Nadere vragen over het ontwerpbesluit van de PNR-wet – kenmerk 170274.02U
De fractieleden van GroenLinks twijfelen nog altijd aan de effectiviteit en proportionaliteit van het
gebruik van PNR-gegevens en de toepassing van de PNR-richtlijn op intra-EU vluchten. In de
beleidsappreciatie op het oordeel van de Autoriteit Persoonsgegevens lezen de fractieleden van
Groen-Links dat het kabinet vanzelfsprekend gevolg zal geven aan een uitspraak van het Hof van
Justitie van de Europese Unie (hierna: het Hof). Kunt u per scenario zoals beschreven in de
beleidsappreciatie, uiteenzetten om welke concrete gevolgen dit gaat? Kunt u toezeggen dat,
indien de uitspraak van het Hof vóór het vervallen van de horizonbepaling valt en de
consequenties voor de PNR-wet ende toepassing van de PNR-wet op intra-EU vluchten bij het
kabinet bekend zijn, u hier per direct consequenties aan zal verbinden en de Kamer hierover zal
informeren?
Graag verwijs ik naar hetgeen ik hierover heb opgemerkt in een schriftelijk overleg met
de vaste Commissie voor Justitie en Veiligheid van de Tweede Kamer. 1 Met de
voortzetting van de regeling voor de verwerking van intra-EU gegevens worden geen
definitieve of onomkeerbare stappen gezet. Zie hierover ook mijn appreciatie van het
advies van de Autoriteit Persoonsgegevens.2 In het geval dat de uitspraak van het Hof
van Justitie van de Europese Unie (EU-Hof) gevolgen zou hebben voor de PNR-richtlijn,
en in het verlengde daarvan de PNR-wet en mogelijk (de voortzetting van) de regeling
inzake intra-EU vluchten, zal daar gevolg aan worden gegeven door de PNR-wet
dienovereenkomstig aan te passen en zo nodig de toepassing daarvan op de intra-EU
vluchten stop te zetten. Zou de uitspraak van het EU-Hof ertoe leiden dat het stelsel van
de PNR-richtlijn in zijn geheel komt te vervallen, bijvoorbeeld omdat het EU-Hof de PNRrichtlijn ongeldig verklaart, waardoor ook het verwerken van intra-EU gegevens komt te
vervallen, dan zal daar op dat moment eveneens gevolg aan worden gegeven en zal de
toepassing worden stopgezet. Indien de uitspraak vóór het vervallen van de
horizonbepaling wordt gedaan, wordt uiteraard bezien of het ontwerpbesluit op de nu
voorziene wijze in werking kan treden. Indien een van de hier bedoelde situaties aan de
orde is – een uitspraak van het Hof met consequenties voor de verwerking van intra-EUgegevens - zal uw Kamer hierover uiteraard worden geïnformeerd.
De verschillende scenario’s waar de leden op doelen worden beschreven in het advies
van de AP en de appreciatie daarvan. Uitsluitend indien uit de uitspraak van het Hof
voortvloeit dat het stelsel van de PNR richtlijn geheel komt te vervallen, is er geen grond
voor het voorliggende ontwerpbesluit dat voortzetting van het verwerken van gegevens
over intra-EU vluchten mogelijk maakt. Alle andere scenario’s laten (mogelijk) ruimte
voor een voortzetting van deze regeling. Wat de concrete gevolgen van de uitspraak
zullen zijn, hangt af van die uitspraak en laat zich niet voorspellen. Dat de uitspraak –
buiten het genoemde scenario dat het stelsel van de richtlijn geheel komt te vervallen consequenties zal hebben voor de verwerking van intra-EU gegevens ligt overigens niet
in de lijn der verwachting.
Wanneer een toekomstige wetsevaluatie – gebaseerd op een verbeterde kwantitatieve analyse –
opnieuw geen uitspraak kan doen over de mate waarin de wettelijke doelstelling van de PNR-wet
en de toepassing van de PNR- wet op intra-EU vluchten wordt bereikt, staat u er dan voor open
om deze toepassing alsnog te herzien?
Kwantitatieve en kwalitatieve bevindingen alleen zijn niet goed geschikt om een
antwoord te geven op de vraag of het algemeen verzamelen en verwerken van alle
passagiersgegevens van intra-EU vluchten als evenredig en noodzakelijk kan worden
beschouwd. Tot op zekere hoogte vergt het antwoord op deze vraag, ook volgens de
onderzoekers van het WODC, een normatieve beoordeling. Indien uit een toekomstige
wetsevaluatie een ander beeld naar voren komt van de toegevoegde waarde van het
gebruik van passagiersgegevens van intra- EU vluchten, ligt het voor de hand dat wordt
bezien of de PNR-wet op dit punt moet worden gewijzigd. Gelet op de huidige
ervaringen ligt het echter niet in de lijn der verwachting dat dit op enig moment aan de
orde zal zijn.

1
2

Kamerstukken II 2021/2022, 34 861, nr. 31, p. 16.
Bijlage bij Kamerstukken II 2021/2022, 34 861, nr. 31.

Welke wettelijke mogelijkheden hebt u in dit geval, wanneer artikel 25a in juni 2022 komt
te vervallen?
Indien het besluit voor 18 juni 2022 in werking treedt vervalt artikel 25a en blijft de
PNR-wet op grond van artikel 3 van toepassing op zowel vluchten naar of vanuit derde
landen (extra-EU vluchten) als op vluchten binnen de Europese Unie (intra-EU vluchten).
Zoals in de toelichting bij het ontwerpbesluit (par. 2.3.2) wordt beschreven, heeft het
delen van passagiersgegevens van intra- en extra-EU vluchten met verschillende
instanties een bijdrage geleverd aan de doelstellingen van de wet en onderschrijven de
bevoegde instanties het nut en toegevoegde waarde van de passagiersgegevens voor
het voorkomen, opsporen, onderzoeken en vervolgen van terroristische en ernstige
misdrijven.
Waarop wordt de meerwaarde van de gecombineerde PNR- en API-gegevens (Advance
Passenger Information) gebaseerd, terwijl het beoogde doel hiervan niet meetbaar blijkt te
zijn? In hoeveel onderzoeken heeft het gebruik van PNR-gegevens toegevoegde waarde
gehad bovenop het gebruik van API-gegevens?
Het gecombineerde gebruik van PNR- en API-gegevens biedt onder andere meerwaarde
doordat dit helpt bij het correct identificeren van personen. Hierdoor zijn de gegevens
van meer nut in opsporingsonderzoeken en wordt het risico beperkt dat onschuldige
personen onderdeel uitmaken van een controle of onderzoek. Een belangrijk voordeel
van PNR ten opzichte van API is dat de PNR-gegevens van een specifieke vlucht op
meerdere momenten worden verstuurd naar passagiersinformatie-eenheden. API wordt
alleen op moment van vertrek verstuurd, PNR ook 48 uur en 24 uur vóór vertrek. Dit
geeft de bevoegde instanties meer validatie- en voorbereidingstijd. Zo kan gerichter en
effectiever worden opgetreden. Voor een nadere toelichting op het gecombineerd
gebruik van PNR- en API-gegevens verwijs ik naar het schriftelijk overleg met de vaste
Commissie voor Justitie en Veiligheid van de Tweede Kamer 3.
Zoals in de evaluatie van de Europese Commissie4 en ook in het voorliggend besluit is
benadrukt5, is de precieze bijdrage van PNR-gegevens aan een specifiek onderzoek
veelal moeilijk te concretiseren of kwantificeren. PNR-gegevens zijn in de meeste
onderzoeken immers een instrument, of een van de bewijsstukken, en daarmee is het
vaak niet mogelijk de resultaten die specifiek en uitsluitend terug te voeren zijn op het
gebruik van PNR-gegevens, in een dergelijk onderzoek te isoleren en te kwantificeren.
Waarom acht u de verhouding tussen een beperkt risico dat onschuldige personen onderdeel
uitmaken van een controle of onderzoek door de inzet van PNR-gegevens en het ongedifferentieerd verwerken van hun gegevens proportioneel?
Zoals ook aangegeven in het schriftelijk overleg met de vaste Commissie voor Justitie en
Veiligheid van de Tweede Kamer6, acht ik de verzameling en verwerking van PNRgegevens proportioneel. De PNR-wet reguleert het gebruik van PNR-data voor een strikt
omschreven en zwaarwegend doel, namelijk het bestrijden van terrorisme en ernstige
misdrijven. De PNR-gegevens die de Pi-NL aan bevoegde instanties verstrekken, leveren
een belangrijke bijdrage aan het voorkomen, opsporen, onderzoeken en vervolgen van
terroristische en ernstige misdrijven door deze instanties. De bevoegde instanties
kunnen sneller direct optreden en worden beter in staat gesteld reisbewegingen, modus
operandi en netwerken van verdachten in kaart te brengen. Tegelijkertijd zijn in de PNRwet afdoende waarborgen voor gegevensbescherming ingebouwd, om de impact op
bonafide passagiers te minimaliseren. De Pi-NL heeft tot dusverre geen informatie

3

Kamerstukken II 2021/2022, 34 861, nr. 31, p13-14, 23.
COM(2020)305 Verslag van de Commissie aan het Europees Parlement en de Raad over de evaluatie van
Richtlijn (EU) 2016/681 over het gebruik van persoonsgegevens van passagiers (PNR-gegevens) voor het
voorkomen, opsporen, onderzoeken en vervolgen van terroristische misdrijven en ernstige criminaliteit, p. 910.
5
Besluit van houdende bestendiging van de toepasselijkheid op vluchten binnen de Europese Unie van de Wet
gebruik van passagiersgegevens voor de bestrijding van terroristische en ernstige misdrijven, p. 13.
6
Kamerstukken II 2021/2022, 34 861, nr. 31, p. 7-8.
4

ontvangen van bevoegde instanties dat verstrekkingen tot een onterecht positieve
overeenkomst zouden hebben geleid.
In de wetsevaluatie noemen de onderzoekers de diversiteit aan registratiesystemen gebruikt
door de ketenpartners als één van de redenen waarom conclusies over de doeltreffendheid
van de PNR-richtlijn moeilijk te trekken zijn. Hoe wordt ervoor gezorgd dat toekomstige
evaluaties geen hinder ondervinden van deze diversiteit? Hoe wordt er daarnaast voor
gezorgd dat de kwaliteit van de kwantitatieve wetsevaluatie in de toekomst kan worden
verbeterd?
In de beleidsreactie op de WODC-evaluatie van de PNR-wet 7 heb ik de Tweede Kamer
toegelicht, dat ik het van groot belang acht dat de effectiviteit en doeltreffendheid van
de PNR-wet, waar mogelijk, kan worden beoordeeld middels goede
monitoringsinstrumenten. Het instrumentarium dat de Pi-NL hiervoor ter beschikking
heeft, wordt steeds verder uitgebreid en verbeterd. De komende tijd zullen de Pi-NL en
de ketenpartners, ondanks een vaak wettelijk verplichte diversiteit aan
registratiesystemen bij de ketenpartners, de monitoring van PNR-gegevens voortzetten
en het gebruik van PNR-gegevens blijven bevorderen.
Heeft de Wet gegevensverwerking samenwerkingsverbanden, indien deze zal worden
aangenomen door de Eerste Kamer, implicaties voor het verwerken en verstrekken van
PNR-gegevens en zo ja, welke?
Het wetsvoorstel Wet gegevensverwerking voor samenwerkingsverbanden heeft geen
implicaties voor het verwerken en verstrekken van PNR-gegevens. Er is of wordt
namelijk niet voorzien in een grondslag voor verstrekking van de passagiersgegevens
aan een samenwerkingsverband in de zin van voornoemd wetsvoorstel.
Hoe wordt voorkomen dat bijzondere gegevens toch in opgeslagen passagiersgegevens
terecht komen, aangezien bijzondere persoonsgegevens niet volledig geautomatiseerd
uitgefilterd kunnen worden?
Bijzondere persoonsgegevens mogen niet worden verwerkt door de Pi-NL. Zoals reeds
vermeld in de beleidsreactie op de WODC-evaluatie van de PNR-wet8, worden binnen het
eigen verwerkingssysteem Travel Information Portal (TRIP) regelmatig de filters voor
bijzondere persoonsgegevens bijgewerkt. Zodra, bijvoorbeeld door het uitvoeren van
steekproeven, geconstateerd wordt dat onverhoopt bijzondere gegevens zijn verwerkt,
wordt hierop actie ondernomen en worden de betreffende gegevens direct verwijderd.
Ik verwijs u in dit verband tevens naar de beleidsreactie op de jaarrapportage van 2020
van de Functionaris Gegevensbescherming (FG) van de Pi-NL 9. In samenspraak met de
FG wordt de lijst van te filteren termen die op bijzondere persoonsgegevens kunnen
wijzen, continu geactualiseerd en waar nodig aangepast.
Is de Passagiersinformatie Eenheid Nederland (hierna: Pi-NL) voornemens de TRIPapplicatie te verbeteren, zodat de verplichte menselijke tussenkomst na een
geautomatiseerde positieve overeenkomst kan worden vastgelegd. Zo ja, hoe en op welke
termijn?
Zoals reeds toegelicht in de beleidsreactie op de WODC-evaluatie van de PNR-wet10,
wordt de menselijke toets die plaatsvindt voordat de Pi-NL PNR-gegevens deelt met
bevoegde instanties, in lijn met artikel 8 eerste lid van de PNR-wet, gelogd in het TRIPsysteem zodat de verstrekking alleen per geval en handmatig kan plaatsvinden.
Daarnaast wordt bij deze handeling ook het vier-ogenprincipe toegepast en sinds
september 2021 gelogd.

7

Kamerstukken II 2021/2022, 34861, nr. 29, p. 2-3.
Kamerstukken II 2021/2022, 34861, nr. 29, p. 5.
9
Kamerstukken II 2021/2022, 34861, nr. 28, p.2.
10
Kamerstukken II 2021/2022, 34861, nr. 29, p. 5.
8

Welke andere door de WODC geopperde verbeteringen aan de TRIP-applicatie (Travel
Information Portal) zullen worden doorgevoerd, zodat de Functionaris Gegevensbescherming
niet meer wordt belemmerd in diens vermogen om toezicht te houden?
Graag verwijs ik naar hetgeen ik hierover heb opgemerkt in de beleidsreactie op de
WODC-evaluatie van de PNR-wet.11 Het TRIP-systeem, dat speciaal in Nederland is
ontwikkeld voor de verwerking van PNR-gegevens buiten het opsporingsdomein en met
voldoende privacywaarborgen omkleed, wordt voortdurend verbeterd. In overleg met de
Functionaris Gegevensbescherming (FG) zijn en worden hierbij ook functionaliteiten
voor het faciliteren van diens toezichtrol aangescherpt en toegevoegd, zoals
uitgebreidere vastlegging van de handelingen van de medewerkers van de Pi-NL. Ook is,
overeenkomstig de aanbeveling van het WODC en de FG, een veilig communicatiekanaal
ingericht voor de uitwisseling van PNR-gegevens in het burgerverzoekproces.
Tot slot, volgens de wetsevaluatie is het onduidelijk of de informatievoorziening van de
Rijksoverheid over de PNR-wet voldoende in duidelijke, eenvoudige taal beschikbaar is
gesteld. Hoe wilt u de informatievoorziening toegankelijker maken voor burgers?
Zoals reeds vermeld in de beleidsreactie op de jaarrapportage van 2020 van de
Functionaris Gegevensbescherming van de Pi-NL 12, staat naast hetgeen
luchtvaartmaatschappijen direct richting hun reizigers communiceren, op
rijksoverheid.nl het volgende toegelicht:
- Welke gegevens worden verzameld;
- Wat de wettelijke grondslag hiervoor is;
- Hoe de passagiersgegevens worden gebruikt door o.a. de Pi-NL en bevoegde instanties
zoals de Nationale Politie;
- Wat de toegepaste bewaartermijnen zijn;
- Hoe passagiers hun gegevens kunnen inzien, laten wijzigen of verwijderen.
De informatie op Rijksoverheid.nl is in helder Nederlands (taalniveau B1, conform
rijksstandaard) weergegeven. Mijn ministerie blijft in de gaten houden hoe en waar de
informatievoorziening richting passagiers verder kan worden verbeterd.

11
12

Kamerstukken II 2021/2022, 34861, nr. 29, p. 5.
Kamerstukken II 2021/2022, 34861, nr. 28, p. 2.