tijdsonafhankelijke hazard toont aan dat een transitie vrij snel en/of vaak plaats
vindt. Bijvoorbeeld geeft een tijdsonafhankelijke hazard van 0,05 per jaar voor een
recidivetransitie aan dat van 100 tbs-gestelden vijf per jaar in de betreffende fase
voor het eerst zullen recidiveren. Deze uitkomstmaat kan gebruikt worden om
vragen over de mate waarin voor het eerst gerecidiveerd wordt binnen een (deel
van een) strafrechtelijke traject te beantwoorden. Door tijdsonafhankelijke hazards
tussen cohorten te vergelijken kan een beeld ontstaan van eventuele trends.
Hazard rates
Wat tijdsonafhankelijke hazards niet laten zien, is hoe de kans (of het risico) op een
bepaalde transitie door de tijd heen verandert. De tijdsonafhankelijke hazards geven
de gemiddelde kans weer over de hele periode in een bepaalde state. Hazard rates
laten daarentegen zien of er, bijvoorbeeld, vaker aan het begin van een traject, of
een fase van een traject, wordt gerecidiveerd dan op een later tijdstip. Voor elke
Pagina 26 van 73

| Op zoek naar methoden om recidive tijdens een strafrechtelijk traject in kaart te brengen | 13 mei 2020

transitie kan de hazard rate geplot worden in een figuur. De hazard rate geeft voor
ieder moment de kans weer om op dat moment de betreffende transitie te maken
gedeeld door de cumulatieve kans dat op dat moment de transitie nog niet is
gemaakt. Eenvoudig uitgedrukt, wat is de kans om de transitie in kwestie op een
bepaald moment te maken voor iedereen die zich op dat moment nog in de
betreffende state bevindt? De hazard rate is in absolute zin een intuïtief moeilijk te
begrijpen maat, maar is bijzonder nuttig voor vergelijkingen. Zo kan met de hazard
rate het recidiverisico in de verschillende tbs-fasen tussen cohorten worden
vergeleken. Ook kan de hazard rate van recidive gedurende een bepaalde state in
hetzelfde cohort geplot worden zodat de ontwikkeling van het recidiverisico
gedurende de state in beeld worden gebracht. Dit kan bijvoorbeeld relevant zijn
voor de ontwikkeling van beleid rondom vrijheden en toezicht, bijvoorbeeld tijdens
de voorwaardelijke beëindiging. Voor de vergelijking van hazard rates en de
interpretatie van plots van de hazard rate is het niet nodig de exacte betekenis van
de hazard rate in absolute zin te kennen.
Cox-regressie
Met Cox-regressieanalyse kan de invloed van tijdsonafhankelijke
achtergrondkenmerken (kenmerken die over de tijd heen niet kunnen veranderen,
zoals leeftijd eerste strafzaak) apart worden geschat voor elk van de transities in
het model. Hiermee kunnen we nagaan welke kenmerken (covariaten) het plegen
van een recidivedelict tijdens een traject of afschaling dan wel opschaling van het
restrictieniveau voorspellen. Zo kunnen risicofactoren voor recidive in verschillende
fases van een strafrechtelijk traject worden geïdentificeerd. Daarnaast kan
onderzocht worden waarvan beslissingen over afschaling van restrictieniveaus
afhangen en of dit in alle fases van het strafrechtelijk traject dezelfde variabelen
betreft. Naast tijdsonafhankelijke variabelen kunnen ook tijdsafhankelijke variabelen
als covariaat in het model opgenomen worden. Dit zijn variabelen die gedurende
een traject kunnen veranderen. Hiermee kan bijvoorbeeld worden nagegaan in
welke mate recidive samenhangt met gemeten veranderingen van verblijfssetting of
persoonsgerelateerde dynamische risicofactoren.
2.3.5

Software
In het huidige onderzoek is gekozen om MSA met het statistische programma R uit
te voeren (R Core Team, 2013). In R zijn er meerdere opties om een MSA uit te
voeren (zie bijvoorbeeld, Willekens, 2014). In deze studie hebben wij voor het
package mstate gekozen (Putter, Fiocco, & Geskus, 2007; Putter, 2011; Putter, de
Wreede, & Fiocco, 2016). Dit package biedt de mogelijkheden om transitiespecifieke covariaten mee te nemen in de Cox regressie. Het package muhaz wordt
gebruikt om de hazard rates te berekenen en smooth hazard plots te produceren
(Hess & Winsemius, 2019). 7 Het package Biograph wordt gebruikt om de data voor
te bereiden voor de mstate en muhaz analyses (Willekens, 2014).

De package muhaz kan geen rekening houden met left truncation van states. Het tbs traject
heeft hier weinig last van. Bij andere strafrechtelijke trajecten gekenmerkt door veel left
truncation van states is het wenselijk om een andere package te gebruiken, bijvoorbeeld
bshazard.
7

Pagina 27 van 73

| Op zoek naar methoden om recidive tijdens een strafrechtelijk traject in kaart te brengen | 13 mei 2020

3

Resultaten

In deze sectie geven we eerst enkele beschrijvende statistieken over de tbspopulatie weer. Vervolgens lichten we de resultaten van de GT en MSA toe. Met
deze resultaten laten wij aan de hand van de tbs met dwangverpleging groep zien,
hoe de onderzoeksvragen 1a, 1b en 1c beantwoord kunnen worden. In de discussie
zullen de belangrijkste bevindingen geïnterpreteerd worden en in context worden
geplaatst. Na het weergeven van de MSA-resultaten betreffende recidive lichten we
enkele onvoorziene resultaten toe, namelijk bevindingen die niet direct met recidive
te maken hebben maar interessante informatie bevatten over het verloop van het
tbs-traject. Onvoorziene problemen die we tegen zijn gekomen worden in de
discussie behandeld.
3.1

Beschrijvende statistieken
In deze paragraaf worden de achtergrondkenmerken van de tbs-populatie sinds
2000 per kalenderjaar beschreven. Door statistieken per kalenderjaar weer te
geven, worden trends in achtergrondkenmerken van de populatie over de jaren in
beeld gebracht. In bijlage 4, tabel B4.1 worden beschrijvende statistieken voor de
drie MSA-cohorten weergegeven. De informatie voor de kalenderjaar populatie
wordt gewogen voor het aantal dagen dat iemand in een gegeven jaar in het tbs
met dwangverpleging traject aanwezig was.
In figuur 2 wordt een aantal demografische karakteristieken van de populatie per
kalenderjaar weergegeven, namelijk het geslacht, het geboortelanden de
gemiddelde leeftijd op 1 januari van het betreffende cohortjaar. In de figuur zien we
dat de proportie mannelijke tbs-gestelden over de jaren heen stabiel blijft. De
proportie personen die in Nederland geboren zijn, daalt licht van 74% in 2000 naar
70% in 2016. De gemiddelde leeftijd van de tbs-populatie stijgt over de jaren heen
van 36 jaar in 2000 naar 46 jaar in 2016. We zien ook dat de gemiddelde leeftijd bij
het eerste delict redelijk stabiel blijft rond de 22 jaar.

Pagina 29 van 73

| Op zoek naar methoden om recidive tijdens een strafrechtelijk traject in kaart te brengen | 13 mei 2020

10

10

5

0

0

Gemiddele leeftijd

20

% man
% geboren NL
Leeftijd begin jaar
Leeftijd eerst zaak

2016

15

2015

30

2014

20

2013

40

2012

25

2011

50

2010

30

2009

60

2008

35

2007

70

2006

40

2005

80

2004

45

2003

90

2002

50

2001

100

2000

Percentage van onderzoeksgroep

Figuur 2 Demografische karakteristieken van de tbs-populatie per
kalenderjaar

Jaartal

In figuur 3 staan gegevens over het strafrechtelijke verleden weergegeven. We zien
dat het aantal eerdere strafzaken tussen 12 en 13 schommelt. In figuur 3 wordt ook
een uitsplitsing naar type van het zwaarste delict weergegeven. Gevallen waarin de
uitgangszaak onbekend is, zijn weggelaten om de proporties te kunnen plotten van
zaken waarin het zwaarste delict behoorde tot de types geweld, zeden, vermogen
met geweld, vermogen zonder geweld, vernieling en openbare orde en overige
delicten. We zien tussen 2000 en 2016 een lichte daling in de proportie
geweldsdelicten; 36% naar 33%. De proportie zedendelicten blijft tussen 2000 en
2016 relatief stabiel rond de 25%. De proportie van de vernieling en openbare orde
delicten stijgt van 15% naar 20%. Na een lichte daling tussen 2000 en 2002 blijft
de proportie van de bekende uitgangsdelicten betreffen vermogensdelicten met
geweld op 9%. Voor vermogensdelicten zonder geweld geldt het tegenovergestelde
– een lichte stijging tussen 2000 en 2002 om vervolgens op 9% te blijven.
Ongeveer 5% van de uitgangsdelicten hoort tot de categorie overig.

Pagina 30 van 73

| Op zoek naar methoden om recidive tijdens een strafrechtelijk traject in kaart te brengen | 13 mei 2020

40

14

35

12

30

8

20
6

15

4

10
5

2

0

0

Aantal delicten

10

25

geweld
zeden
vermogen met geweld
vermogen zonder geweld
vernieling openbare orde
drugs/verkeer/overig
Aantal eerdere delicten

2000
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016

Percentage van (bekende) uitgangzaken

Figuur 3 Strafrechtelijke verleden gegevens ven de tbs-populatie per
kalenderjaar

Jaartal

3.2

Gestandaardiseerde telling
Belangrijkste bevindingen
• Het aantal recidivedelicten tijdens de uitvoering van de tbs-maatregel dat
resulteerde in een strafzaak, steeg tussen 2000 en 2016 van 2-3 delicten
naar 5 delicten per 100 bezette tbs-plaatsen per kalenderjaar.
• De meeste strafzaken binnen elke tbs-fase betreffen geweldsdelicten.
• Het aantal zeer ernstige recidivedelicten resulterend in een strafzaak bleef
tussen 2000 en 2016 onder 1 delict per 100 bezette tbs-plaatsen per
kalenderjaar, maar verdubbelde van 0,3 naar 0,7.
• Wat de zeer ernstige recidive betreft, neemt sinds 2012 het aandeel van
strafzaken naar aanleiding van delicten tijdens voorwaardelijke beëindiging
het snelste toe.
In deze paragraaf wordt aan de hand van GT per kalenderjaar het aantal strafzaken
naar aanleiding van recidivedelicten gepleegd tijdens de (verschillende fases van de)
tbs met dwangverpleging beschreven. Met GT maken we recidive in de drie
restrictieniveaus over verschillende kalenderjaren vergelijkbaar ondanks verschillen
in de grootte van de tbs-populatie in een gegeven kalenderjaar. We richten ons
daarbij eerst op algemene recidivedelicten en vervolgens op zeer ernstige
recidivedelicten. Voor de strafzaken naar aanleiding van recidivedelicten tijdens de
intramurale fase wordt er gekeken of delicten plaatsvonden in een periode waar een
verlofmachtiging (begeleid of onbegeleid) van kracht was. De tijdsperiode waarnaar
gestandaardiseerd wordt, is echter wel de hele intramurale fase en niet alleen de
tijdsperiode waarin een machtiging voor begeleid respectievelijk onbegeleid verlof
van kracht was 8. Bijvoorbeeld, er worden in 2012 per 100 tbs gestelden in de hele
intramurale fase 3 delicten gepleegd door tbs-gestelden zonder verlof, minder dan 1
delict door tbs-gestelden met begeleid verlof en ook minder dan 1 delict door tbsgestelden met onbegeleid verlof.

We hebben hiervoor om twee redenen gekozen. Ten eerste betekent een dag met
verlofmachtiging niet dat de tbs-gestelde ook daadwerkelijk met verlof is en ten tweede vallen
de periodes met een bepaalde verlofmachtiging niet altijd aan één stuk.
8

Pagina 31 van 73

| Op zoek naar methoden om recidive tijdens een strafrechtelijk traject in kaart te brengen | 13 mei 2020

Voordat de GT-resultaten worden gepresenteerd, wordt in figuur 4 voor de hele
onderzoeksperiode (2000 tot en met 2016) de tijd weergegeven die de tbs-populatie
als geheel in elk van de tbs-fases heeft doorgebracht en de omvang van de groep
per kalenderjaar. De totale tijd wordt in bezette plaatsen per kalenderjaar gegeven,
dat wil zeggen gedurende 365 dagen bezette tbs-plaatsen. Over de totale tijd in de
tbs is er een stijging in het aantal bezette plaatsen tussen 2000 en 2008. Na 2008
zien we een lichte daling waarna het aantal bezette plaatsen tussen 2013 en 2016
stabiel blijft. Gedurende de onderzoeksperiode is het grootste deel van de tbs
doorgebracht in de intramurale fase en minder tijd in de extramurale fase en de
fase van voorwaardelijke beëindiging. De tijd die in de laatstgenoemde twee fases
wordt doorgebracht neemt echter over de jaren heen toe. Bij de bespreking van de
resultaten van de GT zal duidelijk worden waarom het belangrijk is om deze figuur
in het achterhoofd te houden, dat wil zeggen, het feit dat er veel meer tijd
intramuraal dan extramuraal of in voorwaardelijke beëindiging wordt doorgebracht
en dat de totale tijd in de extramurale fase en in de fase van voorwaardelijke
beëindiging over de jaren heen stijgt.
In figuur 4 wordt ook de omvang van de tbs-populatie weergegeven (zwarte
stippellijn). Tot 2008 loopt deze gelijk op met de totale duur van de tbs-trajecten
om vervolgens te stabiliseren en daarna licht te dalen tussen 2008 en 2012. Een
parallelle ontwikkeling van het aantal bezette tbs-plaatsen en het aantal tbsgestelden is wat we zouden verwachten als de gemiddelde duur van tbs-trajecten
constant is. Vanaf 2013 zien we dat de omvang van de tbs-populatie en het aantal
bezette tbs-plaatsen (zwarte stippellijn) uiteen beginnen te lopen. Dit wijst op een
iets langzamere doorstroom door de fases van het tbs-traject, waardoor hetzelfde
aantal tbs-plaatsen door een afnemend aantal personen bezet wordt gehouden. Dat
wil zeggen dat meer personen een tbs-plaats gedurende het gehele jaar bezet en
minder personen voor maar een deel van het jaar.

2500

2000

2000

1500

1500

1000

1000

hele tbs
intra
extra
voorw. beëind.
tbs populatie

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

2005

2004

0
2003

0
2002

500

2001

500

tbs jaar populatie

2500

2000

Totaalaantal persoonsjaren door gebracht in
tbs (fases)

Figuur 4 Totaal aantal bezette tbs-plaatsen (per fase) per rollend
kalenderjaar

(Rollende) kalenderjaren

Algemene recidive
In figuur 5 wordt de GT van alle recidivedelicten tijdens de tbs sinds 2000 die tot
een strafzaak hebben geleid per (rollend) kalenderjaar weergegeven, dat wil zeggen
per éénjarige observatieperiode die telkens met een kwartaal opschuift
(bijvoorbeeld januari 2000-december 2000, april 2000-maart 2001, juli 2000-juni
Pagina 32 van 73

| Op zoek naar methoden om recidive tijdens een strafrechtelijk traject in kaart te brengen | 13 mei 2020

2001, oktober 2000-september 2001, enz.). Dit werd gedaan om de plots iets
smoother en zodoende meer interpreteerbaar te maken (zie paragraaf 2.2.2).
Opvallend zijn de grote fluctuaties in het figuur in het aantal recidivedelicten tijdens
de fase van voorwaardelijke beëindiging, in het bijzonder tussen 2000 en 2009. De
reden hiervoor is dat tijdens deze periode heel weinig tijd in de fase van
voorwaardelijke beëindiging werd doorgebracht (zie figuur 4). Als er dan een delict
plaatsvond heeft dat een veel grotere impact op de GT dan bij de andere fases.
Ondanks de sterke fluctuatie van de GT tussen opeenvolgende jaren is er tussen
2000 en 2009 een licht dalende trend en tussen 2009 en 2016 een licht stijgende
trend in het aantal delicten tijdens de fase van voorwaardelijke beëindiging te zien.
Rond 2002-2003 bereikt het aantal algemene recidivedelicten tijdens de
voorwaardelijke beëindiging een piek van rond de 22 delicten per 100 tbs-plaatsen
per kalenderjaar. Met andere woorden, voor elke 100 plaatsen die gedurende het
hele jaar door tbs-gestelden in voorwaardelijke beëindiging bezet waren, zijn er 22
delicten gepleegd die in een strafzaak eindigden. Let wel, dit betekent niet dat in
2002/2003 tbs-gestelden met voorwaardelijke beëindiging 22 strafzaken hebben
gepleegd, maar dat dit het geval was geweest als in die periode precies100 tbsplaatsen gedurende het hele jaar met een tbs-gestelde in die fase bezet waren
geweest. Figuur 4 laat zien dat het in de periode van 2000 tot en met 2008
aanzienlijk minder dan 100 waren en vanaf 2011 meer dan 100. Het aantal
jaarlijkse delicten dat door en tbs-gestelde in de fase van voorwaardelijke
beëindiging werd gepleegd lag dus tot 2008 duidelijk onder 22 en vanaf 2011 boven
22.
Voor de extramurale fase laat figuur 5 na een stijging tussen 2000 en 2002 een
daling tot 2009 zien in het aantal strafzaken naar aanleiding van een algemeen
recidivedelict. Hier moet weer benadrukt worden dat er tot 2004 weinig tijd in de
extramurale fase werd doorgebracht. De intramurale fase laat een tegengestelde
trend in het aantal strafzaken zien. Bij tbs-gestelden zonder verlofmachtiging steeg
het aantal delicten dat tot een strafzaak leidde tot 4 per 100 bezette tbs-plaatsen in
2016. Daarentegen bleef aantal strafzaken naar aanleiding van een recidivedelict
door tbs-gestelden met een machtiging voor begeleid of onbegeleid verlof tot 2014
relatief laag, onder de 1 strafzaak per 100 tbs-plaatsen, waarna er een lichte
stijging optrad.

Pagina 33 van 73

| Op zoek naar methoden om recidive tijdens een strafrechtelijk traject in kaart te brengen | 13 mei 2020

Figuur 5 GT van aantal strafzaken naar aanleiding van algemene
recidivedelicten tijdens de tbs uitgesplitst per tbs-fase

Aantal recidivestrafzaken tijdens tbs fase per jaar per
100 bezette tbs-plaatsen

25

20

15

intra geen verlof
intra begeleidverlof
intra onbegeleidverlof

10

extra
voorw. beëind.
heel tbs

5

0

(Rollende) jaren

Zeer ernstige recidive
In figuur 7 worden de GT-resultaten voor strafzaken naar aanleiding van zeer
ernstige recidivedelicten weergegeven. Een zeer ernstig delict is een misdrijf met
een wettelijke strafdreiging van minstens 8 jaar. Wederom zien we in de figuur
grote fluctuaties in het aantal zeer ernstige delicten per 100 bezette tbs-plaatsen
per kalenderjaar in voorwaardelijke beëindiging. Er zijn jaren met meer dan 6 zeer
ernstige delicten per 100 bezette tbs-plaatsen maar ook jaren waarin er helemaal
geen zeer ernstige delicten hebben plaatsgevonden. Omdat tot 2008 zeer weinig tijd
in de fase van voorwaardelijke beëindiging werd doorgebracht, hebben de weinige
zeer ernstige delicten een grote impact op de GT van het betreffende jaar. Vanaf
2009 zien we ondanks sterke fluctuaties tussen opeenvolgende jaren een stijging
van het aantal zeer ernstige delicten tijdens de voorwaardelijke beëindiging. Vanaf
2013 zien we dezelfde trend, zij het met minder jaarlijkse fluctuatie, in de aantallen
zeer ernstige delicten tijdens de extramurale fase en tijdens de intramurale fase met
of zonder verlof. De aantallen strafzaken naar aanleiding van zeer ernstige
recidivedelicten in deze fases blijven echter onder de 0,5 per 100 bezette tbsplaatsen per kalenderjaar. Als we kijken naar het totaalbeeld, dat wil zeggen
strafzaken naar aanleiding van een zeer ernstige delict tijdens het hele tbs-traject,
zien we dat het aantal zeer ernstige delicten per 100 bezette tbs-plaatsen per
kalenderjaar licht fluctueert over het hele onderzoeksperiode maar onder de 1 delict
blijft. Tussen 2012 en 2015 zien we echter een stijging van rond 0,3 delicten naar
rond de 0,7 delicten per 100 bezette tbs-plaatsen per kalenderjaar. Aangezien in
deze periode in elk jaar ongeveer 2.200 tbs-plaatsen doorlopend bezet waren (zie
figuur 4) gaat het om een toename van het jaarlijkse aantal zeer ernstige delicten
van rond 9 delicten.

Pagina 34 van 73

| Op zoek naar methoden om recidive tijdens een strafrechtelijk traject in kaart te brengen | 13 mei 2020

Figuur 7 GT van aantal strafzaken naar aanleiding van zeer ernstige
recidivedelicten tijdens de tbs uitgesplitst per tbs-fase

Aantal recidivestrafzaken met een zeer ernstige delict tijdens
tbs fase per jaar per 100 gevulde tbs-plaatsen

7

6

5

intra geen verlof

4

intra begeleidverlof
intra onbegeleidverlof

3

extra
voorw. beëind.

2

heel tbs

1

0

(Rollende) jaren

3.3

Multistate analyses
Met de GT hebben we in paragraaf 3.2 strafzaken per kalenderjaar naar aanleiding
van algemene en zeer ernstige recidivedelicten gepleegd tijdens de tbs in beeld
gebracht. Daarbij hebben we recidive tussen kalenderjaren vergelijkbaar gemaakt
door de absolute aantallen delicten om te rekenen naar de aantallen per 100 bezette
tbs-plaatsen. In de volgende paragrafen worden de resultaten van de MSA
besproken. Hierbij worden de resultaten voor drie instroomcohorten vergeleken (zie
bijlage 4 voor achtergrondkenmerken van de cohorten). Met deze analyses focussen
we op recidive op individueel niveau. Met het gebruikte MSA-model brengen we het
eerst delict dat leidt tot een nieuwe strafzaak in beeld. Daarbij ligt de focus ligt op
de fase van de tbs waarin het delict wordt gepleegd en de timing van het delict
binnen de betreffende fase. Doordat we ons beperken tot het eerste delict van een
tbs-gesteld, dat wil zeggen het delict waarmee deze tot recidivist werd, worden
delicten tijdens de extramurale fase of de fase van voorwaardelijke beëindiging
alleen meegenomen als de tbs-gestelde nog niet eerder in de intramurale (of
extramurale) fase was gerecidiveerd.

3.3.1

In hoeverre recidiveren tbs-gestelden tijdens de maatregel?
Belangrijkste bevindingen
• Over alle cohorten heen plegen in elke tbs-fase per jaar gemiddeld 2 tot 6
van 100 tbs-gestelden hun eerste recidivedelict.
• Het percentage tbs-gestelden voor het eerst recidiveert is in de fase van
voorwaardelijke beëindiging van de tbs hoger dan in de intra- en
extramurale fase.
Pagina 35 van 73

| Op zoek naar methoden om recidive tijdens een strafrechtelijk traject in kaart te brengen | 13 mei 2020

In tabel 2 worden tijdsonafhankelijke hazards weergegeven. De tijdsonafhankelijke
hazard geeft de kans weer om een transitie, bijvoorbeeld een recidive transitie, te
maken gedurende de periode at risk, dat wil zeggen de totale tijd in een state. De
tijdsonafhankelijke hazard is berekend door het aantal gemaakte transities te delen
door de totale tijd doorgebracht in de state voorafgaand aan de transitie. Zodoende
wordt rekening gehouden met de time at risk voor een transitie. In dit rapport ligt
de focus op de drie recidivetransities (zie rode pijlen in figuur 1). Deze transities
worden gemaakt als een tbs gestelde voor het eerst recidiveert tijdens een van de
tbs-fases of states. De tijdsonafhankelijke hazards zijn een maat voor de kans om
voor het eerst te recidiveren binnen elke fase voor elk cohort. Ze geven per cohort
voor iedere fase het gemiddelde aantal transities per jaar weer.
In tabel 2 zien we de tijdsonafhankelijke hazards van zowel de afschalingstransities
(in groen), de opschalingstransities (in zwart), de recidivetransities (in rood) en de
overlijdenstransities (in grijs). We leggen bij de bespreking van de
tijdsonafhankelijke hazards de focus op de recidivetransities. We zien dat de
transitie van de intramurale state en de intramurale na recidive state een
tijdsonafhankelijke hazard heeft van 0,03 voor het eerste cohort (instroom tot en
met 1996), 0,02 voor het tweede cohort (instroom 1997 - 2004) en 0,04 voor het
derde cohort (instroom 2005 - 2016). Dit betekent dat per 100 tbs-gestelden in een
intramurale setting er in de drie cohorten per jaar respectievelijk 3, 2 en 4 nieuwe
recidivisten bij komen. De transitie van de extramurale state en de extramurale na
recidivestate heeft in elk cohort een tijdsonafhankelijke hazard van 0,02. Dat
betekent dat per 100 tbs-gestelden met transmuraal of proefverlof er per jaar 2
nieuwe recidivisten bij komen. De transitie van de state voorwaardelijke beëindiging
naar de state voorwaardelijke beëindiging na recidive heeft de hoogste
tijdsonafhankelijke hazard van alle recidive transities met 0,04 voor het eerste
cohort, 0,06 voor het tweede cohort en 0,05 voor het derde cohort. Dit betekent dat
per 100 tbs-gestelden met voorwaardelijke beëindiging er in de drie cohorten per
jaar respectievelijk 4, 5 en 6 nieuwe recidivisten bij komen.
De transitiematrices (tabellen B3.1, B3.2 en B3.3 in bijlage 3) laten zien dat het
totaal aantal recidivetransities vanuit de state voorwaardelijke beëindiging in alle
cohorten lager ligt dan vanuit de intramurale state en de extramurale state. De duur
van de intramurale fase is echter veel langer dan die van de twee andere fases (zie
figuur 4). Het feit dat de tijdsonafhankelijke hazards hoger zijn voor de fase van
voorwaardelijke beëindiging, betekent dat er vaker nieuwe recidivisten bij komen
tijdens de fase van voorwaardelijke beëindiging dan tijdens de andere fases. De
verschillen tussen de tijdsonafhankelijke hazards van de verschillende tbs-fases en
tussen de verschillende cohorten zijn in absolute termen echter niet groot.
De tijdsonafhankelijke hazards van de afschaling transities (groene cijfers) en
opschaling transities (zwarte cijfers) worden in paragraaf 3.3.4 besproken.

Pagina 36 van 73

| Op zoek naar methoden om recidive tijdens een strafrechtelijk traject in kaart te brengen | 13 mei 2020

Tabel 2 Tijdsonafhankelijke hazards: proportie tbs-gestelden dat binnen
een jaar een transitie maakt
Herkomst

Bestemming

state

state

Intra

Extra

VB

OB

Intra

Extra

VB

na

na rec

na

rec

OB na rec

Ovrld

rec

Cohort
Intra

Extra

VB

Intra na
rec
Extra na
rec

VB na rec

t/m 1996

0,08

0,01

0,02

0,03

0,01

1997 - 2004

0,10

0,02

0,01

0,02

0,00

2005 - 2016

0,09

0,01

0,01

0,04

0,01

t/m 1996

0,18

0,12

0,15

0,02

0,01

1997 - 2004

0,15

0,18

0,07

0,02

0,00

2005 - 2016

0,17

0,26

0,03

0,02

t/m 1996

0,04

0,01

0,49

0,04

0,01

1997 - 2004

0,02

0,00

0,49

0,06

0,00

2005 - 2016

0,02

0,00

0,41

0,05

0,01

0,01

t/m 1996

0,07

0,02

0,02

0,00

1997 - 2004

0,10

0,04

0,01

0,02

2005 - 2016

0,08

0,02

0,01

0,00

t/m 1996

0,32

0,14

0,10

0,00

1997 - 2004

0,28

0,20

0,05

0,02

2005 - 2016

0,36

0,24

0,05

0,01

t/m 1996

0,09

0,00

0,32

0,01

1997 - 2004

0,16

0,00

0,36

0,00

2005 - 2016

0,09

0,00

0,27

0,01

Noot: Groene cijfers zijn afschalingstransities; zwarte cijfers zijn opschalingstransities; rode
cijfers zijn recidivetransities. Lichtgroene cellen geven transities gemaakt door niet recidivisten
aan; lichtrode cellen geven transities gemaakt door recidivisten aan. Intra=intramurale fase;
Extramuraal=extramurale fase; VB=fase van voorwaardelijke beëindiging;
OB=onvoorwaardelijke beëindiging; rec=recidive; Ovrld=overleden.

De tijdsonafhankelijke hazards brengen in beeld hoe vaak er tijdens de verschillende
fases binnen tbs-trajecten nieuwe recidivisten bij komen. We krijgen hiermee ook
zicht op eventuele verschillen tussen cohorten. Tijdsonafhankelijke hazards laten
echter niet zien hoe het risico om een recidivist te worden gedurende een fase kan
veranderen. Om dat inzichtelijk te maken, zijn plots van de hazard rates van de
recidivetransities over de tijd nodig.
3.3.2

Hoe verandert het risico op recidive gedurende elke fase van het tbs-traject?
Belangrijkste bevindingen
• In alle cohorten is het risico om voor het eerste te recidiveren tijdens de
intramurale fase constant of dalend. In de extramurale fase is het risico
om voor het eerste te recidiveren in het eerste cohort aan het begin hoger
dan bij de andere twee cohorten, om vervolgens te dalen. Bij het tweede
en derde cohort is dit risico gedurende de extramurale fase constant.
• In tegenstelling tot de intramurale en extramurale fase, loopt in de fase
van voorwaardelijke beëindiging het risico om voor het eerste te
recidiveren in het tweede en derde cohort op.
In de volgende figuren worden de hazard rates voor de drie recidive transities
weergegeven. De hazard rate geeft het risico op een transitie op een bepaald
moment in de tijd weer voor de tbs-gestelden die op dat moment nog at risk zijn
voor het maken van de betreffende transitie. Een hazard rate van 0,5 op één jaar
na het begin van een tbs-fase betekent dat de verhouding tussen de kans om een
Pagina 37 van 73

| Op zoek naar methoden om recidive tijdens een strafrechtelijk traject in kaart te brengen | 13 mei 2020

jaar na begin van de fase voor het eerst te recidiveren en de kans om tot dat
moment nog niet te zijn gerecidiveerd 0,5 is. Uit deze definitie wordt duidelijk dat
de betekenis van de hazard rate intuïtief moeilijk te begrijpen is. Hazard rates
worden daarom vooral gebruikt om veranderingen in risico over de tijd heen en om
verschillen in risico tussen groepen, in dit geval instroomcohorten, in beeld te
brengen. De hazard rate laat duidelijk zien op welk moment tijdens een tbs-fase het
risico om voor het eerst te recidiveren het grootst is.
In de volgende figuren worden smooth hazard rates weergegeven, omdat de events
in ons model zeldzaam zijn. Anders zouden de hazard rates erg schokkerig verlopen,
namelijk omhoogschieten op de momenten van een eerste recidivedelict om
vervolgens weer te dalen. Een smooth hazard rate geeft een beter leesbare plot.
Door smoothing kunnen echter niet alle (extreme) pieken uit de plot gehaald
worden. Als bijvoorbeeld op een bepaald moment de populatie at risk zeer klein is
(geworden) en iemand uit die kleine populatie de transitie in kwestie maakt, schiet
de hazard rate omhoog. In bijlage 5 (figuren B5.1, B5.2 en B5.3) wordt de omvang
geplot van de tbs-populatie in elk van de drie states waaruit gerecidiveerd kan
worden. Uit deze plots kan afgeleid worden of een sterke stijging of daling in de
smooth hazard rate het gevolg kan zijn van een kleine at risk populatie.
Intramurale fase
In figuur 8 is de hazard rate voor recidive tijdens de intramurale fase van het tbstraject geplot. De x-as loopt tot 8 jaar na het begin van het tbs-traject. Omdat het
aantal personen dat zich tegen het eind van de 8 jaar nog in deze fase bevindt
gering is moet aan veranderingen aan het staart van de hazard rates weinig gewicht
worden toegekend. In het eerste cohort blijft de hazard rate gedurende de hele
intramurale fase min of meer constant. In het tweede cohort daalt de hazard rate
gedurende het eerste jaar van de intramurale fase en blijft daarna redelijk constant.
In het derde cohort daalt de hazard rate gedurende de eerste vier jaar. De hazard
rate van het derde cohort is gedurende de eerst drie jaar van de intramurale fase
hoger dan die van het eerste en tweede cohort. De hazard rate voor de tweede
cohort is gedurende de hele intramurale fase lager dan die van het eerste en derde
cohort. Dat betekent dat tbs-gestelden die tussen 1997 en 2004 zijn ingestroomd er
tijdens de intramurale fase een lager recidiverisico hadden dan tbs-gestelden die
voor 1997, respectievelijk tussen 2005 en 2016 instroomden.

Pagina 38 van 73

| Op zoek naar methoden om recidive tijdens een strafrechtelijk traject in kaart te brengen | 13 mei 2020

Figuur 8 Hazard rates voor recidive tijdens de intramurale fase

Extramurale fase
In figuur 9 is de hazard rate voor recidive tijdens de eerste drie jaar van de
extramurale fase van het tbs-traject geplot. Daarna bevinden de meeste tbsgestelden zich niet meer in de extramurale state (zie figuur B5.2, bijlage 5).
Opvallend is dat in het eerste cohort de hazard rate voor recidive aan het begin van
deze fase duidelijk hoger is dan in de andere twee cohorten. Daarna zien we een
daling gedurende ongeveer twee jaar waarna de hazard rate op een vergelijkbaar
niveau ligt als die van het tweede cohort. In het tweede en derde cohort zijn de
hazard rates gedurende de drie jaar min of meer constant. Tbs-gestelden die vanaf
1997 zijn ingestroomd hebben een lager risico om in de extramurale fase voor het
eerst te recidiveren dan degenen die eerder zijn ingestroomd.

Pagina 39 van 73

| Op zoek naar methoden om recidive tijdens een strafrechtelijk traject in kaart te brengen | 13 mei 2020

Figuur 9 Hazard rates voor recidive tijdens de extramurale fase

Fase van voorwaardelijke beëindiging
Figuur 10 laat de hazard rate voor recidive tijdens de eerste twee jaar van de fase
van voorwaardelijke beëindiging zien, waarna de meeste tbs-gestelden zich niet
meer in deze fase bevinden (zie figuur B5.3, bijlage 5). In tegenstelling tot de
eerste twee fases van het tbs-traject neemt bij twee van de cohorten de hazard rate
voor recidive in de periode van de voorwaardelijke beëindiging toe. In vergelijking
met de eerste twee tbs-fases verloopt de hazard rate bij het eerste cohort
gedurende de fase van voorwaardelijke beëindiging min of meer constant. In het
tweede cohort stijgt de hazard rate gedurende twee jaar. In het derde cohort stijgt
de hazard rate gedurende het eerste jaar en daalt daarna weer tot onder het
beginniveau. Deze daling heeft betrekking op een verhoudingsgewijs gering aantal
tbs-gestelden dat zich op dat moment nog in de fase van voorwaardelijke
beëindiging bevindt (figuur B5.3).

Pagina 40 van 73

| Op zoek naar methoden om recidive tijdens een strafrechtelijk traject in kaart te brengen | 13 mei 2020

Figuur 10 Hazard rates voor recidive tijdens voorwaardelijke beëindiging

Hazards rates kunnen op verschillende manieren worden geplot waarbij de focus op
verschillende aspecten wordt gelegd. In bijlage 6 (figuren B6.1, B6.2 en B6.3) is een
alternatief te zien waarbij het accent ligt op verschillen van de ontwikkeling van de
hazard rate tussen de drie tbs-fasen in elk cohort. In deze plots wordt nog
duidelijker zichtbaar dat de hazard rate voor recidive aan het begin van de fase van
voorwaardelijke beëindiging niet wezenlijk verschilt van de hazard rates aan het
begin van de andere twee fases, maar vervolgens toeneemt en hoger uitkomt dan
bij de andere twee fases. De hazard rate voor de extramurale fase is bij alle drie
cohorten duidelijk lager dan bij de andere twee fases.
3.3.3

Welke factoren hangen samen met recidive tijdens het tbs-traject?
Belangrijkste bevindingen
• Hoe jonger een tbs-gestelde was ten tijde van de eerste strafzaak, des te
groter de kans om te recidiveren tijdens zowel de intramurale fase, als de
extramurale fase en de fase van voorwaardelijke beëindiging van de tbs.
• Als het zwaarste delict in de uitgangszaak een vermogensdelict met
geweld, een vernielingsdelict of een delict tegen de openbare orde was, is
de kans het grootst om te recidiveren tijdens de tbs-maatregel.
In tabel 3 staan de resultaten van een Cox regressie waarmee de effecten van
achtergrondkenmerken en beleidswijzigingen op elk van de transities in het model
zijn geschat (figuur 1) 9. Het betreft dus transitie-specifieke effecten, bijvoorbeeld
van de leeftijd ten tijde van de eerste strafzaak op recidive tijdens de intramurale
fase. Sommige covariaten zijn tijdsonafhankelijk, dat wil zeggen dat ze niet
veranderen over de tijd heen. In dit model zijn de volgende tijdsonafhankelijke
covariaten meegenomen: leeftijd eerste justitiecontact, aantal eerdere
De effecten van de covariaten worden niet geschat voor de zes transities naar de overleden
state.
9

Pagina 41 van 73

| Op zoek naar methoden om recidive tijdens een strafrechtelijk traject in kaart te brengen | 13 mei 2020

justitiecontacten en type delict van de uitgangszaak. Bij het type delict van de
uitgangszaak wordt per delictscategorie de kans op recidive vergeleken met de kans
als de uitgangszaak een geweldsdelict was.
Twee covariaten in het model zijn tijdsafhankelijk, dat wil zeggen dat ze gedurende
de betreffende tijd at risk voor de betreffende transitie kunnen veranderen. Dit
betreft de invoering van de verplichting de beëindiging van de tbs-maatregel vooraf
te laten gaan door een fase van voorwaardelijke beëindiging (hierop komen we in
paragraaf 3.3.4 terug) en het uitbrengen van de handleiding aangifteplicht voor
strafbare feiten door tbs-gestelden eind 2013 (Nagtegaal, Boonmann & Stuurman,
2017). Een sterke toename van strafzaken naar aanleiding van recidivedelicten
tijdens de tbs in 2014 (zie figuur B2.1 in bijlage 2), suggereert dat deze
beleidsmaatregel effect op de strafvervolging van delicten tijdens het tbs-traject
heeft gehad.
De resultaten in deze paragraaf zijn niet opgesplitst naar instroomcohorten maar
betreffende gehele instroomperiode tot en met 2016. De reden hiervoor is het grote
aantal te schatten effecten. Bij opsplitsing in cohorten zou het aantal transities te
laag zijn om deze effecten van covariaten op de recidivekans aan te kunnen tonen.
De volledige resultaten van de Cox regressie zijn te vinden in bijlage 7, tabel B7.1.
In tabel 3 worden alleen de statistische significante resultaten voor recidivetransities
weergegeven. De effecten worden uitgedrukt in de exponent bèta (eβ), beter bekend
als hazard ratio. Als eβ groter is dan 1, is het risico op de transitie positief; bij een
waarde tussen 0 en 1 is het risico op de transitie negatief. Bij een continue variabele
geeft de eβ aan met hoeveel procent het risico op de transitie daalt (bij eβ<1) of
stijgt (bij eβ>1) als de waarde van de variabele met 1 meeteenheid toeneemt. Bij
een categorische variabele geeft eβ aan om hoeveel procent het risico op de transitie
hoger of lager is in vergelijking met de referentiecategorie.
Uit de Cox-regressie komt naar voren dat het risico op alle recidivetransities
toeneemt naarmate men jonger was ten tijde van het eerste justitiecontact. In alle
tbs-fases neemt het risico op recidive toe met ieder jaar dat men jonger was bij het
plegen van het eerste delict, met 6% in de intramurale fase, 5% in de extramurale
fase en 9% in de fase van voorwaardelijke beëindiging. Er is ook gekeken naar het
type delict van de uitgangszaak. Als de uitgangszaak een vermogensdelict met
geweld betreft, is het risico op recidive tijdens de voorwaardelijke beëindiging fase
van het tbs-traject bijna tweeënhalf keer zo groot dan wanneer de uitgangszaak een
geweldsdelict betreft. Als de uitgangszaak een vernielings- of openbare orde delict
betreft, is het risico op recidive tijdens de intramurale fase om 34% groter en
tijdens de extramurale fase om 81% groter dan wanneer de uitgangszaak een
geweldsdelict betreft. Het aantal eerdere strafzaken had geen significant effect op
de kans op recidive tijdens de tbs-maatregel.
Het uitbrengen van de handleiding omtrent aangifte van strafbare feiten tijdens de
tbs is zowel in de intra- als extramurale fase gerelateerd aan een lager risico op een
eerste strafzaak naar aanleiding van een recidivedelict. Het risico op recidive tijdens
deze fases is afgenomen na 2013. Dit resultaat is onverwacht gegeven de stijging
die zowel figuur B2.1 als figuren 5, 6 en 7 in het aantal strafzaken laten zien. We
gaan in paragraaf 4.3 in op een mogelijk verklaring voor dit resultaat.

Pagina 42 van 73

| Op zoek naar methoden om recidive tijdens een strafrechtelijk traject in kaart te brengen | 13 mei 2020

Tabel 3 Significante effecten van covariaten op recidive en enkele
afschalings transities
Persoonskenmerken
Leeftijd eerste delict:
Intramuraal > Intramuraal na recidive
Extramuraal > Extramuraal na recidive
Voorw. beëind. > Voorw. beëind. na recidive
Type delict uitgangszaak:
vermogen met geweld vs geweld:
Voorw. beëind. > Voorw. beëind. na recidive
vernieling openbare orde vs geweld:
Intramuraal > Intramuraal na recidive
Extramuraal > Extramuraal na recidive
Situatie kenmerken
Handleiding aangifteplicht:
Intramuraal > Intramuraal na recidive
Extramuraal > Extramuraal na recidive
Invoering verplichte voorwaardelijke beëindiging:
Intramuraal > Voorw. beëind.
Voorw. beëind. > Onvoorw. beëind.
Intramuraal na recidive > Voorw. beëind. na recidive
Voorw. beëind. na recidive > Onvoorw. beëind. na recidive

eβ

sig.

SE

0,944
0,951
0,909

***
*
***

0,007
0,021
0,024

2,452

**

0,335

1,348
1,858

**
*

0,112
0,313

0,447
0,391

***
**

0,107
0,317

0,508
0,552
0,434
0,487

***
***
***
***

0,120
0,082
0,205
0,182

Noot: Rood zijn recidivetransities; groen zijn afschalingstransities
3.3.4

Resultaten omtrent afschalings- en opschalingstransities
Transities naar een andere state vinden niet alleen bij recidivedelicten plaats maar
ook bij overgangen naar een andere tbs-fase met lagere restrictivieteit (afschaling)
of met hogere restrictivieteit (opschaling; zie figuur 1). Het onderhavige MSA-model
levert enkele resultaten met betrekking tot deze transities op die meer inzicht geven
in het verloop van tbs-trajecten.
Tabel 2 (in paragraaf 3.3.1) laat enkele verschillen zien tussen de cohorten met
betrekking tot de afschalingstransities bij de niet-recidivisten (groene cijfers,
lichtgroene cellen). Zo zijn tijdsonafhankelijke hazards voor de transitie van de
extramurale state naar de voorwaardelijke beëindiging state aanzienlijk groter bij
het meest recente instroomcohort (2005-2016) dan bij de twee eerdere cohorten.
Dit impliceert dat een voorwaardelijke beëindiging vaker werd opgelegd aan tbsgestelden die vanaf 2005 zijn ingestroomd dan bij degenen die eerder zijn
ingestroomd. De lagere tijdsonafhankelijke hazard voor de transitie van de
voorwaardelijke beëindiging state en de onvoorwaardelijke beëindiging state bij het
derde cohort vergeleken met de eerdere cohorten betekent dat degenen die vanaf
2005 zijn ingestroomd gemiddeld langer in de voorwaardelijke beëindiging state
blijven dan voor 2005 ingestroomden.
Bij de opschalingstransities (zwarte cijfers) zijn enkele te verwachten verschillen te
zien tussen niet-recidivisten (lichtgroene cellen) en recidivisten (lichtrode cellen). Zo
vindt de transitie van de extramurale state naar de intramurale state, dat wil
zeggen het intrekken van transmuraal verlof of proefverlof, in alle cohorten vaker
plaats bij recidivisten dan bij niet recidivisten. Hetzelfde geldt ook voor de transitie
van de voorwaardelijke beëindiging state naar de intramurale state, dat wil zeggen
de hervatting van tbs met dwangverpleging. De tijdsonafhankelijke hazards voor de
overlijdenstransities (grijze cijfers) geven aan dat zowel voor niet-recidivisten als
voor recidivisten de kans op overlijden in alle tbs-fases zeer klein is.
Enkele resultaten van de Cox-regressie (zie tabel 3 in paragraaf 3.3.3) hebben
betrekking op het effect van de verplichtstelling van de uitstroom uit de tbsmaatregel via een fase van voorwaardelijke beëindiging van de tbs in juli 2013. Dit
effect kan niet afgelezen worden uit verschillen tussen cohorten aangezien de drie
cohorten bij de Cox-regressie om eerder genoemde reden samengevoegd moesten
worden. Het blijkt echter wel (deels) uit de eβ-waarden van het tijdsafhankelijk
Pagina 43 van 73

| Op zoek naar methoden om recidive tijdens een strafrechtelijk traject in kaart te brengen | 13 mei 2020

covariaat ‘invoering verplichte voorwaardelijke beëindiging’. We zien dat deze
beleidswijziging negatief samenhangt met transities van de intramurale fase naar de
fase van voorwaardelijke beëindiging voor zowel niet recidivisten als recidivisten. De
kans dat een tbs-traject voorwaardelijk beëindigd wordt vanuit de intramurale fase
is kleiner geworden sinds het verplicht is geworden om voorwaardelijk beëindiging
op te leggen in juli 2013. Dit effect zou het gevolg kunnen zijn van het toenemen
van het gebruik van transmuraal en proefverlof en minder snel een gevolg van de
verandering in beleid omtrent de voorwaardelijke beëindiging. Daarentegen is er
geen significante samenhang gevonden tussen deze beleidswijziging en het maken
van een transitie tussen de extramurale fase en de voorwaardelijke beëindiging, wat
wel te verwachten was. Tabel B7.1 bijlage 7 toont aan dat terwijl de samenhang
niet significant is (p=0,08), is het wel positief. Dat wil zeggen, de kans op deze
transitie na de beleidswijziging groter is geworden. Dat het niet significant is, zou
ermee te maken hebben dat het gebruik van voorwaardelijke beëindiging al eerder
dan 2013 toegenomen was. Er is wel een significant negatief samenhang tussen
deze beleidswijziging en het maken van een transitie tussen de voorwaardelijke
beëindiging fase en het onvoorwaardelijke beëindiging voor zowel recidivisten als
niet recidivisten (tabel 3). De kans dat een tbs-traject onvoorwaardelijk beëindigd
wordt vanuit de titel voorwaardelijke beëindiging is kleiner geworden sinds het
verplicht is geworden om voorwaardelijk beëindiging op te leggen in juli 2013. Dit
resultaat duidt erop dat tbs-gestelden langer in de voorwaardelijke beëindiging fase
van het tbs-traject blijven.

Pagina 44 van 73

| Op zoek naar methoden om recidive tijdens een strafrechtelijk traject in kaart te brengen | 13 mei 2020

4

Discussie

Het primaire doel van dit onderzoek was vast te stellen of het haalbaar is om
recidive tijdens een strafrechtelijk traject op een betrouwbare en inzichtelijke
manier in kaart te brengen. Na beschouwing van verschillende methoden is een
combinatie van GT en MSA het meest geschikt gebleken. We hebben deze methoden
getest door deze toe te passen op recidive tijdens de maatregel tbs met
dwangverpleging. Daarmee hebben we een eerste indruk gekregen van de
mogelijkheden die GT en MSA bieden voor het beschrijven van recidive tijdens een
interventie of strafrechtelijke maatregel. In paragraaf 4.1 evalueren we de
toepassing van deze twee methoden op recidive tijdens de tbs met dwangverpleging
maatregel. Daarbij gaat het vooral erom of de onderzoeksvragen 1a, 1b en 1c
beantwoord konden worden en welke mogelijkheden en beperkingen de methoden
met zich meebrengen. In paragraaf 4.2 richten we ons op de implicatie van de
onderzoeksbevindingen op toepassingen van GT en of MSA op recidive tijdens
andere strafrechtelijke trajecten. Tot slot geven we in paragraaf 4.3 een
interpretatie aan de resultaten betreffende recidive tijdens de maatregel tbs met
dwangverpleging.
4.1

In hoever is het mogelijk om met GT en MSA recidive tijdens tbs met
dwangverpleging te beschrijven?
De resultaten van de GT laten zien dat het mogelijk is om de jaarlijkse recidive
tijdens tbs-trajecten in beeld te brengen. Dit gebeurt door het aantal strafzaken
naar aanleiding van zowel algemene als zeer ernstige recidivedelicten om te
rekenen naar strafzaken per 100 gedurende één jaar bezette tbs-plaatsen. Op deze
wijze kan de mate van recidive zowel tijdens het hele tbs-traject als opgesplitst per
tbs-fase worden berekend. Ook kunnen we zo de mate van (zeer ernstige) recidive
over kalenderjaren en tussen tbs-fasen vergelijken. Hierdoor ontstaat zicht op
eventuele trends over jaren en de ontwikkeling van het recidiverisico gedurende
tbs-trajecten.
Omdat bij GT alle strafzaken naar aanleiding van (zeer ernstige) recidivedelicten
worden meegenomen en niet alleen het eerste delict geeft deze methode een
compleet overzicht van de recidive tijdens de maatregel tbs. GT laat echter niet zien
hoe het recidiverisico zich in de loop van de verschillende tbs-fases ontwikkelt. GT
kan ook niet inzichtelijk maken welke kenmerken samenhangen met recidive. Deze
vragen zijn wel te beantwoorden met MSA.
MSA is een time-to-event analysemethode waarbij individuen in de tijd worden
gevolgd. Dit maakt het mogelijk om de ontwikkeling van het recidiverisico
gedurende de verschillende tbs-fases in kaart te brengen en te bepalen op welk
moment het recidiverisico het hoogst is. Het recidiverisico kan zowel tussen de
verschillende tbs-fases als tussen verschillende instroomcohorten met elkaar worden
vergeleken. Met een Cox-regressie kan de samenhang tussen persoonskenmerken
en situationele variabelen en het recidiverisico vastgesteld worden.
Een nadeel van MSA is dat zeldzame events – in dit onderzoek betreft dit in het
bijzonder de zeer ernstige recidivedelicten – niet onderzocht kunnen worden omdat
bij te geringe aantallen de schattingen instabiel zijn. Deze beperking betekent dat
we niet weten hoe het risico op zeer ernstige recidive zich ontwikkelt gedurende de
fases van het tbs-traject en welke kenmerken samenhangen met het risico op zeer
ernstige recidive.

Pagina 45 van 73

| Op zoek naar methoden om recidive tijdens een strafrechtelijk traject in kaart te brengen | 13 mei 2020

Deze beperking heeft ook invloed gehad op onze keuze bij de indeling van cohorten.
Zoals beschreven in paragraaf 2.3 hebben we de tbs-groep in drie instroomcohorten
opgesplitst omdat we ook geïnteresseerd zijn in eventuele verschuivingen over de
jaren. De keuze voor cohorten werd bemoeilijkt zowel door de lange looptijd van de
tbs als door het geringe aantal tbs-gestelden in combinatie met de noodzaak bij
MSA om voldoende events te hebben om stabiele schattingen te kunnen maken.
Hierdoor moeste we ons beperken tot drie cohorten die elk een groot aantal
instroomjaren omvatten. Dit betekent dat het slechts beperkt mogelijk is om
uitspraken erover te doen of en hoe de ontwikkeling van het recidiverisico
gedurende de tbs-fases over de jaren heen verandert. Voor de Cox-regressie was
niet eens de opsplitsing in drie instroomcohorten mogelijk en moesten alle
instroomjaren samengevoegd worden. Hierdoor waren geen uitspraken mogelijk
over eventuele verschuivingen van de invloed van verschillende persoons- en
situatiegerelateerde risicofactoren op recidive.
Een andere beperking van het in dit onderzoek gebruikte MSA-model is dat alleen
de eerste strafzaak naar aanleiding van een recidivedelict in kaart kon worden
gebracht. Een model waarbij ook latere delicten worden meegenomen was
ingewikkelder geweest en had vooral een grotere onderzoeksgroep vereist omdat
tweede en derde delicten minder vaak voorkomen dan eerste delicten. Als gevolg
van deze modelkeuze kunnen we bijvoorbeeld geen conclusies trekken over het
aantal tbs-gestelden dat tijdens de voorwaardelijke beëindiging recidiveerden met
een strafzaak als gevolg. In plaats daarvan hebben we ons moeten beperken tot
uitspraken over het aantal tbs-gestelden dat voor het eerst tijdens de
voorwaardelijke beëindiging recidiveerden (met een strafzaak als gevolg). Delicten
tijdens de voorwaardelijke beëindiging van personen die al eerder tijdens of de
intramurale of extramurale fase van hun traject zijn gerecidiveerd worden in het
gebruikte MSA-model immers niet als recidive-event gerekend. Hierdoor weten we
dus niet of de ontwikkeling van het recidiverisico tijdens de fase van voorwaardelijke
beëindiging verschilt tussen tbs-gestelden die al dan niet eerder hebben
gerecidiveerd. Ook weten we niet of andere kenmerken samenhangen met recidive
tijdens de voorwaardelijke beëindiging bij tbs-gestelden die al in een eerdere tbsfase gerecidiveerd hebben dan bij tbs-gestelden voor het eerst recidiveren. Dit
betekent ook dat zowel MSA als GT geen conclusies mogelijk maken betreffende het
aantal recidivedelicten per tbs-gestelde. Deze beperkingen zijn mogelijk specifiek
voor de maatregel tbs met dwangverpleging waarin de kans op herhaaldelijke
recidive door de lange trajectduur groter is dan bij andere types strafrechtelijke
trajecten.
In deze studie hebben we ons beperkt tot de titel tbs met dwangverpleging waarbij
iedere justitiabele in dezelfde state begon, namelijk de intramurale state zonder te
hebben gerecidiveerd. In een vroeg stadium hebben we ervoor gekozen om tbsgestelden die ooit de titel tbs met voorwaarden hebben gehad niet mee te nemen.
Deze keus hebben we gemaakt om het model in het kader van een
haalbaarheidsonderzoek niet te ingewikkeld te maken. Deze keuze vormt echter ook
een beperking voor de inhoudelijke betekenis van de resultaten. Als we de groep
tbs-gestelden met voorwaarden wel mee hadden genomen, hadden we een meer
volledig beeld van recidive tijdens tbs met dwangverpleging gekregen en hadden we
daarnaast ook kunnen toetsen of er verschillen zijn in recidive risico tussen tbsgestelden waarbij een tbs met voorwaarden werd omgezet in tbs met
dwangverpleging en degenen wie meteen dwangverpleging opgelegd hebben
gekregen.
Ten slotte, een belangrijke maar niet onoverkomelijke beperking van deze studie is
de ingewikkeldheid van met name de MSA-methode. Wij hebben in dit rapport
Pagina 46 van 73

| Op zoek naar methoden om recidive tijdens een strafrechtelijk traject in kaart te brengen | 13 mei 2020

geprobeerd om de methoden en resultaten op een toegankelijke manier te
beschrijven. Een goede interpreteerbaarheid van de resultaten is belangrijk,
enerzijds omdat misinterpretatie van de resultaten gezien de gevoeligheid van het
onderwerp van recidive tijdens de tbs-maatregel schadelijke gevolgen kan hebben
en anderzijds omdat beleidsmakers en uitvoerders in de praktijk conclusies aan de
resultaten moeten kunnen verbinden. We constateerden echter dat het niet
eenvoudig was de resultaten op een voor leken toegankelijke wijze te presenteren
en dat het lezen van dit rapport veel van de lezer vraagt. Door uitwisseling met
beleidsmakers en uitvoerders in de praktijk zal blijken of we met de voorgestelde
methoden recidive tijdens een strafrechtelijk traject op een interpreteerbare manier
in kaart kunnen brengen.
4.2

Welke mogelijkheden en problemen voorzien we bij het gebruik van GT en
MSA bij andere strafrechtelijke trajecten?
In deze studie hebben we de tbs met dwangverpleging als test case gebruikt voor
een onderzoeksmethode die breder toepasbaar moet zijn op recidive tijdens
strafrechtelijke trajecten in het algemeen. Op basis van de huidige kennis kunnen
we een aantal conclusies trekken betreffende eventuele problemen bij een
toekomstige toepassing van de methode op andere types strafrechtelijke trajecten.
Het probleem van te zeldzame events bij MSA heeft ertoe geleid dat we deze
methode niet op zeer ernstige recidive konden toepassen. Zelfs bij algemene
recidive waren we gedwongen om cohorten bestaande uit een groot aantal
instroomjaren samen te stellen, met als gevolg beperkte mogelijkheden om
veranderingen in de tijd te onderzoeken. Dit probleem van de zeldzame events zal
zich bij strafrechtelijke trajecten met grotere aantallen daders en bij dadergroepen
met een hogere prevalentie van zeer ernstige recidive in mindere mate voordoen.
Ook de complexiteit van het gekozen model waarin drie tbs-fasen worden
onderscheiden, draagt ertoe bij dat specifieke events zelden voorkomen. Als een
strafrechtelijke traject niet in verschillende fases opgesplitst wordt, is de kans groter
dat zeer ernstige recidive wel in voldoende mate voorkomt om MSA uit te te kunnen
voeren. Om deze redenen verwachten wij dat het bij andere onderzoekspopulaties
veelal wel mogelijk zal zijn MSA ook op zeer ernstige recidive toe te passen, en zo
de ontwikkeling van het risico op zeer ernstige recidive tijdens de strafrechtelijke
trajecten en de samenhang tussen risicovariabelen en zeer ernstige recidive te
onderzoeken. Ook zullen vergelijkingen tussen instroomcohorten meer informatief
zijn als elk cohort een kortere instroomperiode omvat. Bij een groot aantal cohorten
worden vergelijkingen echter ook meer ingewikkeld. Plots van de hazard rate
kunnen dan gauw onoverzichtelijk en moeilijk interpreteerbaar worden.
Met het multistate model dat we in deze studie hebben gebruikt, hebben we alleen
het eerste strafzaak naar aanleiding van een recidivedelict in kaart gebracht. Mede
daardoor hebben we geen uitspraken kunnen doen over de frequentie van
strafzaken naar aanleiding van recidivedelicten, dat wil zeggen, het aantal
strafzaken per tbs-gestelden. Bij dadergroepen met een hoog recidiverisico, zoals
justitiabelen met een ISD-maatregel, zou dit net bij de tbs-populatie een beperking
kunnen zijn, omdat er een reële kans op herhaalde recidive tijdens het
strafrechtelijk traject bestaat. Bij toepassing van MSA op een dergelijke groep is
verder onderzoek nodig om tot een bevredigend oplossing voor dit probleem te
komen. Bij toepassing op strafrechtelijke trajecten met korte duur en/of een laag
recidiverisico zal deze beperking minder ingrijpend zijn.

4.3

Belangrijkste resultaten recidive tijdens tbs met dwangverpleging

Pagina 47 van 73

| Op zoek naar methoden om recidive tijdens een strafrechtelijk traject in kaart te brengen | 13 mei 2020

Meeste delicten tijdens de tbs-maatregel gepleegd tijdens voorwaardelijke
beëindiging
De resultaten van de GT tonen aan dat de recidivedichtheid het grootst is tijdens de
voorwaardelijke beëindiging fase, gevolgd door de intramurale fase zonder verlof.
Dat wil zeggen dat per 100 gedurende één jaar bezette tbs-plaatsen in de fase van
voorwaardelijke beëindiging meer algemene recidivedelicten worden gepleegd dan
tijdens de intramurale en extramurale fase. Sinds 2012 is de recidivedichtheid voor
zeer ernstige recidivedelicten ook het grootste tijdens de fase van voorwaardelijke
beëindiging gepleegd.
De resultaten van de MSA laten ook verschillen zien tussen de aantallen nieuwe
recidivisten in de verschillende tbs-fases. De tijdsonafhankelijke hazards voor
recidive (tabel 2) laten zien dat in iedere fase van de tbs-trajecten per 100 tbsgestelden per jaar in de betreffende fase er enkele nieuwe recidivisten zijn. Op
jaarbasis gebeurt dit het vaakst tijdens de voorwaardelijke beëindiging fase. De
hazard rates laten zien dat gedurende de eerste twee jaar van de betreffende fase
de hazard rate het hoogst is in de fase van voorwaardelijke beëindiging (bijlage 6,
figuren B6.1, B6.2 en B6.3).
Sinds juli 2013 kan de tbs alleen via een fase van voorwaardelijke beëindiging
worden beëindigd. We zien in figuur 4 dat het gebruik van de voorwaardelijke
beëindiging al vanaf 2009 toeneemt. De voorwaardelijke beëindiging dient ertoe na
beëindiging van de dwangverpleging nog een periode lang toezicht op tbs-gestelden
te kunnen houden. Het was ingevoerd deels om het recidiverisico in de
maatschappij beter te kunnen bewaken. Het is mogelijk dat een deel van de delicten
die eerder in het eerste jaar na (onvoorwaardelijke) beëindiging van de tbsmaatregel plaatsvonden na invoering van de voorwaardelijke beëindiging tijdens
deze fase van tbs-trajecten worden gepleegd. Dit zou nader onderzocht kunnen
worden door recidive tijdens tbs en recidive na afloop van de tbs samen in een MSAmodel op te nemen, zoals eerder voorgesteld door Drieschner, Hill & Weijters
(2018).
Lichte stijging in aantal algemene delicten en in het aantal zeer ernstige delicten
sinds 2013
De resultaten van de GT laat tussen 2000 en 2016 een lichte stijging van het aantal
strafzaken naar aanleiding van algemene recidivedelicten zien, van minder dan drie
naar ongeveer vijf strafzaken per 100 bezette tbs-plaatsen per jaar. Bij zeer
ernstige recidivedelicten zien we, zij het op een lager niveau, een vergelijkbare
toename van 0,3 naar 0,7. In 2013 is een handleiding voor aangifte van strafbare
feiten tijdens de tbs uitgebracht die de eerder ingevoerde aangifteplicht moest
ondersteunen. Deze genoemde toename van het aantal strafzaken naar aanleiding
van delicten tijdens de tbs zou verklaarbaar kunnen zijn door het effect van de
introductie van deze handleiding op de aangiftepraktijk.
De resultaten van de MSA laten een ander beeld van de algemene recidive zien. Het
is aannemelijk dat dit een gevolg is van verschillen tussen de gebruikte methoden.
Uit de resultaten van de Cox regressie blijkt een afname van het recidiverisico
tijdens de intramurale en extramurale fase van de tbs, vanaf het tijdstip waarop de
handleiding werd gelanceerd. Dit is verrassend te noemen. Een mogelijke verklaring
hiervoor is, dat de toename van geregistreerde recidivedelicten na 2013 die we in
de resultaten van de GT (zie de figuren 5, 6 en 7) en in figuur B2.1 zien, is
veroorzaakt door tbs-gestelden die al op een eerder tijdstip tijdens hun tbs-traject
hadden gerecidiveerd. De herhaalde recidive wordt immers wel bij de GT maar niet
in de MSA meegenomen.
Pagina 48 van 73

| Op zoek naar methoden om recidive tijdens een strafrechtelijk traject in kaart te brengen | 13 mei 2020

Bij alle resultaten over aantallen strafzaken naar aanleiding van recidivedelicten
tijdens de tbs moet men worden bedacht dat bij lange na niet ieder delict van tbsgestelden tot vervolging door het openbaar ministerie leidt (De Jong & van Burik,
2012). Het is dus aannemelijk dat de omvang van de recidive tijdens de tbs in de
onderhavige resultaten wordt onderschat. Recidiveonderzoek op basis van
geregistreerde strafzaken heeft ongeacht de gebruikte analysemethode met deze
beperking te maken.
Risico op recidive gedurende de intramurale en extramurale fase is grotendeels
constant gedurende het tbs-traject; risico op recidive tijdens voorwaardelijke
beëindiging stijgt licht gedurende twee jaar na de voorwaardelijke beëindiging van
de tbs-titel
De plots van de hazard rates (figuren 8, 9 en 10 en in bijlage 6 figuren B6.1, B6.2
en B6.3) laten per instroomcohort de ontwikkeling van het risico op het eerste
recidivedelict binnen de verschillende fases zien. Daarbij valt op dat de ontwikkeling
van de hazard rates tussen de drie tbs-fases verschilt. Tijdens de intramurale en
extramurale fases laten de hazard rates dalende of constante trends zien. Een
dalende trend betekent dat het risico om voor het eerst te recidiveren afneemt
naarmate een tbs-gestelde zich langer in de intramurale of extramurale fase
bevindt. Een constante trend wil zeggen dat het risico om voor het eerst te
recidiveren gedurende de intramurale of extramurale fase niet verandert. In
tegenstelling tot de intra- en extramurale tbs-fases, stijgt in de fase van de
voorwaardelijke beëindiging van de tbs de hazard rate in het tweede en derde
cohort gedurende de eerste één tot twee jaar licht aan.
Deze bevindingen duiden erop dat bij de uitvoering van de tbs de toekenning van
vrijheden in geen fase van de maatregel structureel tot een substantiële toename
van het risico op een eerste recidivedelict leidt. Voor beleid gericht op
recidivepreventie zou de fase van voorwaardelijke beëindiging van de tbs een
aandachtspunt kunnen zijn. De lichte toename van het recidiverisico gedurende
deze fase duidt erop dat het niveau van beveiliging dan wel toezicht in deze fase
eerder te laag dan te hoog is. Aan de andere kant gaat het om een betrekkelijk
lichte toename van het recidiverisico die ook nog eens betrekking heeft op algemene
recidive, dat wil zeggen in de meeste gevallen verhoudingsgewijs lichte delicten. Het
is de vraag het effect van een eventuele verhoging van het niveau van toezicht en
restrictivieteit teneinde de toename van het risico aan het begin van de
voorwaardelijke beëindiging zou opwegen tegen mogelijke ongewenste
neveneffecten.
Hoe jonger ten tijde van eerste strafzaak hoe groter het risico op recidive tijden tbs;
vermogensdelicten met geweld, vernielingsdelicten en openbare orde delicten in de
uitgangszaak vergroten het risico op algemene recidive tijdens tbs
Met Cox regressie hebben we kenmerken geïdentificeerd die samenhangen met het
recidiverisico. De leeftijd ten tijde van de eerste strafzaak hangt samen met recidive
tijdens alle drie tbs-fases, intramuraal, extramuraal en voorwaardelijke beëindiging,
waarbij een jongere leeftijd een groter risico op recidive met zich meebrengt. Dit
verband is ook in eerder recidiveonderzoek gevonden voor de maatregel tbs
(Boonmann, Wartna, Bergman, Schapers & Beijersbergen, 2015) de overige
forensische zorg (Drieschner e.a., 2018), daders van ‘high impact crimes’
(Beijersbergen, Blokdijk & Weijters, 2018), reclassanten en ex-gedetineerden
(Weijters, Verweij, Tollenaar & Hill, 2019). Vermogensdelicten met geweld in de
uitgangszaak waarin de tbs werd opgelegd hangen, in tegenstelling tot
Pagina 49 van 73

| Op zoek naar methoden om recidive tijdens een strafrechtelijk traject in kaart te brengen | 13 mei 2020

geweldsdelicten, positief samen met het recidiverisico tijdens de fase van
voorwaardelijke beëindiging. Ook dit komt overeen met eerdere bevindingen met
betrekking tot de tbs-maatregel en de overige forensische zorg buiten het
gevangeniswezen (Boonmann e.a., 2015; Drieschner e.a., 2018).
Vernielingsdelicten en delicten tegen de openbare orde in de uitgangszaak maar niet
geweldsdelicten hangen positief samen met de recidiverisico tijdens de intramurale
en de extramurale fase. Ook dit komt overeen met bevindingen uit eerder
onderzoek voor de forensische zorg (Boonmann e.a., 2015; Drieschner e.a., 2018).
4.4

Conclusie
Het doel van dit haalbaarheidsonderzoek was om een methode te ontwikkelen voor
het onderzoeken van recidive tijdens een strafrechtelijk traject die rekening kan
houden met het feit dat de periode at risk voor recidive in de tijd beperkt is en qua
duur varieert tussen de justitiabelen binnen een onderzoeksgroep. Zowel GT als
MSA voldoen aan deze eisen. Beide methoden bieden ook de mogelijkheid om
rekening te houden met verschillende fasen binnen een strafrechtelijk traject.
Terwijl MSA vaak niet bruikbaar is voor zeldzame gebeurtenissen zoals zeer ernstige
recidive, biedt GT de mogelijkheid om ook deze recidive in kaart te brengen. Voor
de ontwikkeling van een nieuwe onderzoekmethodiek voor het belangrijke maar
ingewikkelde fenomeen van recidive tijdens strafrechtelijke trajecten is een enkele
haalbaarheidsstudie echter niet voldoende. Een aantal vragen kon nog niet worden
beantwoord. Hoe werken de methoden bij toepassing op andere types
strafrechtelijke trajecten waarvoor het WODC recidiveonderzoek uitvoert? Is het
mogelijk de MSA-methode zodanig uit te breiden dat recidive tijdens en na afloop
van trajecten samen onderzocht kunnen worden? Zijn er mogelijkheden om deze
methoden in onderzoek naar de effectiviteit van strafrechtelijke interventies toe te
passen? Hoe kunnen de resultaten van deze methoden op een toegankelijke en
goed utiliseerbare wijze gecommuniceerd worden? Deze en andere vragen zullen in
toekomstig onderzoek beantwoord moeten worden. Met dit onderzoek is echter een
eerste belangrijke stap gezet om de bestaande kennis over strafrechtelijke recidive
te verrijken met inzichten over recidive tijdens strafrechtelijke trajecten.

Pagina 50 van 73

| Op zoek naar methoden om recidive tijdens een strafrechtelijk traject in kaart te brengen | 13 mei 2020

Pagina 51 van 73

| Op zoek naar methoden om recidive tijdens een strafrechtelijk traject in kaart te brengen | 13 mei 2020

Summary

Since the 1980s, the WODC has regularly published on the reconviction rates for extbs patients (terbeschikkstelling: disposal to be treated in a forensic hospital on
behalf of the state). With the development of the Recidivism Monitor, reconviction
rates amongst other offender groups, such as ex-prisoners and ex-probationers, are
now also calculated in a standardised manner. For most offender groups,
reconvictions are measured from the date an intervention is completed or a criminal
order has been terminated. This is because, particularly in the case of sanctions that
involve detention, it is assumed that the risk of reconviction during an intervention
is small and that the actual time at risk for reconviction starts once an intervention
or criminal order has been completed. In practice, however, this sharp distinction
between a period not at risk during and a period at risk following completion of an
order or intervention, is false. Offender groups can be reconvicted for offences
committed during an intervention or whilst a criminal order is in place. This is
particularly the case when restrictions are reduced during a criminal justice
intervention and freedoms are granted in the name of a gradual resocialisation of
offenders. It is, therefore, more realistic to consider a criminal justice intervention
as a period of managed risk.
Research into reconvictions during a criminal justice intervention is not possible
using the analysis method with which the WODC traditionally measures
reconvictions following completion of an intervention. Survival analysis is the
method typically used to research reconviction. Ex-offenders are followed-up in time
until either they commit an offence that leads to a conviction or the follow-period
ends, for example two years following release from an intervention. However, this
analysis method is not suitable for a period of managed risk. The reason for this is
that the research period, the period of managed risk, has a predetermined end date,
whereby the duration of the risk period is not the same for all offenders. This is in
contrast to the period following termination of a criminal justice intervention, which
in principle has an open end. The aim of this feasibility study is, therefore, to
develop a method with which reconvictions during a criminal justice intervention can
be measured.
The first step in this process involved identifying eligible methods for measuring
reconvictions. We consider time-to-event analysis methods, such as survival
analysis, competing risks analysis, and multistate analysis. The conclusion is that
multistate analysis (MSA) is the most suitable method, with limitations. In cases
where it cannot be applied a standardised counting method (SC) can be used.
MSA can be used to examine the prevalence and timing of reconvictions during a
criminal justice intervention, as well as during various phases within an intervention.
In addition, the way in which the risk of reconviction develops throughout an
intervention and the predictors of reconviction can be investigated. A limitation of
MSA is that the events of interest, in our case reconvictions, must occur in sufficient
numbers. This is often not the case, particularly if we consider reconvictions for very
serious offences. Even for reconvictions for any offences, it may often be necessary
to merge several yearly offender cohorts together in order to have a sufficient
number of reconvictions to carry out MSA.
The SC method works by adding up the number of reconvictions and standardising
these counts, for example, by calculating the number of reconvictions per 100
occupied tbs places. SC does not provide information on the risk of reconviction at
various points during an criminal justice intervention, nor on possible risk factors
Pagina 53 van 73

| Op zoek naar methoden om recidive tijdens een strafrechtelijk traject in kaart te brengen | 13 mei 2020

associated with reconviction. It does, however, provide information on the number
of reconvictions committed by a group of a given size within a given time frame.
Unlike MSA, SC can be used regardless of the number of reconvictions. For this
reason, the scarcity of reconvictions for very serious offences poses no problem.
Furthermore, for this reason, there is no need to merge yearly offender cohorts.
Consequently, SC lends itself particularly well to revealing reconviction trends over
time.
Using a combination of SC and MSA, therefore, appears a suitable approach to
measuring reconvictions during criminal justice interventions. In this feasibility
study, these two methods are tested out on the tbs offender group. The reasons for
choosing this offender group are two-fold. First, we know from experience that the
quality of the data is very high. Second, this group has a highly standardised
phasing of restriction levels in the form of authorised leave and conditional
termination of the tbs order. This makes it possible to properly test the potential of
MSA for mapping reconviction during successive phases of an intervention. This is of
importance as, in many criminal justice interventions, distinct phases can be
distinguished whereby offenders are subjected to restrictions with varying degrees
of risk management. The tbs order begins, for example, with inpatient treatment,
whereby the patient stays within the forensic care clinic. This is followed by a period
of outpatient treatment and or trial leave, whereby the patient stays outside the
walls of the clinic. Finally, a period of conditional discharge can be imposed,
whereby the probation service is responsible for supervision.
In this study we test whether and how SC and MSA can be used to examine
reconvictions during each of these phases of the tbs measure.
Research questions
In this study we use the tbs measure as a test case to address the following
questions:
1) Can SC and MSA be used to answer question such as:
a) To what extent do reconvictions occur during a criminal justice intervention?
b) To what extent do reconvictions occur during the different phases of a
criminal justice intervention?
c) Which individual characteristics and or characteristics of the criminal justice
intervention are related to the probability of reconviction?
2) Are SC and MSA practically feasible and useful?
a) What data are needed to carry out these methods?
b) Do these methods produce to any unexpected findings?
c) What unanticipated problems are encountered?
d) Do these methods provide interpretable results for policy makers and
practitioners?
Method
Standardised counting (SC)
With SC, all criminal cases resulting from reoffending committed by the tbs
population during the various phases of the tbs measure are counted. In order to be
able to compare the number of reconvictions from year to year and to recognise any
trends, counts are standarised per one hundred fully occupied tbs places per
calendar year. Occupied tbs places are referred to, rather than tbs patients, because
the metric used for standardisation is the total time spent in (a phase of) the tbs
measure. The 100 tbs places can, therefore, be occupied by more than 100
individual tbs patients throughout the course of a calendar year.
Because SC does not rely on making estimates, rather just counting and
standardising, there is no threshold for a minimum number of events. Consequently,
Pagina 54 van 73

| Op zoek naar methoden om recidive tijdens een strafrechtelijk traject in kaart te brengen | 13 mei 2020

this method can be used to investigate rare events, such as reconvictions for very
serious offences.
Multistate analysis (MSA)
MSA is a variant of survival analysis, which can be used to map the time until events
of interest occur in successive phases of a process. Within demography, for
example, it is used to examine the occurrence and timing of different roles within
the life course, such as cohabitation, having children, and getting married. In the
context of studying reconviction during the tbs measure, MSA can be used to
examine the time to the first offence for which a patient is reconvicted. Using MSA
conclusions can be drawn about the percentages of reconvicted tbs patients during
each phase of the measure, i.e., the inpatient phase, the outpatient phase, and the
conditional termination phase. Furthermore, the development of reconviction risk
can be charted for each phase, In this way we can highlight, for example, whether
the risk of reconviction is highest at the beginning of a phase or at a later moment
during the phase. In addition, MSA can be used to test whether the risk of
reconviction is related to individual characteristics of the tbs offenders and or the
way in which the measure is implemented.
Data
Data from the Information Monitoring System for the tbs group (MITS) are used for
this study. MITS contains information on the tbs with compulsory care measure,
which can be used to split the tbs intervention into three distinct phases: The
inpatient treatment phase, whereby the tbs patient remains within the secure clinic,
with or without authorisation for supervised or unaccompanied leave; the outpatient
treatment phase, whereby the tbs patient stays outside the clinic either on
transmural or provisional leave; and the conditional termination phase, whereby the
tbs measure has been terminated by the court, under certain conditions, and during
which the probation service is responsible for the patient. All tbs patients who
entered a tbs clinic up to the end of 2016 were included in the study. SC and MSA
can be applied regardless of which phase of the tbs intervention an individual is in at
the point of measurement. Tbs patients who have been treated under the
conditional tbs order are not included in this study, in order to employ a simpler
multistate model in this feasibility study.
Reconviction data come from the WODC’s Research and Policy Database for Judicial
Documentation (OBJD) and is handled according to fixed procedures developed
within the WODC’s Recidivism Monitor. The OBJD is a pseudonymised version of the
Judicial Documentation System (JDS). The use of the OBJD implies that this study
only examines offences that come to the attention of the Public Prosecution Service
and are consequently prosecuted. The SC method includes all reconvictions
committed between 2000 and 2016. The MSA results only concern the first
reconviction during the tbs measure. We differentiate the tbs phase in which this
first reconviction took place. Consequently, reconviction during the outpatient phase
refers to the first reconviction committed during this phase by an individual who has
not previously been reconvicted during the inpatient phase. Tbs patients’
demographic and criminal history characteristics are also extracted from the OBJD.
The SC analyses are carried out for reconvictions that occurred in the period 2000 to
2016, with each calendar year forming a separate timeframe. For the MSA analyses,
we have split the tbs population into three necessarily large cohorts based on entry
year into tbs measure. This is in order to have sufficient reoffenders in each cohort
to achieve reliable estimates. Cohort 1 consists of all tbs patients who entered the
measure before 1997 (N=1.275); cohort 2 consists of those who entered the
measure between 1997 and 2004 (N=1.1454); and cohort 3 consists of those who
entered between 2005 and 2016 (N=1.423). By carrying out the analyses on
Pagina 55 van 73

| Op zoek naar methoden om recidive tijdens een strafrechtelijk traject in kaart te brengen | 13 mei 2020

different cohorts we can investigate whether and how MSA can be used to map
changes in reconvictions during a criminal justice intervention over time.
Key findings on reconviction during the tbs with compulsory care measure
based on SC and MSA
Below is a review and interpretation of the main findings based on SC and MSA, as
applied to reconviction during the tbs with compulsory care measure.
Most reconvictions during the tbs measure occur during the conditional discharge
phase
•
The SC results indicate that, per fully occupied calendar year, most
reconvictions are for offences committed during the conditional termination
phase, whether considering all offences or very serious offences. The number
of reconvictions for very serious offences is, however, small at less than 1 per
year per 100 occupied tbs places.
•
The MSA results show that the risk of reconviction is highest in the first two
years following transition into the conditional discharge phase. One explanation
for this is that, since 2013, a mandatory phase of conditional discharge
precedes unconditional termination of the tbs measure. Crimes that are now
committed during this phase may have previously taken place following
termination of the tbs measure.
Since 2013 there has been a slight increase in the number of reconvictions for all
offences and for reconvictions for very serious offences
•
From the results of the SC we can see that between 2000 and 2016 the
number of reconvictions as a result of any offence increased from less than 3
to approximately 5 per 100 occupied tbs places per year.
•
Between 2013 and 2016, the number of reconvictions for very serious offences
increased from 0.3 to 0.7 per 100 occupied tbs places per year.
In 2013 a manual for reporting criminal offences during the tbs measure was issued
to support the previously introduced mandatory reporting of offences in the tbs. The
increase in the number of reconvictions could be as a result of the introduction of
this manual on reporting practice.
Risk of reconviction remains constant or decreases slightly during both the inpatient
and outpatient phases; Risk of reconviction increases slightly during the conditional
discharge phase of the tbs measure
•
The MSA results show that, during the inpatient and outpatient phases, the
risk of reconviction remains more or less unchanged or decreases slightly,
as a tbs patient progresses through the phase.
•
During the conditional discharge phase, on the other hand, the risk of
reconviction increases slightly during the first 1 to 2 years after conditional
discharge has been granted.
These findings indicate that the granting of additional freedoms during the tbs
measure does not substantially increase the risk of reconviction in any of the phases
of the measure. One area which could be focussed on is the first year of conditional
discharge. The slight increase in risk of reconviction at the start of this phase
indicates that the level of security and supervision is more likely to be too low than
too high. On the other hand, this is a relatively slight increase in the risk of
reconviction for all offences, including relatively minor offences. The question is
whether the effect of an increase in the level of supervision and restrictiveness, in
order to decrease the risk at the beginning of the conditional discharge, would
outweigh any undesirable side effects.
Pagina 56 van 73

| Op zoek naar methoden om recidive tijdens een strafrechtelijk traject in kaart te brengen | 13 mei 2020

The younger a tbs patient was when they received their first conviction, the greater
the risk of reconviction during the tbs; An index conviction that includes a violent
property offence, vandalism or a public order offence, increases the risk of
reconviction during the tbs
• There is a relationship between age at the time of first criminal conviction
and reconviction during each of the tbs phases (inpatient, outpatient and
conditional discharge), whereby a younger age is related to a higher risk of
reconviction.
• We also find that when the index conviction for which the tbs was imposed
includes a violent property offence, the risk of being reconvicted during the
conditional discharge phase is higher than when the index conviction
includes a violent offence. In addition, a vandalism offence or a public order
offence, rather than a violent offence, in the index conviction, is associated
with a higher risk of reconviction during both the inpatient and outpatient
phases.
These results are in line with previous findings on reconvictions following release
from a criminal justice intervention.
Discussion
The aim of this study was to determine whether it is feasible to carry out research
on reconviction during a criminal justice intervention, using reliable methods that
provide interpretable results.
To what extent were we successful in researching reconvictions during the tbs with
compulsory care measure?
Using two methods, SC and MSA, we have reported the extent of reconviction for all
offences and for very serious offences. With SC, we have been able to describe
annual trends in reconvictions for all offences and for very serious offences for every
100 tbs places occupied per calendar year. With this method all reconvictions are
included in the analyses, giving a complete overview of reconvictions committed
during the various phases of the tbs measure. With MSA, we were able to
investigate how the risk of reconviction develops throughout each phase of the tbs,
that is, we were able to determine at what point in time the risk of reconviction is
highest. We also identified characteristics associated with reconviction. However, we
were not able to apply MSA to reconviction for very serious offences, due to their
scarcity. Furthermore, for reconvictions for all offences, we were compelled to work
with cohorts containing a large number of entry years. As a result, we can only draw
limited conclusions on trends in the risk of reconviction development during the tbs
phases or the characteristics associated with reconviction. In addition, with the
multistate model we used in this study we were only able to identify the risk of the
first offence that lead to a reconviction. Due to the long duration of the tbs
measure, there is a real chance of repeat reconvictions. As yet, we do not know how
the risk of subsequent reconvictions develops.
In the future the method developed in this study will be applied to other criminal
justice interventions. What possibilities and problems do we anticipate?
For criminal justice interventions that are imposed on large groups of offenders, it
will likely be possible to use MSA. This will provide insight into how the risk of very
serious offending develops, as well as which characteristics are related to
reconvictions for very serious offences, during the different phases of a criminal
justice intervention. In addition, with large offender groups, cohorts consisting of
one, or a small number of entry years, could be used. On the other hand, some
Pagina 57 van 73

| Op zoek naar methoden om recidive tijdens een strafrechtelijk traject in kaart te brengen | 13 mei 2020

problems that we have encountered for the tbs measure are likely to apply to other
criminal justice interventions. For example, if MSA can only be used to examine the
first reconviction during an intervention, this will be a limitation for offender groups
with a high risk of reconviction. This limitation will be less severe for groups with a
low reconviction risk or for short criminal justice interventions.
Finally, an important but not insurmountable limitation of this and future studies is
the complexity of the MSA method, in particular. The interpretability of the results is
of great importance, as the findings must be accessible to policymakers and those
working in the field. Time will tell whether we have succeeded in mapping
reconvictions during a criminal justice intervention in a reliable and interpretable
manner. Nevertheless, an important first step has been taken to develop a method
with which a reliable estimate can be made of reconviction during a criminal justice
intervention.

Pagina 58 van 73

| Op zoek naar methoden om recidive tijdens een strafrechtelijk traject in kaart te brengen | 13 mei 2020

Literatuur

Beijersbergen, K. A., Blokdijk, D. & Weijters, G. (2018). Recidive na high impact
crimes. Den Haag: WODC.
Boonmann, C., Wartna, B. S. J., Bregman, I. M., Schapers, C. E., & Beijersbergen,
K. A. (2015). Recidive na forensische zorg. Een eerste stap in de ontwikkeling van
een recidivemonitor voor de sector Forensische Zorg. Den Haag: WODC.
de Jong, B. J. & van Burik, A. E. (2012). Evaluatie verplichte aangifte strafbare
feiten in de tbs. Woerden: Van Montfoort.
Donner, J. P. H. (2004). Tenuitvoerlegging van de tbs maatregel [Kamerbrief].
Geraadpleegd van https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-29452-10.pdf
Drieschner, K., Hill, J. M. & Weijters, G. M. (2018). Recidive na tbs, ISD en overige
forensische zorg. Den Haag: WODC.
Gentleman, R., & Winsemius, M. D. (2019). Package ‘muhaz’.
Gran, J. M., Lie, S. A., Øyeflaten, I., Borgan, Ø., & Aalen, O. O. (2015). Causal
inference in multi-state models–sickness absence and work for 1145 participants
after work rehabilitation. BMC Public Health, 15(1), 1082.
Ieva, F., Jackson, C. H., & Sharples, L. D. (2017). Multi-State modelling of repeated
hospitalisation and death in patients with Heart Failure: the use of large
administrative databases in clinical epidemiology. Statistical Methods in Medical
Research, 26(3), 1350-1372.
Nagtegaal, M. H., Boonmann, C., & Stuurman, J. J. (2017). Van voorwaardelijk naar
onvoorwaardelijk terbeschikkinggesteld. Over omzettingen en hervattingen.
Cahier/Wetenschappelijk Onderzoek, (5).
Putter, H. (2011). Tutorial in biostatistics: Competing risks and multi-state models
Analyses using the mstate package. Leiden: Leiden University Medical Center,
Department of Medical Statistics and Bioinformatics.
Putter, H., de Wreede, L., Fiocco, M., & Putter, M. H. (2016). Package ‘mstate’.
Putter, H., Fiocco, M., & Geskus, R. B. (2007). Tutorial in biostatistics: competing
risks and multi‐state models. Statistics in Medicine, 26(11), 2389-2430.
Team, R. C. (2013). R: A language and environment for statistical computing.
Van Dongen, M. (2010, 22 april). Het verlofbeleid is veel veiliger geworden. De
Volkskrant. Geraagpleegd van https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/hetverlofbeleid-is-veel-veiliger-geworden~b5af6294/
Wartna, B. S. J., Blom, M., & Tollenaar, N. (2011). De WODC-Recidivemonitor.
Memorandum, 2011.
Weijters, G., Verweij, S., Tollenaar, N. & Hill, J. (2019). Recidive onder justitiabelen
in Nederland. Den Haag: WODC.
Willekens, F. (2014). Multistate analysis of life histories with R. New York: Springer.

Pagina 59 van 73

| Op zoek naar methoden om recidive tijdens een strafrechtelijk traject in kaart te brengen | 13 mei 2020

Bijlage 1. Klankbordgroep
Voorzitter
Prof. dr. Robert Vermeiren
Leden
Prof. dr. Joke Harte
Dr. Joan van Horn
Dr. N.H. Tenneij
Tessa Koster (tot maart 2017)
Jiske Lems (vanaf maart 2017 tot september 2018)
Marc de Jong (vanaf oktober 2018 tot maart 2019)
Niels Koorn (vanaf maart 2019 tot juni 2019)
Natascha Tjikoeri (vanaf juli 2019)
Daniel Smits (tot december 2019)
Chrissie Schapers (vanaf januari 2020)

Pagina 60 van 73

| Op zoek naar methoden om recidive tijdens een strafrechtelijk traject in kaart te brengen | 13 mei 2020

Bijlage 2. Wachttijd tot aan berekenen van recidive
Om de recidive betrouwbaar te kunnen berekenen hanteert het Recidivemonitor de
regel dat personen tenminste 2,5 jaar ‘at risk’ moeten zijn geweest. Vertraging in de
registratie van de OBJD zorgt ervoor dat verschillen in recidive pas na twee jaar
stabiel zijn. Deze regel is tried and tested om recidive na afloop van interventies te
berekenen. Echter voor dit haalbaarheidsonderzoek naar recidive tijdens tbs
moesten we op nieuw testen waar de grens voor stabiele cijfers ligt. Om dit te
kunnen doen hebben we een vergelijking tussen OBJD-data die in juni 2017 en
OBJD-data die in juni 2018 ververst werden gemaakt. In figuur 8 zien we de
resultaten van deze vergelijking. Voor recidive delicten gepleegd door tbs-gestelden
in het jaar 2016 is het verschil tussen de 2017 en 2018 data acht delicten. Voor
recidive delicten gepleegd door tbs-gestelden in het jaar 2015 is het verschil tussen
de 2017 en 2018 data maar twee delicten. In 2014 en 2013 is er een verschil van
één delict tussen de 2017 en 2018 data. Dit resultaat leidt ons tot de conclusie dat
een wachttijd van 1,5 jaar voldoende is om stabiele recidive cijfers te leveren voor
het onderzoek naar recidive tijdens tbs-trajecten. Of deze wachttijd voldoende is
voor onderzoek naar recidive tijdens strafrechtelijke trajecten van andere
onderzoeksgroepen kunnen we niet zeggen. Voor elke onderzoeksgroep zouden dit
opnieuw getest moeten worden.
Figuur B2.1 Vergelijking OBJD-data juni 2017 en juni 2018

120
100
80
juni 2018

60

juni 2017
40
20

2016

2015

2014

2013

2012

2011

2010

2009

2008

2007

2006

2005

2004

2003

2002

2001

0
2000

Aantal recidive delicten tijdens tbs trajecten

140

Jaar

Pagina 61 van 73

| Op zoek naar methoden om recidive tijdens een strafrechtelijk traject in kaart te brengen | 13 mei 2020

Bijlage 3. Transitie matrices voor de drie MSA instroomcohorten
Tabel B3.1 Transitiematrix voor eerste cohort met instroom tot en met
1996
Intra

Intra
Extra
VB
Intra
na rec
Extra
na re
VB
na rec

274
17

Extra
793
6

VB
145
180

OB
191
229
234

Intra na rec
304

Extra na rec

VB na rec

33

Ovrld
46
7
3

48

70

22

55

39

6

62

2

19

220
125
18

OB na rec

0

Noot: Intra=intramurale fase; Extramuraal=extramurale fase; VB=fase van voorwaardelijke
beëindiging; OB=onvoorwaardelijke beëindiging; rec=recidive; Ovrld=overleden.

Tabel B3.2 Transitiematrix voor tweede cohort met instroom van 1997 t/m
2004
Intra
Extra
VB
Intra na
rec
Extra
na rec
VB na
rec

Intra
369
15

Extra
1142
2

VB
176
446

OB
123
158
426

Intra na rec
213

Extra na rec
39

Ovrl
d
66
10
5

52

14

4

57

13

1

80

4

54

148
78
35

OB na
rec

VB na rec

0

Noot: Intra=intramurale fase; Extramuraal=extramurale fase; VB=fase van voorwaardelijke
beëindiging; OB=onvoorwaardelijke beëindiging; rec=recidive; Ovrld=overleden.

Tabel B3.3 Transitiematrix voor derde cohort met instroom va 2005 t/m
2016
Intra
Extra
VB
Intra
na rec
Extra
na re
VB
na rec

Intra
137
6

Extra
578
1

VB
98
214

OB
64
26
157

Intra na rec
249

Extra na rec
14
69

29
6

0

VB na rec

OB na rec

Ovrld
36
5
3

21

5

3

19

4

1

18

0

18

Noot: Intra=intramurale fase; Extramuraal=extramurale fase; VB=fase van voorwaardelijke
beëindiging; OB=onvoorwaardelijke beëindiging; rec=recidive; Ovrld=overleden.

Pagina 62 van 73

| Op zoek naar methoden om recidive tijdens een strafrechtelijk traject in kaart te brengen | 13 mei 2020

Bijlage 4. Achtergrond kenmerken van de drie MSA instroomcohorten
Tabel B4.1 Achtergrond kenmerken van de drie tbs-instroom cohorten
welke gebruikt worden voor MSA
Cohorten instroom jaren
Aantal tbs-trajecten
Aantal tbs-trajecten door vrouwen
Leeftijd instroom tbs
Leeftijd eerste justitiecontact
Aantal vorige delicten

Geboorteland:
Nederland
Marokko
Voormalige Nederlandse Antillen
Suriname
Turkije
Overig westers
Overig niet-westers
onbekend
Type delict uitgangszaak:
Geweld
Zeden
Vermogen met geweld
Vermogen zonder geweld
Vernieling en openbare orde
Drugs/Verkeer/Overige
Onbekend

t/m 1996
N
M (SD)
1.269
63
29,73
(8,83)
21,95
(9,21)
13,00
(16,63)

1997 t/m 2004
N
M (SD)
1.454
110
32,85
(10,02)
22,93
(10,03)
12,52
(17,22)
N

2005 t/m 2016
N
M (SD)
1.423
118
35,31
(10,57)
22,48
(9,76)
12,52
(16,74)

N

%

%

N

%

931
47
59
122
24
58
34
0

73
3,7
4,6
9,6
1,9
4,5
2,7
0

1.047
54
75
90
39
59
90
0

72
3,7
5,2
6,2
2,7
4,1
6,2
0

996
53
78
77
31
73
114
1

70
3,7
5,5
5,4
2,2
5,1
8
0,1

347
203
117
81
142
33
923

37,6
22,0
12,7
8,8
15,4
3,6

429
273
108
112
276
82
1280

33,5
21,3
8,4
8,8
21,6
6,4

436
238
103
107
254
98
1236

35,3
19,3
8,3
8,7
20,6
7,9

Pagina 63 van 73

| Op zoek naar methoden om recidive tijdens een strafrechtelijk traject in kaart te brengen | 13 mei 2020

Bijlage 5. Tbs-populatie in intramurale, extramurale en voorwaardelijke beëindiging
fases (zonder te hebben gerecidiveerd)
De volgende plots weergeven voor elk cohort de omvang van de populatie binnen de
betreffende tbs-fases. Vanaf het moment van recidiveren tellen recidivisten niet
meer bij. Deze plots kunnen gebruikt worden om figuren 8, 9 en 10 beter te kunnen
interpreteren. Bijvoorbeeld, als een hazard rate snel lijkt te stijgen is dit mogelijk
een gevolg van een (te) kleine at risk populatie en dat zouden we terugzien in deze
plots.
Figuur B5.1 tbs-populatie in intramurale state x aantal jaren na begin state
2000
1800

Omvang tbs-populatie

1600
1400
1200
1000

Cohort 1

800

Cohort 2
Cohort 3

600
400
200
0

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

Jaren sinds begin intramurale fase zonder recidivsiten

Figuur B5.2 tbs-populatie in extramurale state x aantal jaren na begin state
1400

Omvang van tbs populatie

1200

1000

800
Cohort 1
Cohort 2

600

Cohort 3
400

200

0

1

2

3

Jaren sinds begin extramurale fase zonder recidive

Pagina 64 van 73

4

| Op zoek naar methoden om recidive tijdens een strafrechtelijk traject in kaart te brengen | 13 mei 2020

Figuur B5.3 tbs-populatie in voorwaardelijke beëindiging state x aantal
jaren na begin state
700

Omvang van de tbs populatie

600

500

400
Cohort 1
Cohort 2

300

Cohort 3
200

100

0

1

2

3

Jaren sinds begin voorwaardelijke beëindiging zonder recidive

Pagina 65 van 73

| Op zoek naar methoden om recidive tijdens een strafrechtelijk traject in kaart te brengen | 13 mei 2020

Bijlage 6. Hazard plots voor recidive in eerste twee jaar na het begin van elk tbs fase
Figuur B6.1 Hazard plot voor cohort 1

Figuur B6.2 Hazard plot voor cohort 2

Pagina 67 van 73

| Op zoek naar methoden om recidive tijdens een strafrechtelijk traject in kaart te brengen | 13 mei 2020

Figuur B6.3 Hazard plot voor cohort 3

Pagina 68 van 73

| Op zoek naar methoden om recidive tijdens een strafrechtelijk traject in kaart te brengen | 13 mei 2020

Bijlage 7. Volledige resultaten van Cox regressie
Tabel B7.1 Effecten van alle covariaten op alle transities in het MSA-model
Exp(coef)

sig

SE

Persoonskenmerken
Aantal eerder delicten:
Intramuraal > Extramuraal

1,001

0,001

Intramuraal > Voorw. beëind.

0,996

0,004

Intramuraal > Onvoorw. beëind.

1,002

0,003

Intramuraal > Intramuraal na recidive

1,001

Extramuraal > Intramuraal

1,007

Extramuraal > Voorw. beëind.

0,995

0,003

0,002
**

0,002

Extramuraal > Onvoorw. beëind.

0,996

0,004

Extramuraal > Extramuraal na recidive

1,009

0,005

Voorw. beëind. > Intramuraal

0,996

0,012

Voorw. beëind. > Extramuraal

0,986

Voorw. beëind. > Onvoorw. beëind.

0,994

Voorw. beëind. > Voorw. beëind. na recidive

0,996

0,007

Intramuraal na recidive > Extramuraal na recidive

0,997

0,003

Intramuraal na recidive > Voorw. beëind.

0,998

0,006

Intramuraal na recidive > Onvoorw. beëind.

0,988

0,008

Extramuraal na recidive > Intramuraal na recidive

1,004

0,004

Extramuraal na recidive > Voorw. beëind. na recidive

0,993

0,005

Extramuraal na recidive > Onvoorw. beëind. na recidive

0,980

0,015

Voorw. beëind. na recidive > Intramuraal na recidive

0,992

0,009

Voorw. beëind. na recidive > Onvoorw. beëind. na recidive

0,995

0,006

0,026
*

0,003

Leeftijd eerste delict:
Intramuraal > Extramuraal

1,012

***

0,003

Intramuraal > Voorw. beëind.

0,991

Intramuraal > Onvoorw. beëind.

1,021

**

0,007
0,007

Intramuraal > Intramuraal na recidive

0,944

***

0,007

Extramuraal > Intramuraal

0,977

***

0,006

Extramuraal > Voorw. beëind.

1,005

0,005

Extramuraal > Onvoorw. beëind.

0,992

0,007

Extramuraal > Extramuraal na recidive

0,951

Voorw. beëind. > Intramuraal

0,948

0,033

Voorw. beëind. > Extramuraal

0,928

0,064

Voorw. beëind. > Onvoorw. beëind.

1,000

Voorw. beëind. > Voorw. beëind. na recidive

0,909

Intramuraal na recidive > Extramuraal na recidive

1,009

Intramuraal na recidive > Voorw. beëind.

0,937

Intramuraal na recidive > Onvoorw. beëind.

0,979

Extramuraal na recidive > Intramuraal na recidive

0,962

Extramuraal na recidive > Voorw. beëind. na recidive

1,002

Extramuraal na recidive > Onvoorw. beëind. na recidive

0,924

Voorw. beëind. na recidive > Intramuraal na recidive

1,000

Voorw. beëind. na recidive > Onvoorw. beëind. na recidive

0,961

*

0,019

Intramuraal > Extramuraal

0,658

***

0,062

Intramuraal > Voorw. beëind.

0,644

**

0,140

Intramuraal > Onvoorw. beëind.

0,476

***

0,188

*

0,021

0,005
***

0,024
0,010

**

0,025
0,027

*

0,015
0,018

*

0,039
0,029

Type delict uitgangszaak:
zeden vs geweld:

Pagina 69 van 73

| Op zoek naar methoden om recidive tijdens een strafrechtelijk traject in kaart te brengen | 13 mei 2020

Intramuraal > Intramuraal na recidive

0,948

Extramuraal > Intramuraal

1,077

0,119

Extramuraal > Voorw. beëind.

0,684

***

0,106

***

0,185

0,115

Extramuraal > Onvoorw. beëind.

0,501

Extramuraal > Extramuraal na recidive

0,516

0,467

Voorw. beëind. > Intramuraal

0,686

0,551

Voorw. beëind. > Extramuraal

4,233

Voorw. beëind. > Onvoorw. beëind.

0,716

1,083
**

0,110

Voorw. beëind. > Voorw. beëind. na recidive

1,417

Intramuraal na recidive > Extramuraal na recidive

0,626

0,342

Intramuraal na recidive > Voorw. beëind.

1,106

Intramuraal na recidive > Onvoorw. beëind.

0,606

Extramuraal na recidive > Intramuraal na recidive

1,599

Extramuraal na recidive > Voorw. beëind. na recidive

0,968

0,302

Extramuraal na recidive > Onvoorw. beëind. na recidive

0,660

0,590

Voorw. beëind. na recidive > Intramuraal na recidive

1,136

0,443

Voorw. beëind. na recidive > Onvoorw. beëind. na recidive

0,726

0,274

1,047

0,083

**

0,161
0,292
0,489

*

0,228

vermogen met geweld vs geweld:
Intramuraal > Extramuraal
Intramuraal > Voorw. beëind.

0,866

0,187

Intramuraal > Onvoorw. beëind.

12,466

0,209

Intramuraal > Intramuraal na recidive

1,033

0,140

Extramuraal > Intramuraal

1,066

0,149

Extramuraal > Voorw. beëind.

0,928

0,142

Extramuraal > Onvoorw. beëind.

1,010

0,198

Extramuraal > Extramuraal na recidive

1,484

0,394

Voorw. beëind. > Intramuraal

1,511

Voorw. beëind. > Extramuraal

6,969

Voorw. beëind. > Onvoorw. beëind.

0,904

Voorw. beëind. > Voorw. beëind. na recidive

2,452

**

0,335

Intramuraal na recidive > Extramuraal na recidive

0,560

**

0,207

Intramuraal na recidive > Voorw. beëind.

1,419

Intramuraal na recidive > Onvoorw. beëind.

2,569

Extramuraal na recidive > Intramuraal na recidive

1,210

Extramuraal na recidive > Voorw. beëind. na recidive

2,380

Extramuraal na recidive > Onvoorw. beëind. na recidive

0,800

Voorw. beëind. na recidive > Intramuraal na recidive

1,920

Voorw. beëind. na recidive > Onvoorw. beëind. na recidive

0,498

0,547
*

0,941
0,150

0,301
*

0,366
0,275

*

0,344
0,661
0,409

*

0,332

vermogen zonder geweld vs geweld:

Pagina 70 van 73

Intramuraal > Extramuraal

1,007

0,086

Intramuraal > Voorw. beëind.

0,682

Intramuraal > Onvoorw. beëind.

1,658

0,217

Intramuraal > Intramuraal na recidive

1,201

0,140

Extramuraal > Intramuraal

1,306

0,147

Extramuraal > Voorw. beëind.

1,043

0,150

Extramuraal > Onvoorw. beëind.

0,855

0,228

Extramuraal > Extramuraal na recidive

1,109

0,446

Voorw. beëind. > Intramuraal

0,988

0,669

Voorw. beëind. > Extramuraal

2,045

1,253

Voorw. beëind. > Onvoorw. beëind.

0,780

0,163

Voorw. beëind. > Voorw. beëind. na recidive

1,427

0,402

**

0,193

| Op zoek naar methoden om recidive tijdens een strafrechtelijk traject in kaart te brengen | 13 mei 2020

Intramuraal na recidive > Extramuraal na recidive

1,039

0,182

Intramuraal na recidive > Voorw. beëind.

1,160

0,358

Intramuraal na recidive > Onvoorw. beëind.

1,950

0,426

Extramuraal na recidive > Intramuraal na recidive

1,042

0,249

Extramuraal na recidive > Voorw. beëind. na recidive

1,116

0,342

Extramuraal na recidive > Onvoorw. beëind. na recidive

0,936

0,596

Voorw. beëind. na recidive > Intramuraal na recidive

1,103

0,503

Voorw. beëind. na recidive > Onvoorw. beëind. na recidive

0,745

0,337

vernieling openbare orde vs geweld:
Intramuraal > Extramuraal

1,378

Intramuraal > Voorw. beëind.

0,812

***

0,061

Intramuraal > Onvoorw. beëind.

1,540

**

0,155

Intramuraal > Intramuraal na recidive

1,348

**

0,112

Extramuraal > Intramuraal

1,471

***

0,106

0,160

Extramuraal > Voorw. beëind.

0,951

Extramuraal > Onvoorw. beëind.

0,821

0,106

Extramuraal > Extramuraal na recidive

1,858

Voorw. beëind. > Intramuraal

0,859

0,536

Voorw. beëind. > Extramuraal

0,000

1244,3

0,155
*

0,313

Voorw. beëind. > Onvoorw. beëind.

0,974

0,108

Voorw. beëind. > Voorw. beëind. na recidive

1,641

0,317

Intramuraal na recidive > Extramuraal na recidive

1,251

0,150

Intramuraal na recidive > Voorw. beëind.

1,529

0,304

Intramuraal na recidive > Onvoorw. beëind.

1,904

0,373

Extramuraal na recidive > Intramuraal na recidive

1,548

Extramuraal na recidive > Voorw. beëind. na recidive

1,029

*

0,212
0,284

Extramuraal na recidive > Onvoorw. beëind. na recidive

1,768

0,393

Voorw. beëind. na recidive > Intramuraal na recidive

0,965

0,416

Voorw. beëind. na recidive > Onvoorw. beëind. na recidive

0,792

0,247

drugs vs geweld:
Intramuraal > Extramuraal

1,021

Intramuraal > Voorw. beëind.

2,581

0,305

Intramuraal > Onvoorw. beëind.

2,378

0,513

Intramuraal > Intramuraal na recidive

0,437

0,712

Extramuraal > Intramuraal

1,113

0,587

*

*

0,419

Extramuraal > Voorw. beëind.

2,753

Extramuraal > Onvoorw. beëind.

1,510

0,464

Extramuraal > Extramuraal na recidive

2,130

1,058

Voorw. beëind. > Intramuraal

0,000

1340,2

Voorw. beëind. > Extramuraal

0,000

5046,3

0,719

Voorw. beëind. > Onvoorw. beëind.

1,195

Voorw. beëind. > Voorw. beëind. na recidive

0,000

Intramuraal na recidive > Extramuraal na recidive

0,891

Intramuraal na recidive > Voorw. beëind.

3,052

1,064

Intramuraal na recidive > Onvoorw. beëind.

0,000

1218,7

Extramuraal na recidive > Intramuraal na recidive

3,360

1,097

7,069

1,084

Extramuraal na recidive > Voorw. beëind. na recidive
Extramuraal na recidive > Onvoorw. beëind. na recidive

NA

0,325
776,1
1,017

0,000

Voorw. beëind. na recidive > Intramuraal na recidive

4,350

1,799

Voorw. beëind. na recidive > Onvoorw. beëind. na recidive

0,000

1360,595

verkeer vs geweld:
Pagina 71 van 73

| Op zoek naar methoden om recidive tijdens een strafrechtelijk traject in kaart te brengen | 13 mei 2020

Intramuraal > Extramuraal

0,915

0,246

Intramuraal > Voorw. beëind.

0,630

0,585

Intramuraal > Onvoorw. beëind.

1,540

0,511

Intramuraal > Intramuraal na recidive

1,128

0,362

Extramuraal > Intramuraal

0,961

0,459

Extramuraal > Voorw. beëind.

1,130

0,389

Extramuraal > Onvoorw. beëind.

0,904

0,585

Extramuraal > Extramuraal na recidive

2,656

0,780

Voorw. beëind. > Intramuraal

0,000

1561,5

Voorw. beëind. > Extramuraal

0,000

8331,1

Voorw. beëind. > Onvoorw. beëind.

1,438

0,387

Voorw. beëind. > Voorw. beëind. na recidive

1,993

1,034

Intramuraal na recidive > Extramuraal na recidive

1,577

Intramuraal na recidive > Voorw. beëind.

3,446

0,512
*

0,623

Intramuraal na recidive > Onvoorw. beëind.

2,291

1,043

Extramuraal na recidive > Intramuraal na recidive

1,153

0,600

Extramuraal na recidive > Voorw. beëind. na recidive

0,706

1,023

Extramuraal na recidive > Onvoorw. beëind. na recidive

1,077

Voorw. beëind. na recidive > Intramuraal na recidive

0,000

Voorw. beëind. na recidive > Onvoorw. beëind. na recidive

0,844

0,626

1,050
488,3

overig vs geweld:
Intramuraal > Extramuraal

1,152

0,118

Intramuraal > Voorw. beëind.

1,138

0,274

Intramuraal > Onvoorw. beëind.

1,154

0,308

Intramuraal > Intramuraal na recidive

1,150

0,210

Extramuraal > Intramuraal

0,734

0,241

Extramuraal > Voorw. beëind.

0,994

0,189

Extramuraal > Onvoorw. beëind.

0,639

0,315

Extramuraal > Extramuraal na recidive

1,271

0,621

Voorw. beëind. > Intramuraal

0,000

615,97

Voorw. beëind. > Extramuraal

2,446

1,241

Voorw. beëind. > Onvoorw. beëind.

0,806

0,199

Voorw. beëind. > Voorw. beëind. na recidive

1,173

0,547

Intramuraal na recidive > Extramuraal na recidive

1,015

0,317

Intramuraal na recidive > Voorw. beëind.

1,722

0,493

Intramuraal na recidive > Onvoorw. beëind.

1,963

0,642

Extramuraal na recidive > Intramuraal na recidive

1,999

0,418

Extramuraal na recidive > Voorw. beëind. na recidive

2,200

0,497

Extramuraal na recidive > Onvoorw. beëind. na recidive

1,243

1,064

Voorw. beëind. na recidive > Intramuraal na recidive

0,948

0,783

Voorw. beëind. na recidive > Onvoorw. beëind. na recidive

1,041

0,480

Aantal recidive delicten tijdens tbs-traject:
Intramuraal na recidive > Extramuraal na recidive

0,557

***

0,071

Intramuraal na recidive > Voorw. beëind.

0,562

***

0,126

Intramuraal na recidive > Onvoorw. beëind.

0,367

***

0,199

Extramuraal na recidive > Intramuraal na recidive

1,424

**

0,123

Extramuraal na recidive > Voorw. beëind. na recidive

0,963

Extramuraal na recidive > Onvoorw. beëind. na recidive

1,019

Voorw. beëind. na recidive > Intramuraal na recidive

1,571

***

0,126

Voorw. beëind. na recidive > Onvoorw. beëind. na recidive

0,595

**

0,159

Situatie kenmerken
Pagina 72 van 73

0,210
0,291

| Op zoek naar methoden om recidive tijdens een strafrechtelijk traject in kaart te brengen | 13 mei 2020

Invoegen verplicht voorwaardelijke beëindiging:
Intramuraal > Voorw. beëind.

0,508

Extramuraal > Voorw. beëind.

1,119

***

0,120
0,078

Voorw. beëind. > Onvoorw. beëind.

0,552

***

0,082

Intramuraal na recidive > Voorw. beëind.

0,435

***

0,208

Extramuraal na recidive > Voorw. beëind. na recidive

1,148

Voorw. beëind. na recidive > Onvoorw. beëind. na recidive

0,504

***

0,184

0,216

Handleiding aangifteplicht:
Intramuraal > Intramuraal na recidive

0,447

***

0,107

Extramuraal > Extramuraal na recidive

0,391

**

0,317

Voorw. beëind. > Voorw. beëind. na recidive

0,812

0,228

Noot: * p<,05, **p<,01, ***p<,001, NA = effect niet geschat

Pagina 73 van 73