Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2013–2014

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2508
Vragen van de leden Omtzigt en Van Hijum (beiden CDA) aan de Ministers
van Financiën en van Buitenlandse Zaken over het Parex-schandaal in Letland
(ingezonden 17 juni 2014).
Antwoord van Minister Dijsselbloem (Financiën) mede namens de Minister
van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking (ontvangen 11 juli
2014)
Vraag 1
Bent u bekend met het Parex-schandaal in Letland, zoals genoemd in het
boek «het Euro Evangelie»1 en de artikelen «Nomura hielp Letland probleemschulden te verhullen»2 en «Europese Commissie onderzoekt eigen illegale
staatssteun aan Russische witwasbank»?3
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Klopt het dat Parex bijzonder veel Russisch zwart geld had aangetrokken,
zoals in de eerder genoemde bronnen is vermeld, en zoals bleek uit de
slogan van de bank: «Letland. Net iets dichterbij dan Zwitserland»? Is er een
schatting bekend van de hoeveelheid zwart geld en de herkomst daarvan?
Antwoord 2
Het kabinet heeft geen informatie over dergelijke bedragen.
Vraag 3
Wie heeft het besluit genomen om Parex te redden en waarom, terwijl andere
banken in Europa, zoals het Nederlandse DSB, maar ook verder alle andere
Letse banken, waaronder de grootste, Latvijas Krajbanka, wel failliet mochten
gaan?

1

ISBN: 978-90-5179-880-7
http://925.nl/archief/2014/01/16/nomura-hielp-letland-probleemschulden-te-verhullenbaltische-ban
3
http://925.nl/archief/2014/04/16/brekend-europese-commissie-onderzoekt-eigen-illegalestaatsteun-aan-russische-witwasbank
2

ah-tk-20132014-2508
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

1

Antwoord 3
De Letse autoriteiten hebben dit besluit genomen en de Commissie heeft de
verleende staatssteun destijds goedgekeurd. Naar oordeel van de Letse
autoriteiten was Parex Bank systeemrelevant. Het was de op één na grootste
bank van Letland (met destijds een totaal van 4,9 miljard euro aan activa).
Tevens was het de grootste bank in binnenlandse handen (de meeste Letse
banken hadden sterke banden met Scandinavische moederbanken). Het
omvallen van deze bank zou volgens de Letse autoriteiten grote negatieve
spill-overs hebben naar andere Letse banken en banken in de regio. Latvijas
Krajbanka was de negende bank in termen van grootte en volgens de Letse
autoriteiten niet systeemrelevant.
Als zich in de toekomst een soortgelijk geval als Parex zou voordoen, zou de
situatie niet hetzelfde zijn. Ten eerste zal met de inwerkingtreding van de
Bank Recovery and Resolution Directive (BRRD) sprake zijn van een Europees
geharmoniseerd resolutieraamwerk, dat bepaalt onder welke voorwaarden tot
resolutie, waaronder bail-in, kan worden overgegaan. Ten tweede geldt dat
Letland – als eurolidstaat – deelneemt in de bankenunie, waardoor op grond
van de Single Supervisory Mechanism-verordening en de Single Resolution
Mechanism-verordening sprake is van besluitvorming en coördinatie over
toezicht en resolutie op Europees niveau. Bovendien gelden ook voor Letland
de medio 2013 aangepaste staatssteunregels ten aanzien van bankensteun en
de daarin aangescherpte eisen voor het dragen van verliezen door de private
investeerders van een bank.
Vraag 4
Is er enig onderzoek geweest of de directie van Parex haar eigen overheid
heeft omgekocht, teneinde een bankenredding te forceren?
Antwoord 4
In het kader van de verleende staatssteun heeft de Commissie in 2008 een
onderzoek uitgevoerd. De resultaten zijn gepubliceerd op de website van DG
Mededinging. Hieruit blijkt niet dat dit aan de orde is geweest (http://
ec.europa.eu/competition/state_aid/cases/228522/228522_959558_23_2.pdf).
Vraag 5
Hoeveel van de € 7,5 miljard die de redding van de bank Parex kostte wordt
gedekt door directe en indirecte leningen en garanties van Nederland?
Antwoord 5
De Letse autoriteiten hebben Parex Bank in november 2008 genationaliseerd.
Hier zijn geen indirecte leningen of garanties van Nederland aan te pas
gekomen. Daarna heeft Letland financiële steun aangevraagd en is er in
december dat jaar door de Commissie en het IMF in totaal een bedrag van
7,5 miljard euro aan betalingsbalanssteun aan Letland toegezegd. Van dit
bedrag werd uiteindelijk 4,5 miljard euro uitgekeerd. De verleende steun door
het IMF is inmiddels volledig terugbetaald. De Commissie heeft destijds 2,9
miljard euro van de geplande 3,1 miljard euro uitgekeerd, hiervan is dit jaar 1
miljard euro terugbetaald. De verstrekte betalingsbalanssteun van de
Commissie loopt via een garantie op de EU-begroting. De Nederlandse
afdrachtensleutel hierin is ongeveer 5%.
Vraag 6
Klopt het dat een groot deel van Parex verder gaat onder de naam «Citadele
Bank» en dat haar Zwitserse dochter Anlage – und Privatbank (AP Bank) op
haar website, in de Russische taal, schermt met een constructie waarbij
Russen hun contanten in Letland mogen achterlaten waarna Citadele het in
spaargeld vervolgens in het buitenland stalt? Klopt het dat AP Bank haar
eigen naam gebruikt om de identiteit van de spaarder te verhullen?4
Antwoord 6
In 2010 werd door de Europese Commissie een herstructureringsplan
goedgekeurd waarbij Parex Bank werd gesplitst in een good bank (genaamd
Citadele) en een bad bank (Parex, later Reverta). AP Anlage & Privatbank is in
4

http://www.apbank.ch/ru/vklady-i-investicii.html

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

2

1995 opgericht door Hypo Bank (gevestigd in Duitsland) en werd in 2004
overgenomen door de Parex Groep. AP Anlage & Privatbank heeft altijd haar
eigen naam gehouden, ook toen Parex gesplitst werd.
Vraag 7
Is het terecht om te stellen dat Citadele, dat is gered met onder andere
Nederlands belastinggeld, gewoon doorgaat met het witwassen van dubieus
Russisch geld?
Antwoord 7
Citadele is niet gered met Nederlands belastinggeld. De Letse toezichthouder
en de Letse centrale bank hebben in 2012 en 2013 verschillende maatregelen
genomen om de risico’s van «non-resident banking» te mitigeren; waaronder
hogere liquiditeitseisen, frequente stresstesten en banken met meeste
buitenlandse leningen hebben langlopende obligaties uitgegeven om niet te
veel afhankelijk te zijn van korte termijn deposito’s. Bovendien heeft Letland
zich bij toetreding tot de euro middels een brief gecommitteerd aan
verschillende hervormingsmaatregelen, onder andere op het gebied van
«non-resident banking» en het tegengaan van witwaspraktijken. Letland geeft
bijvoorbeeld aan de aanbevelingen die Moneyval heeft gedaan op het gebied
van het tegengaan van witwaspraktijken te zullen implementeren.
Vraag 8
Als de passivazijde van de balans van deze bank gedomineerd wordt door
Russisch spaargeld, waarom zou Europa dan inspanning moeten verrichten
om deze bank te redden, aangezien daarbij spaarders worden ontzien die
geen burger van de EU zijn?
Antwoord 8
Er is op dit moment geen sprake van een Europese inspanning om deze bank
te redden.
Vraag 9
Waarom heeft de EU in ruil voor de verleende steun geen meerderheidsbelang in deze bank verkregen, waarmee juist voorkomen kon worden dat
Citadele op de oude voet doorgaat?
Antwoord 9
Zoals aangegeven in vraag 5 is er geen directe EU-steun verleend aan het
redden van deze bank.
Vraag 10
Hoe is het mogelijk dat in 2014, na de toetreding van Letland tot de Eurozone
en de vorming van de bankenunie, een met belastinggeld geredde bank
openlijk Russisch spaargeld blijft ophalen en niet eens moeite hoeft te doen
dat te verhullen aangezien deze informatie op de website van AP Bank staat?
Antwoord 10
Europese banken kunnen spaargeld aantrekken uit het buitenland (ook buiten
de EU), zolang de geldende EU-regels worden gerespecteerd. Die staan in
Letland niet ter discussie.
Vraag 11 en 12
Op 16 april 2014 kondigde de Europese Commissie een onderzoek aan naar
de steun aan Parex, bijna zes jaar na dato; waarom heeft dat zo lang
geduurd? Heeft het ermee te maken dat de Amerikaanse senaat een
onderzoek is gestart wegens het vermoeden van corruptie?
Wat is de reikwijdte van het onderzoek van de Europese Commissie en wat is
de planning?
Antwoord 11 en 12
Het onderzoek van de Europese Commissie richt zich vooral op de afspraken
die in 2010 met de Letse autoriteiten zijn gemaakt met DG Mededeling om de
Commissie te informeren over belangrijke besluiten ten aanzien van Citadele
en Reverta. DG Mededeling doet geen uitspraak over lopende zaken. Een
besluit hierover wordt spoedig verwacht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

3

Vraag 13
Klopt het dat de European Bank for Reconstruction and Development (EBRD)
een belang heeft in Citadele? Kunt u de precieze verhoudingen tussen
Citadele en EBRD schetsen en wanneer die ontstaan zijn?
Antwoord 13
Uit de voor mij beschikbare informatie blijkt dat de EBRD in 2009 een belang
van 25% in Parex nam. Op dit moment heeft de EBRD een belang van 25% in
Citadele, welke het heeft verworven in augustus 2010 toen Parex werd
opgesplitst. Het behield toen een belang van 12,74% in Parex (nu Reverta).
Vanaf 2009 heeft de EBRD op verschillende manieren de bankensector in haar
regio ondersteund in het kader van de crisis. Het nemen van een belang zoals
bij Parex was hiervoor één manier, een andere was het verschaffen van
achtergestelde schuld. Ook verstrekte de EBRD voor MKB geoormerkte
leningen aan grote Europese bankengroepen, ter ondersteuning van de reële
economie.
Vraag 14
Heeft de EBRD op enig moment een put-optie op het aandeel in Citadele
verkregen, zoals gemeld in het Nomura rapport?5 Zo ja, wanneer is die
put-optie gekocht en hoe is hij in de boeken van de EBRD verantwoord? Is de
put-optie ook opgenomen in de nationale rekeningen van Letland?
Antwoord 14
Uit de voor mij beschikbare informatie blijkt dat de EBRD inderdaad een put
overeenkomst heeft met de Latvian Privatisation Agency (LPA) op het
gecombineerde belang in Citadele en Reverta, overeengekomen in 2009. LPA
werd gegarandeerd door de Letse overheid.
Alle transacties die de EBRD doet, inclusief derivaten, worden volgens de
International Financial Reporting Standards (IFRS) geboekt.
De put optie is niet opgenomen in de nationale rekeningen van Letland,
omdat dit een garantie is en garanties volgens ESA95 niet worden meegeteld
in de nationale rekeningen.
Vraag 15
Bent u bereid om bij de EBRD navraag te doen naar alle transacties die
hebben plaatsgevonden in Parex, Citadele en Reverta, inclusief aandelen en
opties en de datum van de transacties, en het resultaat van de navraag aan
Kamer te sturen?
Antwoord 15
Buiten de informatie bij vraag 13 en14 heeft de EBRD aangegeven dat het
verdere specifieke informatie niet openbaar kan maken.
Vraag 16
Heeft Nederland ingestemd (via haar lid van de board) met de aankoop van
Parex (Reverta) door de EBRD? Zijn de due dilligence rapporten op Parex en
haar rechtsopvolgers beschikbaar voor inzage voor het publiek of voor
parlementariërs?
Antwoord 16
De Nederlandse bewindvoerder heeft, evenals alle andere bewindvoerders, in
april 2009 ingestemd met het eerste voorstel voor de aankoop van Parex
aandelen, en in juli 2010 met de wijziging van het voorstel in het kader van
het opsplitsen van Parex. De EBRD heeft aangegeven de due dilligence
rapporten nooit openbaar te maken.
Vraag 17
Welke lessen trekt het kabinet uit de Parex-affaire voor de mogelijke
toetreding van Litouwen tot de eurozone?

5

The EBRD/Parex Bank Mystery Widens, http://www.lithuaniatribune.com/30931/the-ebrdparexbank-mystery-widens-201330931/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

4

Antwoord 17
Litouwen voldoet aan alle convergentiecriteria voor eurotoetreding, op basis
van de convergentierapporten van de ECB en de Europese Commissie. De
ECB heeft in haar convergentierapport wel aanbevelingen gedaan ten aanzien
van het aanscherpen van het financiële sector toezicht in Litouwen, waartoe
Litouwen zich gecommitteerd heeft middels een brief, zie: http://
www.finmin.lt/finmin.lt/failai/naujienos/2014/LT_Letter_0618.pdf.
Vraag 18
In welke banken uit Litouwen heeft de EBRD de afgelopen tien jaar belangen
genomen, belangen afgestoten en put-opties (gehad)?
Antwoord 18
Uit de voor mij beschikbare informatie over activiteiten van de EBRD in de
financiële sector van Litouwen in de afgelopen tien jaar blijkt het volgende:
De EBRD heeft een belang van 20% in Siauliu Bank en heeft daar achtergestelde schuld uitstaan. In 2005 was er de eerste investering in Siauliu waarbij
een belang van 16,6% werd verworven. In 2009 werd een lening verschaft
met een optie tot omzetting naar aandelen, welke gedeeltelijk werd gebruikt
in 2010. In 2011 is het resterende stuk schuld omgezet in achterstelde schuld
om voldoende Tier 2-kapitaal te verschaffen zodat Siauliu Bank zekere assets
en verzekerde deposito’s kon overnemen van Ukio Bank.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

5