In opdracht van het ministerie van Veiligheid en Justitie heeft Bureau
Beke onderzoek gedaan naar verschillende slachtoffertypen waar
Nederland - volgens de richtlijn - een verantwoordelijkheid in heeft. Het
gaat hierbij om Nederlanders die in het buitenland slachtoffer worden van
een strafbaar feit, buitenlanders die slachtoffer worden in Nederland en
buitenlandse slachtoffers waarbij de dader in Nederland wordt vervolgd.

Grensoverschrijdend
slachtofferschap
Een inventarisatie van aard, omvang en
aandachtspunten in verband met de effectuering
van slachtofferrechten

Anton van Wijk, Tom van Ham, Manon Hardeman

In dit onderzoek is nagegaan wat de aard en omvang van
grensoverschrijdend slachtofferschap is voor zover bekend in de diverse
Nederlandse registratiesystemen. Ook is geïnventariseerd welke specifieke
problemen en behoeften deze slachtoffers hebben. Met dit onderzoek
is voor het eerst in Nederland en Europa de aard en omvang van
verschillende groepen slachtoffers en hun behoeften in kaart gebracht.

Grensoverschrijdend slachtofferschap		

Op 25 oktober 2012 is een Europese richtlijn tot stand gekomen die zich
richt op de slachtofferrechten binnen de Europese Unie (EU). Het doel
van deze richtlijn is het zorgen voor een minimum aan rechten voor
slachtoffers van strafbare feiten binnen alle lidstaten van de EU. Deze
minimumrechten bestaan onder andere uit passende ondersteuning,
informatievoorziening en bescherming van het slachtoffer.

ISBN 978-94-92255-03-7

Anton van Wijk
Tom van Ham
Manon Hardeman
www.beke.nl

Grensoverschrijdend slachtofferschap

Grensoverschrijdend
slachtofferschap
Een inventarisatie van aard, omvang en
aandachtspunten in verband met de effectuering
van slachtofferrechten

Anton van Wijk
Tom van Ham
Manon Hardeman

In opdracht van
Ministerie van Veiligheid en Justitie, Wetenschappelijk Onderzoek- en
Documentatiecentrum (WODC)
Met medewerking van
Henk Ferwerda, Antoon Smulders & Lieselot Scholten
Omslagontwerp en opmaak
Marcel Grotens
Drukwerk
GVO Drukkers & Vormgevers B.V.
ISBN/EAN
978-94-92255-03-7

Grensoverschrijdend slachtofferschap
Een inventarisatie van aard, omvang en behoeften in verband met de effectuering
van slachtofferrechten
Anton van Wijk, Tom van Ham, Manon Hardeman

© 2015 WODC, Ministerie van Veiligheid en Justitie. Auteursrechten voorbehouden.
Voor deze publicatie is licentie verleend aan Bureau Beke.

Inhoud
		Dankwoord																	7
		Samenvatting																	9
		Summary																		
17
1		Inleiding																		
25

1.1		Beleidsaanleiding																
25
1.2		Onderzoek naar internationaal slachtofferschap							
27
1.3		Aanleiding voor het onderzoek												
29

2		Opzet en uitvoering van het onderzoek								
31

2.1		Haalbaarheidsonderzoek														
31

		2.1.1 Slachtoffertypen															
31
		2.1.2 Inventarisatie mogelijke databronnen									
32

2.2 Verdiepend onderzoek														
33
		2.2.1 Integrale Veiligheidsmonitor												
34
		2.2.2
		2.2.3
		2.2.4
		2.2.5
		2.2.6

Politie																		
35
Koninklijke Marechaussee													
35
Politie/OM (LURIS)														
35
Buitenlandse Zaken														
36
Team Internationale Misdrijven											
37

2.3 Interviews deskundigen en nabestaanden									
39
2.4		Wijze van rapporteren														
40
2.5		Reflectie op onderzoeksmethoden											
40

3		Resultaten verdiepende fase												
43

3.1		Integrale Veiligheidsmonitor													
43
		3.1.1 Slachtofferschap en delicten (slachtoffertype A)							
44
		3.1.2 Slachtoffergegevens (slachtoffertype A)									
46
		3.1.3 Interviews																	
46

3.2		Politie																			
50
		3.2.1
		3.2.2
		3.2.3
		3.2.4

Slachtoffer- en delictgegevens (slachtoffertype A) 							
51
Slachtoffer- en delictgegevens (slachtoffertype B)							
53
Slachtoffer- en delictgegevens (slachtoffertype D)							
57
Interviews																	
60

3.3		Koninklijke Marechaussee													
64

		3.3.1 Slachtoffer- en delictgegevens (slachtoffertype B)							
64
		3.3.2 Interviews																	
67

3.4		 Landelijk Uniform Registratiesysteem Internationale
		Rechtshulp 																		
69
		3.4.1
		3.4.2
		3.4.3
		3.4.4

Slachtoffer en delictgegevens (slachtoffertype A)							
71
Slachtoffer en delictgegevens (slachtoffertype B)							
73
Slachtoffer en delictgegevens (slachtoffertype C)							
76
Interviews																	
79

3.5		Ministerie van Buitenlandse Zaken										
82

		3.5.1 Slachtoffer en delictgegevens (slachtoffertype A)							
82
		3.5.2 Interviews																	
84

3.6		Team Internationale Misdrijven											
88

		3.6.1 Een verdiepende casus: Afghanistan										
88
		3.6.2 Interviews																	
90

4		Conclusies																		
95

4.1		Reikwijdte van de resultaten													
95
4.2		 Beantwoording onderzoeksvragen naar slachtoffertype				98
4.3		Slotbeschouwing																
104

		
Geraadpleegde bronnen															
107
		Bijlagen																			

		 Bijlage 1 - Overzicht van de benaderde instanties						109
		Bijlage 2 - Overzicht van de respondenten								
110
		Bijlage 3 - Topiclijst interviews instanties									
111
		Bijlage 4 – Minimumnormen EU-richtlijn								
112
		Bijlage 5 – Delictenselectie LURIS										
115

Dankwoord

Onze dank gaat uit naar de vertegenwoordigers van de instanties die op enigerlei
wijze informatie hebben verstrekt over grensoverschrijdend slachtofferschap. Ook
de geïnterviewde nabestaanden zijn we erkentelijk voor hun openhartige verhaal.
Op deze plaats willen we tevens de leden van de begeleidingscommissie bedanken voor het kritisch meedenken in het gehele onderzoek: mevrouw dr. L.M. van
der Knaap (INTERVICT) (voorzitter), mevrouw mr. M. Bottenberg en de heer
F. Kramer (Nationale Politie), mevrouw mr. H.M.J. Ezendam (Ministerie van
Veiligheid en Justitie, Directie Sanctie- en Preventiebeleid), mevrouw dr. S.B.L.
Leferink (Slachtofferhulp Nederland), mevrouw mr. A. Keppel (Verbond van
Verzekeraars), mevrouw A.M. Haitsma (Ministerie van Buitenlandse Zaken,
Directie Consulaire zaken en Visumbeleid), mevrouw mr. M.M. Bijker-Veen
(Openbaar Ministerie, Arrondissementsparket Limburg) en mevrouw drs. A. ten
Boom (Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum).
Arnhem, september 2015
Het onderzoeksteam

Dankwoord 7

Samenvatting

Op 25 oktober 2012 is een Europese richtlijn tot stand gekomen die zich richt op
de slachtofferrechten binnen de Europese Unie (EU).1 Het doel van deze richtlijn
is het zorgdragen voor een minimum aan rechten voor slachtoffers van misdrijven
binnen alle 28 lidstaten van de EU. Deze minimumrechten bestaan onder andere uit passende ondersteuning, informatie en bescherming en dient uiterlijk op 16
november 2015 in de nationale wetgeving van EU-lidstaten te zijn geïmplementeerd. Naast specifiek benoemde slachtoffergroepen (kinderen, slachtoffers van terrorisme, gehandicapte slachtoffers en nabestaanden) kunnen drie typen slachtoffers
worden onderscheiden waarvoor Nederland verantwoordelijkheid draagt:
1. Nederlandse burgers die slachtoffer worden van een strafbaar feit in het
buitenland en daarna terugkeren in Nederland of hun nabestaande(n)
(slachtoffertype A);
2. Niet-Nederlandse burgers die in Nederland slachtoffer worden van een
strafbaar feit, hetzij tijdens een bezoek als toerist, hetzij tijdens verblijf in
verband met werk, studie e.d. (slachtoffertype B);
3. Niet-Nederlandse burgers die in het buitenland slachtoffer zijn geworden
van een strafbaar feit waarvoor de dader in Nederland vervolgd wordt,
bijvoorbeeld omdat deze zich hier bevindt (slachtoffertype C).
Om zicht te krijgen op de verwachte impact van de betreffende EU-richtlijn en
eventueel benodigd beleid, is kennis over aard en omvang van grensoverschrijdend
slachtofferschap en specifieke problemen en behoeften van slachtoffers noodzakelijk. In opdracht van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum
(WODC) van het ministerie van Veiligheid en Justitie is daartoe nader onderzoek
uitgevoerd. Binnen dit onderzoek staat de volgende vraagstelling centraal:

Samenvatting 9

 Wat zijn de aard en omvang van het grensoverschrijdende slachtofferschap
waar Nederland verantwoordelijkheden in heeft en wat zijn de eventuele
specifieke problemen en behoeften van de slachtoffers in grensoverschrijdende zaken?

Werkwijze

Voorafgaand aan de uitvoering van het onderzoek is geïnventariseerd welke bronnen ten behoeve van onderhavig onderzoek beschikbaar zijn. Van de 27 mogelijke
bronnen zijn er zes geselecteerd. Bij het maken van deze keuze hebben verschillende overwegingen een rol gespeeld. De belangrijkste daarvan zijn dat op basis van
de selectie zicht ontstaat op alle slachtoffertypen, de informatie kwantitatief van
aard en voor de onderzoekers toegankelijk is en er zo min mogelijk overlap is tussen
informatie van te raadplegen instanties/bronnen. Op basis van deze criteria zijn de
volgende instanties/bronnen in het onderzoek betrokken. Het jaar van onderzoek is
2013.

De Integrale Veiligheidsmonitor (IVM)

De IVM is een jaarlijks terugkerende grootschalige bevolkingsenquête onder alle
in Nederland wonende personen van vijftien jaar en ouder. In deze enquête worden
zaken als leefbaarheid en overlast in de woonbuurt, veiligheidsbeleving en slachtofferschap van veelvoorkomende criminaliteit onderzocht. De IVM is gebruikt om
meer inzicht te verschaffen in het aantal Nederlanders dat in het buitenland slachtoffer is geworden van een delict.

De Nationale Politie

Wanneer mensen aangifte doen, registreert de politie hun persoonsgegevens. Het
Politieregistratiesysteem Basisvoorziening Informatie (BVI) is geraadpleegd. Van
personen die als slachtoffer aan te merken zijn, zijn geslacht, leeftijd, nationaliteit
en het delict genoteerd. Politie-informatie is gebruikt om meer inzicht te verkrijgen
in 1) het aantal Nederlanders dat in het buitenland slachtoffer is geworden van een
strafbaar feit – slachtoffertype A en 2) het aantal buitenlanders dat slachtoffer is
geworden van een strafbaar feit in Nederland – slachtoffertype B.

De Koninklijke Marechaussee (Kmar)

De Kmar heeft een politietaak bij onder andere de burgerluchtvaart en op sommige internationale treintrajecten. Dit betekent dat buitenlanders niet alleen bij de
politie, maar ook bij de Kmar aangifte kunnen doen wanneer zij het slachtoffer van
een misdrijf zijn. Ter aanvulling op de beschikbare politie-informatie zijn daarom
ook gegevens uit het Basisprocessensysteem (BPS) van de Kmar in het onderzoek
betrokken. Het gaat hierbij om slachtoffertype B.
10 Grensoverschrijdend slachtofferschap

Rechtshulpverzoeken (LURIS)

Het registratiesysteem LURIS wordt gebruikt om internationale rechtshulpverzoeken te registreren. Het Openbaar Ministerie (OM) voert het beheer over dit
systeem. De rechtshulpverzoeken zijn bestudeerd om informatie te verzamelen over
alle drie de onderscheiden slachtoffertypen.

Het ministerie van Buitenlandse Zaken (BuZa)

Nederland is in het buitenland vertegenwoordigd in de vorm van ambassades
en consulaten. Deze vallen onder verantwoordelijkheid van het ministerie van
Buitenlandse Zaken (BuZa). De registraties in het systeem Kompas zijn bestudeerd
om te bekijken in hoeverre sprake is van grensoverschrijdend slachtofferschap van
Nederlanders in het buitenland (slachtoffertype A).

Het Team Internationale Misdrijven (TIM)

Het Team Internationale Misdrijven (TIM) verricht sinds tien jaar onderzoek naar
internationale misdrijven. De strafbaarstelling en rechtsmacht hiertoe zijn gebaseerd op en verankerd in meerdere internationale verdragen. Zaken die het TIM
behandelt, richten zich (vooralsnog) op slachtoffertype C: Niet-Nederlandse burgers die in het buitenland slachtoffer zijn geworden van een strafbaar feit waarvoor
de dader in Nederland vervolgd wordt.
Na het verwerken van kwantitatieve gegevens op basis van de hiervoor beschreven bronnen, zijn er aanvullende interviews gehouden ter verdieping en duiding. In
totaal is gesproken met 29 respondenten.

Resultaten

De centrale vraagstelling van het onderzoek kan worden opgedeeld in twee aspecten. Ten eerste de aard en omvang van grensoverschrijdend slachtofferschap en
ten tweede de eventuele specifieke problemen en behoeften van slachtoffers. Beide
aspecten worden hierna per slachtoffertype besproken.2

Slachtoffertype A: Nederlanders die slachtoffer worden in het buitenland

Om aard en omvang van grensoverschrijdend slachtofferschap in beeld te brengen, zijn vier bronnen geraadpleegd. De aantallen bekende slachtoffers bij BuZa en
LURIS zijn (extrapolerend) in 2013 met respectievelijk 99 en 300 in kwantitatief
opzicht beperkt. Het aantal slachtoffers dat via de IVM en politie in beeld komt, is
hoger en maakt het mogelijk een aantal kerngetallen te genereren. Geëxtrapoleerd
gaat het binnen de IVM om ongeveer 111.000 unieke Nederlanders die van ruwweg 117.000 delicten slachtoffer zijn geworden. Iets minder dan twee procent doet
aangifte bij de politie. Slachtoffers zijn, afhankelijk van de geraadpleegde bron, in
Samenvatting 11

de ene bron gemiddeld 39 en in een andere bron 45 jaar oud. Zij worden met name
het slachtoffer van vermogensdelicten. In veel mindere mate is sprake van slachtofferschap van gewelds- en zedenmisdrijven, waarbij de gemiddelde leeftijd van de
slachtoffers ook lager ligt. Het percentage slachtoffers van gewelds- en zedenmisdrijven varieert binnen de twee rijkste bronnen van 2,4 procent (IVM) tot 8,7 procent (politie) van het totaal aantal delicten.
De behoefte van de meeste slachtoffers beperkt zich tot het verkrijgen van
financiële compensatie voor de geleden schade. Deze kunnen slachtoffers van vermogensdelicten veelal via hun verzekering realiseren. Slachtoffers en nabestaanden
van ernstige misdrijven zoals zeden-, gewelds- en kapitale delicten hebben daarentegen (ook) behoefte aan emotionele ondersteuning, informatie en praktische
hulp. Slachtofferhulp Nederland is hiervoor de aangewezen partij. In de praktijk
weten echter niet alle slachtoffers dat zij bij deze instantie terecht kunnen. Los
daarvan speelt mee dat Slachtofferhulp Nederland rondom slachtofferschap in het
buitenland niet altijd hetzelfde kan bieden als zij in Nederland kan. Nederlanders
die in het buitenland slachtoffer worden nemen een andere (rechts)positie in ten
opzichte van andere partijen in de strafrechtsketen. Het kan om die reden voor
zogenaamde casemanagers van Slachtofferhulp Nederland veel moeite kosten om
informatie over de zaak bij het buitenlandse OM op te vragen. Daarnaast is slachtofferhulp in het buitenland veelal anders georganiseerd dan in Nederland. Dit leidt
bijvoorbeeld tot problemen bij het ondersteunen van slachtoffers of nabestaanden
rondom het bijstaan tijdens het strafproces. In het verlengde hiervan is het voor
slachtoffers ook moeilijk om een schadevergoeding te ontvangen. Het delict is niet
in Nederland gepleegd, waardoor zij geen beroep kunnen doen op een uitkering van
het Schadefonds Geweldsmisdrijven. Hoewel in het buitenland soortgelijke fondsen
bestaan, is het claimen van schade hierbij een langdurige procedure die bovendien
onzekerheid kent over de uitkomst. Dit terwijl er aanzienlijke kosten gemaakt moeten worden door slachtoffers, met name wanneer een misdrijf uitmondt in een strafproces. Vele stukken (bijvoorbeeld processen-verbaal, dossiers, rapporten) moeten
worden vertaald en ter plaatse moet een advocaat worden ingehuurd om slachtoffers
of nabestaanden als procespartij te vertegenwoordigen. De Nederlandse ambassade
kan faciliteren bij het tot stand komen van een oplossing indien de slachtoffers of
nabestaanden niet met hulp van advocaten de wettelijk verplichte hulp ontvangen
(bijvoorbeeld het afgeven van een lijkenpas of het verkrijgen van een kopie van formele documenten waar kosten voor in rekening worden gebracht). Een belangrijke
constatering is dat nabestaanden meer verwachten van de Nederlandse ambassade
dan deze feitelijk aan (wettelijk bepaalde) mogelijkheden heeft.
Uit het onderzoek blijkt dat een deel van de Nederlanders dat slachtoffer wordt
in het buitenland aangifte doet bij de Nederlandse politie en niet in het buitenland
zelf. Taalbarrières c.q. het niet (goed) kunnen spreken van de taal spelen hierbij
12 Grensoverschrijdend slachtofferschap

een rol. In hoeverre de Nederlandse politie verplicht is dergelijke aangiften op te
nemen, is voor respondenten op dit moment niet duidelijk. De te implementeren
EU-richtlijn is hier desalniettemin wel duidelijk in: dit moet mogelijk zijn. Met
het oog op de opsporing van ernstige strafbare feiten brengt dit wel beperkingen
met zich mee. De Nederlandse politie heeft immers geen lokale kennis (bijvoorbeeld over de plaats delict) en geen opsporingsmacht. Een rechtshulpverzoek kan
dan soelaas bieden.

Slachtoffertype B: Buitenlanders die slachtoffer worden in Nederland

Voor dit slachtoffertype zijn drie informatiebronnen (politie, Kmar en LURIS)
geraadpleegd. Kwantitatief bezien gaat het bij de politie om de meeste aangiften,
namelijk ruim 28.000. Bij de Kmar zijn er in 2013 517 aangiften/meldingen gedaan
door buitenlanders, terwijl in LURIS sprake is van ongeveer 270 zaken (unieke
slachtoffers) in datzelfde jaar. Uit de analyse blijkt dat de delicten waarvan buitenlanders in Nederland slachtoffer worden, veelal niet ernstig van aard zijn. Vaak
betreft het vermogensdelicten en zijn mannen slachtoffer. In een minderheid van de
gevallen is sprake van gewelds- en zedenmisdrijven. Slachtoffers van deze delicten
zijn overwegend jonger dan het overall gemiddelde van 39 jaar.
Door de politie geregistreerde buitenlandse slachtoffers zijn met name afkomstig uit de Nederland omringende landen. Rechtshulpverzoeken laten vaker zaken
uit Oost-Europa zien, terwijl bij de Kmar verhoudingsgewijs vaker aangiften van
Britten worden geregistreerd. De behoeften van buitenlandse slachtoffers bestaan
met name uit het krijgen van financiële compensatie voor de geleden schade.
Daarnaast hebben zij praktische hulpvragen, zoals het verkrijgen van nieuwe (reis)
documenten en geld om in hun onderhoud of terugkeer naar het land van herkomst te kunnen voorzien. De buitenlandse slachtoffers doen vrijwel geen beroep
op Slachtofferhulp Nederland. De behoeften van slachtoffers van ernstiger feiten
reiken verder dan de behoefte aan materiële compensatie. Informatie over de voortgang van het opsporingsonderzoek en de strafzaak, inzicht in het dossier en vertalingen van documenten zijn voor deze slachtoffers belangrijk.
Het doen van aangifte is veelal noodzakelijk om bij de eigen verzekering succesvol een claim in te kunnen dienen. Vanzelfsprekend is het ook noodzakelijk
om de politie te verwittigen van een strafbaar feit indien opsporing en vervolging
gewenst zijn. Slachtoffers kunnen bij het doen van aangifte tegen taalproblemen
aanlopen. Enerzijds rondom het doen van aangifte, maar ook waar het gaat om
informatie over de juridische gebruiken en procedures in Nederland. Een uniforme informatievoorziening richting slachtoffers uit het buitenland ontbreekt. Het
Europees telefoonnummer dat slachtoffers informatie kan geven over rechten en
procedures geniet weinig bekendheid.

Samenvatting 13

Slachtoffertype C: Buitenlanders die in het buitenland slachtoffer worden van een
misdrijf dat in Nederland wordt vervolgd
Er zijn twee informatiebronnen/instanties geraadpleegd om zicht te krijgen op de
aard en omvang van slachtofferschap en behoeften van slachtoffertype C. Dit zijn
LURIS en het TIM. Uit LURIS blijkt dat (geëxtrapoleerd) 415 buitenlanders in
2013 met name het slachtoffer zijn van internetfraude en -oplichting. Bij internetoplichting gaat het met name om slachtoffers die aankopen doen via internet,
geld overmaken naar de Nederlandse bankrekening van de verdachte en de aangekochte goederen vervolgens niet geleverd krijgen. Slachtoffers van internetfraude (i.c. phishing) worden doorgaans schadeloos gesteld door hun bank, waarna de
bank zich als civiele partij voegt in een eventuele strafzaak. De EU-richtlijn is voor
slachtoffers van internetoplichting enkel van toepassing wanneer strafvervolging in
Nederland of een ander EU-land plaatsvindt. Wanneer strafvervolging in het land
van herkomst van het slachtoffer plaatsvindt, geldt de eigen nationale wetgeving.
Oorlogsmisdaden worden door het TIM opgespoord en vervolgd. Het gaat
voornamelijk om strafbare feiten die buiten de EU gepleegd zijn. Gezien de ernst
van de delicten zijn de behoeften van slachtoffers van een geheel andere orde dan
van de vorige groep. Psychische ondersteuning en informatie over de voortgang van
het strafproces zijn daarvan de voornaamste. Met name in laatstgenoemde behoefte
kan niet altijd worden voorzien. Hierbij speelt onder andere mee dat deze informatie niet gedeeld mag of kan worden gedurende het strafproces. Daarnaast kunnen
slachtoffers hun rechten niet altijd effectueren, omdat zij – in de formele strafzaak
– niet als slachtoffer maar als getuige aangemerkt worden. Zij zijn weliswaar slachtoffer van oorlogsmisdaden, maar niet van de persoon die op dat moment wordt
vervolgd.

Tot slot

Onderhavig onderzoek naar grensoverschrijdend slachtofferschap laat zien dat de
werking en reikwijdte van de EU-richtlijn in theorie een grote groep slachtoffers
aangaat. Het is derhalve belangrijk om na te denken hoe deze wetgeving efficiënt
in de bestaande werkprocessen van organisaties als de politie en het OM kan worden geïmplementeerd. Richtinggevend hierin kunnen de aard van het delict en de
beweegredenen van het slachtoffer om aangifte te doen zijn. De meeste mensen
worden het slachtoffer van een vermogensdelict en doen aangifte om bij hun verzekering aanspraak te kunnen maken op financiële compensatie. In dergelijke zaken
zou kunnen worden volstaan met een melding proces-verbaal van aangifte en een
afloopbericht in de eigen – of in een ander te begrijpen – taal. Slachtoffers van
ernstiger feiten, zoals gewelds- en zedenmisdrijven, hebben andere behoeften en
verwachtingen. Deze relatief kleine groep zal vermoedelijk derhalve meer maat-

14 Grensoverschrijdend slachtofferschap

werk vragen van de autoriteiten, bijvoorbeeld waar het gaat om het verstrekken van
(vertaalde) informatie en deelname aan het proces.

Eindnoten
1.
2.

Richtlijn 20-12/29/EU.
In het onderzoek is nog een vierde slachtoffertype naar voren gekomen, namelijk Nederlanders die in het buitenland wonen en in Nederland slachtoffer zijn geworden van een misdrijf.

Samenvatting 15

Summary

On 25 October 2012 an European directive on victims’ rights within the European
Union (EU) was adopted.1 The purpose of this directive is to establish minimum
standards on the rights of victims of crime within all 28 EU Member States. These
minimum rights include appropriate support, information and protection, and the
directive should be implemented in the national legislation of the EU Member
States by 16 November 2015.
Apart from specifically defined victim groups (children, victims of terrorism,
disabled persons and surviving relatives) three types of victims can be distinguished
for whom the Netherlands bears responsibility:
1. Dutch nationals who have fallen victim to a criminal offence abroad and
have returned to the Netherlands, or their surviving relative(s) (victim
type A);
2. NonDutch nationals who have fallen victim to a criminal offence in the
Netherlands either during a tourist visit or during their stay in connection
with work, education, et cetera (victim type B);
3. NonDutch nationals who have fallen victim to a criminal offence abroad
for which the offender is prosecuted in the Netherlands, for example
because the offender lives in the Netherlands (victim type C).
To gain insight into the potential impact of the relevant EU directive and any
required policy measures, knowledge of the nature and extent of cross-border victimisation and victims’ specific problems and needs is essential. Thus, the Scientific
Research and Documentation Centre (WODC) of the Ministry of Security and
Justice commissioned further research into this matter. The research study focuses
on the following question:

Summary 17

 What are the nature and extent of cross-border victimisation for which
the Netherlands bears responsibility and what are the specific problems
and needs, if any, of victims in cross-border cases?

Methods

Prior to conducting the actual research, a list was made of the sources that were
available for this research study. Out of 27 possible sources, 6 were selected. Various
considerations played a role in this selection process. The most important were: 1) a
picture should be obtained of all types of victims, 2) the data should be quantitative
and accessible to the researchers, and 3) the information of the authorities or sources to be consulted should show only minimal overlap. Based on these criteria the
following authorities and sources were included in the research conducted in 2013.

The Integral Safety Monitor

The Integral Safety Monitor (Integrale Veiligheidsmonitor or IVM) is a large-scale
population survey conducted annually among all people living in the Netherlands
aged 15 and over. This survey asks questions about matters such as the quality of
life and public nuisance in the neighbourhood, how safe or secure people feel and
whether they have fallen victim to common types of crime. The IVM was used to
gain more insight into the number of Dutch nationals that have fallen victim to a
criminal offence abroad.

The National Police

When people report a crime, the police record their personal data. We consulted the
police registration system, the socalled Basic Information Facility (Basisvoorziening
Informatie or BVI). The gender, age and nationality of alleged victims and the criminal offence against them have been registered. Police information was used to gain
more insight into 1) the number of Dutch nationals having fallen victim to a criminal offence abroad – victim type A – and 2) the number of foreign nationals having
fallen victim to a criminal offence in the Netherlands – victim type B.

The Royal Netherlands Marechaussee

The Royal Netherlands Marechaussee (Koninklijke Marechaussee or KMar) have a
policing task in, for example, civil aviation and on some international train routes.
This implies that foreign victims of crime can report not only to the national police
but to the KMar as well. In addition to the police information available, data from
the KMar Basic Booking System (Basisprocessensysteem or BPS) were also included
in the research. The relevant category is victim type B here.

18 Grensoverschrijdend slachtofferschap

Requests for judicial assistance

The LURIS registration system is used to register international requests for judicial
assistance. The Public Prosecution Service (Openbaar Ministerie or OM) is the managing authority of this system. The requests for judicial assistance were studied to
collect information on all three distinct victim types.

The Dutch Ministry of Foreign Affairs

In foreign countries the Netherlands is represented by embassies and consulates. They fall under the responsibility of the Dutch Ministry of Foreign Affairs
(Ministerie van Buitenlandse Zaken or BuZa). The Kompas system registrations were
studied in order to get an idea of the extent of cross-border victimisation of Dutch
nationals abroad (victim type A).

The International Crime Team

The International Crime Team (Team Internationale Misdrijven or TIM) has investigated international crimes for ten years now. Penalization and jurisdiction concerning international crimes are based on and anchored in several international
treaties. The cases the TIM has handled until now pertain to victim type C: nonDutch nationals who have fallen victim to a criminal offence abroad and for which
the offender is prosecuted in the Netherlands.
After having processed the quantitative data from the sources described above,
additional interviews were held in order to supply more in-depth information and
for interpretation purposes. 29 respondents in total were interviewed.

Results

The central research question can be divided into two aspects. Firstly, the nature
and extent of cross-border victimisation, and secondly, the specific problems and
needs, if any, of the victims. The two aspects will be discussed per victim type here.2

Victim type A: Dutch nationals victimised abroad

To picture the nature and extent of cross-border victimisation, four sources were
consulted. The number of victims known to the Ministry of Foreign Affairs and
LURIS were limited in a quantitative sense: 99 and 300 respectively, on the basis
of extrapolation, in 2013. The number of victims according to the IVM and police
data was higher and made it possible to generate a number of base figures. On the
basis of an extrapolation of IVM data approximately 111,000 unique Dutch nationals have fallen victim to approximately 117,000 criminal offences in total. Slightly
less than two per cent of these victims reported the crime to the police. Depending
on the source consulted, the victims were on average 39 and 45 years of age respectively. They fell victim to property crime in particular. The number of people that
Summary 19

had fallen victim to violent crime or sex crime was much lower and on average the
victims were younger. The two richest sources showed variations in the percentage
of victims of violent crimes and sex crimes: from 2.4 per cent (IVM) to 8.7 per cent
(police) of the total number of criminal offences.
The needs of most victims were limited to obtaining financial compensation
for the damage suffered. Victims of property crime could often obtain compensation from their insurance companies. However, the victims and surviving relatives of serious crimes such as sex crimes, violent crimes and capital crimes (also)
felt a need for emotional support, information and practical assistance. Victim
Support Netherlands (Slachtofferhulp Nederland or SHN) is the organisation to turn
to in such matters. However, not all victims were actually aware of the possibility to obtain support from this organisation. Apart from this fact, Victim Support
Netherlands cannot always offer the same level of assistance to victims of crime
abroad as in the Netherlands. Dutch nationals who have fallen victim to crime
abroad take up a different (legal) position in relation to the other parties in the criminal justice chain. Therefore, the so-called SHN case managers may have to go to
great lengths to obtain information on the case from the foreign Public Prosecution
Service. Moreover, victim support abroad is often organised in a different way than
in the Netherlands. This may lead to problems when assisting victims or surviving
relatives during the criminal proceedings. Connected to this, it was also difficult
for victims to obtain compensation. Since the criminal offence was not committed
in the Netherlands, it is not possible for them to claim damages from the Violent
Offences Compensation Fund (Schadefonds Geweldsmisdrijven). Although there are
similar funds abroad, filing a claim for damages abroad is a lengthy procedure the
outcome of which is by no means certain, whereas significant sums of money have
to be spent by the victim, particularly when a crime leads to a criminal case. Many
documents (e.g. crime reports, files, other papers) need to be translated and a local
lawyer needs to be hired to represent the victims or surviving relatives as a party to
the case. The Dutch embassy may play a facilitator role in creating a solution if the
victims or surviving relatives do not receive the legally required assistance with the
help of lawyers (for instance, issuing a ‘laissez-passer’ for the transfer of corpses or
obtaining a copy of official documents for which costs are charged. An important
conclusion is that surviving relatives expected more from the Dutch embassy than it
is actually able to offer with respect to its (statutory) options.
The study shows that part of the Dutch nationals who had fallen victim of
crime abroad reported to the Dutch police instead of to the police in the foreign
country. Language barriers or being unable to speak the foreign language well, if
at all, played a role in this. To what extent the Dutch police are required to record
such reports was not clear to respondents at the time. The EU directive to be implemented is nonetheless clear in this respect: this ought to be possible. With a view
20 Grensoverschrijdend slachtofferschap

to the investigation of serious crimes there are limitations, however, for the Dutch
police have no local knowledge (for example about the crime scene) and they have
no powers of investigation. A request for judicial assistance may offer respite then.

Victim type B: NonDutch nationals victimised in the Netherlands

To identify this type of victim three sources of information (police, KMar and
LURIS) were consulted. From a quantitative point of view, most crime reports were
filed with the police, i.e. more than 28,000 cases. In 2013 KMar filed 517 crime
reports from foreign nationals, and LURIS had approximately 270 cases (unique
victims) in the same year. The analysis showed that the criminal offences that
foreign nationals had fallen victim to in the Netherlands were minor offences in
most cases. They often pertained to property crimes and males were the victims.
A minority of cases concerned violent crimes and sex crimes. The victims of these
crimes were for the most part younger than the overall average of 39 years of age.
The victims from foreign countries registered by the police were predominantly
nationals from countries surrounding the Netherlands. Judicial assistance requests
more often pertained to Eastern European cases, whereas the KMar registered proportionally more crime reports from British nationals. Foreign victims’ needs were
mostly concerned with obtaining financial compensation for the damage suffered.
In addition, they were in need of practical information about, for example, how to
obtain new travel documents or money to pay for living expenses or for their return
to their countries of origin. Victims from foreign countries hardly ever appealed
to Victim Support Netherlands. The needs of victims of more serious crimes went
beyond the need for material compensation. For these victims information on the
progress of the criminal investigation and the criminal case, access to the files and
translations of documents were important.
People are usually required to report a crime in order to successfully file a claim
with their own insurance company. It stands to reason that it is also necessary to
inform the police of a criminal offence if criminal investigation and prosecution are
desired. Victims may be faced with language problems when reporting a crime. On
the one hand when reporting the criminal offence, on the other hand when receiving information on judicial customs and procedures in the Netherlands. At present,
there is no uniform information system geared towards foreign victims. The existence of the European telephone number that can provide victims with information
on rights and procedures, is not well-known.

Summary 21

Victim type C: Non-Dutch nationals who have fallen victim to a criminal offence
abroad for which the offender is prosecuted in the Netherlands
Two sources of information/authorities were consulted to gain insight into the
nature and extent of victimisation and the needs of victim type C: LURIS and
TIM.
The LURIS data show that an extrapolated 415 foreigners fell victim in particular
to internet fraud and internet swindle in 2013. Internet swindle pertained in particular to victims who made purchases via the internet, transferred money to the
suspect’s Dutch bank account, yet did not receive the goods purchased. Victims of
internet fraud (i.c. phishing) were generally compensated for by their own bank,
and the bank subsequently participated as a civil party in the criminal case, if any.
The EU directive only applies to victims of internet swindle when prosecution takes
place in the Netherlands or another EU country. When prosecution takes place in
the country of origin of the victim, the victim’s national law applies.
War crimes are investigated and prosecuted by the TIM. This mainly concerns
criminal offences that have been committed outside the EU. Given the seriousness
of the crimes, the victims’ needs differed considerably from those of the aforementioned group. The most important needs were psychological support and information about the progress of the criminal proceedings. The latter need in particular
could not always be fulfilled, partly because this information may not or cannot be
shared during the criminal proceedings. Moreover, victims were not always able to
exercise their rights because they were not considered victims but witnesses in the
formal criminal case. Although they were victims of war crimes, they were not the
victims of the person being prosecuted.

Conclusion
This research study into cross-border victimisation shows that the EU directive will potentially concern a large group of victims because of its scope and
effect. Therefore it is important to consider how this legislation can be implemented efficiently into the existing work processes of organisations such as the
police and the Public Prosecution Service. The nature of the criminal offences and victims’ motives to report them may be used as guiding principles.
Most people fall victim to property crime and report to the police in order
to be eligible for financial compensation with their insurance companies. In
such cases a report of the police crime report and a final report (a socalled
afloopbericht) in the victim’s own language or another language that they can
understand would suffice. Victims of more serious crimes, such as violent
crimes and sex crimes, have different needs and expectations. This relatively
small group will probably need more actions tailored to their specific needs
22 Grensoverschrijdend slachtofferschap

from the authorities, for instance concerning the provision of (translated)
information and the participation in the criminal proceedings.

Endnotes
1.
2.

Directive 20-12/29/EU.
The research also revealed a fourth victim type, i.e. Dutch nationals who live abroad en have fallen victim to a
criminal offence in the Netherlands.

Summary 23

1 Inleiding
De Europese Unie (EU) schat dat er jaarlijks ongeveer 75 miljoen Europeanen
slachtoffer worden van een misdrijf (European Commission, 2012). Andersson,
Elffers & Felix (2010) schatten het aantal slachtoffers in de EU op 60 miljoen.
Ongeveer 30 miljoen misdrijven worden jaarlijks binnen de EU gemeld bij de politie. Wanneer er rekening wordt gehouden met de impact van een misdrijf op de
naaste familie van een slachtoffer en op directe getuigen, worden bijna 150 miljoen mensen als indirect slachtoffer getroffen door criminaliteit binnen de EU. Het
totale aantal directe en indirecte slachtoffers van misdrijven binnen de EU wordt
geschat op bijna 210 miljoen (Andersson et al. 2010).

1.1 Beleidsaanleiding
Ondanks het feit dat de discipline victimologie al sinds de jaren ’40 van de vorige
eeuw bestaat, heeft het slachtoffer lange tijd weinig aandacht gekregen binnen de
EU (Walklate, 1989). Pas in de jaren 80 zijn de eerste slachtoffergerelateerde initiatieven op Europees niveau gestart (Kwakman, 2012). In 1983 werd het Europees
Verdrag gesloten waarin de schadeloosstelling van slachtoffers van geweldsmisdrijven is geregeld. Aansluitend op dit verdrag heeft het Comité van Ministers voor de
lidstaten enkele aanbevelingen gedaan, zoals:
 Een aanbeveling inzake de positie van het slachtoffer in het straf(proces)
recht, met het accent op bejegening door politie en justitie (Aanbeveling
nr. R. (85) 11, 1985);
 een aanbeveling inzake hulp en bijstand aan slachtoffers en het voorkomen van victimisatie (Aanbeveling nr. R. (87) 21, 1987);
 een aanbeveling inzake intimidatie van slachtoffers en de rechten van de
verdediging (Aanbeveling nr. R. (97) 13; 1997).

Inleiding 25

In 2001 heeft de Raad van de Europese Unie een kaderbesluit1 inzake de status
van het slachtoffer in het strafproces aangenomen (Van der Beken & Balcaen,
2002; Kwakman, 2012). In 2004 zijn de rechten van slachtoffers uitgebreid met een
schadeloosstelling van slachtoffers van misdrijven in de Compensation Directive2
(Kwakman, 2012).

De EU-richtlijn

Op 25 oktober 2012 is een richtlijn vastgesteld waarin is geregeld dat slachtoffers
van strafbare feiten binnen alle 28 lidstaten van de EU dezelfde rechten hebben
(‘Richtlijn van het Europees Parlement en de Raad tot vaststelling van minimumnormen voor de rechten en de bescherming van slachtoffers van misdrijven en voor
slachtofferhulp’; Richtlijn 20-12/29/EU).
De wetgeving garandeert slachtoffers, waar dan ook in de EU, minimumrechten, waaronder het recht op passende ondersteuning, informatie en bescherming. Dit geldt ook voor slachtoffers die niet woonachtig zijn in Europa maar wel
binnen Europa slachtoffer worden van een strafbaar feit. Op hoofdlijnen moet
de EU-richtlijn tot vaststelling van minimumnormen voor slachtoffers er in alle
EU-lidstaten toe leiden dat:
 slachtoffers met respect worden behandeld en politie, openbare aanklagers
en rechters worden opgeleid om op passende wijze met slachtoffers om te
gaan;
 slachtoffers begrijpelijke informatie krijgen over hun rechten en hun zaak;
 slachtofferhulp beschikbaar is;
 slachtoffers desgewenst een rol kunnen spelen bij de procedure en worden
geholpen om het proces bij te wonen;
 kwetsbare slachtoffers (zoals kinderen, verkrachtingsslachtoffers of personen met een handicap) als zodanig worden erkend en passende bescherming krijgen;
 slachtoffers gedurende het politieonderzoek en het strafproces worden
beschermd.
De 28 EU-lidstaten hebben tot 16 november 2015 de gelegenheid om de Europese
bepalingen in hun nationale wetgeving op te nemen. De Europese Commissie heeft
een leidraad uitgebracht om de lidstaten daarbij te ondersteunen. Deze leidraad verduidelijkt de praktische betekenis van de diverse rechten. Het recht op informatie houdt bijvoorbeeld in dat slachtoffers meteen over hun rechten moeten worden
geïnformeerd wanneer zij met de politie of de rechter in aanraking komen. De lidstaten moeten ervoor zorgen dat politie, de rechterlijke macht, sociale diensten en

26 Grensoverschrijdend slachtofferschap

hulpverleningsinstanties nauw samenwerken, zodat slachtoffers steeds van actuele
informatie worden voorzien.
De minimumregels voor slachtoffers maken deel uit van de bredere doelstelling van de EU om een Europese rechtsruimte tot stand te brengen, waarin mensen in elke lidstaat verzekerd zijn van een reeks basisrechten en vertrouwen kunnen
hebben in het rechtsstelsel binnen de EU (European Commission, 2014). Bij zaken
van grensoverschrijdend slachtofferschap waarin Nederland een verantwoordelijkheid heeft, kan het om verschillende groepen slachtoffers gaan, te weten:
 Nederlandse burgers die slachtoffer worden van een strafbaar feit in het
buitenland en daarna terugkeren in Nederland of hun nabestaande(n);
 niet-Nederlandse burgers die in Nederland slachtoffer worden van een
strafbaar feit, hetzij tijdens een bezoek als toerist, hetzij tijdens verblijf in
verband met werk, studie e.d.;
 niet-Nederlandse burgers die in het buitenland slachtoffer zijn geworden
van een strafbaar feit waarvoor de dader in Nederland vervolgd wordt,
omdat hij/zij zich hier bevindt, bijvoorbeeld.
Naast bovenstaande groepen wordt in de EU-richtlijn ook aandacht besteed aan
specifieke subgroepen, zoals kinderen, slachtoffers van terrorisme en gehandicapte
slachtoffers. In de richtlijn staat dat deze groepen extra aandacht moeten krijgen.
Daarnaast worden nabestaanden als nieuwe groep slachtoffers meegenomen. In
hoofdstuk 1, artikel 2 van deze richtlijn wordt de volgende definitie van een slachtoffer gepresenteerd: een slachtoffer is:
1. een natuurlijk persoon die als rechtstreeks gevolg van een strafbaar feit
schade, met inbegrip van lichamelijke, geestelijke of emotionele schade of
economisch nadeel, heeft geleden;
2. een familielid van een persoon wiens overlijden rechtstreeks veroorzaakt
is door een strafbaar feit en die schade heeft geleden als gevolg van het
overlijden van die persoon.

1.2 Onderzoek naar internationaal slachtofferschap
In 1987 is de International Crime Victims Survey (ICVS) opgezet door initiatiefnemers Van Dijk, Mayhew en Killias (Bruinsma & Nieuwbeerta, 2001). Het doel
van deze internationale slachtofferenquête is drieledig: misdaadcijfers op een andere
manier bemachtigen dan via politierapportages, het bieden van een mogelijkheid
om internationale vergelijkingen te maken en het via de internationale slachtofferenquête achterhalen van bevolkingsgroepen welke het sterkste door misdaad worInleiding 27

den getroffen.3 De ICVS is voor het eerst afgenomen in 1989 en herhaald in 1992,
1996, 2000 en 2004/2005 (Goudriaan, Van der Knaap & Smit, 2013). Het ICVS
heeft zich ontwikkeld tot het grootste landenvergelijkend onderzoek op het terrein
van de criminologie, waarbij inmiddels ruim 400.000 burgers in bijna 80 landen
zijn ondervraagd over slachtofferschap van criminaliteit, aangiftebereidheid bij de
politie en opvattingen ten opzichte van de criminaliteit en politie.4 Per land wordt
naar het slachtofferschap gevraagd en vervolgens worden de landelijke cijfers internationaal met elkaar vergeleken.
Wanneer een slachtoffer aangeeft dat hij/zij slachtoffer in het buitenland is geworden, blijft onduidelijk in welk land het delict heeft plaatsgevonden.
Dientengevolge kunnen geen uitspraken worden gedaan over landen met veel
buitenlandse slachtoffers of de mening van de respondenten over het beleid en de
opvang in deze landen (Van Dijk, Van Kesteren & Smit, 2007)5.
Ondanks de uitbreiding van de positie van het slachtoffer in het strafproces
en de rechten van het slachtoffer (Van der Beken & Balcaen, 2002; Kwakman,
2012), is in een grootschalig Europees onderzoek vastgesteld dat nog niet optimaal
wordt voorzien in de behoeften van slachtoffers (Andersson et al., 2010). Zij hebben
onderzoek gedaan naar slachtoffer die slachtoffer zijn geworden in het land waar
ze wonen en grensoverschrijdend slachtofferschap is hierbij als onderdeel meegenomen. Hiervoor hebben zij vragenlijsten afgenomen bij 126 stakeholders en experts.
Uit het onderzoek is gebleken dat er grote verschillen zijn tussen landen wat betreft
bejegening door professionals vanuit het strafrechtelijke systeem of vanuit hulpverlenende organisaties, worden slachtoffers niet overal voldoende beschermd, hebben
slachtoffer niet overal voldoende toegang tot relevante informatie en het bijwonen
van het proces. Tot slot wordt geconcludeerd dat slachtoffers niet overal voldoende
toegang hebben tot schadevergoedingen of herstelrecht.
In het onderstaande kader staan twee voorbeelden van slachtoffers die in het
buitenland niet goed zijn opgevangen (Europese Commissie6).
Voorbeeld 1
“Ik kom uit Letland en mijn vader is vermoord toen we in Schotland waren. We spraken
geen Engels en we begrepen het Schotse strafrechtsysteem niet. We hebben niet veel geld
en we konden zijn lichaam niet laten vervoeren naar Letland. Niemand vertelde ons hoe
we een advocaat konden inhuren of hoe we geholpen konden worden. Mijn vader was een
goede man, hij verdiende meer dan dit.”
Voorbeeld 2
“Tijdens mijn vakantie werd ik aangerand. Ik ging naar het politiebureau om aangifte te
doen, maar de politieagenten reageerden zeer ongeïnteresseerd. Ik voel me ‘de zoveelste

28 Grensoverschrijdend slachtofferschap

toerist’. Ik kon niet verstaan wat ze tegen me zeiden en toen ik eenmaal thuis was, heb ik
nooit meer wat van ze gehoord. Ik weet nog steeds niet of ze mijn aanrander ooit hebben
opgepakt. Ik ben nog steeds bang om ’s avonds de deur uit te gaan.”

Onder andere de resultaten van de bovenstaande onderzoeken hebben aanleiding
gegeven om een nieuwe richtlijn op te stellen.

1.3 Aanleiding voor het onderzoek
De EU-richtlijn minimumnormen voor slachtoffers brengt verantwoordelijkheden
voor alle EU-lidstaten met zich mee, ook voor Nederland. Het streven is om de
gehele richtlijn te integreren in de nationale wetgeving. De EU heeft de lidstaten
tot 16 november 2015 de tijd gegeven om dit te realiseren. Om een effectief en
efficiënt beleid op te stellen, is het van belang om kennis te hebben van de aard en
omvang van grensoverschrijdend slachtofferschap evenals van de specifieke problemen en behoeften van de betrokken slachtoffers. Met de onderzoeksresultaten kan
het ministerie van Veiligheid en Justitie zich een beeld vormen van de verwachte
impact van het implementeren van de EU-richtlijn.
Het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC) van
het ministerie van Veiligheid en Justitie heeft Bureau Beke gevraagd een onderzoek
uit te voeren. De centrale onderzoeksvraag is als volgt geformuleerd:
 Wat zijn de aard en omvang van het grensoverschrijdende slachtofferschap
waar Nederland verantwoordelijkheden in heeft en wat zijn de eventuele
specifieke problemen en behoeften van de slachtoffers in grensoverschrijdende zaken?
De centrale onderzoeksvraag is opgedeeld in verschillende deelvragen:
1. Wat is de aard van het grensoverschrijdend slachtofferschap waar
Nederland verantwoordelijkheden in heeft? Zowel type delict als type
slachtoffer (bijv. toerist, grensstreekbewoner e.d.) zijn relevant.
2. Wat is de omvang van het grensoverschrijdend slachtofferschap waar
Nederland verantwoordelijkheden in heeft, uitgesplitst naar betekenisvolle categorieën (slachtoffertype A, B en C)?
3. Wat zijn de eventuele specifieke problemen en behoeften van de slachtoffers in grensoverschrijdende zaken?

Inleiding 29

Eindnoten
1.
2.
3.
4.
5.
6.

Kaderbesluit 2001/220/JBZ, 22 maart 2001.
Compensation to crime victims - 2004/80/EC.
www.scp.nl/O n de r z oe k /B ron n e n /B e k n op t e _ on d e r z o e ks b e s c h r ijv in ge n / In te r na tion a l e _
slachtofferenqu%C3%AAte_International_Crime_Victims_Survey_ICVS
http://universonline.nl/2012/12/10/van-dijk-overheidsingrijpen-op-beveiligingsmarkt-helpt-bestrijdingcriminaliteit/
Zie bijlage 8 in Van Dijk, Van Kesteren en Smit (2007) voor de ICVS-vragenlijst uit 2004/2005.
http://ec.europa.eu/justice/criminal/document/files/justice_en.pdf
en http://ec.europa.eu/justice/criminal/document/files/respect_en.pdf.

30 Grensoverschrijdend slachtofferschap

2

Opzet en uitvoering van het
onderzoek

In dit hoofdstuk worden de opzet en uitvoering van het onderzoek beschreven,
waarbij een onderscheid wordt gemaakt tussen het haalbaarheidsonderzoek enerzijds en het verdiepende onderzoek anderzijds. In de volgende twee paragrafen worden beide onderzoeksonderdelen nader toegelicht.

2.1 Haalbaarheidsonderzoek
Het eerste deel van het onderzoek bestaat uit een haalbaarheidsonderzoek dat de
basis vormt voor het verdiepende onderzoek. In het haalbaarheidsonderzoek is
nagegaan welke bronnen er beschikbaar zijn die inzicht kunnen geven in de omvang
en aard van de onderscheiden slachtoffergroepen (typen A, B en C). Dat heeft geresulteerd in een overzicht van mogelijke bronnen waaruit een zestal is geselecteerd
voor het verdiepende onderzoek.

2.1.1 Slachtoffertypen

Het WODC heeft bij de start van het onderzoek een aantal instanties genoemd die
(mogelijk) informatie hebben over een of meer van de volgende typen slachtoffers.

Slachtoffertype A

Nederlandse burgers die slachtoffer worden van een strafbaar feit in het buitenland
en daarna terugkeren in Nederland of hun nabestaande(n).

Slachtoffertype B

Niet-Nederlandse burgers die in Nederland slachtoffer worden van een strafbaar
feit, hetzij tijdens een bezoek als toerist, hetzij tijdens verblijf in verband met werk,
studie e.d.

Opzet en uitvoering van het onderzoek 31

Slachtoffertype C

Niet-Nederlandse burgers die in het buitenland slachtoffer zijn geworden van een
strafbaar feit waarvoor de dader in Nederland vervolgd wordt (omdat hij/zij zich
hier bevindt, bijvoorbeeld).
Tijdens het verdiepende onderzoek is nog een andere groep slachtoffers naar voren
gekomen (type D genoemd), namelijk Nederlanders die in het buitenland wonen
en in Nederland slachtoffer zijn geworden van een strafbaar feit. Aan dit type is
aandacht besteed in het verdiepende deel bij de beschrijving van de politiegegevens
(paragraaf 3.2.3). Weliswaar is het een vorm van grensoverschrijdend slachtofferschap maar deze groep onderscheidt zich niet wezenlijk (qua toegang tot voorzieningen, rechten) van Nederlanders die in Nederland wonen en hier ook slachtoffer
worden.

2.1.2 Inventarisatie mogelijke databronnen

Het overzicht van het WODC hebben de onderzoekers vervolgens aangevuld vanuit hun kennis en ervaring. Daarnaast is gebruikgemaakt van open bronnen. In
totaal zijn er 27 instanties in beeld gekomen (zie bijlage 1). Vervolgens is aan die
betreffende instanties gevraagd om een informatieformulier in te vullen. Het informatieformulier bevatte de volgende onderwerpen:
 Informatie over slachtoffertypen A, B en C;
 Periode registraties beschikbaar;
 Typen misdrijven;
 Route slachtoffers;
 Reikwijdte informatie;
 Soort informatie;
 Medewerkingsbereidheid;
 Toestemmingsvereisten;
 Andere condities voor analyse/inzage;
 Leveringstijd data;
 Bemiddeling slachtoffers.
Uit de geretourneerde informatieverzoeken en de daarop volgende telefonische contacten met de vertegenwoordigers van die instanties bleek dat zeventien van de 27
instanties informatie hebben over een of meer van de voornoemde slachtoffergroepen (zie tabel 2.1). Bij deze uitvraag is slachtoffertype D niet meegenomen omdat
deze toen nog niet geïdentificeerd was.

32 Grensoverschrijdend slachtofferschap

Tabel 2.1 – Instanties en typen slachtoffers waarover deze informatie hebben.
Instantie

A

B

C

Team Internationale Misdrijven

-

-

+

VeiligheidNL (LIS-informatiesysteem)

+

+

-

Schadefonds Geweldsmisdrijven

+

+

-

Havenpolitie

+

+

-

Koninklijke Marechaussee

-

+

-

Administrative Committee to Coordinate English Speaking Services

-

+

-

EVO Ondernemersorganisatie voor logistiek en transport

+

-

-

Buitenlandse zaken (Kompas)

+

-

-

Intomart GfK

+

-

-

Politie/OM; Landelijk Uniform Registratiesysteem Intern. Rechtshulp

+

+

+

Politie; BVI

+

+

-

Slachtofferhulp Nederland (DIVOS en CM)

+

+

-

Tourist Assistance Service (TAS)

-

+

-

Transport en Logistiek Nederland

+

+

-

Openbaar Ministerie

-

+

-

Integrale Veiligheidsmonitor

+

-

-

International Crime Victim Survey

+

-

-

Uit tabel 2.1 blijkt dat instanties met name informatie hebben over slachtoffertypen
A en B. Er zijn maar twee instanties die informatie kunnen genereren over slachtoffertype C (Team Internationale Misdrijven en vanuit het systeem LURIS).

2.2 Verdiepend onderzoek
Voor een beredeneerde keuze uit de organisaties die over informatie beschikken en
die worden meegenomen in het verdiepende deel van het onderzoek zijn de volgende criteria benoemd:
 De drie onderscheiden (hoofd)categorieën van slachtoffertypen (A, B, C)
moeten in het verdiepingsdeel worden betrokken;1
 De informatie moet een kwantitatief en voor onderzoekers toegankelijk
karakter hebben (bijvoorbeeld data die uit een registratiesysteem kan worden gehaald);

Opzet en uitvoering van het onderzoek 33

 De overlap tussen de diverse groepen slachtoffers in de registratiesystemen bij de organisaties is zo beperkt mogelijk;
 Wanneer meerdere bronnen informatie hebben over dezelfde slachtoffertypen is gekozen voor de bron met de rijkste informatie (aantallen, kenmerken, achtergronden, type delict);
 Het onderzoek moet binnen de beschikbare financiële kaders gerealiseerd
kunnen worden.
Om de gegevens van deze organisaties zoveel mogelijk op elkaar te kunnen betrekken, is het voorstel gedaan om waar mogelijk een vaste periode (het jaar 2013) als
uitgangspunt te nemen. Gegeven voornoemde criteria zijn zes instanties/bronnen in
het verdiepingsdeel betrokken:
 Integrale Veiligheidsmonitor;
 Politie;
 Koninklijke Marechaussee;
 Buitenlandse zaken;
 Politie/OM (LURIS);
 Team Internationale Misdrijven.
Van elke bron volgt hieronder een nadere omschrijving waardoor de resultaten zoals
die in het volgende hoofdstuk aan de orde komen in perspectief kunnen worden
geplaatst.

2.2.1 Integrale Veiligheidsmonitor

De Integrale Veiligheidsmonitor (IVM) is een jaarlijks terugkerende grootschalige
bevolkingsenquête. In deze enquête worden zaken als leefbaarheid en overlast in
de woonbuurt, veiligheidsbeleving en slachtofferschap van veelvoorkomende criminaliteit onderzocht (CBS, 2013). In de Veiligheidsmonitor 2013 is een steekproef getrokken uit alle in Nederland wonende personen van vijftien jaar en ouder,
met uitzondering van de bewoners van inrichtingen en tehuizen. Hierbij zijn in
totaal ruim 350 duizend steekproefpersonen voor onderzoeksdeelname benaderd.
Gemiddeld respondeerde 41,1 procent van alle benaderde personen. Er zijn onderzoeksgegevens beschikbaar van ruim 145.000 personen (145.277). De gegevens
hebben betrekking op Nederlanders die in het buitenland slachtoffer zijn geworden van een delict (slachtoffertype A). De resultaten kunnen als representatief worden beschouwd, omdat een weging heeft plaatsgevonden op basis van beschikbare
populatiekenmerken in verband met de non-respons. Het gaat daarbij nadrukkelijk
om schattingen op basis van een steekproef waarbij rekening moet worden gehouden met betrouwbaarheidsmarges.
34 Grensoverschrijdend slachtofferschap

2.2.2 Politie

In het politieregistratiesysteem Basisvoorziening Informatie (BVI) staan alle mutaties van de politie geregistreerd. Hierbij gaat het niet alleen om de registratie van
bijvoorbeeld verdachten, maar ook van slachtoffers die bij de politie melding maken
of aangifte doen van een strafbaar feit. Strikt genomen spreekt de politie niet over
‘slachtoffers’, maar over ‘benadeelden’ en ‘aangevers’. De aanname bij het gebruik
van de politiegegevens is dat benadeelden en aangevers ook slachtoffer zijn.2
Omwille van de eenduidigheid wordt in het vervolg gesproken van ‘slachtoffers’.
Van de slachtoffers zijn geslacht, leeftijd, nationaliteit en het delict waarvan zij
slachtoffer zijn geworden bekend. Het gaat hierbij om slachtoffers die een melding
maken of aangifte doen bij de politie in Nederland. De gegevens van de politie
geven inzicht in de groep Nederlanders die in het buitenland slachtoffer is geworden van een strafbaar feit (slachtoffertype A) en de buitenlanders die in Nederland
slachtoffer zijn geworden (slachtoffertype B). Daarnaast geven de politiegegevens
inzicht in de groep Nederlanders die in het buitenland wonen en die in Nederland
slachtoffer zijn geworden van een strafbaar feit (type D). Grensbewoners kunnen
bijvoorbeeld in deze categorie vallen. Als basis voor de analyses is het jaar 2013
geselecteerd. In totaal zijn er bij de politie in 2013 35.105 slachtoffers in de drie
slachtoffercategorieën geregistreerd. Dit is een totaal van alle slachtoffertypen (A =
2.628; B = 28.200; C = 4.277).

2.2.3 Koninklijke Marechaussee

De Koninklijke Marechaussee (Kmar) heeft een politietaak op een beperkt aantal
plekken in Nederland, waaronder bij de burgerluchtvaart en op sommige internationale treintrajecten. Wanneer een strafbaar feit plaatsvindt op een locatie waarbinnen de Kmar de politietaak heeft, kan een slachtoffer bij medewerkers van de
Kmar aangifte doen. Het systeem waarin aangiften worden geregistreerd, is het
Basisprocessensysteem (BPS). Dit systeem gebruikte de politie ook tot de introductie van Basisvoorziening Handhaving (BVH) in 2008. Aan het BPS zijn drie
verschillende databases gekoppeld. Met betrekking tot onderhavig onderzoek naar
grensoverschrijdend slachtofferschap, is enkel de database waarin misdrijven staan
geregistreerd die in Nederland gepleegd zijn relevant.3 Bij de Kmar kan derhalve
informatie worden verkregen waar het gaat om slachtoffertype B (buitenlanders die
in Nederland slachtoffer worden van een strafbaar feit). In totaal gaat het in 2013
om 517 slachtoffers.

2.2.4 Politie/OM (LURIS)

LURIS staat voor Landelijk Uniform Registratiesysteem Internationale
Rechtshulp.4 De Internationale Rechtshulp Centra (IRC’s) en de Landelijke
Eenheid van de Nationale Politie gebruiken LURIS om alle inkomende en uitOpzet en uitvoering van het onderzoek 35

gaande internationale rechtshulpverzoeken te registreren. Een internationaal
rechtshulpverzoek kan variëren van een kentekenbevraging of huiszoeking tot een
uitleveringsverzoek, overleveringen, overdracht van een tenuitvoerlegging of overdracht van een strafvervolging. Daarnaast biedt LURIS een actueel inzicht in de
status van lopende rechtshulpverzoeken en voorziet het de betrokken partijen van
de benodigde managementinformatie. Binnen de IRC’s werken politie, Openbaar
Ministerie (OM) en de Afdeling Internationale Rechtshulpverzoeken (AIRS)
van het ministerie van Veiligheid en Justitie met elkaar samen. Het OM voert het
beheer over LURIS.
De registraties in LURIS hebben betrekking op alle drie de slachtoffertypen.
In totaal gaat het om een steekproef van 197 rechtshulpverzoeken. Een belangrijke
beperking van de in LURIS geregistreerde informatie is dat de volledigheid daarvan afhankelijk is van hetgeen het buitenland aan Nederland verschaft en de registratie van informatie; tot voor kort was het invullen van alle invoervelden namelijk
niet verplicht.

2.2.5 Buitenlandse Zaken

Via het ministerie van Buitenlandse Zaken (BuZa) zijn zaken van grensoverschrijdend slachtofferschap van Nederlanders in het buitenland (slachtoffercategorie A)
geïnventariseerd. Daarbij moet worden opgemerkt dat het de inschatting van medewerkers van BuZa is dat slechts een heel klein deel van de Nederlanders die in het
buitenland slachtoffer worden, zich bij een ambassade of consulaat melden.
Het inventariseren van slachtofferschap van Nederlanders in het buitenland
is gedaan op basis van het systeem Kompas. In dit systeem worden uiteenlopende
zaken geregistreerd, waaronder Nederlanders die een ongeluk in het buitenland
krijgen, te maken krijgen met rampen, vermist raken, overlijden, geen verzekering
hebben of het slachtoffer zijn van een delict. Deze gebeurtenissen worden ingedeeld
in een van de volgende categorieën5:
1. Consulaire bijstand;
2. Overlijden;
3. Adresopsporingen;
4. Internationale kindontvoering;
5. Vrijheidsberoving;
6. Ziekenhuisopname;
7. Vermissing
In Kompas wordt geen specifiek onderscheid gemaakt in oorzaak, dat wil zeggen een
ongeluk, calamiteit of slachtofferschap van criminaliteit. Dit betekent dat gebeurtenissen, die elk hun unieke code hebben, handmatig doorgelopen moeten worden
36 Grensoverschrijdend slachtofferschap

om te bezien of sprake is van grensoverschrijdend slachtofferschap als gevolg van
een strafbaar feit. Ten behoeve van de analyse is voorafgaand aan deze onderzoeksactiviteit een analysekader ontwikkeld in de vorm van een variabelenlijst. In dit
analysekader is aandacht geweest voor de variabelen geslacht, leeftijd, type delict,
land van slachtofferschap, relatie met dader, contact met instanties en behoeften van
slachtoffers dan wel problemen met het effectueren van slachtofferrechten.
Een eerste uitvraag in Kompas leverde een totaal van 1.263 zaken op waarvoor
Nederlanders zich bij een Nederlandse ambassade in het buitenland hebben gemeld.
Voor analyse zijn alle zaken uit 2013 geselecteerd. Dit waren er 981. Het gaat hierbij niet alleen om zaken waarin een slachtoffer van een strafbaar feit zich heeft
gemeld maar ook waarbij iemand zich meldt vanwege de behoefte aan medische
assistentie, het overlijden van een medereiziger of consulair advies. In totaal zijn er
97 zaken bestudeerd waarin sprake was van grensoverschrijdend slachtofferschap.

2.2.6 Team Internationale Misdrijven

In Nederland werd naar aanleiding van de oprichting van het Joegoslavië-tribunaal
in 1994 het Nationaal Opsporingsteam Joegoslavische Oorlogsmisdrijven (NOJOteam) opgericht bij de politie. Dit team heeft zich ontwikkeld tot het Team
Internationale Misdrijven, dat sinds tien jaar internationale misdrijven opspoort en
vervolgt. De strafbaarstelling en rechtsmacht hiertoe zijn gebaseerd op en verankerd in meerdere internationale verdragen. Onder de definitie internationaal misdrijf vallen de volgende misdrijven: 1) oorlogsmisdrijven, 2) genocide, 3) foltering,
4) verdwijningen en 5) misdrijven tegen de menselijkheid.
De Nederlandse Staat is bevoegd om tot vervolging van internationale misdrijven over te gaan, wanneer de dader of daders in Nederland verblijven, er sprake is van Nederlandse slachtoffers of Nederlandse daders. Nederlanders die in het
buitenland slachtoffer worden van een delict of buitenlanders die slachtoffer worden van een strafbaar feit in Nederland, behoren niet tot het aandachtsgebied van
het Team Internationale Misdrijven (TIM). Tot op heden ligt de focus op zaken
op slachtoffercategorie C: niet-Nederlandse burgers die in het buitenland slachtoffer zijn geworden van een strafbaar feit waarvoor de verdachte in Nederland
wordt vervolgd. Er kan een langlopende periode aan de daadwerkelijke start van
een rechtszaak vooraf gaan. Informatie over een mogelijke pleger van internationale misdrijven kan bij het team bekend worden via bijvoorbeeld de Immigratie- en
Naturalisatiedienst (bij de screening van een vluchteling, die mogelijk getuige of
verdachte is van een internationaal misdrijf). Gedurende het opsporingsonderzoek
worden getuigen over mogelijke misdaden gehoord in Nederland en – wanneer
zij zich niet in Nederland bevinden, wat veel vaker voorkomt – in het buitenland.
Getuigen komen vaak via een sneeuwbaleffect (via-via) in beeld.

Opzet en uitvoering van het onderzoek 37

Om een beeld te krijgen van de aard van dergelijke zaken en de beschikbare informatie over slachtoffers heeft het Landelijk Parket de requisitoirs beschikbaar gesteld
van zes zaken die de afgelopen jaren in behandeling zijn geweest. Het betreft zaken
uit de volgende vijf landen:
 Afghanistan;
 Congo;
 Irak;
 Rwanda (2x);
 Sri Lanka.
De periode waarin de strafbare feiten waarvoor verdachten vervolgd worden plaatsvinden, loopt uiteen. Twee zaken komen voort uit misdrijven die in de jaren ’80 van
de vorige eeuw gepleegd zijn, drie zaken kennen hun oorsprong in misdaden die
zijn begaan in de jaren ’90. Eenmaal betreft het een zaak met betrekking tot strafbare feiten uit het afgelopen decennium (2000-2010).
In deze zes zaken worden elf verdachten vervolgd. Het betreft tien mannen en
één vrouw. Deze verdachten worden vervolgd vanwege foltering en andere wrede,
onmenselijke of onterende behandeling of bestraffing (‘Uitvoeringswet folteringsverdrag’), overtredingen van de Wet Oorlogsstrafrecht en deelname aan een criminele dan wel terroristische organisatie. Alle verdachten hebben ten tijde van de
misdrijven waarvoor zij vervolgd worden een toonaangevende functie. Zij zijn in
Nederland vervolgd, maar vele uitvoerders – zoals bijvoorbeeld leden van Hutumilities en burgers die betrokken waren bij het uitmoorden van Tutsi’s in Rwanda
– niet. Dit betekent ook dat in de genoemde strafzaken slechts een (klein) deel van
de slachtoffers expliciet kan worden benoemd en/of een rol heeft in het strafproces.
Ter verdieping is één casus – Afghanistan – nader bestudeerd. Er is voor deze
zaak gekozen omdat deze strafzaak relatief recent is gevoerd en over deze zaak veel
informatie beschikbaar was. Deze informatie is vanzelfsprekend niet representatief. Deze verdieping is dan ook met name bedoeld om een beeld te schetsen van
mogelijke slachtofferbehoeften, die aan de orde zijn gekomen tijdens de interviews
met respondenten. Op basis van de verklaringen van getuigen en slachtoffers, ander
bewijsmateriaal en het requisitoir is met betrekking tot de casus Afghanistan de
volgende informatie vastgelegd:
 De feitelijke rol van personen (slachtoffer, getuige of beide);
 De strafbare feiten waarvan degene die verklaart getuige en/of slachtoffer
is geweest;
 De relatie met de twee verdachten;
 De behoeften van het slachtoffer.
38 Grensoverschrijdend slachtofferschap

2.3 Interviews deskundigen en nabestaanden
In deze rapportage ligt de nadruk op de beschrijving van de resultaten van het verdiepend onderzoek. In dat verband zijn er met vertegenwoordigers van instanties
aanvullende interviews gehouden nadat eerst de kwantitatieve gegevens zijn verwerkt (per onderdeel).
Er zijn tien respondenten geïnterviewd van die instanties waarvan ook de
kwantitatieve gegevens van zijn betrokken. Het gaat hierbij om respondenten
die werkzaam zijn voor de Nationale Politie, de Koninklijke Marechaussee, het
Internationaal Rechtshulp Centrum, het ministerie van Buitenlandse zaken en
Team Internationale Misdrijven. Met deze respondenten is gesproken over hoe
de informatie geduid moet worden en welke behoeften slachtoffers van grensoverschrijdend slachtofferschap hebben dan wel tegen welke problemen slachtoffers
kunnen aanlopen bij de effectuering van hun rechten.
Daarnaast zijn er vijftien deskundigen geïnterviewd die in bredere zin informatie konden verschaffen over slachtoffers van grensoverschrijdend slachtofferschap
en slachtofferrechten. Hierbij gaat het om respondenten die werkzaam zijn voor de
volgende instanties c.q. organisaties:
 Openbaar Ministerie;
 Verzekeringsmaatschappij;
 Alarmcentrales;
 Slachtofferhulp;
 Transport en Logistiek Nederland;
 Rijksuniversiteit van Groningen (Faculteit Rechtsgeleerdheid) en Tilburg
University (Department of Criminal Law);
 Comensha;
 Schadefonds Geweldsmisdrijven
Met hen is gesproken over de voornoemde slachtoffercategorieën, de achtergronden van de slachtoffers, de aard van het grensoverschrijdend slachtofferschap, de
problemen en behoeften van slachtoffers en de visie van de respondenten op de
EU-richtlijn. Hierbij is ook rekening gehouden met het interviewen van respondenten die werkzaam zijn in grensstreken in Nederland. In bijlage 2 staat een overzicht
van de respondenten en in bijlage 3 een topiclijst.
Via voornoemde respondenten is getracht in contact te komen met slachtoffers en nabestaanden die over hun ervaring met de instanties wilden vertellen nadat
het misdrijf was gepleegd. Ondanks verschillende pogingen is het niet gelukt om
met directe slachtoffers in contact te komen. In de EU-richtlijn staat vermeld dat
nabestaanden (ook) zijn aan te merken als slachtoffer. In drie zaken is het gelukt
Opzet en uitvoering van het onderzoek 39

om nabestaanden te vinden die bereid waren om over hun ervaringen te praten. In
totaal zijn vier nabestaanden geïnterviewd. Hun verhaal is geanonimiseerd opgenomen als casus.

2.4 Wijze van rapporteren
In het volgende hoofdstuk (3) worden de resultaten van het verdiepend onderzoek beschreven. Elke bron krijgt een nadere uitwerking in een paragraaf. Per
paragraaf zijn ook de resultaten van de interviews uitgewerkt. De volgorde van de
instanties en paragrafen loopt van algemeen naar specifiek en is dezelfde als hiervoor: Integrale Veiligheidsmonitor (3.1); Politie (3.2); Koninklijke Marechaussee
(3.3); Buitenlandse zaken (3.4); Politie/OM (rechtshulpverzoeken; 3.5); Team
Internationale Misdrijven (3.6). In het laatste hoofdstuk worden de hoofdlijnen
van de resultaten per slachtoffertype beschreven en wordt antwoord gegeven op
de onderzoeksvragen. In tabel 2.2 is schematisch weergegeven met welke bronnen
en methoden de onderzoeksvragen worden beantwoord naar de te onderscheiden
slachtoffertypen (A,B,C en D).
Tabel 2.2 – Beantwoording onderzoeksvragen naar bron en methode.

Verdiepend onderzoek

Onderzoeksvraag
1
(aard)

2
(omvang)

3
(behoeften)

Integrale Veiligheidsmonitor

+

A

+

Politie (data uit BVI)

+

A, B, D

+

Koninklijke
Marechaussee

+

B

-

Buitenlandse
Zaken (Kompas)

+

A

+

Politie/OM (data uit LURIS)

+

A, B, C

+

Team Internationale Misdrijven

+

-

+

Interviews deskundigen en nabestaanden

+

-

+

2.5 Reflectie op onderzoeksmethoden
Er bestaat geen databron die een compleet overzicht van alle grensoverschrijdende
slachtoffers kan genereren. Daarom is in het verdiepingsonderzoek gebruikgemaakt
van verschillende databronnen. Er is gepoogd een zo compleet mogelijk beeld te
schetsen van de aard en omvang van grensoverschrijdend slachtofferschap.
40 Grensoverschrijdend slachtofferschap

Ter nuance dient te worden opgemerkt dat de genoemde aantallen slechts een indicatie van de werkelijke omvang geven. De slachtoffers die niet bij genoemde instanties bekend (geregistreerd) zijn, blijven per definitie buiten beeld van de scope van
dit onderzoek.
In het onderzoek is het lastig gebleken om de behoeften van de slachtoffers te
inventariseren. Wanneer hierover informatie geregistreerd staat in de systemen, is
deze vaak beperkt. Behoeften en knelpunten die slachtoffers ervaren en die verband
houden met de effectuering van de slachtofferrechten bij de diverse instanties zijn
derhalve met name kwalitatief – in interviews met nabestaanden en deskundigen –
aan bod gekomen.

Eindnoten
1.
2.
3.
4.
5.

Zoals gezegd, is slachtoffertype D later toegevoegd.
Er is bijvoorbeeld een uitzondering dat ouders aangifte kunnen doen namens hun minderjarige kind.
De twee andere databases bevatten onder andere informatie over incidenten die plaatsvinden rondom uitzendingen en missies in het buitenland.
https://www.justid.nl/organisatie/producten/luris/
Het betreft een vertaling van de in het systeem gebruikte Engelse termen.

Opzet en uitvoering van het onderzoek 41

3 Resultaten verdiepende fase
In dit hoofdstuk bespreken we de resultaten van het verdiepende deel van het onderzoek. Dat gebeurt in de volgorde waarop de instanties/bronnen in het vorige hoofdstuk beschreven zijn van algemeen naar specifiek: Integrale Veiligheidsmonitor
(IVM), Nationale Politie (NP), Koninklijke Marechaussee (KMar), Landelijk
Uniform Registratiesysteem Internationale Rechtshulp (LURIS), ministerie van
Buitenlandse zaken (BuZa) en Team Internationale Misdrijven (TIM). Elke
instantie/bron wordt in een aparte paragraaf behandeld. De opbouw van elke paragraaf is omwille van de herkenbaarheid zoveel mogelijk hetzelfde gehouden. Als
eerste wordt een algemene inleiding op en duiding van de betreffende gegevensbron
vermeld, gevolgd door de aard en omvang van slachtofferschap en kenmerken van
slachtoffergroepen. Tot slot komen behoeften en knelpunten bij slachtofferschap
zoals deze naar voren komen in interviews aan bod.

3.1 Integrale Veiligheidsmonitor
In de IVM 2013 is aan de Nederlandse bevolking gevraagd of zij de afgelopen
twaalf maanden een of meerdere keren slachtoffer geworden zijn van een misdrijf.
Een van de antwoordcategorieën ten aanzien van de pleegplaats is ‘buitenland’. Er
kan derhalve een indicatie worden verkregen van het aantal Nederlanders dat in
het buitenland slachtoffer van een delict geworden is. Iemand kan meerdere keren
slachtoffer worden waardoor het aantal zaken hoger kan liggen dan het aantal
slachtoffers. De antwoordcategorie ‘buitenland’ is niet nader te specificeren naar
land. Hiermee moet bij de interpretatie van de gegevens rekening gehouden worden.
Tegelijkertijd bieden de resultaten een goed inzicht in verborgen slachtofferschap,
omdat hoogstwaarschijnlijk geen aangifte bekend is bij de Nederlandse politie. Van
deze lichte en veelvoorkomende delicten wordt wellicht ook minder snel aangifte
bij de politie gedaan. Bovendien kan de herinnering vertekend zijn en het delict
bijvoorbeeld niet in het betreffende jaar hebben plaatsgevonden. Bij de beschrijving
Resultaten verdiepende fase 43

van de resultaten zal worden geëxtrapoleerd naar de totale Nederlandse bevolking
in 2013 vanaf vijftien jaar oud om een indicatie te krijgen van het totaal aantal
delicten waarvan Nederlanders slachtoffers worden in het buitenland.1 De aantallen moeten met enige terughoudendheid worden geïnterpreteerd: het betreft schattingen op basis van een steekproef waarbij rekening moet worden gehouden met
betrouwbaarheidsmarges.

3.1.1 Slachtofferschap en delicten (slachtoffertype A)

Uit gegevens van de IVM komt naar voren dat 0.8 procent van de ondervraagden een of meer keer slachtoffer is geworden van een delict is het buitenland.
Geëxtrapoleerd naar de totale bevolking van vijftien jaar en ouder betekent dit dat
er in 2013 ongeveer 111.000 personen slachtoffer zijn geworden van een of meer
delicten in het buitenland. Teneinde de mate van slachtofferschap in het buitenland
zo volledig mogelijk te kunnen duiden, is ook gekeken naar het aantal delicten.
Dit zijn er in 2013 ongeveer 117.000 (zie tabel 3.1). Het verschil tussen 111.000 en
117.000 kan worden verklaard doordat mensen van meer delicten slachtoffer kunnen worden. Vanuit de redenering dat elk delict een slachtoffer kent dat zijn of haar
rechten moet kunnen effectueren – of deze nu eerder slachtoffer is geworden of niet
– beschrijven we het aantal misdrijven. In tabel 3.1 staat het percentage slachtofferschap naar de delictscategorieën vermeld zoals deze zijn bevraagd in de IVM. Deze
tabel moet als volgt worden gelezen. Ongeveer 2,5 procent van de steekproef is in
de afgelopen twaalf maanden een of meer keer slachtoffer geworden van diefstal uit
de auto. In absolute aantallen gaat het om ruim 3.600 diefstallen. Hiervan is 1,7
procent in het buitenland slachtoffer van dit delict geworden. In de steekproef zijn
dat ongeveer 60 personen. Als de steekproef wordt geëxtrapoleerd naar de totale
Nederlandse bevolking in 2013 van vijftien jaar en ouder, betreft het in 2013 ruwweg 6.000 personen die in het buitenland slachtoffer zijn geworden van diefstal uit
de auto.

44 Grensoverschrijdend slachtofferschap

Tabel 3.1 – Slachtofferschap naar type delict op basis van de IVM en extrapolatie in percentages en
aantallen.
Totaal2

Aantal

Buitenland3

Steekproef
(ongeveer)

Geëxtrapoleerd
(ongeveer)

Diefstal uit auto

2,5%

3.631

1,7

60

5.900

Autodiefstal

0,2%

290

1,4

<10

400

Diefstal ander voertuig

0,8%

1.162

0,2

<10

200

Fietsendiefstal

3,8%

5.520

0,3

20

1.580

Overige diefstal

3,9%

5.665

7,8

440

42.300

Zakkenrollen/beroving

2,4%

3.486

15,9

550

53.000

Geweld*

2,4%

3.486

2,5

90

8.300

Vernieling

7,1%

10.314

0,5

50

4.900

1.200

117.000

Totaal

*

33.554

Geweld: Heeft iemand u ZELF wel eens aangevallen of mishandeld of daarmee gedreigd?
Denk bijv. aan slaan of schoppen, of het gebruik van een pistool, een mes, een stuk hout, een
schaar of iets anders tegen u.
Let op: Het gaat hier alleen om uzelf, niet om iemand anders in uw huishouden!

Het overgrote deel van die delicten ligt in de vermogenssfeer. Geweldsdelicten vormen zeven procent van het totaal aantal delicten.
In de IVM wordt tevens gevraagd of slachtoffers melding dan wel aangifte
van het misdrijf hebben gedaan bij de politie. Uit de IVM is niet op te maken of dat
melding of aangifte bij de politie in het buitenland of in Nederland betreft. Gelet op
het feit dat verzekeringsmaatschappijen een proces-verbaal willen van het delict (zie
4.1.3), mag worden aangenomen dat dit bij de politie in het buitenland is gebeurd.
Enige terughoudendheid in de interpretatie van dit gegeven is echter wenselijk. De
mate waarin slachtoffers melding maken en/of aangifte doen bij de (buitenlandse)
politie varieert sterk tussen de typen delicten (zie tabel 3.2).
Slachtoffers van autodiefstal melden dit bijna altijd (92%) bij de politie, maar
doen minder vaak aangifte. Van vernieling wordt het minst melding gemaakt (9%)
of aangifte gedaan (7%). De overige delicten zitten wat betreft melding en/of aangifte doen tussen beide uitersten.

Resultaten verdiepende fase 45

Tabel 3.2 – Melding en aangifte van delicten bij de politie (percentages).
Melding

Aangifte

Diefstal uit auto

72,8%

65,8%

Autodiefstal

92%

52,7%

Diefstal ander voertuig

52,4%

52,4%

Fietsendiefstal

56,4%

55,2%

Overige diefstal

36,6%

30,1%

Zakkenrollen/beroving

50,1%

43,7%

Geweld

56,0%

48,3%

Vernieling

9,3%

6,5%

3.1.2 Slachtoffergegevens (slachtoffertype A)

In deze subparagraaf komen enkele algemene gegevens van de slachtoffers waarnaar
in de IVM is gevraagd aan de orde. Daarbij worden de gegevens van de respondenten die in het buitenland slachtoffer zijn geworden vergeleken met de respondenten
die in 2013 geen slachtoffer zijn geweest en degenen die in Nederland slachtoffer
zijn geworden van een delict (zie tabel 3.3). Uit deze tabel met algemene slachtoffergegevens blijkt dat personen die in het buitenland slachtoffer zijn geworden van een
misdrijf – in vergelijking met de andere respondenten – relatief vaker vrouw zijn,
met een lagere gemiddelde leeftijd en een hogere opleiding.
Tabel 3.3 – Algemene slachtoffergegevens (geslacht, leeftijd en opleiding).
Slachtoffer
Geslacht

Geen

binnenland

buitenland

Man

48,4%

49,9%

45,5%

Vrouw

50,2%

49,0%

54,0%

Onbekend

1,3%

1,1%

0,5%

Leeftijd

Gemiddelde leeftijd

63,1 jaar

56,5 jaar

45,2 jaar

Opleiding

Lager onderwijs

32,9%

25,0%

17,6%

Middelbaar onderwijs

30,4%

31,5%

27,3%

Hoger onderwijs

30,3%

38,7%

51,9%

Onbekend

6,4%

4,8%

3,2%

3.1.3 Interviews

De resultaten uit de IVM specificeren zoals gezegd niet naar land. Het is wel duidelijk dat de Nederlandse respondenten slachtoffer van een strafbaar feit gewor46 Grensoverschrijdend slachtofferschap

den zijn in het buitenland. Het gaat hier derhalve om slachtoffercategorie A. Om
de resultaten uit de voorgaande subparagraaf te kunnen duiden, is gesproken met
vertegenwoordigers van verschillende instanties. Het betreft de alarmcentrales, een
verzekeringsmaatschappij, het Schadefonds Geweldsmisdrijven, Slachtofferhulp
Nederland en de politie. In de gehouden interviews is deze groep slachtoffers op
verschillende manieren ter sprake gekomen.
Een omvangrijke groep betreft de toeristen. Uit gegevens van NBTC-NIPO
Research blijkt dat er 12,8 miljoen Nederlanders in 2013 één of meerdere keren
op vakantie zijn geweest. In totaal ging het in dat jaar om bijna 36 miljoen vakanties waarvan ongeveer de helft naar het buitenland. De top vijf van de meeste
bezochte vakantiebestemmingen in dat jaar was Duitsland en Frankrijk, gevolgd
door België, Spanje en Oostenrijk.4 Vakantiegangers die slachtoffer worden van een
strafbaar feit of anderszins hulp nodig hebben in het buitenland, bijvoorbeeld in
geval van autopech of ziekenhuisopname, kunnen contact opnemen met een van
de alarmcentrales. Deze alarmcentrales houden echter geen aparte statistieken bij
van slachtofferschap van misdrijven. Uit de gehouden interviews komt naar voren
dat misdrijven vrijwel altijd in de vermogenssfeer vallen, zoals diefstal van camera
of portemonnee. In de wintermaanden gaat het ook om diefstal van ski’s. In de
zomermaanden komen de meldingen overwegend uit landen als Spanje, Frankrijk
en Italië. Ernstige feiten als verkrachting en geweld worden in veel mindere mate
gemeld bij de alarmcentrales. De meldingsbereidheid is over het algemeen laag.
Volgens één van de door ons gesproken alarmcentrales gebeurt dit hooguit eens per
maand. De alarmcentrales verwijzen de slachtoffers in deze gevallen naar de politie
van het betreffende land en adviseren om aangifte te doen.
De hulp die de alarmcentrales bieden aan de slachtoffers varieert van het geven
van adviezen tot psychische en medische ondersteuning en zo nodig vertaling van
stukken. De alarmcentrales geven geen financiële compensatie voor de geleden
schade (dat gaat uiteindelijk via de verzekeringsmaatschappij van de slachtoffers
door middel van de reisverzekering). Respondenten van de alarmcentrales en vanuit
de verzekeringsbranche krijgen weinig klachten van slachtoffers/gedupeerden over
hun dienstverlening. Eventuele klachten hebben meestal betrekking op de hoogte
van de uitkering. De ervaring is wel dat slachtoffers soms taalproblemen ondervinden wanneer zij in het buitenland melding of aangifte willen doen bij de politie. 5
In enkele gevallen krijgen slachtoffers geen bewijs van aangifte mee, bijvoorbeeld
omdat de lokale politie niet wil meewerken. De verzekeringsmaatschappijen gaan
naar eigen zeggen soepel om met dit soort kwesties. Samengevat suggereren de
gegevens vanuit de IVM en de interviews dat Nederlanders in het buitenland vooral
slachtoffer worden van vermogensdelicten. De afhandeling hiervan kent voornamelijk een financieel karakter.

Resultaten verdiepende fase 47

Het voorgaande laat onverlet dat Nederlanders in het buitenland ook slachtoffer
kunnen worden van andere type delicten. Slachtoffers kunnen te maken krijgen
met de casemanagers van Slachtofferhulp Nederland als het een ernstig geweldsof zedenmisdrijf betreft. In geval van een levensdelict kunnen de casemanagers
de nabestaanden bijstaan. De casemanagers bieden zo snel mogelijk na het delict
praktische, juridische en emotionele ondersteuning aan slachtoffers en nabestaanden. In de interviews is wat betreft slachtofferzorg een aantal aandachtspunten naar
voren gekomen. Zo zijn niet alle slachtoffers op de hoogte van het dienstenaanbod van Slachtofferhulp Nederland en proberen zij zelf hun zaken te regelen. De
slachtoffers/nabestaanden die de weg naar Slachtofferhulp Nederland wel weten te
vinden, behoren in de woorden van een respondent tot het ‘assertieve deel’ van de
Nederlanders. Nederland is volgens de respondenten voorloper in Europa waar het
gaat om de organisatie van slachtofferhulp en de erkenning van slachtofferrechten.
In de praktijk betekent dit onder meer dat de contacten met zusterorganisaties in
het buitenland soms moeizaam verlopen, bijvoorbeeld omdat in het buitenland de
slachtofferzorg versnipperd is over meerdere organisaties. Het betekent ook dat de
status en erkenning die slachtofferhulp in Nederland heeft bij instanties als de politie en het Openbaar Ministerie (OM) in het buitenland niet van hetzelfde niveau
zijn. Het opvragen van het dossier bij een buitenlands OM door een Nederlandse
casemanager lukt om die reden soms niet (bijvoorbeeld omdat Slachtofferhulp
Nederland niet als gelijkwaardige partner beschouwd wordt).
Daarnaast ervaren slachtoffers en nabestaanden volgens onder meer de respondenten van Slachtofferhulp Nederland taalproblemen, met name in de landen waar
Engels of Duits geen voertaal zijn. Processtukken moeten vertaald worden door
deskundigen die de juridische taal machtig zijn. De kosten hiervoor zijn voor rekening van de slachtoffers en nabestaanden en kunnen – afhankelijk van de omvang
en complexiteit van een zaak – fors oplopen (zie ook box 1). In bepaalde gevallen
kunnen slachtoffers en nabestaanden een beroep doen op het Fonds Slachtofferhulp
om bijvoorbeeld de vertaling van een rapport te bekostigen.
Slachtoffers die in Nederland slachtoffer zijn geworden van een geweldsmisdrijf kunnen bij het Schadefonds Geweldsmisdrijven een verzoek doen tot een
financiële tegemoetkoming. Er gelden vaste bedragen (afhankelijk van het type
letsel) voor uitkering uit dit schadefonds. Deze bedragen variëren van € 1.000 tot
€ 35.000. Nederlanders die in het buitenland slachtoffer zijn geworden van een
geweldsmisdrijf of hun nabestaanden kunnen geen beroep doen op dit schadefonds,
omdat het delict niet in Nederland heeft plaatsgevonden. In de EU geldt dat het
land waar het delict plaatsvindt voor het schadefonds zorgt en dat het Schadefonds
Geweldsmisdrijven daarin bemiddelt. Het aantal aanvragen van Nederlandse
slachtoffers en nabestaanden in het buitenland is zeer beperkt. Het Schadefonds
Geweldsmisdrijven zoekt contact met de zusterorganisatie in het buitenland en
48 Grensoverschrijdend slachtofferschap

zorgt ervoor dat de slachtoffers/nabestaanden de juiste formulieren krijgen (eventueel vertaald) aan de hand waarvan zij de aanvraag voor financiële vergoeding kunnen indienen. De ervaringen variëren: met sommige landen verloopt het contact
goed en met andere erg moeizaam. De procedures duren soms lang voor de slachtoffers/nabestaanden en zijn bovendien erg tijdrovend in termen van het invullen en
aanleveren van allerlei documenten. Het staat landen vrij om een eigen invulling
te geven aan het beleid; criteria waaraan een financiële vergoeding moet voldoen
zijn divers en niet inzichtelijk voor bijvoorbeeld casemanagers die de slachtoffers/
nabestaanden in dit proces ondersteunen. Zo kan het onbekend zijn binnen welke
termijn een aanvraag moet worden ingediend en of het delict binnen de criteria van
het schadefonds valt. De praktijk is derhalve dat slachtoffers en nabestaanden afzien
van dergelijke procedures dan wel na heel veel moeite nul op het rekest krijgen. Uit
de interviews wordt duidelijk dat het voor slachtoffers onduidelijk is welke instantie
zij met welke (hulp)vraag kunnen benaderen. Ook bij de politie, waar slachtoffers in
veel gevallen mee te maken krijgen, is dit niet altijd duidelijk. Als gevolg daarvan
worden slachtoffers ook door de politie niet altijd op de mogelijkheden voor hulp en
financiële tegemoetkoming gewezen. Een aantal van de hiervoor genoemde aandachtspunten komt naar voren in een gesprek met een nabestaande wiens zoon in
Italië is vermoord.6

Box 1 – Ervaringen van nabestaanden
Een jonge man wordt vermoord in Italië. De nabestaanden horen het nieuws uit de media
en vanwege de taalbarrière is contact met de buitenlandse instanties erg lastig. Er is weinig
contact tussen de Nederlandse en Italiaanse politie en de Nederlandse politie speelt nauwelijks een rol.
De vader van het slachtoffer heeft zelf contact opgenomen met Slachtofferhulp Nederland
omdat hij merkte dat hij hulp nodig had. De casemanager die hem en zijn vrouw begeleidt,
heeft veel werk uit handen genomen. Vader: ‘Je leeft als een zombie. Gelukkig helpt de
casemanager overal bij.’ Hij ervaart lichamelijk klachten, zoals buikpijn en constant hoesten. Hij loopt tegen veel praktische problemen aan, bijvoorbeeld problemen rondom het
huis van zijn zoon in Italië, omgaan met de media, regelen van de uitvaart. De taalbarrière
vormt het grootste probleem. Ze moeten veel juridische stukken laten vertalen en dus is
er een vertaler nodig die de taal kent en bovendien kennis heeft van de juridische termen.
Volgens de vader zou het ministerie van Buitenlandse Zaken moeten ondersteunen in de
vertaling van documenten.
Het Italiaanse rechtssysteem is anders dan in Nederland. Al snel blijkt dat het onmogelijk is
om alles zelf te regelen en zijn ze op zoek gegaan naar een advocaat. Toevallig kennen ze

Resultaten verdiepende fase 49

via via een advocaat die Nederlands spreekt en die – ook toevallig - werkt in de plaats waar
het delict heeft plaatsgevonden. Deze advocaat is vanaf het begin woordvoerder geweest
richting de politie en de pers. Zonder deze advocaat weet de vader niet hoe hij dat allemaal
zelf had moeten regelen.
Het valt de vader zwaar dat de zaak nog steeds loopt en dat de verdachten nog niet zijn
veroordeeld. Over een tijdje staat de zitting gepland en daar willen de nabestaanden graag
naar toe. Slachtofferhulp Nederland kan de nabestaanden niet bijstaan tijdens de zitting
omdat deze in het buitenland is. Voor het proces is vier maanden uitgetrokken en het kan
nog wel langer duren. De Nederlandse casemanager zoekt uit of Italië ook een slachtofferhulporganisatie heeft die de nabestaanden kan opvangen en bijstaan tijdens de zitting.
Het zou voor de ouders prettig zijn als er een Europese slachtofferhulporganisatie zou zijn
die slachtoffers en nabestaanden de weg kan wijzen in hun mogelijkheden.
Los van de emotionele kant van de zaak, met name de lange duur van het proces is slopend,
ondervinden de ouders ook financiële problemen. Omdat ze in Italië ook procespartij zijn,
is het noodzakelijk dat ze een advocaat hebben en die moeten ze zelf betalen. Daarnaast
hebben ze veel andere kosten gehad, zoals het autopsierapport, vliegtickets, verblijf in het
buitenland, het vertalen van documenten. Er is een schadefonds voor slachtoffers in Nederland maar daar komen ze niet voor in aanmerking omdat het delict in het buitenland is gepleegd. Via het Nederlandse schadefonds is een beroep gedaan op het buitenlandse schadefonds. Gezien de criteria die het Italiaanse schadefonds stelt, komen de ouders niet in
aanmerking. Er is behoefte aan meer informatie over slachtofferfondsen in het buitenland.

3.2 Politie
De analyses van de politiegegevens komen in deze paragraaf aan de orde. De
Nationale Politie heeft een aantal voorbereidende analyses uitgevoerd waarmee van
alle in 2013 geregistreerde slachtoffers de in Nederland woonachtige Nederlandse
slachtoffers eruit gefilterd zijn. Vervolgens zijn alle ‘onbekende’ (lege velden) eruit
gehaald. Hierdoor is een databestand tot stand gekomen dat grensoverschrijdend
slachtofferschap inzichtelijk maakt, uiteraard voor zover dat is geregistreerd door de
Nederlandse politie. In het BVI wordt gesproken over de nationaliteit van degene
die is geregistreerd.
Slachtoffertype A betreft Nederlanders die in het buitenland slachtoffer van
een strafbaar feit zijn geworden (n=2.628). Een vergelijking van dit aantal met de
gegevens uit de IVM maakt op voorhand reeds duidelijk dat een zeer beperkt deel
van deze slachtoffers (ook) in Nederland aangifte doet. Bij het slachtoffertype B
gaat het om buitenlanders die in Nederland slachtoffer zijn geworden (n=28.200).
50 Grensoverschrijdend slachtofferschap

In slachtoffertype D zitten de Nederlanders die in het buitenland wonen en in
Nederland slachtoffer zijn geworden van een strafbaar feit (n=4.277). De drie onderscheiden slachtoffercategorieën (typen A, B en D) worden afzonderlijk beschreven.
Per categorie worden ook de bevindingen vanuit de interviews behandeld.7

3.2.1 Slachtoffer- en delictgegevens (slachtoffertype A)

Zoals reeds opgemerkt zijn er – door de Nederlandse politie – 2.628 personen in
2013 geregistreerd die in het buitenland slachtoffer zijn geworden van een misdrijf.
Het overgrote deel van de misdrijven ligt in de vermogenssfeer (zie tabel 3.4). De
categorieën ‘overig vermogen’, ‘straatroof/zakkenrollen’ en ‘fraude’ beslaan 87 procent van het totaal. Ernstige feiten als bedreigingen/overvallen/geweld en zedenmisdrijven nemen zo’n acht procent van het totaal in.
Tabel 3.4 – Type misdrijf waarvan Nederlanders slachtoffer worden in het buitenland in aantallen
en percentages - zoals geregistreerd door de politie.
Aantal

%

Vernieling/openbare orde

20

0,8

Straatroof/zakkenrollen

510

19,4

Overige vermogen

1477

56,2

Fraude

311

11,8

Bedreiging/overval/geweld

181

6,9

Zeden

46

1,8

Verkeersongevallen/weg overig

42

1,6

Overig

41

1,6

Totaal

2.628

100%

De politie heeft geregistreerd in welke landen Nederlanders slachtoffer zijn geworden van een misdrijf. In tabel 3.5 staat een overzicht van de meest voorkomende
landen waarbij tevens een onderverdeling naar geslacht is gemaakt. Hieruit blijkt
dat circa 35 procent van de geregistreerden slachtoffer van een misdrijf geworden
is in een van de buurlanden van Nederland; 17,6 procent is in 2013 slachtoffer van
een delict in Spanje of Portugal geworden. Vakantielanden Frankrijk en Italië laten
lagere percentages zien. Over de gehele linie bezien, zijn er meer mannen dan vrouwen slachtoffer geworden van een misdrijf in het buitenland. De landen Spanje en
Portugal, waar de verdeling man/vrouw gelijk is, vormen hierop een uitzondering.

Resultaten verdiepende fase 51

Tabel 3.5 – Slachtofferschap van Nederlanders in het buitenland naar land en geslacht in aantallen
en percentages - zoals geregistreerd door de politie.
Man

Vrouw

Totaal

n

%

n

%

n

%

België/Luxemburg

321

61,6

200

38,4

521

19,9

Duitsland

235

59,8

158

40,2

393

15,0

Frankrijk

164

60,3

108

39,7

272

10,4

Groot-Brittannië

45

63,4

26

36,6

71

2,7

Italië

112

61,5

70

38,5

182

6,9

Spanje/Portugal

228

49,4

234

50,6

462

17,6

Voormalig Oostblok

55

53,9

47

46,1

102

3,9

Overig Europa – EU

46

61,3

29

38,7

75

2,9

Overig Europa – niet EU

66

60,6

43

39,4

109

4,1

VS/Canada/Australië

33

55,9

26

44,1

59

2,2

Zuid en Midden Amerika

91

64,1

51

35,9

142

5,4

Afrika

43

54,4

36

45,6

79

3,0

Azië

97

61,0

62

39,0

159

6,1

Totaal

1.536

58,5%

1.090

41,5%

2.626

100%

De gemiddelde leeftijd van de Nederlanders die in het buitenland slachtoffer worden van een misdrijf 43 jaar (tabel 3.6). Deze leeftijd is gemiddeld lager in de overige EU-landen en in de Verenigde Staten, Canada en Australië.
Tabel 3.6 – Gemiddelde leeftijd van de Nederlandse slachtoffers naar pleegland, het aantal waarnemingen waarop dit gebaseerd is en de daarbij behorende standaarddeviatie.
Gemiddelde leeftijd

n

Standaarddeviatie

België/Luxemburg

40,6

522

17,4

Duitsland

44,4

393

18,1

Frankrijk

45,6

272

17,7

Italië

46,2

182

18,5

Groot-Brittannië

38,1

71

17,7

Spanje/Portugal

44,5

460

19,9

Voormalig Oostblok

43,5

102

19,6

Overig Europa – EU

35,7

75

15,5

Overig Europa – niet EU

44,8

109

16,5

VS/Canada/Australië

37,5

59

15,4

52 Grensoverschrijdend slachtofferschap

Zuid en Midden Amerika

42,6

141

19,2

Afrika
Azië

42,1

75

17,3

42,5

159

17,4

Totaal

43,0

2.620

18,3

Uitsplitsingen naar de gemiddelde leeftijden en het typen delict staan in onderstaande tabel vermeld. Daaruit blijkt dat met name de slachtoffers van zedenmisdrijven veel jonger dan het gemiddelde zijn (respectievelijk 22,4 en 43 jaar). De
slachtoffers van geweldsmisdrijven zijn ook relatief jong (35,3 jaar).
Tabel 3.7 – Gemiddelde leeftijd van Nederlandse slachtoffers in het buitenland naar type delict.
Gemiddelde leeftijd

n

Standaarddeviatie

Vernieling/openbare orde

38,5

20

9,9

Straatroof/zakkenrollen

44,5

510

20,2

Overige vermogen

42,9

1.470

18,0

Fraude

48,5

311

15,3

Bedreiging/overval/geweld

35,3

181

16,0

Zeden

22,4

45

15,0

Verkeersongevallen/weg overig

48,6

42

16,6

Overig

43,0

41

10,8

Totaal

43,0

2.620

18,3

Per land kan het criminaliteitsbeeld er anders uit zien. Nadere analyses (geen tabellen over opgenomen) leveren het volgende beeld op hoofdlijnen op. Slachtoffers
van straatroof/zakkenrollen zijn met name in Italië en in mindere mate in Spanje/
Portugal te vinden (respectievelijk 31,9 en 27,7 procent). Het percentage slachtoffers
van de overige vermogensdelicten schommelt tussen de 45,8 en 65,4 in alle verschillende landen. Een uitzondering is Groot-Brittannië met 35,2 procent. Daarentegen
zijn de slachtoffers van fraude vooral in laatstgenoemd land te vinden (43,7%). De
slachtoffers van bedreiging/overval/geweld komen met 12,8 procent het vaakst voor
in België/Luxemburg.

3.2.2 Slachtoffer- en delictgegevens (slachtoffertype B)

De tweede categorie slachtoffers betreft de personen uit het buitenland die in
Nederland slachtoffer zijn geworden van een delict. In ruim 89 procent van de
gevallen gaat het om vermogensmisdrijven (zie tabel 3.8). Een klein percentage is
slachtoffer van een geweldsmisdrijf (3,5%).

Resultaten verdiepende fase 53

Tabel 3.8 – Type delict waarvan burgers in Nederland slachtoffer werden (aantallen en percentages).
Aantal

%

Vernieling/openbare orde

883

3,1

Straatroof/zakkenrollen

6.376

22,6

Overige vermogen

18.277

64,8

Fraude

558

2,0

Bedreiging/overval/geweld

977

3,5

Zeden

145

0,5

Verkeersongevallen/weg/ overig

873

3,1

Overig

111

0,4

Totaal

28.200

100%

Uit tabel 3.9 blijkt dat ruim een kwart van de buitenlandse slachtoffers, de grootste
groep, Duits is (25,9%). Als tweede worden de landen België/Luxemburg genoemd
(13%) en als derde Azië (11,7%). De verhouding in het slachtofferschap tussen
mannen en vrouwen (60-40) is grofweg ook terug te zien in de nationaliteit van de
slachtoffers. Verschillende landen en continenten wijken daarvan af. Het geslacht
van slachtoffers uit Amerika, Canada, Australië, Spanje/Portugal en Zuid-Midden
Amerika is bijvoorbeeld ongeveer gelijk verdeeld en slachtoffers uit Afrika en voormalige Oostbloklanden zijn vaker man.
Tabel 3.9 – Nationaliteit slachtoffers naar geslacht (aantallen) en totaal (aantallen en percentages).
Man

Vrouw

Totaal

n

%

n

%

n

%

België/Luxemburg

2.240

62,2

1.361

37,8

3.601

13,0

Duitsland

4.526

64,5

2.496

35,5

7.022

25,9

Frankrijk

934

63,0

549

37,0

1.483

5,4

Groot-Brittannië

1.227

60,9

789

39,1

2.016

7,3

Italië

605

60,0

403

40,0

1.008

3,6

Spanje/Portugal

426

51,4

403

48,6

829

3,0

Voormalig Oostblok

1.538

70,9

631

29,1

2.169

8,0

Overig Europa – EU

704

57,7

517

42,3

1.221

4,4

Overig Europa – niet EU

713

59,2

492

40,8

1.205

4,6

VS/Canada/Australië

1.104

52,0

1.019

48,0

2.123

7,6

Zuid en Midden Amerika

379

49,9

381

50,1

760

2,7

54 Grensoverschrijdend slachtofferschap

Afrika

567

74,6

193

25,4

760

2,7

Azië

1.869

58,2

1.342

41,8

3.211

11,7

Totaal

16.832

61,4

10576

38,6

27408

100

Nadere analyses naar type misdrijf en nationaliteit van de slachtoffers levert het
volgende, globale beeld op (geen tabel). Personen uit Afrika, de grenslanden en
het voormalige Oostblok worden naar verhouding vaker slachtoffer van vernieling/
openbare orde dan mensen uit andere landen (het gaat echter om kleine percentages). Daarentegen zijn mensen uit de grenslanden weinig slachtoffer van zakkenrollen/straatroven maar vallen juist Britten, Spanjaarden/Portugezen, Italianen en
Amerikanen op. De vermogensdelicten leveren geen opvallende slachtoffergroep
op. Dat ligt anders bij fraude, waar vooral Belgen en Luxemburgers slachtoffer
van worden alsook de geweldsmisdrijven waar naar verhouding burgers uit Afrika
en het voormalige Oostblok slachtoffer van worden. Slachtoffers uit Afrika en het
voormalige Oostblok zijn ook vaak slachtoffer van een zedenmisdrijven. Tweederde
van de buitenlandse slachtoffers is man. Naar verhouding worden vrouwen vaker
slachtoffer van een zedenmisdrijf en van straatroof/zakkenrollen (zie tabel 3.10).
Tabel 3.10 – Geslacht slachtoffers naar type delict (aantallen en percentages).
Man

Vrouw

Totaal

n

%

n

%

n

%

Vernieling/openbare orde

640

73,7

228

26,3

866

3,1

Straatroof/zakkenrollen

2774

44,2

3503

55,8

6.277

22,6

Overige vermogen

11.803

66,1

6.060

33,9

17.863

64,8

Fraude

402

74,7

136

25,3

538

2,0

Bedreiging/overval/geweld

665

70,1

283

29,9

948

3,5

Zeden

17

12,1

123

87,9

140

0,5

Verkeersongevallen/weg overig

566

66,7

283

33,3

849

3,1

Overig

80

72,7

30

27,3

110

0,4

Totaal

16.947

61,4

10.646

38,6

27.591

100

De gemiddelde leeftijd van de buitenlandse slachtoffers ligt op 38 jaar (zie tabel
3.11). Tussen de landen is sprake van kleine verschillen. Slachtoffers uit Afrika en
de voormalige Oostbloklanden zijn het jongst met een gemiddelde leeftijd van zo’n
34 jaar.

Resultaten verdiepende fase 55

Tabel 3.11 – Gemiddelde leeftijd slachtoffers naar nationaliteit, het aantal waarnemingen waarop
dit gebaseerd is en de daarbij behorende standaarddeviatie.
Gemiddelde leeftijd

n

Standaarddeviatie

België/Luxemburg

40,8

3.631

15,3

Duitsland

41,9

7.168

16,1

Frankrijk

35,3

1.496

15,6

Italië

36,5

1.009

15,8

Groot-Brittannië

36,1

2.025

15,9

Spanje/Portugal

35,2

833

13,8

Voormalig Oostblok

34,3

2.228

11,6

Overig Europa – EU

36,0

1.235

15,3

Overig Europa – niet EU

35,7

1265

14,2

VS/Canada/Australië

37,4

2.130

17,6

Zuid en Midden Amerika

34,9

769

13,2

Afrika

34,0

756

10,8

Azië

36,3

3.271

13,6

Totaal

38,0

27.816

15,3

Conform het beeld bij het slachtoffertype A zijn de slachtoffers van zedenmisdrijven
gemiddeld het jongst (26,1 jaar), gevolgd door de slachtoffers van geweldsmisdrijven
(32,9 jaar). Andere informatie over de leeftijden staat weergegeven in tabel 3.12.
Tabel 3.12 – Gemiddelde leeftijd slachtoffers naar type delict (aantallen).
Gemiddelde leeftijd

n

Standaarddeviatie

Vernieling/openbare orde

42,1

872

15,2

Straatroof/zakkenrollen

37,0

6.358

17,0

Overige vermogen

38,3

18.127

14,9

Fraude

38,6

544

13,1

Bedreiging/overval/geweld

32,9

976

12,1

Zeden

26,1

145

11,3

Verkeersongevallen/weg overig

41,7

871

14,3

Overig

41,7

110

16,4

Totaal

38,0

28.003

15,3

56 Grensoverschrijdend slachtofferschap

3.2.3 Slachtoffer- en delictgegevens (slachtoffertype D)

Tot slot komt in deze paragraaf een aparte categorie slachtoffers aan bod, namelijk
Nederlanders die in het buitenland wonen en in Nederland slachtoffer zijn geworden (slachtoffertype D). Het systeem van de politie geeft geen inzicht in de status
van deze groep, maar het is aannemelijk om te veronderstellen dat het deels gaat om
grensbewoners ofwel mensen die in een van de buurlanden wonen en in Nederland
werken of bijvoorbeeld op familiebezoek gaan.
Overeenkomstig het beeld bij de andere slachtoffertypen (A en B) vormen vermogensdelicten met 73,3 procent de grootste groep delicten, waar de in het buitenland wonende Nederlanders het slachtoffer worden (tabel 3.13). Het percentage
geweldsmisdrijven ligt op ongeveer zeven. Slachtoffers uit deze groep zijn ook vaker
betrokken bij verkeersongevallen in Nederland dan slachtoffers uit slachtoffertypen
A en B.
Tabel 3.13 – Type misdrijf waarvan Nederlanders die in het buitenland wonen slachtoffer werden
(aantallen en percentages).
Aantal

%

Vernieling/openbare orde

398

9,3

Straatroof/zakkenrollen

354

8,3

Overige vermogen

2.655

62,1

Fraude

123

2,9

Bedreiging/overval/geweld

294

6,9

Zeden

21

,5

Verkeersongevallen/weg/ overig

351

8,2

Overig

81

1,9

Totaal

4.277

100

Uit tabel 3.14 blijkt dat bijna de helft van deze groep slachtoffers (48,2%) in België/
Luxemburg woont. Bijna een derde (31,5 %) woont in Duitsland. Bij elkaar opgeteld
woont bijna 80 procent van de slachtoffers in een van de buurlanden van Nederland.
In bijna twee derde van de gevallen (63%) is het slachtoffer man.

Resultaten verdiepende fase 57

Tabel 3.14 – oonland slachtoffers naar geslacht (aantallen) en totaal (aantallen en percentages).
Man

Vrouw

Totaal

n

%

n

%

n

%

België/Luxemburg

1.278

62,7

759

37,3

2.037

48,2

Duitsland

845

63,5

486

36,5

1.331

31,5

Frankrijk

95

67,4

46

32,6

141

3,3

Groot-Brittannië

48

57,1

36

42,9

84

2,0

Italië

10

47,6

11

52,4

21

0,5

Spanje/Portugal

38

56,7

29

43,3

67

1,6

Voormalig Oostblok

48

84,2

9

15,8

57

1,3

Overig Europa – EU

43

69,4

19

30,6

62

1,5

Overig Europa – niet EU

88

59,9

59

40,1

147

3,5

VS/Canada/Australië

73

59,3

50

40,7

123

2,9

Zuid en Midden Amerika

22

41,5

31

58,5

53

1,3

Afrika

17

77,3

5

22,7

22

0,5

Azië

57

72,2

22

27,8

79

1,9

Totaal

2.662

63,0%

1.562

37,0%

4.224

100

De verdeling van de typen misdrijven is vergelijkbaar met eerdere tabellen op basis
van de politiegegevens, namelijk dat mannen vaker slachtoffer worden dan vrouwen. De verhouding tussen slachtofferschap onder mannen en vrouwen bedraagt
circa tweederde versus een derde (zie tabel 3.15). Zedendelicten vormen ook hier
een uitzondering, maar ook bij straatroof/zakkenrollen valt op dat de meeste slachtoffers vrouw zijn (70%).
Tabel 3.15 – Geslacht slachtoffers naar type delict (aantallen).
Man

Vrouw

Totaal

n

%

n

%

n

%

Vernieling/openbare orde

279

70,8

115

29,2

394

9,3

Straatroof/zakkenrollen

107

30,2

247

69,8

354

8,3

Overige vermogen

1.739

66,0

896

34,0

2.635

62,1

Fraude

83

68,6

38

31,4

121

2,9

Bedreiging/overval/geweld

192

65,5

101

34,5

293

6,9

Zeden

5

23,8

16

76,2

21

0,5

Verkeersongevallen/weg overig

208

60,6

135

39,4

343

8,1

Overig

61

75,3

20

24,7

81

1,9

Totaal

2.674

63,0

1.568

37,0

4.242

100

58 Grensoverschrijdend slachtofferschap

De gemiddelde leeftijd van slachtoffertype D is iets ouder dan 45 jaar (zie tabel
3.16). Daarmee zijn ze gemiddeld de oudste van de onderscheiden groepen slachtoffers die bij de politie zijn geregistreerd in 2013. Een uitschieter naar boven zijn de
mensen die in Italië wonen en in Nederland slachtoffer worden, met een gemiddelde leeftijd van 58 jaar, maar dit betreft een klein aantal.
Tabel 3.16 – Gemiddelde leeftijd slachtoffers naar nationaliteit, het aantal waarnemingen waarop
dit gebaseerd is en de daarbij behorende standaarddeviatie.
Gemiddelde leeftijd

n

Standaarddeviatie

België/Luxemburg

45,3

2.048

15,2

Duitsland

43,1

1.329

15,2

Frankrijk

54,4

141

15,3

Italië

58,0

22

12,9

Groot-Brittannië

45,0

80

14,0

Spanje/Portugal

49,8

67

18,1

Voormalig Oostblok

46,6

57

13,6

Overig Europa – EU

49,3

62

13,5

Overig Europa – niet EU

49,5

147

15,2

VS/Canada/Australië

47,8

123

14,0

Zuid en Midden Amerika

47,3

53

15,2

Afrika

49,5

22

14,6

Azië

46,7

78

11,8

Totaal

45,4

4.229

15,3

Uit de analyses van de gemiddelde leeftijd naar delictscategorie komt naar voren dat
slachtoffers van zedendelicten het jongst zijn (gemiddeld 26,2 jaar). Daarbij moet
worden opgemerkt dat het om kleine aantallen geregistreerde slachtoffers gaat.
Slachtoffers van fraude zijn met gemiddeld 51,3 jaar het oudst (zie tabel 3.17).

Resultaten verdiepende fase 59

Tabel 3.17 – Gemiddelde leeftijd slachtoffers naar type delict.
Gemiddelde leeftijd

n

Standaarddeviatie

Vernieling/openbare orde

48,4

392

13,2

Straatroof/zakkenrollen

46,6

354

18,3

Overige vermogen

45,3

2.633

14,9

Fraude

51,3

123

13,5

Bedreiging/overval/geweld

39,8

294

15,8

Zeden

26,2

21

17,8

Verkeersongevallen/weg overig

45,4

351

14,7

Overig

46,6

79

12,5

Totaal

45,4

4.247

15,3

3.2.4 Interviews

In paragraaf 3.1 is reeds het een en ander beschreven over de Nederlanders die in
het buitenland slachtoffer worden van een strafbaar feit (type A). De rol van de
Nederlandse politie hierbij komt thans aan de orde. Conform het beeld uit de IVM
heeft de politie voornamelijk te maken met slachtoffers van vermogensmisdrijven
en in (veel) mindere mate met slachtoffers van andersoortige delicten. In deze paragraaf is informatie verwerkt voornamelijk afkomstig uit interviews met vertegenwoordigers van politie, OM en Slachtofferhulp Nederland.

Aangifte doen in Nederland

Nederlanders die in het buitenland slachtoffer worden van een delict willen in
bepaalde gevallen (ook) in Nederland aangifte doen, bijvoorbeeld omdat zij dat niet
hebben gedaan of konden doen in het land waar het feit zich heeft afgespeeld. Er
bestaat bij diverse respondenten onduidelijkheid in hoeverre Nederlandse politiefunctionarissen ‘verplicht’ zijn om dergelijke aangiftes op te nemen. In de interviews zijn voorbeelden genoemd dat hier in de politiepraktijk wisselend mee wordt
omgegaan. Onduidelijk is of dit te maken heeft met het idee dat delicten die in het
buitenland zijn gebeurd ook daar moeten worden aangeven omdat Nederland in die
gevallen geen rechtsmacht heeft of dat het te maken heeft met tijd- en capaciteitskwesties. Op de website van de politie8 staat: ‘Bent u in het buitenland slachtoffer
geworden van een strafbaar feit, bijvoorbeeld op vakantie of tijdens een zakenreis,
dan moet u daarvan sowieso in dát land aangifte doen. Niet in Nederland. Hierop
zijn drie uitzonderingen: 1) uw auto of motor is gestolen 2) uw paspoort, rijbewijs
of identiteitskaart is gestolen 3) het strafbare feit is gepleegd door een Nederlander.’
Uit de geraadpleegde documenten komt naar voren dat aangifte in Nederland
mogelijk is als Nederland rechtsmacht heeft; aangiften van de zogenoemde ‘vakantiedelicten’ vallen hier buiten (Memorie van Toelichting Implementatie van richt60 Grensoverschrijdend slachtofferschap

lijn 2012/29/EU, juni 2014; Aanwijzing aangiften van in het buitenland gepleegde
strafbare feiten (2004A006), Staatscourant 2004, 254). In laatstgenoemde bron
staat dat het ‘Openbaar Ministerie terughoudend [is] bij het opnemen van aangiften
van Nederlanders of Nederlandse ingezetenen die in het buitenland slachtoffer zijn
geworden van een aldaar gepleegd misdrijf. Veelal gaat het om vermogensdelicten,
waarvan in het buitenland wel aangifte is gedaan, terwijl van deze aangifte geen
afschrift is vertrekt of om vermogensdelicten waarvan in het geheel geen aangifte is
gedaan. Het doel van de aangifte in Nederland is vaak niet gericht op opsporing of
vervolging, maar uitsluitend op het verkrijgen van een afschrift van de aangifte ten
behoeve van de afwikkeling van een schadeclaim bij een verzekeringsmaatschappij’.
Enige grond voor de verwarring omtrent het opnemen van aangiften is derhalve wel
te begrijpen.
In een aanwijzing van het OM9 is vastgelegd dat de Nederlandse opsporingsambtenaar uitsluitend verplicht is een aangifte op te nemen van een in het buitenland gepleegd misdrijf indien de Nederlandse strafwet van toepassing is. De
voorwaarde dat de Nederlandse strafwetgeving van toepassing is komt overeen met
de clausule van de richtlijn “dat de lidstaat van aangifte bevoegd is om een procedure aanhangig te maken”. Het betreft hier de vraag of Nederland rechtsmacht heeft,
op basis van de artikelen 2 tot en met 8 Sr.
In de EU-richtlijn van 2012 staat het in artikel 17 lid 2 als volgt vermeld:
‘De lidstaten zorgen ervoor dat het slachtoffer van een strafbaar feit dat is gepleegd in een
andere lidstaat dan die waar hij woont, bij de bevoegde autoriteiten van de lidstaat van
zijn woonplaats aangifte kan doen, indien hij dit niet heeft kunnen doen in de lidstaat waar
het strafbare feit werd gepleegd of, bij een strafbaar feit dat in het nationale recht van die
lidstaat als ernstig wordt aangemerkt, indien hij dat niet wenst te doen in die lidstaat’.

Het is vooralsnog onduidelijk hoe het precies zit; kunnen Nederlandse slachtoffers
van een strafbaar feit in het buitenland aangifte in Nederland doen? De EU-richtlijn
lijkt een ruimere toepassing van deze mogelijkheid te creëren dan de richtlijnen van
het OM en de werkinstructie van de politie.

Aard zaken slachtoffertype B10

Over buitenlanders die in Nederland slachtoffer worden, zeggen respondenten met
name vanuit de politie en het openbaar ministerie dat het veelal om toeristen en
bagatelfeiten gaat (zakkenrollen). Daarnaast zijn er slachtoffers van ernstiger feiten
als mishandeling en mensenhandel.
Deze laatste groep heeft, zo is de ervaring bij politie en OM, meer behoefte
aan informatie, begeleiding, gesprek met de Officier van Justitie dan de slachtofResultaten verdiepende fase 61

fers van bagatelfeiten die vooral vergoeding van de materiële schade willen van de
verzekeringsmaatschappij. Respondenten zijn het erover eens dat bij de uitwerking
van de EU-richtlijn11 rekening moet worden gehouden met de ernst van het feit, de
beweegreden voor het slachtoffer om naar de politie te gaan en opsporingsindicaties in het betreffende strafbare feit. Geringe feiten die geen opsporingsindicatie
hebben en aangegeven worden bij de politie voor de verzekering zullen niet snel
(moeten) leiden tot vergaande actie bij de politie. Dat zal anders liggen bij ernstige
misdrijven met eventueel daderindicatie. Echter, zo blijkt uit de interviews, in die
gevallen is politie-inzet ook een kwestie van capaciteitsafwegingen.

Taalbarrières

Voorafgaand aan dergelijke capaciteitsafwegingen is het moment waarop het buitenlandse slachtoffer bij de politie komt voor aangifte essentieel. Hierbij zijn zaken
als inzetbereidheid bij de politie en bejegening van slachtoffers belangrijk, maar, zo
blijkt in de interviews, kan ook de taal een struikelblok zijn. Duidelijk moet worden
dat iemand aangifte van een misdrijf wil doen en om welke taal het dan gaat c.q.
welke tolk er eventueel gebeld moet worden. Op dergelijke momenten zal het van
de individuele politie- of baliefunctionaris afhangen of een verklaring van een buitenlandse aangever wordt opgenomen of niet. Taalverschillen kunnen op zich al een
reden zijn waarom buitenlandse slachtoffers geen aangifte doen. Diverse respondenten pleiten er om die reden ook voor om in politiebureaus (in steden waar veel
toeristen komen) duidelijke informatie in verschillende talen beschikbaar te stellen
over wat buitenlanders kunnen verwachten en welke mogelijkheden er zijn als het
gaat om melding of aangifte doen.

Kwetsbaarheid slachtoffers

Uit de EU-richtlijn vloeit de verplichting voor de lidstaten voort om een individuele
beoordeling te maken van de kwetsbaarheid van de aangevers. De functionaris die
het eerst contact heeft met het slachtoffer (politiefunctionaris) zal deze beoordeling
moeten maken. De individuele beoordeling is bedoeld om kwetsbare personen te
beschermen tegen herhaald slachtofferschap, intimidatie en vergelding gedurende
het strafproces. Het is vooralsnog onduidelijk hoe die beoordeling in de praktijk
vorm en inhoud moet krijgen.
Met name voor buitenlandse slachtoffers – een zeer diverse groep – kan het
beoordelen van de kwetsbaarheid problematisch zijn vanwege taal- en cultuurverschillen. Voor Nederlandse slachtoffers kan voor aanvullende informatie over het
slachtoffer eventueel nog in politieregistratiesystemen worden gekeken. Bij buitenlandse slachtoffers ontbreekt die mogelijkheid veelal.

Opleiding

62 Grensoverschrijdend slachtofferschap

Een eveneens uit de richtlijn voortvloeiende verplichting betreft de opleiding van
het politiepersoneel dat te maken heeft met (buitenlandse) slachtoffers. Hoe deze
opleiding er uiteindelijk gaat uitzien, is volgens respondenten nog onduidelijk. Het
belang van een meer slachtoffergerichte attitude en bejegening bij de politie onderschrijven respondenten zonder meer. Hiermee wordt gedoeld op het trainen van
politiepersoneel op het besef dat slachtoffers iets vervelend hebben meegemaakt en
dat het politiepersoneel naast het opsporingsbelang (slachtoffer is ‘bewijsmiddel’)
ook hiervoor oog moeten hebben. Hierin moet de opleiding voorzien. De kans dat
daarin specifieke aandacht is voor slachtoffers die afkomstig zijn uit het buitenland
acht de politie overigens niet groot. Voortvloeiend uit de EU-richtlijn zal er naar
verwachting wel meer aandacht zijn voor het recht op vertolking en vertaling.

Slachtofferhulp

De politie kan buitenlandse slachtoffers wijzen op de mogelijkheid van slachtofferhulp. Desgevraagd stelt Slachtofferhulp Nederland nauwelijks aanvragen te krijgen vanuit deze groep, in het bijzonder toeristen. Buitenlandse slachtoffers hebben
dezelfde rechten op slachtofferhulp als Nederlanders. Redenen waarom er vrijwel
geen beroep op Slachtofferhulp Nederland wordt gedaan liggen volgens respondenten in het feit dat slachtoffers niet op de hoogte zijn van die mogelijkheid (niet goed
doorverwezen door politie), geen tijd daarvoor hebben in verband met hun reis of
omdat zij het nut er niet van inzien. Bekendheid onder buitenlanders van de mogelijkheden van slachtofferhulp is een punt van aandacht voor Slachtofferhulp.12 Het
is niet bekend hoe groot de groep buitenlandse slachtoffers is die een beroep zou
doen op Slachtofferhulp Nederland, indien zij van het aanbod op de hoogte zouden
zijn. De vraag in hoeverre specifiek slachtofferbeleid moet worden ontwikkeld voor
buitenlandse slachtoffers is daarmee ook nog niet beantwoord.
Voor buitenlandse slachtoffers die een beroep hebben gedaan op Slachtofferhulp
Nederland en weer terugkeren naar het land van herkomst kan Slachtofferhulp
Nederland bemiddelen naar zusterorganisaties. In de praktijk blijkt dit zoals reeds
vermeld lastig, omdat er soms geen informatie beschikbaar is en/of omdat de buitenlandse zusterorganisaties niet altijd goed zijn georganiseerd. Voor de volledigheid moet worden opgemerkt dat de casemanagers van Slachtofferhulp Nederland
wel bekend zijn met (incidentele) zaken waarbij buitenlandse slachtoffers of nabestaanden betrokken zijn. Een beroep op een casemanager kan echter pas gedaan
worden in die gevallen waarin sprake is van een ‘complex aan gevolgen’ door het
delict. De bagatelfeiten vallen daarbuiten.

Resultaten verdiepende fase 63

3.3 Koninklijke Marechaussee
In deze paragraaf komt data van de Koninklijke Marechaussee (Kmar) over het jaar
2013 aan bod. De betreffende data zijn verkregen via de Nationale Politie, die tevens
toegang heeft tot informatie die geregistreerd staat in het Basisprocessensysteem
(BPS) van de Kmar. Ten behoeve van de analyses zijn alle slachtoffers met de
Nederlandse nationaliteit buiten beschouwing gelaten.13 Hierdoor is een databestand tot stand gekomen dat slachtofferschap van buitenlanders in Nederland
(slachtoffertype B) inzichtelijk maakt in die gebieden waar de Kmar de politietaak
uitvoert (op vliegvelden, bepaalde treintrajecten etc.). Het gaat in totaal om 517 cases.

3.3.1 Slachtoffer- en delictgegevens (slachtoffertype B)

Van de 517 casus hebben er 370 (72%) betrekking op overige vermogensdelicten,
zoals de diefstal van bagage of andere goederen. Daarnaast blijken personen relatief vaak slachtoffer te worden van zakkenrollerij (n=59, 14%). Andere delicttypen
komen in veel mindere mate voor. Bij 509 incidenten is het geslacht van de aangever
bekend. Deze staan per type delict weergegeven in tabel 3.18 In zijn algemeenheid zijn mannen vaker slachtoffer van een delict dan vrouwen (61% versus 39%).
Doorgaans zijn de aantallen per type delict te klein om betrouwbare informatie te
kunnen genereren over de man-vrouw verhouding per type delict. Een uitzondering hierop vormt de categorie ‘overige vermogen’ (n=366). Mannen zijn hier relatief
vaker het slachtoffer van (64% versus 36%). Onder slachtoffers van zedendelicten
vallen ook de slachtoffers van mensenhandel. Het betreft dertien van de vijftien
vrouwen en bij alle vijf mannen mensenhandel of –smokkel.
Tabel 3.18 – Geslacht slachtoffers naar type delict (aantallen)en totaal (aantallen en percentages).
Man

Vrouw

n

n

n

%

Vernieling/openbare orde

12

3

15

2,9

Straatroof/zakkenrollen

22

35

57

11,2

Overige vermogen

233

133

366

71,9

Fraude

5

1

6

1,2

Bedreiging/overval/geweld

11

2

13

2,6

Zeden

5

13

18

3,5

Verkeersongevallen/weg overig

7

0

7

1,4

Overig

14

13

27

5,3

Totaal

309

200

509

100

64 Grensoverschrijdend slachtofferschap

Totaal

De nationaliteit van de slachtoffers staat weergegeven in tabel 3.19. Uit het totaaloverzicht in deze tabel blijkt dat meer dan een kwart van de slachtoffers (27%)
afkomstig is uit Azië. Personen uit dit continent vormen daarmee de grootste groep
buitenlandse slachtoffers binnen die gebieden waar de Kmar uitvoering geeft aan
de politietaak. De tweede groep vormen de inwoners uit de VS, Canada, Australië
(14%).
Tabel 3.19 – Nationaliteit slachtoffers naar geslacht (aantallen) en totaal (aantallen en percentages).
Man

Vrouw

Totaal

n

n

n

%

België/Luxemburg

12

7

19

3,7

Duitsland

11

8

19

3,7

Frankrijk

8

9

17

3,3

Italië

12

6

18

3,5

Groot-Brittannië

38

18

56

11,0

Spanje/Portugal

10

12

22

4,3

Voormalig Oostblok

12

12

24

4,7

Overig Europa – EU

24

10

34

6,7

Overig Europa – niet EU

13

14

27

5,3

VS/Canada/Australië

47

23

70

13,8

Zuid en Midden Amerika

12

20

32

6,3

Afrika

25

9

34

6,7

Azië

85

52

137

26,9

Totaal

309

200

509

100

In tabel 3.20 staat de gemiddelde leeftijd van slachtoffers naar nationaliteit weergegeven.14 De gemiddelde leeftijd van alle slachtoffers tezamen bedraagt circa 40 jaar.
De nationaliteit van slachtoffers lijkt weinig verband te hebben met deze gemiddelde leeftijd. De leeftijdsrange ligt, afgerond, tussen de 33 en 47 jaar. Een uitzondering hierop vormen slachtoffers uit het voormalig Oostblok. De gemiddelde leeftijd
van deze 25 slachtoffers bedraagt gemiddeld 31 jaar, wat aanzienlijk lager is dan het
overall gemiddelde en de leeftijdsrange van andere nationaliteiten.

Resultaten verdiepende fase 65

Tabel 3.20 – emiddelde leeftijd slachtoffers naar nationaliteit, het aantal waarnemingen waarop dit
gebaseerd is en de daarbij behorende standaarddeviatie.
Gemiddelde leeftijd

n

Standaarddeviatie

België/Luxemburg

40,3

20

13,1

Duitsland

43,1

20

15,1

Frankrijk

38,0

17

12,1

Groot Brittannië

47,0

57

14,7

Italië

37,8

18

13,1

Spanje/Portugal

38,2

24

12,9

Voormalig Oostblok

30,9

25

10,2

Overig Europa – EU

42,3

33

13,7

Overig Europa – niet EU

34,1

27

11,7

VS/Canada/Australië

45,3

69

16,7

Zuid en Midden Amerika

39,6

32

19,1

Afrika

32,9

32

12,1

Azië

39,8

139

13,9

Totaal

40,3

513

14,8

De gemiddelde leeftijd van slachtoffers naar type delict laat – in vergelijking met
tabel 3.20 – meer variatie zien. Afhankelijk van het type delict loopt de gemiddelde leeftijd uiteen van, afgerond, 26 tot en met 49 jaar. Met name de relatief jonge
leeftijd van slachtoffers van zedendelicten (26 jaar) valt in dit overzicht op, maar het
gaat om kleine aantallen (zie tabel 3.21).
Tabel 3.21 – Gemiddelde leeftijd slachtoffers naar type delict.
Gemiddelde leeftijd

n

Standaarddeviatie

Vernieling/openbare orde

42,7

12

14,5

Straatroof/zakkenrollen

38,3

59

14,0

Overige vermogen

41,6

367

15,1

Fraude

48,8

6

17,0

Bedreiging/overval/geweld

36,1

13

10,9

Zeden

26,4

17

7,2

Verkeersongevallen/weg overig

36,6

8

13,0

Overig

35,2

28

12,7

Totaal

40,3

510

14,8

66 Grensoverschrijdend slachtofferschap

Ongeacht de nationaliteit van slachtoffers is met name sprake van slachtofferschap
van overige vermogensdelicten. Percentages lopen uiteen van 56 procent (Afrika)
tot 77 procent (Frankrijk en overige EU-landen) en 78 procent (overig Europa).
Wanneer ook fraude en straatroof/zakkenrollerij worden aangemerkt als vermogensdelict, bereikt het percentage slachtofferschap van vermogensdelicten een minimum van 62 procent (Afrika) en een maximum van 92 procent (Spanje/Portugal).

3.3.2 Interviews

De Kmar heeft een politietaak op onder andere de Nederlandse luchthavens, op
internationale treintrajecten (vanuit de taak Mobiel Toezicht Veiligheid) en de kusten grensgebieden. De meeste bij de Kmar geregistreerde delicten vinden plaats op
luchthaven Schiphol.
De 517 geregistreerde casus vormen volgens de respondenten van de Kmar
geen goede afspiegeling van alle delicten die plaatsvinden binnen het gebied waar
de Kmar uitvoering geeft aan de politietaak. Ten eerste omdat toeristen er bijvoorbeeld voor kunnen kiezen om de aangifte op een later moment te doen, bijvoorbeeld
omdat zij eerst naar het hotel waar zij zullen verblijven willen afreizen. In dergelijke gevallen is de kans groot dat zij voor aangifte niet zullen terugkeren naar de
luchthaven maar het dichtstbijzijnde politiebureau zullen bezoeken voor het doen
van aangifte. Deze delicten worden dan door de politie en niet door de Kmar geregistreerd.15 Daarnaast zijn enkel delicten geselecteerd waarvan aangifte gedaan is.
Met name in gevallen van mensenhandel en zedenzaken kan het voorkomen dat
personen, bijvoorbeeld uit angst voor represailles, geen aangifte doen.16
De ervaring is dat de meeste slachtoffers van een delict aangifte doen met
het oog op de verdere schadeafhandeling door de verzekeraar. In dat licht moet
het doen van aangifte als een administratieve handeling gezien worden, en is het
aangevers niet zozeer te doen om een opsporingsonderzoek in gang te zetten. In
dergelijke gevallen bestaat bij slachtoffers met name behoefte aan ondersteuning
bij het regelen van nieuwe reisdocumenten en/of financiële middelen om in de primaire levensbehoeften te voorzien of de terugreis te bekostigen. De Kmar faciliteert
slachtoffers hierin door hen in de gelegenheid te stellen contact op te nemen met
het consulaat of de ambassade van het land van herkomst. Een uitzondering op het
voorgaande vormen slachtoffers van mensenhandel, die met hun aangifte hopen te
bewerkstelligen dat de dader(s) vervolgd en berecht zullen worden.
Intermezzo – Slachtofferschap van mensenhandel en slachtofferrechten
Comensha is een instantie die zich specifiek richt zich op mogelijke slachtoffers van mensenhandel en betrokken is bij het zoeken naar opvang en hulpverlening voor meerderjarige slachtoffers van mensenhandel. Comensha vervult in die zin een bemiddelende rol
en heeft weinig direct contact met (mogelijke) slachtoffers. Een groot deel van de slachtResultaten verdiepende fase 67

offers van mensenhandel is afkomstig uit Midden- en Oost Europa (Hongarije, Bulgarije)
en wordt in de prostitutie aangetroffen. De rechten van slachtoffers van mensenhandel
zijn voor deze slachtoffers onder andere te vinden op de website www.hoenuverder.info.
Deze website is in verschillende talen beschikbaar. De talen die gekozen zijn, zijn bepaald
op basis van de meest voorkomende nationaliteiten van slachtoffers. Daarnaast liggen er
ook brochures met deze informatie bij de politie. Het blijkt voor slachtoffers van mensenhandel met name lastig om als zodanig erkend te worden en in aanmerking te komen voor
de daarbij behorende rechten (deze zijn vastgelegd in de zogenaamde B9-regeling). Soms
zijn bijvoorbeeld hulpverleners van mening dat een persoon als dusdanig moet worden
aangemerkt, maar andere instanties zoals de politie zien dit anders. Zonder dit label, is het
moeilijk(er) om erkenning van slachtofferschap te krijgen en een beroep te kunnen doen op
slachtofferrechten. Deze rechten zijn reeds gewaarborgd in meerdere verdragen die ook de
Nederlandse overheid heeft geratificeerd, waaronder het Mensenhandelverdrag.

Een aangifte van een misdrijf bij de Kmar kan gedaan worden met ondersteuning
van een telefonische tolkdienst. Voordat de (in het Nederlands opgestelde) verklaring wordt ondertekend, wordt verzekerd dat de aangever van de inhoud van de
verklaring op de hoogte is door deze voor te lezen of een beëdigd tolk het slachtoffer over de inhoud van de verklaring te informeren. Dit laatste gebeurt in de praktijk met name wanneer het slachtoffer het Duits, Engels of Frans niet (voldoende)
machtig is.
Slachtoffers met de Britse nationaliteit die aangifte doen bij de Kmar, vormen
een relatief grote groep. Niet alleen het relatief hoge aantal Britten dat Nederland
bezoekt vormt hiervoor een verklaring. Ook speelt mee dat personen uit GrootBrittannië Nederlands grondgebied veelal per vliegtuig of ferry betreden en verlaten
en hiervoor in het bezit moeten zijn van reisdocumenten. Personen met een andere
nationaliteit kunnen Nederland veelal ook via andere routes (‘over de weg’) binnenkomen en verlaten.
Na het doen van aangifte ontvangt het slachtoffer een slachtofferbrief en wordt
deze doorverwezen naar Slachtofferhulp Nederland. De ervaring is overigens dat
maar weinig slachtoffers gebruikmaken van Slachtofferhulp. Na beoordeling van de
casus op opsporingsindicatie ontvangt het slachtoffer in de eigen taal een afloopbericht (per post of digitaal). De afhandeling van de meeste delicten waarvan door
buitenlandse slachtoffers aangifte wordt gedaan, heeft een administratief karakter
en leidt niet tot een opsporingsonderzoek vanwege het ontbreken van voldoende
opsporingsindicaties. Wanneer een opsporingsonderzoek wordt opgestart naar aanleiding van een aangifte bij de Kmar, zal dit niet per definitie door de Kmar worden uitgevoerd. Zo kan het opsporingsonderzoek ook worden overgedragen aan de
politie. Of dit gebeurt, is mede afhankelijk van het type delict en de locatie waar
het delict heeft plaatsgevonden.
68 Grensoverschrijdend slachtofferschap

3.4 Landelijk Uniform Registratiesysteem Internationale
		Rechtshulp
In deze paragraaf volgen de resultaten van de analyse van de in- en uitgaande
rechtshulpverzoeken die in LURIS geregistreerd staan. Het basisbestand met alle
rechtshulpverzoeken uit 2013 is op een aantal punten gefilterd zodat alleen de voor
dit onderzoek relevante zaken zijn overgebleven (zie tabel 3.22 voor een overzicht
van het selectieproces).
Vooraf dient te worden opgemerkt dat de cijfers vanuit LURIS een aantal
beperkingen kennen. Het is van belang om deze beperkingen te noemen omdat
dit de betrekkelijkheid van het cijfermateriaal in dit onderzoek weergeeft: de cijfers
geven slechts een beeld van slachtofferschap binnen rechtshulpverzoeken. Ten eerste wordt niet alle zaaksinformatie van het buitenlandse onderzoek in LURIS geregistreerd. In een (inkomend) rechtshulpverzoek wordt zaaksinformatie genoemd,
voor zover die relevant is voor de uitvoering van het verzoek en voor zover het voldoet aan de formele internationale vereisten voor het opstellen van het verzoek.
Het kan zijn dat niet altijd de slachtoffergegevens genoemd worden in een rechtshulpverzoek. Deze kunnen dan ook niet worden geregistreerd in LURIS (terwijl
er wel sprake is van een slachtoffer in het buitenlandse onderzoek). Daarnaast is
het niet altijd verplicht de - voor dit onderzoek - gevraagde gegevens te registreren
in LURIS, waardoor er wellicht vaker sprake is van slachtofferschap dan uit de
hieronder weergegeven aantallen blijkt. Ten aanzien van uitgaande rechtshulpverzoeken dient opgemerkt te worden dat - hoewel verplicht - niet alle rechtshulp via
het Internationaal Rechtshulp Centrum (IRC) verloopt, waardoor deze registraties
gemist worden in LURIS. Tot slot is een belangrijke beperking van de data dat met
sommige landen geen rechtshulpverdrag is gesloten. Deze landen komen dan niet
voor in LURIS (want rechtshulp is niet mogelijk) terwijl er wel Nederlandse slachtoffers in de buitenlandse zaak kunnen voorkomen.
Het aangeleverde LURIS-bestand bevat 149.377 LURIS-nummers. Na een
selectie van de delicten waarin mogelijk sprake zou kunnen zijn van direct slachtofferschap (zie bijlage 5 voor een overzicht van delicten) bedraagt dit aantal nog ruim
54.000.17 Van deze rechtshulpverzoeken is bekeken in hoeverre het rechtshulpverzoek betrekking heeft op een natuurlijk persoon die slachtoffer is geworden van
een delict. Op deze wijze blijken ruim 2.400 rechtshulpverzoeken uit 2013 relevant
voor onderhavige analyse. Deze hebben betrekking op 1.706 delicten.

Resultaten verdiepende fase 69

Tabel 3.22 – verzicht van de selectieprocedure.
Filters LURIS

N

1

Beginbestand LURIS

149.377

2

Selectie op delicten

54.445

3

Selectie alleen natuurlijk persoon

50.564

4

Selectie alleen slachtoffer

2.431

5

Alleen unieke records

1.706

Steekproefsgewijs (elke vijfde zaak) is twintig procent van alle delicten voor verdiepend dossieronderzoek geselecteerd. Dit levert een totaal op van 341 zaken waarvan
de dossiers aan de hand van het LURIS-nummer konden worden ingezien in het
systeem. In LURIS is informatie over het delict, de dader(s), de slachtoffer(s) en
het rechtshulpverzoek te vinden. In iets meer dan een kwart (n=92, 27%) van deze
zaken blijkt bij nader inzien geen sprake te zijn van grensoverschrijdend slachtofferschap.18 Daarnaast bevatten 49 verzoeken (14%) te weinig informatie over de
gebeurtenissen om na te kunnen gaan of sprake is geweest van grensoverschrijdend
slachtofferschap. Drie rechtshulpverzoeken zijn verwijderd omdat zij doublures bleken te zijn. Vanwege voornoemde redenen zijn in totaal 144 rechtshulpverzoeken in
de analyse buiten beschouwing gebleven (zie tabel 3.23). De analyse heeft derhalve
betrekking op 197 rechtshulpverzoeken.
Tabel 3.23 – Overzicht van afvallende rechtshulpverzoeken (aantallen en percentages).
Redenen

n

%

Geen grensoverschrijdend slachtofferschap

92

64

Te weinig informatie beschikbaar

49

34

Zaak zit dubbel in de database

3

2

Totaal

144

100

Bij de bespreking van de resultaten moet in het achterhoofd worden gehouden dat
het gaat om zaken waarin grensoverschrijdend slachtofferschap speelt en waarin
een – inkomend of uitgaand – rechtshulpverzoek is ingediend. In totaal zijn 197
rechtshulpverzoeken meegenomen in de analyse. Bijna drie kwart van de rechtshulpverzoeken (74%) is inkomend. Dat wil zeggen dat een land een rechtshulpverzoek aan Nederland doet. De inkomende verzoeken gaan vooral over zaken waarin
oplichting via internet en fraude speelt. De 51 uitgaande rechtshulpverzoeken vanuit Nederland aan een ander land, gaan in veel gevallen over mensenhandel.

70 Grensoverschrijdend slachtofferschap

3.4.1 Slachtoffer- en delictgegevens (slachtoffertype A)
In ruim 30 procent van de rechtshulpverzoeken gaat het om Nederlandse slachtoffers in het buitenland. De 60 rechtshulpverzoeken hebben met name betrekking op
vermogensdelicten en geweld of bedreiging en in mindere mate op (online) fraude
en zedendelicten. In tabel 3.24 staat een overzicht opgenomen
Tabel 3.24 Delicten en slachtofferschap (aantallen en percentages).
n

%

Bedreiging/overval/geweld

21

35,0

Fraude

8

13,3

Verkeersongevallen/weg overig

3

5,0

Vermogen

21

35,0

Zeden

7

11,7

Totaal

60

100

Slachtoffers die binnen slachtoffertype A vallen, worden relatief vaak slachtoffer
van een delict in België, Duitsland, een voormalig Oostblokland of Azië. Het gaat
binnen deze categorie vooral om mannelijke slachtoffers (69%). Relevante gegevens
worden gepresenteerd in tabel 3.25.
Tabel 3.25 – Slachtofferschap van Nederlanders in het buitenland naar land en geslacht (aantallen).
Man

Vrouw

Totaal

n

n

n

België/Luxemburg

9

4

13

Duitsland

7

4

11

Frankrijk

0

1

1

Italië

1

0

1

Spanje/Portugal

2

0

2

Voormalig Oostblok

12

1

13

Overig Europa – EU

1

2

3

Overig Europa – niet EU

0

1

1

VS/Canada

2

0

2

Zuid Amerika

1

0

1

Afrika

1

0

1

Azië

4

6

10

Totaal

40

19

59

Resultaten verdiepende fase 71

De gemiddelde leeftijd van alle slachtoffers tezamen bedraagt circa 39 jaar. De leeftijdsrange ligt tussen de 13 en 63 jaar. Vanwege de lage aantallen kan er weinig
worden gezegd over het verband tussen nationaliteit en leeftijd van slachtoffers.
Tabel 3.26 laat de gemiddelde leeftijd van slachtoffers naar type delict
zien. Slachtoffers van zedendelicten hebben een relatief lage gemiddelde leeftijd.
Nederlandse slachtoffers van fraudedelicten in het buitenland zijn ouder dan het
gemiddelde van 39 jaar, namelijk ruim 56 jaar.
Tabel 3.26 – Gemiddelde leeftijd van Nederlandse slachtoffers in het buitenland naar type delict.
Gemiddelde leeftijd

n

Standaarddeviatie

Bedreiging/overval/geweld

31,6

18

12,7

Fraude

56,5

6

12,8

Verkeersongevallen/weg overig

39,7

3

23,7

Vermogen

47,2

18

12,7

Zeden

17,6

5

10,3

Totaal

39,3

50

16,7

Slachtoffers die binnen slachtoffertype A vallen, melden het incident in ruim 90
procent van de gevallen bij de politie (zie de tabel 3.27). In een derde van de gevallen melden de Nederlandse slachtoffers het incident bij de politie in Nederland.
Tabel 3.27 – Instantie waar het incident als eerste gemeld is (aantallen en percentages).
n

%

Politie in Nederland

20

33,3

Politie in België

9

15,0

Politie in Duitsland

7

11,7

Politie in buitenland overig

19

31,7

Bank

3

5,0

Onbekend

2

3,3

Totaal

60

100

In ruim een derde van de gevallen (35,6%) is onbekend wat de behoeften van het
slachtoffer zijn. In deze gevallen is er weinig informatie over het slachtoffer en blijkt
niet uit de gegevens waar het slachtoffer behoefte aan heeft. Wanneer de behoeften
wel in LURIS geregistreerd staan, is dit veelal op te maken uit een verklaring van
het slachtoffer (bijvoorbeeld in de aangifte of in tijdens een verhoor). Het blijkt
dat de slachtoffers vooral financiële behoeften hebben, bijvoorbeeld in de vorm van
72 Grensoverschrijdend slachtofferschap

een schadevergoeding of geld om zich in het buitenland te kunnen redden of terug
te kunnen keren naar huis. Daarnaast hebben slachtoffers behoefte aan juridische
hulp. De slachtoffers willen bijvoorbeeld dat de dader berecht wordt en zoeken
daarbij hulp omdat onduidelijk is hoe het rechtssysteem in het andere land werkt.
In tabel 3.28 zijn de aantallen gegeven voor de slachtoffers wiens behoeften bekend
zijn (n = 39).19
Tabel 3.28 – Behoeften slachtoffers (aantallen).
n
Emotioneel

4

Financieel

25

Praktisch

5

Juridisch

10

Medisch

2

Niet van toepassing

3

Uit tabel 3.29 blijkt dat slachtoffer en dader elkaar vooral kennen bij geweldsdelicten. Slachtoffers van een zedendelict kennen de dader in de helft van de gevallen.
Bij fraude- en vermogensdelicten kennen zij elkaar vrijwel nooit.
Tabel 3.29 – Relatie tussen het slachtoffer en de dader uitgesplitst naar delict (aantallen).
Relatie dader/slachtoffer

Ja

Nee

n

n

Fraude

0

8

Geweld

11

4

Verkeer

0

3

Vermogen

1

19

Zeden

3

3

Totaal

15

37

3.4.2 Slachtoffer- en delictgegevens (slachtoffertype B)

Meer dan een kwart van de rechtshulpverzoeken (27%, 54) betreft buitenlandse
slachtoffers die slachtoffer zijn geworden in Nederland (slachtoffertype B). De
meeste rechtshulpverzoeken worden gedaan in relatie tot zedendelicten (n=32).
Hierbij gaat het vooral om mensenhandel (zie tabel 3.30).

Resultaten verdiepende fase 73

Tabel 3.30 – Delicten en slachtofferschap (aantallen en percentages).
n

%

Fraude

0

0,0

Geweld/bedreiging

12

22,2

Verkeersongeval, overige weg

0

0,0

Vernieling, overlast, belediging

0

0,0

Vermogen

10

18,5

Zeden

32

59,3

Totaal

54

100

Vanzelfsprekend vinden alle delicten binnen deze slachtoffercategorie in Nederland
plaats. Met name vrouwen afkomstig uit het voormalig Oostblok zijn slachtoffer.
Dit is wellicht te verklaren doordat het binnen deze slachtoffercategorie in veel
gevallen om een zedendelict gaat waarbij het met name gaat om slachtoffers van
mensenhandel (zie tabel 3.30).
In tabel 3.31 is de gemiddelde leeftijd van buitenlandse slachtoffers in Nederland
naar type delict weergegeven. De gemiddelde leeftijd is ruim 31 jaar. De gemiddelde leeftijd van slachtoffers van zedendelicten ligt wat lager, namelijk op ruim 27
jaar. Slachtoffers van vermogensdelicten zijn gemiddeld zo’n 42 jaar oud.
Tabel 3.31 – Gemiddelde leeftijd van buitenlandse slachtoffers in Nederland naar type delict (aantallen).
Gemiddelde leeftijd

n

Standaarddeviatie

Vermogen

42,0

8

15,9

Geweld/bedreiging

35,0

10

11,1

Zeden

27,4

28

7,9

Totaal

31,6

46

11,6

Uit tabel 3.32 blijkt dat het slachtoffer in ruim tweederde van de incidenten een
melding doet bij de Nederlandse politie. Slechts twee van de 54 zaken worden bij
een andere instantie dan de politie gemeld.

74 Grensoverschrijdend slachtofferschap

Tabel 3.32 – Instantie waar het incident als eerste gemeld is (aantallen en percentages).
n

%

Politie in Nederland

35

64,8

Politie in België

3

5,6

Politie in Duitsland

3

5,6

Politie in buitenland overig

8

14,8

Bank

1

1,9

AZC

1

1,9

Onbekend

3

5,6

Totaal

54

100

Van iets meer dan de helft van de 54 slachtoffers (52%) blijkt uit de informatie in
LURIS niet wat hun behoeften zijn. Wanneer de behoeften wel bekend zijn, blijken
die vooral financieel en juridisch van aard. In tabel 3.36 zijn de behoeften van buitenlandse slachtoffers in Nederland weergegeven.
Tabel 3.33 – Behoeften slachtoffers (aantallen).
n
Emotioneel

3

Financieel

18

Juridisch

10

Medisch

2

Niet van toepassing

2

Totaal

35

In tabel 3.34 is de relatie tussen slachtoffer en dader uitgesplitst naar delict weergegeven. Buitenlanders die slachtoffer zijn geworden in Nederland kennen in 13 van
de 31 registraties waarin dit bekend is de dader wel. In meer dan de helft van de
incidenten (18 van de 31) kennen ze de dader. Opvallend is dat het slachtoffer en de
dader elkaar bij een geweldsincident relatief vaak kennen. Slachtoffers van vermogensdelicten kennen de dader in bijna alle gevallen niet. Slachtoffers van zedendelicten kennen elkaar in tweederde van de gevallen niet.

Resultaten verdiepende fase 75

Tabel 3.34 – Relatie tussen het slachtoffer en de dader uitgesplitst naar delict (aantallen en percentages).
Relatie dader/slachtoffer

Ja

Nee

n

n

Geweld

8

1

Vermogen

1

9

Zeden

4

8

Totaal

13

18

3.4.3 Slachtoffer- en delictgegevens (slachtoffertype C)

Van de bestudeerde rechtshulpverzoeken heeft tweevijfde (42%, 83) betrekking op
slachtoffercategorie C. Het gaat hierbij om buitenlandse slachtoffers die slachtoffer worden in het buitenland maar waarbij de dader of verdachte woonachtig is in
Nederland. De rechtshulpverzoeken gaan voornamelijk over vermogensdelicten en
fraude. Hierbij spelen oplichting en fraude via het internet een grote rol. Feitelijk
wordt oplichting en fraude via het internet begaan in cyberspace. Het is daardoor
onduidelijk wat het pleegland is en onduidelijk tot welke categorie de slachtoffers
behoren.
In dit onderzoek is ervoor gekozen om uit te gaan van het land waar het delict
geïnitieerd wordt. Oplichting en fraude via het internet wordt tot slachtoffertype C
gerekend omdat het delict in Nederland wordt geïnitieerd.
Tabel 3.35 – Delicten en slachtofferschap (aantallen en percentages).
n

%

Fraude

15

18,1

Geweld/bedreiging

9

10,8

Verkeersongeval, overige weg

4

4,8

Vernieling, overlast, belediging

1

1,2

Vermogen

48

57,8

Zeden

5

6,0

Overig

1

1,2

Totaal

83

100

Slachtoffers komen met name uit België/Luxemburg en Duitsland. In een ruime
meerderheid van de incidenten gaat het om mannelijke slachtoffers (60%). Relevante
gegevens staan weergegeven in tabel 3.36.

76 Grensoverschrijdend slachtofferschap

Tabel 3.36 – Slachtofferschap naar nationaliteit en geslacht (aantallen).
Man

Vrouw

Totaal

n

n

n

België/Luxemburg

23

17

40

Duitsland

10

9

19

Frankrijk

1

0

1

Groot-Brittannië

1

0

1

Voormalig Oostblok

3

0

3

Overig Europa - EU

1

1

2

Overig Europa – niet EU

1

0

1

Azië

3

3

6

Onbekend

5

2

7

Totaal

48

32

80

Bij 35 rechtshulpverzoeken is bekend wat de leeftijd van het slachtoffer en het
pleegland van het incident is. De gemiddelde leeftijd van alle slachtoffers tezamen
bedraagt zo’n 38 jaar. Door de lage aantallen is niet te zeggen of de nationaliteit
van slachtoffers verband houdt met de leeftijd. De leeftijdsrange ligt tussen de 11
en 52 jaar. De gemiddelde leeftijd van slachtoffers naar type delict laat een gevarieerd beeld zien (zie tabel 3.37). Afhankelijk van het type delict loopt de gemiddelde leeftijd uiteen van 11 tot en met 50 jaar. Zedenslachtoffers zijn relatief jong,
namelijk gemiddeld 11,4 jaar. Het gaat hier om twee slachtoffers van kinderporno,
een slachtoffer van ontucht, een slachtoffer van aanranding en een slachtoffer van
sekstoerisme.
Tabel 3.37 – Gemiddelde leeftijd van slachtoffers naar type delict.
Gemiddelde leeftijd

n

Standaarddeviatie

Vernieling, overlast, belediging

31,0

1

-

Vermogen

42,6

17

20,9

Fraude

43,6

5

16,1

Geweld, bedreiging

43,2

5

16,3

Zeden

11,4

5

4,4

Verkeersongevallen, weg overig

50,0

2

18,4

Totaal

38,5

35

20,2

Resultaten verdiepende fase 77

Buitenlanders die slachtoffer zijn geworden in het buitenland maar waarvan de verdachte of dader zich in Nederland bevindt, melden het incident in de meeste gevallen in het incident- en woonland (zie tabel 3.38). Het merendeel van de incidenten
is als eerste gemeld bij de politie in België of bij de politie in Duitsland.
Tabel 3.38 – Instantie waar het incident als eerste gemeld is (aantallen en percentages).
n

%

Politie in Nederland

3

3,8

Politie in België

38

45,8

Politie in Duitsland

21

25,3

Politie in buitenland overig

15

18,1

Bank

1

1,2

Online verkooppunt

1

1,2

Onbekend

4

4,8

Totaal

83

100

De behoeften van slachtoffers in categorie C zijn, net als bij de andere slachtoffercategorieën, op basis van de rechtshulpverzoeken veelal onbekend. Evenals bij
de andere slachtoffertypen het geval was, zijn de behoeften van slachtoffers die tot
slachtoffertype C behoren vooral financieel en juridisch van aard (zie tabel 3.39).
De percentages zijn gebaseerd op het aantal slachtoffers waarvan de behoeften wel
bekend zijn.
Tabel 3.39 – Behoeften slachtoffers (aantallen en percentages).
n

%

Financieel

35

87,5

Juridisch

14

35,0

Medisch

1

2,5

Totaal

77

100

In tabel 3.40 is de relatie tussen het slachtoffer en de dader uitgesplitst naar delict
weergegeven. In vrijwel de meeste gevallen kennen het slachtoffer en de dader
elkaar niet. Bij drie van de vijf geweldszaken kennen dader en slachtoffer elkaar
wel. Ook bij twee rechtshulpverzoeken inzake een zedendelict kennen het slachtoffer en dader elkaar. Het gaat hierbij om een kinderporno- en een ontuchtzaak.

78 Grensoverschrijdend slachtofferschap

Tabel 3.40 – Relatie tussen het slachtoffer en de dader uitgesplitst naar type delict (aantallen en
percentages).
Relatie dader/slachtoffer

Ja

Nee

n

n

Fraude

0

12

Geweld

3

2

Verkeer

0

2

Vermogen

0

46

Zeden

2

3

Overig

0

1

Totaal

5

66

3.4.4 Interviews

In deze paragraaf wordt ingegaan op de werkwijze van IRC´s die de rechtshulpverzoeken behandelen en de behoeften van slachtoffers, zoals die aan de orde zijn
gekomen in de interviews met medewerkers van het IRC en BuZa.
Op het moment dat een Nederlands slachtoffer in het buitenland aangifte
doet, is het een zaak voor het buitenland. Als een Nederlander in het buitenland
slachtoffer wordt maar in Nederland aangifte doet, bekijkt het IRC of ze de zaak
naar het buitenland kunnen uitzetten. Bij slachtoffers bestaat soms onduidelijkheid
over de vraag of er aangifte kan worden gedaan in Nederland van een feit dat in het
buitenland heeft plaatsgevonden (zie ook paragraaf 3.2).
De verhouding tussen uitgaande en inkomende verzoeken bedraagt ongeveer
1 op 10. Met andere woorden: er komen vanuit het buitenland veel meer rechtshulpverzoeken binnen dan Nederland zelf aan het buitenland doet. Derhalve is in
de interviews ook met name aan bod gekomen op welke wijze opvolging kan worden gegeven aan een dergelijk rechtshulpverzoek en in hoeverre het perspectief van
het slachtoffer en diens rechten daarin een rol hebben.
Wat betreft grensoverschrijdend slachtofferschap gaat het met name om
rechtshulpverzoeken vanuit de ons omringende landen, oftewel Duitsland, België,
Groot-Brittannië en Frankrijk. Het IRC behandelt de rechtshulpverzoeken vanuit
een opsporingsperspectief en kijkt derhalve welke handvatten er zijn om opvolging
aan het rechtshulpverzoek te geven. Het slachtofferperspectief c.q. de behoeften
van het slachtoffer zijn met andere woorden niet het uitgangspunt binnen dit proces. Bij het sluiten van verdragen met andere landen is afgesproken dat het rechtshulpverzoek een samenvatting moet bevatten waaruit de kern van de zaak blijkt.
Daarnaast geldt vanuit de verdragen de plicht om te reageren op een rechtshulpverzoek. Landen voeren verschillende regimes als het gaat om het vervolgen van
strafbare feiten. Zo moeten in Duitsland alle strafbare feiten worden vervolgd; in
Resultaten verdiepende fase 79

Nederland en België is dit niet het geval. Er zijn twee componenten die van belang
zijn om opvolging te kunnen geven aan een rechtshulpverzoek:
 Juridische component: mogen opsporingsbevoegdheden worden ingezet?20
 Informatiecomponent: bevat het verzoek voldoende informatie en zijn er
genoeg aanknopingspunten om een opsporingsonderzoek te starten?
Bij rechtshulpverzoeken gaat het vaak om verzoeken van een buitenlandse rechtbank of Officier van Justitie. Het slachtoffer speelt hierin doorgaans een marginale rol. Wanneer een land een rechtshulpverzoek aan Nederland doet, zijn er twee
mogelijkheden qua vervolging:
1. Het opsporingsonderzoek wordt in Nederland uitgevoerd en Nederland
verstrekt de gevraagde of benodigde informatie aan het land indien
mogelijk. In dit geval hebben Nederlandse instanties geen verdere rol ten
aanzien van het slachtoffer. In deze gevallen kan het land dat het rechtshulpverzoek heeft gedaan een verzoek doen tot een Europees aanhoudingsbevel of een uitleveringsverzoek doen om de verdachte te kunnen
berechten.
2. Het opsporingsdossier wordt overgedragen aan Nederland en Nederland
neemt de eventuele strafvervolging over. Dit is geregeld in het Europees
Verdrag betreffende de overdracht van strafvervolging (Straatsburg, 1972).
Het land dat het rechtshulpverzoek doet, draagt het opsporingsonderzoek
in dat geval over aan het land waaraan het rechtshulpverzoek gedaan is.
Alle EU-landen mogen het dossier in de eigen taal aanbieden. Dit betekent dat stukken vervolgens in het ontvangende land vertaald moeten
worden, na op hun waarde te zijn beoordeeld door het OM. Het land
dat de zaak uitbesteedt, houdt rechtsmacht. Dit betekent dat wanneer een
delict in Nederland niet vervolgd wordt (sepot), alsnog tot rechtsvervolging kan worden overgegaan door en in het land dat het rechtshulpverzoek aanvankelijk gedaan heeft. Dit kan nuttig zijn omdat een zaak via
een ander land tot meer en/of nieuwe informatie kan leiden, bijvoorbeeld
omdat daar ook slachtoffers verblijven die gehoord kunnen worden.
Vanzelfsprekend leiden niet alle zaken tot een rechtshulpverzoek. Welke criteria
hiervoor gelden c.q. welk selectieproces hieraan vooraf gaat, is niet bekend. Er kan
derhalve weinig gezegd worden over de representativiteit van het aantal rechtshulpverzoeken ten opzichte van het totaal aantal feiten van grensoverschrijdend
slachtofferschap.
80 Grensoverschrijdend slachtofferschap

Behoeften van het slachtoffer die blijken uit de interviews
Uit het voorgaande kan worden afgeleid dat Nederland bij een relatief beperkt aantal rechtshulpverzoeken – namelijk enkel wanneer het strafdossier wordt overgedragen aan Nederland en vervolgens in Nederland tot vervolging wordt overgegaan
– rekening dient te houden met de rechten van het slachtoffer en diens behoeften.
Het IRC heeft waar nodig direct contact met het slachtoffer. Dit kan bijvoorbeeld
het geval zijn wanneer iemand als getuige moet worden gehoord.
Over de strafvervolging of het achterwege blijven daarvan ontvangt het
slachtoffer (slachtoffertypen B en C) in de eigen taal per brief een terugkoppeling.
Indien er geen strafvervolging in Nederland plaatsvindt omdat Nederland vindt dat
er geen opsporingsindicaties zijn, heeft het slachtoffer geen andere mogelijkheden –
behoudens een artikel 12 procedure - om in Nederland zijn recht te halen. Dit kan
frustrerend zijn voor slachtoffers, omdat ze willen dat de dader van de gepleegde
feiten vervolgd en bestraft wordt. Het land dat het aanvankelijke rechtshulpverzoek indiende kan wel een uitleveringsverzoek aan Nederland doen en alsnog tot
een strafvervolging overgaan. Het slachtoffer kan zich dan in deze zaak voegen.
Nederland heeft hierin dan geen verdere verantwoordelijkheid.
Wanneer een delict van een in Nederland woonachtige verdachte tot strafvervolging in Nederland leidt, hebben politie en OM de verantwoordelijkheid om aan
de rechten en behoeften van slachtoffers tegemoet te komen (denk onder andere aan
schadevergoeding en het ontvangen van een uitnodiging om ter terechtzitting aanwezig te zijn). Een aantal knelpunten en behoeften ten aanzien van dit proces werd
reeds besproken in paragraaf 3.2. Specifiek ten aanzien van rechtshulpverzoeken
in relatie tot phishing komt in een interview naar voren dat banken, wanneer het
slachtoffer geen blaam treft en deze aangifte heeft gedaan bij de politie, het slachtoffer zelf schadeloos stellen. Indien een verdachte vervolgd wordt, voegt de bank
zich als benadeelde partij.

3.5 Ministerie van Buitenlandse Zaken
Over het jaar 2013 zijn 981 zaken van mogelijk grensoverschrijdend slachtofferschap van personen met de Nederlandse nationaliteit in het buitenland bestudeerd
waar het ministerie van Buitenlandse zaken bemoeienis mee heeft gehad (slachtoffertype A). De verdeling van deze zaken over de verschillende typen gebeurtenissen
die in Kompas worden onderscheiden, staat weergegeven in tabel 3.41.

Resultaten verdiepende fase 81

Tabel 3.41 – Overzicht van aantal zaken uit 2013 naar gebeurtenis (aantallen en percentages).
Categorie

n

%

Consulaire bijstand

341

35

Overlijden

378

39

Adresopsporingen

1

0

Internationale kindontvoering

4

0

Opsporing

66

7

Vrijheidsberoving

11

1

Ziekenhuisopname

134

14

Vermissing

46

5

Totaal

981

100

Op voorhand is vaak niet te zien of dossiers betrekking hebben op een strafbaar
feit. Daarom is per registratie aan de hand van het dossiernummer bekeken of het
om een slachtoffer van criminaliteit gaat en zo ja, wat de kenmerken van delict en
slachtoffer zijn en welke hulpvraag het slachtoffer had. Na het bestuderen van alle
dossiers bleek in 99 gevallen (10%) sprake te zijn van grensoverschrijdend slachtofferschap als gevolg van een strafbaar feit. Het gaat om 63 zaken in de categorie consulaire bijstand, acht ziekenhuisopnamen, achttien overleden personen, vier
internationale kindontvoeringen, drie vrijheidsberovingen en drie vermissingen.21
Tweemaal was een dossier in de categorie ‘overlijden’ niet toegankelijk vanwege het
vertrouwelijke karakter. Het aantal voor analyse geschikte zaken bedraagt dus 97.

3.5.1 Slachtoffer- en delictgegevens (slachtoffertype A)

Slachtofferschap is geregistreerd voor in totaal 41 landen. De meeste registraties
gaan over grensoverschrijdend slachtofferschap in Azië (n=13), het Midden-Oosten
(n=11), Turkije (n=9), Frankrijk (n=7), Spanje (n=7), Kenia (n=6), Irak en Tunesië
(beiden n=5). Op continentaal niveau gaat het met name om slachtofferschap in
Europa (n=27) en Afrika (n=19). In totaal betreft het 69 geweldmisdrijven, 27 vermogensdelicten en een overige.
Het aantal gevonden zaken is te beperkt en het aantal landen waarin deze
delicten plaatsvinden te omvangrijk, om nadere uitspraken te doen over de mate
van slachtofferschap van specifieke delicten (bijvoorbeeld vermogens- of geweldsdelicten) in specifieke landen.
Wel worden buiten de EU meer meldingen van geweldscriminaliteit (zoals
bedreiging, mishandeling, ontvoering, moord en huwelijksdwang) geregistreerd.
In diverse gevallen is het paspoort van het slachtoffer daarbij gestolen of kan het
slachtoffer hier niet meer vrijelijk over beschikken. Binnen Europa heeft de meer-

82 Grensoverschrijdend slachtofferschap

derheid van de melding daarentegen betrekking op vermogenscriminaliteit. Het
gaat bijvoorbeeld om slachtofferschap van diefstal, beroving en zakkenrollerij.
In 33 zaken kennen de dader en het slachtoffer elkaar. Het betreft in bijna al
deze gevallen (n=29) een geweldsdelict. De aard en ernst van deze geweldsdelicten
loopt uiteen, zoals blijkt uit onderstaande voorbeelden.
‘De Franse thuiszorg constateert dat de echtgenote van een dementerende man door
hem mishandeld wordt. Het echtpaar woont al langere tijd in Frankrijk. Naar
aanleiding van de bevindingen, neemt de thuiszorg contact op met de Nederlandse
ambassade.’
‘Een Nederlandse man is geëmigreerd naar Irak. Hij heeft de intentie om zijn kinderen in Nederland voortgezet onderwijs te laten volgen en ook zelf weer terug
te keren naar Nederland. Dit is tegen de zin in van de familie van zijn Irakese
vrouw, die hem hierom bedreigt. Om deze reden neemt de Nederlandse man contact
op met de Nederlandse ambassade.’
Mannen zijn vaker dan vrouwen geregistreerd als slachtoffer van criminaliteit in
het buitenland. Van de in totaal 97 bekende slachtoffers is iets meer dan de helft
(58%) van het mannelijk geslacht. In Kompas staan persoonsgegevens van de melder, en niet van andere eventuele slachtoffers, vermeld. Derhalve is niet van alle
slachtoffers de leeftijd bekend. Uit tabel 3.42 blijkt dat de meeste slachtoffers in de
leeftijdscategorieën 20-30 en 40-50 jaar vallen. Hun gemiddelde leeftijd is 38 jaar.
Opvallend is dat slachtofferschap van personen tot 30 jaar met name buiten Europa
is geregistreerd.
Tabel 3.42 – Slachtoffers per leeftijdscategorie (aantallen en percentages).
Leeftijdscategorie

n

%

<20

13

14

20-30

25

27

30-40

9

10

40-50

21

23

50-60

12

13

>60

12

13

Totaal

92

100

Slachtoffers melden zich bij meerdere instanties, zo blijkt uit de 97 bestudeerde
dossiers. Niet alleen de Nederlandse ambassade, maar ook de lokale maatschappeResultaten verdiepende fase 83

lijke (nood)opvang, alarmcentrales, verzekeraars, het ziekenhuis en de buitenlandse
politie kunnen met slachtofferschap van Nederlandse burgers in het buitenland te
maken krijgen. De precieze volgorde waarin contacten met buitenlandse instanties
verloopt, is op basis van de aanwezige informatie doorgaans niet goed vast te stellen.
Uit de contacten met buitenlandse instanties blijkt eenmaal dat sprake is van
een taalbarrière. In andere gevallen – wanneer Nederlanders een zwervend bestaan
leiden in het buitenland en worden bestolen – is met name sprake van contact tussen
de noodhulpopvang en de ambassade en is er geen direct contact met het slachtoffer
zelf. Achtmaal oordelen slachtoffers positief over de hulp die zij hebben gekregen
van de Nederlandse ambassade.
Tot slot is bekeken welke behoefte(n) slachtoffers van grensoverschrijdend
slachtofferschap hebben. In dertien zaken is geen concrete hulpvraag aan de ambassade geregistreerd. In de overige 84 zaken is sprake van de volgende behoefte(n) van
slachtoffers (die meerdere behoeften kunnen hebben):
 Praktisch (n=36), bijvoorbeeld voor het regelen van (tijdelijke/nieuwe)
reisdocumenten of het regelen van praktische zaken in overleg met de
alarmcentrale;
 Financieel (n=32), bijvoorbeeld geld dat via bemiddeling van de
Nederlandse ambassade is verkregen en waarmee in de reiskosten naar
Nederland of primaire levensbehoeften kan worden voorzien.
 Medische zorg (n=21). In deze gevallen gaat het slachtoffer zelf vaak
direct naar het ziekenhuis en wordt de Nederlandse ambassade hier later
over geïnformeerd (bijvoorbeeld wanneer het ziekenhuis informatie over
de verzekerde zorg van betrokkene wil achterhalen c.q. verifiëren).
 (Juridische) informatie (n=19), bijvoorbeeld over de stand van zaken van
een onderzoek of over het doen van aangifte.
 Emotioneel (n=12). Deze behoefte geldt uitsluitend voor slachtofferschap
in landen die niet tot de EU behoren en is met name geregistreerd bij
personen die hebben aangegeven het slachtoffer te zijn geworden van een
geweldsdelict.

3.5.2 Interviews

Uit interviews met medewerkers van BuZa komt naar voren dat slechts een klein
deel van de Nederlanders die in het buitenland slachtoffer wordt van criminaliteit,
zich meldt bij een Nederlandse ambassade. Hiervoor zijn verschillende verklaringen denkbaar. Een eerste is dat het, zeker binnen de EU, relatief makkelijk is om
zelfstandig terug te reizen naar Nederland. Dit kan betekenen dat Nederlanders
die het slachtoffer worden van een strafbaar feit zelfstandig terugreizen, waarmee
incidenten buiten beeld van het ministerie van BuZa blijven. Een andere moge84 Grensoverschrijdend slachtofferschap

lijke verklaring is dat Nederlanders die in het buitenland slachtoffer worden van een
delict, geen ondersteuning van een ambassade behoeven bij de afhandeling daarvan
in het buitenland. Te denken valt dan aan toeristen die zelfstandig aangifte doen
bij de politie of direct contact opnemen met een alarmcentrale of reisverzekeraar
om schade of letsel te melden (zie paragraaf 3.1.3). Tot slot kan ook het sociaal
vangnet dat mensen in Nederland hebben, een rol spelen. De ervaring is dat de
meeste Nederlanders in eerste instantie een beroep doen op familie en vrienden
in Nederland (bijvoorbeeld met het verzoek om geld over te maken). Pas wanneer
dit sociale vangnet ontbreekt of niet (meer) tot hulp bereid is, wenden mensen zich
voor hulp tot de Nederlandse ambassade. Het betreft derhalve kleine groep personen die een beroep doet op het BuZa.
Het handelen van de Nederlandse ambassade richt zich uitsluitend op het
faciliteren van een (tijdelijke) oplossing voor Nederlanders die in het buitenland
slachtoffer worden van een delict. Dit wordt gedaan door al naar gelang de situatie
in contact te treden met buitenlandse en Nederlandse instanties en organisaties.
Slachtoffers kunnen vervolgens bij deze instanties hun eventuele rechten claimen.
De behoeften van Nederlandse slachtoffers van een delict in het buitenland zijn
volgens het ministerie veelal van praktische of financiële aard. Het gaat in al deze
gevallen om een concrete hulpvraag die met name gericht is op terugkeer naar
Nederland of het voorzien in de belangrijkste levensbehoeften. De hulpvraag wordt
afgehandeld door een consulair medewerker die werkzaam is bij een Nederlandse
vertegenwoordiging in het buitenland. Afhankelijk van de specifieke hulpvraag
wordt gepoogd in contact te treden met familie van de betrokkene die in Nederland
woont. Enerzijds om deze te informeren over de situatie waarin betrokkene verkeert, anderzijds om te inventariseren in hoeverre familie in Nederland behulpzaam
kan en wil zijn bij het oplossen van de problemen. Voor financiële hulpvragen wordt
soms ook contact gezocht met Nederlandse banken, bijvoorbeeld met het verzoek
om geld over te maken dat de ambassade vervolgens aan betrokkene ter beschikking kan stellen.
BuZa kan en mag zich verdragsrechtelijk niet mengen in de rechtsgang van
een ander land en kan lokaal geen juridische ondersteuning verlenen. Slachtoffers of
eventuele nabestaanden die gebruik willen of moeten maken van de lokale rechtsgang moeten (of dienen) een lokale advocaat in te schakelen om de benodigde
lokale juridische ondersteuning te geven. Een advocaat kan daarbij ook voorzien in
een juiste (lees: juridisch correcte) vertaling van de stukken. De consulaire bijstand
waarin verdragsrechtelijk kan worden voorzien indien een Nederlander in het buitenland overlijdt, bestaat uit de volgende elementen:

Resultaten verdiepende fase 85

 Het zo spoedig mogelijk (laten) informeren van (eerstegraads) nabestaanden over het overlijden indien familieleden daarvan nog niet op de hoogte
zijn;
 Het door de Nederlandse ambassade informeren van nabestaanden over
lokale begrafenisondernemingen en begrafenissen en het indien nodig
assisteren bij de terugkeer van het stoffelijk overschot naar Nederland;
 Het bemiddelen bij het zo snel mogelijk overmaken van geld van familie en vrienden voor noodzakelijke handelingen zoals het betalen van de
begrafenisonderneming en het mortuarium;
 Het geven van een garantstelling voor repatriëringskosten wanneer een
van de vier alarmcentrales hiervoor een financiële dekking heeft toegezegd;
 Het ondersteunen van nabestaanden bij het verkrijgen van een kopie van
het eventuele medische, autopsie- of politierapport in de taal van het land.
Hiervoor worden kosten in rekening gebracht.
De (wettelijke) mogelijkheden voor het ministerie van BuZa om hulp te bieden
aan Nederlanders in het buitenland lopen niet parallel aan de verwachtingen en
behoeften van nabestaanden (zie box 2 en box 3). Het gaat dan onder andere om
de vertaling van documenten, ondersteuning in het juridisch proces en repatriëring van overleden familieleden. Er is derhalve sprake van een discrepantie tussen
wat kan en mag en wat nabestaanden verwachten. Dit onderstreept het belang van
implementatie van de EU-richtlijn, die in deze behoeften voorziet. BuZa zou in de
toekomst EU-landen aan deze verplichting kunnen houden.
Box 2– Ervaringen van nabestaanden
Namen en feitelijke gegevens zijn omwille van de herkenbaarheid gefingeerd.
Het grootste probleem van twee geïnterviewde nabestaanden van wie de zoon is vermoord
in het buitenland, is het gebrek aan informatie. De nabestaanden hebben de behoefte om
te weten wat er precies is gebeurd met hun zoon, hoe de opsporing van de verdachte en
het verloop van een eventueel rechtsproces eruit ziet.
De ervaring van de nabestaanden is dat ze bij veel instanties al aan de deur worden afgewimpeld omdat wordt gezegd dat ze niets kunnen doen. De nabestaanden hadden meer
verwacht van het ministerie van Buitenlandse zaken. Het ministerie geeft alleen informatie
door. Dit is veelal informatie in de taal van het delictland en dat moeten de nabestaanden zelf laten vertalen. Vertaling van de documenten is één van de grootste praktische
problemen waar de nabestaanden tegenaan lopen. Slachtoffers hebben recht op vertaling
van stukken en een tolk, maar voor nabestaanden is dit niet geregeld. Het ministerie zegt

86 Grensoverschrijdend slachtofferschap

volgens de nabestaanden hierin niets te kunnen betekenen omdat dit niet tot hun takenpakket behoort.
De nabestaanden zijn zelf naar het delictland afgereisd om de zaak daar onder de aandacht
te krijgen. In het delictland zijn ze afhankelijk van wie ze treffen bij de ambassades en hoe
ver deze consul wil gaan voor de nabestaanden. Wat ook frustratie teweeg brengt, is dat
de consuls in het buitenland niets mogen doen zonder toestemming van het ministerie
van Buitenlandse zaken. Deze toestemming laat soms eindeloos op zich wachten, aldus de
nabestaanden. De Nederlandse politie had in principe geen rol in de zaak omdat er geen
Nederlandse verdachte was. Desondanks heeft een familierechercheur van de Nederlandse politie de nabestaanden geholpen met praktische zaken, zoals het terughalen van het
lichaam van hun zoon en identificatie van het lichaam.

Box 3 - Ervaringen van nabestaanden
Namen en feitelijke gegevens zijn omwille van de herkenbaarheid gefingeerd.
Een Nederlandse bejaarde vrouw, woonachtig in Spanje, wordt tijdens een woningoverval
vermoord. Nabestaanden zoeken contact met de Nederlandse ambassade in Spanje – en
komen uiteindelijk naar Spanje – waarbij zij tegen allerlei problemen aanlopen.
Het contact met de Nederlandse ambassade in Spanje verloopt erg moeizaam. Waar in
eerste instantie wordt gedacht dat deze zouden helpen met het traject om het slachtoffer terug naar Nederland te krijgen, blijkt dat zij niets kunnen doen in deze zaak omdat
het slachtoffer niet is ingeschreven in de gemeentelijke basisadministratie en geen Nederlandse verzekering heeft. Het slachtoffer – met Nederlandse nationaliteit – is immers
geëmigreerd naar Spanje. Ook heeft de ambassade geen ondersteuning kunnen bieden
als het gaat om de juridische traject waarin de nabestaanden zijn beland. Het enige dat de
ambassade kan doen is een lijst aanleveren met Spaanse advocaten en het nummer van
de ANWB alarmcentrale doorgeven, zodat het vervoer naar huis geregeld kan worden. De
alarmcentrale kan alleen wat betekenen als eerst een groot bedrag (€ 1.400) wordt overgemaakt door de nabestaanden. Dat hebben zij gedaan.
De juridische regels en politiële hulp in Spanje zijn anders geregeld dan in Nederland. Het
blijkt dat ook de Nederlandse ambassade hier weinig zicht op heeft en hier lastig mee om
kan gaan, zo vinden de nabestaanden. De medewerkers van de ambassade kunnen niet
die hulp bieden waar de nabestaanden behoefte aan hadden: de terugkeer van slachtoffer
naar Nederland en het verschaffen van relevante informatie over het strafrechtelijke onderzoek. Daarnaast speelt de taaltaalbarrière een grote rol. Communicatie met politie en
justitie – veelal per brief – verloopt moeizaam doordat Engels vaak niet begrepen wordt of

Resultaten verdiepende fase 87

dusdanig gebrekkig is dat de inhoud onduidelijk wordt. Hierdoor verloopt tot op heden het
terughalen van eigendommen van het slachtoffer en het op de hoogte worden gehouden
van de voorgang van de strafzaak moeizaam.
De nabestaanden hebben tijdens ze zaak veel steun gehad van Slachtofferhulp Nederland.
Zij zorgen onder andere voor de vertaling van brieven (van Nederlands naar Spaans) en geven de nabestaanden de mogelijkheid om – met steun van Slachtofferhulp Nederland – in
gesprek te gaan met BuZa, iets waar de nabestaanden behoefte aan hebben omdat zij hun
verhaal ergens neer willen leggen. Bij BuZa is het verhaal vertelt, maar krijgen nabestaanden te horen ‘dat zij niets kunnen doen, omdat dat niet binnen de mogelijkheden van BuZa
zou passen’.
Hoewel de nabestaanden niet de juiste hulp kunnen krijgen van de Nederlandse ambassade in Spanje en de alarmcentrale, kennen zij gelukkig nog personen in hun netwerk die
een relatie met de media hebben. Door middel van liefdadigheidsinstanties is toen in sneltreinvaart het slachtoffer naar Nederland gebracht. Andere personen binnen het eigen netwerk van de nabestaanden vervullen tot op heden een rol als het gaat om het ophalen van
eigendommen van het slachtoffer.
Naast het psychisch slopende proces om het slachtoffer binnen korte tijd naar Nederland
te krijgen, moeten de nabestaanden zelf de gemaakte kosten betalen: van vliegtickets en
hotelkosten in Spanje tot de kosten van de ANWB en de belastingdienst in Nederland. Het
loopt volgens de nabestaanden op tot € 30.000. Zij zijn van mening dat een Nederlander
in het buitenland meer juridische en praktische ondersteuning moet krijgen vanuit de ambassade: dit is de partij die op de hoogte moet zijn van de wet- en regelgeving in het betreffende buitenland, het zou een verlengstuk van buitenlandse zaken en justitie moeten zijn.
Ook als het gaat om slachtofferhulp zouden de lijnen met slachtofferhulpinstanties in het
buitenland soepeler moeten zijn: zij zouden moeten fungeren als spreekbuis als het gaat
om bijvoorbeeld de achtergebleven spullen van het slachtoffer en als het gaat om de communicatie – en vertaling – van documenten.

3.6 Team Internationale Misdrijven
In deze paragraaf komen bevindingen op basis van informatie over internationale
misdrijven die in Nederland zijn vervolgd (slachtoffertype C) aan de orde. Eerst
wordt de casus Afghanistan beschreven. Daarna komen bevindingen vanuit de
interviews aan bod.

3.6.1 Een verdiepende casus: Afghanistan

In 1979 trok het Russische leger Afghanistan binnen. Hier ondersteunde het
Russische leger de communistische regering negen jaar lang in haar strijd tegen de
88 Grensoverschrijdend slachtofferschap

islamitische Moedjahedien. In de jaren ’80 controleerden de Sovjets de grote steden
en infrastructuur, terwijl de Moedjahedien heer en meester waren op het platteland. In deze periode van negen jaar werden vele burgers en militairen door het
communistische regime mishandeld, gemarteld en vermoord. De strafzaak die in
Nederland gevoerd wordt, draait om twee verdachten die belangrijke functies binnen dit regime vervulden. De één gaf als leider van het regime leiding aan de ander,
die hoofd afdeling ‘verhoor’ van de militaire inlichtingendienst was.
In de strafzaak worden 45 personen gehoord als getuige. Feitelijk is echter
meer dan de helft van hen (n=24) (ook) slachtoffer geweest van mishandeling en
uiteenlopende vormen van marteling (waaronder wakker houden en elektrificatie),
zo blijkt uit hun verklaringen. De achtergronden van deze getuigen en slachtoffers
lopen uiteen. Ten tijde van de gepleegde misdrijven zijn zij burger, militair, jong en
oud. Verdenkingen van tegen het communistische regime gerichte acties kunnen
de reden vormen om aangehouden en verhoord te worden. Ongeveer de helft van
de gehoorde getuigen heeft geen relatie met één van de verdachten, de andere helft
kent (een of meer van) de verdachte(n) als leidinggevende, als klasgenoot van de
militaire opleiding of als aangetrouwd familielid. De martelingen lijken op basis
van de verklaringen van getuigen tot doel te hebben hen tot een bekentenis te dwingen en tot het afgeven van namen van bondgenoten. Vele gevangenen worden zonder nader strafproces geëxecuteerd.
Meer dan de helft van de getuigen wordt in het buitenland gehoord, overwegend in Afghanistan, waar de meesten van hen nog steeds wonen. Asielzoekers die
in Europa een verblijfsvergunning hebben gekregen, worden gehoord in het land
waar zij nu wonen (waaronder Duitsland, Nederland en Oostenrijk). Het verhoren
gebeurt vrijwel altijd met behulp van een tolk. Het merendeel van deze verklaringen
is belastend voor de verdachten zelf c.q. gaat over de mishandelingen en martelingen waarbij zij betrokken zijn geweest. Daarnaast schetst een deel van de getuigen
een algemeen beeld over de situatie in Afghanistan ten tijde van het communistisch
regime. De problemen bij de slachtoffers komen in deze verhoren beperkt aan bod,
hoewel er in sommige verhoren wel expliciet aandacht wordt besteed aan de psychische en lichamelijke gevolgen die de martelingen voor het slachtoffer hebben
gehad en nog steeds hebben. Te denken valt dan onder andere aan een chronische
hoge bloeddruk, hartritmestoornissen, pijnlijke ledematen en psychische stoornissen. Hiervoor ontvangen zij medische zorg. Vier slachtoffers verklaren nog steeds
bang te zijn voor de verdachte en de mogelijke represailles die de familie van de
getuige kan ondervinden wanneer deze op naam verklaart. Zij willen dan ook met
name voorkomen dat hun naam bekend wordt.

Resultaten verdiepende fase 89

3.6.2 Interviews
Er kan een langlopend onderzoek aan een daadwerkelijke aanhouding en start van
een rechtszaak vooraf gaan, zo blijkt uit de gehouden interviews met medewerkers
van de Universiteit van Groningen en het Team Internationale Misdrijven (TIM).
Dit komt onder andere doordat het lastig is om (voldoende) getuigen en/of documentair bewijs te vinden. Dit heeft vooral te maken met het feit dat oorlogsmisdrijven veelal lang geleden hebben plaatsgevonden in een ver van Nederland gelegen
land en het complexe juridische materie betreft. Tijdens een rechtszaak spelen verklaringen van slachtoffers een belangrijke rol. Verklaringen afleggen over bijzonder traumatische gebeurtenissen kunnen mentaal zeer belastend zijn en leiden tot
herbeleving van de misdrijven waarover verklaard wordt. Ook speelt volgens een
door ons gesproken respondent mee dat de trauma’s die een oorlogsmisdrijf meebrengt dieper en verstrekkender kunnen zijn omdat de staat een rol heeft gehad als
dader. Hierdoor kan het basale vertrouwen in het rechtssysteem en de mensheid bij
slachtoffers flink zijn aangetast. De behoeften van slachtoffers liggen ten eerste dan
ook op het psychisch vlak. Daarom is het ook van belang te bekijken in hoeverre
slachtoffers in staat zijn om – als het tot een rechtszaak komt – een verklaring voor
de rechter-commissaris af te leggen. Dit kan psychisch erg zwaar zijn. Niet alleen
omdat het slachtoffer nogmaals een verklaring moet afleggen, maar met name ook
omdat de advocaat vragen kan stellen of op inconsistenties kan wijzen die het verhaal van het slachtoffer kunnen betwisten. Hierdoor kan deze de indruk krijgen
niet geloofd te worden.
Vanuit het perspectief van het slachtoffer is een oorlogsmisdrijf vaak een
opeenvolging van delicten; het trauma is dieper/verstrekkender omdat, zoals
gezegd, vaak ook de staat erbij is betrokken in de rol van dader. Voor de erkenning
van het slachtoffer en de verwerking van de trauma’s is het belangrijk dat de staat
ook verantwoordelijkheid neemt. De specifieke behoeften van slachtoffers kunnen
volgens respondenten sterk verschillen per casus en per persoon; ook kunnen deze
behoeften veranderen in de loop van de tijd. Belangrijk voor eventuele interventies
en hulpverlening is derhalve dat bekeken moet worden wanneer dit wordt aangeboden en welke behoeften het slachtoffer op dat moment heeft. Dit vergt maatwerk
en expertise. Belangrijk hierbij is te beseffen dat de gevolgen van oorlogsmisdrijven
voor het slachtoffer niet stoppen na de rechtszaak, maar nog lang na het aflopen
daarvan kunnen opspelen.
De assertiviteit en verwachtingen van slachtoffers van oorlogsmisdrijven spelen
een belangrijke rol bij het in beeld krijgen van hun behoeften. Deze zijn sterk contextafhankelijk. Rondom de vervolging van oorlogsmisdrijven in Afghanistan bleken slachtoffers al blij te zijn met het feit dat Nederland tot vervolging is overgegaan.
Dat heeft mede te maken met de periode waarop de strafbare feiten betrekking

90 Grensoverschrijdend slachtofferschap

hebben. Het was in de jaren ’80 en ‘90 zeer onrustig in Afghanistan, waar regimes elkaar in hoog tempo afwisselden. Hierdoor is strafvervolging van verdachten
in Afghanistan zelf nooit op gang gekomen en zien slachtoffers de strafvervolging
vanuit Nederland reeds als ‘winst’. Zij staan daarom minder stil bij eventuele rechten die zij als slachtoffer hebben. De slachtoffers van de genocide in Rwanda bleken
veel beter op de hoogte te zijn van de rechten die zij hadden en claimden deze rechten ook vaker. Hierbij speelt mogelijk mee dat Rwanda zelf een start gemaakt heeft
met het berechten van personen die zich schuldig gemaakt hebben aan genocide.
Daarmee zijn slachtoffers vanuit het thuisland beter op de hoogte van de rechten
waarop zij aanspraak kunnen maken, en zullen zij hier ook om vragen wanneer een
delict in Nederland vervolgd wordt (bv. waar het gaat om schadevergoedingen).
Op basis van de ervaring van medewerkers van het TIM hebben slachtoffers
verschillende behoeften. Een belangrijke behoefte bij slachtoffers is informatie over
(de stand van zaken in) het strafproces. Alle slachtoffers zijn echter ook getuige
in deze zaken en gedurende een lopend strafrechtelijk onderzoek is het lastig om
getuigen over de stand van zaken te informeren; dit kan immers de mogelijke uitkomsten van het onderzoek beïnvloeden. Dit betekent dan ook dat doorgaans (vrijwel) niet aan deze behoefte tegemoet kan worden gekomen. Dit kan frustrerend
zijn voor slachtoffers, te meer daar een strafzaak vaak lang (lees: meerdere jaren) kan
duren. Een andere behoefte van slachtoffers is die van anonimiteit. Deze behoefte
kan voortkomen uit angst voor represailles van de verdachten, die soms in de eigen
gemeenschap of het thuisland nog veel macht en/of aanzien hebben. In de praktijk
blijkt anonimiteit van slachtoffers vaak slechts ten dele of zelfs niet haalbaar. Dit
heeft te maken met het unieke karakter van de verklaringen die slachtoffers afleggen. Deze verklaringen en de details daarin zijn nodig om tot een juridisch haalbare
strafzaak te kunnen komen, maar maken het ook vaak relatief eenvoudig voor een
verdachte om te herleiden welke persoon de betreffende verklaring heeft afgelegd.
In strafrechtelijke onderzoeken naar internationale misdrijven komt het voor
dat een getuige tevens slachtoffer blijkt te zijn van een oorlogsmisdaad gepleegd
door een andere persoon dan waar het onderzoek op is gericht, of dat sommige misdrijven waar een slachtoffer-getuige over verklaart niet bewezen kunnen worden.
Die personen (lees slachtoffers) worden primair als getuige aangemerkt en niet als
slachtoffer, nu er immers geen verdachte of zaak is waar ze deze rechten aan kunnen ontlenen. In die situatie kunnen regelingen die bestaan voor slachtoffers dus
niet één op één worden toegepast op slachtoffers die ook getuigen zijn. Het gaat in
kwantitatieve termen om een grote groep personen die het label van slachtoffer niet
krijgt, en hierdoor hun slachtofferrechten niet kan effectueren.
Er is een aantal knelpunten geïnventariseerd op het gebied van slachtofferhulp en –zorg voor slachtoffers van internationale misdrijven.22 Deze hebben met
name betrekking op het verkrijgen van een schadevergoeding en rechtsbijstand.
Resultaten verdiepende fase 91

Omdat de tot op heden vervolgde oorlogsmisdrijven plaatsvonden buiten de EU en
het grootste deel van de slachtoffers buiten de EU woont, hebben slachtoffers geen
recht op schadevergoeding van het Schadefonds Geweldsmisdrijven. Een eventuele
schadevergoeding zullen slachtoffers zelfstandig via een civielrechtelijke procedure
in Nederland moeten afdwingen. Dit blijkt soms nog een aanzienlijke tijd te kunnen duren. Zo wordt een in 2005 veroordeelde verdachte bijvoorbeeld in 2013 –
acht jaar later – veroordeeld tot het betalen van een schadevergoeding aan zestien
slachtoffers. Tevens hebben slachtoffers geen recht op rechtsbijstand (vanwege de
koppeling van dit recht met het recht op schadevergoeding van het Schadefonds
Geweldsmisdrijven in artikel 44 lid 4 van de Wet op de Rechtsbijstand). Tot slot is
een schadevergoedingsmaatregel niet mogelijk bij strafbare feiten die voor 1995 zijn
gepleegd. Juist oorlogsmisdrijven kunnen echter vaak pas lange tijd na het begaan
daarvan worden vervolgd. Hieraan liggen verschillende redenen ten grondslag.
Informatie over een mogelijke pleger van internationale misdrijven kan bij het
team bekend worden via bijvoorbeeld de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND)
tijdens de screening van een vluchteling, die mogelijk getuige of verdachte is van een
internationaal misdrijf. Vervolgens begint de zoektocht naar meer informatie over
de misdrijven waarbij getuigenverklaringen een belangrijke rol spelen. Getuigen
komen vaak via een sneeuwbaleffect (via-via) in beeld, doordat een getuige namen
noemt van personen die mogelijk meer weten over de gebeurtenissen. Vaak worden
daarbij ook namen genoemd van andere daders. Omdat deze zich echter niet in
Nederland bevinden en er ook anderszins geen link is met Nederland, is er geen
rechtsmacht om deze daders te vervolgen. Hierdoor bevat de vervolging van deze
specifieke verdachten van oorlogsmisdrijven volgens een van de respondenten een
element van toeval of willekeur. Vele andere verdachten blijven buiten beschouwing
en daarmee blijven ook hun slachtoffers buiten beeld.
Het informeren van slachtoffers van internationale misdrijven over het verloop van de strafzaak is vrijwel onmogelijk, daar zij gedurende het proces niet over
de inhoud geïnformeerd mogen/kunnen worden. Dit met het oog op (toekomstige) verklaringen die deze slachtoffers wellicht nog moeten afleggen en – wanneer zij kennis zouden hebben van het strafdossier – de betrouwbaarheid daarvan.
Daarnaast zal ook het vertalen van dossiers en processtukken een aspect zijn dat
veel capaciteit en kosten zal vergen en in de praktijk vaak lastig te realiseren zal zijn.
Op dit moment zijn de rechten voor slachtoffers per EU-land verschillend. Het is
volgens respondenten gezien het voorgaande de vraag of de EU-richtlijn hierin verandering gaat brengen waar het gaat om slachtoffers van oorlogsmisdrijven. Gezien
de knelpunten die er op dit punt bestaan, bestaat de mogelijkheid dat landen op dit
punt hun eigen beleid zullen blijven voeren.

92 Grensoverschrijdend slachtofferschap

Eindnoten
1.
2.
3.

4.
5.

6.
7.
8.
9.
10.

11.
12.

13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.
20.

21.
22.

Volgens CBS-gegevens (CBS-Statline) zijn er in 2013 13.901.653 inwoners in Nederland in de leeftijd van 15
jaar en ouder.
Het percentage slachtofferschap is berekend op de steekproef van 145.277 respondenten.
Deze kolom betreft uitsluitend Nederlanders die in het buitenland slachtoffer van een delict zijn geworden.
Anders gezegd: het overgrote deel van de respondenten in de IVM wordt in eigen land slachtoffer van een
delict.
Bron: www.nbtcniporesearch.nl/nl/home/nieuws/persberichten/minder-nederlandersop-vakantie-in-2013.htm.
In de interviews is in dit verband ook de groep internationale chauffeurs genoemd die in hun werk te maken
kunnen krijgen met berovingen en diefstallen. Aangifte is soms lastig vanwege de rijtijden, maar ook vanwege
de taalproblemen en bereikbaarheid van de politie.
Omwille van de herkenbaarheid zijn feitelijke gegevens veranderd. De strekking van het verhaal is hetzelfde
gebleven.
Over slachtoffertype D zijn geen aparte interviews gehouden.
https://www.politie.nl/themas/aangifte-doen.html#alinea-title-is-het-strafbare-feit-gepleegd-in-het-buitenland.
Aanwijzing aangiften van in het buitenland gepleegde strafbare feiten (2004A006)
In de cijfermatige analyse is ook nog het slachtoffertype D beschreven. In de interviews is hieraan geen nadere
aandacht besteed. Weliswaar gaat het om Nederlanders die in het buitenland wonen maar in Nederland slachtoffer worden van een misdrijf. De problemen waartegen zij aanlopen zullen – wellicht met uitzondering van het
taalprobleem - waarschijnlijk niet wezenlijk anders zijn dan die van de andere slachtoffertypen.
Zie verder bijlage 4.
In de interviews wordt bijvoorbeeld het openen van een laagdrempelig informatiepunt in Amsterdam genoemd, folders in verschillende talen op het politiebureau en een centraal (Europees) telefoonnummer dat ook
op de reis- en verzekeringspapieren staat vermeld.
Dit geldt tevens voor zeven Nederlanders die in Nederland slachtoffer van een delict zijn geworden maar in het
buitenland wonen.
De gemiddelde leeftijd van slachtoffers kon bij 513 van de 517 incidenten worden berekend.
Overigens komt het ook voor dat op een vliegveld aangifte wordt gedaan van een delict dat elders (bijvoorbeeld
onderweg naar het vliegveld) heeft plaatsgevonden.
Hoewel bij dergelijke zaken wel ambtshalve tot vervolging kan worden overgegaan, is de beschikbare informatie zonder aangifte doorgaans te beperkt om een opsporingsonderzoek te kunnen starten.
Voorbeelden van registraties die buiten beschouwing zijn gelaten zijn verkeersovertredingen, geneesmiddelen,
drugs- en wapen gerelateerde feiten.
Voorbeeld: Een Nederlander wordt in Nederland mishandeld door een Italiaan. De Italiaan keert die dag nog
terug naar Italië. Nederland dient in Italië een rechtshulpverzoek in om de man op te sporen
De percentages tellen niet op tot 100% omdat er meerdere behoeften kunnen zijn.
Soms worden feiten in Nederland civielrechtelijk vervolgd en niet strafrechtelijk (bijvoorbeeld bij alimentatiezaken). Dan is er geen juridische basis om opvolging te geven aan het rechtshulpverzoek. Dit geldt ook wanneer
het delict niet strafbaar is in Nederland (bijvoorbeeld bij verdovende middelen) of wanneer het feit is verjaard.
We merken hierbij op dat het gronddelict geen vermissing betreft, maar respectievelijk diefstal, mishandeling
en ontvoering.
Memo ‘Slachtofferzorg internationale misdrijven’, ter beschikking gesteld door het Landelijk Parket.

Resultaten verdiepende fase 93

4 Conclusies
In dit afsluitende hoofdstuk staan de conclusies van het onderzoek naar de aard
en omvang van het grensoverschrijdende slachtofferschap waar Nederland verantwoordelijkheden in heeft en de eventuele specifieke problemen en behoeften van
de slachtoffers in grensoverschrijdende zaken. In de eerste paragraaf wordt ingegaan op de reikwijdte van de resultaten. Daarna volgt per onderscheiden slachtoffertype de beantwoording van de onderzoeksvragen. Het hoofdstuk besluit met een
slotbeschouwing.

4.1 Reikwijdte van de resultaten
Het uitgevoerde onderzoek naar grensoverschrijdend slachtofferschap heeft een
inventariserend karakter. Dit houdt in dat er, op basis van een brede variëteit van
beschikbare bronnen, een voornamelijk kwantitatief beeld van de aard en omvang
van grensoverschrijdend slachtofferschap is geschetst, zowel binnen als buiten de
EU. De volgende slachtoffertypen zijn onderscheiden:

Slachtoffertype A

Nederlandse burgers die slachtoffer worden van een strafbaar feit in het buitenland
en daarna terugkeren in Nederland of hun nabestaande(n).

Slachtoffertype B

Niet-Nederlandse burgers die in Nederland slachtoffer worden van een strafbaar
feit, hetzij tijdens een bezoek als toerist, hetzij tijdens verblijf in verband met werk,
studie e.d.

Conclusies 95

Slachtoffertype C

Niet-Nederlandse burgers die in het buitenland slachtoffer zijn geworden van een
strafbaar feit waarvoor de dader in Nederland vervolgd wordt (omdat hij/zij zich
hier bevindt).
Op voorhand is dat beeld niet compleet, in die zin dat het slachtofferschap van
alle slachtoffertypen niet (volledig) in beeld is gekomen. Er zal een dark number
blijven. Ook bij een grootschalig bevolkingsonderzoek als de IVM zullen er slachtoffers niet in beeld komen, bijvoorbeeld omdat zij hun slachtofferschap niet kenbaar willen maken of omdat ze het binnen de systematiek van de IVM niet kunnen
melden. De genoemde aantallen slachtoffers moeten daarom met de nodige reserve
worden geïnterpreteerd.
In onderstaande tabel (tabel 4.1) staat een overzicht van de aard van de delicten waarin de verhoudingen tussen de typen delict en de verschillende slachtoffertype naar databron wordt weergegeven. Voor het overzicht wordt volstaan met
percentages. Per slachtoffertype worden de volgende delictcategorieën beschreven:
geweld, vermogen en overig.1 De categorie ‘overig’ bevat vooral verkeersmisdrijven
en in mindere mate ook vernieling en openbare orde zaken. De omvang van het
grensoverschrijdend slachtofferschap wordt per slachtoffertype in absolute aantallen
beschreven.

Slachtoffertype B Slachtoffertype A

Tabel 4.1 – Percentage slachtoffers in grensoverschrijdende zaken per slachtoffertype naar databron.
Veiligheidsmonitor

Politie

KMar

Luris

Ministerie
van BuZa

Geweld

7,1%

8,6%

x

46,7%

71,1%

Vermogen

88,7%

87,5%

x

48,3%

27,8%

Overig

4,2%

3,9%

x

5%

1,1%

Geweld

x

4%

6,1%

81,5%

x

Vermogen

x

89,4%

84,3%

18,5%

x

Overig

x

6,6%

9,6%

x

x

96 Grensoverschrijdend slachtofferschap

Slachtoffertype D Slachtoffertype C

Geweld

x

x

x

16,9%

x

Vermogen

x

x

x

75,9%

x

Overig

x

x

x

7,2%

x

Geweld

x

7,4%

x

x

x

Vermogen

x

73,2%

x

x

x

Overig

x

19,4%

x

x

x

Uit bovenstaande tabel blijkt dat voor vrijwel alle slachtoffertypen het overgrote
deel van grensoverschrijdende slachtofferschap betrekking heeft op vermogensdelicten; een uitzondering betreft LURIS, waar het percentage geweldsslachtoffers
opvalt, dat vermoedelijk samenhangt met de aard van de bron (rechtshulpverzoeken) en BuZa.
Over slachtoffertype C is weinig informatie voorhanden; desondanks kan
worden geconcludeerd dat personen binnen deze slachtoffercategorie ook het vaakst
slachtoffer zijn van vermogenscriminaliteit. Over slachtoffertypes A en B zijn minimaal twee bronnen geraadpleegd die – naast elkaar – een indicatie kunnen geven
van de aard en omvang van het grensoverschrijdende slachtofferschap. Met name de
gegevens van de IVM en politie hebben betrekking op grote aantallen. De aantallen slachtoffers per bron mogen niet zonder meer bij elkaar worden opgeteld (geldt
vooral voor slachtoffertypen A en B), omdat er sprake kan zijn van overlap. Een
slachtoffer kan bijvoorbeeld in het buitenland de hulp hebben ingeroepen van het
consulaat van het ministerie van Buitenlandse Zaken en nadien ook aangifte hebben gedaan bij de Nederlandse politie. Een en hetzelfde slachtoffer komt dan in
beide van de geraadpleegde bronnen voor.
Op basis van interviews met voornamelijk vertegenwoordigers van instanties
die in aanraking komen met slachtoffers van misdrijven is ingegaan op de problemen en behoeften van de slachtoffers. In bepaalde gevallen konden deze uit de
bestudeerde dossiers worden gedestilleerd. De slachtoffers zijn, op een viertal nabestaanden na, daarover niet zelf bevraagd. In de interviews met de instanties zijn
echter zaken naar voren gekomen die rechtstreeks raken aan de mogelijkheden voor
slachtoffers om hun rechten conform de EU-richtlijn uit te oefenen. Deze zaken
worden in deze rapportage beschreven in termen van problemen en behoeften van
slachtoffers.

Conclusies 97

4.2 Beantwoording onderzoeksvragen naar slachtoffertype
De onderzoeksvragen zoals geformuleerd in hoofdstuk 1 zijn samen te vatten in 1)
aard en omvang van grensoverschrijdend slachtofferschap naar relevante categorieën
en 2) eventuele specifieke problemen en behoeften van de slachtoffers. Omwille van
de overzichtelijkheid worden hierna per slachtoffertype (A, B en C2) de genoemde
punten behandeld.

Slachtoffertype A

Dit zijn Nederlanders die in het buitenland slachtoffer worden van een strafbaar feit.
Er zijn vier bronnen geraadpleegd met zeer wisselende aantallen slachtoffers (zie
tabel 4.2). Blijkens de IVM wordt jaarlijks een grote groep Nederlanders slachtoffer
van een strafbaar feit in het buitenland: in 2013 gaat het om (geëxtrapoleerd) ongeveer 111.000 unieke personen die slachtoffer zijn geworden van ruwweg 117.000
delicten. In datzelfde jaar doen ongeveer 2.600 Nederlanders bij de Nederlandse
politie aangifte van een delict dat gepleegd is in het buitenland. Op basis van
informatie uit LURIS (rechtshulpverzoeken) zijn er in 2013 (extrapolerend) 300
Nederlandse slachtoffers in het buitenland. Voor de mensen die in het buitenland
slachtoffer worden, wordt in een relatief beperkt aantal gevallen een rechtshulpverzoek gedaan. Bij het ministerie van Buitenlandse Zaken zijn over 2013 97 gevallen
van grensoverschrijdend slachtofferschap bekend. Van alle slachtoffers in slachtoffertype A neemt slechts een klein deel contact op met BuZa.

Slachtoffertype A

Tabel 4.2 – Aantal slachtoffers binnen slachtoffertype A naar databron.
Veiligheidsmonitor

Politie

KMar

Luris

Ministerie
van BuZa

Geweld

8.300

227

x

140

69

Vermogen

103.380

2.298

x

145

27

Overig

4.900

103

x

15

1

De discrepantie tussen de aantallen in de IVM en het aantal dat aangifte doet bij de
politie is groot. Een kleine twee procent van de slachtoffers van een delict in het buitenland doet aangifte bij de Nederlandse politie. De delicten waarvan Nederlanders
in het buitenland slachtoffer worden, liggen voor het overgrote deel in de
vermogenssfeer. Een klein percentage heeft betrekking op gewelds- en zedenmisdrijven. Bij de IVM is dat 2,4 procent en bij de politie 8,7 procent van het totaal
aantal slachtoffers.3 De gemiddelde leeftijd van de slachtoffer varieert van 39
(LURIS) tot 45 jaar (IVM). In de IVM is 55 procent van de slachtoffers vrouw. In
de andere drie bronnen is het merendeel man (58% - 70%).
98 Grensoverschrijdend slachtofferschap

De gemiddelde leeftijd van slachtoffers is ten opzichte van andere delicttypen laag
bij zedenmisdrijven; in mindere mate geldt die lagere gemiddelde leeftijd ook voor
geweldsmisdrijven.
In de interviews en deels ook via dossierstudie is geïnventariseerd wat de
behoeften van slachtoffers zijn dan wel welke problemen of knelpunten bij instanties zij ervaren waardoor zij niet goed in staat zijn hun rechten uit te oefenen. Voor
zover de bronnen daar informatie over geven en in het verlengde van de bevinding
dat het in het overgrote deel van de gevallen gaat om vermogensdelicten, hebben de
meeste slachtoffers behoefte aan financiële compensatie voor de geleden schade. De
reisverzekering voorziet daarin (in beginsel). Verzekeringsmaatschappijen vragen in
dergelijke gevallen een proces-verbaal van de politie uit het land waar het delict
heeft plaatsgevonden en keren de schade uit.
De behoeften van slachtoffers (en nabestaanden) van ernstige feiten als verkrachting en moord zijn van een geheel andere orde dan die van de vakantiegangers die primair financieel schadeloos gesteld willen worden of hun gestolen ID
vervangen willen hebben. Die behoeften zijn grofweg op te delen in emotionele
ondersteuning, informatie en praktische hulp. In onderhavig onderzoek zijn diverse
knelpunten genoemd die het tegemoetkomen aan die behoeften vanuit de geëigende
instanties in de weg staan. Slachtoffers van ernstiger gewelds- en zedenmisdrijven
en nabestaanden kunnen een beroep doen op de casemanagers van Slachtofferhulp
Nederland. Degenen die dat doen, behoren tot het goed geïnformeerde deel van de
bevolking die kennis hebben (bijvoorbeeld via de politie) van het dienstenaanbod
van casemanagers.
De status die slachtofferhulp in Nederland heeft, is moeilijk te vergelijken met
die van veel andere landen. Dat statusverschil uit zich enerzijds in de moeite die het
de casemanagers kost om informatie te verkrijgen over de zaak bij het OM in het
buitenland; Slachtofferhulp Nederland wordt niet altijd als gelijkwaardige partner
beschouwd. Anderzijds – en in het verlengde van het voorgaande – blijkt het lastig
om contact te leggen met zusterorganisaties in het buitenland, omdat de slachtofferzorg daar vaak niet of minder goed is georganiseerd. Dat laatste is problematisch
in het geval dat een casemanager niet naar het buitenland kan om het slachtoffer of
een nabestaande bij te staan tijdens het proces (vanwege de kosten) en er ter plaatse
een goede vervanger moet worden gezocht.
Een vergelijkbare bevinding is van toepassing op het verkrijgen van schadevergoeding. Nederlanders die in het buitenland slachtoffer worden van een strafbaar feit of hun nabestaanden kunnen geen beroep doen op een uitkering door het
Nederlandse Schadefonds Geweldsmisdrijven. De reden hiervoor is dat het strafbare feit niet in Nederland is gepleegd. Het Schadefonds Geweldsmisdrijven kan
contact leggen met vergelijkbare fondsen in het buitenland. De ervaring is dat het
langdurige, bureaucratische procedures kunnen zijn waarvan de uitkomst erg onzeConclusies 99

ker is. Slachtoffers en nabestaanden kunnen er om die reden vanaf zien om te proberen een vergoeding te krijgen. Materiële schade wordt in principe vergoed door
de reisverzekeraar mits er een reisverzekering is afgesloten. Immateriële schade
wordt niet gedekt.
Een belangrijk knelpunt als het gaat om de effectuering van de slachtofferrechten zijn taalverschillen. Taalbarrières vormen soms een obstakel voor slachtoffers als zij in het buitenland aangifte willen doen. Zij spreken de taal niet (goed) en/
of worden afgewimpeld (mogelijk omdat zij de taal niet goed beheersen). Dit verklaart mogelijk ook deels waarom er (ook) bij de Nederlandse politie aangifte wordt
gedaan. Als het gaat om ernstige feiten en er een opsporingsonderzoek in het buitenland wordt gestart, dringt het taalprobleem zich ten volle op. Processen-verbaal,
dossiers, rapporten, gesteld in een vreemde (en juridische) taal moeten worden vertaald. De vertaalkosten, die erg hoog kunnen zijn, komen voor rekening van de
slachtoffers en nabestaanden. Het financiële aspect speelt ook wanneer een advocaat
ter plaatse moet worden ingehuurd om namens de slachtoffers en nabestaanden op
te treden als procespartij, en die hen kan informeren over de juridische procedures
in dat betreffende land en adviseren over de te nemen stappen. Ook in die gevallen
moeten de slachtoffers en nabestaanden de kosten zelf betalen. Het verkrijgen van
relevante informatie is thans te zeer afhankelijk van toevalligheden en de financiële
draagkracht van de slachtoffers en nabestaanden. De Nederlandse ambassade kan
waar het de kosten betreft geen hulp bieden aan deze slachtoffers en nabestaanden.
Wel kan de consulair medewerker van een Nederlandse ambassade en/of het ministerie van Buitenlandse Zaken faciliteren bij het tot stand komen van een oplossing,
bijvoorbeeld door in contact te treden met relevante buitenlandse en Nederlandse
instanties en te overleggen over een passende oplossing. In deze gevallen fungeren
de consulaire medewerkers als aanspreekpunt voor de Nederlandse slachtoffers of
nabestaanden.
Of en in welke gevallen de Nederlandse politie verplicht is aangiften op te
nemen is thans onduidelijk, althans in de praktijk wordt er verschillend mee omgegaan. De EU-richtlijn is wat dit betreft duidelijk (aangifte doen in eigen land is
mogelijk). Bij ernstige feiten is het doen van aangifte in Nederland met het oog op
de opsporing lastig omdat de lokale kennis (bijvoorbeeld de plaats delict) ontbreekt
bij de Nederlandse politiefunctionarissen. Een rechtshulpverzoek van Nederland
aan het buitenland moet dan soelaas bieden.
Nabestaanden vormen binnen de categorie slachtoffers een specifieke groep.
Immers, niet zij maar een familielid is in het buitenland het slachtoffer geworden
van een delict. Uit interviews met enkele nabestaanden (zie opgenomen casus in
hoofdstuk 3) blijkt dat zij de ervaring hebben nergens in het land waar het delict
heeft plaatsgevonden terecht te kunnen met hun hulpvragen. De nabestaanden
lopen tegen diverse problemen aan waarvan zij verwachten dat de ambassade hen
100 Grensoverschrijdend slachtofferschap

hierin kan ondersteunen, zonder bevredigend resultaat. Ze moeten in hun beleving
alles zelf uitzoeken en zelf de kosten betalen (vertaling stukken, informatie over het
opsporingsonderzoek en het eventuele strafproces, inschakelen advocaat, huisvesting et cetera). De verwachtingen die de nabestaanden hebben ten aanzien van de
Nederlandse ambassades lopen niet gelijk met de (wettelijk bepaalde) mogelijkheden van ambassades om hulp en ondersteuning te bieden aan Nederlanders in het
buitenland.

Slachtoffertype B

Alle buitenlanders die in Nederland slachtoffer worden van een strafbaar feit,
behoren tot slachtoffertype B. Voor dit slachtoffertype zijn drie informatiebronnen geraadpleegd: de politie, de Koninklijke Marechaussee (KMar) en LURIS (zie
tabel 4.3). Hiervan geven de politieregistraties veruit de grootste aantallen: ruim
28.000 buitenlanders hebben in 2013 in Nederland aangifte gedaan bij de politie.
Bij de Kmar gaat het in dat jaar om ongeveer 500 aangiften, in LURIS om (geëxtrapoleerd) 270 zaken (unieke slachtoffers).

Slachtoffertype B

Tabel 4.3 – Aantal slachtoffers binnen slachtoffertype B naar databron.
Politie

KMar

Luris

Geweld

1.122

31

220

Vermogen

25.211

429

50

Overig

1.867

49

x

De drie informatiebronnen geven inzicht in drie verschillende vormen van grensoverschrijdend slachtofferschap. De LURIS zaken (vooral rechtshulpverzoeken vanuit
voormalige Oostbloklanden) hebben vaak betrekking op zedenzaken/mensenhandel
waarbij de slachtoffers (relatief) jonge vrouwen zijn. Bij de Kmar komen naar verhouding veel inwoners uit Groot Brittannië in beeld die het slachtoffer zijn geworden van (vermogens)criminaliteit. Een verklaring voor het relatief grote aantal Britten
in de registraties van de KMar is mogelijk dat deze veelal via vliegvelden en havens
Nederlands grondgebied betreden; op deze locaties heeft de Kmar de politietaak.
De buitenlandse slachtoffers die de politie registreert komen voor een
belangrijk deel (55%) uit de Nederland omringende landen (Duitsland, België/
Luxemburg). Binnen de politiecijfers vormen inwoners van voormalige
Oostbloklanden 18 procent van de groep buitenlandse slachtoffers. Twee derde van
de slachtoffers is man. De gemiddelde leeftijd van de slachtoffers die bij de poliConclusies 101

tie bekend zijn ligt op 38 jaar. In het overgrote deel van de gevallen (88%) betreft
het vermogensdelicten, bij een klein deel (3,5%) gaat het om geweldsmisdrijven. Bij
zeden- en geweldsmisdrijven zijn de slachtoffers gemiddeld jonger dan de slachtoffers van de overige delicten. Uit de politieregistraties is niet op te maken wat de status van de slachtoffers is, bijvoorbeeld of het toeristen zijn die hier een aantal dagen
verblijven of dat het om buitenlanders gaat die hier voor een lange tijd verblijven.
Uit interviews komt naar voren dat het hier voor een groot deel zal gaan om toeristen en deels om buitenlanders die in Nederland werken (expats).
De delicten waarvan buitenlanders in Nederland slachtoffer worden, zijn veelal niet ernstig van aard. De slachtoffers willen voornamelijk financiële compensatie
vanwege de geleden schade. Voor hun eventuele (reis)verzekering hebben zij een
aangifte nodig. Uit informatie van de Kmar blijkt dat de slachtoffers veelal praktische hulpvragen hebben (nieuwe documenten en geld voor onderhoud). De behoeften van slachtoffers van ernstiger feiten reiken verder dan de materiële vergoeding
(informatie over voortgang van de zaak, inzicht in het dossier, vertalingen).
Evenals bij slachtoffertype A geldt ook bij de buitenlanders die in Nederland
slachtoffer worden van een delict dat zij tegen taalproblemen kunnen aanlopen wanneer zij aangifte willen doen. Zij zijn tevens onbekend met de juridische gebruiken
en procedures in Nederland. Een goede informatievoorziening voor personen die
slachtoffer worden in het buitenland ontbreekt. Er bestaat een Europees telefoonnummer dat slachtoffers kunnen bellen met de vraag wat zij moeten doen in geval
van een strafbaar feit, bij wie ze terechtkunnen en waar zij recht op hebben. Dit
nummer bestaat maar is in verschillende landen niet goed ingericht en bij veel respondenten onbekend. Een andere optie die respondenten noemen is het plaatsen
van informatiezuilen op politiebureaus van grote steden waarop in diverse talen
staat wat slachtoffers kunnen doen en verwachten van de politie en eventueel het
OM. Misdrijven waarvan buitenlanders aangifte doen en waar goede opsporingsmogelijkheden voor de politie in zitten (daderindicaties) zullen wellicht resulteren
in een opsporingsonderzoek, de overige zaken niet vanwege de beperkte capaciteit.
Slachtofferhulp Nederland krijgt vrijwel geen aanvragen van buitenlandse
slachtoffers of nabestaanden. Een oorzaak is dat de buitenlandse slachtoffers daaraan ofwel geen behoefte hebben (want alleen financiële schade) en/of niet op de
hoogte zijn van het dienstenaanbod van Slachtofferhulp Nederland. Ook hier speelt
de informatievoorziening of het gebrek daaraan richting buitenlanders in Nederland
mogelijk een rol.
Een punt van aandacht betreft de bejegening van (buitenlandse) slachtoffers
door de politie. Door middel van opleidingen voor politie wordt een meer slachtoffergerichte benadering bijgebracht. Dergelijke opleidingen zijn in ontwikkeling. De
vraag is echter of in de opleidingen specifieke aandacht aan buitenlandse slachtoffers
wordt geschonken. Gelet op het feit dat de politie of het baliepersoneel vaak als eer102 Grensoverschrijdend slachtofferschap

ste in contact komen met een buitenlands slachtoffer en zij volgens de EU-richtlijn
ook een beoordeling moeten maken van de kwetsbaarheid van het slachtoffer, kan
dat betekenen dat de deskundigheid daartoe ontbreekt (de vraag daargelaten voor
welke groepen slachtoffers dergelijke capaciteit moet worden vrijgemaakt).

Slachtoffertype C

Dit zijn buitenlanders die in het buitenland slachtoffer worden van een strafbaar feit
en waarvan de verdachte zich in Nederland bevindt. Voor deze bijzondere categorie
slachtoffers zijn twee bronnen geraadpleegd: LURIS en informatie van het Team
Internationale Misdrijven (zie tabel 4.4). Beide bronnen geven inzicht in totaal verschillende slachtofferkenmerken en achtergronden. De LURIS-gegevens laten zien
de slachtoffers in 2013 voornamelijk het slachtoffer zijn van vermogensdelicten, in
het bijzonder internetfraude via bijvoorbeeld Marktplaats. De verdachten hebben in
dat geval een Nederlandse bankrekening waar het buitenlandse slachtoffer geld naar
heeft overgemaakt. De behoeften van de slachtoffers zijn in dat geval met name
materieel van aard. Slachtoffers van phishing worden doorgaans schadeloos gesteld
door hun bank. Geëxtrapoleerd gaat het in LURIS om in totaal 415 slachtoffers.
Tabel 4.4 – Aantal slachtoffers binnen slachtoffertype C naar databron.

Slachtoffertype C

Luris
Geweld

70

Vermogen

315

Overig

30

De mate waarin slachtoffers van oplichting via internet (bv. Marktplaats) schadeloos gesteld worden, is afhankelijk van het feit of al dan geen vervolging wordt
ingesteld. Wanneer strafvervolging plaatsvindt in het land van herkomst en de
Nederlandse verdachte door Nederland wordt uitgeleverd, kunnen zij in hun eigen
land hun slachtofferrechten effectueren. Nederland heeft hierin dan geen verantwoordelijkheid en de reikwijdte van de EU-richtlijn strekt zich ook niet uit tot
deze gevallen. Wanneer een opsporingsonderzoek aan Nederland wordt overgedragen en in Nederland tot strafvervolging wordt overgegaan, zijn de politie en het
OM verantwoordelijk voor het tegemoetkomen aan de behoeften van het buitenlandse slachtoffer voor zover in de EU-richtlijn bepaald. Wanneer, om welke reden
dan ook, ook in Nederland niet tot strafvervolging wordt overgegaan tegen de in
Nederland woonachtige verdachte, heeft een buitenlands slachtoffer geen mogelijkConclusies 103

heden om zijn/haar slachtofferrechten te effectueren. Feitelijk betekent dit dan dat
deze slachtoffers niet schadeloos gesteld zullen worden.
De slachtoffers van oorlogsmisdaden overstijgen de Nederlandse grenzen. De
reden waarom Nederland hierin verantwoordelijkheid draagt, heeft te maken met
het feit dat sommige verdachten van oorlogsmisdrijven zich in Nederland bevinden, bijvoorbeeld omdat zij via een asielprocedure toegang tot Nederland hebben
aangevraagd. Bij wijze van illustratie is in het kader van dit onderzoek een zaak
eruit gelicht: Afghanistan. Tegen de twee verdachten is in Nederland een strafzaak
opgebouwd, waarvoor 45 getuigen zijn gehoord door de rechtbank en het gerechtshof Den Haag. Uit de dossierstudie blijkt dat meer dan de helft van deze getuigen
tevens slachtoffer is geweest van oorlogsmisdaden. In de casus van Afghanistan zijn
de getuigen niet altijd aangemerkt als slachtoffer. Een reden is dat dat ook niet
nodig is voor het verkrijgen van voldoende bewijs tegen de verdachten. Veel getuigen zijn slachtoffer van oorlogsmisdaden die door anderen gepleegd zijn dan degenen die terechtstaan. Dientengevolge kunnen de getuigen geen aanspraak maken
op slachtofferrechten.
Het staat buiten kijf dat slachtoffers van oorlogsmisdaden veelal ernstig getraumatiseerd zijn en hun behoeften zijn daarom van een andere orde dan slachtoffers
van bijvoorbeeld vermogensdelicten. Deze liggen allereerst op het psychische vlak,
waarin ook zoveel als mogelijk (maatwerk) wordt voorzien. Daarnaast bestaat bij
slachtoffers de behoefte aan informatie over de voortgang van het strafproces; deze
kan echter vaak niet worden verstrekt. Feitelijk betekent dit dat personen, ongeacht of zij als slachtoffer of als getuige worden aangemerkt, hun slachtofferrechten
beperkt kunnen effectueren. Bovendien is het de vraag in hoeverre de EU-richtlijn
in het oplossen van deze knelpunten zal (kunnen) voorzien. Deze behoefte is er wel
degelijk, hoewel sommige slachtoffers – wanneer strafbare feiten in het eigen land
nooit zijn vervolgd – reeds blij zijn met het gegeven dat tot (internationale) strafvervolging overgegaan wordt.

4.3 Slotbeschouwing
Dit inventariserende onderzoek naar grensoverschrijdend slachtofferschap heeft
duidelijk gemaakt dat de werking en reikwijdte van de EU-richtlijn in theorie grote
groepen slachtoffers aangaat. Het grootste deel van de onderscheiden slachtoffertypen A en B wordt evenwel slachtoffer van een vermogensdelict, bijvoorbeeld tijdens
vakantie. Zij hebben voornamelijk behoefte aan een financiële vergoeding van de
schade.4 In veel gevallen zal een melding van het strafbaar feit bij de politie en een
standaardbrief (afloopberichten) opgesteld in de eigen taal - of een andere voor het
slachtoffer begrijpbare – taal afdoende kunnen zijn.

104 Grensoverschrijdend slachtofferschap

Aan de andere kant bevinden zich slachtoffers en nabestaanden van ernstige misdrijven, die leiden tot een opsporingsonderzoek door de politie, rechtszaken, processtukken et cetera. Hun behoeften overstijgen vaak de financiële vergoeding van
de schade en zullen meer vergen van de autoriteiten in termen van bijvoorbeeld het
verstrekken van (vertaalde) informatie en het mogelijk maken van deelname aan het
strafproces.
De rechten van de slachtoffers uit de categorie C, in casu slachtoffers van oorlogsmisdaden, vergen een supranationale oriëntatie en aanpak. Hierbij gaat het ook
om de vele getuigen die worden gehoord in een strafzaak en die tevens slachtoffer zijn. Instanties die zich met slachtoffers van internationale misdrijven bezighouden, constateren verschillende knelpunten als het gaat om de rechten van deze
slachtoffers die niet gemakkelijk op te lossen zijn. Ten tijde van onderhavig onderzoek is aangegeven dat deze instanties de intentie hebben om gezamenlijk te bekijken op welke wijze beter tegemoet gekomen aan worden aan de rechten van deze
slachtoffers.

Eindnoten
1.
2.

3.
4.

Zoals gebruikelijk worden zedendelicten onder de geweldsdelicten geschaard.
Slachtoffertype D wordt in dit concluderende hoofdstuk buiten beschouwing gelaten. Deze categorie betreft
grotendeels Nederlanders die in de aangrenzende landen wonen en in Nederland slachtoffer worden van een
misdrijf, meestentijds van een vermogensdelict. Weliswaar is het een vorm van grensoverschrijdend slachtofferschap maar deze groep onderscheidt zich niet wezenlijk (qua toegang tot voorzieningen, rechten) van
Nederlanders die in Nederland wonen en hier ook slachtoffer worden.
De andere twee bronnen genereren te kleine aantallen voor procentuele uitspraken.
Dit laat onverlet dat ook slachtoffers van bijvoorbeeld een diefstal psychische problemen als gevolg daarvan
kunnen ondervinden. De impact van een misdrijf is een subjectieve aangelegenheid die in dit onderzoek niet is
meegenomen.

Conclusies 105

Geraadpleegde bronnen
Andersson, H, Elffers, J. & Felix, P. (2010). Directorate-General Justice, Freedom and
Security. A Study for an Impact Assessment on Ways of Improving the Support, Protection
and Rights of Victims across Europe. Utrecht: AEF.
Beken, T. van der & Balcaen, A. Het slachtoffer en de strafrechtsbedeling: berekende flirt of ware liefde? In: Balcaen, A. (red.) (2002). Update in de criminologie.
Mechelen: Wolters Kluwer.
Bruinsma, G. & Nieuwbeerta, P. (2001). Twaalf jaar Internationaal Vergelijkend
Onderzoek naar Slachtofferschap van Criminaliteit. Tijdschrift voor Criminologie,
43(2), pp. 98-111.
Dijk, J. van, Kesteren, J. van & Smit, P. (2007). Criminal Victimisation in
International Perspective. Key findings from the 2004-2005 ICVS and EU ICS. Den
Haag: Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum.
Goudriaan, H., van der Knaap, N. & Smit, P. (2013). Slachtofferschap en onveiligheidsgevoelens in acht landen. Secondant, 27, pp. 8-12.
Ham, T. van & Ferwerda, H. (2012). Geweld en Geweldplegers. Naar een landelijke
definitie. Arnhem: Bureau Beke.
Kwakman, N.J.M. (2012). Europa en slachtoffers van delicten. Groningen,
Rijksuniversiteit Groningen.
Walklate, S. (1989). Victimology. The Victim and the Criminal Justice Process. New
York: Springer.

Geraadpleegde bronnen 107

Artikelen
European Commission (2012). Aandacht voor slachtoffers: nieuwe Europese
regels geven slachtoffers van misdrijven meer rechten. IP/12/1066, 04-10-2012.
Geraadpleegd op 28-04-2014 via:
http://europa.eu/rapid/press-release_IP-12-1066_nl.htm
European Commission (2014). European Day for victims of crime: Commission
takes action to make improved victims’ rights a reality. IP/14/165, 21-02-2014.
Geraadpleegd op 28-04-2014 via:
http://europa.eu/rapid/press-release_IP-14-165_en.htm

Documenten

Richtlijn 2012/29/EU. Geraadpleegd op 28-04-2014 via:
http://eurlex.europa.eu /LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2012:315:0057:0073
:NL:PDF

108 Grensoverschrijdend slachtofferschap

Bijlage 1: Overzicht van de benaderde instanties

NR

Informatie

1

Team Internationale Misdrijven

+

2

Europol

-

3

VeiligheidNL (LIS-informatiesysteem)

+

4

Letselschade advocatuur/adviseurs

-

5

Schadefonds Geweldsmisdrijven

+

6

Banken

-

7

Havenpolitie

+

8

Koninklijke Marechaussee

+

9

Administrative Committee to Coordinate English Speaking Services

+

10

EVO; Ondernemersorganisatie voor logistiek en transport

+

11

Buitenlandse zaken (Kompas)

+

12

Intomart GfK

+

13

Politie/OM; Landelijk Uniform Registratiesysteem Intern. Rechtshulp

+

14

Politie BVI

+

15

Slachtofferhulp Nederland (DIVOS en CM)

+

16

Tourist Assistance Service (TAS)

+

17

ANWB alarmcentrale

-

18

Europeesche alarmcentrale

-

19

Allianz alarmcentrale

-

20

Eurocross Assistance alarmcentrale

-

21

Global Assistance alarmcentrale

-

22

Rode Kruis

-

23

Team Grensoverschrijdend Werken en Ondernemen (GWO) Belastingdienst

-

24

Transport en Logistiek Nederland

+

25

Openbaar Ministerie Limburg

+

26

Integrale Veiligheidsmonitor

+

27

International Crime Victim Survey

+

Bijlagen 109

Bijlage 2: Overzicht van de respondenten

Mevr. M. Bijker 					 Openbaar Ministerie
Mevr. M. van der Burg			 Ministerie van Veiligheid & Justitie
Dhr. L. Davis 						 De Goudse Verzekeringen
Mevr. L. van Duijn				 Internationaal Rechtshulp Centrum
Mevr. A. Haitsma					 Ministerie van Buitenlandse Zaken
Mevr. G. van der Huure 			 Allianz Global Assistance
Mevr. D. Peterse 					 Slachtofferhulp Nederland
Mevr. I. Sjoerdsma 				 Eurocross Assistance
Dhr. F. Kramer 					 Nationale Politie
Mevr. D. Lauvenberg 				 Slachtofferhulp Nederland
Mevr. T. Martens					 Ministerie van Buitenlandse Zaken
Mevr. H. Minderman				 Transport en Logistiek Nederland
Mevr. C. Nij-Bijvank 				 Team Internationale Misdrijven
Dhr. J. van Rey 						 Slachtofferhulp Nederland
Mevr. J. van Rijs					 Landelijk Parket
Dhr. A. Sas 							Slachtofferhulp Nederland
Mevr. E. Sekewael					 Ministerie van Buitenlandse Zaken
Dhr. H. Smajilbegovic			 SOS International
Mevr. A. Smeulers					 Rijksuniversiteit van Groningen
										(Faculteit Rechtsgeleerdheid) en Tilburg University
										(Department of Criminal Law)
Mevr. P. van der Valk				 Nationale Politie
Dhr. B. de Visser 					 Comensha
Mevr. N. Vogelenzang 			 Team Internationale Misdrijven
Mevr. E. Wijnhorst 				 Schadefonds Geweldsmisdrijven
Anoniem 1							Koninklijke Marechaussee, medewerker Tactisch
										Informatiecentrum
Anoniem 2							Koninklijke Marechaussee, medewerker Tactisch
										Informatiecentrum
Anoniem 1							Nabestaande
Anoniem 2							Nabestaande
Anoniem 3							Nabestaande
Anoniem 4							Nabestaande

110 Grensoverschrijdend slachtofferschap

Bijlage 3: Topiclijst interviews instanties
Aard en omvang
 Slachtoffercategorieën (A, B, C en overig);
 Achtergrond slachtoffers (leeftijd, geslacht, beroep, land van herkomst);
 Aard grensoverschrijdend slachtofferschap (misdrijf, impact, schade, land
van misdrijf);
 Omvang grensoverschrijdend slachtofferschap.

Bekendheid slachtoffers grensoverschrijdend slachtofferschap

 Contact met slachtoffers van grensoverschrijdend slachtofferschap;
 Route slachtoffers (instanties);
 Aard hulpverlening, ondersteuning en dienstenaanbod;
 Samenwerking met andere instanties.

Problemen en behoeften slachtoffers (check van te voren even de richtlijnen)

 Problemen slachtoffers;
 Behoeften slachtoffers;
 Invulling begrippen EU richtlijn; begrijpelijkheid informatie, beschikbaarheid slachtofferhulp, mogelijkheid rol procedure/proces en bescherming slachtoffers;
 Richtlijnen voor welke typen/ groepen slachtoffers;
 Implicaties van richtlijn voor instanties;
 Knelpunten;
 Suggesties voor verbetering;
 Visie op nieuwe EU‐richtlijn en implementatie in Nederlandse wet.

Bijlagen 111

Bijlage 4: Minimumnormen EU-richtlijn

De richtlijn voorziet (samengevat) niet alleen in erkenning als slachtoffer van personen die schade hebben geleden door een misdrijf, maar ook van bepaalde familieleden indien de betrokken persoon ten gevolge van het misdrijf overlijdt.

Verstrekking van informatie en steun aan slachtoffers

Slachtoffers moeten voldoende informatie krijgen op een manier die zij kunnen verstaan om hun rechten te kunnen uitoefenen. Zij moeten tevens toegang hebben tot
psychologische en praktische bijstand. Het voorstel heeft ten doel de volgende rechten te waarborgen:
 Recht op informatie bij het eerste contact met een gerechtelijke instantie,
met name over de manier waarop een klacht kan worden ingediend, het
verloop van de procedure en de stappen die het slachtoffer in voorkomend
geval moet ondernemen om bescherming te krijgen;
 Recht op informatie over de zaak, met name over de beslissing om het
onderzoek te stoppen of voort te zetten, de datum en de plaats van het
proces en, onder bepaalde voorwaarden, de invrijheidstelling van de vervolgde persoon;
 Recht te verstaan en te worden verstaan;
 Recht op vertolking en vertaling: indien een slachtoffer de taal van de
procedure niet spreekt, moet hij kosteloos door een tolk worden bijgestaan
en een vertaling ontvangen van de ingediende klacht, van alle beslissingen waarmee een einde komt aan de procedure alsmede van informatie
over hun rechten;
 Recht op slachtofferhulp: deze diensten moeten kosteloos worden aangeboden en ook toegankelijk zijn voor bepaalde familieleden. Zij omvatten
emotionele en psychologische steun en praktische hulp met betrekking tot
onder meer financiële kwesties en de rol van het slachtoffer in een strafprocedure.

Deelname van slachtoffers aan strafprocedures

Slachtoffers hebben er een gerechtvaardigd belang bij dat rechtvaardigheid
geschiedt. Bovendien moeten zij kunnen deelnemen aan de strafprocedure die op
hen betrekking heeft. Daarom voorziet de Commissie in haar voorstel in een aantal
rechten dat voor slachtoffers moet worden gewaarborgd:
 Recht om een bevestiging te krijgen van hun klacht;
112 Grensoverschrijdend slachtofferschap

 Recht te worden gehoord tijdens de procedure;
 Recht om beroep aan te tekenen in geval van een beslissing tot niet-vervolging;
 Recht op waarborgen in het kader van bemiddeling en andere vormen van
herstelrecht: de bedoeling hiervan is slachtoffers tijdens de procedure te
beschermen tegen elke vorm van intimidatie en verdere schade te voorkomen. Deze diensten kunnen slechts worden gebruikt wanneer het slachtoffer daarmee heeft ingestemd en correct werd voorgelicht. Het slachtoffer
kan zijn toestemming te allen tijde intrekken;
 Recht op rechtsbijstand en vergoeding van de kosten wanneer het slachtoffer aan de strafprocedure deelneemt;
 Recht op teruggave van de voorwerpen die in het kader van de strafprocedure in beslag zijn genomen;
 Recht op een beslissing inzake schadeloosstelling door de dader in het
kader van de strafprocedure;
 Voor slachtoffers die in een ander land van de EU wonen moeten de problemen die voortvloeien uit het feit dat zij in een ander EU-land wonen
zo beperkt mogelijk gehouden worden, met name door een onmiddellijke
afname van hun verklaring na de indiening van de klacht en door zoveel
mogelijk gebruik te maken van video- en telefoonconferentie om hen te
verhoren. Wanneer een slachtoffer geen klacht heeft kunnen indienen in
het land waar het misdrijf is gepleegd, moet hij dat kunnen doen in het
land van zijn woonplaats, dat de klacht vervolgens aan het betrokken land
overmaakt.

Erkenning van de kwetsbaarheid en bescherming van slachtoffers

De Commissie stelt voor maatregelen vast te stellen die slachtoffers en hun familieleden beschermen tegen eventuele vergeldingsacties of intimidatie door de dader
van het misdrijf. De autoriteiten zorgen er dan ook voor dat contact tussen dader en
slachtoffer zoveel mogelijk wordt vermeden, met name binnen het gebouw waar het
strafproces plaatsvindt.
Slachtoffers worden in het kader van het onderzoek zo snel mogelijk en niet
vaker dan nodig verhoord. Indien gewenst, kunnen zij zich laten vergezellen door
een wettelijke vertegenwoordiger of een persoon naar keuze. Hun privacy alsook
die van hun familie moet worden beschermd.
In het voorstel voor een richtlijn wordt erkend dat bepaalde personen in het
kader van gerechtelijke procedures een bijzonder groot risico op bijkomende schade
lopen. Deze kwetsbare slachtoffers kunnen na een beoordeling van hun individuele
behoeften bepaalde extra rechten genieten en een beroep doen op aanvullende dien-

Bijlagen 113

sten. Kinderen, gehandicapten en slachtoffers van seksueel geweld of mensenhandel
worden in het voorstel als kwetsbare slachtoffers beschouwd.
Teneinde functionarissen van gerechtelijke instanties en politiediensten alsook
verleners van slachtofferhulp beter in staat te stellen aan de behoeften van slachtoffers tegemoet te komen, krijgen zij een passende opleiding.

114 Grensoverschrijdend slachtofferschap

Bijlage 5: Delictenselectie LURIS

Type delict

N=1706

N=341
(steekproef)

Bancaire fraude*

83

16

Bedreiging*

66

13

Belediging/discriminatie

17

4

Brandstichting

3

0

Computercriminaliteit*

67

13

Diefstallen van vervoersmiddelen*

45

10

EAB ontvoering, wederrechtelijke vrijheidsberoving en gijzeling*

8

1

Heling

8

2

Inbraak algemeen

14

3

Int. Kinderontvoering

15

3

Internet fraude*

45

8

Kinderporno

17

4

Kindersekstoerisme

2

1

Mensenhandel*

177

34

Mensensmokkel

15

4

Misbruik

13

2

Mishandeling*

56

11

Mishandeling/openlijk geweld

27

6

Moord/doodslag*

303

61

NOVO (int. c/q oorlogsmisdrijven)

1

0

Oplichting*

300

60

Overige diefstallen*

139

27

Overige economische delicten

2

0

Overige fraude

32

7

Overige geweldsmisdrijven

13

3

Overige zedendelicten

36

7

Overtredingen op skipistes

3

1

Overvallen

14

3

Ripdeal

1

0

Skimmen

5

1

Bijlagen 115

Stalking

12

2

Terrorisme

4

1

Valsheid in geschrift

3

1

Verduistering

10

2

Verkeersmisdrijven*

55

10

Verkrachting/aanranding

44

9

Vernieling

2

1

Vrijheidsbeneming/Ontvoering/Gijzeling

43

8

Woning-/bedrijfsinbraken

6

2

1706

341

Totaal

*grote categorie (N≥40)

116 Grensoverschrijdend slachtofferschap

Verschenen in de Bekereeks
2008

CoVa volgens plan?

Ambtscriminaliteit aangegeven?

Een vooronderzoek naar de mogelijkheden

Een onderzoek naar het opvolgen van en

kennis over de wettelijke verplichting tot
aangifte van artikel 162 Sv misdrijven
Verborgen problemen
Een onderzoek naar (de aanpak van)

criminaliteit onder Antillianen in Nederland
Bont en Blauw
Een onderzoek naar de strafrechtelijke
behandeling van geweldszaken tegen

politieambtenaren en de bejegening van

slachtoffers daarvan door de politie en het
openbaar ministerie

Uitstel van behandeling?
Een verkennend onderzoek naar TBS-

gestelden met en zonder een combinatievonnis
en de mogelijke effecten van detentie
2009
Huwelijksdwang: Een verbintenis voor het
leven?

Een verkenning van de aard en aanpak van
gedwongen huwelijken in Nederland
Inpakken niet nodig
Een profiel van straatroven en straatrovers in
Almere

Back on Track?
Een evaluatieonderzoek naar de onthemende
projecten van de Bijzondere Jeugdbijstand in
Vlaanderen

en reikwijdte van een effectonderzoek van de
cognitieve vaardigheidstraining
Achter de schermen
Een verkennend onderzoek naar downloaders
van kinderporno
2010
Tot de dood ons scheidt
Een onderzoek naar de omvang en kenmerken
van moord en doodslag in huiselijke kring
Kwetsbaar beroep
Een onderzoek naar de prostitutiebranche in
Amsterdam

Cameratoezicht in beweging
Ervaringen met nieuwe vormen van

cameratoezicht bij de Nederlandse politie
2011
Los van drank
Procesevaluatie Haltafdoening Alcohol
Lastige verhalen
Een exploratief onderzoek naar valse aangiften
van zedenmisdrijven door meisjes van
12-18 jaar

Wapenfeiten
Een onderzoek naar overvallen en overvallers in
Nijmegen

Snelle jongens
Een onderzoek naar drugsrunners en daaraan
gerelateerde problematiek in Limburg-Zuid

2012

2014

De schade hersteld?

Portretten van notoire ordeverstoorders

Een onderzoek naar herstelbemiddeling bij

Kenmerken en achtergronden van notoire

Onder Controle?

Gelegenheidsordeverstoorders?

Een procesevaluatie van de gedragsinterventie

Analyse van rondom grootschalige rellen

jeugdige delinquenten in Vlaanderen

‘Korte Leefstijltraining voor verslaafde
justitiabelen’

Planmatig en flexibel
Procesevaluatie gedragsinterventie CoVa+
Oosterse Teelt
Vietnamezen in de hennepteelt
Dierenwelzijn in het vizier
De aard en omvang van dierenwelzijnszaken en
de stand van zaken van de handhaving van de
regelgeving op dat gebied in Nederland
2013
Over Leven na de moord
De gevolgen van moord en doodslag voor

de nabestaanden van de slachtoffers en de

ordeverstoorders binnen het voetbal

aangehouden verdachten

Ondergaan of ondernemen
Ontwikkelingen in de aard en aanpak van
afpersing van het bedrijfsleven
Raak geschoten?
Een onderzoek naar de werking van maatregelen
tegen geweld en overlast rondom het betaald
voetbal

Doordringen of doordrinken
Effectevaluatie Halt-straf Alcohol
Aangifte onder nummer
Implementatie, toepassing en eerste resultaten

van de nieuwe regeling ‘Aangifte onder nummer’

ondersteuning door Slachtofferhulp Nederland
Met scherp schieten
Een onderzoek naar een aantal veiligheidsrisico’s
met betrekking tot de schietsport in Nederland
Georganiseerde voertuigcriminaliteit in
Nederland

Een beeld van de omvang, kenmerken,
werkwijzen en aanpak anno 2013

Het warme bad en de koude douche
Een onderzoek naar misstanden in nieuwe

religieuze bewegingen en de toereikendheid van
het instrumentarium voor recht en zorg

Voor meer informatie over uitgaven in deze reeks: www.beke.nl.

In opdracht van het ministerie van Veiligheid en Justitie heeft Bureau
Beke onderzoek gedaan naar verschillende slachtoffertypen waar
Nederland - volgens de richtlijn - een verantwoordelijkheid in heeft. Het
gaat hierbij om Nederlanders die in het buitenland slachtoffer worden van
een strafbaar feit, buitenlanders die slachtoffer worden in Nederland en
buitenlandse slachtoffers waarbij de dader in Nederland wordt vervolgd.

Grensoverschrijdend
slachtofferschap
Een inventarisatie van aard, omvang en
aandachtspunten in verband met de effectuering
van slachtofferrechten

Anton van Wijk, Tom van Ham, Manon Hardeman

In dit onderzoek is nagegaan wat de aard en omvang van
grensoverschrijdend slachtofferschap is voor zover bekend in de diverse
Nederlandse registratiesystemen. Ook is geïnventariseerd welke specifieke
problemen en behoeften deze slachtoffers hebben. Met dit onderzoek
is voor het eerst in Nederland en Europa de aard en omvang van
verschillende groepen slachtoffers en hun behoeften in kaart gebracht.

Grensoverschrijdend slachtofferschap		

Op 25 oktober 2012 is een Europese richtlijn tot stand gekomen die zich
richt op de slachtofferrechten binnen de Europese Unie (EU). Het doel
van deze richtlijn is het zorgen voor een minimum aan rechten voor
slachtoffers van strafbare feiten binnen alle lidstaten van de EU. Deze
minimumrechten bestaan onder andere uit passende ondersteuning,
informatievoorziening en bescherming van het slachtoffer.

ISBN 978-94-92255-03-7

Anton van Wijk
Tom van Ham
Manon Hardeman
www.beke.nl