Hoofdlij nenakkoord financiële afspraken stelselherziening
omgevingsrecht

Juli 2016

Hoofdlijnenakkoord financiële afspraken stelselherziening omgevingsrecht

1.

De Minister van Infrastructuur en Milieu, mevrouw drs. M.H. Schultz van Haegen, handelend
in de hoedanigheid van bestuursorgaan;

2.

De vereniging het Interprovinciaal Overleg, waarvan de zetel is gevestigd te Den Haag, te
dezen rechtsgeldig vertegenwoordigd door mevrouw A.Th.B. Bijleveld-Schouten voorzitter
van het bestuur, hierna te noemen: het IPO;

Nederlandse Gemeenten, waan de zetel is gevestigd te Den Haag, te
vertegenwoordjgc door de hee mr J.H.C. van Zanen voorzitter van het

4.

De Unie van Waterschappen, waarvan de zetel is gevestigd te Den Haag, te dezen
rechtsgeldig vertegenwoordigd door de heer mr. J.H. Oosters, voorzitter van het dagelijks
bestuur, hierna te noemen: UvW;

Dit ‘hoofdlijnenakkoord financiële afspraken stelselherziening omgevingsrecht’ is een uitwerking van
een afspraak uit het Bestuursakkoord implementatie Omgevingswet en heeft daarmee dezelfde
status als het Bestuursakkoord implementatie Omgevingswet.

Hoofdfljnenakkoord financiële afspraken stelselherziening omgevingsrecht

1/6

Hoofdlijnenakkoord financiële afspraken stelselherziening omgevingsrecht

Hoofdlijnenakkoord financiële afspraken stelselherziening
omgevingsrecht
Vooraf
Rijk, provincies, gemeenten en waterschappen hebben een gezamenlijke ambitie om van de
Omgevingswet een succes te maken. Deze ambitie is vastgelegd in het Bestuursakkoord
implementatie Omgevingswet. In het bestuursakkoord zijn over de financiën enkele kaderstellende
afspraken gemaakt en is afgesproken om aanvullend financieel onderzoek uit te voeren.

Inmiddels is het aanvullende financieel onderzoek afgerond. Dit onderzoek biedt een indicatie met
de best beschikbare cijfers, maar nog geen compleet beeld van de uitgaven, kosten en besparingen
die samenhangen met de gehele stelselwijziging. De ambitie om van de implementatie van de
Omgevingswet een succes te maken is onverminderd groot. Daarom leggen Provincies, Gemeenten,
Waterschappen en Rijk onderstaande (financiële) afspraken met betrekking tot de implementatie
van de stelselherziening omgevingsrecht vast, waarmee een principe afspraak wordt gemaakt over
de verdeling van kosten en besparingen: de Rijksoverheid draagt de investeringskosten, iedere partij
draagt zelfde transitiekosten en de uitvoeringskosten
1 van de gezamenlijke voorzieningen worden
gedeeld. Betrokken partijen behouden zelfde besparingen die optreden door de invoering van de
stelselherziening. Afspraken over een begrenzing van de bijdragen van partijen en de stapsgewijze
ontwikkeling op basis van go! no-go beslissingen en businesscases op onderdelen van het digitale
stelsel zorgen er voor dat de financiële risico’s beheerst worden.
Onderstaande afspraken bepalen het kader waarbinnen met de implementatie van de Omgevingswet
voortvarend kan worden begonnen. Elk van de partijen kan gemotiveerd het initiatief nemen voor
een bestuurlijk overleg als men meent dat buiten de kaders wordt getreden of de kaders het
uiteindelijke doel niet optimaal dienen. Partijen zullen dan gezamenlijk zoeken naar een oplossing
waarbij de principe afspraak blijft dat de Rijksoverheid de investeringskosten draagt, iedere partij zelf
de transitiekosten draagt en de uitvoeringskosten van de gezamenlijke voorzieningen worden
gedeeld.
Investeringskosten
1. De Rijksoverheid draagt de investeringskosten van het digitale stèlsel, de
.
2
invoeringsondersteuning en het informatiepunt
2. De investeringskosten voor het digitale stelsel hangen samen met het uiteindelijk
gerealiseerde digitale stelsel. De maximale investeringskosten zijn eenmalig € 150 mln. op
basis van de inschattingen voor digitaliseringsscenario 3. Wanneer dit bedrag in beeld komt
zullen partijen conform afspraak 10 met elkaar in gesprek gaan om te zoeken naar
oplossingen.
3. Er wordt gekozen voor een compleet pakket aan invoeringsondersteuning, zoals dat in de
3 invoering is opgenomen. De maximale investeringskosten voor de
programmadefinitie
invoeringsondersteuning worden vastgesteld op eenmalig € 35 mln.
1

Zie voor de definities van kosten pagina 6.
De Rijksoverheid draagt nu ook de investeringskosten die horen bij de totstandkoming van de wet
(proceskosten); dit is echter geen onderdeel van de implementatie van de wet en daarom niet expliciet
benoemd.
Volgens de financiële effectentoets deel invoeririgsondersteuning, Cebeon & Bontconsult d.d. 10 december
2015 worden de investeringskosten voor dit pakket geraamd op €35 mln.
2

Hoofdlijnenakkoord financiële afspraken stelselherziening omgevingsrecht

2/6

Hoofdlijnen akkoord financiële afspraken stelselherziening omgevingsrech t
4,
5.

De maximale investeringskosten voor het informatiepunt zijn eenmalig € 10 mln.
Vanuit het belang van snellere en betere besluitvorming over de fysieke leefomgeving en ter
stimulering van onder andere het digitaal zaakgericht werken, het gebruik van nieuwe
standaarden en andere doelgroepspecifieke implementatievraagstukken met betrekking tot
zaak- en ketengericht werken bij de afzonderlijke partijen wordt in totaal eenmalig € 18
miljoen extra ter beschikking gesteld. De Unie van Waterschappen kan aanspraak maken op
maximaal € 5 mln. van het beschikbare budget en de VNG op maximaal € 13 mln. van het
beschikbare budget. Hiervoor wordt binnen 6 maanden een stimuleringsregeling opgesteld
die betreffende partijen in staat stelt om zo veel mogelijk zelf over de toedeling hiervan te
beslissen.

Transitiekosten
6. Hoewel het gebruikelijk is dat de Rijksoverheid bij wetswijzigingen de transitiekosten
vergoedt, spreken partijen in deze specifieke situatie, mede gezien het totaalpakket aan
afspraken, af dat de transitiekosten die samenhangen met de aanpassing aan de wet- en
regelgeving, de digitalisering en de invoering worden gedragen door de bevoegde gezagen
(de ‘eigen’ Organisatie).
Uitvoeringskosten (structurele kosten)
7. Alle bevoegde gezagen dragen aan de hand van een procentuele verdeelsleutel bij aan de
4 (structurele kosten) van het informatiepunt en het digitale stelsel. Deze
uitvoeringskosten
verdeelsleutel is berekend aan de hand van de huidige werklast in het ‘domein’ van de
Omgevingswet van betrokken overheden. Dit leidt tot de volgende verdeelsleutel: Rijk: 19%,
Provincies: 6%, Gemeenten: 70%, Waterschappen: 5%.
8. Om de kosten voor het digitale stelsel beheersbaar te houden wordt aan dit percentage een
maximale bijdrage voor de structurele kosten van het centrale deel van het digitale stelsel en
het informatiepunt gekoppeld. Op basis van de indicatieve cijfers voor digitaliserings scenario
2 is dat respectievelijk maximaal: Rijk: € 5 mln/jr, Provincies: 1,6 mln/jr, Gemeenten: 18
mln/jaar, Waterschappen: 1,3 mln/jr; en voor digitaliserings scenario 3 is dat respectievelijk
maximaal: Rijk: € 11 mln/jaar, Provincies: € 3,3 mln/jaar, Gemeenten €40 mln/jaar,
Waterschappen € 2,7 mln/jaar.
Bespaarde kosten
9. Hoewel het gebruikelijk is dat besparingen (deels) worden teruggehaald, spreken partijen in
deze specifieke situatie, mede gezien het totaalpakket aan afspraken, af dat de besparingen
die samenhangen met de invoering van de Omgevingswet ten gunste komen van ieder van
de betrokken partijen. Deze (toekomstige) jaarlijkse besparingen kunnen, voor zover ze
partijen ten deel vallen, worden ingezet als dekking voor te maken kosten als gevolg van de
stelselwijziging. Het kabinet zal deze besparingen niet korten op het gemeente- en
provinciefonds of in rekening brengen bij de waterschappen. Ook vindt er geen additionele
verrekening plaats voor de herintroductie van milieuleges. De hoogte van de verwachte
besparingen hangt samen met het uiteindelijk gerealiseerde scenario van digitalisering.
Kostenbeheersing
10. Partijen treden in onderling overleg wanneer één van de partijen motiveert en onderbouwt
dat significant buiten de scope van het bestuursakkoord en deze financiële afspraken wordt

Voor de administratieve afhandeling van de verrekening van de uitvoeringskosten worden binnen 6 maanden
nadere afspraken gemaakt bijvoorbeeld via benutting van het gemeente- en provinciefonds.
Hoofdlijnenakkoord financiële afspraken stelselherziening omgevingsrecht

3/6

Hoofdlijnenakkoord financiële afspraken stelselherziening omgevingsrech t
5 blijft van kracht bij het zoeken naar
getreden. De principe-afspraak over de kostenverdeling
oplossingen in een gesprek over het maken van additionele afspraken.
11. Voor ieder te ontwikkelen onderdeel van het digitaal stelsel worden onderzoeken (zoals
businesscases) naar de haalbaarheid, risico’s, gevolgen, investeringskosten, exploitatiekosten
en eventuele besparingen uitgevoerd, zodat go/no go beslissingen tijdig in consensus
genomen kunnen worden en het stelsel fasegewijs, beheersbaar en verantwoord wordt
ontwikkeld en geïmplementeerd. Besluitvorming vindt plaats in een bestuurlijk overleg
tussen lenM, VNG, IPO en UvW.
12. In ieder geval een halfjaar voor inwerkingtreding van de wet worden de financiële
consequenties van de gehele stelselwijziging in beeld gebracht. Tenzij partijen op dat
moment gezamenlijk besluiten dat voldoende informatie aanwezig is, of aanvullend
onderzoek op dat moment niet meer inzicht biedt, wordt onderzoek verricht naar de
financiële effecten van de invoeringswet, aanvullingswetten en AMvB’s (onderdelen B en C
van het financiële onderzoek). Hierbij worden ook de consequenties van de verschuiving van
vergunningverlening naar algemene regels in beeld gebracht en tevens de financiële effecten
van de invoeringsondersteuning en digitale stelsel (A en D van het financiële onderzoek)
onderzocht.
13. In ieder geval een half jaar voor inwerkingtreding van de wet vindt overleg plaats zodat het
geheel van financiële consequenties, zoals op dat moment bekend, in ogenschouw kan
worden genomen. Dit kan aanleiding geven om nadere afspraken te maken over de
begrenzing van de afgesproken bedragen (kosten en bespaarde kosten) of de ambitie in de
uitvoering.
14. Vijf jaar nâ inwerkingtreding van de wet zal er een evaluatie worden uitgevoerd naar de
gehele stelselwijziging.
Governance
15. Partijen stemmen in het Programmateam Implementatie activiteiten in het kader van de
invoeringsondersteuning en de transitie op elkaar af en in overleg worden beschikbare
investeringsbudgetten ingezet, waarbij het bedrag van € 35 mln. voor
invoeringsondersteuning in zijn geheel ten goede komt aan werkelijke
invoeringsondersteunende maatregelen.
16. Rekening houdend met recente adviezen over digitaliseringsprojecten zullen partijen
gezamenlijk een governance structuur vaststellen voor een effectieve aansturing van de
ontwikkeling van het digitale stelsel.
Overige afspraken
17. Drie jaar n inwerkingtreding van de wet zal een evaluatie worden uitgevoerd naar de
toegevoegde waarde van het informatiepunt. Op basis hiervan besluiten partijen gezamenlijk
6f het informatiepunt moet worden voortgezet en zo ja, in welke vorm.
18. Het digitale stelsel functioneert het meest effectief als dit door Rijk en bevoegde gezagen
integraal wordt vormgegeven en ingericht. De implementatie van het digitale stelsel kent
nog vele uitvoeringsstappen. De ervaring uit andere trajecten leert dat daar discussies over
de functionele specificaties en de aansluiting op de geboden voorzieningen bij horen die een
relatie hebben met de scope en daarmee de kosten van het stelsel. Partijen spreken af dat bij
gesprekken hierover een optimale werking van het systeem centraal staat en tegelijkertijd
geen der partijen onevenredig veel nadeel mag ondervinden van een nadere functionele
invulling. De ontwikkeling van het digitale stelsel wordt vanuit de optiek van
risicomanagement gemonitord en er vinden periodiek reviews over de voortgang plaats.
de Rijksoverheid draagt de investeringskosten, iedere partij draagt zelfde transitiekosten, de
uitvoeringskosten van de gezamenlijke voorzieningen worden gedeeld en de bespaarde kosten komen ten
gunste van ieder van de betrokken partijen.
Hoofdlijnenakkoord financiële afspraken stelselherziening omgevingsrecht

4/6

Hoofdlijnen akkoord financiële afspraken stelselherziening omgevingsrecht
19. Partijen committeren zich binnen het kader van de voorgaande financiële afspraken aan de
doelstelling om bij de inwerkingtreding van de Omgevingswet zo veel mogelijk digitaal met
de Omgevingswet te werken, waarbij wordt gestreefd naar een zo hoog mogelijk
realisatieniveau. De gezamenlijke ambitie blijft digitaliseringsscenario 3, maar er kan niet
worden uitgesloten dat gedurende de implementatie blijkt dat een lager realisatieniveau
onvermijdelijk is.
20. Als opgenomen in het bestuursakkoord is het bouwen van de informatiehuizen afhankelijk
van de uitkomsten van de uit te voeren business cases. Indien het informatiehuis Natuur
tussen nu en 2024 ontwikkeld wordt, dan worden de provincies eigenaar en beheerder van
dit informatiehuis. Op basis van de huidige inzichten worden provincies tevens gezien als de
beoogde eigenaar en beheerder van het informatiehuis Externe Veiligheid, waarbij de
definitieve keuze voor het eigenaar- en beheerderschap op een later moment aan de orde is
naar aanleiding van de uitkomsten van de businesscases. Het eigenaarschap laat de
afgesproken verdeling van de kostenstructuur onverlet. Indien het informatiehuis Water
tussen nu en 2024 ontwikkeld wordt, dan is het logisch dat Rijkswaterstaat en
waterschappen uitdrukkelijk in beeld komen als eigenaar en beheerder van dit
informatie huis.
21. Als het wetsvoorstel kwaliteitsborging bouwen doorgaat dan zullen mogelijke taken en
kosten die achterblijven bij gemeenten en provincies naar aanleiding van de beoogde
privatisering van de bouwbesluittoets worden gedefinieerd en qua hoogte in kaart worden
gebracht. De uitkomsten uit dit onderzoek worden bestuurlijk besproken waarbij het
ministerie van BZK bereid is aantoonbare nadelige financiële gevolgen voor zover
rechtstreeks voortvloeiend uit het wetsvoorstel (overeenkomstig art. 2 Fvw) te
compenseren. Dit onderzoek zal begin 2016 door BZK worden uitgezet.
22. Gemeenten en provincies zullen voldoende mogelijkheden krijgen om de kosten van
publieke voorzieningen te verhalen bij plankostenprocedures. Hiervoor zal de wetgever, in
overleg met de VNG en IPO, voorstellen ontwikkelen. Ook spreken partijen af dat op grond
van de nog uit te werken AMvB’s de mogelijkheden voor gemeenten en provincies om bij
ontwikkeling de kosten van overheidsvoorzieningen die op basis van het huidig recht vallen
onder bovenwijkse voorzieningen en bovenplanse verevening te verhalen bij de
ontwikkelaars, in stand blijven.
23. Als uit de hierboven beschreven trajecten oplossingen voor gemeenten en/of provincies
komen en de redeneringen die daaronder liggen op vergelijkbare wijze van toepassing zijn op
de legesproblematiek van de waterschappen, dan wordt een vergelijkbare oplossing van
toepassing op de waterschappen.
-

-

Het huidige stelsel van omgevingsrecht met 26 sectorale wetten, meer dan 100 AMvB’s en meer dan
100 ministeriële regelingen heeft ook de financiering van het stelsel complex gemaakt. Dat noopt tot
een herbezinning op de financiering van een nieuw stelsel van omgevingsbeleid, waarbij de
kostendekkendheid vanuit leges worden meegenomen.
24. Uiterlijk september 2016 formuleren partijen gezamenlijk een onderzoeksvoorstel naar
alternatieve financieringsmogelijkheden voor het fysieke domein uitgaande van het nieuwe
stelsel omgevingsrecht. Bij dit onderzoek zal ook nadrukkelijk het effect van de bredere
ontwikkeling van minder vergunningverlening en meer toezicht en handhaving worden
meegenomen. Het onderzoek moet leiden tot een concreet voorstel voor de nieuwe
kabinetsperiode.

Hoofdlijnenakkoord financiële afspraken stelselherziening omgevingsrecht

5/6

Hoofdlijnenakkoord financiële afspraken stelselherziening omgevingsrecht
Definities van kosten
6
Eenmalige kosten/uitgaven:
• investeringen (of aanloopkosten): eenmalige kosten/uitgaven die betrekking hebben op de
centrale voorzieningen die voor invoering en uitvoering van de wet worden ‘(om)gebouwd’.
Het gaat hierbij in ieder geval om Omgevingsioket online (OLO), Activiteitenbesluit Internet
Module (AIM), Ruimtelijkeplannen.nl, overige centrale digitale voorzieningen, standaarden,
informatiepunt(en) en het maken van opleidingen;
• Transitiekosten: eenmalige kosten/uitgaven die bevoegde gezagen doen om met en conform
de wet te kunnen werken. Het gaat hierbij in ieder geval om het volgen van opleidingen,
Organisatie- en cultuurveranderingstrajecten, aanpassingen van ICT (daar waar keuzeruimte
is voor overheden), invoering van standaarden, aansluiting op (ver)nieuw(d)e centrale
systemen, frictiekosten;
Structurele kosten en besparingen:
• Uitvoeringskosten: terugkerende kosten die samenhangen met het gebruik, onderhoud en
door-ontwikkeling van het digitale stelsel en de informatiepunten alsmede de kosten van de
bevoegde gezagen bij het werken met en conform de wet;
• Besparingen of bespaarde kosten: Monetaire besparingen en inkomsten die samenhangen
met het gebruik van de wet en het digitale systeem;
Noot: gedurende het uitvoeringstraject van het digitale stelsel wordt nadere invulling gegeven welke
concrete onderdelen van het digitale stelsel onder deze definities vallen.

6

Definities volgens synthese Financiële Effectentoetsen Stelselherziening Omgevingswet, Bont Consult &
Cebeon, d.d. 9 december 2015

Hoofdlijnenakkoord financiële afspraken stelselherziening omgevingsrecht

6/6