Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2008–2009

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2068
Vragen van het lid Jasper van Dijk
(SP) aan de staatssecretaris van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
mevrouw Van
Bijsterveldt-Vliegenthart, en de
ministers van Economische Zaken en
van Financiën over de inhoud van het
vak economie. (Ingezonden
17 februari 2009)
1
Wat is uw reactie op het artikel
«Leerling moet de crisis kunnen
begrijpen»?1
2
Deelt u de mening van emeritus
hoogleraar Heertje dat «leerlingen
straks bijna niets meer hoeven te
weten over macro-economie, de
geldscheppende banken en de rol van
overheden», vanwege de eenzijdige
nadruk op de marktwerking?
3
Deelt u de mening dat de
economische theorieën van Keynes
en Schumpeter niet naar de
achtergrond van de examenstof
mogen verdwijnen, zeker niet
in het licht van de huidige
financieel-economische crisis en de
creatieve destructie?
4
Staat u open voor wijzigingen van het
examenprogramma indien de pilot
daar aanleiding toe geeft? Zo nee, in
hoeverre is de pilot een wassen
neus?2

KVR35579
2080913720
0809tkkvr2068
ISSN 0921 - 7398
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

5
Wat is het nut van de pilot als de
uitgevers reeds nu als voorwaarde
stellen dat de inhoud van de
CEVO-syllabus niet meer in de zomer
van 2009 kan worden aangepast (op
enkele kleine wijzigingen na)?3
6
Bent u bereid het examenprogramma
economie vanwege de veranderde
economische omstandigheden te
heroverwegen? Zo ja, wilt u de
commissie die hiernaar gaat kijken in
overleg met de Kamer samenstellen?
7
Deelt u de mening dat het vak
economie evenwichtig en actueel
moet zijn (en dus niet eenzijdig
gericht op marktwerking) en dat
politici hierover de discussie moeten
aangaan als blijkt dat de inhoud
tekortschiet? Zo nee, hoe voorkomt u
dat leerlingen substantiële kennis
wordt onthouden?
1

Algemeen Dagblad, 6 februari 2009.
Brief van de staatssecretaris van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap, mevrouw Van
Bijsterveldt-Vliegenthart, d.d. 13 januari 2009,
nummer 2009D00787.
3
Brief van de heren Heertje en Schöndorff,
d.d. 16 januari 2009, nummer 2009D01569.
2

Antwoord
Antwoord van staatssecretaris Van
Bijsterveldt-Vliegenthart
(Onderwijs, Cultuur en Wetenschap),
mede namens de ministers van
Economische Zaken en van Financiën
(ontvangen 24 maart 2009)
1
Ik ben het eens met de mening dat
een leerling via het vak economie
inzicht moet krijgen in de
economische wereld en moet
begrijpen en kunnen uitleggen
volgens welke principes de economie
werkt. Zowel het «oude» huidige
economieprogramma, dat uit 1968
dateert, als het nieuwe programma
voor de tweede fase havo/vwo moest
en moet deze mogelijkheid bieden.
Onder voorzitterschap van Coen
Teulings zijn in de jaren 2001 tot 2005
door twee verschillende commissies,
waarin economen uit zowel de
wetenschappelijke wereld als uit het
voortgezet onderwijs zitting hadden,
adviezen uitgebracht over het nieuwe
examenprogramma economie voor
de tweede fase havo/vwo. Bij de
totstandkoming van deze twee
adviezen («Economie moet je doen»
en «The Wealth of Education») is
door de beide commissies de
economische wereld geraadpleegd.
Op basis van de vele reacties zijn
destijds aanpassingen aangebracht.
Het uiteindelijke resultaat heeft geleid
tot een voorstel «The Wealth of
Education» (2005) voor een
examenprogramma economie voor
de tweede fase havo/vwo. Hiervoor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, Aanhangsel

4345

bestaat een breed draagvlak bij
economen uit de wetenschappelijke
wereld en docenten economie uit het
voortgezet onderwijs. Binnen de
economische wereld is echter een
voortdurende discussie gaande over
de benadering van economische
vraagstukken: het is een goede zaak
dat deze discussie binnen de fora van
economen wordt gevoerd. Artikelen
van professor Heertje zijn een
bijdrage daaraan, evenals de reacties
daarop.
Het nieuwe programma biedt een
aantal duidelijke handvatten om de
crisis te begrijpen. Een aantal
elementen uit het programma, zoals
asymmetrische informatie, prikkels
en strategisch gedrag zijn van belang
voor het begrijpen van bepaalde
(oorzakelijke) elementen van de crisis.
Daarnaast kunnen docenten waar
nodig de eigen vrije professionele
ruimte gebruiken om extra aandacht
te besteden aan de kredietcrisis,
gegeven de actualiteit van dit
onderwerp.
2
Nee, ook macro-economische
aspecten hebben een plaats gekregen
in het nieuwe programma. Bovendien
hangen micro-economie en
macro-economie sterk met elkaar
samen. Economische verschijnselen
op macro-niveau zijn het uitvloeisel
van handelingen van actoren op
microniveau. Dat blijkt ook wel uit
elementen die van belang zijn voor
de kredietcrisis, zoals governance
structuren, werking van incentives,
asymmetrische informatie en andere
vormen van marktfalen. Deze
elementen krijgen dankzij de
commissie Teulings meer aandacht
en kunnen bijdragen tot een beter
begrip van macro-economie in het
algemeen en de kredietcrisis in het
bijzonder.
De concepten waaruit het programma
is opgebouwd zijn: schaarste, ruil,
markt, ruilen over tijd, samenwerken
en onderhandelen, risico en
informatie, welvaart en groei, goede
tijden slechte tijden. Het concept
«Goede tijden, slechte tijden» gaat
onder andere in op de economische
conjunctuur, wisselkoersen en
betalingsbalans, en
conjunctuurbeleid door overheden en
centrale banken. Typisch
macro-economische concepten die
voorkomen in het programma zijn: de
economie van het publieke belang,
lange-termijnontwikkeling en groei en

korte-termijnafwijkingen van het
lange-termijnevenwicht
(conjunctuurtheorie).
3
Het nieuwe programma is tot stand
gekomen na uitgebreide consultatie
van economen en heeft daardoor een
breed draagvlak onder Nederlandse
economen en economiedocenten. Het
is zeker waar dat door de kredietcrisis
conjunctuurtheorieën en de
bijbehorende economen momenteel
duidelijker op de voorgrond treden.
Op dit moment is er echter geen
aanleiding om het zorgvuldige en na
uitgebreide consultatie ontworpen
nieuwe programma volledig te
reviseren. Uiteraard is het van
blijvend belang dat het programma
economie in het voortgezet onderwijs
meebeweegt met het economisch
denken. In de evaluatie van de pilots
zullen dan ook vooraanstaande
economen worden geraadpleegd (zie
hiervoor ook het antwoord op uw
vierde vraag). Daarnaast zullen
docenten op dit moment, gegeven de
actualiteit van de kredietcrisis, al
gebruik maken van hun ruimte om
extra aandacht aan dit onderwerp te
geven en zo een bijdrage te geven
aan een adequate en actuele
economische vorming van
middelbare scholieren.
4
De hoofdlijnen van het programma,
die gebaseerd zijn op het advies» The
Wealth of Education», zijn de basis
voor de pilots. De pilots zijn bedoeld
om het programma te testen op
bijvoorbeeld overladenheid en de
mogelijkheid om er een goed centraal
examen bij te maken.
Uiteraard kunnen er wijzigingen
plaatsvinden door de ervaringen in
de pilots. De pilots zullen worden
geëvalueerd door het Instituut voor
Lerarenopleidingen van de UvA, de
centrale examens zullen door CEVO
worden geëvalueerd. Ook wordt
hierbij een aantal economen van
naam en faam geraadpleegd. Dit zal
een breed gezelschap zijn van
economen die de verschillende visies
op de economie weergeven,
waaronder ook economen die de
macro-economische aspecten van het
vak een warm hart toedragen en zich
vanuit dat perspectief geroerd
hebben in de thans lopende discussie
over het nieuwe programma. In dat
kader zal ook worden bekeken of op
dit moment enige aanscherping van

de macro-economische benadering
nodig is.
5
De uitgevers zijn niet in de positie om
aan de inhoud van een
CEVO-syllabus voorwaarden te
stellen, noch aan het aanpassen
daarvan; dit is ook nu niet het geval.
6
Het examenprogramma economie
beoogt leerlingen voor de rest van
hun leven een basis te bieden voor
het begrijpen van de economische
aspecten van het bestaan. Een goed
examenprogramma economie moet
de leerling in staat stellen om op
basis van economische theorieën
inzicht te krijgen in de economische
dynamiek. Voor alle
examenprogramma’s geldt dat de
actualiteit ruimschoots aan de orde
moet kunnen komen. Het programma
geeft hiervoor goede
aanknopingspunten, bovendien is
binnen het nieuwe programma 10%
van de totale studielast bestemd om
te worden ingevuld door de leraar
zelf. Deze professionele ruimte voor
de leraar stelt hem nog eens extra in
staat de actualiteit vanuit een
aanvullend perspectief te belichten.
Structurele veranderingen in het
economisch denken zullen uiteindelijk
geadresseerd moeten worden in het
programma economie in het
voortgezet onderwijs. Vooralsnog zijn
we echter niet op dit punt en is een
heroverweging van het programma
economie dus onzes inziens niet aan
de orde. Het instellen van een
commissie die hiernaar gaat kijken
achten wij daarom niet noodzakelijk.
Wel worden, zoals bij het antwoord
op uw vierde vraag naar voren komt,
diverse economen geraadpleegd bij
de evaluatie van de pilots en kunnen
deze bezien of enige aanscherping
van de macro-economische
benadering op dit moment nodig is.
7
Examenprogramma’s moeten
evenwichtig en actueel zijn. Dit is
geborgd door de uitgebreide
consultatie van economen en
economiedocenten bij de
totstandkoming van het nieuwe
programma. Het nieuwe programma
biedt een belangrijke basis en
handvatten voor leerlingen om de
kredietcrisis te begrijpen. Binnen het
programma is bovendien ruimte voor
de actualiteit, de leraar geeft hieraan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, Aanhangsel

4346

invulling. Dit behoort tot de
professionaliteit van de leraar.
Het is aan vakdeskundige economen
om voorstellen te formuleren voor
het examenprogramma economie
voor de tweede fase havo/vwo, zoals
ook is gebeurd door de commissies
Teulings.
De minister is eindverantwoordelijk
voor de vaststelling van de
examenprogramma’s, maar laat zich
hierbij leiden door de professionele
inbreng van economen en
economiedocenten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, Aanhangsel

4347