Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

32 820

Nieuwe visie cultuurbeleid

Nr. 485

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR
EN WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 20 oktober 2022
Met deze brief geef ik uitsluitsel over de wens na een turbulente coronaperiode stabiliteit te bieden aan de rijksgesubsidieerde culturele instellingen. De cultuursector1 en uw Kamer2 hebben gevraagd een verlenging
van de subsidieperiode te verkennen. Ook de Raad voor Cultuur heeft zich
er in een aantal adviezen over uitgesproken, zoals in het advies Beweging
in het bestel.3
Besluit
Alles afwegende kies ik voor een aanvraagronde zowel voor de bis als de
rijkscultuurfondsen. Er komt een relatief eenvoudige aanvraagronde voor
de cultuursubsidies voor de periode 2025–2028. Dit moet zorgen voor
minder administratieve lasten bij de instellingen, terwijl er ook ruimte
blijft voor nieuwkomers. De eerdere verruiming van het beschikbare
budget van € 25 miljoen euro per jaar blijft ook in de periode 2025–2028
overeind.
Ook ga ik de komende maanden graag met alle betrokkenen aan de slag
om een breed gedragen vernieuwingsagenda op te stellen. Een aantal
verbeteringen kunnen we al oppakken bij de aanvraagronde 2025–2028,
andere vraagstukken vragen een wat langere adem.
In deze brief licht ik mijn besluit verder toe en beschrijf ik het proces dat ik
wil volgen richting de periode 2025–2028. Ook ga ik in op de financiële
inzet en de vraagstukken die nu al voorzien worden voor de vernieuwingsagenda. Ten slotte presenteer ik in de bijlage een planning.

1

Kunsten ’92 en de Federatie Creatieve Industrie|New creative deal|31 mei 2021.
Kamerstuk 32 820, nr. 419.
3
Beweging in het bestel | Advies | Raad voor Cultuur.
2

kst-32820-485
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 820, nr. 485

1

Overwegingen
De afgelopen maanden heb ik de mogelijkheden voor een langere
subsidieperiode verkend met belangrijke betrokkenen, zoals makers,
vertegenwoordigers van de cultuursector, mede-subsidiërende
overheden, de Raad voor Cultuur en de rijkscultuurfondsen. Een aantal
opties passeerden de revue: van een vierjarige verlenging alleen bij het
Rijk, of bij het Rijk en bij de rijkscultuurfondsen, een tweejarige verlenging
in verschillende varianten, tot een reguliere aanvraagronde.
Het bleek niet mogelijk tegemoet te komen aan alle wensen en uitgangsposities. Ook het advies van de landsadvocaat stelde duidelijke juridische
grenzen aan de mogelijke verlengingsopties.
Wel zie ik gemeenschappelijke wensen en behoeften. Allereerst is er
behoefte aan rust en ruimte, om nieuwe werkpraktijken te ontwikkelen en
uitgestelde plannen na de coronacrisis alsnog uit te voeren. Daarnaast is
er behoefte aan nieuwe initiatieven. Ten slotte is er een breed gedeelde
wens de tijd te nemen om het cultuurbestel kritisch tegen het licht te
houden.
Toelichting op het besluit
Bij mijn afwegingen over een mogelijke verlenging van de subsidieperiode heb ik financiële, bestuurlijke en juridische consequenties meegewogen. Doorslaggevend bij mijn keuze voor een aanvraagronde was het
principe van gelijke toegang tot het (schaarse) goed van overheidssubsidies voor alle aanvragers, wat van belangrijke invloed is op de juridische
houdbaarheid van het besluit. Daarbij komt dat voor alle culturele
instellingen de beperkingen van de coronaperiode golden, gesubsidieerd
of niet. Tot slot speelt mee dat een aantal mede-subsidiërende overheden
heeft aangegeven niet aan te kunnen sluiten bij een verlenging van de
subsidieperiode. Omdat ik zeer hecht aan een goed samenspel tussen de
verschillende overheden, heb ik ook dit aspect mee laten wegen.
Komende aanvraagronde
De inrichting van bis 2025–2028
Voor de periode 2025–2028 ga ik uit van rust en vereenvoudiging. Ik bied
rust door geen wijzigingen aan te brengen in de opzet van de bis. Ik
baseer de inrichting op het advies van de Raad voor Cultuur voor
2021–2024 en de daaropvolgende besluitvorming van de Kamer. Dat
betekent dat er wel een aanvraagronde komt, maar dat er geen andere
functies bijkomen of bestaande functies worden geschrapt. Bovendien
worden de extra plekken behouden die op basis van de toenmalige
Kamerbehandeling alsnog voor vier jaar zijn gesubsidieerd.
Instellingen die in aanmerking willen komen voor het vervullen van één
van de functies, dienen zoals gebruikelijk een aanvraag in voor de nieuwe
periode. Ik vraag de Raad voor Cultuur bij de beoordeling ervan rekening
te houden met de gevolgen van de coronacrisis. Daarvoor wil ik ook met
de Raad bekijken hoe we het aanvraag- en beoordelingsproces kunnen
vereenvoudigen.
De meerjarige subsidies van de rijkscultuurfondsen
De zes rijkscultuurfondsen organiseren zoals gebruikelijk tegelijkertijd met
de bis een aanvraagronde voor hun meerjarige subsidies. Zij beslaan met
hun subsidies een breed deel van het culturele veld. De fondsen hebben

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 820, nr. 485

2

ook maatwerkregelingen voor projectsubsidies, talentprogramma’s en
internationalisering.
Instellingen en makers die gesteund worden door de cultuurfondsen
hadden ook last van de covidmaatregelen. Ik zal de fondsen vragen hoe ze
daarmee rekening kunnen houden in hun subsidieregelingen, in het
algemeen en meer specifiek bij de beoordeling van de meerjarige
aanvragen. Ook maak ik afspraken voor meer samenhang tussen de
procedures van de bis en die van de fondsen.
Behoud extra budget
Op verzoek van de Kamer is voor de subsidieperiode 2021–2024 budget
aan de bis en de fondsen toegevoegd om een aantal instellingen alsnog
voor vier jaar te financieren. Het gaat om circa € 25 miljoen per jaar. Ik
voeg het geld toe aan het budget voor de periode 2025–2028. Ik verleng
ook de financiële impuls van € 2 miljoen per jaar voor versterking van de
culturele infrastructuur in Flevoland, Friesland, Drenthe, Zeeland, Limburg
en Overijssel, voor de periode 2025–2028. Daarmee versterk ik de culturele
infrastructuur in de regio.
Aanpassingen in het stelsel
In de afgelopen maanden zijn al vraagstukken en verbeteringen voor een
nieuw subsidiestelsel benoemd. Dat houdt zeker verband met de
gevolgen van corona. Maar ook los daarvan vinden verschillende partijen
dat het systeem knelt en niet meer goed aansluit bij ontwikkelingen in het
culturele leven.
Met een aantal verbeteringen kunnen we al bij de aanvraagronde
2025–2028 beginnen. Andere vraagstukken hebben een langere adem en
doordenking nodig. Hieronder beschrijf ik zowel aanpassingen in het
stelsel die ik voor de periode 2025–2028 voor ogen heb als onderwerpen
voor een vernieuwingsagenda op de langere termijn.
Verbeteringen voor de ronde 2025–2028
− Opdracht aan bis-instellingen
Voor de komende ronde verwacht ik dat de bis instellingen zich stevig
zullen positioneren, met goede cultuureducatie, begeleiding van jong
talent, solidariteit, toegankelijk participatiebeleid en inzet op diversiteit
en inclusie. De mogelijkheden en meerwaarde van digitalisering
kunnen hier een rol bij spelen. Deze en andere innovaties vragen om
andere businessmodellen en vergroten de maatschappelijke betekenis
van cultuur. Hiermee geef ik ook uitvoering aan de motie van het lid
Van Strien c.s.4 Daarmee vraagt de Kamer te onderzoeken hoe ook
maatschappelijke impact, cultureel ondernemerschap en innovatie
mee kunnen wegen bij de aanvraag en verantwoording in de nieuwe
periode, zonder al te veel extra administratieve druk.
− Ondersteunende instellingen
Een aantal instellingen in de bis heeft een functie om de culturele en
creatieve sector, overheden, rijkscultuurfondsen en de Raad te
ondersteunen. Het gaat om digitalisering, cultuureducatie en cultuurparticipatie, internationaal cultuurbeleid, onderzoek en statistiek en
professionalisering en ondernemerschap. De instellingen zijn
essentieel voor een gezonde culturele en creatieve sector. Hoewel in
de beoordeling primair wordt gekeken naar de kwaliteit van hun
kernactiviteiten in plaats van de artistieke kwaliteit volgt de beoorde4

Kamerstuk 32 820, nr. 473.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 820, nr. 485

3

ling en monitoring van deze instellingen in belangrijke mate het
stramien voor cultuurproducerende instellingen. Dat wringt. Daarom
wil ik dat ze vanaf 2025–2028 passender worden beoordeeld en
gemonitord.
− Verbeteringen in het aanvraagproces
Uit mijn gesprekken met betrokkenen bleek dat de aanvraagprocedure
als een procedure met hoge administratieve lasten kan worden
ervaren. Samen met de Raad en de fondsen wil ik voor de periode
2025–2028 bezien hoe deze last mogelijk al omlaag kan.
Vernieuwingsagenda voor de toekomst
De Raad voor Cultuur heeft in zijn advies Beweging in het bestel de
hoofduitdagingen voor het bestel geschetst. Ik vraag de Raad het
perspectief op bestelherziening verder te concretiseren en hierover
uiterlijk in het najaar van 2023 te adviseren. De volgende aspecten
verdienen daarbij in het bijzonder aandacht. Ik vind het belangrijk om te
benadrukken dat het onderstaande overzicht niet definitief is, maar kan
worden uitgebreid in het interactieve proces dat ik voor ogen heb.
− Samenwerking tussen de overheden
Veel culturele instellingen worden door Rijk, provincie en gemeenten
samen gesubsidieerd. Met provincies en gemeenten wil ik een aantal
uitgangspunten tegen het licht houden. Hoe kijken we bijvoorbeeld
naar de definitie van culturele basisvoorzieningen, wat vinden we
belangrijk als het gaat om spreiding ervan? Welke rol spelen de
(stedelijke) cultuurregio’s in het cultuurbeleid? Hoe versterken we de
culturele infrastructuur in Caribisch Nederland? Welke ontwikkelingen
zijn wenselijk? Dit vraagt langere doordenking, misschien zelfs
veranderingen in de huidige taakverdeling tussen de overheden.
− Een breder instrumentarium
Een andere vraag is of een grote landelijke basisinfrastructuur nog wel
past bij de werkwijze van een nieuwe generatie makers. Zij zijn vaak
minder en losser georganiseerd. Een voorbeeld is de nachtcultuur,
waarin tal van initiatieven ontstaan. Ook in het oog springend zijn
nieuwe ontwikkelingen uit de LHBTIQ+-community en de muziek- en
ontwerpsector. Daar ontstaan informele collectieven, die tijdelijk en
multidisciplinair zijn. Ook in het omvangrijke niet-gesubsidieerde deel
van de cultuursector zien we interessante ontwikkelingen.
De komende tijd wil ik daarom met medebestuurders en de rijkscultuurfondsen op zoek naar een passende steun voor nieuwe ontwikkelingen. Die steun kan verschillen per stad en regio. Zoals de Raad zegt
in zijn advies Beweging in het bestel: meerjarige subsidie is maar één
instrument uit een grotere gereedschapskist.
− De verhouding tussen de bis en de rijkscultuurfondsen
In de loop van de vier BIS-periodes die zijn gepasseerd, is de afbakening tussen de bis en de fondsen verwaterd. Dit geeft bij elke
aanvraagronde onrust bij instellingen over de vraag waar een
aanvraag kan worden ingediend; instellingen vroegen voor de
zekerheid bij beide loketten aan.
Vierjarige subsidieverlening aan culturele instellingen door de
bewindspersoon voor cultuur – op basis van advies van de Raad voor
Cultuur – is een belangrijke pijler. Bij het rijk gaat het in hoofdzaak om
cultuurproducerende functies in een aantal hoofddisciplines. Uitgangspunt is – naast hoge artistieke kwaliteit – spreiding over het land, in
combinatie met bepalingen op het gebied van educatie en participatie,
talentontwikkeling, onderschrijving van de drie cultuurcodes5 en
stabiliteit. Omdat voor deze functies bestuurlijke afstemming met de

5

Governance Code Cultuur, Fair Practice Code, Code Diversiteit & Inclusie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 820, nr. 485

4

mede-financierende overheden en de Tweede Kamer gewenst is,
vallen zij onder directe verantwoordelijkheid van de bewindspersoon.
De zes rijkscultuurfondsen verlenen naast projectsubsidies eveneens
subsidies in een vierjarige systematiek aan cultuurmakers en instellingen. Het instrumentarium van de fondsen is vooral gericht op
(talent)ontwikkeling, vernieuwing en hoogwaardige artistieke culturele
productie.
Gezien de hierboven benoemde verwatering tussen de afbakening
bis-fondsen, zal deze tegen het licht worden gehouden. Dit vraagstuk
zal daarom eveneens onderdeel zijn van mijn vernieuwingsagenda
voor de toekomst en vraagt mogelijk herijking van de inrichting van
het bestel, zoals vastgelegd in de Wet op het specifiek cultuurbeleid.
Vervolgstappen
Dit najaar vraag ik de Raad voor Cultuur in te gaan op optimalisatie en
vereenvoudiging van de advisering voor de periode 2025–2028. Ook vraag
ik de Raad advies over de vernieuwingsagenda en de toekomstige
inrichting van het cultuurbestel. Ik blijf in overleg met de andere
overheden en met de andere belanghebbenden.
Voor de zomer van 2023 stuur ik u de uitgangspunten voor de periode
2025–2028 en de concept-regeling voor de bis.
De fondsen zullen ook tijdig hun meerjarige regelingen bekend maken. De
Raad zal in het najaar 2023 adviseren over de toekomstige herziening van
het bestel.
De Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
G. Uslu

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 820, nr. 485

5