Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1580 HERDRUK
Vragen van het lid Wiersma (VVD) aan de Minister van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap over het artikel «Ruzie met de universiteit over een briljant idee»
(ingezonden 7 januari 2020).
Antwoord van Minister Van Engelshoven (Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap) (ontvangen 31 januari 2020).
Vraag 1
Bent u bekend met het artikel «Ruzie met de universiteit over een briljant
idee»?1 Herkent u het beeld dat technische studenten te maken krijgen met
«keiharde onderhandelingen, contracten onder druk tekenen of aandelen
moeten afstaan»?
Antwoord 1
Ja, het artikel en het beeld dat erin wordt geschetst, is mij bekend.
Vraag 2
Hoeveel onderhandelingen en rechtszaken vinden er plaats tussen universiteiten en studenten over intellectueel eigendom? Hoeveel van deze onderhandelingen eindigen in het afhaken van de student? Wat is er in die gevallen
gebeurd met het intellectueel eigendom? Zijn er door deze rechtszaken
innovatieve uitvindingen op de plank blijven liggen? Hoeveel juridische
kosten zijn de universiteiten jaarlijks kwijt aan procedures tegen studenten
over intellectueel eigendom?
Antwoord 2
De VSNU heeft mij op basis van informatie van de knowledge transfer offices
van de universiteiten en umc’s aangegeven dat over de afgelopen tien jaar
één rechtszaak bekend is tussen een universiteit (TU Delft) en een student2.
Deze rechtszaak betrof een geschil rond de uitleg van een vaststellingsovereenkomst die over intellectueel eigendom ging. De zaak is gestart door een
student. De rechter heeft de student in het ongelijk gesteld. De inventarisatie
bij de knowledge transfer offices geeft aan dat er in de afgelopen tien jaar in
totaal ongeveer dertig serieuze onderhandelingen tussen universiteiten en
umc’s met studenten hebben plaatsgevonden. Veelal had in deze gevallen de

1
2

ah-tk-20192020-1580
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2020

https://nos.nl/op3/artikel/2317505-ruzie-met-de-universiteit-over-een-briljant-idee.html.
ECLI:NL:RBDHA:2016:3119

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

student geen expertise, tijd of geld om intellectueel eigendom te beschermen.
De universiteit of het umc heeft aangeboden om de octrooi-aanvraag te
financieren of te organiseren. De onderhandelingen gingen over de voorwaarden hiervoor. In vijftien gevallen is geen onderhandelingsresultaat bereikt; in
die gevallen bleef het intellectueel eigendom van de student en ging deze
zelfstandig verder als ondernemer. Er zijn geen gevallen bekend waar er door
rechtszaken innovatieve uitvindingen op de plank zijn blijven liggen.
Universiteiten en umc’s maken geen kosten voor door universiteiten gestarte
procedures tegen studenten over intellectueel eigendom.
Vraag 3
Hoeveel en welke onderwijsinstellingen voeren rechtszaken tegen eigen
studenten over intellectueel eigendom? Welke stappen heeft u al genomen
om problemen buiten de rechtszaal op te lossen?
Antwoord 3
De VSNU heeft mij aangegeven dat universiteiten in de laatste tien jaar geen
rechtszaken tegen eigen studenten over intellectueel eigendom zijn gestart.
Voor het antwoord op de vraag welke stappen ik heb ondernomen, verwijs ik
naar het antwoord op vraag 9.
Vraag 4
Bent u het eens met de constatering van DutchSE, de belangenorganisatie
van ondernemende studenten, dat de huidige wetgeving nog te onduidelijk is
als het gaat om intellectueel eigendom tussen universiteit en student? Zo
nee, waarom niet? Zo ja, wat gaat u hier tegen doen?
Antwoord 4
Volgens het kabinet is de huidige wetgeving niet te onduidelijk. Het uitgangspunt van de Rijksoctrooiwet is dat de persoon die een uitvinding heeft
gedaan, ook degene is aan wie de aanspraak op de daaruit voortvloeiende
octrooirechten toekomt: ownership follows inventorship. In artikel 12 van de
Rijksoctrooiwet worden enkele uitzonderingen hierop benoemd, waaronder
de situaties dat iemand de uitvinding doet in dienstverband, in dienst is van
een universiteit, of werkzaamheden in het kader van een opleiding (bijvoorbeeld een stage of traineeship) doet. In deze situaties komt de aanspraak op
het octrooi toe aan de werkgever. Het auteursrecht kent een vergelijkbare
regeling van hoofdregel met uitzonderingen. Op grond van artikel 1 van de
Auteurswet is het auteursrecht het uitsluitend recht van de maker van een
werk. Op grond van artikel 6 van die wet wordt, indien het werk tot stand is
gebracht naar het ontwerp van een ander, en onder diens leiding en toezicht,
die ander als de maker van het werk aangemerkt. In de literatuur wordt
aangenomen dat laatstgenoemde bepaling doorgaans niet van toepassing is
op de verhouding tussen de schrijver van een scriptie en de docent noch op
de verhouding tussen de promovendus en de promotor. Ook de Auteurswet
(artikel 7) kent een regeling voor het zogeheten werkgeversauteursrecht. De
werkgever wordt als maker aangemerkt, tenzij werkgever en werknemer
anders zijn overeengekomen. In het kader van studentenwerkzaamheden of
stagewerkzaamheden kunnen ook in dat verband door studenten gedane
uitvindingen of vervaardigde werken onder deze regeling vallen.
Daarmee kennen de huidige wettelijke regelingen een duidelijke hoofdregel
en uitzonderingen daarop, waarmee partijen goed in staat zijn om hier eigen
afspraken over te maken. Het is van groot belang dat partijen gebruik maken
van deze ruimte door van te voren keuzes te maken over hoe ze met
intellectueel eigendom willen omgaan in de specifieke situaties die voor hen
gelden. Het richtsnoer als bedoeld in het antwoord op vraag 9 kan richting
geven voor bedoelde afspraken.
Vraag 5
Hoe is de constructie van TU Delft vormgegeven als het gaat om aandelen
binnen een bedrijf van een student en hoe beoordeelt de Minister deze
constructie? Heeft de student mogelijkheden om te besluiten dat TU Delft
géén aandelen krijgt binnen zijn bedrijf?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2

Antwoord 5
Volgens informatie van de TU Delft kan een student van de TU Delft bij de
realisatie van zijn idee voor een start-up, als hij of zij ondersteuning erbij
nodig heeft, daarvoor bij TU Delft aankloppen. Als er zich een situatie
voordoet dat een student die intellectueel eigendom heeft, vraagt om
ondersteuning die verder gaat dan adviezen geven, kan die situatie er in
resulteren dat Delft Enterprises, waarvan TU Delft enig aandeelhouder is, gaat
participeren in een studentbedrijf. Dit gebeurt gemiddeld één keer per jaar en
op vrijwillige basis en alleen indien de student vraagt om ondersteuning.
Delft Enterprises doet in dat geval een voorstel, de student is niet verplicht
hierop in te gaan. Het voorstel zal bestaan uit het financieren van de
octrooi-aanvraag (voor een bepaalde periode) van het intellectueel eigendom
dat door de student daartoe wordt overgedragen aan de universiteit. Het
studentbedrijf krijgt van de universiteit een octrooi-licentie. In het voorstel
biedt Delft Enterprises daarbij een cash investering aan in de start-up en/of
andere vormen van ondersteuning. In ruil vraagt Delft Enterprises een
percentage van de aandelen in het student bedrijf, gemiddeld zo rond de
20%. Als de student niet ingaat op het voorstel van Delft Enterprises dan
hoeft de student zijn of haar intellectueel eigendom niet over te dragen. Het
staat de student vrij elders ondersteuning te vragen voor een octrooiaanvraag en financiering voor zijn startup. Gezien de behoorlijke kosten van
een octrooi-aanvraag die de universiteit op zich wil nemen, het risico dat de
universiteit op zich neemt omdat veel op intellectueel eigendom gebaseerde
start-ups het op den duur niet redden, en in ogenschouw genomen de
uitgangspunten in het «Richtsnoer omgang met aandelenbelangen van
kennisinstellingen en medewerkers in academische startups» (zie ook het
antwoord op vraag 9) komt mij deze constructie niet onredelijk voor.
Vraag 6
Hoe beoordeelt de Minister de werkwijze van Universiteit Eindhoven dat
studenten bij het begin van hun studie al een verklaring moet ondertekenen
waarin ze afstand doen van hun zogenoemde intellectuele eigendom?
Antwoord 6
Deze werkwijze van de TU Eindhoven heeft mijn aandacht. Van de TU
Eindhoven heb ik begrepen dat zij bezig is om deze werkwijze te herbeoordelen. Zij doet dit in het kader van het richtsnoer waar de VSNU op mijn
verzoek aan werkt (zie antwoord op vraag 9).
Vraag 7
Bent u bereid onderzoek te doen naar de internationale best practices of
standaarden op dit gebied?
Antwoord 7
De VSNU-werkgroep van knowledge transfer directeuren en medewerkers die
het richtsnoer voorbereidt, kijkt onder meer naar internationale best practices.
De universiteiten blijven daarnaast ook in bredere zin op zoek naar best
practices op het gebied van impact en valorisatie, waaronder intellectueel
eigendom. Zij werken daarvoor onder meer samen met TechLeap.NL
(voorheen StartupDelta).
Nu de universiteiten zich oriënteren op best practices bij buitenlandse
universiteiten, waar de Nederlandse universiteiten de beste contacten voor
hebben, zie ik geen reden om dit zelf ook te doen.
Vraag 8
Hoe komen de rechtszaken tussen universiteiten en studenten overeen met
het doel, beschreven in het onlangs verschenen rapport «Strategische agenda
hoger onderwijs en onderzoek. Houdbaar voor de toekomst», om te streven
naar maatschappelijk georiënteerde hoger onderwijsinstellingen? Deelt u de
mening dat het vreemd is om studenten uit te dagen tot het komen van
oplossingen voor maatschappelijke uitdagingen en hen tegelijkertijd voor de
rechter te slepen, wanneer ze met innovatieve oplossingen komen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

3

Antwoord 8
Zoals uit het antwoord op vraag 2 blijkt, is het niet zo dat universiteiten
regelmatig studenten voor de rechter slepen over intellectueel eigendom. Bij
mijn streven naar maatschappelijk georiënteerde hoger onderwijsinstelling is
het belangrijk dat universiteiten studenten stimuleren en zeker niet hinderen
bij de valorisatie van door hen ontwikkelde intellectueel eigendom. Het
beoogde richtsnoer (zie antwoord op vraag 9) moet bijdragen aan meer
transparantie en aan de slagingskans van een student startup. De VSNU zal
ook aandacht besteden aan goede communicatie hierover waardoor -naar
ieders wens- juridische geschillen in de toekomst worden voorkomen, al is
dat nimmer helemaal mogelijk. Een resultaat van het richtsnoer en de
communicatie erover zou ook moeten zijn dat meer studenten willen gaan
ondernemen. In concrete situaties blijft daarbij een vertrouwensbasis tussen
student en universiteit van wezenlijk belang voor een goede uitkomst.
Vraag 9
Herinnert u zich nog de aangenomen motie-Wiersma/Bruins3, die aandacht
vraagt voor de problematiek met studenten die een eigen bedrijf willen
starten en intellectueel eigendom? Hoe voert u deze motie uit? Kunt u de
Kamer een brief sturen over de uitvoering van de motie en over welke
stappen u verder gaat nemen om een einde te maken aan de conflicten over
intellectueel eigendom tussen universiteiten en studenten?
Antwoord 9
Ja. De slagingskans van start-ups is voor mij en voor de universiteiten
belangrijk. Aangezien het vaker voorkomt dat een medewerker van een
universiteit (onderzoeker) dan een student betrokken is bij een op intellectueel eigendom gebaseerde startup, hebben de universiteiten in de periode van
2016 tot 2018 voor eerstbedoelde situatie twee richtsnoeren uitgebracht met
het uitgangspunt «pas toe of leg uit»: het «Richtsnoer omgang met intellectuele eigendomsrechten (IER) richting academische start-ups» respectievelijk
het «Richtsnoer omgang met aandelenbelangen van kennisinstellingen en
medewerkers in academische start-ups»4. Naar aanleiding van de aangenomen motie Wiersma/Bruins is op mijn verzoek de VSNU bezig om duidelijkheid te creëren over studenten en intellectueel eigendom. De VSNU bereidt
hiervoor een aanvulling bij het eerstgenoemd richtsnoer voor. In goed
overleg heb ik met de VSNU afgesproken dat er een bijeenkomst met
studenten wordt georganiseerd waarin het voorstel voor deze aanvulling
besproken zal worden zodat er een gedragen stuk komt. De VSNU verwacht
in het voorjaar bedoelde aanvulling op het bestaande richtsnoer gereed te
hebben. Ik zal uw Kamer daarover informeren. Het is belangrijk dat het
beoogde richtsnoer goed wordt geïmplementeerd bij de universiteiten en dat
daarvoor bewustwording wordt gecreëerd bij studenten en universiteiten
over de aanvulling bij het richtsnoer. Parallel heb ik daarom met de VSNU
afgesproken dat zij werken aan een communicatietool om deze bewustwording te vergroten. De VSNU verwacht dat deze tool voor de zomer gereed is.
Vraag 10
Kunt u deze vragen beantwoorden voor het notaoverleg Strategische Agenda,
dat gepland staat op 10 februari 2020?
Antwoord 10
Ja.

3
4

Kamerstuk 35 300 VIII, nr. 43.
https://www.vsnu.nl/richtsnoeren.html

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

4