Integraal Toezicht Jeugdzaken
Mfnisterie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport
> Retouradres Postbus 19201

3501 DE Utrecht

Ministerie VWS
T.a.v. mw. drs. M.L.E. Veldhuizen van Zanten-Hyllner,
staatssecretaris
D

OS

US
‘.‘

2500 EJ DEN HAAG

Bezoekadres
Sint Jacobsstraat 61
3511 BP Utrecht
T 030 230 5288

ww.jeugdinspectles.nl
Inlichtingen bij

Ons kenmerk

ST)/3136S53
Bij lagen

Datum
Betreft

16 oktober 2012
reactie conceptwetsvoorstel Jeugdwet

Uw kenmerk
rivt
Bijlagen

Geachte mevrouw Veldhuizen van Zanten-Hyllner,
Hierbij bied ik u, namens Samenwerkend Toezicht Jeugd
(STJ) 1, de reactie aan op
het conceptwetsvoorstel Jeugdwet. De samenwerkende
inspecties hebben het
conceptwetsvoorstel bekeken vanuit de resultaten die het
voor jeugdigen en ge
zinnen gaat opleveren. Tevens hebben de inspecties vanuit
toezichtperspectief
gekeken of in de nieuwe Jeugdwet het geheel overzichtelijk
is en of de eisen vol
doende concreet, toetsbaar en handhaafbaar zijn.
Algemeen
In de nieuwe Jeugdwet krijgt de gemeente een brede en zware
verantwoordelijk
heid. Deze omvat het zorg dragen voor een positief opvoed
- en opgroeiklimaat,
preventie en vroegsignalering tot en met de zware gespec
ialiseerde zorg (waaron
der jeugd-ggz en jeugd-lvb) en hulp in het gedwongen
kader. Terecht wordt daar
bij opgemerkt dat de gemeente dit niet alleen kan bewerkstellige
n. Organisaties
uit andere domeinen zoals het onderwijs, de (jeugd)gezon
dheidszorg, maatschap
pelijke ondersteuning, werk en inkomen en politie en justitie
hebben daarbij ook
een belangrijke (signalerende en uitvoerende) Functie. De samen
werkende inspec
ties zijn blij met de focus op samenwerking van gemeenten en
organisaties op
lokaal niveau die in de wet en toelichting naar voren komt.
Uit onze toezichtonder
zoeken blijkt telkens weer dat het lastig is om te komen tot
een effectieve sa
menwerking als er geen partij verantwoordelijk is voor de regie
en/of doorzet
tingsmacht heeft om de samenwerking vorm te geven. Daar
waar de gemeente de
verantwoordelijkheid krijgt voor het jeugddomein, ligt het
dan ook voor de hand
om de gemeente deze rol te geven. Bijkomend voordeel is dat
het voor de andere
partijen ook meteen helder is dat de gemeente deze rol heeft
en vervult.

1

In 5TJ Is al het toezicht dat betrekking heeft op (de zorg voor)
samenwerken, onder één noemer gebracht. Het betreft de

jongeren en waar rjksinspecties
Inspectie voor de Gezondheidszorg, de

Inspectie van het OnderwIjs, de Inspectie Jeugdzorg, de
Inspectie Veiligheid en Justitie en de Inspectie
Sociale Zaken en Werkgelegenheid.

Pagina 1 van 6

Integraal Toezicht
grijk, net als goede nazorg, ook bij de
eUgdzaken
Preventie en vroegsignalering zijn erg belan
ing
meer
men
onze
stel behoeft naar
lichte hulp en ondersteuning. Het wetsvoor
ien van de pedagogische basisvoorzienin
handvatten voor de gemeenten ten aanz
eens voor het belang van een goe
t
gen en eerstelijnsvoorzieningen. Dit geld even
,
eerstelijns- en tweedelijnsvoor
de
ngen
zieni
de aansluiting tussen de basisvoor
acht voor de zogenaamde handelings
zieningen. Hierbij vragen wij specifiek aand
lening. Deze handelingsplicht houdt in
plicht van professionals n de jeugdhulpver
de zorg- en hulpverlening, aan jeug
dat er altijd iemand verantwoordelijk is voor
en dat tijdig de juiste zorg ingescha
en,
hebb
digen en hun gezinnen die dit nodig
een hulp- of zorgverlenende organisatie
keld wordt. De verantwoordelijkheid van
jongeren formeel overgedragen wordt
voor een jeugdige eindigt niet wanneer deze
en van het feit dat de jeugdi
eker
verz
aan een ketenpartner Men dient zich te
wordt, dat de (vervolg) hulp
men
geno
ing
ndel
ge/gezin ook daadwerkelijk in beha
ze niet tussen wal en schip vallen of uit
verlening ook daadwerkelijk start, en dat
n vergewissen dat deze jeugdigen en
beeld verdwijnen. Nazorg en het zich erva
ning zijn hiervoor cruciaal.
gezinnen in beeld blijven van de hulpverle
d en Gezin (CJG’s) dienen te gaan funge
Lokale netwerken zoals Centra voor Jeug
en ondersteuning aan jeugdigen.
ren als toegang tot de lichte vormen van hulp
dsdomein ook lokale netwerken
ghei
veili
en
Naast CJG’s bestaan in het onderwijs
uizen. De rol van deze lokale netwer
zoals Zorg- en Adviesteams en Veiligheidsh
g tussen deze verschillende netwerken
ken ten opzichte van elkaar en de verbindin
ak IGezin, iPlan werkt pas echt
aanp
komt in het wetsvoorstel niet aan bod. De
n tot stand wordt gebracht. Dit
erke
netw
lokale
als ook de samenhang tussen deze
(zeer) kwetsbare gezinnen van groot
achten wij zowel bij de hulpverlening aan
lichte(re) problematiek onnodig uit
belang maar tevens om te voorkomen dat
seren u dan ook om, meer dan thans
advi
groeit tot zwaardere problematiek. Wij
en dat aansluiting van de taken en zorghet geval is, tot uitdrukking te laten kom
en waaronder de Wmo en passend on
vormen uit de Jeugdwet met andere wett
gegeven.
derwijs op lokaal niveau goed wordt vorm
-

-

versie meer aandacht is voor de rol van
Positief is het feit dat er in voorliggende
van de jeugdige en ouders dient leidend
(inspraak van) ouders en kind. De vraag
te worden aangeboden. Hierbij dient te
raal
te zijn en daarnaast dient de hulp integ
het eigen sociale netwerk van de jeug
worden uitgegaan van de eigen kracht en
specties blijkt dat vooral de zeer
dige/gezin. Uit de ervaringen van de rij ksin
nodig hebben bij het rormuleren van hun
kwetsbare gezinnen vaak ondersteuning
hebben of juist hulp mijden. Dit vraagt
erk
hulpvragen, een negatief sociaal netw
achende manier van werken. Pas als
in de uitvoering allereerst om een sterk outre
gekeken naar het inzetten van een pas
de hulpvragen duidelijk zijn, kan worden
specifiek aandacht vragen voor het
s
send aanbod. Hierbij willen wij overigen nog
kken bij de hulpverlening aan
betro
en
word
feit dat enerzijds de ouders moeten
ming vanuit een professionele afweging
jeugdigen maar anderzijds de besluitvor
gen van de jeugdige. De belangen van
dient plaats te vinden met oog op de belan
tegenstrijdig zijn. Ouderfactoren kun
de jeugdige en ouders kunnen namelijk ook
ling van problemen van jeugdigen
ikke
ontw
nen niet alleen van invloed zijn op de
de afweging welke hulpverlening dient te
maar dienen ook betrokken te worden bij
verlening in het volwassenencircuit zijn,
worden ingezet. Dit kan namelijk ook hulp
De noodzakelijke combinatie van vraag
zoals de volwassen-ggz of volwassen-lvb.
g.
lijkin
en aanbod behoeft verdere verduide

Pagina 2 van 6

Het conceptwetsvoorstel gaat uitgebreid in op (het gebrui
k van) de Verwijsîndex
risicojongeren. Uit toezichtonderzoeken van de rijksinspectie
s blijkt dat de Verwijsindex door professionals uit verschillende domeinen nog
zeer weinig wordt
gebruikt. Het op een verantwoorde en doeltreffende manier
bij elkaar brengen van
zorgsignalen over jeugdigen vraagt inzet van professionals
uit alle domeinen die
gebruik kunnen maken van de Verwijsindex. De functio
naliteit van de Verwijsindex
dient naar onze mening versneld te worden uitgebreid zodat
ook zorgsignalen over
andere gezinsleden (waaronder broertjes en zusjes) bij
elkaar gebracht kunnen
worden. Wij verwachten dat hierdoor betere resultaten voor
kinderen en gezinnen
kunnen worden behaald.

Integraal roezicht

3eugd1en

Calamiteiten
In het kader van de )eugdwet zou, naar de mening van
de inspecties, een calami
teit moeten worden gedefinieerd als een gebeurtenis die
onverwacht of onbedoeld
kan leiden of heeft geleid tot een dodelijk of ernstig schade
lijk gevolg voor een
jeugdige Qf een ander als gevolg van het handelen van een
jeugdige terwijl, in
welke vorm dan ook, jeugdhulp wordt geboden Naast een goede
definitie van het
begrip calamiteit is het van belang dat de analyses van de
instellingen en de sa
menwerking tussen instellingen, ook als zij uit verschillende
domeinen komen, ten
aanzien van incidenten en calamiteiten beter wordt. Wij stellen
voor een ‘kwali
teitssysteem’ bij de Instellingen wettelijk verplicht te stellen
. Onderdeel van een
dergelijk kwaliteitssysteem is het leren en verbeteren naar aanleid
ing van inciden
ten en calamiteiten.
De samenwerkende inspecties zijn van mening dat het toezich
t op calamiteiten op
rijksnîveau dient te worden neergelegd. Dit betreft zowel de meldin
g als het on
derzoeken van een calamiteit. Bij een calamiteit is niet duidel
ijk of er sprake is van
overtreding van normen, laat staan dat duidelijk is of de lokale
normen of de lan
delijke normen zijn overtreden. Vanuit de ervaringen van rijksin
specties blijkt dat
bij gezinnen die een calamiteit treft, vaak meerdere voorzi
eningen uit verschillen
de domeinen betrokken zijn. Dit vraagt om geïntegreerd toezich
t op rijksniveau.
Rijkstoezicht staat meer op afstand dan lokaal toezicht wat
vooral in het geval van
calamiteitentoezicht bijdraagt om als onafhankelijk toezich
thouder te worden erva
ren. Tevens wordt hiermee bewerkstelligd dat alle calamiteiten in
het hele land op
eenzelfde manier worden behandeld en beoordeeld door de rijksto
ezichthouders.
Kwaliteit(seisen)
De inspecties constateren dat het voorliggende wetsvoorstel een
grote gelaagd
heid in de verschillende kwaliteitseisen kent: wettelijke basiskw
aliteitseisen, wet
telijke aanvullende kwaliteitseisen, nadere eisen in Amvb(’s),
ruimte voor ge
meentelijke kwaliteitseisen, kwaliteitseisen in het certil9ceringt
raject en kwaliteits
eisen voor professionals via beroepsregistratie en tuchtrecht.
Daarnaast dient
volgens het wetsvoorstel op verschillende niveaus toezicht
en handhaving te wor
den ingericht.

Pagina 3 van 6

eitseisen. Aan toegang worden
In de wet is gekozen voor een knip in de kwalit
het van belang om zowel in de wet
geen extra kwaliteitseisen gesteld. Wij vinden
ervoor te zorgen dat de kwaliteitsei
als toelichting waarborgen in te bouwen om
geregeld worden. Deze waarborgen
goed
sen en toezicht op gemeentelijk niveau
1) toegang tot zorg, 2) cliëntenrech
van
id
elijkhe
moeten in ieder geval de rechtsg
. De Wet moet helder weergeven
ten en 3) (kind)specificiteït van zorg omvatten
wat op dit punt van gemeenten wordt verwacht.

Integraal Toezicht
u9dke

aanvullende kwaliteitseisen
Wij zijn van mening dat ten aanzien van het AMK
rijkstoezicht moeten komen te
moeten worden gesteld en dat het AMK onder
een zeer belangrijke schakel in de
is
staan. Het AMK heeft een belangrijke taak en
nerende keten is het van belang
functio
goed
kinderbeschermingsketen. Voor een
t
vraagt het feit dat het AMK voor
naas
Daar
gaat.
al
goed
dat het bij de voordeur’
, extra waarborgen. In haar
een gezin zeer ingrijpende beslissingen kan nemen
van de Jeugdzorg heeft de
ering
reactie op het ontwerpwetsvoorstel professionalis
werken met duidelijk om
het
voor
gepleit
al
Inspectie Jeugdzorg in dit kader ook
schreven voorbehouden handelingen.
over ‘verantwoorde jeugdhulp’. Dit houdt
In de conceptwetstekst wordt gesproken
ngen expliciet mag worden verlangd
instelli
alle
van
wat ons betreft in dat daarbij
len, een kwaliteitssysteem en kwali
dat instellingen voldoende personeel en midde
in de term ‘verantwoorde jeugdhulp’
teitskaders hebben. Verder is van belang dat
t dat instellingen hun personeel
inhoud
re
ande
tot uitdrukking komt dat dit onder
standaard te werken en dat
in staat moeten stellen volgens hun professionele
zorg’ overleggen met andere In
instellingen voor de invulling van ‘verantwoorde
.
stellingen, gemeenten en cliëntenorganisaties
uitdrukkelijker dan nu het geval is,
Ten aanzien van de pleegzorg adviseren wij u,
vallen. Daarnaast vinden wij dat de
de pleegzorg onder de 24-uurszorg te laten
uders, dienen te worden getraind
leego
ndsp
netwerkpleegouders, net als de besta
moet plaatsvinden waarin wordt
en dat ook bij de netwerkpleegzorg een toets
oorde omgeving wordt geplaatst. Het
gekeken of het kind in een veilige en verantw
verplicht voor bestandspleeg
alleen
wetsvoorstel stelt een dergelijke procedure
zorg.

Toezicht en handhaving
eitseisen zijn wij van mening
In aansluiting op onze opmerkingen over de kwalit
t op lokaal niveau beter
toezich
het
ook
zijn,
jk
dat als de kwaliteitseisen duideli
moeten duidelijk aangeven hoe de
vorm zal kunnen krijgen. De wet en toelichting
d dienen te zijn. In de huidige ka
belangen van het kind op lokaal niveau geborg
de zes principes van goed toezicht
gelden
derstellende visie op toezicht (KVOT II)
werkend, onafhankelijk, trans
samen
ardig,
slagva
ef,
voor het rijkstoezicht: selecti
te gelden voor het lokale toe
parant en professioneel. Deze principes dienen ook
gekeken wordt naar welke eisen er
zicht. Wij achten het van belang dat er goed
afbaarheid van de wettelijke
handha
worden gesteld aan de handhaving en de
normen op lokaal niveau.

Pagina 4 van 6

De inspecties willen benadrukken dat de nieuwe Jeugdwet moet voorzien In een
eenduidig kader voor toezicht en handhaving. Dit vereist een optimale verbinding
en goede afstemming tussen rijks- en lokaal toezicht. In de toelichting wordt hier
terecht op gewezen. De ervaring in andere domeinen leert dat veel van wat instellingen en bedrijven als toezichtiast van het Rijk ervaren, bij navraag vervolgens
gemeentelijk toezicht blijkt te zijn op door de gemeenten ingestelde regels. Ook
voor een goede aansluiting met het rijkstoezicht is het van belang meer duidelijk
heid over de inrichting van het lokale toezicht te krijgen. Als iedere gemeente dat
op een eigen wijze invult, wordt de aansluiting rijkstoezicht, regionaal en/of lokaal
toezicht onnodig gecompliceerd voor zowel de toezichthouder als voor het veld.

Xntegraai Toezicht
JeugdZaken

Sf13136553

In de tekst van hoofdstuk 9 is sprake van ‘de Inspectie’. Deze omschrijving wordt
niet nader uitgewerkt. Wel wordt in de toelichting geconstateerd dat met het in
trekken van de Wet op de jeugdzorg de grondslag voor de Inspectie Jeugdzorg
komt te vervallen. De invulling van ‘de Inspectie’ vergt nadere duiding. Dit geldt
ook voor artikel 9.2, lid 1 waar de Inspectie voor de Gezondheidszorg ontbreekt.
In de toelichting kan tussen de regels door gelezen worden dat het toezicht op het
uniforme deel van de jeugdgezondheidszorg bij de rijkstoezichthouder valt en het
maatwerkdeel onder gemeentelijk toezicht, eventueel in te huren bij de rijkstoe
zichthouder. De inspecties zijn geen voorstander van de mogelijkheid tot inhuur
van de njksinspecties door gemeenten. Dit verhoudt zich, naar onze mening, niet
tot de onafhankelijke positie! taken en daarmee het toezicht van de (individuele)
rijksinspectie(s). Ook is niet duidelijk hoe de relatie tot de overige gemeentelijke
toezichttaken wordt vormgegeven.
De inspecties constateren dat de definitie van (verantwoorde) jeugdhulp niet con
sistent is omschreven in de conceptwettekst en toelichtingen. Een heldere eendui
dige definitie is ook essentieel om te bepalen of voor onderdelen (rijks)toezicht
nodig is. Zo vindt er bijvoorbeeld geen heldere afbakening plaats van het toezicht
op de jeugd-ggz en jeugd-lvb plaats. Duidelijk moet zijn dat de bestaande kwali
teitseisen aan de (medische) beroepsuitoefening door BIG-geregistreerden onver
kort van kracht blijven, zowel in de jeugd-ggz als jeugd-lvb. Dit betekent dat de
Kwaliteitswet Zorginstellingen en de wet BIG onverkort van kracht moeten blijven.
In de wettekst en toelichting wordt gesproken over efficiënt en effectief rijkstoe
zicht op de jeugdhulp, dat alleen gerealiseerd kan worden door het maken van
afspraken tussen verschillende inspecties. In de wettekst wordt aangegeven dat
de minister van VWS hiertoe de ambtenaren van de verschillende inspecties aan
wijzingen kan geven, mits in overeenstemming met de desbetreffende vakminis
ter. Hier wordt voorbij gegaan aan het feit dat dit kan botsen met de onafhankelij
ke positie van de genoemde inspecties (Inspectie van het Onderwijs, Inspectie
Sociale Zaken en Werkgelegenheid en Inspectie Veiligheid en Justitie) en/of aan
bepalingen die in verschillende (sectorale )wetten zijn opgenomen. Dit kan overi
gens ook van toepassing zijn voor een deel van het toezicht van de Inspectie voor
de Gezondheidszorg.

Pagina 5 van 6

In de toelichting wordt aangegeven dat de manier waarop het geïntegreerde toezicht vorm gaat krijgen, op dit moment wordt onderzocht. Het ligt in de lijn om de
rijksinspecties die zich hebben verenigd in Samenwerkend Toezicht Jeugd (STJ),
aan te wijzen als toezichthouders voor die onderdelen die in het nieuwe stelsel
onder rijkstoezicht vallen. De inspecties zijn van mening dat zij als STJ namens de
verantwoordelijke minister of ministers, naast het bevorderen van de naleving ook
het doorvoeren van verbeteringen moeten kunnen aFdwingen.

Integraal Toezicht

3gdze

Tot slot
De samenwerkende inspecties dringen erop aan de nieuwe Jeugdwet niet eerder
van toepassing te laten zijn dan nadat de inrichting van het toezicht, zowel het
rijkstoezicht als het toezicht door de gemeenten, gereed is. Uiteraard willen de
inspecties graag betrokken blijven bij de verdere ontwikkelingen ten aanzien van
de nieuwe Jeugdwet en zijn ook zeer bereid kennis en expertise in te brengen bij
het verdere traject van de invoering van de nieuwe Jeugdwet.
De samenwerkende inspecties behouden zich daarbij graag het recht voor om, nu
het hoofdstuk toezicht nog niet concreet is ingevuld in het wetsontwerp, op een
later moment nog aanvullende opmerkingen te maken ten aanzien van de verdere
inhoud hiervan en de handhaafbaarheid van de wet in totaliteit.

Hoogachtend,

namens Samenwerkend Toezicht Jeugd,
hoofdinspecteur van de Inspectie Jeugdzorg,
mw. drs. G.E.M.Tielen

Pagina 6 van 6

0 penhi:ii vI is terie

College van Procureurs-Generaal

:i 1 DEC. 2012

1

Pos’tbiis 20305 2500 El-l Den t laag

Minister van Veiligheid en Justitie
Mr. 1W. Opstellen
Postbus 20301.
2511 EX’s GRAVENHAGE

Prins Clauslaan 16
2595 AJ Den Haag
Telefoon +31 (0)70 339 96 00
telefax +31 (0)70 339 9851

1.a,a. drs. MI. van Rijn, Staatssecretaris van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Onderdeel
Contactpersoon
Doorkiesnummer(s)
E-mail
Datum
Ons kenmerk
Uw kenmerk
Onderwerp

Beleid & Strategie

30 november 2012

Bij beantwoording de
datum en ons kenmerk
vermelden. Wilt u slechts
één zaak in uw brief
behandelen

PaG/B&S116594
DJ/PS-3123266

Advies concept wetsvoorstel Jeugdwet

Geachte heer Opstellen
Bij brief van 18 juli 2012 heeft uw toenmalige ambtgenoot, de staatssecretaris van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport mw. Veldhuijzen van Zanten-Hyllner, mede
namens u het College van procureurs-generaal gevraagd te adviseren over een
conceptwetsvoorstel van de zogeheten Ieugdwet, alsmede de bijbehorende
conceptmemorie van toelichting. Het wetsvoorstel Jeugdwet is de uitwerking van de
stelselherziening, zoals uiteengezet in de beleidsbrief Stelselwijziging Jeugd geen kind
buiten spel’, (8 november 2011)” en het debat dat de regering met de Tweede Kamer
hierover heeft gevoerd.
Het wetsvoorstel voorziet in een decentralisatie van alle ondersteuning, hulp en zorg
voor jeugd en ouders naar gemeenten, zowel bestuurlijk als financieel. De gemeenten
krijgen de verantwoordelijkheid voor de provinciale (geïndiceerde) jeugdzorg, de
gesloten jeugdzorg voor jeugdigen (jeugd-ggz), zorg voor jeugdigen met een licht
verstandelijke beperking (jeugd-lvb), ggz in het kader van het jeugdstrafrecht
(forensische zorg), jeugdbescherming en jeugdreclassering. Met de stelselherziening
jeugd wordt meer preventie beoogd, eerdere ondersteuning, minder snel
medicaliseren van problemen, betere samenwerking rond gezinnen en zorg op maat.
De verwachting is dat door de verantwoordelijkheid vooi een positief opvoed- en
opgroeiklimaat, voor preventie, voor vroegsignalering lot en met de gespecialiseerde
zorg en de uitvoering van kinclerhescliermingsmaatregelen en jeugdrechissering bij cle

1’aG/ B&S/ t 5I4/2(i november 20 2

gemeenten te leggen, het makkelijker wordt verbindingen te realiseren Lussen zorg,
onderwijs, werk en inkomen, sport en veiligheid.
Voor alle vormen van jeugdhulp, uitvoering van kinderbeschermingsmaatregelen en
jeugdreclassering gaan voor de instellingen gecertificeerde kwaliteitseisen gelden.
De financiering van de jeugdzorg wordt door middel van een bijdrage aan het
gemeentefonds overgeheveld naar de gemeenten. Met de nieuwe wijze van financieren
wordt beoogd de versnippering van het budget tegen te gaan.
In de memorie van toelichting wordt erop gewezen dat voor deze aanpak,
decentralisatie van verantwoordelijkheden en ontschotting van budgetten, een breed
politiek en maatschappelijk draagvlak bestaat, zoals ook blijkt uit het rapport van de
Parlementaire Werkgroep Toekomstverkenning Jeugdzorg, Jeugdzorg dichterbij, 18
mei 2010.
Het College heeft met belangstelling de discussie over de stelselherziening jeugd
gevolgd en kennis genomen van het conceptwetsvoorstel Jeugdwet. Het College kan
zich vinden in de hoofdlijn van het wetsvoorstel: meer preventie, het tegengaan van
versnippering en een betere verbinding tussen de verschillende vormen van jeugdzorg.
Het College deelt het gevoel van urgentie om een integraal beleid te ontwikkelen en
voor ouders en jeugdigen maatwerk te bieden, afgestemd op de lokale situatie, waarbij
één centrale instantie op lokaal niveau ervoor moet zorgen dat snel toegang kan
worden verkregen tot de voor die bepaalde situatie toegesneden jeugdhulp. Ook het
College is van oordeel dat de gemeente, voor wat betreft de vrijwillige jeugdhulp, in
staat moet worden geacht om de noodzakelijke verbindingen tussen de verschillende
instellingen en vormen van jeugdhulp tot stand te brengen en daarmee het
aangewezen orgaan is om deze regierol te vervullen.
Voorts heeft het College de introductie van de mogelijkheid voor de officier van justitie
om een machtiging gesloten jeugdzorg te verzoeken met instemming begroet. Deze
nieuwe bevoegdheid sluit aan bij de overige bevoegdheden die de officier van justitie
heeft in het kader van zijn civiele taken en voorziet in een bestaande behoefte.

Gedwongen jeugdhulpverlening
[-let College is echter bezorgd over de aansluiting van het wetsvoorstel op de
strafrechtketen. Dat geldt met name voor de jeugdhulp die wordt verleend in het
gedwongen kader. De verplichte justitiële maatregelen worden opgelegd door de
officier van justitie en de kinderrechter en worden uitgevoerd onder begeleiding en
toezicht van de reclassering en jeugdbescherming. De officier van justitie heeft de
bevoegdheid om zelfstandig, door middel van een strafbeschikking, de maatregel
jeugdreclassering voor maximaal zes maanden op te leggen. Deze bevoegdheid wordt
in het kader van het terugdringen van de jeugdcriminaliteit veelvuldig gebruikt. Voor
de uitvoering van een maatregel opgelegd door de kinderrechter is eveneens het
openbaar ministerie ex artikel 77aa St verantwoordelijk. De Raad voor de
2/9

PnG / B&’S/ t 0594 / 20 IIt)V(.1 ahur 20 2

kinderbescherming heeft hierbij, evenals bij de jeugdbescherrning, een toetsende taak.
Deze maatregel heeft niet enkel tot doel het verlenen van zorg, maar is op de eerste
plaats in een srafproces opgelegd in verband met het voorkomen van het plegen
delicten. En het geval de jeugdige de voorwaarde niet of onvoldoende uitvoert of een
nieuw strafbaar feit pleegt, beslist het openbaar ministerie over het indienen van een

vordering tot tenuitvoerlegging van de voorwaardelijke straf. De maatregel heeft
daarmee een duidelijk ander karakter dan de jeugdhulp die in het vrijwillige kader
wordt verleend.
Door het uitvaardigen van aanwijzingen en richtlijnen voor strafvordering en door
ervoor te zorgen dat op ieder parket een gespecialiseerde jeugd-officier van justitie
aanwezig is, bevordert het openbaar ministerie de rechtsgelijkheid en rechtszekerheid
in het gehele land. Hiervoor worden in landelijk verband ketenafspraken gemaakt. Dat
maakt dat een jeugdige die in Groningen over de schreef gaat erop kan rekenen dat de
officier van justitie hem, binnen een beperkte marge, hetzelfde zal behandelen als de
jeugdige overtreder in Middelburg. Maar dit is slechts mogelijk als de officier van
justitie erop kan rekenen dat in Groningen hetzelfde arsenaal aan jeugdhulp onder

dezelfde voorwaarden wordt aangeboden als in Middelburg.
In de huidige situatie is slechts een beperkt aantal aanbieders: de reclassering, de 15
Bureau’s Jeugdzorg en 2 landelijke organisaties, namelijk het Leger des Heils en de
William Schrikker groep. Daardoor is het mogelijk goede afspraken te maken en kan in
het kader van de gedwongen jeugdhulpverlening worden gezorgd voor een aanbod dat
landelijk gelijkwaardig is.
In de aanbevelingen van het rapport van de Parlementaire Werkgroep
Toekomstverkenning leugdzorg, dat mede de basis voor het nu voorliggende
wetsvoorstel vormt, wordt geadviseerd om de vrijwillige jeugdzorg dichterbij, in de
buurt, in het gezin, de omgeving, de school, te organiseren. Meer en betere preventie
en laagdrempelige hulp. Dat is de reden om de jeugdzorg zoveel mogelijk dichtbij te
organiseren, dat wil zeggen op het niveau van (samenwerkende) gemeenten. Over het
organiseren van het gedwongen kader op het niveau van de gemeenten heeft de
werkgroep haar zorg uitgesproken. In de memorie van toelichting is op pagina 13 de
volgende passage opgenomen: “In afwijking van het dominante model (de vrijwillige
jeugdhulp) is het belangrijk en noodzakelijk om in die gevallen waarin de overheid
ingrijpt in individuele vrijheden van ouders en/ofjeugdigen bij wet de kaders van ouders
en jeugdigen eenduidig vorm te geven. Dit geldt voor de uitvoering van
kinclerbeschermingsmaatregelen en jeugd reclassering, daar waar sprake is van verblijf en
voor intensieve ambulante jeugdizulp in het gedwongen kader,’
Deze passage is in overeenstemming met hetgeen de parlementaire werkgroep heeft

aanbevolen.

3/0

PalB&S/Ib594I2h it’inbr 2012

1-let is in het belang van de rechtszekerheid en rechtsgelijkheid dat opgelegde
maatregelen in het gehele land uniform worden uitgevoerd. Een goede afstemming
van de Jeugdwet op de regelingen voor het gedwongen kader, het Wetboek van
Strafrecht en het Burgerlijk Wetboek, ontbreekt echter in het wetsvoorstel. 1-let
karakter van de stelselwijziging is in hoofdzaak gericht op de vrijheid van gemeenten
om naar gelang de lokale situatie beleid te ontwikkelen. Als het gaat om de uitvoering
van verplichte justitiële maatregelen kan er echter geen ruimte bestaan voor enige
beleidsvrijheid voor de instantie, in het wetsvoorstel de gemeente, belast met die
uitvoering. Het College adviseert derhalve met klem dat voorwaarden worden gesteld
aan de wijze waarop invulling wordt gegeven aan de uitvoering van verplichte justitiële
maatregelen. Naast de hier genoemde inperking van de beleidsvrijheid wijst het
College op het belang van het stellen van dwingende eisen op het gebied van
certificering, de wijze van financiering, de schaaigroolte en de daarmee
samenhangende beperking van het aantal aanbieders, alsmede een goede aansluiting
op het nieuwe stelsel van het adolescentenstrafrecht.
Certificering
In het wetsvoorstel wordt een stelsel van certificering voorgesteld om kwaliteit en
uniforme uitvoering van de verplichte maatregelen te waarborgen. Voorgeschreven
wordt dat een kinderbeschermingsmaatregel, jeugdreclassering of een machtiging
gesloten jeugdhulp uitsluitend kan worden uitgevoerd door een gecertificeerde
instelling. Echter, een inhoudelijk kader waaraan de certificering moet voldoen
ontbreekt, In het vierde lid van artikel 3.2 wordt alleen voorgeschreven dat bij AMvB
nadere regels worden gesteld over de wijze van aanvraag, de voorwaarden voor afgifte,
de gronden voor weigering, schorsen of intrekken en de vergoeding die is verschuldigd
voor de verstrekking van het certificaat.
Maar wil dit voorstel echt een waarborg bieden voor een kwalitatieve standaard en
uniforme uitvoering, dan zal het stelsel van certificering onder meer eisen moeten
stellen aan:
het werken volgens erkende methodieken;
—

—

-

de opleidingseisen;
het voldoen aan landelijke beleidskaders, waaronder eenduidige rapportage
aan de raad voor de kinderbescherming en openbaar ministerie met
toepassing van het Landelijk instrumentarium jeugds trafrech t;

het gebruik van ICT met aansluiting op de justitftketen;
uitvoering in regionale samenwerkingsverbanden, waarbij wordt aangesloten
bij de nieuwe gerechtelijke kaart en Veiligheidshuizeii.
De uitwerking van deze onderwerpen kan worden geregeld bij AMvB, maar het College
—

—

acht het noodzakelijk dat in de wet in ieder geval wordt voorgeschreven welke
onderwerpen deel uit zullen maken van de certificering van de instellingen.

1/9

aGf BS/ 6594/26 nt)VtHnbtr 20 2
1
I

Voorts moet worden voorkomen dat gemeenten op individuele basis allerlei
alternatieve trajeclen starten, waarvan zij denken dat hel zal werken, maar waarvan op
voorhand in het geheel niet is te zeggen dat er enig resultaat van is te verwachten. Het
College wijst op de Erkenningscommissie Gedragsinterventies Justitie. Deze commissie
heeft als hoofdtaak gedragsinterventies te toetsen op effectiviteit. Het gaat daarbij om
de vraag of een gedragsinterventie kan leiden tot vermindering van recidive van zowel
meerderjarigen als minderjarigen. In het voorgaande en huidige programma aanpak
jeugdcriminaliteit zijn belangrijke resultaten behaald met door de commissie erkende
interventies om jeugdcriminaliteit effectiever aan te pakken.
Voorts wijst het College op de ontwikkeling van het Landelijk Instrumentarium
Ieugdstrafrecht, waar langdurig wetenschappelijk onderzoek en forse investeringen
van de gehele jeugdstrafrechtketen aan ten grondslag liggen. In het Landelijk
Instrumentarium Jeugdstrafrecht is concreet vastgelegd op welk moment door wie
welke informatie moet worden verzameld, aan welke eisen deze moet voldoen en aan
wie de informatie moet worden doorgegeven.
Het is uiteraard van belang dat deze ontwikkelingen worden geborgd in het nieuwe
stelsel. Dit kan alleen door een stevig pakket aan certificering, waardoor de
kwaliteitseisen goed aansluiten op het Landelijk Instrumentarium Jeugdstrafrecht en
het werken met erkende interventies.
Financiële aspecten
In de huidige situatie berust de financiering van de jeugdzorg in het gedwongen kader
voor het grootste deel bij de provincies en het Rijk. In het nieuwe stelsel wordt de
financiering van de gehele jeugdzorg overgeheveld naar de gemeenten. De uitvoering
van de Jeugdwet leidt tot een uitbreiding van het gemeentelijk takenpakket. De
gemeenten zullen de kosten kunnen opvangen door een toevoeging aan het
gemeentefonds van een bedrag dat in overeenstemming is met deze taakuitbreiding.
De regering kiest voor financiering via het gemeentefonds om gemeenten voldoende
beleidsvrijheid te geven om tot integraal lokaal maatwerk te komen en gemeenten te
stimuleren om doelmatige en innovatieve oplossingen te ontwikkelen en aan te
bieden. Bovendien worden de verantwoordingslasten van financiering via het
gemeentefonds beperkt.
1-let College acht deze wijze van financieren begrijpelijk waar het gaat om de vrijwillige
jeugdhulp. Bij een grote beleidsvrijheid hoort ook een wijze van financieren die het
ontwikkelen en uitvoeren van de eigen ideeën mogelijk maakt.
Grote zorgen heeft het College echter waar het gaat om de financiering van de
gedwongen jeugdhulp. In het gedwongen kader heeft de gemeente zo goed als geen
beleidsvrijheid en dient bovendien het hele jaar te beschikken over capaciteit ten
behoeve van de uitvoering van rechterlijke beslissingen op de wijze waarop de rechter
dat heeft beslist.
5/9

IiG/ [3&SI 1 {594/26 novuniher U 12

Dal heeft Lot gevolg dat gemeenten, waar het gaat om de uitvoering van het
gedwongen kader, in feite dezelfde positie zullen bekleden als de provincies in de
huidige situatie. De gemeenten worden de financier van de verplichte maatregelen
zonder daadwerkelijke invloed. Dat is echter niet in overeenstemming met de positie
van gemeenten die met de stelselherziening wordt beoogd.
Indien de gemeenten, omdat zij gaan over het budget, meer invloed uit willen oefenen
ontstaat de situatie dat bij de uitvoering van een rechterlijke maatregel het bestuur
moet worden betrokken. Het is moeilijk voor te stellen hoe dit vorm moet krijgen. 1-let
wetsvoorstel stelt geen verplichting voor het aanwenden van de financiering van
jeugdhulp. Het ontbreken van een geoorrnerkte financiering heeft tot gevolg dat de
financiering van jeugdhulp moet strijden met de overige prioriteiten van de gemeente.
Het risico ontstaat daardoor dat gemeenten onvoldoende reserveren voor de verplichte
uitvoering van het gedwongen kader. Voorkomen moet worden dat beslissingen van
de officier van justitie en de rechter al in oktober niet meer kunnen worden
uitgevoerd, omdat de gemeente voor dat jaar onvoldoende geld heeft gereserveerd en
daardoor wachtlijsten zullen ontstaan.
Het College adviseert om, 6f de financiering voor het gedwongen kader buiten dit
wetsvoorstel te houden en dit op Rijksniveau te regelen, 6f in het wetsvoorstel
zodanige waarborgen te bouwen dat zeker wordt gesteld dat de officier van justitie en
de rechter niet worden gedwongen beslissingen te herzien omdat bepaalde gemeenten
de gewenste verplichte jeugdhulp niet aanbieden en dat is gegarandeerd dat verplichte
jeugdhulp het gehele jaar door wordt aangeboden, zodat wachtlijsten kunnen worden
voorkomen
Schaaigrootte
Naast een scherp van de vrijwillige jeugdhulp afgebakend onderdeel dat ziet op het
gedwongen kader en een eigenstandige financiering daarvan, is de schaaigrootte van
de samenwerkingsverbanden van belang. Gemeenten worden ingevolge artikel 2.4
verplicht op bovenlokaal niveau samen te werken bij het voorzien in een toereikend
aanbod van gecertificeerde instellingen en het instellen en in stand houden van een
meldpunt huiselijk geweld en kindermishandeling.
In de memorie van toelichting worden de begrippen de samenwerking’ en
‘bovenlokaal’ niet nader uitgewerkt. De wet geeft geen kader bij hei begrip
‘bovenlokale samenwerking’. Het College vreest dat dit tot gevolg heeft dat een
lappendeken aan verschillende samenwerkingsverbanden zal ontstaan, waarbij ook de
grenzen van veiligheids regio’s en arrondissementen uit liet oog worden verloren. Een
goede aansluiting van de justitieketen op de gemeenten is noodzakelijk. Alleen op deze
wijze kan worden gewaarborgd dat onder alle omstandigheden voldoende capaciteit
voorhanden is om kinderbeschermingsmaatregelcn, jeugilreclassering en gesloten
619

I’iG/l3&S/l6594/26 nnvinhur 2012

jeugdhulp uit te kunnen voeren. Het College merkt op dat de schaaigrootte van de
bovenlokale samenwerking bij een aantal onderwerpen sterk naar voren komt.
In het wetsvoorsiel is in artikel 2.5 opgenomen dat de gemeenteraad plannen vaststelt
die richting geven aan de door de gemeenteraad en het college te nemen beslissingen
betreffende jeugdhulp, kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering. De
kinderbeschermingsmaatregelen en reclassering maken deel uit van het gedwongen
kader. Het College vraagt zich af hoe dit zich verhoudt tot de huidige situatie, waarin
al op landelijk niveau door de justitieketen gezamenlijk uitvoering wordt gegeven aan
het programma aanpak jeugdcriminaliteit. Wanneer daadwerkelijk in alle 415
gemeenten die ons land telt plannen worden gemaakt en die vervolgens in overleg met
de justitieketen moeten worden vastgesteld, zal dat een grote bestuurlijke drukte met
zich meebrengen.
Met het oog op de uitvoerbaarheid van rechterlijke beslissingen zal het aantal
gecertificeerde instellingen per regio beperkt moeten worden. Voorkomen moet
worden dat de justitieketen zich geconfronteerd ziet met een onoverzichtelijk groot
aantal uitvoerders en rapporteurs. Voor de rechter, de officier van justitie en de
medewerkers in cle justitieketen moet het te alle tijde duidelijk zijn tot wie men zich
moet wenden voor verzoeken, inlichtingen en informatie. Het openbaar ministerie
dient immers de voortgang en termijnen van de uitvoering van de opgelegde
maatregelen te bewaken.
1-let komt regelmatig voor dat de jeugdige en/of zijn wettelijk vertegenwoordigers
verhuizen. In de huidige situatie vindt overdracht plaats wanneer wordt verhuisd naar
een andere provincie. Na inwerkingtreding van de Jeugdwet zal overdracht plaats
dienen te vinden wanneer naar een andere gemeente wordt verhuisd. Het College
vreest voor afstemmingsproblemen bij de uitoefening van maatregelen indien op zo’n
kleine schaal al moet worden gezorgd voor een overdracht. In dit verband wijst het
College ook op de zogenaamde zorgmijders, waarbij het risico ontstaat dat zij door het
verhuizen naar een andere gemeente verplichte hulpverlening kunnen ontlopen of
ernstig vertragen.
Voorts speelt de schaalgrootte een rol bij de instelling en instandhouding van een
meldpunt huiselijk geweld en kindermishandeling. In artikel 2.4 wordt voorgeschreven
dat gemeenten dit bovenlokaal moeten regelen. Maar zoals gezegd, niet duidelijk is
wat onder bovenlokaal moet worden verstaan en bovendien getuigt het voorschrift van
een grote vrijblijvendheid. Hierbij wordt de verbinding met cle strafrechtketen gemist.
Niet duidelijk is wanneer en hoe de melding aan dc politie wordt gedaan. Dient de
gemeente een melding le doen bij de politie in de eigen gemeente?

7/9

(/R&S/13504!26 rnvLmher 2D12
2
n

1-let College meent dat in al deze gevallen de jeugdhulp op het niveau van
veiligheidsregio’s en de Veiligheidshuizen moet worden georganiseerd om een goede
aansluiting op de justitieketen te realiseren. Aan te bevelen is dat op rijksniveau kaders
worden gesteld voor de schaal van samenwerkingsverbanden, welke voorzieningen
binnen het samenwerkingsverband aanwezig moeten zijn, wie voor het geheel
verantwoordelijk is en het niveau van kwaliteit die moet worden geleverd. Om dit te
bereiken zal de Wet Jeugdzorg zelf een goede normering- moeten bevatten.
1-let College wijst op het op dit moment bij de Tweede Kamer aanhangige wetsvoorstel
Verplichte meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling”.’ In dit wetsvoorstel is
een artikel 21a opgenomen, waarin gemeenten wordt opgedragen te zorgen voor de
Organisatie van een steunpunt huiselijk geweld, ten behoeve van de gemeente en de
omliggende regio. Deze gemeenten worden bij AMvB aangewezen.
1-let College adviseert om voor de uitvoering van het verplichte kader van de Jeugdwet
voor een vergelijkbare constructie te kiezen. Dat wil zeggen dat gemeenten bij AMvB
worden aangewezen op het niveau van de veiligheidsregio’s.
Aansluiting adolescentenstrafrecht
De Minister van Veiligheid en Justitie heeft in de eerste maanden van dit jaar het
wetsvoorstel adolescentenstrafrecht voor advies aan het College aangeboden. Met dit
wetsvoorstel wordt beoogd, meer dan in het huidige systeem, rekening te houden met
de ontwikkeling van de jongere, de ernst van het feit en de omstandigheden
waaronder het feit is gepleegd. Jongeren tot 23 jaar zijn nog in ontwikkeling en moeten
van hun fouten kunnen leren. Door met de strafrechtelijke aanpak aan te sluiten bij de
ontwikkelingsfase waarin de jongere zich bevindt, wordt de kans op recidive
verminderd. Er komt een samenhangend sanctiepakket voor de groep 15- tot 23jarigen, waardoor de strafrechtelijke aanpak van 18-min en 18-plus jongeren beter op
elkaar aan zal sluiten. Hiertoe wordt, parallel aan het wetsvoorstel, een nieuwe
begeleidingsmethodiek ontwikkeld en worden criteria opgesteld om te bepalen in
welke gevallen het jeugdstra[recht en in welke gevallen het volwassenenstrafrecht het
beste kan worden toegepast.
De Raad voor de kinderbescherming is, in samenwerking met het openbaar ministerie,
reclassering en Bureau Jeugdzorg, inmiddels twee pilots gestart. In de pilots worden
criteria getoetst en een werkwijze ontwikkeld om te komen tot een goed onderbouwd
strafadvies aan de rechter. In het strafadvies zal expliciet aandacht worden besteed
aan de vraag waarom bij de betreffende 18-23 jarige sprake is van jeugd- of
volwassenenstrafrecht.
Het College mist in het wetsvoorstel Jeugdwet de aansluiting met het wetsvoorstel
adolescentenstrafrecht. In het definitieartikel worden weliswaar 18 tot 23 jarigen
aangemerkt als ‘jeugdige”, maar dit geldt alleen als deze jongvolwassenen zich al voor

Tweede Kamer 2011

—

2012, 33062, nr. 2
8/9

PaG/ BSI 1 0ZY’ /2f-i iioveInLN 2012

hun 18’ verjaardag in het justitiële circuit bevinden. In het onderhavige wetsvoorstel
ontbreekt de kern van het wetsvoorstel adolescentenstrafrecht, namelijk dat de
ontwikkeling van een 18 tot 23 jarige, ook als hij niet eerder met justitie in aanraking is
geweest, kan nopen tot heL toepassen van het jeugdstrafrecht en daarmee op het
toepassen van op jeugdigen toegesneden maatregelen. Het College adviseert derhalve
de definitie van jeugdige uit te breiden en in de memorie van toelichting aandacht te
schenken aan de wijze waarop in de Jeugdwet de aansluiting wordt gezocht met het
adolescentens trafrecht.
Werkdruk openbaar ministerie
1-let wetsvoorstel kan gevolgen hebben voor de werklast en administratieve lasten voor
het openbaar ministerie. Indien gemeenten in een positie komen Le verkeren dat zij
invloed uit kunnen oefenen op de uitvoering in het gedwongen kader zal dat meer
afstemming en overleg vergen. Daardoor neemt de werklast voor het openbaar
ministerie toe.
Indien het aantal uitvoerders en gecertificeerde instellingen als gevolg van deze wet
substantieel toeneemt, zal dit steeds geregistreerd en bewaakt moeten worden bij de
tenuitvoerlegging van de justitiële voonvaarden. In dat geval zal de administratieve
lastendruk voor het openbaar ministerie toenemen.
Hoogachtend
Het College van procureurs-generaal

>

Retouredres Postbus 20011 2500 EA Den Haag

De staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport de heer drs. M. van
Rijn
Secretariaat programma stelselwijziging Jeugd
Kamer A307
Postbus 20350
2500 EJ Den Haag

Raad voor de financiële
verhoudingen
Korte Voorhout 7
2511 CW Den Haag
Postbus 20011
2500 EA Den Haag
www.rijksoverheid.nI
Contactpersoon

Kenmerk
2013-0000108616

Datum 18 februari 2013
Betreft Eerste advies inzake conceptwetsvoorstel Wet jeugd

Geachte heer Van Rijn,
Op 23 januari jI. bereikte de Raad voor de financiële verhoudingen het verzoek om
advies uit te brengen over het conceptwetsvoorstel van de Wet Jeugd.
Zowel de termijn waarbinnen de Raad verzocht werd advies uit te brengen 10
werkdagen als de omstandigheid dat het objectieve verdeelmodel dat onderdeel
uitmaakt van de wet, niet beschikbaar is, leiden ertoe dat de Raad op dit moment
geen volledig uitgewerkt advies kan uitbrengen.
—

—

Teneinde toch zo goed mogelijk te voldoen aan zijn taak het adviseren over een
doelmatige verdeling van publieke middelen die aansluit op de verdeling van
taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden van verschillende bestuurslagen,
opdat deze bijdraagt aan het doelmatig functioneren van de overheid als geheel,
heeft de Raad besloten te adviseren in twee fasen. De eerste fase bestaat uit dit
advies, waarmee de Raad een aantal observaties deelt en ingaat op de nader te
onderzoeken aspecten ten behoeve van een tweede, vollediger advies. Het tweede
advies brengt de Raad uit nadat hij zich een oordeel kan vormen over de
samenhang van de Wet jeugd en het financiële arrangement. Voor een inhoudelijk
oordeel over het in lijn liggen van doel, middel, prikkel en bekostiging van de
nieuwe Wet jeugd is het beschikbaar komen van het objectieve verdeelmodel
onontbeerlijk.
—

De decentralisatie van jeugdzorgtaken voltrekt zich niet in een vacuüm, maar is
onderdeel van een bredere stroom aan taakoverdrachten van het Rijk naar
gemeenten in het sociale domein.
1 De ontwikkelingen rond de verschillende
Decentralisatiebrief van 19 februari 2013.
Pagina 1 van 5

decentralisaties en het streven om te komen tot één geldstroom in het sociale
domein betrekt de Raad bij zijn advisering over de Wet jeugd in tweede instantie.
In zijn decentralisatiebrief heeft de minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties als coördinerend minister voor de decentralisaties een aantal
belangrijke criteria geformuleerd voor een samenhangende aanpak van
decentralisaties op het terrein van ondersteuning, participatie en jeugd. De Raad
zal deze ook in zijn oordeel betrekken. Dit geldt ook voor de betekenis van deze
operaties voor het gemeentefonds. In een gezamenlijk advies met de Raad voor
2 wees de Raad in 2009 op de
het openbaar bestuur over de jeugdzorg
wenselijkheid om één bestuurslaag verantwoordelijk te maken voor de gehele
jeugdzorg: door het in één hand leggen van de afweging worden de lasten van de
preventieve inzet van jeugdzorg afgewogen tegen de extra lasten van zwaardere
vormen van jeugdzorg. De conceptwet Jeugd voorziet in deze concentratie van
taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden nu gemeenten de
verantwoordelijkheid voor het gehele beleidsterrein krijgen. De Raad staat dan ook
positief kritisch tegenover de strekking van de wet.

Datum

18 februari 2013
Kenmerk

2013-0000108616

Overwegingen en observaties
1) Integrale benadering. Het belang van een samenhangende benadering van
de decentralisaties geeft in dat de Raad in zijn definitieve advies aandacht
zal besteden aan de onderlinge verwevenheid van de verschillende
decentralisaties en de effecten van samenloop die zich lokaal zullen
manifesteren.
2) Effecten stelsel. De omvang van de decentralisaties en de vormgeving van
een van het gemeentefonds afgezonderd financieringskader voor het
sociale domen heeft effecten voor het gemeentefonds zelf en de
verdeelsystematiek. De jeugdzorg bestaat uit een complex geheel van
regelingen en financieringsstromen. Niet vergeten moet worden dat
gemeenten ook in cle huidige situatie verantwoordelijk zijn voor de
preventieve jeugdzorg. De middelen daarvoor maken reeds onderdeel uit
van het gemeentefonds. Het is met het oog op de integrale benadering
van de kosten van belang daar ook rekenschap van te geven. De Raad is
zich er van bewust dat gemeenten deze taak nu in een verschillende mate
van intensiteit hebben opgepakt. De Raad zal in zijn advies ingaan op de
betekenis van een afgezonderd financieringskader.
3) Adeciuate voorbereiding nieuwe verantwoordelijkheden. De Raad zal in zijn
definitieve advies aandacht besteden aan de risico’s en
(kosten)inefficiënties van de extreem korte termijn waarbinnen gemeenten
en zorgverieners een groot aantal verschillende activiteiten moeten
ontwikkelen om de jeugdzorgtaak op 1 januari 2015 verantwoord te

2

Rob en Rfv, Ingrijpingsbevoegdheid provincies naar gemeenten inzake de jeugdzorg, 27
oktober 2009.
Pagina 2 van 5

kunnen overnemen van het Rijk en de provincies. De Raad onderscheidt
onder meer:
a) het integreren in de eigen Organisatie van een verscheidenheid
aan
nieuwe verantwoordelijkheden;
b) het ontwikkelen van eigen beleid dat stoelt op het nieuwe ‘ontzorg
& eigen kracht’-paradigma;
c) het aangaan van bestuurlijke samenwerking om taken gezamenlijk
vorm te geven;
ci) het aanbestedenhinkopen van zorg;
e) het inrichten van faciliteiten;
f) het integreren van de jeugdzorgtaken in bestaande en nieuwe
taken in het sociale domein.

Datum
18 februari 2013
Kenmerk
2013-0000108616

De Raad benadrukt dat voor het welslagen van de gehele decentralisatieoperatie gemeenten op zo kort mogelijke termijn inzicht moeten krijgen in
zowel de aantallen als de samenstelling van de groepen waarvoor zij de
verantwoordelijkheid krijgen. Dat geldt evenzeer voor het budget dat zij
daarvoor zullen ontvangen. De Raad kan zich voorstellen dat de historische
verdeling van de uitgaven op het terrein van de jeugdzorg een belangrijk
vertrekpunt vormt om vandaar uit toe te werken naar een
kostengeoriënteerde verdeling naar gemeenten. De Raad wijst er daarbij
op dat de historische verdeling van de uitgaven niet per definitie een
goede voorspelling is van toekomstige kosten van gemeenten. Niet alleen
om dat het recht op jeugdzorg komt te vervallen en de wet juist beoogt
het accent te leggen op het belang van preventie, maar ook omdat de
meerwaarde van de decentralisatie van de jeugdzorg er mede in gelegen is
dat het een integrale aanpak beoogt te bevorderen.
3
Vanuit zijn begeleidende rol bij de voorbereiding van de decentralisatie
heeft de Raad geconstateerd dat het beleidsterrein jeugd extreem complex
is. De Raad zal in zijn definitieve advies een oordeel geven over de
totstandkoming van het objectieve verdeelmodel, waarbij in het bijzonder
de aandacht uitgaat naar de kwaliteit van de dataverzameling.
4) Overciancisrecht. De Raad vraagt zich af of met de nu gekozen aanpak en
inrichting van het proces genoeg aandacht wordt besteed aan de
frictiekosten van de stelselwijziging. Dit geldt ook voor de effecten voor
betrokkenen die nu zorg ontvangen en op enig moment geconfronteerd
zullen worden met de overdracht van verantwoordelijkheden en
veranderende visies op de aan hen verleende zorg, bijvoorbeeld bij
indicatiestellingen en verwijzingen.
5) Monitorincj. De Raad beraadt zich over een passende monitoring. Enerzijds
is voor alle partijen van belang (nauw) te volgen hoe beleid en de effecten
Rob en Rfv, Ingrijpingsbevoegdheid provincies naar gemeenten inzake de jeugdzorg, 27

oktober 2009.
Pagina 3 van 5

ervan zich ontwikkelen en of de nu voorziene bekostiging volstaat,
anderzijds betreft het een gedecentraliseerd taak, waarover
verantwoording in de eerste plaats lokaal en regionaal dient plaats te
vinden. De monitoring moet dan ook worden bezien in het bredere kader
van alle decentralisaties in het sociale domein. De Raad benadrukt het
4 Het is daarbij van belang dat de
belang van outcome-monitoring.
outcome indicatoren vooraf kenbaar en niet te gedetailleerd zijn.
6) De 15 euro-regel. In het bestuurlijk overleg tussen Rijk en decentrale
overheden kwam met overeen dat de herverdeeleffecten gemaximeerd
worden op 15 euro per inwoner per jaar voor gemeenten, en dat dit voor
alle decentralisaties en de herijking van het gemeentefonds geldt. Het is
de vraag of dit een redelijke en dus houdbare afspraak is in het licht van
de stapeling van alle transities.
7) Uniformering door regionale samenwerking. Voor een groot aantal
zorgtaken is om uiteenlopende redenen gezamenlijke inkoop en
Organisatie OP (boven)regionaal niveau geboden. Van deze werkwijze gaat
een uniformerende werking uit op het zorgaanbod en de hoogte van de te
besteden middelen. Dit verschraalt lokaal maatwerk en beleidsvrijheid,
maar ook de financiële sturingsmogelijkheden van gemeenten. Dit is een
aandachtspunt voor de Raad.
8) De samenhang in een integraal budget voor sociale domein. Het
regeerakkoord spreekt over één integraal budget voor het gehele sociale
domein. In het definitieve advies zal de Raad zich uitspreken over de
mogelijkheden die een integraal budget biedt aan gemeenten om beleid
binnen dit domein integraal vorm te geven.
9) De instandhouding van specialistische zorg. Door de verdeling van de
zorgtaak over alle gemeenten is het de vraag of continuïteit geboden kan
worden die essentieel is voor het in standhouden van specialistische zorg.
Deze zorg kan alleen voor grotere verzorgingsgebieden georganiseerd
worden. De Raad ziet een bijzondere verantwoordelijkheid voor het
ministerie van VWS in haar rol van stelselverantwoordelijke ten aanzien
van de continuïteit voor onderdelen van specialistische zorginfrastructuur.
10) Belang beleidsinnovatie. De verwachtingen rond de maatschappelijke
meerwaarde van de decentralisatie van de jeugdzorgtaak naar gemeenten
zijn hoog. Deze verwachtingen worden gevoed door het hanteren van een
nieuw paradigma (ontzorg & eigen kracht), de veronderstelde nabijheid
van gemeentelijke interventie en een integrale benadering van problemen
(een gezin, een plan). De Raad constateert dat beleidsinnovatie vooral
daar plaatsvindt waar kennis over ‘wat werkt’ ter beschikking is. De Raad
benadrukt dan ook het belang van brede verspreiding van ‘evidence
based’-kennis over succesvolle interventiestrategieën. Het is aan het Rijk,

Datum
18 februari 2013

Kenmerk
2013-0000108616

Rfv, Verdelen, vertrouwen en verantwoorden. Een heroriëntatie op de financiële
verhoudingen, 10 november 2011.
Pagina 4 van 5

de provincies, maar zeker ook de gemeenten om deze kennis te vergaren,
opdat gemeenten hun beleid daarop kunnen afstemmen.

Datum
18 februari 2013
Kenmerk
2013-0000108616

De Raad voor de financiële verhoudingen,

Mr. M.A.P. van Haersma Buma, voorzitter

Dr. C.J.M. Breed, secretaris

Een afschrift van deze brief is gezonden aan de minister van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties, de heer dr R.H.A. Plasterk.

Pagina 5 van 5

Aan:

De staatssecretaris van VWS, Mw. Drs. M.W.W.E. Veidhuijzen van Zanten-Hyllner
De staatssecretaris van V&J, Dhr. Mr. F. Teeven
Betreft:

Reactie G4- en 632- stedennetwerken op concept-Wetsontwerp Jeugd

Datum:
18 september 2012

Excellenties,
Wij hebben kennis genomen van het concept-wetsontwerp “Jeugd”.
Wij waarderen dat het wetgevingsproces onverkort wordt doorgezet. Wij onderschrijven zoals bekend de
uitgangspunten van de stelselwijziging die ook worden verwoord in de Memorie van Toelichting meer
samenhang, meer preventie en meer normaliseren op lokaal niveau. Wij bereiden ons intensief voor op
onze nieuwe verantwoordelijkheid voor een sterke uitvoering binnen het sociaal domein op lokaal niveau.
—

In het voorliggende wetsontwerp komt de door ons beoogde rol niet uit de verf. Daarvoor is er te weinig
samenhang in de wet en wordt teveel op twee gedachten gehinkt: decentraliseren en gedetailleerd willen
sturen. Zowel inhoudelijk, financieel als bestuurlijk komen wij als gemeenten onvoldoende in positie om
de benodigde zorginhoudelijke verbeteringen en doelmatigheidswinst te realiseren en kunnen wij onze
bestuurlijke verantwoordelijkheid onvoldoende waarmaken. Dat leidt tot:
1. Een inhoudelijk probleem: het concept-wetsontwerp geeft gemeenten onvoldoende ruimte om
de transformatiegedachte en een samenhangend systeem van maatschappelijke ondersteuning
te realiseren;
2. Een financieel probleem: het systeem wordt duurder doordat wij niet in staat worden gesteld te
sturen op beheersbaarheid;
3. Een bestuurlijk probleem: wij worden wel bestuurlijk verantwoordelijk maar beschikken over een
te beperkt instrumentarium om hun verantwoordelijkheid waar te maken. “Wij gaan erover,
maar toch niet”;
De volgende knelpunten zijn hiervan de belangrijkste oorzaken:
1.

Fundamenteel construeert het concept-wetsontwerp een gedetailleerd sectoraal systeem dat
niet voegt met de beginselen van ontschotting en ontregeling. Het concept-wetsontwerp bevat
sectorale definities van doelgroepen en voorzieningen, sectorale kwaliteitscriteria en inspecties,
sectorale informatiesystemen en een groot aantal sectorale Algemene Maatregelen van Bestuur.
Het gevolg zal zijn dat het huidige jeugdzorgsysteem en de huidige bureaucratie in stand blijven,
maar dan op gemeentelijk niveau.

2.

De wet formuleert zeer precies de voorzieningen die dienen te worden geboden, in plaats van
het resultaat. Recht op zorg of de plicht een voorziening te leveren zijn twee kanten van dezelfde
medaille en verandert fundamenteel niets, In de Wmo zijn wij verantwoordelijk gesteld voor
maatschappelijke resultaten zoals de compensatie van beperkingen wat ruimte verschaft voor
oplossingen op maat: dat is een veel wenselijker benadering. Er zijn in onze visie genoeg
mogelijkheden een dergelijke benadering te combineren met het waarborgen van rechten van
burgers en zekerheden ten aanzien van zorg met een meer dwingend karakter.
—

3.

—

De j-GGz wordt een apart circuit waarin de huisarts een volledig autonome
verwijzingsbevoegdheid heeft. In de evaluatie van de Wet op de Jeugdzorg is geconcludeerd dat

dit een belangrijke weeffout is: hiermee ontstaat een inhoudelijk geïsoleerd en financieel

onbeheersbaar circuit, waarvoor gemeenten de rekening moeten betalen. De huisarts vervult een
natuurlijke spilfunctie, met verwijzingsmogelijkheden, in de eerste lijn, maar de samenwerking
op wijk- en buurtniveau moet worden geborgd en het volume moet kunnen worden beheerst. Dit
vraagt een duidelijke verankering in het nieuwe stelsel en bepalingen die ons in staat stellen
onze bestuurlijke verantwoordelijkheid te nemen.
4.

Ten aanzien van de keten van jeugdbescherming heeft de gemeente in de concept wet weinig
sturingsmogelijkheden, maar treedt wel op als financier. Wij vinden dat gemeenten een sterke
po5itie moeten hebben bij:
Onderzoek en request. Wij hebben er moeite mee dat de onderzoeks- en requesttaken rond
jeugdbescherming voorbehouden blijven aan een landelijk opererende organisatie.
Weliswaar is nu een overlegmoment tussen de Raad en de gemeente opgenomen in de
concept wet, maar we zouden graag willen dat de mogelijkheid verkend wordt dat genoemde
taken worden uitgevoerd door een partij die op kleinere schaal en onder
verantwoordelijkheid van de (boven)lokale overheid werkt. Voor deze organisatie gelden
vanzelfsprekend landelijke kwaliteitseisen. De kinderrechter blijft als onafhankelijke
waarborg dienen. Door de sterkere positie van de gemeente kunnen we de samenhang en
continuïteit in de hulpverlening verbeteren, ook na opheffing van een OTS. Daardoor kunnen
we het uitgangspunt één gezin, één plan beter gestalte geven.
De selectie van de gecertificeerde instellingen die de kinderbeschermingsmaatregel
uitvoeren. Graag zien wij de mogelijkheid onderzocht dat de kinderrechter de uitvoering van
de maatregel opdraagt aan een “door het college van B&W aan te wijzen instelling”. De
gemeente kan dan op maat bepalen welke gecertificeerde instelling de maatregel adequaat
en tijdig uitvoert in afstemming met de overige zorg in het gezin en het actuele aanbod;
De selectie van ‘achterliggende hulpverlening.’ De instelling die de gezinsvoogdij uitvoert
bepaalt welke ondersteuning nodig is voor het gezin, maar de gemeente houdt de
zeggenschap over de inzet van het zorgaanbod. De gemeente stuurt op het aanbod door met
zorgaanbieders afspraken te maken;
De selectie van gecertificeerde instellingen. De gemeente heeft straks goed zicht op de
behoeften in de praktijk. We willen niet alleen invloed op de keuze van gecertificeerde
instellingen, maar zien ook een rol weggelegd bij de certificatie zelf. Op die manier willen we
ook voorkomen dat er monopoloïde organisaties ontstaan met onvoldoende ruimte voor
‘nieuwe toetreders’.

-

-

-

-

5.

De invoering van deze wet schept nieuwe noodzaak tot samenwerking tussen gemeenten en
onderwijsinstelllngen. Het gaat immers vaak om dezelfde jeugd en vergelijkbare zorg, en we
moeten afschuifeffecten of onsamenhangende zorg en ondersteuning voorkomen. Het realiseren
daarvan is in veel steden lastig, gezien de beperkte gemeentelijke positie richting het onderwijs.
Wij verzoeken u ons de wettelijke middelen te geven die een grondslag bieden om tot goede en
bindende afspraken met onderwijsinstellingen te komen.

6.

Een centrale doelstelling van de wet is de beheersing van de kosten zodat het mogelijk is de
noodzakelijke vormen van hulp en zorg in voldoende mate te kunnen leveren. Wij zijn het eens
met de keuze om de verantwoordelijkheid van de bekostiging van de zorg bij de gemeenten te
leggen. Wij beschouwen die gemeentelijke positie ook als een voorwaarde voor een
verantwoorde en effectieve kostenbeheersing. Het nu voorliggende wetsontwerp vertoont in dit
opzicht echter een aantal gebreken. De ingebouwde open-eind financieringen, weglekeffecten,
sectorale regelingen en autonome circuits maken het niet goed mogelijk het stelsel inhoudelijk en
financieel beheersbaar te maken. Wij kunnen daarom met de voorgestelde budgettaire kaders
onze verantwoordelijkheid niet dragen. Indien de wet in deze vorm zou worden ingevoerd, zou
een ophoging van het macrobudget onvermijdelijk zijn. De wet dient dan bepalingen te bevatten
voor compensatie voor (door ons niet beïnvloedbare) stijgende consumptie en ondoelmatigheid.
Veel liever zien wij echter een afdoende aanpassing van het concept-wetsontwerp.

Ten slotte wensen wij u succes bij de verdere voorbereiding van de wet. Natuurlijk zijn wij altijd tot nader
overleg bereid,

Corrie Noom
Wethouder van Zaanstad

jeugdzorg
nederLan
postadres
Postbus 85011
3508AA Utrecht

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
t.a.v. secretariaat programma Stelselwijziging Jeugd
Kamer A307
Postbus 20350
2500 EJ Den Haag

referentie
contact
betreft
bijlage

3584 BH Utrecht
T 030-2983400
F030 -29834 04

info@jeugdzorgnederland.nl
www.jeuqdzorgnederlandnl

00000467
reactie Jeugdzorg Nederland op concept wetsvoorstel Jeugdwet
Artikeisgewijze opmerkingen, vragen en tekstsuggesties

Utrecht, 16 oktober 2012

Geachte mevrouw Veldhuijzen van Zanten-Hyllner en heer Teeven,
Jeugdzorg Nederland heeft met belangstelling kennis genomen van het concept wetsvoorstel
Jeugdwet, zoals u dat op 18 juni ter consultatie aan alle betrokkenen heeft aangeboden.
Jeugdzorg Nederland omarmt de transitie van jeugdzorg naar de gemeenten, maar vindt dat dit
onder de juiste condities en voorwaarden moet plaatsvinden. Dit zorgt ervoor dat gemeenten
straks hun rol als opdrachtgever en financier op de juiste wijze invulling kunnen geven. Anderzijds
zorgen de condities en voorwaarden in de wet ervoor dat de jeugdzorginstellingen hun
maatschappelijke verantwoordelijkheid goed vorm kunnen geven. In haar reactie gaat Jeugdzorg
Nederland in op de kernthema’s die de verschillende zorgvormen raken, zoals het specialistische
zorgaanbod, het zorgaanbod dat zich focust rond buurten en wijken en het zorgaanbod in het
gedwongen kader waarbij jeugdzorg optreedt als verlengde arm van de overheid. Kernthema’s die
deze zorgvormen raken zijn kwaliteit en certificering, integrale zorg, de onafhankelijke positie van
het gedwongen kader en de verbinding met vrijwillige jeugdzorg, schaaigrootte en financiering.
Jeugdzorg Nederland is van mening dat binnen de geschetste zorgvormen naar zoveel mogelijk
gelijkschakeling gezocht dient te worden op de kernthema’s. Dit voorkomt dat er een sterk
gefragmenteerd jeugdstelsel ontstaat, waarbij voor elke zorgvorm verschillende regels bestaan
voor kwaliteit, certificering, samenwerking, financiering en schaalgrootte.
In deze brief zullen de verschillende kernthema’s uiteengezet worden, waarna vanuit elk
kernthema een reactie op uw wetsvoorstel volgt.
Kernthema: nieuwe jeugdzorg vereist borging van kwaliteit
Kinderen en hun ouders hebben onder de huidige wet op de jeugdzorg recht op kwalitatief
hoogwaardige jeugdzorg. De afgelopen jaren is door het Rijk, provincies en de branche veel
gein vesteerd in kwaliteitsverbetering. Tevens is veel gein vesteerd in de professionalisering van
medewerkers. Jeugdzorg Nederland wil de behaalde resultaten en gedane investeringen geborgd
zien in het nieuwe stelsel. In het gedwongen kader biedt bij de aanbieders van jeugdbescherming

versterkt de zorg voor jeugd

Ö

jeugdzorg
nederLan

en jeugdreclassering certificering een belangrijke bijdrage aan de borging van kwaliteit en
veiligheid.

Bij verblijf en intensieve ambulante jeugdhulp in het gedwongen kader ligt toezicht bij Rijk en
gelden de ‘zwaardere’ kwaliteitseisen naast de extra eisen die gemeenten nog kunnen stellen in
het kader van inkoop en aanbesteding. In het vrijwillig kader ligt organiseren van toezicht bij
gemeenten voor zowel de algemene wettelijke kwaliteitseisen als de kwaliteitseisen die de
gemeente zelf stelt. Het is onwenselijk dat één instelling met verschillende kwaliteitseisen wordt
geconfronteerd wanneer in de praktijk van de provinciaal gefinancierde jeugdzorg jeugdigen uit het
gedwongen kader en het vrijwillig kader bij elkaar worden geplaatst. Dit leidt tot verschillende
kwaliteits- en toezichtregimes en daarmee samenhangend tot verschillende kostprijzen. Het kan
niet de bedoeling van de wetgever zijn dat jeugdigen in het gedwongen kader uit de instellingen
worden geweerd om zo de kosten van de hulp te kunnen drukken.
Overigens is het opvallend dat voor de gecertificeerde instellingen die Jeugdbescherming en
Jeugdreclassering uitvoeren een aantal kwaliteitseisen niet geldt. Dit betreft de kwaliteitseisen met
betrekking tot de systematische bewaking, beheersing en verbetering van de kwaliteit, de
cliëntenraad, commissie van vertrouwenslieden in relatie tot cliëntenraad en de inspectie door of
namens de gemeente. Deze eisen gelden wel voor bijvoorbeeld de gecertificeerde instellingen die
Jeugdzorg uitvoeren. Jeugdzorg Nederland meent dat deze eisen met inachtneming van het
hiervoor gestelde over de afstemming in toezichtregimes, in de wet zou moeten worden
opgenomen. Jeugdzorg Nederland geeft de voorkeur aan één kwaliteitskader voor alle
specialistische zorg. Ten slotte mist Jeugdzorg Nederland in het wetsvoorstel een bepaling over
verplichte acceptatie door aanbieders van jeugdhulp en ontbreken enkele waarborgen voor de
pleegzorg.
Op het punt van de professionalisering is Jeugdzorg Nederland verheugd dat in het concept
wetsvoorstel Jeugdwet de professionalisering wordt verbreed naar alle beroepsbeoefenaren in de
jeugdhulp, ook in dienst bij gemeenten, bij de gecertificeerde instellingen en de meldpunten voor
huiselijk geweld. De kwaliteitseisen komen daarmee voor alle jeugdhulpaanbieders en
professionals op hetzelfde hoge niveau te liggen. Dit niveau wordt bereikt via de norm van
verantwoorde zorg door verantwoorde werktoedeling. Betreurd wordt dat de tekst uit de ontwerp
memorie van toelichting bij de in voorbereiding zijnde wijziging Wet op de Jeugdzorg niet is
overgenomen. In zijn oorspronkelijke vorm gaat de norm uit van het altijd uitvoeren van taken
door of onder verantwoordelijkheid van geregistreerde professionals (pagina 6 en 7 ontwerp
memorie van toelichting bij professionalisering). In het concept wetsvoorstel Jeugdwet gaat het om
de verplichting om zo nodig geregistreerde professionals in te zetten (paragraaf 7.2.1 algemeen
deel van de toelichting). Voor een duidelijk kader voor alle aanbieder van jeugdhulp pleit
Jeugdzorg Nederland ervoor om aan te sluiten bij de norm en de teksten daarover zoals
opgenomen in de ontwerp memorie van toelichting professionalisering. De wet geeft zelf niet aan
wat deze norm precies inhoudt. Terecht wordt gesteld dat rigiditeit voorkomen moet worden. Via
toezichthouders zal handhaving van de norm getoetst moeten worden. Wel zijn er zorgen dat door
de verschillende regimes van toezichthouders (Inspectie door het Rijk, Inspecties op gemeentelijk
niveau) verschillende kwaliteitseisen ten aanzien van de vakbekwaamheid gesteld zullen worden
tussen organisaties maar ook binnen organisaties, terwijl het professionals met vergelijkbare taken
en bevoegdheden betreft. Jeugdzorg Nederland dringt aan op het ontwikkelen van een
kwaliteitskader dat door alle toezichthouders voor alle vormen van jeugdhulp gebruikt zal worden
bij het handhaven van de norm van verantwoorde werktoedeling.
Kernthema: integraal jeugdzorgaanbod
In het verbeterde stelsel is het jeugdzorgaanbod breder dan alleen Jeugd & Opvoedhulp. De
expertise van Jeugd & Opvoedhulp wordt daarom ingezet in samenwerkingsverbanden met
instellingen voor jeugd-LVG en jeugd-GGZ. In de praktijk hebben jongeren vaak hulp nodig vanuit
verschillende disciplines. Jongeren moeten niet doorverwezen worden van koker naar koker, maar

2

•

ne rLan
jeugdzorg

één vloeiend behandeltraject ontvangen dwars door de verschillende disciplines heen. Het integrale
jeugdzorgaanbod is dan ook een hecht maar flexibel samenwerkingsverband van gespecialiseerde
instellingen die ieder vanuit hun eigen expertise de benodigde zorg verlenen, op basis van één
integraal behandelpian.

Het is belangrijk dat de uitvoering en financiering voor verschillende vormen van ondersteuning,
hulp en zorg aan jeugdigen, kortom alle vormen van jeugdhulp met de invoering van de Jeugdwet
onder de bestuursverantwoordelijkheid van de gemeente komen te vallen. Preventie op basis van
de Wmo is al langere tijd onder de bestuursverantwoordelijkheid van de gemeente; het is goed dat
dit nu een integraal onderdeel van het nieuwe stelsel wordt evenals de Jeugd-GGZ, de Jeugd-LVG
en delen van de jeugdgezondheidszorg. Een integrale hulpverlening aan de jeugdige is in het
huidige stelsel niet goed van de grond gekomen. Jeugdzorg Nederland meent dat het
conceptwetsvoorstel hiervoor goede kansen biedt. Dat geldt ook voor het punt van het benutten
van de eigen kracht van ouders en jongeren en het inschakelen van het sociale netwerk. Wel wordt
hierbij gemakkelijk voorbijgegaan aan het feit dat het bij huiselijk geweld, kindermishandeling ed.
vaak gaat om multiproblem gezinnen, die in een complexe omgeving verkeren.
Het blijft een gemiste kans dat de harmonisatie van Jeugdzorg in het kader van ernstige
opgroei- en opvoedingsproblemen, de verplichte jeugd-GGZ en jeugd-LVG geen doorgang heeft
gevonden binnen de Jeugdwet. Doordat er sprake is van verschillende regimes blijft er ondanks
het samenvoegen van de financiering van deze vormen van zorg, blijft er zo een tweedeling
bestaan. Daarnaast mist Jeugdzorg Nederland de term Jeugdzorg in het voorstel. Overheveling
van de jeugd-GGZ en jeugd-LVG waarmee gemeenten integraal verantwoordelijk worden voor alle
ondersteuning, hulp en zorg aan jeugdigen en waarmee mogelijkheden ontstaan voor integrale
diagnostiek en zorg alsmede regieverantwoordelijkheid biedt kansen voor succesvolle realisatie
van zorgtrajecten door de instellingen voor Jeugdzorg. Vanuit het belang van de cliënt kiest
Jeugdzorg Plus voor het doorvoeren in een rap tempo van veranderingen en innovatie voor
jeugdigen met een comorbiditeit aan problemen. De realisatie van de zorgtrajecten, de omslag van
bedden naar trajecten vragen om specifieke aandacht in het nieuwe stelsel. Jeugdzorg Nederland
meent dat in de toelichting deze specialistische vorm van jeugdhulp onnodig negatief wordt
benaderd.
Overigens is het in het licht van het adagium één gezin, één plan, één continue hulpverlener,
opmerkelijk dat de huisarts rechtstreeks kan verwijzen naar de Jeugd-GGZ. Jeugdzorg Nederland
vindt overigens dat de huidige rol en positie van de huisarts moet worden benut, zolang daarmee
wordt aangesloten op het integrale hulpverleningsplan van het gezin.
In het gedwongen kader worden door de huidige definitie jeugdigen met een IQ lager dan 50
buiten het bereik van de wet geplaatst. Dit is onwenselijk omdat ook deze kinderen soms
beschermd moeten worden. Aanpassing van de wet betreffende het gedwongen kader is op dit
punt wenselijk.
Kernthema: Verlengde arm van de overheid en met verbinding met vrijwillige jeugdzorg
De overheid heeft een belangrijke taak in het kader van de gedwongen jeugdzorg. Met de
stelselwijziging komt er een nieuwe wet en verdwijnen de Wet op de Jeugdzorg en het Bureau
]eugdzorg zoals we dat nu kennen. De procedure waarlangs gedwongen jeugdzorg wordt opgelegd
zal in het wetsvoorstel niet wijzigen: op advies van de Raad voor de Kinderbescherming beslist de
rechter of er een maatregel wordt opgelegd. De gezinsvoogd ofjeugdreclasseerder is
verantwoordelijk voor de uitvoering van die maatregel. De jeugdbescherming (JB) en
jeugdreclassering (JR) zijn zeer ingrijpend in de levenssfeer van kinderen en ouders, en dienen
derhalve wettelijk omschreven en in onafhankelijke organisaties te worden ondergebracht. Het
betreft hier immers een verlengde arm van de overheid. Jeugdzorg Nederland hecht grote waarde
aan het onderbrengen van alle zorg voor jeugd op één bestuurslaag, dus zowel de zorg in het
vrijwillige kader als de zorg in het gedwongen kader. Dit sluit aan bij het principiële standpunt dat

3

jeugdzorg
na rLan
deze twee nauw verbonden horen te zijn, zodat snel tussen beide kaders geschakeld kan worden.
De positionering van de jeugdreclassering binnen het nieuwe jeugdstelsel vloeit voort uit de aard
van het Nederlandse jeugdstrafrecht. Dit kenmerkt zich door een pedagogisch karakter: opvoeding
naast correctie, hulpverlenen naast ingrijpen.

Bij het gedwongen kader (p. 28 e.v.) wordt de huidige rol van de Jeugdbescherming en
]eugdreclassering nagenoeg ongewijzigd overgezet in de nieuwe Jeugdwet. Nieuw is dat
instellingen zich moeten laten certificeren om deze werkzaamheden te mogen uitvoeren. Belangrijk
is dat de gecertificeerde instelling bevoegd blijft om de jeugdhulp, die de professional noodzakelijk
acht, in het kader van de maatregel in te zetten. Wel mist Jeugdzorg Nederland in de wet een
aantal zaken die nu wel wettelijk zijn geregeld voor het gedwongen kader; het verdient
aanbeveling deze punten alsnog in de wet op te nemen.
Wat betreft de onafhankelijkheid van de gedwongen jeugdzorg: de motie Dijsselbloem over het
gezag over kinderen biedt hiertoe voldoende aanknopingspunten. (31 839, nr. 223).
Met name voor cle ouders en jeugdigen die niet zelf om hulp vragen, komen er op basis van het
concept wetsontwerp meer instellingen die zich met hen gaan bezig houden. Deze hebben allemaal
een eigen taakgebied en mogen geen taken van de ander uitvoeren. MHK en de Raad mogen
alleen maar onderzoek doen en adviseren, de gecertificeerde instellingen mogen alleen maar
jeugdbescherming en jeugdreclassering uitvoeren en de jeugdhulpaanbieders mogen alleen maar
jeugdhulp bieden. Steeds moet de gemeente worden betrokken, die moet beslissen of de lijn die
de professional als de meest geëigende ziet voor de jeugdige en diens ouders, ook inderdaad mag
worden gevolgd. Voor de meest problematische groep dreigt opnieuw vertraging in de
hulpverlening, versnippering van de zorg en de aanwezigheid van meer hulpverleners in het gezin.
Vanaf het moment van een zware zorgmelding is een overheidsrol aan de orde. Dit hele traject van
die zware zorgmelding tot en met eventuele uitvoering van een rechterlijke maatregel in civiel of
strafrechtelijk kader (die via de Raad voor de Kinderbescherming verkregen wordt) dient in alle
gemeenten gelijkluidend en onafhankelijk van zorgaanbieders te worden geregeld, waarmee wordt
voldaan aan de vereisten in het IVRK. Deze activiteiten dienen als één functie te worden gezien
omdat dit effectiever is en om de cliënt niet van meldpunt naar onderzoeksinstelling naar
gezinsvoogdijinstelling te leiden en in het hele traject door dezelfde medewerker te laten
begeleiden. Hiermee is tevens de aansluiting tussen vrijwillig- en gedwongen kader verzekerd. Het
is van belang dat de wijze waarop JB en JR gestalte geven aan de verlengde arm van de overheid
aansluit bij de kwaliteitseisen (of certificering) die gesteld worden aan de zorgmeldingen van zware
zorg en het AMK.
Het is van belang dat de bemoeienis van de gemeente helder is verwoord en dat er sprake is van
een heldere taak- en verantwoordelijkheidsverdeling tussen gemeente en gecertificeerde instelling.
Die instelling geeft immers uitvoering geeft aan de door de rechter opgelegde
kinderbeschermingsmaatregel en het is dus van belang dat in de wet wordt geborgd dat de
gezinsvoogd te allen tijde de doorslaggevende stem heeft.
Kernthema: schaaigrootte & financiering
De specialistische zorg voor jeugd, zowel in het vrijwillige als het gedwongen kader, vereist
bovenlokale samenwerking van gemeenten. Indien de instellingen uit de jeugdzorg, jeugd-GGZ of
jeugd-LVG willen voldoen aan de vraag naar zorg bij gemeenten, dan vraagt dit een bovenlokale of
regionale schaal. Een regionale schaal is niet alleen wenselijk, maar noodzakelijk voor het behoud
van hoogwaardige, specialistische zorg voor jeugd. Daarnaast is noodzakelijk dat alle organisaties
die zich bezighouden met zorg voor jeugd, zowel lokale of le lijnsvoorzieningen als 2e en 3e
ljnsvoorzieningen, samen in één financieringskader horen.

4

•

na rLan
jeugdzorg

Jeugdzorg Nederland onderschrijft het belang van zorg dicht bij het kind en gezin. Dit laat onverlet
dat specialistische zorg op bovenlokaal dan wel landelijk niveau moet worden georganiseerd om
specifieke deskundigheid te garanderen. Jeugdzorg Nederland denkt daarbij aan een schaalniveau
tussen een half miljoen en één miljoen inwoners.
Twee onderdelen van dejeugdzorg vragen bovengemeentelijke samenwerking: de inkoop van
specialistische zorg en die activiteiten die overheidsingrijpen in zich dragen. Beide taken worden
belegd bij bijvoorbeeld de centrumgemeente. De inkoop van specialistische LVG-, GGZ- en
Jeugdzorg geschiedt met specifieke kwaliteitsvereisten via een systeem van onderlinge verevening
tussen gemeenten. Vanaf het moment van een zware zorgmelding/melding kindermishandeling is
sprake van een overheidsrol, die onafhankelijk en door de overheid wordt ingericht. Deze
activiteiten, van melding tot en met de uitvoering van een rechterlijke maatregel (die via de Raad
voor de Kinderbescherming tot stand komt), worden bovenregionaal, uniform en met één loket
vormgegeven zodat invulling gegeven wordt aan de zorgvuldigheidsvereisten uit het Internationaal
Verdrag voor de Rechten van het Kind en cliënt niet onnodig met verschillende hulpverleners te
maken krijgt.
In de paragraaf over bovenregionale voorzieningen wordt aangegeven dat er landelijk dekkende
afspraken komen tussen gemeenten en dat in ieder geval de uitvoering van
kinderbeschermingsmaatregelen, jeugdreclassering, het meldpunt huiselijk geweld en
kindermishandeling en de gesloten jeugdzorg op bovenlokaal niveau worden georganiseerd. Er zijn
wel zorgen of die landelijke dekking tijdig genoeg tot stand zal komen, zodat het veld hier ook
voldoende ruimte heeft om hierop in te kunnen spelen. Daarnaast mist Jeugdzorg Nederland hier
de Kindertelefoon; aangezien ook hiervoor een landelijke dekking wordt beoogd, ligt het voor de
hand dat de gemeenten deze taak bovenlokaal oppakken.
Bij de uitvoering van pleegzorg is een minimale schaalgrootte noodzakelijk. Om pleegzorg uit te
kunnen voeren zijn pleeggezinnen nodig. Organisaties voor Jeugd & Opvoedhulp werven
pleegouders in de Nederlandse samenleving. Na het wervingstraject start een voorbereidings- en
screeningstraject. Doorlopen pleeggezinnen dit traject met een positief resultaat dan volgt
matching met een pleeg kind. Op basis van eerdere onderzoek zoals ‘Voorziening in pleegzorg’
blijkt dat voor het uitvoeren van een kwalitatief goede werving, voorbereiding, screening en
matching een minimale omvang nodig is van 500 capaciteitsplaatsen pleegzorg. De verplichting tot
bovenlokale samenwerking geldt niet voor jeugdhulp en dus niet voor pleegzorg. Hierdoor komt
het traject werving, voorbereiding, screening en matching van pleegouders in het geding.
In het ontwerp wordt gekozen voor de gemeente van herkomst als verantwoordelijke voor de
bekostiging van de jeugdhulp. Door verhuizing van cliënten en hun ouders, zal bij hulpvragen snel
onduidelijkheid gaan bestaan over wie hierover moet beslissen (verleningsbesluit), tegen welke
voorwaarden en tegen welke financieringsvoorwaarden. Het is van belang dat de hulpverlening aan
de cliënt hiermee niet wordt bemoeilijkt en dat de administratieve lasten die hiermee zijn gemoeid
niet worden neergelegd bij de uitvoeringsorganisaties.
In de huidige subsidieregeling PGB wordt de mogelijkheid geboden om het beheer van een PGB in
het geval van een rechterlijke maatregel in handen te leggen van de toezichthoudende instelling.
Dit lijkt niet meer mogelijk te worden en dat is in het belang van die jeugdigen onwenselijk.
Jeugdzorg Nederland meent dat het beheer van een eventueel PGB kan worden over gedragen aan
de gecertificeerde instelling, zodat ook deze kinderen de mogelijkheid wordt geboden om zorg via
een PGB te verzilveren.
Jeugdzorg Nederland ziet in de wijze waarop de eigen bijdrage in het conceptwetsvoorstel is
opgenomen rechtsongelijkheid ontstaan voor cliënten. Jeugdhulp moet als voorziening voor
iedereen zonder belemmering toegankelijk zijn. In die visie past het niet om aan gemeenten
—

-

5

jeugdzorg
neHrLand
over te laten om al dan niet een eigen bijdrage te vragen, noch om te overwegen om een eigen
bijdrage in te voeren.
Het opnemen in de wet van het jaardocument jeugdhulp vindt ]eugdzorg Nederland een goede
zaak. Dit draagt bij aan de transparantie in de sector en voorkomen onnodig administratieve lasten
doordat gemeenten van instellingen op verschillende manieren om verantwoording vragen.
Ten slotte
Het bestuur van Jeugdzorg Nederland meent dat de hierboven gemaakte opmerkingen en
aanvullingen vragen om aanpassing van het conceptwetsvoorstel. Op deze wijze wordt recht
gedaan aan het belang dat jeugdigen en opvoeders hebben bij een passende hulpverlening.
Jeugdzorg Nederland wil graag bijdragen aan de nadere uitwerkingen zoals aangekondigd in de
toelichting bij conceptwetsvoorstel en gaat daarom graag met u in gesprek over haar reactie.

U treft bij deze brief een bijlage aan met opmerkingen, vragen en tekstsuggesties van
voornamelijk technische aard.
Hoogachtend,

Drs. J.A.H. Kamps
Voorzitter Jeugdzorg Nederland

6

De Koninklijke Nederlandsche Maatschappij tot bevordering der
Geneeskunst is de organisatie van en voor artsen in Nederland

kn

voor verantwoorde
medische zorg

De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
Mevrouw drs. M. L. L. E. Veidhuijzen van Zanten-Hyliner
en
De Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie
De heer mr. F. Teeven

UTRECHT
ONDERWERP

16 oktober 2012

conceptwetsvoorstel Jeugdwet
REFERENTIE

Geachte mevrouw Veidhuijzen van Zanten,
Geachte heer Teeven,
De Koninklijke Nederlandsche Maatschappij tot bevordering der Geneeskunst
(KNMG) heeft met veel belangstelling kennisgenomen van het van het op 19juli
ji. in consultatie gegeven conceptwetsvoorstel Jeugdwet, dat voorziet in een
decentralisatie van alle ondersteuning, hulp en bepaalde vormen van zorg voor
jeugd naar gemeenten, zowel bestuurlijk als financieel. De KNMG heeft dit
conceptwetsvoorstel, dat grote gevolgen heeft voor de medische zorg voor de
jeugd, besproken met de Koepel Artsen Maatschappij en Gezondheid (KAMG),
Artsen Jeugdgezondheidszorg Nederland (AJN), Nederlandse Vereniging voor
Psychiatrie (NVvP), Landelijke Huisartsen Vereniging (LHV), Nederlands
Huisarts Genootschap (NHG), Nederlandse Vereniging voor Kindergeneeskunde
(NVK), Vereniging Vertrouwensartsen Kindermishandeling (VVAK) en
Nederlandse Vereniging van Artsen voor Verstandelijk Gehandicapten
(NVAVG). Mede namens deze organisaties doe ik u bij deze de reactie van de
KNMG toekomen.

MHo/ 12-13823

KNMG
Mercatorlaan 1200
Postbus 20051
3502 LO Utrecht
TELEFOON

De KNMG vindt het een positieve ontwikkeling dat met dit wetsvoorstel
aansluiting wordt gezocht tussen de jeugdhulp en de gezondheidszorg, omdat
problemen op het brede terrein van welzijn, opvoeden en opgroeien vaak ook een
medische component hebben. De medische beroepsgroepen willen graag
bijdragen aan een zo goed mogelijke inhoud en kwaliteit van de zorg voor de
jeugd en achten daarvoor de voorgestelde multidisciplinaire benadering
essentieel. De KNMG maakt zich echter grote zorgen dat de beleidsvrijheid die
gemeenten hebben, zal resulteren in een verminderde toegankelijkheid van de
jeugdhulp en in ongelijkheid tussen gemeenten in de behandeling van kinderen en
jeugdigen. De KNMG doet u hierbij op hoofdlijnen haar commentaar toekomen.

FAX
EMAI L

WEBSITE

www.knmg.nl
REIcENINGNUMMER

Bank 45.64.48.969
KVK-NtJMMER

40476I33

Allereerst staan in onderstaand kader de KNMG standpunten kort verwoord.
Daarna volgt per punt cursief gedrukt een uitgebreidere verwoording van deze
standpunten, voorzien van een toelichting met vragen en overwegingen.

Koepel van Artsen Maatschappij en Gezondheid (KAMG)
Landelijke Huisartsen Vereniging (LHV)
Landelijke vereniging van Artsen In Dienstverband (LAD)
Nederlandse Vereniging voor Verzekeringsgeneeskande (NWG)
NederIande Vereniging voor Arbeids cr1 Bedrijfogeneeskunde (NVAB)
Orde van Medisch Specialisten (OMS)
Verenso, specialisten is ouderengeneeskunde

De Koninklijke Nederlondsche Maatschappij tot bevordering der
Geneeskunst is de oraniscitie van en voor artsen in Nederland

1.

Verdeling takenpakket jeugdartsen over twee wettelijke regelingen
Toeleiding naar medische zorg moet expliciet, met waarborgen omkleed,
worden opgenomen in de Jeugdwet en deze zorg moet aansluiten op de
jeugdgezondheidszorg in de Wet publieke gezondheid.

2.

Overheveling geestelijk gezondheidszorg voor jeugdigen naar gemeente
De KNMG pleit ervoor de kinder- enjeugdpsychiatrie binnen de
Zorgverzekeringswet te houden, zodat het individuele recht op medische
zorg en de kwaliteit daarvan gewaarborgd blijven.

3.

Toeleiding naar jeugdhulp
De toeleiding naar jeugdhulp binnen een gemeente moet voorzien worden
van goede diagnostische kwaliteiten. Dit betekent dat de medische
invalshoek vanaf het begin meegenomen wordt binnen het brede terrein van
welzijn, opvoeden en opgroeien.

voor verantwoorde
medische zorg

UTRECHT

16 oktober 2012
4.

Gedwongen medische/psychiatrische hulp in het kader van gedwongen
jeugdhulp
Harmonisatie van de Jeugdwet en de wet bijzondere opneming in
psychiatrische ziekenhuizen (Wet Bopz) moet ervoor zorgen dat de
rechtspositie van jeugdigen in het kader van een gedwongen behandeling
gelijk is, waarbij het striktere Bopz-regime het uitgangspunt moet zijn,
omdat dit de minste inbreuk maakt op de basale grondrechten.

5.

Dossier en geheimhouding
Het beroepsgeheim staat in de weg om een gezamenlijk dossier van wel en
niet BIG-geregistreerde hulpverleners te gaan inrichten voor de jeugdhulp.
In plaats daarvan moeten er afspraken gemaakt worden over de wijze
waarop samenwerkingspartners relevante informatie uit een dossier kunnen
verkrijgen.

6.

Toestemming leeftijdsgrenzen, inzage, vertegenwoordiging
De regelingen rondom toestemming, informatie, leeftij dsgrenzen en
vertegenwoordiging dienen overeen te komen met de Wgbo, waarbij de
belangen en rechten van het kind voorop moeten staan.

7.

Instellen meldpunt huiselijk geweld en kindermishandeling (MHK)
De naamgeving van het op te richten meldpunt MHK kan beter gewijzigd
worden in ‘Advies- en Meldpunt huiselijk geweld en kindermishandeling
(AMHK)’, zodat de adviesfunctie van het meldpunt prominent blijft
bestaan. Het opheffen van het AMK mag niet tot een verlies aan kwaliteit en
professionaliteit leiden of tot inperking van het medisch beroepsgeheim.

REFERENTIE

MHo/ 12-13823

Landelijke Huisartsen Vereniging (LHV)
Landelijke vereniging van Artten In Dienstverband ([AD)
Koepel van Artsen Maatschappij en Gezondheid (KAMG)
Nederlandse Vereniging voor Verzekerlngsgeneeskunde (NWG)
Nederlandse Vereniging voor Arbeids- en Bedrijfsgeneeskunde (NVAB)
Verenso, speclalinten in ouderengeneeskunde
Orde van Medisch Specialisten (OMS)

De Koninklijke Nederlandsche Maatschappij tot bevorderin3 der
Geneeskunst is de oranlsatie van en voor artsen in Nederland

voor verantwoorde
medische zorg

8.

Klachtrecht
Aanpassing van het conceptwetsvoorstel Jeugdwet aan de Wet klachtrecht
cliënten zorgsector moet ervoor zorgen dat binnen instellingen niet twee
verschillende klachtprocedures gaan gelden. Er moet helder gedefinieerd
worden wie klachtgerechtigd is en over welke en wiens gedragingen
geklaagd kan worden.

9.

Toezicht en handhaving
Het toezicht op de medische zorg aan jeugdigen moet tot het takenpakket
van de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) blijven behoren. Inzage in
de medische dossiers ten behoeve van toezicht moet voorbehouden blijven
aan de IGZ op grond van de Kwaliteitswet.

1. Verdeling takenpakket jeugdartsen over twee wettelijke regelingen
De KNMG vreest dat de voorgestelde verdeling van het takenpakket van
jeugdartsen over twee wettelijke regelingen, le weten de Jeugdwet en de Wet
publieke gezondheid leidt tot een verschraling van de medische zorg aan
kinderen en jeugdigen, doordat de medische problematiek en de medische
professional onderbelicht zijn in het voorliggende conceptwetsvoorslel. De
KWMG pleit ervoor dat de toeleiding naar medische zorg expliciet, met
waarborgen omkleed wordt opgenomen in de Jeugdwet en dat deze zorg aansluit
op de jeugdgezondheidszorg in de Wet publieke gezondheid.

UTRECHT

16 oktober 2012

REFERENTIE

MHo/ 12-13823

Toelichting
Het conceptwetsvoorstel legt grote nadruk op de gedragsmatige en pedagogische
kant binnen de jeugdhulpverlening, maar de toeleiding naar medische zorg
ontbreekt in het wetsvoorstel. Omdat medische aspecten vaak een onderdeel
vormen van de problematiek, is het essentieel dat de medische invalshoek vanaf
het begin meegenomen wordt, zodat de juiste zorg dichtbij huis georganiseerd
kan worden. In een goede toeleiding naar zorg staan de huisarts en dejeugdarts
centraal, omdat zij de expertise hebben om overstijgend, in samenspraak met
andere hulpverleners, de aansluiting tussen de verschillende vormen van hulp te
realiseren. Het inzetten van preventieve programma’s voor geselecteerde groepen
is daar een belangrijk onderdeel van. Door de jeugdgezondheidszorg in de Wet
publieke gezondheid te beperken, zonder dat in het concept wetsvoorstel de
medische invalshoek wordt verankerd, wordt de medische zorg aan jeugdigen
onaanvaardbaar beperkt.
2. Overheveling geestelijk gezondheidszorg voor jeugdigen naar gemeente
De KJ”JMG pleit ervoor de kinder- enjeugdpsychiatrie binnen de

Zorgverzekeringswet te houden, zodat het individuele recht op medische zorg en
de kwaliteit daarvan gewaarborgd blijven (zie Position paper dd 14 juni 2012).
Toelichting
Het voorstel is de geestelijke gezondheidszorg voor jeugdigen (met uitzondering
van de extramurale psychofarmaca en de eerstelijns psychische zorg die
huisartsen zelf plegen te geven) en de ondersteuning en zorg aan jeugdigen met
een lichte verstandelijke beperking vanuit de Zorgverzekeringswet (Zvw) en de
Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ) over te hevelen naar de

Koepel van Artsen Maatschappij en Gezondheid (KAMG)

Landelijke vereniging van Artsen In Dienstverband (LAD)
Landelijke Huisartsen Vereniging (LHV)
Nederlandse Vereniging voor Verzekeringsgeneeskunde (NVVG)
Nederlandse Vereniging voor Arbeids- en Bedrljfsgeneeskunde (NVAB)
Orde van Medisch Specialisten (OMS)
Verenso, specialisten In ouderengeneeskunde
.

-

De goninklijke Nederlandsche M atschappij rot bevorderin5 der
Geneeskunst is de or3anisatie van en voor artsen in Nederland

kn

voor verantwoorde
medische zorg

Jeugdwet. De gemeente krijgt daarbij beleidsvrijheid om deze zorgplicht naar
eigen inzicht in te vullen.
Bij deze voorgestelde overheveling heeft de KNMG een aantal grote zorgen en
vragen:
a. Het huipverleningsaanbod zal afhangen van de lokale omstandigheden.
Dit kan leiden tot ongelijke toegang tot zorg, afhankelijk van het aanbod
in de gemeente waar iemand woont.
b. In de voorliggende constructie bepaalt de gemeente wat nodig is en zet de
gemeente die zorg (op kosten van de gemeente) in. Het risico van deze
constructie is dat financiële omstandigheden van de gemeente, die
landelijk uiteenlopen, een (belangrijke) rol gaan spelen in het
zorgaanbod. Speciaal kan hierbij gedacht worden aan de keuze tussen
behandelen met psychotherapie of psychofarmaca, waarbij de
psychotherapie uit het budget van de gemeente betaald moet worden,
terwijl de psychofarmaca betaald worden door de zorgverzekeraar. Dit
kan leiden tot medicalisering van de zorg aan het kind of de jeugdige.
c. De vrijheid van de (vertegenwoordigers van de) patiënt om zelfde
hulpverlener te kiezen (de vrije artsenkeuze) wordt beperkt, omdat alleen
binnen het aanbod dat de gemeente bepaalt, gekozen kan worden.
d. De huisarts moet adviseren over het inzetten van jeugd-GGZ, ook als de
hulpvraag via een ander portaal (bijvoorbeeld Centrum Jeugd en Gezin)
is binnengekomen. Hoe gaat dit in de praktijk vormgegeven worden?
Wordt een kind dan toch eerst naar de huisarts gestuurd? Bovendien
verwijzen op dit moment ook kinderartsen naar de jeugd-GGZ. Het zou
heel onwenselijk zijn als dat in de toekomst uitsluitend via de huisarts
moet gaan lopen.
e. Het medisch continuüm wordt doorbroken, door de kinder- en
jeugdpsychiatrie een andere wettelijke basis te geven dan de overige
medisch specialistische zorg. Wat betekent dit voor de samenwerking met
anderen dan de huisarts, zoals de kinderarts, de kinderchirurg en de arts
verstandelijk gehandicapten? Hoe kan de gemeente de continuïteit van
zorg waarborgen? (Hoe) Kunnen (vertegenwoordigers van) patiënten de
gemeente bij tekortkomingen aan spreken?
f. Hoe kan de academische kinder- enjeugdpsychiatrie in dit stelsel een
plaats krijgen? Hoe kan op een goede manier samenwerking met de
overige artsen plaats vinden?
g. Wat betekent dit voor de samenwerking en afstemming tussen de
volwassenenpsychiatrie, waar ouders soms in behandeling zijn, en de
kinder- en jeugdpsychiatrie?
h. Het is de vraag of de gemeente verantwoordelijk kan zijn voor de
overdracht van zorg van een kind naar de volwassenzorg: welke middelen
heeft de gemeente hiervoor?
In die gevallen waarin een samenloop optreedt tussen de Wgbo en de
Jeugdwet, dient duidelijk te zijn welke wet als lex specialis
gekwalificeerd wordt. Bovendien is harmonisatie van de wetten zeer
gewenst, om geen rechtsongelijkheid te creëren in de zorg.
j. Kan het kind, nu de gemeente waar het kind ingeschreven is
verantwoordelijk is voor het verstrekken van de jeugdhulp, dan ook
aanspraak maken op hulp in een andere gemeente, bijvoorbeeld in het
geval van co-ouders waarbij het kind feitelijk in twee gemeenten woont?

UTRECHT

16 oktober 2012

REPERENTIE

MHo/ 12-13823

Landelijke vereniging van Artsen In Dienstverband (LAD) . Landelijke Huisartsen Vereniging (LHV)
• Koepel van Artsen Maatschappij en Gezondhtid (KAMG)
Nederlandse Vereniging voor Verzekeringsgeneenkunde (NWD)
Nederlandse Vereniging voor Arbeids- en Bedrijlsgeneeskande (NVAB)
Orde van Medisch Specialisten (OMS) . Verenso, specialisten in ouderengeneeskunde

De koninklijke Nederlondsche Maatschappij tot bevordering der
Geneeskunst is de oronisatie van en voor ertsen in Nederland

k.

voor verantwoorde
medische zorg

En wie is verantwoordelijk voor de hulp aan zwerfjongeren die in een
andere gemeente verblijven dan waar zij zijn ingeschreven? En
middelbare scholieren die in een andere gemeente naar school gaan, dan
zij wonen? En wat indien (de ouders/verzorgers van) het kind naar een
andere gemeente verhuizen? Is de continuïteit van zorg dan in gevaar?
Welke consequenties heeft deze wetgeving voor (illegaal) in Nederland
verblijvende jeugdige vreemdelingen, kunnen zij aanspraak maken op
hulp?

3. Toeleiding naar jeugdhulp

De KWMG is van mening dat de toeleiding naar jeugdhulp binnen een gemeente
voorzien moet worden van goede diagnostische kwaliteiten. Dit betekent dat de
medische invalshoek vanafhet begin meegenomen wordt binnen het brede terrein
van welzijn, opvoeden en opgroeien. Om dit te realiseren dient dejeugdarts
daarin een centrale rol te hebben.
Dejeugdarts stemt af met de huisarts en raadpleegt, indien nodig, op
consuitbasis een kinderarts, kinder- en jeugdpsychiater, arts verstandelijk
gehandicapten, etc.

UTRECHT

l6oktober2Ol2

REFERENTIE

Toelichting
De KNMG steunt de gedachte achter het nieuwe wetsvoorstel om de jeugdhulp
zo goed mogelijk op elkaar af te stemmen en te integreren. Toeleiding van een
kind ofjeugdige naar de juiste hulp dichtbij huis is daarvoor essentieel. Deze
toeleiding is een complex proces, waarin de multidisciplinaire benadering, met
ruime aandacht voor de medische invalshoek en somatiek, centraal moet staan. In
het conceptwetsvoorstel staat echter niets vermeld over de deskundigheid die
nodig is voor het uitvoeren van deze toeleiding en wordt ook de medische
invalshoek ten onrechte niet belicht.

MHo/ 12-13823

4. Gedwongen medische/psychiatrische hulp in het kader van gedwongen
jeugdhulp

Door de verschillende regelingen over gedwongen behandeling in het
conceptwetsvoorstel Jeugdwer en de Wet Bopz, is sprake van een verschillende
rechtspositie voor jeugdigen die in de gesloten jeugdzorg zijn opgenomen en in
de kinder- en jeugdpsychiatrie. Harmonisatie van de wetgeving zou dit verschil
oplossen, waarbij het striktere BOPZ-regime het uitgangspunt moet zijn, omdat
dit de minste inbreuk maakt op de basale grondrechten.
Toelichting
De .Jeugdwet regelt dat gedwongen psychiatrische behandeling van een kind niet
alleen op grond van de Wet Bopz mogelijk is, maar ook op grond van de
Jeugdwet. In de Jeugdwet zijn de mogelijkheden voor gedwongen behandeling
ruimer dan in de Wet Bopz: gedwongen behandeling in het kader van de Wet
Bopz kan alleen voor zover aannemelijk is dat zonder die behandeling het gevaar
dat de stoornis van de geestvermogens van betrokkene doet veroorzaken niet
binnen een redelijke termijn kan worden weggenomen of voor zover dit volstrekt
noodzakelijk is om het gevaar dat de stoomis van de geestvermogensbetrokkene
binnen de inrichting doet veroorzaken, af te wenden. Het behandelplan moet
daarbij gericht zijn op psychische klachten of stoornissen. Op grond van de
Jeugdwet kan een kind gedwongen opgenomen worden indien hij ernstige

Koepel van Artsen Maatschappij en Gezondheid (KAMG)
Landelijke vereniging van Artsen In Dienstverband (IAD)
Landelijke Huisartsen Vereniging (LHv)
• Nederlandse Vereniging voor Arbeids- en eedrljfngeneeskunde (NVAB)
Nederlandse Vereniging voor Verzakeririgogerieeskunde (NVVG)
Verenso, specialisten in ouderengeneeskunde
• Orde van Medisch Speciali5ten (OMS)

De Koninklijke Nederlondsche Maatschappij tot bevordering der
Geneeskunat i5 de organisatie van en voor artsen in Nederland

voor verantwoorde
medische zors

opgroei- of opvoedingsproblemen heeft die zijn ontwikkeling naar volwassenheid
belemmeren en die een verblijf noodzakelijk maken. Het voor het kind opgestelde
huipverleningsplan (inclusief medische of psychiatrische behandeling) kan tegen
de wil van het kind uitgevoerd worden om het met het verblijf beoogde doel te
bereiken. Binnen het kader van het conceptwetsvoorstel Jeugdwet is een
gedwongen psychiatrische behandeling mogelijk bij een kind dat niet vanwege
een psychiatrische stoornis gedwongen opgenomen is. De KNMG is van mening
dat een psychiatrische behandeling in een dergelijke situatie met onvoldoende
waarborgen omkleed is. Zo is onduidelijk hoe het jeugdhulpverleningsplan tot
stand komt, wie bepaalt wanneer een jeugdige bij een voorwaardelijke machtiging
alsnog moet worden opgenomen en wie de beslissing neemt om tot gedwongen
behandeling over te gaan.
5. Dossier en geheimhouding

De KWMG is voorstander van een betere informalie-uilwisseling tussen de
verschillende partijen binnen dejeugdhulp, maar wel binnen de geldende
Juridische kaders. Het beroepsgeheim (vgl. art. 88 Wet BIG) staat in de weg om
een gezamenlijk dossier van wel en niet BIG-geregistreerde hulpverleners te gaan
inrichten voor dejeugdhulp, In plaats daarvan zouden er afspraken gemaakt
moeten worden over de wijze waarop sam enwerkingspartners relevante
informatie uit een dossier kunnen verkrijgen. Daarbij dienen ook de
mogelijkheden onderzocht te worden om in bepaalde omstandigheden met een
persoonlijk dossier of webdossier te gaan werken dat door de ouders beheerd
wordt.

UTRECHT

16 oktober 2012

REFERENTIE

MHo/ 12-13823

Toelichting
Het wetsvoorstel lijkt uit te gaan van één dossier voor alle jeugdhulpverleners.
Deze aanpak is begrijpelijk vanuit het oogpunt van integrale zorg, maar staat op
gespannen voet met de Wgbo, waarin is bepaald dat geen inlichtingen over een
patiënt of inzage in dossier wordt verstrekt aan anderen, tenzij deze anderen
rechtstreeks betrokken zijn bij de uitvoering van de geneeskundige
behandelingsovereenkomst en voor zover noodzakelijk. Volgens de toelichting bij
de Wgbo gaat het hierbij om bijvoorbeeld doktersassistenten en in
consultgevraagde collega-vakgenoten. Ook dan mag alleen bepaalde
‘noodzakelijke’ informatie worden gedeeld en in de regel niet het gehele
dossier. 1
De handreiking verantwoordelijkheidsverdeling bij samenwerking in de zorg van
de KNMG beveelt aan dat relevante gegevens bij voorkeur in een geïntegreerd
dossier worden aangetekend, dat door alle bij de samenwerking betrokken
zorgverleners kan worden geraadpleegd en aangevuld. Met het begrip
zorgverlener wordt in deze Handreiking gedoeld op individuele
beroepsbeoefenaren, als geregeld in of op grond van de artikelen 3 en 34 Wet
Big. De professionals uit de jeugdhulpverlening zijn lang niet allemaal BIGgeregistreerd, laat staan zorgverleners in de zin van de Handreiking.
—

—

De inzage in het dossier en gegevensuitwisseling worden onduidelijk en veel te
ruim toegestaan. Betrokkenen hebben recht op informatie, zonder dat duidelijk
omschreven is wie dat zijn. Daarnaast is de uitzonderingsgrond wie niet als
RTG Amsterdam 3 april 2012, nr. 2011/087P, GJ2012, 66, TvGR 2012,33 (m.nt.
M.C. Ploem & A.C. Hendriks), UN YG1888.

Landelijke vereniging van Artsen in Dienstverband (LAD) • Landelijke Huisartsen Vereniging (LHV)
Koepel van Artsen Maatschappij en Gezondheid (KAMG)
Nederlandse Vereniging voor Verzekeringsgeneeakunde (NVVG)
Nederlandse Vereniging voor Arbeids. en Bedrijisgeneeskunde (NVAB)
Verenso, specialisten in ouderengeneeskunde
Orde van Medisch Specialisten (OMS)

De Noninklijke Nederlandsche Maa(schappij tot bevordering der
Geneeskunst is de oran1satie van en voor artsen in Nederland

kn

voor verantwoorde
medische zorg

‘ander’ moet worden gezien zo ruim geformuleerd dat daar een groot scala aan
functionarissen onder kan vallen. Het gevolg is dat er in de praktijk nauwelijks
meer sprake is van geheimhouding.
6. Toestemming, leeftijdsgrenzen, inzage, vertegenwoordiging
De KNMG acht het onwenselijk dat voor de jeugdhulpverlening de regelgeving
rondom informatie, toestemming, leeftijdsgrenzen en vertegenwoordiging anders
en over het algemeen ruimer wordt geformuleerd dan in de Wgbo. Bovendien is
de verbreding dat zonder toestemming jeugdhulp verleend kan worden, louter om
ernstig nadeel voor de ouder Ie voorkomen, een te grote inbreuk op de basale
grondrechten van het kind (vgl. artikel 3 Verdrag inzake de rechten van het kind).
Het kind zelf moet ook altijd baat hebben bij de behandeling. De totstandkoming
van het jeugdhulpverleningsplan is hierdoor in de wet met onvoldoende
waarborgen omkleed. De regelingen rondom toestemming, inform atje,
leeflijdsgrenzen en vertegenwoordiging dienen overeen te komen met de Wgbo,
waarbij de belangen en rechten van het kind voorop dienen te staan.
Toelichting
a. Het geven van informatie wordt niet in de wet aan de orde gesteld, hetgeen
betekent dat in de jeugdhulp geen informed consent gewaarborgd is. Dit
terwijl volgens de Wgbo éök kinderen onder de 12 jaar (dus zij die volgens
de wet niet om toestemming hoeven te worden gevraagd) door de
hulpverlener moeten worden geïnformeerd.
b. De leeftijdscategorieën voor het geven van toestemming en voor inzage in en
afschrift van het dossier lijken op die van de Wgbo, maar zijn niet voldoende
duidelijk uitgewerkt. Er staat bijvoorbeeld niets vermeld over de
leeftijdsgroep van 16 jaar en ouder.
c. n de praktijk richt de jeugdzorg zich ook op de bescherming van ongeboren
kinderen, terwijl de wet zich hier niet over uitspreekt. Vanaf welke leeftijd is
deze wet van toepassing?
d. Het feit dat in dit voorstel ook ernstig nadeel van anderen (namelijk de ouder)
wordt aangemerkt als grond voor het verlenen van hulp zonder toestemming,
is een onacceptabele verbreding ten opzicht van de Wgbo, omdat een kind
zelf ook altijd baat moet hebben bij een behandeling.
e. De wettelijke vertegenwoordiging is in het conceptwetsvoorstel niet geheel
conform de Wgbo en de Wet Bopz. Ouders en wettelijk vertegenwoordigers
zijn niet altijd goed gepositioneerd. Het huipverleningsplan behoeft
bijvoorbeeld instemming van de jeugdige (art 4.2.2), zonder dat daar de
verantwoordelijkheid van ouders/vertegenwoordigers wordt benoemd. Deze
regelingen doen onvoldoende recht aan de belangen van de jeugdigen en de
ouders.

UTRECHT

16 oktober 2012

REFERENTIE

MHo/ 12-13823

7. Instellen meldpunt huiselijk geweld en kindermishandeling (MHK)
Bij meldingen van huiselijk geweld en kindermishandeling moet er volgens de
KNMG landelijk dezelfde kwaliteit gewaarborgd zijn, waarbij het opheffen van
het AMK niet tot een verlies aan kwaliteit en inperking van het medisch
beroepsgeheim mag leiden. Essentieel hiervoor is dat er terzake deskundige
professionals moeten werken waaronder vertrouwensartsen inzake
kindermishandeling en dat de adviesfunctie van het meldpunt prom inent blijft
bestaan. De naamgeving van het meldpunt zou dan ook beter gewijzigd kunnen

Landelijke Huisartsen Vereniging (LHv)
Koepel van Artsen Maatschappij en Gezondheid (KAMG)
Landelijke vereniging van Artsen In Dienstverband (LAD)
Nederlandse Vereniging voor Verzekerlrtgogerteeskunde (NVVC)
Nederlandse Vereniging voor Arbeids- en Bedrijfsgeneeskunde (NVAB)
Vereriso, 5peclalirtten in ouderengeneeskunde
Orde van Medisch Specialisten (DM5)
.

De Koninklijke Nederlandsche Maatschappij tot bevordrin3 der
Geneeskunst is de orNanisatie van en voor artsen in Nederland

voor verantwoorde
medische zorg

worden in Advies- en Meldpunt huiselijk geweld en kindermishandeling
(AMHK)’.

Toelichting
Het conceptwetsvoorstel legt bij kindermishandeling en huiselijk geweld een
grote nadruk op het melden. Het melden is echter geen doel op zich, maar een
middel om te trachten door verder onderzoek passende hulpverlening in te zetten
en de mishandeling te laten stoppen. Dit kan echter ook door professionals en
mensen uit de sociale omgeving te adviseren over de handelingen die zij zelf nog
kunnen verrichten. Het belangrijkste is dat de zorgen besproken worden en dat er
vervoigstappen worden genomen. Door een vraag om een advies kan een melding
voorkomen worden. Bovendien kunnen professionals op basis van een advies hun
verantwoordelijkheid nemen en kan hulpverlening minder zwaar worden ingezet.
Om de kwaliteit van een dergelijk advies- en meldpunt te waarborgen, moeten er
terzake deskundige professionals werken waaronder vertrouwensartsen inzake
kindermishandeling.
Er zijn thans de nodige verschillen tussen AMK en SHG. Voor AMK zijn er
betere waarborgen voor wat betreft de kwaliteit en het beroepsgeheim van de
medewerkers dan voor SHG. De vraag is hoe dit gaat bij het samengaan van beide
organisaties. Er dient aandacht besteed te worden aan het waarborgen van een
landelijk uniforme werkwijze. Verder is het de vraag hoe de meldcode (artikel
4.1.6.) zich tot andere codes verhoudt (o.a. KNMG meldcode en Wet meldcode
huiselijk geweld en kindermishandeling). Ook is onduidelijk of bij geweld tussen
volwassenen, waar geen kinderen bij betrokken zijn, de medische expertise is
gewaarborgd.

UTRECHT

16 oktober 2012

REFERENTIE

MH0/ 12-13823

8. Klachtrecht

De KNMG vindt de klachtenregeling nog onvoldoende helder geformuleerd,
aangezien niet beschreven is wie klachtgerechtigd is. Omdat er over gedragingen
jegens de klager geklaagd kan worden, is tevens onvoldoende duidelijk over
welke en wiens gedragingen geklaagd kan worden. Samenloop van deze wet met
de Wet klachtrecht cliënten zorgsector in instellingen is onwenselijk als deze
wetten niet geharmoniseerd worden.
Toelichting
In de memorie van toelichting wordt gesproken over gedragingen jegens de
jeugdige of de ouder. In de wettekst staat echter niet gedefinieerd wie de klager
is, waardoor onduidelijk is wie een klacht mag indienen en over welke
gedragingen (gedragingen jegens wie?) geklaagd kan worden. Kunnen
bijvoorbeeld de ouders van een minderjarige klagen over de behandeling van
laatstgenoemde, terwijl de minderjarige zelf daarover geen klachten heeft?
De regeling lijkt erg op de Wet klachtrecht cliënten zorgsector, maar wijkt op
bepaalde punten af zoals de termijn. Nu deze wetten op sommige punten van
elkaar afwijken, heeft dat als consequentie dat er in de praktijk op sommige
instellingen twee klachtenregelingen moeten gaan gelden, één voor hun
volwassenen zorg en één voor de zorg aan minderjarigen. Hierbij kan
bijvoorbeeld gedacht worden aan instellingen met kinder- en
volwassenpsychiatrie, instellingen voor verstandelijk gehandicaptenzorg en

Landelijke vereniging van Artsen In Dienstverband (LAD)
Landelijke Huisartsen Vereniging (111V)
Koepel van Artsen Maatschappij en Cezoridheld (KAMG)
Nederlandse Vereniging voor Verzekerlngsgeneeskunde (NWG)
• Nederlandse Vereniging voor Arbelds- en Bedrljfsgeneeskunde (NVAB)
Orde van Medisch Specialisten (OMS) • Verenso, specialisten in ouderengeneeskunde

1

De Koninklijke Nederiondsche Maatschappij tot bevordering der
Geneeskunst is de or8anisatie van en voor artsen in Nederland

(

voor verantwoorde
medischezor

maatschappen van psychologen die kinderen en volwassenen behandelen. Dat is
een onwenselijke samenloop.
9. Toezicht en handhaving
De KWMG is van mening dat het toezicht op de medische zorg aan jeugdigen tot
het takenpakket van de Inspectie VOO,’ de Gezondheidszorg (IGZ) moet blijven
behoren. Inzage in de medische dossiers ten behoeve van toezicht moet
voorbehouden blijven aan de IGZ op grond van de Kwaliteitswet.
Toelichting
In het conceptwetsvoorstel is het uitgangspunt dat het in eerste instantie aan
gemeenten is om dejeugdhulp en de uitvoering van
kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering te organiseren.
De Inspectie voor de Gezondheidszorg wordt niet genoemd. Toezicht op de
gezondheidszorg is echter een complexe taak, waarvoor het toetsingskader en de
uitvoering niet lokaal verschillend vormgegeven mag worden. Daarnaast is het
beroepsgeheim rondom de medische dossiers onvoldoende geregeld in dit
wetsvoorstel. In de kwaliteitswet zorginstellingen is een wettelijke
uitzonderingsgrond op het beroepsgeheim vastgelegd, waarin is geregeld dat
ambtenaren van de IGZ, die zelf een (afgeleid) beroepsgeheim hebben, bevoegd
zijn tot inzage van patiëntendossiers, voor zover dat noodzakelijk is voor de
vervulling van hun taak (art 7 lid 3 Kwaliteitswet zorginstellingen). Het is zeer
onwenselijk om deze bevoegdheid nu uit te breiden naar gemeentelijke inspecties,
zonder dat daarvoor een voldoende uniform toetsingskader geborgd is.

UTRECHT

16 oktober 2012

MHo/ 12-13823

Mede namens de Koepel Artsen Maatschappij en Gezondheid (KAMG), Artsen
Jeugdgezondheidszorg Nederland (AJN), Nederlandse Vereniging voor
Psychiatrie (NVvP), Landelijke Huisartsen Vereniging (LHV), Nederlands
Huisarts Genootschap (NHG), Nederlandse Vereniging voor Kindergeneeskunde
(NVK), Vereniging Vertrouwensartsen Kindermishandeling (VVAK) en
Nederlandse Vereniging van Artsen voor Verstandelijk Gehandicapten
(NVAVG),

Met vrieiç1e1ijke groet,

-

dr. L. Wigersma arts
directeur beleid en advies

Bijlage: Position paper KNMG-standpunt en visie-ontwikkeling Jeugzorg dd 14 juni 2012

Landelijke Huisartsen Vereniging (111V)
• Koepel van Anssn Maatschappij en Gezondheid IKAMG) • landelijke vereniging van Artsen in Dienstverband (LAD)
Nederlandse Vereniging voor Verzekeringsgeneeskunde (NWG)
Nederlandse Vereniging voor Arbeids en Bedrijfsgeneeskunde (NVAB)
Verenso, specialisten in ouderengeneeskunde
• Orde van Medisch Specialisten (DM5)

667NEOERLAND

VGN

VQBC,

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
t.a.v. secretariaat programma Stelselwijziging Jeugd
Kamer A307
Postbus 20350
2500 EJ Den Haag

referentie
contact
betreft

00000466
Reactie concept wetsvoorstel Jeugdwet

Utrecht, 16 oktober 2012

Geachte mevrouw Veidhuijzen van Zanten-Hyliner,
Geachte heer Teeven,

GGZ Nederland, Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland, Vereniging Orthopedagogische
Behandelcentra en Jeugdzorg Nederland hebben met belangstelling kennis genomen van het
concept wetsvoorstel Jeugdwet, zoals u dat ter consultatie aan alle betrokkenen heeft verzonden.
Met deze gezamenlijke reactie richten we ons op de specialistische jeugdzorg, dat is wat ons als
branches verbindt. Naast deze gezamenlijke reactie reageren de branches ook afzonderlijk.
De branches onderschrijven het doel dat kinderen en jongeren die dat nodig hebben integrale,
specialistische en kwalitatief hoogstaande jeugdhulp op maat krijgen. Continuïteit in de
hulpverlening aan deze gezinnen is van groot belang. Het stelsel moet zo ingericht zijn dat de
hulpverlening plaatsvindt vanuit een integrale benadering.
Het versterken van de regie van gemeenten en de ontschotting van geldstromen biedt
mogelijkheden voor effectieve hulp aan gezinnen. Hiermee kan cle zorg rond gezinnen met
meervoudige, complexe problemen verbeterd worden.
Behoud van kwaliteit
In de afgelopen jaren is veel geïnvesteerd in kwaliteitsverbetering en professionalisering van de
gespecialiseerde zorg voor jeugd. Het is van belang dat deze investeringen en resultaten geborgd
worden. We dringen aan op een landelijk kwaliteitskader, met landelijk toezicht, dat voor alle
vormen van gespecialiseerde jeugdhulp gebruikt zal worden. Het lijkt ons ongewenst als kinderen,
jongeren en hun gezinnen gedurende het behandeltraject te maken krijgen met wisselende
kwaliteitseisen per sector, regio of gemeente.

Transformatie
Branches willen graag samen met gemeenten en ketenpartners tot een transformatie komen, die
meer nadruk legt op vroeg signalering, vroeg interventie en (vroeg)diagnostiek. De gezamenlijke
branches vinden het van groot belang dat snelle diagnostiek, consultatie en advisering vanuit de
specialistische zorg vroeg in het proces ingezet kan worden in de toegang of triage op gemeentelijk
niveau. Hierdoor wordt snel duidelijk welke zorg noodzakelijk is. Tevens kan In de toegang of
triage op gemeentelijk niveau vastgesteld worden welk potentieel tot verbetering of groei een
gezin heeft, in hoeverre eigen kracht ingezet kan worden, of waar toch extra (specialistische) zorg
voor het gezin erbij gehaald moet worden.
Het is in lijn met de gemeentelijke verantwoordelijkheid dat de gemeenten via hun beleidsplannen
zelf kunnen bepalen welke jeugdhulp vrij toegankelijk is en welke vormen daarvan worden
aangemerkt als individuele voorzieningen. Dit roept echter de vraag op of deze beleidsvrijheid niet
leidt tot grote regionale verschillen met daarmee rechtsongelijkheid voor de jeugdigen en hun
ouders, bij wie de beslissing t.a.v. een gewenste voorziening uiteindelijk door de rechter zal
moeten worden beslist. Dit lijkt een onwenselijke situatie.
Branches missen in het concept wetsvoorstel de aansluiting met het onderwijs. Het werken
conform één kind één plan vereist een integrale benadering vanuit onderwijs en zorg voor een
gecoördineerde behandeling en begeleiding van het kind, de jongere en het gezin.
Harmonisatie wettelijk kader gedwongen behandeling
De branches nemen gezamenlijk de verantwoordelijkheid voor integrale zorg voor jeugdigen met
complexe problematiek. De branches betreuren het zeer dat in het huidige concept wetsvoorstel
niet gekozen wordt voor harmonisatie van het wettelijk kader van gesloten jeugdhulp in het kader
van ernstige opgroei- en opvoed problemen, de verplichte jeugd GGZ en jeugd-LVB. Ofwel: een
jeugdige kan op basis van verschillende juridische maatregelen en titels in een instelling terecht
komen en dus te maken krijgen met verschillende regimes op het gebied van medicatie,
beperkende maatregelen en behandeling. Hierdoor wordt de totstandkoming van integrale
zorgtrajecten voor deze belangrijke doelgroep belemmerd.
Schaaigrootte, frictiekosten en werkgelegenheid
We onderschrijven het belang van zorg dicht bij het kind en gezin. Dit laat onverlet dat
specialistische zorg op bovenlokaal dan wel landelijk niveau moet worden georganiseerd om
specifieke deskundigheid te garanderen. De branches zijn er niet gerust op dat tussen gemeenten
tijdig en op voldoende schaalniveau samenwerking tot stand komt. Wij denken daarbij aan een
schaalniveau tussen een half miljoen en één miljoen inwoners.
De transltle gaat gepaard met grote veranderingen in instellingen en daarbij komende frictiekosten
op het gebied van personeel, kapitaalslasten, administratieve Organisatie en informatiebeheer.
Voorafgaand aan de transitie vragen wij u om een oplossing voor de dekking van deze kosten.
Tot slot vragen wij uw aandacht voor de medewerkers in de gespecialiseerde jeugdzorg. Hun
ervaring en deskundigheid vormen de basis voor de gespecialiseerde zorg zoals die in de afgelopen
jaren is opgebouwd. Naast onzekerheid over het behoud van werkgelegenheid bestaat er in deze
periode van transitie grote onduidelijkheid over de continuïteit van zorg. Wij dringen er daarom bij
u op aan om met ons te bevorderen dat de transitie zo veel als mogelijk verloopt langs de lijn van
mens volgt werk.

2

Met vriendelijke groet,

Ir. P. M. van Rooij
Directeur GGZ Nederland

3. Schirmbeck
Directeur VGN

41,,
Drs. H.A.P. Verstegen
Directeur VOBC LVG

Drs. W. A. Roobol
Directeur Jeugdzorg Nederland

3

1F

stichting jeugd zorgvrugers limburg

J2ntruE
voor jeugd, samenleving
en ontwikkeling

trui?i
jeugdzorg

Nederland

Utrecht, 17 oktober 2012
Betreft: reactie consultatie concept Jeugdwet
Geachte
Met deze brief en de daarbij behorende bijlagen reageren het Landelijk Cliëntenforum Jeugdzorg
(LCFJ), JIJ Utrecht,St. Jeugdzorgvragers Limburg, SJN, de provinciale Zorgbelangorganisaties,
verenigd in Zorgbelang Nederland, en JSO op de concept-Jeugdwet.
Voor onze reactie hebben wij ook onze achterban van jongeren en ouders gevraagd om hun wensen
kenbaar te maken voor de transitie. Deze bijdragen zijn verwerkt in deze reactie en in de bijgevoegde
bijlagen.
Voor cliëntenorganisaties staan volgende thema’s centraal in de reactie:
• inzetten van eigen kracht en het hebben van de eigen regie van de jongere, de ouders en zijn
directe omgeving;
• centraal stellen van de cliënt zowel in de ondersteuning, hulpverlening als in
(mede)zeggenschap;
• de eigen bijdrage;
• kwaliteit van de geboden hulp en ondersteuning;
• (mede)zeggenschap.
De concept-Jeugdwet moet de transitie naar de gemeenten mogelijk maken. Naar onze mening moet
de wet faciliterend zijn voor een transformatie: een cultuurwijziging binnen de jeugdzorg. Die
werkelijke transformatie is wat cliënten willen. De eigen kracht en de centrale plaats van de cliënt
moeten in wetgeving en kwaliteitseisen geborgd worden. Naast korte aandacht voor de transitie staan
wij hieronder uitgebreid stil bij de belangrijke aspecten van de transformatie. In algemene zin merken
we op dat wij in de conceptwet een discrepantie ervaren tussen de uitgangspunten, de visie, die in de
MvT uitgebreid wordt beschreven en de toon van de wet zelf.
Tijdens de verbouwing....
Tijdens het gehele transitieproces moeten er geen jongeren en gezinnen tekort gedaan worden. Het is
zeer wenselijk dat cliënten met grote regelmaat worden geïnformeerd over de veranderingen.
Wanneer zij recht op zorg hebben zal dit ook door de instelling aan de gemeenten doorgegeven
moeten worden. Het is essentieel dat in het proces van transitie de continuiteit van zorg wordt
gewaarborgd. Signalering van leemtes op dit punt is belangrijk. Cliëntenorganisaties zullen daarin
graag een rol spelen.
Opvoedklimaat
De visie die de basis is voor deze conceptwet is erop gericht dat ieder kind gezond en veilig kan
opgroeien. De ouders zijn daarbij de eerst verantwoordelijken. In deze visie wordt genoemd dat de
overheid in beeld komt wanneer die veilige ontwikkeling niet vanzelf gaat.
1

Als cliëntenorganisaties delen wij het uitgangspunt dat de ouders de eerstverantwoordelijken zijn,
maar opvoeden is niet een vanzelfsprekendheid die voor iedereen geldt. Omstandigheden,
leefsituaties zijn in de huidige samenleving complex. Om ouders deze verantwoordelijkheid goed te
kunnen laten uitvoeren heeft de lokale overheid de verantwoording en de plicht om de lokale
samenleving zodanig in te richten dat er een gezond opvoedingsklimaat is die jongeren en ouders
ondersteunt en waar zij op een eenvoudige wijze gebruik van kunnen maken. Kenmerken van zo’n
opvoedingsklimaat zijn: uitnodigend, laagdrempelig, niet stigmatiseren en aansluitend bij de
mogelijkheden van jongeren, ouders en hun directe sociale omgeving. Bij de inrichting en de
uitvoering van zon opvoedklimaat moeten de gebruikers/cliënten (ouders en jongeren) van de diverse
doelgroepen uitdrukkelijk betrokken worden. Aan dit opvoedklimaat zal uitdrukkelijk aandacht besteed
moeten worden.
De wet beoogt het fundament hiervoor te leggen. Vooral de Memorie van toelichting geeft deze
achtergronden duidelijk weer. Wij menen wel dat dit betekent dat bestaande vormen van
ondersteuning en hulp samen met cliënten moeten worden doorgelicht en verbeterd, en dat wij nieuwe
vormen moeten bedenken en uitvoeren.
Op deze wijze kan er de gewenste verschuiving van zwaardere hulp naar preventieve voorzieningen
werkelijkheid worden.
Zorgplicht
Zorgplicht betekent dat de gemeente er zorg voor dient te dragen dat de jongere en/of zijn ouders de
hulp krijgt die hij nodig heeft!
Wij delen het uitgangspunt dat ouders en jongeren die hulp moeten krijgen die zij willen en nodig
hebben. Die hun ondersteunt en maakt dat zij maximaal invloed hebben op hun eigen leven en daar
daadwerkelijk de regie over voeren.
Wanneer verdere hulp nodig is: licht, tijdelijk, intensief, chronisch, specifiek en uitgebreide diagnostiek,
dan moet deze gemakkelijk toegankelijk zijn en snel ingezet kunnen worden. Dit hulpaanbod moet op
maat zijn en gebruik maken van de eigen mogelijkheden van de jongere, het gezin en de directe
omgeving. De jongere en de ouder zijn “opdrachtgever” én het vertrekpunt voor de hulp. Zij
coördineren hun eigen proces. Wanneer zij tijdelijk niet de eigen kracht en hun mogelijkheden kunnen
inzetten worden zij zodanig ondersteund dat zij zo snel mogelijk zelf weer kunnen doen. Bij
gedwongen hulpverlening worden jongeren en ouders aangesproken op hun eigen mogelijkheden en
op hun besef van verantwoordelijk zijn.
Sommige specifieke vormen van hulpverlening en diagnostiek zullen (boven)regionaal ingekocht
moeten worden, zodat deze beschikbaar is. Deze hulp moet zodanig zijn ingericht dat deze
gemakkelijk toegankelijk is. Gestreefd moet worden naar een sluitend aanbod wanneer verschillende
vormen van hulpverlening achtereenvolgens ingezet moet worden. Dit geldt zowel in tijd als in vorm.
Jongeren en ouders moeten over informatie van de beschikbare hulp kunnen beschikken. Eén
centraal punt voor informatie van hulpaanbod, en de toewijzing naar jeugdhulp, is zeer gewenst. Dit
bevordert de toegankelijkheid en de overzichtelijkheid die noodzakelijk is om de eigen regie bij de
cliënt te behouden. Wanneer er ook een rol voor de huisarts is, zal deze op eenzelfde wijze moeten
handelen!
In de visie staat dat de cliënt centraal staat en dat er gebruik wordt gemaakt van zijn eigen kracht. In
de wettelijke bepalingen en de daaruit voortkomende landelijke kwaliteitseisen zal deze benadering
meer dan nu het geval geborgd moeten worden, willen jongere en cliënten er van verzekerd zijn dat
hier ook daadwerkelijk naar gehandeld worden.
Vrijwillig en gedwongen
In de wet is een onderscheid gemaakt tussen vrijwillig en gedwongen kader. De volledige
verantwoordelijkheid voor alle jeugdhulp, gedwongen en vrijwillig, gaat naar de gemeenten.
Voor de gedwongen justitiële jeugdhulp is veel in deze concept-Jeugdwet vastgelegd. Voor de overige
jeugdhulp wordt dit overgelaten aan het inzicht, de attitude en vindingrijkheid van de individuele
gemeenten, al dan niet in samenwerkingsverbanden. Het gevaar van rechtsongelijkheid ligt daarbij op
de loer, doordat de kwaliteit van de inrichting van deze jeugdhulp, dus het invullen van de zorgplicht,
per gemeente kunnen gaan verschillen. Hierdoor kan het centraal stellen van de cliënt en het
versterken van zijn positie, zwaar onder druk komen te staan. Wij begrijpen dat effectiviteit van beleid
en maatwerk aangepast aan lokale omstandigheden een zekere beleidsvrijheid voor gemeenten met
zich meebrengen. Deze hoeft niet in tegenspraak te zijn met het stellen van minimale eisen.

2

Wij zijn dan ook voorstander van het opnemen van dergelijke minimumeisen in de wet. Deze worden
dan een duidelijke, algemeen geldende basis voor de verleningsbeslissingen in de gemeentes en de
daarop mogelijke bezwaar- en beroepsprocedure.
Leeftijdsgrens 18 jaar
Hulpbehoefte en de noodzaak van continuïteit van gewenste hulp zijn niet gebonden aan een
leeftijdsgrens die in de wet is vastgelegd. Maar heeft te maken met de persoonlijke ontwikkeling van
de jongere. De leeftijdsgrens van 18 jaar mag geen belemmering zijn voor de gewenste en
noodzakelijke hulp en de opgenomen uitbreiding van jeugdhulp tot 23 jaar zou ruim moeten worden
toegepast wanneer dat nodig is. Bij de inrichting van de jeugdhulp zal hier expliciet aandacht voor
dienen te zijn, waaraan ook een integrale benadering binnen het toekomstige brede gemeentelijk
sociaal beleid eveneens kan bijdragen.
Eigen bijdrage
Degenen die in de toekomst in aanmerking komen voor de eigen bijdrage zijn vaak al minder
draagkrachtig. Armoede en jeugdhulp zijn indicatoren die regelmatig hand in hand gaan. Daarbij treedt
ook vaak een stapeling op van eigen bijdrageregelingen uit verschillende wetten.
De wet geeft aan dat het scheppen van een goed opvoedklimaat voor het opgroeien van jeugdigen
een verantwoordelijkheid van de samenleving is en kan slechts in beperkte mate verhaald worden op
de cliënten zelf. Vandaar dat wij menen dat uiterst terughoudend zou moeten worden omgegaan met
het heffen van een dergelijke bijdrage en dat deze naar draagkracht zou moeten worden vastgesteld.
De eigen bijdrage moet landelijk geregeld worden. Dit voorkomt rechtsongelijkheid en meer gemak bij
het innen daarvan.
Effectieve, laagdrempelige klachten- en geschillenbehandeling
Als cliëntenorganisaties zijn wij van mening dat een ieder die gebruik maakt van zorg toegang moet
hebben tot een effectieve, laagdrempelige klachten- en geschillenbehandeling.
Cliënten van vormen van jeugdhulp willen hun klachten bij voorkeur informeel oplossen. Hierbij speelt
de vertrouwenspersoon een cruciale rol. Juist op dit punt schiet het wetsvoorstel echter tekort. Alle
cliënten in de jeugdzorg moeten een beroep kunnen doen op een onafhankelijke vertrouwenspersoon.
De wet regelt dit, maar creëert twee systemen, voor het gedwongen kader en het vrijwillige kader.
Cliënten verkeren in de regel in een langdurige afhankeljkheidspositie, die het moeilijk maakt om via
het formele klachtrecht voor hun belangen op te komen. Met de hulp van een vertrouwenspersoon
kunnen zij dat wel, vaak op een informele manier. Daarom dient het wetsvoorstel gewijzigd te worden
en dient het systeem meer eenduidig te worden. De functie en de financiering van de onafhankelijke
vertrouwenspersoon moet landelijk goed geregeld zijn. Wij onderstrepen in deze de uitgebreide
reactie van het AKJ,.
De formele procedure bij de klachtencommissie is het laatste redmiddel. Als een klacht informeel niet
opgelost kan worden, dan willen cliënten een beroep kunnen doen op een gezaghebbende instantie,
die de klacht onderzoekt en maatregelen kan nemen als de klacht terecht is ingediend. Daartoe is een
noodzakelijk.
Een
vertegenwoordiger
vanuit
het
goed
ingerichte
klachtencommissie
cliëntenperspectief moet deel uit maken van de klachtencommissie.
Voor cliënten moet heldere, onafhankelijke en makkelijk toegankelijke informatie beschikbaar zijn over
rechten en plichten. Op die manier kunnen zij actief de regie behouden.
Zeggenschap
De collectieve belangenbehartiging binnen gemeenten en de medezeggenschap van cliënten rond het
beleid van jeugdhulpaanbieders —en verleners moeten zodanig zijn ingericht dat cliënten
daadwerkelijk zeggenschap hebben over de hulp die zij krijgen. Dit zou kunnen in de vorm van de
traditionele cliëntenraad maar ook vernieuwde vormen van medezeggenschap moeten ingezet
worden.
In het transitieproces naar de gemeenten streven wij een wezenlijke verandering (transformatie) na.
Bij het centraal stellen van de cliënt en het versterken van zijn positie kan het niet anders zijn dat
jongeren en ouders actief betrokken worden bij het doorlichten van het huidig zorgaanbod, het
inventariseren van de gewenste vormen van hulp die meer passend zijn bij hun vragen en wensen in
hun directe omgeving. Binnen de gemeenten zal op passende wijze een vorm moeten worden
gegeven aan cliëntenparticipatie op alle niveaus van ontwerpen, uitvoeren en monitoren. Zo kunnen
jongeren, ouders en direct betrokkenen hun stem werkelijk laten horen. De nu in de wet opgenomen
bepalingen over betrokkenheid van burgers bij vormgeving van het gemeentelijk beleid zijn
overgenomen uit de Wmo. Juist bij de Wmo is gebleken dat door gemeenten bij de invulling daarvan
3

wordt gegrepen naar vaste, institutionele organisatievormen zoals een Wmo-raad. Een dergelijke
‘klassieke” vorm achten wij vaak niet effectief bij raadpleging van jeugd en hun ouders.
Ook de huidige vormen van medezeggenschap en participatie -met zijn formele samenstelling,
werkwijze en procedures passen lang niet altijd bij jongeren en bij ouders. Het stelt hun lang niet
altijd in staat effectief op te komen voor hun eigen mening en eigen rechten en daarmee bij te dragen
aan goede hulpverlening. In plaats van dat het hun faciliteert, werpen dergelijke vormen van
participatie soms juist drempels op.
-

Wij pleiten voor een formulering in de wet die zeggenschap voorschrijft in vormen die passen bij de
doelgroep. Instellingen voor jeugdhulp moeten vormen van medezeggenschap aanbieden en zodanig
faciliteren dat er sprake is van effectieve, aantoonbare zeggenschap. En ook hier geldt dat de
zeggenschap voor allen geregeld behoort te zijn. Waarom zou een jongere in de ene instelling voor
jeugdhulp wel invloed hebben op de zorg en in de andere niet? Van vrijwillig tot gedwongen, van licht
tot intensief, van breed tot specifiek. De wet maakt hier een uitzondering voor instellingen die
jeugdreclassering en jeugdbeschermingsmaatregelen uitvoeren (cf. art 4.2.7.) Juist daar is een zeer
grote behoefte aan vertegenwoordiging van cliëntenbelangen.
De praktijk wijst uit dat de kern van cliëntinvloed valt of staat met de houding van de bestuurders en
medewerkers en het hebben van een gedeelde visie (cliënten en instelling) op participatiebeleid en de
uitvoering daarvan. Het opnemen van een verantwoording over een “actieve participatie” bij de
kwaliteitseisen, een plan van aanpak in de jaarplannen en verantwoording in het jaardocument is
daarom gewenst.
Professionalisering
De transitie transformatie wordt pas echt een succes wanneer er een duidelijke inbreng van
jongeren en ouders is op opleidingen, deskundigheid bevorderende activiteiten, congressen etc. Het
betrekken van jongeren en ouders bij de verschillende activiteiten van de professionalisering ban
jeugdhulp zal uitdrukkelijk bepaald moeten worden.
—

Als bijlage treft u nog een korte opsomming van kritisch noten van meerjuridische aard. Daarnaast
voegen wij een reactie toe van een betrokken ouder die haar reactie aan ons toestuurde. Ten slotte
sturen wij u (wegens de beperkingen van de website van de consultatie) deze reactie ook per post
toe, waarbij wij een aantal folders toevoegen die door onze organisaties zijn gemaakt en waarin
weergegeven is welke wensen geraadpleegde cliënten hebben in het nieuwe stelsel van jeugdhulp.
Namens de gezamenlijk reagerende cliëntenorganisaties,

Marianne van de Laar
directeur LCFJ

(Bijlagen per post):
•
•
•

stripboek jeugd: “Uitspraken over inspraak van jeugdzorg naar jeugdhulp”
Jongeren Zorg&Leven: “Waar gaan jongeren cliënten voor”
LCFJ cliëntenwensen: “De 10 wensen van cliënten over de transitie van de jeugdzorg”
—

4

Bijlage 1 bij reactie cliëntenorganisaties
a.

Het bepalen en inzetten van jeugdhulp moet volgens de MvT (p. 27) gebeuren door zorgvuldig in
gesprek te gaan met jeugdigen, ouders en het sociale netwerk, de juiste deskundigen er bij te
betrekken en de desbetreffende instellingen bij de gemeente optimaal te stimuleren. Zo kan een
passend aanbod wordt ontworpen. Wat is zorgvuldig, juiste deskundigen en passend aanbod?
e
2
Hoe gaan gemeenten waarborgen dat de
lijnszorg teruggedrongen gaat worden?
b. De wet is verwarrend voor wat betreft de geldigheid van artikelen voor diverse instellingen. Er
wordt m.a.w. veel onderscheid gemaakt voor wie welk artikel geldt of niet.
c. De rol van de Raad, de huisarts en de gecertificeerde instelling worden niet duidelijk
onderscheiden bij toeleid ing naar gedwongen jeugdhulp;
d. Rol en gebruik naam CJG’s wordt dermate vrij gelaten dat er enorme verschillen aan het ontstaan
zijn tussen gemeenten. Dat is niet bevorderlijk voor de transparantie voor de cliënt en dus
bijvoorbeeld voor de mogelijkheid om op basis van vergelijkbare informatie te kunnen kiezen voor
jeugdhulp;
e. De wet sluit niet aan op de nieuwe wet kinderbeschermingsmaatregelen, waar bijvoorbeeld het
inzetten van familienetwerkberaden of EKC wel een wettelijke basis zal gaan krijgen;
f. De invoering van de nieuwe wetgeving moet parallel lopen aan de invoering van de Jeugdwet. De
invoering van de herziening is uitgesteld. De nieuwe Jeugdwet refereert wel aan nieuw in te
voeren wetsartikelen BW.
g. Het schema van artikel 8.2.8 is niet volledig. Het is noodzakelijk uitsplitsen gecertificeerde
instelling noodzakelijk in verband met het verschil in de verplichtingen t.a.v. medezeggenschap en
kwaliteit
o. In artikel 4.2.15 staat dat de jeugdhulpaanbieder en de gecertificeerde instelling voor gesloten
jeugdhulp in overeenstemming met de cliëntenraad of cliëntenraden een uit drie leden bestaande
commissie van vertrouwenslieden instellen. De vertrouwenscommissie heeft tot taak te
bemiddelen en zo nodig een bindende uitspraak te doen op verzoek van de cliëntenraad. Hoe
verhoudt de vertrouwenscommissie zich tot de vertrouwenspersonen?
p. artikel 1.1 lid 2: Er wordt hier een uitzondering gemaakt voor pleegouders. Tot nog toe was de
vertrouwenspersoon werkzaam voor alle verzorgers. Het is echter niet duidelijk of ook
pleegouders een beroep kunnen doen op de vertrouwenspersoon (zoals nu in een wetsvoorstel
1 vastgesteld). In de tekst van art 4.2.5 Jeugdwet staan alleen
verbetering positie pleegouders’
jeugdigen en hun ouders genoemd. Belangrijk is dan de basis waarop de vertrouwenspersoon
in het wetsvoorstel ‘verbetering positie pleegouders’ voor pleegouders ingeschakeld kan
worden en de vraag of die basis in de nieuwe situatie ook geldig is. Definiëring van het begrip
cliënt is dan mede noodzakelijk.
q. Aan vergaderingen/overleggen van de Zorg Advies Teams moeten standaard de ouders
deelnemen. Uitgangspunt zou moeten zijn: niet “praten over” maar “praten met” de ouder.
r. In artikel 11.4 wordt aangegeven dat jeugdhulpverleners niet onder de (thans controversieel
verklaarde) Wet Cliëntenrechten zorg zullen vallen. In de MvT wordt aangegeven dat de inhoud
van de WcZ wel volledig verwerkt is in de Jeugdwet en dus dat de jeugdhulp die wordt verleend
wordt op grond van de Jeugdwet niet ook nog valt onder de WCZ. (p84 Memorie van Toelichting).
Het recht op keuze-informatie is voor een cliënt echter niet helder opgenomen in de Jeugdwet. Er
moet informatie beschikbaar zijn om te kunnen kiezen uit de beschikbare zorgaanbieders. De
voorwaarde dat kwaliteitsplannen zo opgesteld moeten worden dat de cliënt een vergelijking kan
maken doet geen recht aan het gedachtegoed (vanuit bijvoorbeeld de Wmo) dat de cliënt zelf

Het wetsvoorstel verbetering positie pleegouders’ is op 14 juni 2011 aangenomen door de Tweede Kamer. De behandeling
van het wetsvoorstel in de Eerste Kamer is nog niet afgerond. Het doel van het wetsvoorstel is om de (rechts)positie van
pleegouders te versterken. Zo wordt de positie van pleegouderraden in de wet verankerd. Verder wordt voorgesteld dat
hulpverleningsplannen voortaan worden vastgesteld na overleg met pleegouders. Daarnaast wordt de informatievoorziening
aan pleegouders wettelijk vastgelegd en krijgen pleegouders het recht om een vertrouwenspersoon in te schakelen. Het
wetsvoorstel omvat ook een aantal financiële veranderingen

5

s.

moet kunnen kiezen op grond van overzichtelijke informatie. Cliënten gaan geen kwaliteitsplannen
vergelijken.
In de Memorie van Toelichting wordt op diverse plaatsen al ingespeeld op wetgeving die herzien
gaat worden, zoals herziening wetgeving kinderbeschermingsmaatregelen. Dit suggereert dat de
invoering gelijk op gaat lopen met de behandeling van deze wet. Gezamenlijke behandeling in de
Kamers is dan een vereiste.

Opmerkingen ten aanzien van de tekst van de Memorie van Toelichting
a.
b.
c.
d.
e.
f.
g.
h.

p33 onderc: art 4.1.9 bestaat niet, wel 4.1.8
p.zt7 onder 10.4.2 4e zin: verschillende UlTvragen?
78, een na laatste alinea; ingevolge 4.2.5. IPV HOOFDSTUK 5 (gaat over VP)
87, verkeerde nummering artikelen: 4.1.7 moet zijn 4.1.6, idem 4.1.7 en 4.1.8
4e regel
boven de 2e alinea: minderjarig moet zijn MEERDERJARIG
p93 art. 6.1.1
4e lid BW?
4e
265b
lid BW niet zijn art. 1: 261
moet
art
1:
p95
3e alinea, 5e regel:
115 art. 7.4.5 le alinea laatste regel: betrekkiNG moeten hebben en
UlTvragen?
3e
regel in hoofdstuk 5 paragraaf 1?? Waarvan? Indien dat over kwaliteitseisen
p123 art 9.4
inzake pleegzorg gaat dan is dat niet duidelijk verwoord in de toelichting.
,

6

Bijlage 2 Inbreng internetconsultatie concept wetsvoorstel jeugdwet oktober
2012
Mijn reactie mag u lezen als de reactie van een betrokken ouder. In het verleden ben ik actief geweest
bij stichting Misplaatst en het Oudernetwerkjeugdzorg Gelderland. Namens Zorgbelang Gelderland
heb ik deelgenomen aan de klankbordg roep voor het op te richten CJG in Arnhem. Vanuit deze
achtergrond schrijf ik mijn reactie.
Algemeen
De overgang van de Jeugdzorg van de provincie naar de gemeente lijkt goede kansen te bieden om
integrale hulp te geven aan gezinnen met een probleem. De provincies hebben overigens afgelopen
jaren enorm veel werk verricht. Kritiek op het functioneren van de bureaus jeugdzorg heeft dan ook
niets te maken met de provincies, maar vooral met de mechanismen in de wet jeugdzorg en de
uitvoering ervan. Het is de vraag of die mechanismen nu worden weggenomen.
Een tweede algemene opmerking: de wet lijkt haastig te zijn ontwikkeld en bevat daardoor
onduidelijkheden.
Van recht op zorg voor kinderen naar zorgplicht van de gemeente
Hoewel de memorie van toelichting spreekt over een primair vraaggestuurde setting wordt in de
jeugdwet niet duidelijk op welke wijze ouders en kinderen hun vraag sturend voor de hulpverlening en
de budgetten kunnen laten zijn. De sturingsprincipes liggen allereerst bij de gemeente en de
afspraken die zij maken met (gecertificeerde) instellingen. Controle op de keuzes van de gemeenten is
secundair en algemeen geregeld (via de gemeenteraad, via inspraak van burgers bij het plan en via
kwaliteitsmonitoring). Voor individuele burgers wordt het de grote vraag: vindt de gemeente het goed?
De globale en secundaire monitoring en kwaliteitstoetsing kan onverlet laten dat individuele kinderen
en ouders (incidenten) geen goede hulp krijgen.
Zeer konkreet wordt dit nu al in de uitwerking van de PGB’s (memorie van toelichting blz. 51): niet de
ouders en kinderen kunnen aangeven hoe zij het beste de hulp willen organiseren, maar de gemeente
beslist of hulp in natura dan wel in de vorm van een PGB komt. De noodzaak om een intrinsieke
beperking van de budgetten in te bouwen is evident.
Jeugdzorg+AWBZ+ZvW
Het is wenselijk dat somatische en psychiatrische zorg voor ouders vrij toegankelijk blijft via de
huisarts. Het is niet wenselijk dat deze vorm van zorg onderhevig wordt aan gemeentelijke
voorkeuren, noch dat er enige vermenging komt van jeugdzorgdossiers met medische dossiers.
Bovendien bestaat het gevaar dat vanuit de jeugdzorg-insteek problemen worden toegevoegd, zodat
een eventueel hulptraject zwaarder wordt en langer duurt voordat het ingezet kan worden.
Preventie+vriiwillige-i-gedwongen hulpverlening
De ontwikkeling van bureaus jeugdzorg heeft laten zien dat het combineren van vrijwillige hulp en
gedwongen hulp onder één dak een toename van de zwaardere hulp oplevert en angst onder ouders
om met lichtere hulpvragen aan te kloppen. Een herhaling van deze ontwikkeling is nu al zichtbaar bij
de CJGs: vrijwel niemand klopt daar aan met opvoedingsvragen uit angst voor zwaarder ingrijpen (zie
o.a. NRC 29-09-2012). Om laagdrempelig te zijn zal er opnieuw een duidelijke scheiding moeten
komen tussen vrijwillige en gedwongen hulpverlening. Ouders willen dat hun hulpvraag in het
vrijwillige kader niet zomaar omgezet wordt naar een problematiek in het gedwongen kader.
Dat vraagt een aparte financiering van de gedwongen hulp, financiering door de landelijke overheid.
Gedwongen hulpverlening grijpt in in de rechtspositie van burgers en mag dus niet afhankelijk zijn van
gemeentelijk beleid.
Extra drempel
Desgewenst zou een gemeente bij elke overgang van vrijwillige naar gedwongen hulpverlening een
deel van het gemeentelijk budget af moeten staan aan de landelijke overheid. Op deze wijze wordt het
niet aantrekkelijk om over te gaan tot gedwongen hulpverlening, maar zal men dat alleen doen als het
echt nodig is. De effecten van gedwongen hulpverlening zijn niet ronduit positief. In een onderzoek
van dhr. Slot wordt gesteld dat 1/3 van de kinderen er beter uit komt, voor 1/3 maakt het niets uit en
1/3 is zelfs slechter af. Degene voor wie gedwongen hulpverlening positief uitpakt zijn de kinderen die
in evident slechte omstandigheden opgroeien. In die situaties zal een gemeente het overdragen van
het budget voor lief nemen.
7

Gesloten ieugdzorg
In de wet op de gesloten jeugdzorg is uitdrukkelijk de mogelijkheid opgenomen dat ouders zônder
OTS bij de rechter kunnen vragen om een machtiging gesloten jeugdzorg. In het concept jeugdwet
wordt een OTS weer als voorwaarde gesteld. Dat verzwaart de hulpverlening (en de kosten) onnodig
en zet ouders buiten spel, waar dat niet nodig is. De ervaring van ouders die zonder machtiging een
gesloten plaatsing hebben georganiseerd voor hun kind zijn positief: ouders worden direkt betrokken
bij de hulpverlening, ze kunnen echt meepraten en houden voor ogen wat het beste is voor hun kind.
Een rechter moet altijd nog een machtiging afgeven, dus er is altijd nog een zware toetsing.
Gedwongen medicatie
Binnen de gesloten jeugdzorg zou een kind aan alles moeten meewerken, ook aan gedwongen
medicatie. Daarmee gaat deze wet veel verder dan de BOPZ. Ook na een OTS geldt de WGBO,
waardoor ouders (en niet de gezinsvoogd) toestemming moeten geven voor medicatie, en het kind
vanaf 12 jaar mee mag praten of vanaf 16 jaar zelf mag beslissen. Wanneer ouders dat niet willen
kunnen ze een aanwijzing krijgen van de gezinsvoogd en als het verschil van mening blijft bestaan
kan de rechter hierover beslissen. Deze werkwijze voorkomt dat er geen toezicht is op het toedienen
van medicatie na een OTS en binnen een jeugdzorginstelling. Het beschermt het kind tegen willekeur.
De WGBO geldt, onverminderd, ook na een OTS.
Geweld binnen ieugdzorg
Nu de commissie Samson aan het licht gebracht heeft dat kinderen binnen jeugdzorginstellingen en
pleeggezinnen niet altijd veilig zijn en soms te maken krijgen met lichamelijke en seksuele
mishandeling wordt het dringend, dat ouders en kinderen, ook na een OTS, vrije toegang krijgen tot
de raad voor de kinderbescherming, wanneer zij vermoeden of ervaren dat het kind mishandeld wordt.
Een dergelijke suggestie is eerder al gedaan in het rapport ‘Kinderen eerst’. De raad zou, op gelijke
wijze als zij dat doet bij ouders, zelf een onderzoek moeten instellen en op basis van dat onderzoek
advies aan de rechter moeten kunnen uitbrengen om het kind in een veilige situatie te brengen.
Binnen de nieuwe jeugdwet zou een dergelijke toegang gewaarborgd moeten worden.
In alle voorlopigheid,
Wilma Vogels
Schaapsdrift 153
6902 AD Zevenaar

8

NJR: ‘Jongeren bepalen als
ervaringsexpert toekomst jeugdzorg’
18 oktober 20 12

Officiële reactie concept Jeugdwet namens jongeren

—
—

.

Jongeren bepalen als ervaringsexpert toekomst jeugdzorg
NJR vindt het een goede intentie dat de nieuwe Jeugdwet uitgaat van de eigen kracht van jongeren,
maar ziet dit in de nieuwe wettekst nog te weinig gewaarborgd. Voorwaarde voor een succesvolle
stelselwijziging is voor ons dat jongeren de autonomie krijgen die ze aankunnen, de waardering die ze
verdienen en de ontwikkelingsmogelijkheden die hen (weer) toekomst bieden. Namens jongeren
reageren we op het wetsvoorstel met onze eigen visie op de rol van jongeren in jeugdzorg. Met enkele
concrete tekstvoorstellen hopen we duidelijke voorbeelden te geven voor wijzigingen in het
wetsvoorstel, en daarmee verbeteringen aan de latere dagelijkse praktijk. Dit is noodzakelijk. Wat ons
betreft ademt de wet na vandaag: jongeren zijn de ervaringsexperts die nodig zijn om de toekomst van
jeugdzorg te bepalen. Daarvoor is betere inlichting over de stelselwijziging, jongeren in de inspectie
jeugdzorg, budget voor cliëntenraden in instellingen, budget voor landelijke koepelorganisaties als het
JeugdWelzijnsBeraad en het terugdraaien van de eigen bijdrageregeling nodig.
De afgelopen 6 jaar organiseerde NJR meer dan honderd Lagerhuisdebatten met jongeren uit
gesloten jeugdzorginstellingen, justitiële inrichtingen en de medewerkers en directies daarvan. Zo
hebben jongeren invloed op het beleid van de instelling en raken ze bekend met hun recht op
deelname in de cliëntenraad. Tevens leren ze zo hun eigen talent kennen in bijvoorbeeld het
vertegenwoordigen van leeftijdsgenoten op de afdeling. De inzet van dit landelijke programma was via
participatie de weerbaarheid van jongeren te vergroten, want dat is wat jongeren in deze situaties
nodig hebben. Het is schrijnend om te zien dat participatie en daarmee het vergroten van
weerbaarheid altijd sluitpost is en in de afgelopen jaren ook is wegbezuinigd. Ook de nieuwe wettekst
geeft weinig vertrouwen dat dit verandert. Het is echter van belang dat participatieprojecten in
(gesloten) jeugdzorginstellingen weer ondersteund worden door overheden.
Ook deed NJR in 2012 diepgaand onderzoek naar de naleving van kinderrechten in Nederland, in
onder andere jeugdzorgstellingen, pleeggezinnen en groepen zwerfjongeren. Dit onderzoek leidde tot
de jongerenrapportage, het onderdeel van de Kinderrechtenrapportage waarbij jongeren zelf aan het
woord komen over de naleving van hun rechten. Jongeren willen worden betrokken, maar (zeker
kwetsbare jongeren) zetten zelf niet snel de eerste stap.
Stelselwijziging betekent dat jongeren daarvan onderdeel zijn
NJR ziet in deze stelselherziening een stelselverbetering indien de jongeren uit instellingen,
inrichtingen en pleeggezinnen als ervaringsdeskundigen aan de basis staan van alle verbeteringen.
We zijn ervan overtuigd dat jongeren moeten kunnen meedenken en meebeslissen over beleid dat
voor hen is bedoeld. Zij weten zelf heel goed wat ze wel en niet willen. Ze maken wat de letters uit de
wettenbundel hen opleggen dagelijks mee. In de overgang van de verantwoordelijkheid van jeugdzorg
van het Rijk naar gemeenten is het van belang dat jongeren niet de dupe worden van het feit dat de
winkel open blijft tijdens de verbouwing. Zijn de 415 wethouders in al onze gemeenten echt al klaar
om een onbekend takenpakket over te nemen van het Rijk en de provincies? Wij vragen het ons af.
Tegelijkertijd trekken Rijk en provincies de handen van zo veel mogelijk verantwoordelijkheid af, om
gemeenten zo de ruimte te bieden. Jongeren dienen goed geïnformeerd te worden over de
stelselwijziging en wat deze voor hun betekent. Instellingen moeten meer tijd vrij maken om te
luisteren naar de behoeften van jongeren.
Jongeren onderdeel van de inspectie op jeugdzorg
Duidelijke kwaliteitseisen voor gemeenten zijn zeer belangrijk en actief toezicht daarop is essentieel.
Dat de inspectie tekort schiet toont de Commissie Samson recentelijk nog pijnlijk aan. NJR ziet graag
dat jongeren die zelf uit de jeugdzorg komen, betrokken worden bij de inspectie. Zij weten wat er
speelt in de jeugdzorg instellingen en zijn door hun ervaring en leeftijd veel beter toegankelijk voor
jongeren die nog in jeugdzorg zitten. We vinden het daarom een gemis dat de inspectie vooral uit
eigen overweging stappen maakt, en zich te weinig laat leiden door ervaringen van jongeren. Ook in
de Commissie Rouvoet zien wij graag jongeren met ruime ervaring in jeugdzorg aanschuiven.

2

Inspraak jongeren in jeugdzorginstellingen verantwoordelijkheid gemeenten
Jongeren hebben het recht te worden betrokken bij alle beslissingen die over hen worden genomen.
Zeker in jeugdzorginstellingen betekent dat bijvoorbeeld recht op een cliëntenraad. Opkomen voor
belangen in de eigen jeugdzorginstelling, betekent wat ons betreft ook een pleidooi voor het verplicht
stellen van het betrekken van die cliëntenraden door beleidsmakers bij gemeenten. Het gaat immers
over hen. Gemeenten hebben in het vervolg de verantwoordelijkheid erop toe te zien dat instellingen
aan hun verplichting tot een cliëntenraad met jongeren toe komen.

3

Voorstel artikelwijzigingen
Hieronder alle concrete artikelaanpassingen zoals NJR die graag ziet in de nieuwe
Jeugdwet. Dikgedrukt is aangegeven wat NJR wil toevoegen. Doorgcctrccpt is wat NJR wil
weglaten.
Hoofdstuk 2: De verantwoordelijkheid van de gemeente
Artikel 2.7, lid 1
Jongeren die bij gemeentebeleid betrokken raken en willen worden, zijn niet per se de
jongeren die in de Jeugdwet genoemd zouden moeten worden als verplicht te betrekken
groep. Jongeren uit jeugdzorg zijn degenen met de ervaringsdeskundigheid.

Huidig lid concept Jeugdwet:

Nieuwe lid met aanpassingen NJR:

Het college betrekt de ingezetenen van de Het college betrekt de ingezetenen van de
gemeente, met name jeugdigen die zelf
gemeente, met name jeugdigen en hun
ouders, en belanghebbende natuurlijke en cliënt zijn of zijn geweest en hun ouders,
en belanghebbende natuurlijke en
rechtspersonen bij de voorbereiding van
rechtspersonen bij de voorbereiding van
het beleid inzake ieugdhuip, de
kinderbeschermingsmaatregelen en de
het beleid inzake jeugdhulp, de
jeugdreclassering op de wijze voorzien in kinderbeschermingsmaatregelen en de
jeugdreclasserîng op de wijze voorzien in
de krachtens artikel 150 van de
de krachtens artikel 150 van de
Gemeentewet vastgestelde verordening.
Gemeentewet vastgestelde verordening.

Artikel 2.7, lid 2
Het belang van cliëntenraden groeit wanneer jeugdzorg wordt gedecentraliseerd. De raad
vertegenwoordigt de verenigde jongeren op lokaal niveau. Wat ons betreft de eerst
aangewezen rechtspersoon voor een wethouder, ter voorbereiding van beleid en
communicatie richting in zijn of haar gemeente bestaande instellingen.

Huidig lid concept Jeugdwet:

Nieuwe lld met aanpassingen NJR:

Het college stelt ingezetenen van de
gemeente, met name jeugdigen en hun
ouders, en in de gemeente belang
hebbende natuurlijke en rechtspersonen
vroegtijdig in de gelegenheid zelfstandig
voorstellen voor het beleid Inzake
jeugdhulp, jeugdbescherming en
jeugdreclassering te doen.

Het college stelt ingezetenen van de
gemeente, met name jeugdigen en hun
ouders, en in de gemeente belang
hebbende natuurlijke en rechtspersonen,
alsook relevante cliëntenraden,
vroegtijdig in de gelegenheid zelfstandig
voorstellen voor het beleid inzake
jeugdhuip, jeugdbescherming en
jeugdreclassering te doen.

4

Hoofdstuk 4: Kwaliteit jeugdhulpaanbieder (...)
Artikel 4.2.7, lid 4
NJR begrijpt niet waarom er niet ten minste twee jongeren in een cliëntenraad plaats zouden
kunnen nemen. Daarom stel/en we voor de laatste zinsnede te schrappen, of te vervangen
door de oude zinsnede (mocht er echt niemand willen, dan kun je immers moeilijk tot dwingen
overgaan).

Huidig lid concept Jeugdwet:

Nieuwe lid met aanpassingen NJR:

In de cliëntenraad wordt voorzien in
tenminste twee plaatsen voor jeugdigen,
tenzij kan worden aangetoond dat dit niet
aangewezen is.

In de cliëntenraad wordt voorzien in
tenminste twee plaatsen voor jeugdigen
tenzij kan worden aangetoond dat dit niet
aangewezen is.

5

Hoofdstuk 8: Financiële bepalingen
Artikel 8.2.1, lid 3
Het zou nooit zo mogen zijn dat jongeren meebetalen voor de jeugdhulp die ze krijgen.
Jongeren zijn vaak niet schuldig aan de problemen waarvoor ze in de jeugdhulp zitten, en
mogen hier financieel dus ook niet de dupe van worden. Dit is in een eerder stadium door de
Tweede Kamer afgeschaft omdat de eigen bijdrage aantoonbaar oneerlijk en onredelijk was.

Oude lid:

Nieuwe lid met aanpassingen NJR:

De gemeenteraad kan bij verordening
bepalen dat een jeugdige een eigen
bijdrage is verschuldigd in de kosten van
de aan hem geboden jeugdhulp, voor
zover deze hulp niet bestaat uit een
financiële tegemoetkoming.

De gemeenteraad kan bij verordening
bepalen dat een jeugdige een eigen
bijdrage is verschuldigd in de kosten van
de aan hem geboden jeugdhulp, voor
zover deze hulp niet bestaat uit een
financiële tegemoetkoming. 1
(= schrappen lid)

Artikel 8.2.1, lid 4
Idem.

Huidig lid concept Jeugdwet:

Nieuwe lid met aanpassingen NJR:

De gemeenteraad kan de hoogte van de
eigen bijdrage voor de verschillende
soorten jeugdhulp verschillend
vaststellen en mede afhankelijk stellen
van de leeftijd van de jeugdige, de aard
van de jeugdhulp en het inkomen en
vermogen van de jeugdige en de in het
eerste lid, onder a tot en met c, genoemde
personen.

De gemeenteraad kan de hoogte van de
eigen bijdrage voor de verschillende
soorten jeugdhulp verschillend
vaststellen en mede afhankelijk stellen
van de leeftijd van de jeugdige, de aard
van de jeugdhulp en het inkomen en
vermogen van de jeugdige en de in het
eerste lid, onder a tot en met c, genoemde
personen.

1
NB: De memorie van toelichting spreekt zichzelf tegen in de toelichting op dit artikel. Het zegt dat ‘voor de hand ligt dat
geen bijdrage wordt verlangd als de jeugdige zelf over een structureel inkomen beschikt. ‘Verderop wordt gezegd dat het
eerlijk is als een jongere wat bijdraagt in het geval hij/zij zelf iets verdiend. NJR ziet graag het hele stuk geschrapt worden
omdat wij vinden dat een jongere onder de 18 jaar nooit voor zijn/haar eigen zorg zou moeten betalen.
6

Hoofdstuk 9: Toezicht en handhaving
Artikel 9.2, lid 11 (nieuw lid)
Het is cruciaal dat jongeren worden betrokken bij de Inspectie. Zij kunnen uit hun belevingskader en
ervaringen bijdragen aan betere jeugdzorg en misstanden beter signaleren.

Huidig lid concept Jeugdwet:
-

Nieuwe lid met aanpassingen NJR:
In de Inspectie worden jongeren die cliënt
zijn in jeugdzorg, of dat zijn geweest,
actief betrokken.

7

centrum indicatieste[[ing zorg

cjz

Memo

cIz
Princenhof Park 3
3972 NG Driebergen
Postbus 232
3970 AE Driebergen
KvK Utrecht 30159219

Datum
Aan
Betreft
Van

16 oktober 2012
Sanne van Eerden, ministerie vws
Beleidsreactie conceptwetsvoorstel Jeugdwet
Afdeling Beleid, Marianne van Toornburg

T (088) 789 67 00
F (088) 789 67 01
E info@ciz.nl
www.ciz.nl

Met belangstelling hebben wij kennis genomen van het conceptwetsvoorstel Jeugdwet en de
memorie van toelichting.
De visie die uitgangspunt is van de wet, zoals beschreven in “geen kind buitenspel”,
onderschrijven wij.
Wij willen graag enkele punten onder uw aandacht brengen.
1.

In de conceptwet staat een afbakening voor de doelgroep jeugd-LVB. Beschreven is dat het
college niet is gehouden een voorziening te treffen voor kinderen en jongeren met matige tot
diepe verstandelijke beperking (een IQ van 50 of lager, in combinatie met chronische
e
levensjaar).
beperkingen in de sociale redzaamheid en ontstaan voor het 18
Wij verwachten dat er problemen ontstaan als een IQ-grens bepalend wordt voor de
afbakening van zorg die door de gemeente wordt geboden en zorg die vanuit andere wetten
wordt geboden/gefinancierd.
Vorig jaar is in het kader van de toen voorgenomen IQ maatregel uitgebreide discussie
geweest over de (beperkte) waarde van het IQ, zie hiervoor ondermeer de uitvoeringstoets IQ
maatregel van het CVZ. Nu speelt dit weer. Voorbeeld: bij een kind wordt een IQ test gedaan
met als uitkomst 55, als kind /ouders ondersteuning wensen moeten zij zich wenden tot de
gemeente. Bij een volgende test een jaar later blijkt het IQ 47, en een jaar later weer 53,
heel reële variaties in testuitslagen, zonder dat er iets is gewijzigd in de problematiek en
hulpvraag van het kind en zijn omgeving/netwerk. Tot wie moeten jongeren met een
disharmonisch profiel, waarbij geen totaal IQ is vast te stellen (PIQ 63, VIQ 46) zich wenden?
En waar moeten jongeren zich melden met een psychische stoornis (bijvoorbeeld ASS) en een
matige/ernstige verstandelijke beperking, ook een regelmatig voorkomende combinatie?
Wij hebben niet direct een oplossing hiervoor, maar gaan hierover graag met u in gesprek.

2.

Op dit moment is voor alle kinderen (provinciaal gefinancierde) jeugdhulpverlening en
jeugdbescherming mogelijk, bijvoorbeeld als ouders geen veilig thuis met een passende
pedagogisch klimaat kunnen bieden aan hun kind. Ook een kind met een matige
verstandelijke beperking, of een andere aandoening (zoals een visuele/auditieve of
lichamelijke ziekte) kan gebruik maken van bijvoorbeeld pleegzorg. Het lijkt ons niet de
bedoeling om kinderen en jeugdigen met een verstandelijke, lichamelijke of zintuiglijke
beperking hiervan uit te sluiten.
De tekst in artikel 1.2 lid c lijkt de groep kinderen met een matige tot diepe verstandelijke
beperking hiervan wel uit te sluiten.

3.

Bij specialistische jeugdhulp missen we de hulpverlening / opvoedingsondersteuning aan
ouders met een (verstandelijke) beperking. Regelmatig wordt nu door jeugdhulpverleners

centrum indicatiestelLing zorg

pag na

2/2

cjz__,

aangegeven dat specialistische hulp nodig is om deze ouders opvoedingsondersteuning te
bieden met als doel het veilig opgroeien van hun kind. In de memorie van toelichting (blz 60)
staat deze groep wel genoemd.

De Minister van Veiligheid en Justitie
Mr. l.W. Opstelten
Postbus 20301
2500 EH Den Haag

Datum

9november2012
Kenmerk

B 2.1.1 2/002869/2065/ST
Contactpersoon

Onderwerp

Advies op het wetsvoorstel stelselherziening jeugdzorg

Geachte heer Opstelten,

Over het Wetsvoorstel inzake de stelselwijziging jeugdzorg heeft u de Nederlandse
Vereniging voor Rechtspraak (hierna: NVvR) gevraagd advies uit te brengen. Hierbij doen wij
u ons advies graag toekomen. Een schrijven met dezelfde strekking sturen wij separaat aan
uw ambtgenoot, staatssecretaris Van Rijn. Dit advies is voorbereid door de
Wetenschappelijke Commissie van de NVvR. Daartoe werd over dit wetsvoorstel een
bijeenkomst belegd met enkele leden van NVvR en enkele externe deskundigen.
1. Strekking wetsvoorstel

De jeugdhulp kan volgens de memorie van toelichting beter, efficiënter en effectiever op
lokaal niveau geregeld worden. De huidige hulpverlening loopt, aldus de memorie van
toelichting, tegen haar grenzen aan waardoor opvoedproblemen uitgroeien tot
zorgproblemen. Het onderhavige wetsvoorstel heeft tot doel de overheveling van alle
ondersteuning, hulp en zorg voor jeugd en ouders naar gemeenten; zowel bestuurlijk als
financieel. Concreet houdt dit in dat de verantwoordelijkheid van de gemeente wordt
uitgebreid met de provinciale (geïndiceerde) jeugdzorg, de gesloten jeugdzorg, de
geestelijke gezondheidszorg voor jeugdigen (jeugd GGZ), zorg voor jeugd met een licht
verstandelijke beperking (jeugd-lvb), GGZ in het kader van het jeugdstrafrecht (forensische
zorg), jeugdbescherming en jeugd reclassering.
De doelstellingen van dit wetsvoorstel zijn de versterking van de eerstelijns jeugd- en
gezinszorg, het terugdringen van de grote druk op gespecialiseerde zorg en de verkokerde
manier van werken binnen de zorg voor jeugd aan te pakken. De gemeenten worden daartoe
verantwoordelijk voor alle jeugdhulp, de uitvoering van kinderbeschermingsmaatregelen en
jeugdreclassering. Op deze manier wordt de zorg voor de jeugd in samenhang geplaatst met
onderwerpen als onderwijs, welzijn, maatschappelijke ondersteuning, werk en inkomen en
veiligheid. In die zin ontstaat volgens de memorie van toelichting een brede zorgplicht van
gemeenten, de jeugdhulpplicht die het gehele spectrum van verschillende soorten
ondersteuning, hulp en zorg bestrijkt. Belangrijk punt in dit verband is nog dat gemeenten
ook verantwoordelijk worden voor de kwaliteit van de jeugdhulp.

Ten grondslag aan dit wetsvoorstel ligt volgens de memorie van toelichting een visie op een
sterke sociaalpedagogische omgeving in de samenleving. De visie staat voor dat het
probleemoplossend vermogen van de jeugdige en zijn omgeving worden hersteld. De
aandacht gaat meer uit naar preventie, de inzet van vroegsignalering en het terugdringen
van de druk op de gespecialiseerde zorg. De voorgestelde stelselwijziging behelst aldus een
cultuuromslag naar demedicaliseren, ontzorgen en normaliseren. De wetgever streeft er
tevens naar om de justitiële ketens en de zorgketens goed op elkaar te laten aansluiten.
2. Advisering
2.1 Algemeen
De NVvR heeft met belangstelling kennis genomen van het wetsvoorstel en de memorie van
toelichting. De NVvR constateert, dat dit wetsvoorstel een omvangrijke stelselherziening
behelst van de jeugdzorg in Nederland, met mogelijk verstrekkende gevolgen. Reeds om die
reden acht de NVvR het van groot belang dat de wetgever voldoende tijd neemt om de
verschillende aspecten uit dit wetsvoorstel de aandacht te geven die deze verdienen. Het is
bijvoorbeeld aan te bevelen om eerst de gesprekken met de Vereniging van Nederlandse
Gemeenten (VNG) af te ronden over onder meer de precieze verantwoordelijkheids- en
bevoegd heidstoedeling, alvorens wordt overgegaan tot vaststelling en implementatie van de
wet. De VNG vestigt in haar advies over dit wetsvoorstel eveneens de aandacht op dit
aspect. Hetzelfde geldt voor de consultatie van de instellingen en beroepsgroepen die de
jeugdhulp feitelijk verlenen.
Ook laat dit wetsvoorstel op belangrijke punten nog onduidelijkheid bestaan. Zo is niet altijd
voldoende helder hoe procedures verlopen; dat geldt onder meer voor het
toestemmingsvereiste, de certificering en de kwaliteitsborging. Op diverse plaatsen wordt
bovendien nog nadere regelgeving in het vooruitzicht gesteld, terwijl het wetsvoorstel zelf
reeds omvangrijke en gedetailleerde regelgeving bevat. Voorts adviseert de NVvR om nog
eens zorgvuldig na te gaan wat de verhouding is tussen dit wetsvoorstel en aanverwante
regelgeving. De in het vooruitzicht gestelde invoeringswet zal op veel punten nog
duidelijkheid moeten verschaffen.
Ten slotte vraagt de NVvR zich af hoe en in welke mate dit wetsvoorstel bijdraagt aan het
wegnemen van de heersende (taaie) problemen in de feitelijke uitvoering van de jeugdzorg,
zoals de wachtlijstproblematiek, de omstandigheid dat zich telkens weer schrijnende
gevallen voordoen waarin individuele jeugdigen tussen wal en schip vallen. In de memorie
van toelichting, wordt voorzien dat dit wetsvoorstel zal leiden tot een periode van
ingewikkelde veranderingsprocessen, waarin allerlei personen en instanties hun werkwijzen
en procedures zullen moeten herijken. Voorts wordt een efficiencykorting van € 300 mln
aangekondigd zonder dat met uitzondering van het schrappen van de pgb’s voor jeugdigen
tot 18 jaar wordt uitgelegd hoe dit wordt gerealiseerd.
-

—

2.2 Mate en omvang van decentralisatie
De NVvR constateert dat het wetsvoorstel uitgaat van een verregaande mate van
decentralisatie. Met behoud van de stelselverantwoordelijkheid van het Rijk worden zowel de
beleidsvorming, de normstelling, de uitvoering en het toezicht in overwegende mate
gedecentraliseerd naar individuele gemeenten, waarbij met het oog op regionale
samenwerking een stelsel van gemeenschappelijke regelingen wordt voorzien. Vooraf wenst
de NVvR op te merken dat zij voorstander is van de tendens naar schaalverkleining voor de
uitvoering van de jeugdzorg. De NVvR ziet als positief effect dat de gemeenten in staat
worden gesteld om coördinerend op te treden. Op die manier kunnen zij makkelijk verbinding
leggen met aanverwante terreinen zoals op het vlak van het onderwijs en de

vrijetijdsbesteding van jongeren. Wel voorziet de NVvR in dit verband een probleem ten
aanzien van meer gespecialiseerde vormen van jeugdzorg. Vraag is of alle gemeenten in
staat zullen zijn om de vereiste kwaliteit van zorgverlening adequaat te organiseren.
De NVvR is in beginsel geen tegenstander van verdergaande decentralisatie van de
overheidsverantwoordelijkheid voor de uitvoering van de jeugdzorg. De NVvR is evenwel van
opvatting dat de normstelling en het toezicht van rijkswege dienen plaats te vinden.
Normstelling dient te bevatten standaardnormen ten aanzien van de kwaliteit van de te
verlenen zorg aan jeugdigen. Deze normen behoren uniform te zijn in heel Nederland. Naast
uniformering heeft dit als voordeel dat de kwaliteit van de zorg beter kan worden geborgd;
zonder dat verschillen ontstaan in het niveau van zorgverlening tussen de gemeenten. Het
overlaten van normstelling aan gemeenten werkt bovendien bureaucratie in de hand waarbij
415 gemeenten aan planvorming gaan doen.
Het lokaal beleggen van het toezicht op de jeugdzorg is naar de mening van NVvR eveneens
onwenselijk. Gemeenten dienen in de optiek van de NVvR te fungeren als uitvoerder.
Toezicht en uitvoering dienen los van elkaar te staan; een onafhankelijke toezichtuitoefening
is noodzakelijk, ook in het licht van de verantwoordelijkheid van het Rijk voor de
implementatie van het Internationaal Verdrag voor de Rechten van het Kind (IVRK). De
NVvR brengt hierbij tevens enkele conclusies en aanbevelingen uit het rapport van de
Commissie-Samson onder de aandacht. De commissie maakt zich grote zorgen over de
toekomst van jeugdzorg in verband met de plannen om te komen tot grote stelselwijziging,
waardoor de jeugdzorg een gemeentetaak wordt. Deze commissie waarschuwt dat het
toezicht op de jeugdzorg niet bij de gemeenten moet worden gelegd, omdat het aldus
versnippert. De commissie noemt dit in haar rapport “Zorgwekkend.
Verder constateert de commissie dat de overheid en Jeugdzorg Nederland tekort zijn
geschoten in hun taak om kinderen die uit huis zijn geplaatst een veilige omgeving te bieden.
Dit had voor een belangrijk deel te maken met gebrek aan toezicht. Door onvoldoende
toezicht lopen kinderen in een jeugdzorginstelling, aldus commissie-Samsom, twee keer
zoveel risico om misbruikt te worden als kinderen die thuis opgroeien. Voor kinderen met een
verstandelijke beperking is dat risico drie keer zo groot, aldus de commissie. Voor de NVvR
geeft dit eveneens aanleiding om nadere aandacht te vestigen op het punt van toezicht in de
voorgestelde regelgeving.
De NVvR verwacht verder dat de omstandigheid dat de planvorming op het bord van de
individuele gemeenten wordt gelegd, hetzij een wassen neus zal blijken omdat de
gemeenten in overgrote mate een door de VNG vast te stellen format-plan min of meer
ongewijzigd zullen overnemen, hetzij zal leiden tot een baaierd aan onderling niet
afgestemde plannen waarmee de raden voor de kinderbescherming en zorginstellingen
rekening moeten houden. Het ware te overwegen of de thans voorgestelde decentralisatie
van de planvorming niet beter tot het regionale niveau (bij voorkeur met de schaalgrootte van
de veiligheidsregio) kan worden beperkt.
De NVvR adviseert de mate en de omvang van de decentralisatie in het licht van het
bovenstaande te heroverwegen.
2.3 Rechtsgang en rechtsbescherming
Gelet op het belang van de jeugdige staat de NVvR een eenduidige en heldere rechtsgang in
alle jeugd aangelegenheden voor, waarbij de kinderrechter de bevoegde rechter is. Deze
zou zowel moeten gelden als bevoegde rechter inzake beslissingen van de gemeente (of het
regionale samenwerkingsverband van gemeenten) omtrent de indicatiestelling als wanneer
het gaat over beslissingen van de Raad voor de Kinderbescherming en de gecertificeerde
instelling. De kinderrechter is immers in staat om alle bij een zaak van een minderjarige

betrokken belangen mee te wegen in zijn oordeel om zo te komen tot een optimaal oordeel
in het belang van de jeugdige. De NVvR ontraadt de bewindspersonen om in het
onderhavige stelsel ook maar enige taak bij de kantonrechter of de bestuursrechter te
leggen; de negatieve lijst bij de Algemene wet bestuursrecht (wb) ware daartoe aan te vullen.
In dit verband geeft de NVvR de betrokken bewindspersonen in overweging om ook de
leerplichtzaken aan de kinderrechter voor te leggen in plaats van aan de kantonrechter.
Daarnaast wil de NVvR de aandacht vestigen op de wenselijkheid dat jeugdhulp ook indien
deze is opgelegd in het kader van een kinderbeschermingsmaatregel of het jeugdstrafrecht
kan worden verleend door bijvoorbeeld de jeugd-GGZ. Om deze niet door justitie
gefinancierde zorg in het kader van een kinderbeschermingsmaatregel of het jeugdstrafrecht
beschikbaar te krijgen voor jeugdigen zal een indicatiestelling nodig zijn. Echter
indicatiestellingen werken bureaucratisering in de hand en helemaal ingeval de
rechtsbescherming noopt tot een afzonderlijke bestuursrechtelijke rechtsgang.
Bij het optimaliseren van de organisatie van de jeugdzorg dient tevens aandacht te worden
besteed aan de rechtsbescherming van de jeugdige. De NVvR adviseert om bij het
vormgeven van het klachtrecht voor de gesloten jeugdzorg in de systematiek aan te sluiten
bij de Beginselenwet Justitiële Jeugdinrichting. .Ten aanzien van dit onderwerp sluit de
NVvR zich aan bij de adviezen van Defence for Children en de Expertgroep jeugdrechters op
dit wetsvoorstel.
2.4 Toestemmingsvereiste
In artikel 4.1.8 van het onderhavige wetsvoorstel wordt gesteld dat de jeugdhulpaanbieder
slechts jeugdhulp verleent indien daarvoor toestemming is gegeven met uitzonderingen
daarop. De vereiste toestemming mag conform lid 2 van het artikel worden verondersteld te
zijn gegeven, indien de betreffende jeugdhulp niet van ingrijpende aard is. De uitzonderingen
betreffen hier de kinderbescherming, waaronder de gesloten jeugdzorg, de jeugdreclassering
en andere vormen van jeugdhulpverlening opgelegd in het kader van het jeugdstrafrecht. De
omvang van deze uitzonderingscategorieën maakt dat meer aandacht aan dit onderwerp zou
behoren te worden besteed. Nu geeft het wetsvoorstel slechts een analoge regeling voor het
toestemmingsvereiste zoals bij de medische behandelingsovereenkomst in Boek 7 BW die
op gespannen voet staat met jeugdhulpverlening in een gedwongen kader.
2.5 Borging kwaliteit
Bij onderdeel 7.2. in de memorie van toelichting staat dat, gemeenten conform de Wmo, de
wettelijke opdracht krijgen om in hun beleidsplan en gemeentelijke verordening op te nemen
welke kwaliteitseisen zij stellen en hoe het toezicht wordt vormgegeven. Het wetsontwerp
legt in eerste instantie de verantwoordelijkheid om kwaliteitseisen te stellen aan het aanbod
bij de gemeenten.
De NVvR merkt op dat in de memorie van toelichting over de kwaliteitsborging de volgende
passage valt te lezen. “Daarnaast zijn er wettelijke kwaliteitseisen gesteld voorjeugdhulp,
jeugdbescherming en jeugdreclassering. Tevens is ervoor gekozen om extra wettelijke
kwaliteitseisen te stellen aan gecertificeerde instellingen die maatregelen ten behoeve van
kinderbescherming, jeugdreclassering en gesloten jeugdhulp in het kader van ernstige
opgroei- en opvoedingsproblemen uitvoeren en aan jeugdhulpaanbieders die verblijf en
intensieve ambulante jeugdhulp en het gedwongen kader aanbieden.” De NVvR vraagt zich
af hoe deze passage zich precies verhoudt tot hetgeen daarvoor is aangegeven in de
memorie van toelichting ten aanzien van eigen verantwoordelijkheid van gemeenten bij het
stellen van kwaliteitseisen en toezichtuitoefening.

Wat betreft de vereiste certificering is het volgende opgenomen bij onderdeel 7.3. “De
overheid is in dit verband verantwoordelijk voor de beleidsontwikkeling, het wettelijk kader
het overheidstoezicht en handhaving van de wettelijke regels. Op hun beurt werken
gemeenten en uitvoerders van kinderbeschermingsmaatregelen, jeugdreclassering en
gesloten jeugdzorg daartoe gezamenlijk normenkaders uit op basis van de wettelijke eisen
en de specifieke eisen die gesteld worden aan de uitvoering van maatregelen tot
kinderbescherming, jeugdreclassering en gesloten jeugdhulp in het kader van ernstige
opgroei- en opvoedingsproblemen.”
De NVvR vraagt zich af wat er precies wordt bedoeld met deze passage en wat dit betekent
voor de praktische uitvoering ervan. Ervan uitgaande dat certificeringseisen nog vastgesteld
dienen te worden, een certificeringsorganisatie nog aangewezen, en een methodiek van
certificering nog ontwikkeld wordt, is de NVvR van mening dat dit onderdeel van het stelsel in
het wetsvoorstel en/of de memorie van toelichting onvoldoende is uitgewerkt. Het
weergegevene in de memorie van toelichting impliceert een complexe verdeling van taken,
verantwoordelijkheden en bevoegdheden tussen het Rijk en gemeenten. De NVvR geeft er
de voorkeur aan het stelsel van certificering op Rijksniveau te laten.
De NVvR adviseert de bewindspersonen op bovenstaande onderdelen het wetsvoorstel
en/of de memorie van toelichting te heroverwegen met het oog op een betere en meer
effectieve borging van de kwaliteit van de zorg aan jeugdigen.
2.6 Leeftijdgrens versus continuering van de zorg
Ten aanzien van de geldende leeftijdsgrens van achttien jaar als uitgangspunt voor
jeugdhulp en de uitvoering van kinderbeschermingsmaatregelen en lvb-zorg, merkt de NVvR
op dat het voor jeugdigen die de leeftijdsgrens van achttien jaar passeren mogelijk dient te
worden of te blijven om zorg verleend vanuit een vrijwillig kader nog enige tijd te continueren
middels financiering vanuit de Awbz. Het Wetsontwerp beoogt dit weliswaar ook, maar geeft
niet aan hoe dit kan worden gerealiseerd.
2.7 Geen landelijke gecertificeerde instelling
De NVvR deelt de zorg geuit door de Expertgroep jeugdrechters dat in het nieuwe stelsel
geen landelijk werkende instellingen worden geborgd. De decentralisatie is in het
wetsvoorstel ook voorzien voor jeugdbescherming- en jeugdreclasseringstaken van landelijk
werkende instellingen als Nidos, de William Schrikker Groep en het Leger des Heils. De
NVvR beschouwt dit als een groot verlies van kwaliteit nu juist deze instellingen zorgen voor
kwetsbare jeugd, zoals minderjarige asielzoekers, jeugd met een licht verstandelijke
beperking en zwerfjongeren. De NVvR adviseert de gespecialiseerde landelijkwerkende
instellingen te laten voortbestaan.
Slotopmerkingen
De NVvR spreekt haar zorg uit voor het feit dat enkele belangrijke aspecten in de
voorgestelde regelgeving niet afdoende zijn uitgewerkt. In de wetenschap dat is aangegeven
dat gemeenten veel beleidsvrijheid behoeven bij het tot stand brengen van een integrale
aanpak, lijkt enige sturing daarin onmisbaar. Bovendien voorziet de NVvR problemen in de
overgangsfase. Een juridisch ‘vangnet’ ontbreekt voor de situaties waarin de praktijk op
aanraden van de ministeries reeds zal anticiperen op de inwerkingtreding van de nieuwe
wet, terwijl veel nog niet is uitgekristalliseerd. Anticiperen kan tot 2015 tot praktische
problemen leiden. De NVvR acht het voorts van belang dat de zorg gecontinueerd wordt, ook
in de overgangsfase; dat de procesgang niet verbrokkeld raakt; dat landelijk werkende
hulpverleningsinstellingen blijven bestaan.

In dit opzicht is relevant dat het onderhavige wetsvoorstel bovenlokale samenwerking
voorschrijft bij het voorzien in een toereikend aanbod van gecertificeerde instellingen en bij
het instellen en in stand houden van een landelijk meldpunt huiselijk geweld en
kindermishandeling. Bovenlokale samenwerking moet garanderen dat steeds capaciteit
voorhanden is bij gecertificeerde instellingen om kinderbeschermingsmaatregelen,
jeugdreclassering of gesloten jeugdhulp uit te voeren.
Verder wil de NVvR de aandacht vestigen op de verschillende opties voor aansluiting bij
bestaande regio’s, bijvoorbeeld door aansluiting bij bestaande onderwijsregio’s of bij
veiligheidsregio’s. De NVvR wijst erop dat deze keuze van de gemeenten als
organisatieniveau voor de jeugdhulpverlening belangrijke consequenties kan hebben voor
het werk van de rechter en officier van justitie.
Met vriendelijke groet,

Maria CC. van de Schepop
Voorzitter NVvR

Opiii ha:ii vl ils Wric

College van Procureurs-Generaal

:i 1 DEC.

2012

pS’

\i-

L-5
2500 EH Dcii t laag

Minister van Veiligheid en Justitie
Mr. I.W. Opsteken

Prins Clauslaan 16
2595 AJ Den Haag
Telefoon ÷31 (0)70 339 96 00
telefax +31 (0)70 339 98 51

Postbus 20301
2511 EX’s GRAVENHAGE
l.a.a. drs. MI. van Rijn, Staatssecretaris van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Onderdeel
Contactpersoon
Ooorkiesnummer(s)
E-mail
Datum
Ons kenmerk
Uw kenmerk
Onderwerp

Beleid & Strategie
mr. CI. Glorie
070 3399804

c.j.glorie@oni.nl
30 november 2012

Bij beantwoording de
datum en ons kenmerk
vermelden. Wilt u slechts
één zaak in uw brief
behandelen

PaG/B&SI 16594
DJIPS-3123266
Advies concept wetsvoorstel Jeugdwet

Geachte heer Opstelten,
Bij brief van 18 juli 2012 heeft uw toenmalige ambtgenoot, de staatssecretaris van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport mw. Veldliuijzen van Zanten-Hyliner, mede
namens u het College van procureurs-generaal gevraagd te adviseren over een
conceptwetsvoorstel van de zogeheten Jeugdwel, alsmede de bijbehorende
conceptmemorie van toelichting. 1-let wetsvoorstel Jeugdwet is de uitwerking van de
stelselherziening, zoals uiteengezet in de beleidsbrief “Stelselwijziging Jeugd ‘geen kind
buiten spel’, (8november 20 [1)” en het debat dat de regering met de Tweede Kamer
hierover heeft gevoerd.
1-let wetsvoorstel voorziet in een decentralisatie van alle ondersteuning, hulp en zorg
voor jeugd en ouders naar gemeenten, zowel bestuurlijk als financieel. De gemeenten
krijgen de verantwoordelijkheid voor de provinciale (geïndiceerde) jeugdzorg, de
gesloten jeugdzorg voor jeugdigen (jeugd-ggz), zorg voor jeugdigen met een licht
verstandelijke beperking (jeugd-lvb), ggz in het kader van het jeugdstrafrecht
(forensische zorg), jeugdbescherming en jeugdreclassering. Met de stelselherziening
jeugd wordt meer preventie beoogd, eerdere ondersteuning, minder snel
medicaliseren van problemen, betere samenwerking rond gezinnen en zorg op maat,
De verwachting is dat door de verantwoordelijkheid voor een positief opvoed- en
opgroeiklimaat, voor preventie, voor vroegsignalering tot en met cle gespecialiseerde
zorg en de uitvoering van kinclerhesclierm ingsmaatregelen en jeugdreclisseriiig bij cle

PaG/ 13&S/ I!i51)3/2ti noveinhr 2012

gemeenten te leggen, het makkelijker wordt verbindingen te realiseren Lussen zorg,
onderwijs, werk en inkomen, sport en veiligheid.
Voor alle vormen van jeugdhulp, uitvoering van kinderbeschermingsmaatregelen en
jeugdreclassering gaan voor de instellingen gecertificeerde kwaliteitseisen gelden.
De financiering van de jeugdzorg wordt door middel van een bijdrage aan het
gemeentefonds overgeheveld naar de gemeenten. Met de nieuwe wijze van financieren
wordt beoogd de versnippering van het budget tegen te gaan.
In de rnemorie van toelichting wordt erop gewezen dat voor deze aanpak,
decentralisatie van verantwoordelijkheden en ontschotting van budgetten, een breed
politiek en maatschappelijk draagvlak bestaat, zoals ook blijkt uit het rapport van de
Parlementaire Werkgroep Toekomstverkenning Jeugdzorg, ‘Jeugdzorg dichterbij’, 18
mei 2010.
1-let College heeft met belangstelling de discussie over de stelselherziening jeugd
gevolgd en kennis genomen van het conceptwetsvoorstel Jeugdwet. Het College kan
zich vinden in de hoofdlijn van het wetsvoorstel: meer preventie, het tegengaan van
versnippering en een betere verbinding tussen de verschillende vormen van jeugdzorg.
Het College deelt het gevoel van urgentie om een integraal beleid te ontwikkelen en
voor ouders en jeugdigen maatwerk te bieden, afgestemd op de lokale situatie, waarbij
één centrale instantie op lokaal niveau ervoor moet zorgen dat snel toegang kan
worden verkregen tot de voor die bepaalde situatie toegesneden jeugdhulp. Ook het
College is van oordeel dat de gemeente, voor wat betreft de vrijwillige jeugdhulp, in
staat moet worden geacht om de noodzakelijke verbindingen tussen de verschillende
instellingen en vormen van jeugdhulp tot stand te brengen en daarmee het
aangewezen orgaan is om deze regierol te vervullen.
Voorts heeft het College de introductie van de mogelijkheid voor de officier van justitie
om een machtiging gesloten jeugdzorg te verzoeken met instemming begroet. Deze
nieuwe bevoegdheid sluit aan bij de overige bevoegdheden die de officier van justitie
heeft in het kader van zijn civiele taken en voorziet in een bestaande behoefte.
Gedwongen jeugdhulpverlening
1-let College is echter bezorgd over de aansluiting van het wetsvoorstel op de
strafrechtketen. Dat geldt met name voor de jeugdhulp die wordt verleend in het
gedwongen kader. De verplichte justitiële maatregelen worden opgelegd door de
officier van justitie en de kinderrechter en worden uitgevoerd onder begeleiding en
toezicht van de reclassering en jeugdbescherming. De officier van justitie heeft de
bevoegdheid om zelfstandig, door middel van een stratbeschikking, de maatregel
jeugdreclassering voor maximaal zes maanden op te leggen. Deze bevoegdheid wordt
in het kader van het terugdringen van de jeugdcriminaliteit veelvuldig gebruikt. Voor
de uitvoering van een maatregel opgelegd door de kinderrechter is eveneens het
openbaar ministerie ex artikel 77aa Sr verantwoordelijk. De Raad voor de
2/9

PaC / 3&SI t5)4 12h mvni hr 20 2

kinderbescherming heeft hierbij, evenals bij de jeugdbescherming, een toetsende taak.
Deze maatregel heeft niet enkel tot doel het verlenen van zorg, maar is op de eerste
plaats in een strafproces opgelegd in verband met het voorkomen van het plegen
delicten. In het geval de jeugdige de voorwaarde niet of onvoldoende uitvoert of een
nieuw strafbaar feit pleegt, beslist het openbaar ministerie over het indienen van een
vordering tot tenuitvoerlegging van de voorwaardelijke straf. De maatregel heeft
daarmee een duidelijk ander karakter dan de jeugdhulp die in het vrijwillige kader
wordt verleend.
Door het uitvaardigen van aanwijzingen en richtlijnen voor strafvordering en door
ervoor te zorgen dat op ieder parket een gespecialiseerde jeugd-officier van justitie
aanwezig is, bevordert het openbaar ministerie de rechtsgelijkheid en rechtszekerheid
in het gehele land. Hiervoor worden in landelijk verband ketenafspraken gemaakt. Dat
maakt dat een jeugdige die in Groningen over de schreef gaat erop kan rekenen dat de
officier van justitie hem, binnen een beperkte marge, hetzelfde zal behandelen als de
jeugdige overtreder in Middelburg. Maar dit is slechts mogelijk als de officier van
justitie erop kan rekenen dat in Groningen hetzelfde arsenaal aan jeugdhulp onder
dezelfde voorwaarden wordt aangeboden als in Middelburg.
In de huidige situatie is slechts een beperkt aantal aanbieders: de reclassering, de 15
Bureau’s Jeugdzorg en 2 landelijke organisaties, namelijk het Leger des Heils en de
William Schrikker groep. Daardoor is het mogelijk goede afspraken te maken en kan in
het kader van de gedwongen jeugdhulpverlening worden gezorgd voor een aanbod dat
landelijk gelijkwaardig is.
In de aanbevelingen van het rapport van de Parlementaire Werkgroep
‘roekomstverkenning Jeugdzorg, dat mede de basis voor het nu voorliggende
wetsvoorstel vormt, wordt geadviseerd om de vrijwillige jeugdzorg dichterbij, in de
buurt, in het gezin, de omgeving, de school, te organiseren. Meer en betere preventie
en laagdrempelige hulp. Dat is de reden om de jeugdzorg zoveel mogelijk dichtbij te
organiseren, dat wil zeggen op het niveau van (samenwerkende) gemeenten. Over het
organiseren van het gedwongen kader op het niveau van de gemeenten heeft de
werkgroep haar zorg uitgesproken. In de memorie van toelichting is op pagina 13 de
volgende passage opgenomen: “In afwijking van het dominante model ‘de vrijwillige
jezigdhulp.? is het belangrijk en noodzakelijk om in die gevallen waarin de overheid
ingrijpt in individuele vrijheden van ouders en/ofjeugdigen bij wet cle kaders van ouders
en jeugdigen eenduidig vorm te geven. Dit geldt voor de uitvoering van
kinclerbeschermningsmaatrege/en en jeugdreclassering, daar waar sprake is van verblijf en
voor intensieve aînbulantejeiigdhulp in het gedwongen kader.’
Deze passage is in overeenstemming met hetgeen de parlementaire werkgroep heeft
aanbevolen.

3/9

Pal 1 B&SI b594/2h iiovr’mbei 2012

Het is in het belang van de rechtszekerheid en rechtsgelijkheid dat opgelegde
maatregelen in het gehele land uniform worden uitgevoerd. Een goede afstemming
van de Jeugdwet op de regelingen voor het gedwongen kader, het Wetboek van
Strafrecht en het Burgerlijk Wetboek, ontbreekt echter in het wetsvoorstel. 1-let
karakter van de stelselwijziging is in hoofdzaak gericht op de vrijheid van gemeenten
om naar gelang de lokale situatie beleid te ontwikkelen. Als het gaat om de uitvoering
van verplichte justitiële maatregelen kan er echter geen ruimte bestaan voor enige
beleidsvrijheid voor de instantie, in het wetsvoorstel de gemeente, belast met die
uitvoering. Het College adviseert derhalve met klem dat voorwaarden worden gesteld
aan de wijze waarop invulling wordt gegeven aan de uitvoering van verplichte justitiële
maatregelen. Naast de hier genoemde inperking van de beleidsvrijheid wijst het
College op het belang van het stellen van dwingende eisen op het gebied van
certificering, de wijze van financiering, de schaaigrootte en de daarmee
samenhangende beperking van het aantal aanbieders, alsmede een goede aansluiting
op het nieuwe stelsel van het adolescentenstrafrecht.
Certificering

In het wetsvoorstel wordt een stelsel van certificering voorgesteld om kwaliteit en
uniforme uitvoering van de verplichte maatregelen te waarborgen. Voorgeschreven
wordt dat een kinderbeschermingsmaatregel, jeugdreclasseririg of een machtiging
gesloten jeugdhulp uitsluitend kan worden uitgevoerd door een gecertificeerde
instelling. Echter, een inhoudelijk kader waaraan de certificering moet voldoen
ontbreekt. In het vierde lid van artikel 3.2 wordt alleen voorgeschreven dat bij AMvB
nadere regels worden gesteld over de wijze van aanvraag, de voorwaarden voor afgifte,
de gronden voor weigering, schorsen of intrekken en de vergoeding die is verschuldigd
voor de verstrekking van het certificaat.
Maar wil dit voorstel echt een waarborg bieden voor een kwalitatieve standaard en
uniforme uitvoering, dan zal het stelsel van certificering onder meer eisen moeten
stellen aan:
het werken volgens erkende methodieken;
—

—

—

—

—

de opleidingseisen;
het voldoen aan landelijke beleidskaders, waaronder eenduidige rapportage
aan de raad voor de kinderbescherming en openbaar ministerie met
toepassing van het Landelijk instrumentarium jeugdstrafrecht;
het gebruik van ICT met aansluiting op de justitieketen;
uitvoering in regionale samenwerkingsverbanden, waarbij wordt aangesloten

bij de nieuwe gerechtelijke kaart en Veiligheidshuizeii.
De uitwerking van (leze onderwerpen kan worden geregeld bij AMvB, maar het College
acht het noodzakelijk dal in de wet in ieder geval wordt voorgeschreven welke
onderwerpen deel uit zullen maken van de certificering van de instellingen.

1/9

PaUl

1 659412b fli )veTflbr 2012

Voorts moet worden voorkomen dat gemeenten op individuele basis allerlei
alternatieve trajecten starten, waarvan zij denken dat het zal werken, maar waarvan op
voorhand in het geheel niet is te zeggen dat er enig resultaat van is te verwachten. Het
College wijst op de Erkenningscommissie Gedragsinlerventies Justitie. Deze commissie
heeft als hoofdtaak gedragsinterventies te toetsen op effectiviteit. Het gaat daarbij om
de vraag of een gedragsinterventie kan leiden tot vermindering van recidive van zowel
meerderjarigen als minderjarigen. In het voorgaande en huidige programma aanpak
jeugdcriminaliteit zijn belangrijke resultaten behaald met door de commissie erkende
interventies om jeugdcriminaliteit effectiever aan te pakken.
Voorts wijst het College op de ontwikkeling van het Landelijk Instrumentarium
Jeugdstrafrecht, waar langdurig wetenschappelijk onderzoek en forse investeringen
van de gehele jeugdstrafrechtketen aan ten grondslag liggen, In het Landelijk
Instrumentarium Jeugdstrafrecht is concreet vastgelegd op welk moment door wie
welke informatie moet worden verzameld, aan welke eisen deze moet voldoen en aan
wie de informatie moet worden doorgegeven.
Het is uiteraard van belang dat deze ontwikkelingen worden geborgd in het nieuwe
stelsel. Dit kan alleen door een stevig pakket aan certificering, waardoor de
kwaliteitseisen goed aansluiten op het Landelijk Instrumentarium Jeugdstrafrecht en
het werken met erkende interventies.
Financiële aspecten
In de huidige situatie berust de financiering van de jeugdzorg in het gedwongen kader
voor het grootste deel bij de provincies en het Rijk. In het nieuwe stelsel wordt de
financiering van de gehele jeugdzorg overgeheveld naar de gemeenten. De uitvoering
van de Jeugdwet leidt tot een uitbreiding van het gemeentelijk takenpakket. De
gemeenten zullen de kosten kunnen opvangen door een toevoeging aan het
gemeentefonds van een bedrag dat in overeenstemming is met deze taakuitbreiding.
De regering kiest voor financiering via het gemeentefonds om gemeenten voldoende
beleidsvrijheid te geven om tot integraal lokaal maatwerk te komen en gemeenten te
stimuleren om doelmatige en innovatieve oplossingen te ontwikkelen en aan te
bieden. Bovendien worden de verantwoordingslasten van financiering via het
gemeentefonds beperkt.
Het College acht deze wijze van financieren begrijpelijk waar het gaat om de vrijwillige
jeugdhulp. Bij een grote beleidsvrijheid hoort ook een wijze van financieren die het
ontwikkelen en uitvoeren van de eigen ideeën mogelijk maakt.
Grote zorgen heeft het College echter waar het gaat om de financiering van de
gedwongen jeugdhulp. In het gedwongen kader heeft de gemeente zo goed als geen
beleidsvrijheid en dient bovendien het hele jaar te beschikken over capaciteit ten
behoeve van de uitvoering van rechterlijke beslissingen op de wijze waarop de rechter
dat heeft beslist.
5/9

I’uG/ 3&5I ll594/26 novuniher 2012

Dal heeft tot gevolg dat gemeenten, waar het gaat om de uitvoering van het
gedwongen kader, in feite dezelfde positie zullen bekleden als de provincies in de
huidige situatie. De gemeenten worden de financier van de verplichte maatregelen
zonder daadwerkelijke invloed. Dat is echter niet in overeenstemming met de positie
van gemeenten die met de stelselherziening wordt beoogd.
Indien de gemeenten, omdat zij gaan over het budget, meer invloed uit willen oefenen
ontstaat de situatie dat bij de uitvoering van een rechterlijke maatregel het bestuur
moet worden betrokken. Het is moeilijk voor te stellen hoe dit vorm moet krijgen. 1-let
wetsvoorstel stelt geen verplichting voor het aanwenden van de financiering van
jeugdhulp. 1-let ontbreken van een geoormerkte financiering heeft tot gevolg dat de
financiering van jeugdhulp moet strijden met de overige prioriteiten van de gemeente.
Het risico ontstaat daardoor dat gemeenten onvoldoende reserveren voor de verplichte
uitvoering van het gedwongen kader. Voorkomen moet worden dat beslissingen van
de officier van justitie en de rechter al in oktober niet meer kunnen worden
uitgevoerd, omdat de gemeente voor dat jaar onvoldoende geld heeft gereserveerd en
daardoor wachtlijsten zullen ontstaan.
Het College adviseert om, 6f de financiering voor het gedwongen kader buiten dit
wetsvoorstel te houden en dit op Rijksniveau te regelen, 6f in het wetsvoorstel
zodanige waarborgen te bouwen dat zeker wordt gesteld dat de officier van justitie en
de rechter niet worden gedwongen beslissingen te herzien omdat bepaalde gemeenten
de gewenste verplichte jeugdhulp niet aanbieden en dat is gegarandeerd dat verplichte
jeugdhulp het gehele jaar door wordt aangeboden, zodat wachtlijsten kunnen worden
voorkomen
Schaaigrootte
Naast een scherp van de vrijwillige jeugdhulp afgebakend onderdeel dat ziet op het
gedwongen kader en een eigenstandige financiering daarvan, is de schaalgrootte van
de samenwerkingsverbanden van belang. Gemeenten worden ingevolge artikel 2.4
verplicht op bovenlokaal niveau samen te werken bij het voorzien in een toereikend
aanbod van gecertificeerde instellingen en het instellen en in stand houden van een
meldpunt huiselijk geweld en kindermishandeling.
In de memorie van toelichting worden de begrippen ‘de samenwerking’ en
bovenlokaal’ niet nader uitgewerkt. De wet geeft geen kader bij het begrip
‘bovenlokale samenwerking’. Het College vreest dat dit tot gevolg heeft dat een
lap pendeken aan verschillende samenwerkingsverbanden zal ontstaan, waarbij ook de
grenzen van veiligheidsregio’s en arrondissementen uit het oog worden verloren. Een
goede aansluiting van de justitieketen op de gemeenten is noodzakelijk. Alleen op deze
wijze kan worden gewaarhorgd dat onder alle omstandigheden voldoende capaciteit
voorhanden is om kinderbeschermingsm aatregelen, jeugdreclass ering en geslo ten
619

I’uGIL3&S/ 10594/26 nnveinher 2012

jeugdhulp uit te kunnen voeren. Het College merkt op dat de schaaigrootte van de
bovenlokale samenwerking bij een aantal onderwerpen sterk naar voren komt.
In het wetsvoors tel is in artikel 2.5 opgenomen dat de gemeenteraad plannen vaststelt
die richting geven aan de door de gemeenteraad en het college te nemen beslissingen
betreffende jeugdhulp, kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering. De
kinderbeschermingsmaatregelen en reclassering maken deel uit van het gedwongen
kader. Het College vraagt zich af hoe dit zich verhoudt tot de huidige situatie, waarin
al op landelijk niveau door de justitieketen gezamenlijk uitvoering wordt gegeven aan
het programma aanpak jeugdcriminaliteit. Wanneer daadwerkelijk in alle 415
gemeenten die ons land telt plannen worden gemaakt en die vervolgens in overleg met
de justitieketen moeten worden vastgesteld, zal dat een grote bestuurlijke drukte met
zich meebrengen.
Met het oog op de uitvoerbaarheid van rechterlijke beslissingen zal het aantal
gecertificeerde instellingen per regio beperkt moeten worden. Voorkomen moet
worden dat de justitieketen zich geconfronteerd ziet met een onoverzichtelijk groot
aantal uitvoerders en rapporteurs. Voor de rechter, de officier van justitie en de
medewerkers in de justitieketen moet het te alle tijde duidelijk zijn tot wie men zich
moet wenden voor verzoeken, inlichtingen en informatie. Het openbaar ministerie
dient immers de voortgang en termijnen van de uitvoering van de opgelegde
maatregelen te bewaken.
1-let komt regelmatig voor dat de jeugdige en/of zijn wettelijk vertegenwoordigers
verhuizen. In de huidige situatie vindt overdracht plaats wanneer wordt verhuisd naar
een andere provincie. Na inwerkingtreding van de Jeugdwet zal overdracht plaats
dienen te vinden wanneer naar een andere gemeente wordt verhuisd. Het College
vreest voor afstemmingsproblemen bij de uitoefening van maatregelen indien op zo’n
kleine schaal al moet worden gezorgd voor een overdracht. In dit verband wijst het
College ook op de zogenaamde zorgmijders, waarbij het risico ontstaat dat zij door het
verhuizen naar een andere gemeente verplichte hulpverlening ktinnen ontlopen of
ernstig vertragen.
Voorts speelt de schaaigrootte een rol bij de instelling en instandhouding van een
meldpunt huiselijk geweld en kindermishandeling. In artikel 2.4 wordt voorgeschreven
dat gemeenten dit bovenlokaal moeten regelen. Maar zoals gezegd, niet duidelijk is
wat onder bovenlokaal moet worden verstaan en bovendien getuigt het voorschrift van
een grote vrijblijvendheid. Hierbij wordt de verbinding met de strafrechtketen gemist.
Niet duidelijk is wanneer en hoe de melding aan de politie wordt gedaan. Dient de
gemeente een melding te doen bij de politie in de eigen gemeente?

7,9

PiG/fl&S/16594126 noveinlier 2U12

[-let College meent dat in al deze gevallen de jeugdhulp op het niveau van
veiligheidsregio’s en de Veiligheidshuizen moet worden georganiseerd om een goede
aansluiting op de justitieketen te realiseren. Aan te bevelen is dat up rijksniveau kaders
worden gesteld voor de schaal van samenwerkingsverbanden, welke voorzieningen
binnen het samenwerkingsverband aanwezig moeten zijn, wie voor het geheel
verantwoordelijk is en het niveau van kwaliteit die moet worden geleverd. Om dit te
bereiken zal de Wet Jeugdzorg zelf een goede normering- moeten bevatten.
Het College wijst op het op dit moment bij de Tweede Kamer aanhangige wetsvoorstel
Verplichte meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling”.’ In dit wetsvoorstel is
een artikel 2ia opgenomen, waarin gemeenten wordt opgedragen te zorgen voor de
Organisatie van een steunpunt huiselijk geweld, ten behoeve van de gemeente en de
omliggende regio. Deze gemeenten worden bij AMvB aangewezen.
[-let College adviseert om voor de uitvoering van het verplichte kader van de Jeugdwet
voor een vergelijkbare constructie te kiezen. Dat wil zeggen dat gemeenten bij AMvB
worden aangewezen op het niveau van de veiligheidsregio’s.
Aansluiting adolescentenstrafrecht
De Minister van Veiligheid en Justitie heeft in de eerste maanden van dit jaar het
wetsvoorstel adolescentenstrafrecht voor advies aan het College aangeboden. Met dit
wetsvoorstel wordt beoogd, meer dan in het huidige systeem, rekening te houden met
de ontwikkeling van de jongere, de ernst van het feit en de omstandigheden
waaronder het feit is gepleegd. Jongeren tot 23 jaar zijn nog in ontwikkeling en moeten
van hun fouten kunnen leren. Door met de strafrechtelijke aanpak aan te sluiten bij de
ontwikkelingsfase waarin de jongere zich bevindt, wordt de kans op recidive
verminderd. Er komt een samenhangend sanctiepakket voor de groep 15- tot 23jarigen, waardoor de strafrechtelijke aanpak van 18-min en 18-plus jongeren beter op
elkaar aan zal sluiten. Hiertoe wordt, parallel aan het wetsvoorstel, een nieuwe
begeleidingsmethodiek ontwikkeld en worden criteria opgesteld om te bepalen in
welke gevallen het jeugdstrafrecht en in welke gevallen het volwassenenstrafrecht het
beste kan worden toegepast.
De Raad voor de kinderbescherming is, in samenwerking met het openbaar ministerie,
reclassering en Bureau Jeugdzorg, inmiddels twee pilots gestart. In de pilots worden
criteria getoetst en een werkwijze ontwikkeld om te komen tot een goed onderbouwd
strafadvies aan de rechter. In het strafadvies zal expliciet aandacht worden besteed
aan de vraag waarom bij de betreffende 18-23 jarige sprake is van jeugd- of
volwassenenstrafrecht.
Het ColIge mist in het wetsvoorstel Jeugdwet de aansluiting met het wetsvoorstel
adolescentenstrafrecht. In het definitieartikel worden weliswaar 18 tot 23 jarigen
aangemerkt als ‘jeugdige”, maar dit geldt alleen als deze jongvolwassenen zich al voor

‘l’wcecle Kamer 2011

—

2012, 33062, ur. 2
8/9

PaG/ B&SI 1 65Y /20

oviinbir 2012

hun 18’ verjaardag in het justitiële circuit bevinden. In het onderhavige wetsvoorstel
ontbreekt de kern van het wetsvoorstel adolescentenstrafrecht, namelijk dat de
ontwikkeling van een 18 tot 23 jarige, ook als hij niet eerder met justitie in aanraking is
geweest, kan nopen tot het toepassen van het jeugdstrafrecht en daarmee op het
toepassen van op jeugdigen toegesneden maatregelen. Het College adviseert derhalve
de definitie van jeugdige uit te breiden en in de memorie van toelichting aandacht te
schenken aan de wijze waarop in de Jeugdwet de aansluiting wordt gezocht met het
ado les ce nte ns tr afrecht.
Werkdruk openbaar ministerie
Het wetsvoorstel kan gevolgen hebben voor de werklast en administratieve lasten voor
het openbaar ministerie. Indien gemeenten in een positie komen te verkeren dat zij
invloed uit kunnen oefenen op de uitvoering in het gedwongen kader zal dat meer
afstemming en overleg vergen. Daardoor neemt de werklast voor het openbaar
ministerie toe.
Indien het aantal uitvoerders en gecertificeerde instellingen als gevolg van deze wet
substantieel toeneemt, zal dit steeds geregistreerd en bewaakt moeten worden bij de
tenuitvoerlegging van de justitiële voorwaarden. In dat geval zal de administratieve
lastendruk voor het openbaar ministerie toenemen.
1-loogachtend
1-let College van procureurs-generaal

9,9

RAAD

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
t.a.v. de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
mevrou drs M L L E Veidhuijzen van Zanten-Hyliner,
Postbus 20350
2500 EJ Den Haag

N

OKT, p,

•iLJ
Utrecht, i8 oktober 2012

Kenmerk:UB.2o12. 203/KK/WL

Geachte mevrouw Veidhuijzen van Zanten,

Op 18 juli 2012 hebben de Staatssecretaris van VWS en de minister van V&J het
conceptwetsvoorstel Jeugdwet gepubliceerd. Aan organisaties in het veld is gevraagd om
i8 oktober te reageren op dit concept. Namens de schoolbesturen in het primair
onderwijs doen wij hierbij
toekomen. De strekking
het
jeugdbeleid waarderen wij positief. Het meer in één hand brengen van het beleid, dicht
bij de burgers en het activeren van samenwerking tussen ketenpartners, waaronder het
onderwijs, zijn belangrijke maatregelen in het belang van goede jeugdzorg. De
complementaire bepalingen die dit wetsvoorstel en het wetsvoorstel passend onderwijs
bevatten rond samenwerking onderschrijven wij dan ook van harte.
voor

u

onze reactie

van

nieuwe

Het conceptwetsvoorstel bevat echter ook een aantal onderdelen die voor verbetering
vatbaar zijn. Concreet willen wij in het belang van goed onderwijs voor alle leerlingen
uw aandacht vragen voor het volgende:
Bovenlokale samenwerking van de gemeenten op het niveau van het
samenwerkingsverband waar het de afstemming onderwijs en zorg betreft.
2. Structurele verbinding tussen de zorgstructuur van het onderwijs (ZAT) en
gemeente
(CJG).
3. Lokale verankering van de Integrale Vroeghuip ten einde snelle signalering en
coördinatie van kinderen met beperkingen mogelijk te maken.
4. Complementaire inzet van de jeugdhulp in en om de school.
5. Borging toegankelijkheid van de gespecialiseerde instellingen die samenwerken met
speciaal onderwijs.
1.

6() Esbu 5246 35O AI- Lrtrht 1

iX)33 1 lnIoQ’ poraad.ni

1VW pl,ra(J nl

KvK SO2S ? 7 Banknk NL22RABO() 10764056

Onderstaand lichten wij onze vragen nader toe.
Bovenlokale samenwerking
De nieuw gevormde samenwerkingsverbanden passend onderwijs hebben over het
algemeen te maken met meer dan één gemeente.
In het kader van afstemming rond zorg en onderwijs is bovenlokale samenwerking van
de gemeenten op het niveau van het samenwerkingsverband van belang om adequate
afspraken te kunnen maken. Dit is ook van belang voor het speciaal onderwijs in het
kader van Zorg in en om de school, omdat veel van deze scholen een bovenregionale
functie hebben. Daarom vragen wij u gemeenten te attenderen op het belang van de
bovenlokale samenwerking op het niveau van het samenwerkingsverband passend
onderwijs.
1.

Verbinding met de zorgstructuren in het onderwijs
Zorg Advies Teams zijn binnen het onderwijs structuren waarmee de multidisciplinaire
samenwerking tussen professionals die zich bezig houden met zorg en ondersteuning
voor jeugdigen en gezinnen, wordt vormgegeven. Voor de gemeenten zijn de CJG’s
hiervoor de toegang. Om medewerkers uit jeugdzorg en onderwijs beter met elkaar te
laten samenwerken en de ontwikkeling van integrale indicatiestelling verder vorm te
geven, is het dan ook logisch om een verbinding te leggen tussen ZAT en CJG. Deze
verbinding is niet in de jeugdwet opgenomen.
2.

3. Preventie
Vroegtijdige signalering en gecoördineerde hulpverlening zijn belangrijke
uitgangspunten in het nieuwe jeugdbeleid. Integrale Vroeghulp (IVH) heeft haar
effecten bewezen en kan daarin een belangrijke rol spelen. Samenwerking tussen de
CJG’s en IVH is dus van groot belang, mede in het kader van het vormgeven van
Passend Onderwijs voor kinderen met een beperking. Wanneer de bestaande middelen
voor de Integrale Vroeghulp echter niet geoormerkt naar de gemeenten overgaan, is het
de vraag of zij het geld daaraan wel besteden. Daarmee ontstaat het risico dat het werk
van de Integrale Vroeghulp, en daarmee een belangrijk element in het nieuwe
Jeugdbeleid, verdwijnt.

4. Afstemming onderwijs en zorg
In het kader van Passend onderwijs komen er veel veranderingen af op het onderwijs.
Ook vraagt passend onderwijs optimalisering van de ondersteuningsstructuren en
professionalisering van de leerkrachten en zorgprofessionals in de school. Bij de
samenwerking tussen scholen en gemeenten pleit de P0 -raad ervoor dat de gemeenten
de jeugdhulp complementair inzetten in en om de school. Daarmee wordt bedoeld dat
de jeugdhulp zich direct richt op leerlingen en ouders en niet op de individuele
ondersteuning van de leerkracht. Ondersteuning van de leerkracht wordt via de
zorgstructuur van de school ter hand genomen. Dat wil niet zeggen dat jeugdhulp daar
geen rol in kan hebben, maar het initiatief daartoe ligt bij het onderwijs.

5. Eén kind Eén plan
Veel scholen binnen het speciaal onderwijs hebben samenwerkingsovereenkomsten met
instellingen voor jeugdhulp en geven, via Een Kind Een Plan, vorm aan een
geïntegreerde aanpak. Veelal betreft dit bovenregionale voorzieningen voor onderwijs
en zorg voor doelgroepen met een specifieke hulpvraag. De PO-Raad acht het van groot
belang dat deze gespecialiseerde instellingen voor onderwijs en jeugdhulp voor
leerlingen beschikbaar blijven. Het feit dat deze instellingen te maken hebben met veel
verschillende gemeenten en gezien de focus op “lichte” jeugdzorgtrajecten leidt dit tot
zorg rond de continuering van deze voorzieningen. Voor een deel van de jeugdigen is
blijvend “zware” jeugdhulp van belang; soms is het preventief om in te zetten op een
tijdelijke, zware, geïntegreerde (maar daarmee ook duurdere) vorm van jeugdhulp zodat
daarna herstel van het gewone leven mogelijk is.

De PO-Raad spreekt ten slotte graag de verwachting uit dat de samenwerking tussen
onderwijs en jeugdzorg in het belang van ouders en kinderen met het
conceptwetsvoorstel en met inachtneming van de door ons genoemde aandachtspunten
versterkt wordt.
Hoogachtend,

Mevr. mr. drs. C. Kervezee
Voorzitter PO-Raad

Een brief met gelijke inhoud is tevens verzonden aan de Minister van Veiligheid en
Justitie, de heer rnr. I.W. Opstelten.