Ach
Quickscan: Passend onderwijs: Hoe gaat ‘t nu?

Passend onderwijs is ingevoerd

Hoe gaat ‘t nu?
meer leerlingen tegen die extra

1

Kom je vergeleken met vorig jaar
ondersteuning nodig hebben?

2

Welke problemen kom je tegen?

3

Wat moet je doen als je een leerling met extra ondersteuning in de klas krijgt?

—

Ir

—

4

Zijn de faciliteiten voor extra ondersteuning toegenomen met de
komst van passend onderwijs?

5

Ben je tevreden over hoe de ambulante ondersteuning is geregeld?

6

Word je betrokken bij het schootondersteuningsprofiet en zo ja: hoe?

7

Weet jij waar je met je vragen terecht kunt over passend onderwijs en kun
je ouders informeren?

Heb je voldoende mogelijkheden om je te scholen met betrekking tot passend
8 Lnderwiis?
Aan welke kennis/vaardigheden heb je behoefte?

Samenvatting
In april 2015 deed de Algemene Onderwijsbond een QuickScan onder
onderwijspersoneel. De vraag die centraal stond was: ‘Passend onderwijs is ingevoerd,
hoe gaat ‘t nu?’ 120 leraren en onderwijsondersteuners deden mee en gaven antwoord
op 8 vragen over passend onderwijs. De antwoorden zijn in dit document gebundeld.
Toename leerlingen die extra ondersteuning nodig hebben
Onderwijspersoneel komt vergeleken met vorig jaar meer leerlingen tegen die extra
ondersteuning nodig hebben. De toename komt vooral doordat er minder wordt
doorverwezen naar het speciaal onderwijs en in het mbo de intake grondiger wordt
gedaan. Ook neemt de diversiteit en heftigheid van de problematieken toe. In kleine
scholen of gespecialiseerde scholen lijkt het aantal leerlingen die extra ondersteuning
nodig hebben niet te zijn toegenomen.
Onvoldoende faciliteiten voor slagen van passend onderwijs
De faciliteiten voor passend onderwijs lijken in de meeste gevallen niet te zijn
toegenomen. Het onderwijspersoneel moet vaak meer doen met minder middelen. Ook
worden faciliteiten niet efficiënt ingezet en levert het aanvragen van faciliteiten
administratieve druk op. Ook over de ambulante begeleiding is nog veel onduidelijkheid.
Onderwijspersoneel kan niet voldoen aan hoge verwachtingen en leerling is de dupe.
Het onderwijspersoneel maakt zich zorgen. De klassen worden groter, de ondersteuning
neemt af en de werkdruk neemt toe. Leraren zijn niet altijd in staat te voldoen aan de
hoge verwachtingen. Leerlingen kunnen niet optimaal worden ondersteund. Ook ziet het
onderwijspersoneel dat het aanbod op scholen niet voldoet aan de behoeften van
leerlingen.
De gewone leraar niet betrokken bij de totstandkoming van passend onderwijs
Intern begeleiders, zorgcoördinatoren en directieleden werken actief mee aan de
totstandkoming van beleid rondom passend onderwijs. De gewone leraar wordt pas in
een laat stadium op de hoogte gebracht. Ook voor intern begeleiders en
zorgcoördinatoren is vaak nog onduidelijk wat het samenwerkingsverband heeft
afgesproken.
Scholingsaanbod genoeg, maar tijd, geld en ondersteuning ontbreekt
Onderwijspersoneel geeft aan dat er genoeg scholingsaanbod is, maar dat ze graag
zouden zien dat het beter mogelijk wordt gemaakt om passend onderwijs in de klas uit te
voeren. Dit lijkt voor veel leraren nu een onmogelijke opgave.

Aanbevelingen
De AOb doet vijf aanbevelingen om de invoering van passend onderwijs beter te laten
verlopen:
1. Eén landelijk niveau van basisondersteuning. Ondersteuningsplannen en
schoolondersteuningsprofielen zijn vaak onduidelijk en multi-interpretabel. Dit
zorgt ervoor dat leerlingen tussen wal en schip vallen en het personeel niet weet
welke ondersteuning ze wel of niet kunnen bieden. De AOb pleit voor één landelijk
niveau van basisondersteuning, zodat duidelijk wordt welke niveau van
ondersteuning elke school in ieder geval moet kunnen bieden.
2. Betere verantwoording gelden passend onderwijs. De gelden voor passend
onderwijs lijken vaak niet in de klas terecht te komen. Het onderwijspersoneel
merkt dat het aantal zorgleerlingen en daarbij horende taken toeneemt en dat de
facilitering gelijk blijft of afneemt. In de ondersteuningsplannen is de financiële
paragraaf onvoldoende concreet. De AOb vindt dat de financiële paragraaf in de
ondersteuningsplannen zo snel mogelijk op orde moet zijn, zodat duidelijker wordt
waar het geld terecht komt en op basis van welke criteria het geld verdeeld wordt.
3. Maak afspraken met lerarenteams over klassengrootte. Bij klassengrootte
rekening houden met het aantal zorgieerlingen. Leraren ervaren dat grote klassen
in combinatie met zorgleerlingen zorgen voor onwenselijke situatie voor de
leerlingen én het onderwijspersoneel. Bij het bepalen van de klassengrootte moet
rekening worden gehouden met het aantal zorgleerlingen. De AOb vindt dat met
lerarenteams afspraken gemaakt moeten worden over de klassengrootte en de
samenstelling van de klassen.
4. Meer onderwijsondersteuners in de klas. Onderwijsondersteuners, zoals ambulant
begeleiders, worden steeds vaker op samenwerkingsverbandniveau
georganiseerd. Het aantal uren voor ambulante begeleiding lijkt in veel gevallen
afgenomen en de begeleiding is steeds vaker verdwenen uit de klas. Wij pleiten
ervoor dat de ondersteuning in de klas terugkomt.
5. Duidelijkheid over waar onderwijs eindigt en zorg begint. De AOb vraagt de
staatssecretaris duidelijkheid te geven over waar onderwijsondersteuning eindigt
en zorg begint. De leraar wordt op dit moment overvraagd. Het moet duidelijker
worden wat er van het onderwijsveld verwacht wordt en wat er van externe
organisaties verwacht kan worden.

Respons
120 leraren en onderwijsondersteuners hebben deelgenomen aan de QuickScan.
Waaronder 38 uit het primair onderwijs, 60 uit het voortgezet onderwijs en 22 uit het
middelbaar beroepsonderwijs.

RESPONS
PO VO MBO

1. Kom je vergeleken met vorig jaar meer
leerlingen tegen die extra ondersteuning nodig
hebben?
—

-

Meer dan 60 procent van de ondervraagden in het p0, vo en mbo geeft aan dat
vergeleken met vorig jaar het aantal leerlingen die extra ondersteuning nodig hebben
is toegenomen.
—

—

P0

VO

MBO

JA NEE

JA NEE

JA NEE

60

dJ

Toename: minder doorverwijzing naar speciaal onderwijs en strengere intake
In het po en vo wordt als reden voor de toename gegeven dat er minder en later
doorverwezen wordt naar het speciaal onderwijs. Als gevolg hiervan neemt het aantal
en
niveaus in het regulier onderwijs toe, maar merken leraren ook dat de problematiek
steeds complexer worden.
ijs,
“De laatste jaren zijn er geen leerlingen verwezen naar het speciaal onderw
hierdoor komen van onderaf steeds meer leerlingen binnen met een forse
problematiek.” (lerares basisonderwijs)

en.
In het mbo ziet het onderwijspersoneel het aantal leerlingen op niveau 2 toenem
Leerlingen die extra ondersteuning nodig hebben zijn beter in beeld omdat de intake
grondiger wordt gedaan.
“Doordat de in take grondiger wordt gedaan is te zien dat veel studenten
ondersteuning nodig hebben.” (docent mbo)

extra

Geen toename: kleine school of gespecialiseerde school
In het po en vo is er soms geen toename van leerlingen die extra ondersteuning nodig
hebben doordat respondenten op een kleine school werken of op een speciaal
onderwijsschool. Op kleine scholen zijn altijd al relatief veel leerlingen die extra
ondersteuning nodig hebben. Speciaal onderwijsscholen zien juist het leerlingenaantal
afnemen, doordat er minder wordt doorverwezen naar het speciaal onderwijs.
“Wij hebben altijd al veel leerlingen met een extra ondersteuningsbehoefte
gehad, omdat wij een kleine school zijn. Onze basisondersteuning is groot. Toch
merken in wij in de loop van het schooljaar dat het aantal toeneemt.” (leraar
voortgezet onderwijs)
In het mbo geven een paar scholen aan dat ze al gespecialiseerd waren in een bepaalde
doelgroep. Hier is niets veranderd.
“Bij ons hebben alle studenten extra ondersteuning nodig. Ik werk binnen een
tweedekans opleiding. Vandaar de wat heftigere problematiek. Toch zijn het de
allerleukste studenten met de meeste humor en menselijkheid die ik ooit les
heb gegeven.” (docent mbo).

2. Welke problemen kom je tegen?
Deze vraag wordt op twee manieren geïnterpreteerd: Welke problemen kom je tegen bij
leerlingen? En welke problemen kom je tegen bij passend onderwijs in het algemeen?
21.

Welke problemen kom je tegen bij leerlingen?

Primair onderwijs: problematieken lijken steeds heftiger te worden.
Gedragsproblemen, leerproblemen en stoornissen in het autismespectrum worden het
vaakst genoemd. Daarnaast zijn de reacties zeer divers: moeilijke thuissituatie, sociaalemotionele problemen, zindelijkheid, laag/hoog IQ, concentratiestoornis, NT2 en
agressie.
Het onderwijspersoneel geeft aan dat de problematieken steeds heftiger lijken te worden.
Meerdere keren wordt genoemd dat sociaal-emotionele problemen ontstaan doordat
leerlingen te lang op het regulier onderwijs worden gehouden en pas later doorstromen
naar het speciaal onderwijs.
“Leerlingen die in het speciaal onderwijs thuishoren blijven langer op een
gewone basisschool. Rond groep 4/5 blijkt dat het toch echt niet gaat.
Leerlingen komen dan alsnog in het mytyl-/speciaal onderwijs terecht. Echter
met een grotere achterstand en sociaal-emotionele problemen dan wanneer ze
eerder in het speciaal onderwijs hadden gezet. Ook lopen ouders een grotere
beschadiging op.” (lerares Mytylschool)

Voortgezet onderwijs: autisme en leerachterstanden
In het voortgezet onderwijs worden veel dezelfde problemen genoemd als in primair
onderwijs. Autistische stoornissen en leerachterstanden worden vaker genoemd.
Daarnaast worden er ook andere problemen genoemd zoals angststoornissen, psychische
problemen, problemen in de thuissituatie.
“Ik zie vooral gedragsproblemen die voortkomen uit sociaal onhandig gedrag
van leerlingen. Deze sociale onhandigheid heeft vaak als oorzaak een stoornis
in het autistisch spectrum of psychische problemen, maar komt ook voort uit de
gezinssituatie/opvoeding.” (leraar voortgezet onderwijs)

Middelbaar beroepsonderwijs: diversiteit aan problemen
Het mbo lijkt te maken te hebben met een enorme diversiteit aan problemen, van
dyslexie en dyscalculie tot autisme, maar ook motivatie- en gedragsproblemen,
depressie, discriminatie, eenzaamheid, persoonlijkheidsstoornissen, geldproblemen,
alcoholisme, zwangerschappen en hechtingsproblematieken.
“De docentenvergaderingen van dit soort groepen gaan niet meer over
onderwijs, maar over jeugdzorg. Er is voor meer dan de helft van de instroom
geen uitzicht op uitstroom met een diploma.” (docent mbo)

2.2.

Welke problemen kom je tegen bij passend onderwijs in het
algemeen?

De klassengrootte wordt in alle sectoren als een probleem gezien. Daarnaast wordt er in
alle sectoren geklaagd over de hoeveelheid papierwerk en dat de aanvraag van extra
ondersteuning over teveel schijven gaat. Gesprekken en afstemming met allerlei partijen
kost veel werk.
Primair onderwijs: er komt steeds meer op het bordje van de leerkracht.
In het primair onderwijs lijkt er meer op het bordje van de leerkracht terecht te komen.
De RT-begeleiding is op veel scholen verdwenen en er is geen geld voor een
onderwijsassistent. Kleine scholen kunnen zorgleerlingen niet goed spreiden. Hierdoor
komt de groep soms ernstig onder druk te staan. Klaslokalen zijn niet altijd geschikt om
te differentiëren en er is ruimtegebrek. Ook geeft men aan dat de aanvraag en inzet van
onderwijsarrangementen nog niet goed loopt, het gaat traag en de aanvragen worden
niet allemaal in behandeling genomen.
“Passend onderwijs moet voor alle leerlingen gelden, ook de middel- en
hoogbegaafden. Het kost erg veel tijd om iedereen op maat te kunnen bedienen.
Dit legt een grote druk op de tijd van de leerkracht, hij komt niet meer toe aan
de reguliere zaken. In mijn stichting is er sterk bezuinigd op extra mankracht
op school, er is niemand ‘over’ waar je een gedragsprobleem even kan laten
afkoelen. Dat klassenassistenten gaan er komen schooljaar ook allemaal uit.”
(leraar basisonderwijs)

Voortgezet onderwijs: terughoudendheid om zorgleerlingen op te nemen
Scholen zijn over het algemeen terughoudend om leerlingen die extra ondersteuning
nodig hebben op te nemen. Schoolondersteuningsprofielen zijn vaak te algemeen
geformuleerd en op meerdere manieren te interpreteren. Daarnaast geeft het
onderwijspersoneel aan dat er niet altijd genoeg tijd, kennis en kunde is om leerlingen te
helpen. Ook geeft men als probleem aan dat de doorverwijzing naar het voortgezet
speciaal onderwijs te lang duurt.
“Scholen zijn bang om leerlingen in te schrijven, omdat bepaalde leerlingen een
grotere kans hebben af te haken. Schoolondersteuningsprofielen zijn vaak te
algemeen geformuleerd en voor meerdere uitleg vatbaar, waardoor scholen
vaak hun interpretatie gebruiken om een leerling te weigeren.” (leraar
voortgezet onderwijs)

MIddelbaar beroepsonderwijs: studenten tussen wal en schip.
Het onderwijspersoneel geeft aan dat er een groep studenten tussen wal en schip dreigt
te vallen. Deze groep zou eigenlijk doorverwezen moeten worden naar een speciale
school, maar daar is op dit moment geen bekostiging voor. Daarnaast zijn stagebedrijven
niet altijd in staat om leerlingen die extra ondersteuning nodig hebben een stageplek te
bieden en goed te begeleiden.
“Voor sommige stagebedrijven is de begeleiding van studenten met extra
ondersteuning te arbeidsintensief om ze goed te kunnen begeleiden. Niet alle
stagebedrijven zijn bereid in deze doelgroep te investeren.” (docent mbo)

3. Wat moet je doen als je een leerling met extra
ondersteuning in de klas krijgt?
De meeste leraren/docenten weten wat ze moeten doen of bij wie ze moeten zijn als ze
een leerling met extra ondersteuning in de klas krijgen. In het po doen leraren veel zelf,
in het vo en mbo ligt hier een specifieke taak bij de mentor, ambulant begeleider en/of
zorgcoördinator.
Primair onderwijs: de ontwikkelingsperspectieven kosten veel tijd
Aan het onderwijspersoneel de belangrijke taak om uitgebreid de problematiek te
omschrijven en te begrijpen. Vervolgens bekijkt de leraar samen met de intern
begeleider of de school aan de onderwijsbehoeften kan voldoen. Als dit zo is wordt er een
ontwikkelingsperspectief gemaakt.
Het maken van het ontwikkelingsperspectief en de bijbehorende gesprekken kosten veel
tijd. Zo worden er extra gesprekken gevoerd met intern begeleider, ambulant begeleider,
andere schoolondersteuners, directie, zorgteam, ouders en de leerling. Daarnaast legt de
leraar op papier verantwoording af. Leraren geven aan dat er meer papierwerk is
bijgekomen om ondersteuning in de vorm van ambulante begeleiding of andere
ondersteuning aan te vragen. De extra ondersteuning van de leerling moet vaak
opgenomen worden in het groepsplan. Om de ondersteuning goed te regelen moet de
leraar contact leggen met het samenwerkingsverband, een onderwijsarrangement (of
TLV) aanvragen en extra tijd en middelen regelen. Hoe dit gaat is per
samenwerkingsverband erg verschillend.
De beschikbare tijd in de groep moet vaak strakker worden ingepland, zodat de
leerkracht de leerling extra kan begeleiden. Dit gaat vaak ten koste van andere
leerlingen. Daarnaast moet er vaak gewerkt worden met andere methodes en moet het
materiaal en de indeling van het meubilair in de klas aangepast worden.
“Plannen maken en uitvoeren, regelmatig overleggen met het zorgteam, de
ouders, de leerling, ambulant begeleider en externe partijen. Maar ook de rest
van de klas niet vergeten.” (lerares basisonderwijs)
Voortgezet onderwijs: belangrijke rol zorgcoördinator en ambulant begeleider
De zorgcoördinator, ambulant begeleider en de mentor hebben een belangrijke taak om
de onderwijsbehoefte in kaart te brengen, het ontwikkelingsperspectief te maken, te
overleggen met ouders en andere instanties en een handelingswijzer en/of protocol op te
stellen voor docenten. De leerling wordt in een zorgteam besproken. Onderwijspersoneel
geeft aan dat hier veel administratieve rompslomp bij hoort.
Docenten benoemen dat ze leerlingen die extra ondersteuning nodig hebben extra
aandacht en begeleiding proberen te geven in de klas. Hierbij proberen zij het
behandeiplan, de handelingswijzer en de protocollen die er zijn te volgen. Ze worden
soms ondersteund door de mentor en de zorgcoördinator. Docenten voeren extra
gesprekken met leerlingen en geven extra aandacht en begeleiding.

Niet voor alle leraren is duidelijk hoe en of ze extra ondersteuning moeten geven. De tijd,
kennis en kunde om leraren extra te ondersteuning is vaak een probleem. Ook zijn de
volle klassen een struikelblok bij het geven van extra ondersteuning.
“De mentor en ambulant begeleider bepalen in overleg met de ouders wat de
leerling nodig heeft. Dat proberen we uit en evalueren we.” (leraar voortgezet
onderwijs)
Middelbaar beroepsonderwijs: begeleiding vooral buiten de klas
Docenten zoeken vaak in eerste instantie contact met intern begeleider, mentor, coach,
zorgcoördinator en/of studieloopbaanbegeleider als ze te maken krijgen met een student
die extra ondersteuning nodig heeft. Ze zorgen dat ze worden geïnformeerd over de
student. In de klas proberen docenten kleine dingen aan te passen, zoals extra tijd geven
bij proefwerken, helpen bij het lezen van teksten en extra aandacht geven. Docenten
proberen zichzelf te informeren over de student. De intake is belangrijk om goed in beeld
te brengen wat de student nodig heeft.
Er zijn grote verschillen tussen instellingen met betrekking tot de beschikbare
ondersteuning. Zo zijn op sommige instellingen geen ambulant begeleiders meer en
moeten deze taken worden overgenomen door docenten die als taak coaching of
studieloopbaanbegeleiding hebben. Mentoren, studieloopbaanbegeleiders,
zorgcoördinatoren en studieloopbaanbegeleiders overleggen vaak met het
zorgadviesteam, voeren begeleidingsgesprekken en vragen extra ondersteuning aan. Op
sommige instellingen stellen docenten zelf het begeleidingsplan op.
Als probleem wordt gesignaleerd dat begeleiding van leerlingen die extra ondersteuning
nodig hebben vaak gebeurd door middel van een-op-eengesprekken. Dit sluit niet altijd
aan op de situatie in de klas.
“Er zijn uren voor de interne begeleiding waarin 1 op 1 gesprekken worden
gevoerd buiten de klas. Daarna worden leerlingen weer losgelaten in de groep
en de docent moet zich maar zien te redden” (docent mbo)

4. Zijn de faciliteiten voor extra ondersteuning
toegenomen met de komst van passend onderwijs?
In het po geven bijna alle respondenten aan dat de faciliteiten voor extra ondersteuning
niet zijn toegenomen, in het vo en mbo geeft driekwart van de respondenten dit aan.
De respondenten die aangeven dat de faciliteiten niet zijn toegenomen geven aan dat
faciliteiten moeilijk bereikbaar zijn, dat er veel bureaucratie omheen hangt en dat
onduidelijk is welke zorg en ondersteuning beschikbaar is. Ook zijn de collega’s die extra
ondersteuning gaven wegbezuinigd. Vooral in het mbo geeft het onderwijspersoneel aan
dat er wel extra ondersteuning is voor de leerling, maar dat je er in de klas niets van
merkt.

P0

VO

MBO

JA NEE

iA NEE

JA NEE

fr/

fij2O

Primair onderwijs: meer doen met minder middelen.
Het onderwijspersoneel geeft aan dat ze meer moeten doen met minder middelen. Er is
een daling van geld en personeel. Collega’s die extra ondersteuning gaven zijn weg en
worden niet opgevolgd. De RT-ers zijn wegbezuinigd, klassenassistenten verdwijnen en
de zorgtijd van IB-ers is afgenomen. Ook is er geen budget voor extra materiaal..
Doordat er veel bureaucratie is zijn de faciliteiten nauwelijks bereikbaar. Zo is voor veel
leraren onduidelijk welke zorg en ondersteuning beschikbaar is. Zorgarrangementen zijn
maar drie maanden geldig. daardoor is het lastig om een doorgaande leerlijn voor de
leerling te plannen.
“De faciliteiten zijn nauwelijks meer bereikbaar. Veel bureaucratie, besturen die
niet weten welke wegen er moeten worden bewandeld en scholen van het
kastje naar de muur sturen. Ondersteuningsteams die niet of nauwelijks op de
hoogte zijn van veranderingen.” (leraar basisonderwijs).
Voortgezet onderwijs: zorg neemt toe, maar faciliteiten blijven gelijk
In de meeste gevallen geeft het onderwijspersoneel aan dat de faciliteiten gelijk zijn
gebleven, maar dat de zorg is toegenomen. Zo zijn er meer zorgleerlingen in grotere

groepen. Ook geeft het onderwijspersoneel aan dat het niet altijd makkelijk is om
faciliteiten te krijgen voor leerlingen die extra ondersteuning nodig hebben.
Op de scholen waar de faciliteiten wel zijn toegenomen geeft het onderwijspersoneel aan
dat er extra mensen zijn aangenomen voor begeleiding en ondersteuning. Ze zijn
tevreden over een vaste ambulant begeleider en goede leerlingbegeleiding.
“Faciliteiten zijn ongeveer hetzelfde gebleven, maar omdat er van alles
veranderd is zijn de juiste hulpverleners moeilijker te vinden.” (leraar
voortgezet onderwijs).
Middelbaar beroepsonderwijs: er zijn faciliteiten, maar vooral buiten de klas
Opvallend is dat het onderwijspersoneel aangeeft dat de ondersteuning vooral buiten de
klas wordt georganiseerd. Hier heb je als docent niet altijd iets aan. Externen zijn er in
veel gevallen niet meer en de expertise binnen het team is vaak niet aanwezig.
Op instellingen waar de faciliteiten wel zijn toegenomen is de intake aangescherpt en
functioneert het zorgteam goed. Er zijn meer mogelijkheden om studenten die geen
etiketje hebben extra ondersteuning te bieden en er is meer aandacht voor
studieloopbaanbegeleiding. Ook wordt aangegeven dat er extra budget is voor cluster 1
en 2.
“We hebben een goed functionerend zorgteam met op onze locatie een
coördinator die de zorg organiseert.” (docent mbo)

5. Ben je tevreden over hoe de ambulante
ondersteuning is geregeld?
Driekwart van de respondenten in het mbo en de helft van de respondenten in het po en
vo geeft aan niet tevreden te zijn met hoe de ambulante begeleiding is geregeld. De
afstand tussen de ambulant begeleider en de docent is te groot, de ambulant begeleider
is vaak onzichtbaar op de werkvloer of de ambulante begeleiding is wegbezuinigd. Ook is
het lastig voor leraren/docenten om ambulante begeleiding aan te vragen.
De respondenten die wel tevreden zijn geven aan dat ze blij zijn dat ze nog ambulante
begeleiding hebben op school, dat ze het waarderen dat de ambulant begeleider duidelijk
aanwezig is op de werkvloer en goede begeleiding geeft.

P0

vo

MBO

JA NEE

iJA NEE

JA NEE

45

47

Primair onderwijs: ambulante begeleiding staat verder af van de klas
Er ligt een steeds grotere taak bij de leraar. Onderwijspersoneel geeft aan dat ze steeds
meer taken doen wat voorheen de ambulant begeleider deed. De ambulante begeleiding
is soms moeilijk te krijgen en de doorverwijzing is moeilijker en omslachtiger geworden.
De ambulant begeleider heeft minder tijd, is veel bezig met administratie en staat verder
van de klas af. Tips en adviezen zijn daardoor niet altijd bruikbaar en concrete
begeleiding kan er niet worden gegeven.
Een groot deel van het onderwijspersoneel geeft aan wel tevreden te zijn. Ze zijn blij dat
ze nog een ambulant begeleider hebben en zijn tevreden over het functioneren van de
eigen ambulant begeleider.
“Het is leuk dat er iemand vanuit het speciaal onderwijs kan komen om te
adviseren over het de leerling met een beperking. Wij hebben er echter nog 28
rondlopen in zo’n klas. Extra handen is het enige dat echt zou helpen.” (leraren
basisonderwijs).

Voortgezet onderwijs: ambulante begeleiding vanuit het
samenwerkingsverband
In het voortgezet onderwijs wordt de ambulante begeleiding vooral vanuit het
samenwerkingsverband georganiseerd. Voor sommige scholen betekent dat de

ambulante begeleiding zo goed als verdwenen is en weinig zichtbaar is op scholen. Ook is
nu niet altijd duidelijk meer hoe de ambulante begeleiding ingeschakeld moet worden.
Het onderwijspersoneel wat wel tevreden is over de ambulante begeleiding geeft aan dat
er goede begeleiding en ondersteuning is vanuit het samenwerkingsverband. De
ambulant begeleider is aanwezig op de werkvloer en makkelijk aanspreekbaar.
“Er loopt wel iemand rond op school, maar wanneer en hoe ik deze man moet
inschakelen weet ik niet goed.” (leraar voortgezet onderwijs).

Middelbaar beroepsonderwijs: veel onduidelijkheid
De ambulante begeleiding in het mbo lijkt nog niet echt op gang te zijn gekomen.
Onderwijspersoneel geeft aan dat het nog onduidelijk is en rommelig. De ambulante
begeleiders zijn er soms wel, maar krijgen weinig tijd. Ook vinden er vooral gesprekken
met leerlingen buiten de klas plaats en is er in de klas niet veel van de ambulante
begeleiding te merken.
“Er is één persoon die handelingsplannen en dergelijke maakt en bespreekt met
studenten. Hij heeft nog geen halve fte voor een school met een paar honderd
studenten, waaronder relatief veel met autisme.” (docent mbo)

6. Word je betrokken bij het
schoolondersteuningsprofiel en zo ja: hoe?
In alle sectoren geeft minder dan de helft van het onderwijspersoneel aan betrokken te
worden bij het schoolondersteuningsprofiel. De respondenten die aangeven wel
betrokken te worden zijn vaak intern begeleider, zorgcoördinator of MR-lid. Zij hebben
ook een belangrijke taak in de communicatie richting de rest van het personeel. In het vo
en mbo weet een deel van de respondenten niet wat een schoolondersteuningsprofiel is.

P0

VO

MBO

JA NEE

JA NEE

iiA NEE

Primair onderwijs en voortgezet onderwijs: de ‘gewone’ leraar wordt
nauwelijks betrokken.
De intern begeleider, zorgcoördinator en directieleden hebben schrijven vaak mee aan
het schoolondersteuningsprofiel. Leden van de MR of OPR hebben het
schoolondersteuningsprofiel besproken in de vergadering. De ‘gewone’ leraar geeft aan
niet of nauwelijks betrokken te worden. Leraren krijgen het schoolondersteuningsprofiel
vaak pas te zien als het al af is. De intern begeleider of zorgcoördinator geeft aan wat er
van de leraar verwacht wordt.
“Het wordt genoemd in vergaderingen, maar het zijn vooral de
zorgcoördinatoren en IB-ers die zich daarmee bezig houden”
Middelbaar beroepsonderwijs: zorgteam is betrokken
Het onderwijspersoneel dat onderdeel uitmaakt van het zorgteam geeft aan betrokken te
zijn. De ‘gewone’ docent geeft aan niet goed te weten wat het
schoolondersteuningsprofiel is en geeft ook aan dat er niets uniform is geregeld. Veel
docenten zijn er van op de hoogte dat de intake is aangepast en zien dit ook als een
positieve ontwikkeling.
“Ik maak deel uit van het zorgteam en wij ontwerpen gezamenlijk het aanbod
en de structuur voor ondersteuning binnen de gegeven kaders.”

7. Weet jij waar je met je vragen terecht kunt over
passend onderwijs en kun je ouders informeren?
Driekwart van het onderwijspersoneel in het po en vo en de helft in het mbo weet
waar ze terecht kan met vragen over passend onderwijs. Directie, zorgcoördinator,
mentor en/of intern begeleider worden vaak als informatiebron genoemd. Ondanks
dat leraren/docenten weten waar ze terecht kunnen met vragen, zijn ze vaak niet
tevreden over het antwoord. Het duurt lang voordat ze een antwoord krijgen, omdat
vaak het samenwerkingsverband geraadpleegd moet worden. De informatie op
websites is niet altijd up-to-date. Daarnaast zijn veel afspraken erg algemeen
geformuleerd, waardoor het lastig is om op concrete vragen antwoord te krijgen.

P0

VO

MBO

JA NEE

JA ri NEE

JA NEE

ØAi
74

55
75

Primair onderwijs: informatie bij directie, zorgcoördinator of IB-er
Onderwijspersoneel geeft aan dat ze voor meer informatie terecht kunnen bij directie,
zorgcoördinator of intern begeleider. Wel weten deze personen het antwoord ook niet op
alle vragen en moeten vervolgens informeren bij het samenwerkingsverband. Dit
informeren bij het samenwerkingsverband loopt vaak moeizaam en duurt lang. Doordat
routes, procedures en formulieren zijn veranderd is er soms nog veel onduidelijkheid.
“Als intern begeleider voel ik me af en toe net een stalker. Ik ga op zoek naar
antwoorden bij zoveel mogelijk instanties en organisaties Dit kost echter veel
van mijn tijd. Ouders kan ik onvoldoende informeren, omdat procedures,
formulieren en routes anders zijn geworden” (intern begeleider,
basisonderwijs)
Voortgezet onderwijs: informatie bij teamleider, zorgcoördinator of
samenwerkingsverband
De teamleider, de zorgcoördinator of het samenwerkingsverband kunnen vragen van
onderwijspersoneel en ouders beantwoorden. Leraren geven aan dat ze ouders ook vaak
naar hen doorsturen. Leraren weten wel goed waar ze terecht kunnen met vragen, maar
krijgen niet altijd antwoord op de vragen die ze stellen of krijgen het verkeerde
antwoord. Het samenwerkingsverband stelt zich vaak adviserend op, maar onderneemt

geen actie richting het schoolbestuur als iets niet goed loopt. Onderwijspersoneel geeft
ook aan vaak zelf op zoek te moeten naar informatie op websites, deze informatie is vaak
te algemeen en daardoor niet bruikbaar.
“Ik weet waar ik terecht kan. Ouders informeren kan ik nu nog niet volledig, de
laatste knopen worden deze weken doorgehakt. Ik weet wel naar wie ik ouders
kan doorverwijzen.” (leraar Voortgezet onderwijs).

Middelbaar beroepsonderwijs: in formatie bij zorgcoördinator of ambulant
begeleider
Docenten geven aan dat ze ouders en studenten vaak doorverwijzen naar
zorgcoördinator of ambulant begeleider. Op sommige instellingen is er een soort
vraagbaakfunctie ontwikkeld voor medewerkers, studenten en ouders. Dit wordt als
positief ervaring. Verder geeft het onderwijspersoneel aan dat er nog veel onduidelijkheid
is omdat beleid vaak nog volop in ontwikkeling is.
“Het beleid is nog in ontwikkeling, maar veel is nog onduidelijk. Er is nu een
benoemingscommissie bezig om een projectleider passend onderwijs aan te
nemen.” (docent mbo)

8. Heb je voldoende mogelijkheden om je te scholen
met betrekking tot passend onderwijs? Aan welke
kennis/vaardigheden heb je behoefte?
Een derde van het onderwijspersoneel in het po en de helft in het vo en mbo geeft aan
dat er voldoende mogelijkheden zijn om te scholen met betrekking tot passend
onderwijs. Vaak is er echter wel onvoldoende tijd beschikbaar, zijn de klassen te groot
zijn en wordt scholing te vaak opgelegd en sluit daardoor niet aan bij de behoeftes.
Onderwijspersoneel geeft aan vooral behoefte te hebben aan scholing op maat over de
verschillende problematieken die ze tegenkomen in de klas en de didactiek die ze daarbij
toe kunnen passen. Ook geven ze aan dat het moeilijk in te schatten is wat hun
scholingsbehoefte is als nog zo onduidelijk is wat er in de toekomst op hen af komt.

P0

VO

MBO

JA NEE

JA NEE

iA NEE

54

Id
Primair onderwijs: behoefte aan concrete hulp in de klas
Een derde van het onderwijspersoneel geeft aan dat er onvoldoende mogelijkheden zijn
om te scholen met betrekking tot passend onderwijs. Gebrek aan tijd, geld en
zeggenschap lijken de voornaamste redenen. Personeel dat wel tevreden is geeft aan dat
er voldoende ruimte is voor teamscholing en individuele scholing en dat er een goede link
gelegd wordt met het persoonlijk ontwikkelingsplan.
Het onderwijspersoneel heeft vooral behoefte om geschoold te worden op onderwerpen
als stoornissen, zeer lage intelligentie, didactische tools, signaleren, lastig gedrag,
klassenmanagement en time-management.
Naast scholing heeft het onderwijspersoneel behoefte aan concrete hulp in de klas,
kleinere klassen met een maximum aantal zorgleerlingen, passende werkplekken en
meer duidelijkheid omtrent routing en aanvragen.

“Ik denk dat ik genoeg kennis en vaardigheden heb, maar wat echt nodig is is
meer handen in de klas en een kleinere groep met een maximaal aantal
leerlingen met gedragsproblemen.” (lerares basisonderwijs).

Voortgezet onderwijs: aanbod genoeg, maar tijd ontbreekt
In het Voortgezet onderwijs geeft het grootste deel van het onderwijspersoneel aan dat
er voldoende scholingsaanbod is vanuit school en/of het samenwerkingsverband. Het
onderwijspersoneel dat aangeeft dat het onvoldoende is geeft als reden hiervoor een
gebrek aan tijd en geld. Ook is het personeel niet altijd tevreden over het aanbod. Zo zou
het vaak te individueel gericht zijn en niet op teams. Ook vinden sommige leraren dat de
problematiek van leerlingen soms te complex is en dat een scholing daar niet bij kan
helpen.
Het onderwijspersoneel heeft vooral behoefte om geschoold te worden op onderwerpen
als gesprekstechnieken, coaching, stoornissen, ordehandhaving en het werken met het
ontwikkelingsperspectief.
Naast scholing heeft onderwijspersoneel behoefte aan duidelijkheid over het
scholingsgeld, kleinere klassen, meer tijd om te scholen en betere ondersteuning in de
klas.
“Mogelijkheden genOeg. Ik wil wel graag weten wat er in de toekomst op ons af
komt. Is de zorg die wij moeten gaan bieden toereikend? Kunnen wij die
leerlingen, in de huidige setting, bieden wat ze nodig hebben? Doen we ze geen
tekort?” (leraar Voortgezet onderwijs).

Middelbaar onderwijs: wat wordt er van ons verwacht?
Ook in het middelbaar onderwijs lijken er mogelijkheden genoeg te zijn om te scholen,
maar ook hier ontbreekt het aan tijd. Ook is het voor veel docenten onduidelijk wat er
van hen verwacht wordt op het gebied van scholing en specialisatie. De
scholingsbehoefte van het onderwijspersoneel ligt vooral op het leren van de
achtergronden van verschillende gedrag-, leer- en concentratiestoornissen.
Naast scholing heeft het onderwijspersoneel behoefte aan kleinere klassen, meer ruimte
voor individuele uitleg en een extra ondersteuner in de klas.
“Het probleem is dat van docenten verwacht wordt dat ook allerlei sociale
vaardigheden hebben die bij andere beroepen behoren, zoals de jeugdwerker of
sociale werker, en dat conflicteert wel eens. Het gaat bij passend onderwijs
toch vaak om leerlingen met grote problemen die niet elke docent kan oplossen,
denk ik.” (docent mbo).