EUROPESE
COMMISSIE

Brussel, 14.9.2016
COM(2016) 592 final

MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE
RAAD, HET EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ EN HET COMITÉ
VAN DE REGIO'S
Het bevorderen van een eerlijke, efficiënte en competitieve Europese op het auteursrecht
gebaseerde economie in de digitale eengemaakte markt

NL

NL

1. INLEIDING
In de in mei 2015 goedgekeurde strategie voor een digitale eengemaakte markt1 van de
Commissie werd digitale inhoud als een van de voornaamste aanjagers van groei in de
digitale economie aangemerkt. Er werd benadrukt dat maatregelen nodig zijn die ertoe
leiden dat gebruikers een ruimere onlinetoegang krijgen tot inhoud, waaronder
audiovisuele werken, muziek, boeken en andere onderwerpen, en dat de markt en het
regelgevingskader de creativiteit, de duurzame financiering ervan en de culturele
diversiteit blijven stimuleren.
In de mededeling van de Commissie "Naar een modern, meer Europees kader voor
auteursrechten"2 van december 2015 werd een doelgerichte modernisering van de EUregels inzake auteursrechten beschreven, wat wordt beschouwd als een essentieel
element om deze doelstellingen van de digitale eengemaakte markt te bereiken. In de
mededeling werden gerichte acties en een langetermijnvisie uiteengezet, waarin tot uiting
komt dat het nodig is om de eengemaakte markt op dit gebied te bevorderen, de regels in
overeenstemming te brengen met de digitale realiteit, ervoor te zorgen dat de Europese
creatieve sectoren competitief blijven en een goed evenwicht te bewaren tussen
auteursrechten en andere beleidsdoelstellingen, zoals onderwijs, onderzoek, innovatie en
de behoeften van personen met een handicap.
Naast de voorgestelde verordening inzake grensoverschrijdende portabiliteit van onlineinhoudsdiensten3 van december 2015, die als doel heeft dat inwoners van de EU kunnen
reizen met de digitale inhoud die zij thuis hebben gekocht of waarop zij thuis
geabonneerd zijn, stelt de Commissie nu een pakket wetgevingsmaatregelen voor met
drie doelstellingen: i) zorgen voor een ruimere onlinetoegang tot inhoud in de EU en
nieuwe doelgroepen bereiken, ii) bepaalde uitzonderingen aanpassen aan de digitale en
grensoverschrijdende omgeving en iii) een goed werkende en eerlijke markt voor
auteursrechten tot stand brengen. Voorts werkt de Commissie ook aan maatregelen voor
een doeltreffend en evenwichtig stelsel voor de handhaving. Dat is met name van belang
bij de bestrijding van inbreuken op auteursrechten op commerciële schaal.
Zoals benadrukt in de mededeling van december, kunnen de EU-regels inzake
auteursrechten niet los worden gezien van het ruimere scala beleidsmaatregelen,
waaronder met name het programma Creatief Europa 4 , die bijdragen aan de rijke
culturele output van Europa en invloed hebben op de omgeving waarin de culturele en
creatieve sectoren werken, op innovatie en op de culturele diversiteit.
In de EU zijn onder andere een aantal van de grootste uitgeverijen gevestigd, er is een
dynamische muziekindustrie en de filmsector wordt wereldwijd geprezen. Zij is dus een
wereldleider in de sector en op cultureel vlak. Sommige van haar culturele en creatieve
sectoren worden echter geconfronteerd met specifieke uitdagingen op het gebied van
concurrentie, ondernemerschap en financiering. Europese filmproducties bijvoorbeeld
zouden gebaat zijn bij nieuw publiek binnen en buiten de EU. Als de belangrijkste
problemen met betrekking tot omvang, beschikbaarheid en zichtbaarheid van producties
worden opgelost, zou er een positief effect zijn op de ontwikkeling van nieuwe
bedrijfsmodellen en nieuwe bronnen van inkomsten.

1

2
3
4

Mededeling van de Commissie "Strategie voor een digitale eengemaakte markt voor Europa", 6
mei 2015, COM(2015) 192 final.
COM(2015) 626 final.
COM(2015) 627 final.
Het budget van het programma voor 2014-2020 bedraagt 1,46 miljard EUR. Het programma
Creatief Europa omvat een subprogramma Cultuur en een subprogramma Media, naast een
sectoroverschrijdend onderdeel.

Het programma Creatief Europa is niet alleen bedoeld om de culturele en taalkundige
diversiteit te bevorderen, steun te bieden bij de professionalisering van de culturele en
creatieve sectoren en ruimere toegang te verlenen tot cultuur en creatieve inhoud, maar
heeft ook als doel een aantal problemen in verband met competitiviteit aan te pakken,
onder meer wat betreft de toegang tot financiering. Daartoe is een nieuwe
garantiefaciliteit opgericht die over een budget van 121 miljoen EUR beschikt5.
Met een combinatie van wetgevende en niet-wetgevende maatregelen stelt de Commissie
een ambitieuze agenda voor om de Europese op auteursrechten gebaseerde sectoren te
ondersteunen om zich op de eengemaakte markt te ontplooien en Europese auteurs te
helpen om een nieuw publiek te bereiken. Tegelijk wil zij daarmee de Europese werken
op grote schaal toegankelijk maken voor Europese burgers, ook over de grenzen heen. In
deze mededeling worden de meest recente ontwikkelingen en de stand van zaken na de
mededeling van december gepresenteerd.
2. MAATREGELEN OM TE ZORGEN VOOR EEN RUIMERE TOEGANG TOT INHOUD IN DE
HELE EU
In haar mededeling van december kondigde de Commissie een geleidelijke aanpak aan
om belemmeringen voor de grensoverschrijdende toegang tot inhoud en voor de ruimere
circulatie van werken in de hele EU weg te nemen, met name in het licht van de steeds
ruimere verspreiding van internetverbindingen en digitale technologieën. De doelstelling
is de beschikbaarheid van werken voor burgers in heel Europa te vergroten, nieuwe
distributiekanalen aan de makers aan te bieden, de culturen van de lidstaten te promoten
en het gemeenschappelijk cultureel erfgoed van de EU voor het voetlicht te brengen.
In de mededeling van december werden gerichte acties beschreven om de
grensoverschrijdende onlinedistributie van televisie- en radioprogramma's, de
licentiëring van Europese audiovisuele werken voor video-on-demandplatforms (VOD)
en de digitalisering en bredere verspreiding van werken die niet meer in de handel zijn te
vergemakkelijken. Zoals ook in de mededeling van december is uitgelegd, heeft ook een
aantal acties in het kader van het programma Creatief Europa Media6 – waarmee al 25
jaar ondersteuning wordt gegeven voor de ontwikkeling, promotie en distributie van
Europese werken – een ruimere toegang tot Europese films in de hele EU, zowel via
commerciële kanalen als in niet-commercieel verband, als doelstelling. Die maatregelen
worden hieronder beschreven, samen met het nieuwe voorstel voor wetgeving inzake
auteursrechten.
Ten eerste wordt een voorstel voor een verordening 7 gedaan met als doel gunstige
omstandigheden te creëren voor nieuwe manieren van grensoverschrijdende
onlinedistributie van televisie- en radioprogramma's die vergelijkbaar zijn met de meer
traditionele uitzendingen via satelliet en doorgifte via de kabel. Door de nieuwe regels,
die geïnspireerd zijn op de bestaande regels in de satelliet- en kabelrichtlijn8, kunnen de
rechten die nodig zijn voor bepaalde onlinediensten van omroepen (programma's die
tegelijk met de uitzending en de catch-updiensten online worden uitgezonden door de
omroepen) en voor doorgiftediensten via bijvoorbeeld IPTV (televisie of radio in
gesloten IP-netwerken) eenvoudiger en sneller worden vereffend. Deze regels zijn
5

6
7

8

De Commissie neemt ook andere financieringsbronnen voor de sector onder de loep, waaronder
aandelenfinanciering en crowdfunding.
Een subprogramma van het programma Creatief Europa.
Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van
voorschriften inzake de uitoefening van auteursrechten en naburige rechten die van toepassing
zijn op bepaalde online-uitzendingen van omroeporganisaties en doorgifte van televisie- en
radioprogramma's, COM(2016) 594.
Richtlijn 93/83/EEG.

3

bedoeld om de ontwikkeling van de markt te vergemakkelijken en een ruimere
verspreiding van de Europese radio- en televisieproducties, die een belangrijke bron van
informatie en vermaak zijn voor de Europeanen, te bevorderen. Dit moet leiden tot meer
keuze voor de consument en een grotere culturele diversiteit.
Parallel hiermee wordt in het voorstel voor een richtlijn inzake auteursrechten in de
digitale eengemaakte markt9 een nieuw onderhandelingsmechanisme ingevoerd waardoor
het gemakkelijker wordt om licentieovereenkomsten te sluiten om audiovisuele werken
op VOD-platforms aan te bieden. Dat voorstel maakt deel uit van een ruimer beleid om
de vele oorzaken van de beperkte beschikbaarheid in de EU van Europese audiovisuele
werken, met name films10, aan te pakken. Europese films worden gewoonlijk gemaakt
door kleine productiemaatschappijen en worden beduidend minder online in de EU
verspreid dan Amerikaanse films11. In landen waar geen overeenkomsten zijn gesloten
met lokale distributeurs kunnen Europese burgers geen legale toegang krijgen tot
dergelijke films. Problemen in verband met licenties en de daaraan verbonden juridische
en contractuele moeilijkheden voor de exploitatie van Europese audiovisuele werken op
VOD-diensten zullen ook aan bod komen in een gestructureerde dialoog met de
belanghebbenden. Die dialoog zal door de Commissie worden bevorderd en zal een
manier zijn om regelmatig de actoren uit de hele waardeketen van de sector
(producenten, auteurs, verkoopagenten, distributeurs omroepen, aggregatoren, VODplatforms) bij elkaar te brengen. De dialoog is bedoeld om de licentiepraktijken te
stroomlijnen en sectorovereenkomsten te vergemakkelijken, wat moet leiden tot een
duurzamere exploitatie en een ruimere beschikbaarheid van Europese werken. De
Commissie zal uiterlijk eind 2018 verslag uitbrengen over de resultaten van de dialoog.
De Commissie stimuleert ook de ontwikkeling van praktische instrumenten om
gemakkelijker en efficiënter licenties te kunnen verlenen voor de exploitatie van
audiovisuele werken in verschillende landen in de EU. Er wordt bijvoorbeeld gedacht
aan de ontwikkeling van licentieverleningshubs, d.w.z. onlinetools waardoor Europese
werken ook digitaal kunnen worden gedistribueerd in landen waar ze niet in de bioscoop
zijn uitgebracht of waar geen nationale distributeur is, en de samenstelling van catalogi
met audiovisuele werken van verschillende producenten, die kant-en-klaar aan verleners
van VOD-diensten kunnen worden aangeboden. Andere problemen vloeien voort uit het
feit dat in de audiovisuele sector geen universeel identificatiesysteem wordt gebruikt. Er
bestaan twee standaardidentificatiecodes12 naast elkaar op de markt en de sector blijft
terughoudend om ze te gebruiken omdat ze niet interoperabel zijn. Daardoor zijn
licentieactiviteiten omslachtig en kunnen ze niet gemakkelijk worden geautomatiseerd.
De organisaties die verantwoordelijk zijn voor de twee afzonderlijke
identificatiesystemen werken momenteel samen met de Commissie om hun databanken

9

10

11

12

Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad inzake auteursrechten in de
digitale eengemaakte markt, COM(2016) 593.
Europese films bereiken gemiddeld slechts 2,8 EU-lidstaten, terwijl Amerikaanse films 6,8 EUlidstaten bereiken. In bioscopen is de kloof tussen Europese films (2,6) en Amerikaanse films
(9,7) zelfs nog groter (Europees Waarnemingscentrum voor de audiovisuele sector, "How do films
circulate on VOD services and in cinemas in the European Union?", mei 2016).
47 % van de Europese films die tussen 2005 en 2014 in bioscopen in de EU werden uitgebracht,
zijn via ten minste één VOD-dienst beschikbaar (5 046 van de 10 828 films), terwijl 87 % van de
Amerikaanse films die in dezelfde periode in bioscopen in de EU werden uitgebracht via ten
minste één VOD-dienst beschikbaar zijn (2 404 van de 2 748 films) (Europees
Waarnemingscentrum voor de audiovisuele sector, "How do films circulate on VOD services and
in cinemas in the European Union?", mei 2016).
ISAN (International Standard Audiovisual Number) en EIDR (Entertainment Identifier Registry).

4

en identificatiecodes volledig interoperabel te maken13. Tot slot zal de Commissie ook
nagaan hoe rechthebbenden kunnen worden gestimuleerd om werken waarvoor steun
voor de distributie uit het subprogramma Media van het programma Creatief Europa is
verleend, ter beschikking te stellen in landen waar geen distributieovereenkomst is
gesloten.
Er worden ook maatregelen ingevoerd om het gebrek aan zichtbaarheid en de
taalbarrières aan te pakken die verhinderen dat gebruikers toegang hebben tot Europese
werken. Ondertiteling en nasynchronisatie zijn van cruciaal belang voor de
grensoverschrijdende distributie van audiovisuele werken 14 en worden zowel
gefinancierd uit het subprogramma Media van het programma Creatief Europa als met
andere overheidsmiddelen. Via lopende projecten in het kader van het subprogramma
Media van het programma Creatief Europa en een onlinegegevensbank waarmee
bestaande ondertiteling en nasynchronisatie van exploitanten in de EU gemakkelijk
toegankelijk zijn en hergebruikt kunnen worden (voorziene lancering eind 2016), streeft
de Commissie naar een grotere efficiëntie van de overheidsfinanciering en een ruimer
gebruik van ondertiteling en nasynchronisatie. Onlinezoekmachines zijn ook efficiënte
kanalen voor consumenten om online een legaal aanbod aan films te vinden. Het Bureau
voor intellectuele eigendom van de Europese Unie ontwikkelt momenteel een
zoekmachine die op Europees niveau kan werken en een toolkit voor de ontwikkeling
van nationale zoekmachines. Die instrumenten zullen in 2017 volledig operationeel zijn
en zullen gratis ter beschikking van de lidstaten staan. De Commissie zal daarnaast het
gebruik van gegevens en geautomatiseerde instrumenten voor aanbevolen inhoud
(zogenoemde content recommendation), die inspeelt op de bredere interesse en smaak
van de gebruiker, bevorderen om zo een nieuw en ruimer publiek voor Europese werken
te ontwikkelen. Meer in het algemeen is het bevorderen van de vindbaarheid van
Europese films een belangrijke uitdaging waarover de Commissie momenteel
besprekingen voert met de vereniging van directeuren van de Europese
filmagentschappen (EFADs, European Film Agency Directors) en de filmindustrie.
Gezien het potentieel van films die als coproducties zijn gemaakt om binnen en buiten
Europa verspreid te worden15, zal de Commissie in 2017 samen met de directeuren van
de Europese filmagentschappen de ontwikkeling van gezamenlijke strategieën voor het
bevorderen van Europese coproducties onderzoeken. Al deze maatregelen vormen een
aanvulling op het onlangs aangenomen voorstel tot wijziging van de richtlijn
audiovisuele mediadiensten 16 , waarin een aangescherpte verplichting wordt ingevoerd
om Europese werken te promoten via VOD-diensten, door ervoor te zorgen dat ze daar
aanwezig en zichtbaar zijn.
Daarnaast werkt de Commissie aan manieren om alternatieve financierings-, productieen distributiemodellen te onderzoeken die zich van meet af aan richten op de
eengemaakte markt en de wereldmarkt. In dit verband zal de Commissie bijzondere
13

14

15

16

Eind 2016 zal de Commissie ook voorstellen om het gebruik van een gemeenschappelijke
standaardidentificatiecode als een vereiste te stellen voor steun via het subprogramma Media.
Voor sommige audiovisuele werken is op mondiale platforms een minimumaantal taalversies
vereist.
Volgens een recent verslag van het Europees Waarnemingscentrum voor de audiovisuele sector,
"How do films circulate on VOD services and in cinemas in the European Union?", mei 2016,
circuleren Europese coproducties beter dan de gemiddelde Europese film. Europese films zijn
gemiddeld beschikbaar in 2,8 landen, terwijl Europese coproducties beschikbaar zijn in 3,6
landen.
Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van Richtlijn
2010/13/EU betreffende de coördinatie van bepaalde wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen
in de lidstaten inzake het aanbieden van audiovisuele mediadiensten in het licht van een
veranderende marktsituatie, COM(2016) 287 final.

5

aandacht besteden aan de Europese animatiesector. Storytelling is in deze sector
bijzonder belangrijk en de werken worden gemakkelijker over de grenzen heen verspreid.
Producenten van animatie werken gewoonlijk aan meerdere projecten voor televisie en
film tegelijk en werken soms ook samen met andere studio's aan bepaalde projecten.
Parallel met de huidige steun uit het subprogramma Media van het programma Creatief
Europa zal de Commissie vóór het einde van dit jaar een dialoog met de belangrijkste
Europese animatiestudio's opstarten om te bespreken hoe de sector kan groeien. Zij moet
ook vaststellen welke specifieke behoeften de sector heeft op tal van gebieden, gaande
van het tegengaan van braindrain tot het bijdragen aan het nog beter verspreiden van
animatiefilms en animatie voor televisie. Het doel van deze dialoog is om het tegen
medio 2017 eens te worden over een gezamenlijk actieplan voor de sector.
Ten slotte worden in het voorstel voor een richtlijn inzake auteursrechten in de digitale
eengemaakte markt 17 oplossingen ingevoerd om het voor instellingen voor cultureel
erfgoed eenvoudiger te maken om licenties te verlenen voor de vereiste rechten voor de
digitalisering en verspreiding van werken die niet meer in de handel zijn maar een grote
culturele waarde hebben. Toegang tot werken in niet-commercieel verband, zoals in
onderwijsinstellingen, openbare bibliotheken en andere zalen dan bioscopen, is eveneens
van groot belang voor de culturele diversiteit, voor educatieve doeleinden en om de
participatie in de samenleving te stimuleren. In combinatie met een betere
mediageletterdheid kunnen die kanalen een belangrijke rol spelen bij het bereiken en het
creëren van een trouw publiek voor Europese werken. Voorts gaat de Commissie samen
met de directeuren van de Europese filmagentschappen en de audiovisuele sector na of in
2017 een catalogus van Europese films voor educatieve doeleinden kan worden
gecreëerd en gefinancierd. Dit zou een nuttig proefproject zijn om de diversiteit en
kwaliteit van Europese films aan jongeren voor te stellen.
3. MAATREGELEN OM ERVOOR TE ZORGEN DAT UITZONDERINGEN AANSLUITEN BIJ EEN
DIGITALE EN GRENSOVERSCHRIJDENDE OMGEVING

Uitzonderingen op het auteursrecht maken het voor specifieke doeleinden en onder
specifieke voorwaarden mogelijk dat beschermde werken worden gebruikt zonder de
toestemming van de rechthebbenden. Ze zijn in overeenstemming met
beleidsdoelstellingen op EU-niveau en spelen een belangrijke rol in het bredere kader
voor auteursrechten. Momenteel zijn de meeste uitzonderingen in de EU-wetgeving
echter facultatief en hebben ze geen grensoverschrijdend effect. Voorts moeten sommige
van die uitzonderingen opnieuw worden beoordeeld in het licht van de huidige
technologische situatie: waar nodig moet er meer harmonisatie komen zonder dat goed
werkende systemen op nationaal niveau in het gedrang komen.
De vandaag voorgestelde wetgevingsmaatregelen zijn een modernisering van het EUkader betreffende uitzonderingen, zodat het gelijke tred houdt met het digitale gebruik op
bepaalde belangrijke gebieden zoals onderwijs, onderzoek en toegang tot kennis, en zijn
in het bijzonder toegespitst op grensoverschrijdend gebruik, wat bijdraagt tot de verdere
verdieping van de eengemaakte markt. Het voorstel voor een richtlijn inzake
auteursrechten in de digitale eengemaakte markt 18 voert nieuwe verplichte
uitzonderingen in op het gebied van onderwijs, onderzoek en instandhouding van het
cultureel erfgoed.
17

18

Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad inzake auteursrechten in de
digitale eengemaakte markt, COM(2016) 593.
Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad inzake auteursrechten in de
digitale eengemaakte markt, COM(2016) 593.

6

Een nieuwe uitzondering betreffende illustraties in het onderwijs zal volledige
rechtszekerheid bieden voor het gebruik van beschermde inhoud in digitaal ondersteunde
en onlineonderwijsactiviteiten, ook over de grenzen heen. Hierdoor zullen nieuwe
onderwijsmethoden, met name afstandsonderwijs, en mobiliteit van studenten en leraren
in de EU in de hand worden gewerkt.
Het voorstel voert ook een nieuwe verplichte uitzondering in voor tekst- en datamining
ten behoeve van wetenschappelijk onderzoek. Dankzij de uitzondering zullen
onderzoeksorganisaties volledige rechtszekerheid hebben over het gebruik van tekst- en
dataminingtechnologieën. Een verplichte uitzondering op dit gebied zal voorkomen dat
elke lidstaat een eigen aanpak volgt op een gebied, zoals onderzoek, waarop steeds vaker
op ruime schaal grensoverschrijdend en interdisciplinair wordt samengewerkt. Dit zal
wetenschappelijke vooruitgang en innovatie in de EU bevorderen.
De voorgestelde richtlijn omvat ook een nieuwe verplichte uitzondering voor digitale
instandhouding door instellingen voor cultureel erfgoed, waarin rekening is gehouden
met de behoeften ten aanzien van inhoud in digitale vorm en het gebruik van digitale
technologieën voor de instandhouding. Het gebruik van digitalisering als
instandhoudingstechniek is in aanmerking genomen, maar ook het feit dat instellingen
voor cultureel erfgoed steeds meer van oorsprong digitale werken in hun collectie
hebben. Voor de overleving van het cultureel erfgoed is het goed als er steeds meer in
stand wordt gehouden, zodat de burgers er langer mee bezig kunnen zijn.
Tegelijkertijd zijn er vandaag twee wetgevingsvoorstellen19 aangenomen om in de EUwetgeving uitvoering te geven aan het Verdrag van Marrakesh20, op grond waarvan de
partijen uitzonderingen moeten invoeren om mensen met een leeshandicap toegang te
geven tot boeken en ander gedrukt materiaal in formaten die voor hen toegankelijk zijn.
Het voorstel voor een richtlijn zal een verplichte uitzondering invoeren en de werking
ervan garanderen zodat dergelijke exemplaren in toegankelijk formaat kunnen worden
vervaardigd en uitgewisseld binnen de eengemaakte markt. Het voorstel voor een
verordening zal het mogelijk maken om dergelijke exemplaren grensoverschrijdend uit te
wisselen tussen de EU en derde landen die partij zijn bij het Verdrag.
De Commissie zal een aantal andere kwesties in verband met uitzonderingen die in de
mededeling van december werden genoemd, blijven beoordelen. Sommige van die
kwesties moeten misschien in een latere fase opnieuw worden beoordeeld in het licht van
de uitkomst van zaken die momenteel hangende zijn voor het Hof van Justitie van de EU.
Het gaat onder meer om de uitzondering op grond waarvan bibliotheken en andere

19

20

Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad inzake bepaalde toegestane
vormen van gebruik van door auteursrechten en naburige rechten beschermde werken en ander
materiaal ten behoeve van personen die blind zijn, visueel gehandicapt of anderszins een
leeshandicap hebben, en tot wijziging van Richtlijn 2001/29/EG betreffende de harmonisatie van
bepaalde aspecten van het auteursrecht en de naburige rechten in de informatiemaatschappij,
COM(2016) 596, en voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad inzake
de grensoverschrijdende uitwisseling tussen de Unie en derde landen van exemplaren in
toegankelijke vorm van bepaalde door auteursrechten en naburige rechten beschermde werken en
ander materiaal ten behoeve van personen die blind zijn, visueel gehandicapt of anderszins een
leeshandicap hebben, COM(2016) 595.
Het Verdrag van Marrakesh tot bevordering van de toegang tot gepubliceerde werken voor
personen die blind zijn, visueel gehandicapt of anderszins een leeshandicap hebben, namens de
Europese Unie ondertekend op 30 april 2014.

7

instellingen in hun lokalen raadpleging op scherm van werken mogen toestaan ten
behoeve van onderzoek en particuliere studie21.
Na de analyse van de resultaten van de openbare raadpleging over de uitzondering van de
"panoramavrijheid"22, op grond waarvan mensen foto's mogen nemen en uploaden van
werken die zich in de openbare ruimte bevinden, zoals gebouwen en standbeelden,
bevestigt de Commissie de relevantie van deze uitzondering. Op grond van de EUwetgeving beschikken de lidstaten over een ruime beoordelingsvrijheid om dergelijke
uitzonderingen vast te leggen. Bijna alle lidstaten hebben een uitzondering van
panoramavrijheid in hun nationale wetgeving. De lidstaten die deze uitzondering nog niet
in hun wetgeving hadden opgenomen, hebben dat onlangs gedaan of zijn
ontwerpmaatregelen in die zin aan het bespreken. De Commissie zal deze
ontwikkelingen blijven volgen en beveelt sterk aan dat alle lidstaten in deze uitzondering
voorzien.
4. Maatregelen om een goed werkende markt voor auteursrechten tot stand te
brengen
De voorbije jaren is het internet de belangrijkste marktplaats geworden voor de toegang
tot en de distributie van auteursrechtelijk beschermde inhoud. Onlinediensten vormen nu
een grote bron van inkomsten voor werken en andere beschermde inhoud en zullen naar
verwachting aan belang winnen. Er groeit echter steeds meer bezorgdheid over de billijke
verdeling van de waarde die door sommige van de nieuwe vormen van distributie van
online-inhoud uit de hele waardeketen wordt gegenereerd. Rechthebbenden verklaren
moeite te hebben om toestemming te geven en eerlijk te worden vergoed voor het
gebruik van hun inhoud online. Die situatie kan ook meebrengen dat aanbieders die
betrokken zijn bij gelijkwaardige distributievormen, worden benadeeld. Een andere
kwestie in dit verband, die trouwens ook voor offlinevormen van exploitatie geldt, is die
van de eerlijke vergoeding van auteurs en uitvoerende kunstenaars en van de verschillen
wat betreft de onderhandelingspositie met betrekking tot de licentiëring of overdracht
van hun rechten.
Die moeilijkheden zijn een belemmering voor het doel dat de digitale eengemaakte markt
iedereen een eerlijk rendement op investeringen oplevert. Deze kwesties zijn van vitaal
belang in alle culturele en creatieve sectoren (onder meer uitgeverij, beelden, muziek,
audiovisueel). Niet alleen in de mededeling van december maar ook in de mededeling
over onlineplatforms van mei 201623 werd bevestigd dat deze kwesties moeten worden
aangepakt.
Het voorstel voor een richtlijn inzake auteursrechten in de digitale eengemaakte markt24
zal persuitgevers rechtszekerheid geven en hen in een betere onderhandelingspositie
plaatsen in hun contractuele betrekkingen met onlinediensten die hun inhoud gebruiken
en toegankelijk maken. De richtlijn zal daartoe voorzien in een nieuw naburig recht dat
de erkenning is van de belangrijke rol die persuitgevers spelen qua investeringen in en
algemene bijdrage aan de creatie van kwalitatief hoogwaardige journalistieke inhoud, en
hun de bescherming bieden die zij nodig hebben om hun publicaties doeltreffend te
21
22

23

24

Zaak C-174/15. Vereniging Openbare Bibliotheken/Stichting Leenrecht.
Zie https://ec.europa.eu/digital-single-market/en/news/public-consultation-role-publisherscopyright-value-chain-and-panorama-exception
Mededeling "Online platforms en de digitale eengemaakte markt - Kansen en uitdagingen voor
Europa", COM(2016) 288 final.
Voorstel voor een richtlijn van het Europees Parlement en de Raad inzake auteursrechten in de
digitale eengemaakte markt, COM(2016) 593.

8

exploiteren in de digitale omgeving. Het voorstel zal het voor de lidstaten ook mogelijk
maken om systemen te hebben waarin uitgevers (waaronder uitgevers van boeken en
wetenschappelijke uitgevers) een aandeel kunnen hebben in de compensatiemechanismen
zoals die welke bestaan voor het kopiëren voor privégebruik of reprografie.
Dankzij het voorstel zullen rechthebbenden ook sterker staan bij het onderhandelen over
en het vergoed worden voor de online-exploitatie van hun inhoud door onlinediensten die
inhoud die door hun gebruikers is geüpload, opslaan en toegankelijk maken. Gelet op de
rol die deze diensten spelen in de communicatie van beschermde inhoud, zullen
aanbieders die grote hoeveelheden werken opslaan en toegankelijk maken, op grond van
het voorstel in samenwerking met de rechthebbenden passende en evenredige
maatregelen moeten nemen, onder meer met behulp van technologie voor de herkenning
van inhoud, om ervoor te zorgen dat de overeenkomsten met rechthebbenden hun beslag
krijgen. Op dit gebied zal het belangrijk zijn dat alle belanghebbenden actief
samenwerken. Consumenten zullen zowel hun inhoud kunnen blijven uploaden als een
groot aanbod van inhoud kunnen blijven genieten in een omgeving die eerlijker is en
meer rechtszekerheid biedt.
Auteurs en uitvoerende kunstenaars ten slotte zullen profiteren van de toegenomen
transparantie inzake de exploitatie van hun werken en uitvoeringen, die hen beter in staat
zal stellen om een passende vergoeding te ontvangen. Dit zou moeten leiden tot een beter
werkend kader voor alle spelers, dat rechtszekerheid biedt voor degenen die de rechten
verwerven en groter vertrouwen wekt bij auteurs en uitvoerende kunstenaars, ook in de
online-omgeving. Om deze maatregelen daadwerkelijk uit te voeren, zullen de lidstaten
per sector discussies moeten organiseren om in de praktijk te definiëren wat passende
transparantieverplichtingen zijn per soort inhoud en sector. De Commissie zal deze
werkzaamheden op het niveau van de lidstaten van nabij volgen om ervoor te zorgen dat
de resultaten efficiënt en coherent zijn. De Commissie zal ook te rade blijven gaan bij
alle belanghebbenden uit de culturele en creatieve sectoren, via algemene dialogen of
dialogen per sector, om de ontwikkelingen rond deze kwestie en de noodzaak van
verdere actie te bespreken.
Algemeen zullen deze maatregelen bijdragen aan een markt voor auteursrechten die
efficiënt werkt voor alle partijen, de juiste stimulansen voor investeringen in en de
verspreiding van creatieve inhoud in de online-omgeving geeft, en het belang van een
gratis en diverse pers in de EU hooghoudt.
5. Maatregelen om een doeltreffend en evenwichtig stelsel voor de handhaving tot
stand te brengen
Inbreuken op de auteursrechten op commerciële schaal, waarbij inbreukmakers misbruik
maken van het werk en de investeringen van anderen, vormen vandaag een ernstige
bedreiging voor Europese makers, waardoor zij niet langer een rechtmatige winst uit hun
creatie kunnen halen, wat uiteindelijk creativiteit en innovatie ontmoedigt. Zonder een
doeltreffend en evenwichtig stelsel voor handhaving zijn de auteursrechten en andere
intellectuele-eigendomsrechten slecht beschermd en worden investeringen in creativiteit
en innovatie in de kiem gesmoord. Na de aankondiging in de mededeling van december
is de Commissie een evaluatie aan het verrichten van de volledige werking van het
huidige rechtskader voor de handhaving van intellectuele-eigendomsrechten, als
onderdeel van een ruimer initiatief om alle intellectuele-eigendomsrechten beter te
beschermen en de focus te leggen op inbreuken op commerciële schaal.

9

De bijdragen aan een openbare raadpleging over de evaluatie en de modernisering van
het rechtskader voor de handhaving van intellectuele-eigendomsrechten 25 , die ter
ondersteuning van de evaluatie werd gehouden, hebben bevestigd dat inbreuken op
intellectuele-eigendomsrechten, waaronder de auteursrechten, een groot probleem
vormen. Meer dan drie vierde van de rechthebbenden en overheidsinstanties die hebben
geantwoord, merkte op dat het aantal inbreuken op intellectuele-eigendomsrechten de
voorbije tien jaar is toegenomen. De meerderheid van de respondenten vindt dat de
bestaande regels doeltreffend hebben geholpen om intellectuele eigendom te beschermen
en inbreuken op intellectuele eigendom te voorkomen, maar veel rechthebbenden en
vooral tussenpersonen zijn van mening dat de maatregelen en rechtsmiddelen26 waarin de
richtlijn betreffende de handhaving van intellectuele-eigendomsrechten voorziet, niet op
homogene wijze in alle lidstaten worden toegepast. Dit zou kunnen leiden tot een
verschillend beschermingsniveau in de lidstaten en wijst erop dat de richtlijn de
verschillen in de methoden om de intellectuele-eigendomsrechten te handhaven op
nationaal niveau niet volledig heeft kunnen wegnemen. Een significant aantal
respondenten wijst er ook op dat sommige van deze maatregelen moeten worden
aangepast om de rechtszekerheid te vergroten en ze doeltreffender te maken, zoals het
uitvaardigen van voorlopige en conservatoire maatregelen en bevelen tegen als
tussenpersoon optredende aanbieders of de berekening van een passende
schadevergoeding. Een andere kwestie waarop de rechthebbenden wijzen is de
omslachtige procedure om voor dezelfde inbreuken tegen soortgelijke inbreukmakers
voorlopige en conservatoire maatregelen of bevelen te verkrijgen in meer dan één
jurisdictie in de EU.
Na de evaluatie zal de Commissie alle wijzigingen voorstellen die nodig zijn om het
rechtskader voor handhaving voor alle inbreuken op intellectuele-eigendomsrechten,
waaronder het auteursrecht, te helpen te verbeteren, en om de reikwijdte en de toepassing
van de voorlopige en conservatoire maatregelen en bevelen alsook de regels voor de
berekening en de toekenning van schadevergoedingen te verduidelijken. De Commissie
zal ook nagaan hoe het gemakkelijker zou kunnen worden gemaakt om voor dezelfde
inbreuken tegen soortgelijke inbreukmakers voorlopige en conservatoire maatregelen of
bevelen te verkrijgen in meer dan één jurisdictie van de EU.
In de zich snel ontwikkelende digitale omgeving en technologie is het echter ook
noodzakelijk dat de maatregelen, procedures en rechtsmiddelen waarin de richtlijn
betreffende de handhaving van intellectuele-eigendomsrechten voorziet, zonder nodeloze
vertraging door de bevoegde nationale rechterlijke instanties kunnen worden toegepast en
uitgevaardigd. Dit is bijzonder relevant om werken en ander beschermd materiaal te
beschermen. De lidstaten moeten ervoor zorgen dat hun gerechtelijke systemen over de
nodige capaciteit beschikken om te kunnen voorzien in de behoefte aan snelle en
doeltreffende bescherming van intellectuele-eigendomsrechten, vooral op het internet. De
Commissie zal voorts beoordelen met welke stimulansen nationale rechters kunnen
worden aangemoedigd om zich in inbreuken en geldigheid van intellectueleeigendomsrechten te specialiseren, gelet op de positieve ervaringen in de lidstaten die al
dergelijke gespecialiseerde rechters hebben.
In de mededeling van december werd ook verklaard dat "de Commissie [...] onmiddellijk
actie [zal] ondernemen om samen met alle betrokken partijen "follow-the-money"mechanismen op te zetten en toe te passen, op basis van een zelfregulerende
25
26

Zie http://ec.europa.eu/growth/industry/intellectual-property/enforcement/
Richtlijn 2004/48/EG van het Europees Parlement en de Raad van 29 april 2004 betreffende de
handhaving van intellectuele-eigendomsrechten.

10

benadering" 27 . Op basis van de positieve ervaring met het bestaande en onlangs
bijgestelde memorandum van overeenstemming over de onlineverkoop van
namaakgoederen 28 heeft de Commissie haar steun uitgesproken voor het sluiten van
vrijwillige samenwerkingsovereenkomsten waarbij andere soorten als tussenpersoon
optredende aanbieders bij de bescherming van intellectuele-eigendomsrechten worden
betrokken29, zoals aanbieders van onlinereclame, betalingen en vervoer. Onlinereclame is
een grote bron van inkomsten voor websites die inbreuk maken op de auteursrechten. Het
initiatief met betrekking tot reclame heeft tot doel te ontmoedigen dat reclame wordt
geplaatst op websites die op commerciële schaal inbreuk maken op de intellectuele
eigendom, waardoor wordt voorkomen dat inbreuken op de intellectueleeigendomsrechten worden gefinancierd door middel van inkomsten uit reclame. Als
websites die inbreuk maken op de auteursrechten zogenaamde premium- of
abonnementsmodellen aanbieden waarbij tegen betaling snellere toegang tot inhoud
wordt gegeven, kunnen de aanbieders van betalingsdiensten een belangrijke rol spelen in
de toepassing van het "follow-the-money"-beginsel. Zij kunnen financiële verrichtingen
onderscheppen en uiteindelijk hun diensten terugtrekken, waardoor die activiteiten niet
langer winstgevend zijn. De Commissie zal alles in het werk stellen om in deze
processen, die van cruciaal belang zijn om piraterij te bestrijden, concrete resultaten te
bereiken en verwacht dat een bijzonder ruim scala van belanghebbenden zich daarbij zal
aansluiten op basis van soortgelijke overeenkomsten die al op nationaal niveau van
kracht zijn. Afhankelijk van de vooruitgang die met deze initiatieven wordt geboekt, zal
de Commissie ook andere opties onderzoeken om de als tussenpersoon optredende
aanbieders sterker bij de bescherming van de intellectuele-eigendomsrechten te
betrekken, zoals de aansprakelijkheid van de tussenpersoon indien hij zich ervan bewust
is dat zijn diensten door een derde worden gebruikt om inbreuk op intellectueleeigendomsrechten te maken, maar daartegen niets onderneemt.
6. CONCLUSIE
De culturele en creatieve sectoren zijn belangrijk voor Europa in heel wat opzichten. Ze
vormen een belangrijke economische sector maar zijn ook een primaire bron van leren en
vermaak en zijn van cruciaal belang om de culturele diversiteit van Europa in stand te
houden en aan te moedigen. De Europese auteursrechtsectoren kunnen maar succesvol
zijn en wereldwijd concurreren als zij kunnen innoveren in de digitale omgeving.
Een goed ontworpen kader voor auteursrechten en ondersteunende maatregelen zijn voor
auteurs, uitvoerende kunstenaars en de culturele en creatieve sectoren dus van wezenlijk
belang om een groter publiek te kunnen bereiken en uiteindelijk de burgers meer keuze
aan te bieden. De Commissie is een ambitieuze agenda aan het uitvoeren om zowel het
EU-kader voor auteursrechten te moderniseren ten behoeve van alle belanghebbenden,
als om de beschikbaarheid en de zichtbaarheid van Europese culturele en creatieve
27

28
29

Een regeling waarbij op commerciële schaal inbreuk op intellectuele-eigendomsrechten wordt
gemaakt, bestaat uit het betalen voor diensten om inbreukmakende goederen en diensten te
produceren, te verdelen of te promoten, en uit het genereren van inkomsten uit de promotie en de
verkoop van dergelijke goederen en diensten. Bij de "follow-the-money"-benadering worden
verschillende soorten tussenpersonen bij de bescherming van intellectuele-eigendomsrechten
betrokken door het ontwikkelen van beleidsmaatregelen om de inkomstenstroom van de
inbreukmakende activiteit te bepalen en te proberen die te onderbreken.
http://ec.europa.eu/DocsRoom/documents/18023/
Verklaring van de Commissie over het faciliteren en monitoren van memoranda van
overeenstemming om te proberen activiteiten die inbreuk maken op intellectueleeigendomsrechten
te
ontmoedigen
in
de
interne
markt:
http://ec.europa.eu/DocsRoom/documents/18023/

11

inhoud te ondersteunen, ook over de grenzen. De wetgevingsinitiatieven en de financiële
steunmaatregelen ondersteunen en versterken elkaar. De Commissie zal het effect van die
maatregelen monitoren en nagaan welke inspanningen de sectoren leveren om de
hierboven vastgestelde doelen in hun bedrijfsmodellen te integreren.

12