Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

28 973

Toekomst veehouderij

Nr. 214

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN
WATERSTAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 13 juni 2019
Hierbij bied ik u, mede namens de Minister van Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit, twee rapporten over de emissie van endotoxinen uit de
veehouderij aan1. Endotoxinen zijn celwandresten van bacteriën die bij
mensen onder meer luchtwegklachten kunnen veroorzaken. De rapporten
zijn gemaakt ten behoeve van het ontwikkelen van een toetsingskader bij
de vergunningverlening van veehouderijen. Het onderzoek is mede door
de provincie Noord-Brabant gefinancierd.
De ontwikkeling van een toetsingskader voor endotoxinen is toegezegd in
het kabinetsstandpunt omvang intensieve veehouderij en schaalgrootte
van 14 juni 2013 (Kamerstuk 28 973, nr. 134). Het onderzoek dat ik nu stuur
is een vervolg op eerder onderzoek, zie brieven aan uw Kamer van
19 maart 2015 (Kamerstuk 28 973, nr. 163) en van 7 juli 2016 (Kamerstuk
28 973, nr. 181). De twee nieuwe rapporten geven meer duidelijkheid
omtrent de hoogte van de emissie van endotoxinen uit stallen en de mate
van overschrijding van de door de Gezondheidsraad voorgestelde
gezondheidskundige adviesgrenswaarde. Zij bieden een handvat om
gezondheidsrisico’s door endotoxinen beter in kaart te brengen.
Inhoud twee rapporten
Het rapport «Emissies van endotoxinen uit de veehouderij: eindrapport
endotoxine metingen»2 rapporteert over metingen aan emissies van
endotoxinen per diercategorie. Voor de belangrijkste diercategorieën is nu
bekend hoe groot de gemiddelde emissie van endotoxinen per dier is.
Pluimvee en varkens blijken de belangrijkste bronnen van endotoxinen.
Endotoxinen zitten vooral in de grovere delen van het fijnstof. Het fijnstof
van varkens bevat meer endotoxinen dan dat van pluimvee.

1
2

kst-28973-214
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 28 973, nr. 214

1

Het rapport «Risicomodellering veehouderij en gezondheid (RVG):
modellering van regionale endotoxineconcentraties en relaties met
gezondheidseffecten»3 (hierna RVG-rapport) beschrijft een ruimtelijk
model om concentraties endotoxinen in de buitenlucht te berekenen. De
emissiegegevens per diercategorie uit het bovengenoemde rapport
maakten die berekening mogelijk. De onderzoekers hebben die concentratie berekend voor een veedicht gebied. Bij toetsing van die concentratie
aan de adviesgrenswaarde voor endotoxinen blijkt in ca. 2% van het
oppervlak van dit veedichte gebied sprake van een overschrijding.
De adviesgrenswaarde voor endotoxinen is voorgesteld door de Gezondheidsraad in zijn advies «Gezondheidsrisico’s rond veehouderijen» van
november 2012 (bijlage bij Kamerstuk 28 973, nr. 129). Het RVG-rapport
bevat tevens een analyse van de onderbouwing van deze adviesgrenswaarde. Daarnaast is gekeken naar de voorspellende waarde van het
ruimtelijke model voor omgevingsconcentraties van endotoxinen in
relatie tot de gezondheidseffecten uit het onderzoek Veehouderij en
Gezondheid Omwonenden. De gezondheidseffecten van wonen bij een
veehouderij blijken beter te verklaren door blootstelling aan endotoxinen
dan aan fijnstof.
Beleidsreactie
Het onderzoek heeft een ruimtelijk model opgeleverd waarmee voorspeld
kan worden in welke gebieden overschrijding van een grenswaarde te
verwachten is. Regionale overheden kunnen dit model voor hun beheersgebied gebruiken. In gebieden waar overschrijding van een door hen
gekozen grenswaarde voorspeld wordt, kunnen zij ruimtelijke maatregelen nemen of andere maatregelen van veehouders vragen. Ruimtelijke
maatregelen zijn bijvoorbeeld het niet toestaan van nieuwvestiging van
veehouderij dan wel het niet toestaan van nieuwe bewoning in
hoogbelast gebied. Maar in veel gevallen zal met technische maatregelen
die de emissie van fijnstof verminderen al voldoende verbetering bereikt
kunnen worden. Gezien de beperkte omvang van het gebied waar een
overschrijding verwacht wordt, past zo’n regionale aanpak beter dan een
landelijk toetsingskader.
Het onderzoek biedt tevens onderbouwing voor landelijk bronbeleid.
Omdat endotoxinen aan fijnstof zitten, is vermindering van de emissie van
fijnstof belangrijk. Het beleid hiervoor wordt onderdeel van het Schone
Lucht Akkoord en van de integrale verduurzaming van de veehouderij.
Met dit beleid wordt op nationaal niveau een belangrijke bijdrage
geleverd om endotoxineconcentraties te verlagen.
Realisatie van bronbeleid voor fijnstof vanuit het rijk en een instrument
voor regionale overheden om gebieden met hoge endotoxinebelasting op
te sporen is naar mijn oordeel een passend antwoord op de zorgen rond
gezondheidseffecten door endotoxinen. Aan het modelleringsinstrument
voor regionale overheden wordt nog gewerkt in het validatieonderzoek.
Dat onderzoek heeft als doel om de modellering van concentraties
endotoxinen in de leefomgeving verder te verbeteren. De regionale
overheden worden door mij bij dit onderzoek betrokken. Ik hoop u dit
onderzoek begin 2020 toe te kunnen sturen.
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat,
S. van Veldhoven-van der Meer

3

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 28 973, nr. 214

2