Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

32 013

Toekomst financiële sector

30 111

Topinkomens

Nr. 170

BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 3 april 2018
Tijdens het ordedebat van 8 maart 2018 heeft uw Kamer gevraagd om een
brief over de op die dag voorgestelde salarisverhoging voor de bestuursvoorzitter van ING Groep N.V. (hierna: ING) (Handelingen II 2017/18, nr. 59,
item 7). Uw Kamer heeft verzocht tevens in te gaan op het beloningsbeleid van andere financiële ondernemingen. In deze brief zal ik ook
ingaan op de maatregelen die ik in dit kader overweeg.
Ik acht een zorgvuldige vormgeving van eventuele maatregelen van het
grootste belang. Daarom zal ik de relevante stakeholders betrekken door
middel van een brede maatschappelijke consultatie. Afhankelijk van de
uitkomsten van deze consultatie zal ik de Raad van State om voorlichting
vragen over de precieze juridische vormgeving. Ook ga ik in op het tijdpad
van de evaluatie van de Wet beloningsbeleid financiële ondernemingen
(Wbfo).
ING
Op 8 maart 2018 heeft de raad van commissarissen van ING een
verhoging van circa 50% van de vaste beloning van de bestuursvoorzitter
voorgesteld. Deze verhoging bestond grotendeels uit een aandelenpakket
dat ten minste 5 jaar aangehouden moest worden. Dit voorstel heeft
geleid tot veel maatschappelijke verontwaardiging. Hierop heeft de raad
van commissarissen van ING op 13 maart 2018 het voorstel ingetrokken.
Het besluit van de raad van commissarissen om de voorgestelde
verhoging in te trekken, is naar mijn oordeel de enige juiste uitkomst. Het
voorstel was buitensporig en deed afbreuk aan het maatschappelijk
draagvlak voor banken in een tijd waarin juist vertrouwen moet worden
herwonnen. Ik vind het verstandig dat de raad van commissarissen van
ING gehoor heeft gegeven aan het moreel appel en de verontwaardiging
van maatschappij, klanten, medewerkers en politiek. Ik hoop dat de gehele
financiële sector zich hiervan rekenschap geeft.

kst-32013-170
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 013, nr. 170

1

Cultuur en vertrouwen Nederlandse financiële sector
De Nederlandse financiële sector is van groot belang voor de economie
en speelt nationaal en internationaal een belangrijke rol. Zo zijn banken
een essentiële spil tussen spaarders en leners en zorgen zij daarmee voor
kredietverlening aan huishoudens, bedrijven en overheden. Daarnaast
spelen banken een belangrijke rol bij het in stand houden van het
betalingsverkeer. Waar het om draait is dat Nederland robuustere,
sterkere banken krijgt en dat het vertrouwen van consumenten in de
sector herstelt.
Vertrouwen in de sector is essentieel. Ik heb de afgelopen maanden met
veel grote banken gesproken over de noodzaak van herstel van
vertrouwen. Ook heeft de overheid verschillende maatregelen getroffen,
zoals de introductie van het provisieverbod en de algemene zorgplicht.
Tegelijkertijd is er nog een lange weg te gaan. De sector heeft weliswaar
serieuze stappen gezet, onder meer met de introductie van de bankierseed
of -belofte en het tuchtrecht, maar het is evident dat er nog veel moet
gebeuren.
Het is primair de verantwoordelijkheid van de sector zelf om hiermee aan
de slag te gaan. Cultuur en vertrouwen kunnen niet met regelgeving
alleen ondervangen worden. Integendeel, een goede corporate governance en gezonde cultuur moeten juist ook komen vanuit de sector zelf.
De sector dient zich rekenschap te geven van haar maatschappelijke
functie. De primaire verantwoordelijkheid voor het beloningsbeleid en
beloningen van bestuurders van financiële ondernemingen ligt bij de raad
van commissarissen en in het verlengde daarvan de aandeelhouders. Aan
raden van commissarissen zijn de laatste jaren passende instrumenten
toegekend om invulling te geven aan deze belangrijke verantwoordelijkheid, zoals de bevoegdheid tot het aanpassen en terugvorderen van
variabele beloningen van bestuurders. Het is aan commissarissen om het
aangereikte instrumentarium te gebruiken en – overeenkomstig de Code
Banken – daadwerkelijk zorg te dragen voor een maatschappelijk
gedragen beloningsbeleid.
Ook de overheid kan verder bijdragen aan herstel van vertrouwen door
grenzen of voorwaarden aan beloningen te stellen. Uitgangspunt van het
kabinet is dat waar mogelijk voorkomen moet worden dat de belastingbetaler opdraait voor verliezen van falende banken en dat Nederland
robuustere, sterkere banken krijgt. Hiertoe zijn veel maatregelen getroffen,
zoals de verhoging van kapitaalbuffers, de introductie van regelgeving die
«bail-in» van aandeelhouders en investeerders mogelijk maakt, de
oprichting van een door banken gevuld noodfonds en nationale depositogarantiestelsels die ex ante door banken gefinancierd worden. Ik zet
daarbij naar de toekomst toe nog verder in op maatregelen die bijdragen
aan een robuustere financiële sector. Het kabinet zet er bijvoorbeeld op in
dat banken adequate buffers aanhouden om bail-in mogelijk te maken en
op verankering van een harde leverage ratio eis in de wet.
Te onderzoeken wettelijke maatregelen
Het kabinet kijkt naar mogelijke aanscherping van beloningsregels. Met
het oog hierop onderzoekt het kabinet welke aanvullende maatregelen
gewenst zijn. Daarbij overweeg ik drie wettelijke maatregelen met
betrekking tot vaste beloningen:
1. Introductie van de wettelijke verplichting tot terugvordering van een
deel van de vaste beloning boven een bepaald minimum van
bestuurders als er staatssteun aan een bank (of verzekeraar) wordt
gegeven. Hierdoor worden bestuurders persoonlijk verantwoordelijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 013, nr. 170

2

2.

3.

gehouden als de belastingbetaler (mede) opdraait voor verliezen van
falende banken (of verzekeraars) (uitbreiding claw back);
Introductie van de wettelijke verplichting dat aandelen en andere
bestanddelen van een vaste beloning waarvan de waarde afhankelijk
is van de marktwaarde van de eigen onderneming bij bestuurders en
medewerkers van financiële ondernemingen gedurende ten minste
een aantal jaren moeten worden aangehouden. De belangen van de
bestuurder en medewerkers worden daardoor meer in lijn gebracht
met het lange termijn belang van de onderneming; en
Introductie van de wettelijke verplichting dat het beloningsbeleid van
financiële ondernemingen voorschrijft op welke wijze de beloningen
van bestuurders en medewerkers zich verhouden tot de maatschappelijke functie van de onderneming. Ondernemingen moeten zich
hiervan in de openbaarheid rekenschap geven. In aanvulling daarop
kan worden onderzocht of een rol van de toezichthouders hierbij
wenselijk is, en zo ja, hoe deze in de praktijk het beste kan worden
vormgegeven.

Mijn ambtsvoorganger heeft gekeken naar ingrijpen bij vaste beloningen
bij alle financiële ondernemingen en voorgesteld om de mogelijkheid te
creëren om de compensatie van het verlies van variabele beloningen via
vaste beloningen aan te pakken. De Raad van State heeft zich kritisch
uitgelaten over eventuele maatregelen gericht op vaste beloning onder
meer gelet op het ontbreken van voldoende rechtvaardiging voor het
ingrijpen op het recht op eigendom uit het Eerste protocol van het
Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. Het vorige kabinet heeft
er daarom vanaf gezien. Om diezelfde reden zie ik ook af van verdergaande maatregelen voor alle financiële ondernemingen.
Voor al deze mogelijke maatregelen geldt het volgende. Nederland kent
de strengste wet- en regelgeving op het terrein van beloningen in de
financiële sector in Europa. Deze wetgeving en het toezicht door De
Nederlandsche Bank en de Autoriteit Financiële Markten is gericht op het
waar mogelijk voorkomen van perverse prikkels die ertoe kunnen leiden
dat de stabiliteit van de onderneming in gevaar komt of het klantbelang
wordt veronachtzaamd. De wetgeving richt zich om die reden tot dusverre
primair op variabele beloningen. De maatregelen met betrekking tot vaste
beloningen die ik overweeg komen niet in Europa voor en kunnen raken
aan het recht op eigendom zoals neergelegd in het 1e protocol voor het
Europees Verdrag van de Rechten van de Mens. Een zorgvuldige
vormgeving van eventuele maatregelen gericht op vaste beloning is dan
ook van het grootste belang. Hierbij moet onder meer oog zijn voor
proportionaliteit en de mogelijke effecten op het investerings- en
vestigingsklimaat. Hiertoe zal ik secuur afwegen wat de voor- en nadelen
van de mogelijke maatregelen zijn en in hoeverre deze wenselijk zijn.
Hierbij zal ik de relevante stakeholders, waaronder consumentenorganisaties, vakbonden, deskundigen, aandeelhouders, commissarissen en
marktpartijen, betrekken in een brede maatschappelijke consultatie.
Afhankelijk van de uitkomsten van deze consultatie zal ik de Raad van
State om voorlichting vragen over de precieze juridische vormgeving.
Evaluatie Wet beloningsbeleid financiële ondernemingen
Zorgvuldigheid staat ook voorop bij de evaluatie van de Wbfo, waarbij de
effecten, neveneffecten en uitvoerbaarheid worden onderzocht. Gegeven
de recente ontwikkelingen rond beloningen in de financiële sector,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 013, nr. 170

3

behoeft de evaluatie van de Wbfo meer tijd. Gelet hierop zal ik de
bevindingen van de evaluatie voor de zomer aan beide Kamers der
Staten-Generaal doen toekomen.
De Minister van Financiën,
W.B. Hoekstra

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 013, nr. 170

4