Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2111
Vragen van de leden Jasper van Dijk, Van Nispen (beiden SP), Knops en
Agnes Mulder (beiden CDA) aan de Ministers van Buitenlandse Zaken en van
Justitie en Veiligheid over de toetreding van de EU tot het EVRM (ingezonden
17 februari 2022).
Antwoord van Minister Hoekstra (Buitenlandse Zaken), mede namens de
Minister van Justitie en Veiligheid (ontvangen 17 maart 2022).
Vraag 1
Wat is op dit moment precies de stand van zaken met betrekking tot de
langdurige discussie over de toetreding van de Europese Unie (EU) tot het
Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM)?
Antwoord 1
De toetreding van de EU tot het EVRM is een verplichting op grond van het
EU-Verdrag (artikel 6, lid 2, Verdrag betreffende de EU). Het toetredingsproces
van de EU tot het EVRM is zoals bekend aanzienlijk vertraagd als een gevolg
van advies 2/13 uitgebracht in 2014, waarin het Hof van Justitie van de
Europese Unie (EU-Hof) concludeerde dat de ontwerptoetredingsovereenkomst op tien punten onverenigbaar is met het recht van de EU. In juli 2019
presenteerde de Europese Commissie een voorstel met mogelijke oplossingen voor de bezwaren van het EU-Hof waarmee de ontwerptoetredingsovereenkomst in Straatsburg heronderhandeld zou kunnen worden. Op basis
daarvan zijn door de Raad van de EU in oktober 2019 aanvullende onderhandelingsrichtsnoeren vastgesteld op basis waarvan de onderhandelingen met
de Raad van Europa (RvE) – na enige verdere vertraging in verband met
Covid-19 – hervat konden worden. Inmiddels hebben sinds september 2020
tussen de EU en de RvE zeven onderhandelingsronden plaatsgevonden. De
eerste onderhandelingsronden betroffen een eerste toelichting op en
bespreking van de bezwaren van het EU-Hof. In de daarop volgende
onderhandelingsronden is begonnen met de onderhandelingen over concrete
tekstvoorstellen, daarbij is op enkele onderdelen reeds een voorlopig akkoord
bereikt. Parallel aan de onderhandelingen in Straatsburg, wordt op Raadswerkgroepsniveau binnen de EU verder gewerkt aan de uitwerking van de
EU-interne regels die nodig zijn om de toetreding te bewerkstelligen. Het gaat
om complexe onderhandelingen over zeer technische kwesties (zie het
antwoord op vraag 5). Desondanks wordt gestaag voortgang geboekt en dat
stemt het kabinet positief, evenals de constructieve houding van het
overgrote merendeel van de onderhandelingspartners.

ah-tk-20212022-2111
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

Vraag 2
Wat vindt u van de ontwikkelingen van de afgelopen jaren en wordt er naar
uw mening voldoende voortgang geboekt?
Antwoord 2
Zie het antwoord op vraag 1.
Vraag 3
Deelt u de mening dat toetreding van de EU tot het EVRM van belang is voor
het bevorderen en naleven van mensenrechten en het de geloofwaardigheid
van het EU-mensenrechtensysteem vergroot?
Antwoord 3
Ja, Nederland wenst de verdragsrechtelijke verplichting tot toetreding van de
EU tot het EVRM zo snel mogelijk te vervullen. De toetreding van de EU tot
het EVRM is een belangrijk politiek signaal. De EU krijgt daarmee dezelfde
mensenrechtenverplichtingen als haar lidstaten en de overige Verdragspartijen van het EVRM. Ook op het wereldtoneel kan de EU erop wijzen dat zij
zich onderwerpt aan het toezicht van een externe instantie, het Europees Hof
voor de Rechten van de Mens (EHRM). Meer concreet betekent toetreding dat
de EU-instellingen – denk aan de Europese Commissie, de Raad van de EU en
het EU-Hof – bij alles wat ze doen het EVRM moeten respecteren. Na
toetreding kan de EU dus zelf (mede) ter verantwoording worden geroepen
voor het EHRM. Door de toetreding van de EU tot het EVRM wordt het voor
burgers en ondernemingen na een procedure voor het EU-Hof mogelijk om
op basis van het EVRM rechtstreeks klachten tegen EU-instellingen te
brengen voor het EHRM. Daarnaast betekent toetreding dat de EU mede ter
verantwoording kan worden geroepen voor EVRM-schendingen door de
EU-lidstaten, als deze het gevolg zijn van verplichte toepassing van EU-recht
door de lidstaten.
Vraag 4
Als volgens u «zo snel mogelijke toetreding van de EU tot het EVRM binnen
de EU (zowel binnen de Raad als door de andere EU-instellingen) breed
wordt gedragen»,1 waarom duurt het dan nog steeds zo lang om deze
toetreding voor elkaar te krijgen?
Antwoord 4
Zie het antwoord op vraag 1.
Vraag 5
Wat zijn op dit moment precies nog de juridische bezwaren en discussies?
Antwoord 5
De aanleiding tot het heropenen van de onderhandelingen waren de
bezwaren die het EU-Hof heeft geuit in advies 2/13. Deze bezwaren zijn
gegroepeerd in verschillende onderhandelingsmandjes («baskets»): 1) de EU
specifieke mechanismen voor procedures voor het EHRM; 2) interstatelijke
geschillen (artikel 33 EVRM) en verzoeken om een advies aan het EHRM
krachtens protocol nr. 16 bij het EVRM; 3) het beginsel van wederzijds
vertrouwen tussen EU-lidstaten; en 4) EU-handelingen op het gebied van het
Gemeenschappelijk Buitenlands en Veiligheidsbeleid (GBVB) van de EU. De
houding van partijen is over het algemeen kritisch, maar constructief. Binnen
de eerste en derde onderhandelingsmandjes is op enkele onderdelen reeds
een voorlopig akkoord bereikt. De onderhandelingen zijn nu gericht op het
bereiken van overeenstemming op de overige onderdelen. Daarbij zal de
komende tijd naar verwachting de meeste aandacht uitgaan naar het tweede
en vierde onderhandelingsmandje. Zo is er bijvoorbeeld nog geen overeenstemming bereikt ten aanzien van het bezwaar van het EU-Hof dat het niet
verenigbaar is met het EU-recht dat het EHRM na toetreding van de EU tot
het EVRM rechtsmacht krijgt op GBVB-terrein die het EU-Hof niet heeft.

1

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Kamerstuk 32 317, nr. 732, Verslag van een schriftelijk
overleg over de Formele Raad Justitie en Binnenlandse Zaken (JBZ-Raad) van 9 en
10 december 2021.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

Daarnaast bestaat er een wens onder enkele leden van de RvE om ook
onderhandelingen te voeren over onderdelen van de ontwerptoetredingsovereenkomst ten aanzien waarvan het EU-Hof geen bezwaren heeft geuit. Het
gaat dan met name om de artikelen 6, 7 en 8 van de ontwerptoetredingsovereenkomst. Vooralsnog zijn de onderhandelingen over concrete teksten echter
beperkt gebleven tot het adresseren van de bezwaren van het EU-Hof in
advies 2/13. Van belang is dat er uiteindelijk een akkoord bereikt wordt dat
kan rekenen op de goedkeuring van alle partijen.
Vraag 6
Welke overige (niet-juridische, bijvoorbeeld politieke) bezwaren zijn er nog
die toetreding van de EU tot het EVRM in de weg staan?
Antwoord 6
Zie het antwoord op vraag 5.
Vraag 7
Erkent u dat over al deze bezwaren inmiddels jarenlang na is gedacht, dat er
oplossingen voor zijn, en dat het nu een kwestie van politieke wil is om dit nu
mogelijk te gaan maken?
Antwoord 7
Nee, zie het antwoord op vraag 5. Tijdens de onderhandelingen dient de
nodige zorgvuldigheid in acht te worden genomen. Van belang is niet alleen
dat juridisch gedegen oplossingen worden gevonden voor de bezwaren die
het EU-Hof heeft opgeworpen in advies 2/13, maar ook dat het adequate
systeem van mensenrechtenbescherming zoals dat is ontwikkeld onder het
EVRM intact gelaten wordt. De oplossingen dienen politiek haalbaar te zijn
voor alle partijen in de EU en de RvE.
Vraag 8
Hoe is het krachtenveld in de EU op dit moment?
Antwoord 8
Zo snel mogelijke toetreding van de EU tot het EVRM wordt binnen de EU
breed gedragen.
Vraag 9
Wanneer staat de toetreding van de EU tot het EVRM opnieuw op de agenda
of kan het nadrukkelijk op de agenda worden geplaatst?
Antwoord 9
De volgende onderhandelingsronde in Straatsburg is voorlopig voorzien op
10 tot en met 13 mei 2022.
Vraag 10
Bent u bereid, zo mogelijk samen met andere lidstaten, actief te pleiten voor
en aan te dringen op snelle toetreding van de EU tot het EVRM? Zo niet,
waarom niet? Zo ja, op welke manier kunt u eraan bijdragen dat de discussie
in een stroomversnelling en een oplossing dichterbij komt?
Antwoord 10
Nederland wenst de verdragsrechtelijke verplichting tot toetreding van de EU
tot het EVRM zo snel mogelijk te vervullen. Nederland zet zich daarom actief
in om de toetredingsonderhandelingen zoveel mogelijk te bespoedigen.
Daarbij trekt Nederland nauw samen op met de Europese Commissie en
gelijkgezinde lidstaten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3