Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

20 454

Voortgangsrapportage uitvoering wetten
oorlogsgetroffenen

Nr. 171

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 9 juli 2021
De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Staatssecretaris van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport over de brief van 12 april 2021 inzake
voortgang beleid oorlogsgetroffenen (Kamerstuk 20 454, nr. 170).
De vragen en opmerkingen zijn op 20 mei 2021 aan de Staatssecretaris
van Volksgezondheid, Welzijn en Sport voorgelegd. Bij brief van 8 juli
2021 zijn de vragen beantwoord.
De fungerend voorzitter van de commissie,
Agema
Adjunct-griffier van de commissie,
Heller

kst-20454-171
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 20 454, nr. 171

1

Vragen en antwoorden
I.
II.
III.

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Reactie van de Staatssecretaris
Volledige agenda

2
9
25

I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben enkele vragen over de voortgang van
het beleid oorlogsgetroffenen. In welke mate kan de Staatssecretaris
toelichten wat de opzet en het doel wordt van de evaluatie van het
platform WOII, en wie deze evaluatie gaat uitvoeren? Genoemde leden
vragen of de Staatssecretaris ook kan toelichten hoe de onderzoeksopdracht voor de backpay-regeling eruit gaat zien en of deze met de Kamer
gedeeld kan worden?
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de op
3 december 2020 met algemene stemmen aangenomen motie van het lid
Van Gerven c.s.1. De motie verzoekt het kabinet te onderzoeken of een
financiële regeling haalbaar en uitvoerbaar is voor nog levende weduwen
van ambtenaren of militairen, die ten tijde van de Japanse bezetting
dienstverband hadden met het Nederlands-Indisch Gouvernement en in
die periode geen of niet volledig salaris hebben genoten. Genoemde
leden lezen in de voortgangsrapportage van 12 april jl. dat de Staatssecretaris «binnenkort een opdracht verstrekt aan een onafhankelijk onderzoeksbureau». Deze leden hopen dat dit inmiddels reeds is gedaan. Is de
Staatssecretaris het met deze leden eens dat een onderzoek naar de
haalbaarheid en uitvoerbaarheid nog dit jaar duidelijk moet worden,
aangezien de tijd deze bijzondere groep mensen begint in te halen?
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de evaluatie van
de Sociale Verzekeringsbank (SVB) naar het functioneren van de
Pensioen- en Uitkeringsraad (PUR) en wensen daar verder met de
Staatssecretaris over van gedachten te wisselen. De evaluatie kijkt niet
verder dan 2024. Kan de Staatssecretaris ook inzicht geven in de periode
daarna? Welke groepen oorlogsgetroffenen hebben de afgelopen jaren
een aanvraag gedaan?
In de evaluatie wordt voorts gesproken over mogelijke herziening van
beleid als gevolg van uitspraken van de Centrale Raad van Beroep of door
het ouder worden van de groep. Genoemde leden vragen de Staatssecretaris welke nieuwe vraagstukken zouden kunnen ontstaan bij het ouder
worden van de groep. Voorts zijn deze leden benieuwd welke huidige
maatschappelijke ontwikkelingen invloed zouden kunnen hebben op het
bestaande beleid.
De Staatssecretaris heeft eind vorig jaar besloten 20,4 miljoen euro
beschikbaar te stellen voor extra activiteiten in het kader van de geschiedenis van voormalig Nederlands-Indië en het Indisch Erfgoed in
Nederland2. De Staatssecretaris gaf vorig jaar te kennen dialoogsessies te
willen organiseren om de plannen en inzet van extra middelen te toetsen.
Hoeveel van dergelijke gesprekken zijn reeds gevoerd? Welke concrete
resultaten zijn hieruit voort gekomen en hoeveel geld is daarvoor
uitgegeven of gealloceerd? Deze leden verzoeken de Staatssecretaris een
overzicht te geven van reeds uitgegeven middelen over de jaren 2020 en
2021. De Staatssecretaris gaf in zijn Kamerbrief van 15 oktober jl. te
kennen de komende periode de hoofdlijnen verder uit te werken. Deze

1
2

Kamerstuk 35 570 XVI, nr. 125.
Kamerstuk 20 454, nr. 163.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 20 454, nr. 171

2

leden zijn ruim een halfjaar later benieuwd naar de uitwerking van deze
hoofdlijnen. Wanneer kunnen genoemde leden deze verwachten?
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de film De Oost
en de ontstane onrust onder veteranen en binnen de Indische gemeenschap. Deze leden vinden het enerzijds prijzenswaardig dat er een film
over deze belangrijke periode uit de Nederlandse geschiedenis is
gemaakt, maar constateren anderzijds dat het genre historische fictie door
kijkers kan worden verward met non-fictie. Deze leden zien echter grote
meerwaarde in de aandacht voor deze belangrijke periode uit de
Nederlandse geschiedenis en de gesprekken die na de film plaatsvinden,
bijvoorbeeld op scholen. De maker van de film, Jim Taihuttu, verwoordde
dat volgens deze leden treffend in een interview: «Als één op de vijftig
kijkers na afloop besluit zich verder in de geschiedenis te verdiepen, denk
ik geschiedenisleraren en historici een goede dienst te hebben bewezen.
Ik vrees namelijk dat veel mensen niet eens weten dat er een oorlog is
geweest.»3Bij de film is ook een lespakket gelanceerd, dat via www.dewereldvandeoost.nl wordt aangeboden aan onder meer scholen. Deze leden
constateren echter dat in dit lespakket nauwelijks tot geen aandacht is
voor de Bersiap. Is de betreffende website, ofwel het lespakket, ook
gefinancierd uit de subsidieregeling Collectieve erkenning van Indisch
Moluks Nederland (CEWIN), dan wel uit andere publieke middelen? Is de
Staatssecretaris het met deze leden eens dat bij een dergelijk educatief
(film)project over deze periode, gefinancierd uit publieke gelden, waar wel
aandacht is voor de Japanse bezetting, de Bersiap niet mag ontbreken?
Voelt de Staatssecretaris de verantwoordelijkheid dat, hoewel het
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport geen betrokkenheid
heeft gehad bij het educatieve materiaal, scholieren feitelijk juiste en
volledige informatie tot zich moeten kunnen nemen? Is de Staatssecretaris
bereid om met de makers in gesprek te gaan en hun aandacht hiervoor te
vragen? Ziet de Staatssecretaris mogelijkheden om historici van bijvoorbeeld het Nederlands Instituut voor Militaire Historie of het Nederlands
Instituut voor Oorlogsdocumentatie te laten ondersteunen bij de verdere
totstandkoming of uitvoering van het lespakket?
De leden van de VVD-fractie maken zich zorgen over de gevolgen van
corona, omdat onder andere museumbezoeken voor scholieren hebben
stilgelegen. Hoe voorkomt de Staatssecretaris dat een generatie
scholieren minder bekend is met het oorlogsverleden? In dat kader
hebben genoemde leden vragen bij de mededeling van de Staatssecretaris dat een plan om de kwaliteit van educatie in tijden van corona te
behouden nog in ontwikkeling is. Per wanneer is dit plan gereed? En zal
hierbij ook voldoende aandacht zijn voor het wegwerken van achterstanden op dit onderwerk bij jongeren?
De leden van de VVD-fractie hechten sterk aan voortdurende educatie
over het oorlogsverleden en in het bijzonder verschrikkingen zoals de
holocaust, alsook een voortdurende inzet tegen antisemitisme. Een deel
van de binnenlandse reacties naar aanleiding van de strijd tussen Israël en
Hamas, laten de noodzaak hiervan opnieuw zien. Kan de Staatssecretaris
in dat kader concreet aangeven hoe hij mensen (en jongeren in het
bijzonder) die zich niet aangesproken voelen door educatie over dit
onderwerp toch probeert te bereiken?
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de adviezen van
de Commissie Individuele Tegemoetkoming Slachtoffers WO II Transporten NS. Daaruit vloeide onder meer voort dat de NS herinneringscentra als doorgangskampen en het Oranjehotel financieel steunen door 5
miljoen euro beschikbaar te stellen. Een ander advies van de commissie
3

AD, 6 mei 2021, «Filmregisseur Taihuttu bijt van zich af na kritiek op «Hollandse Apocalypse
Now» De Oost»
(https://www.ad.nl/film/filmregisseur-taihuttu-bijt-van-zich-af-na-kritiek-op-hollandseapocalypse-now-de-oost~ac96009f/)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 20 454, nr. 171

3

was een diepgaand onderzoek te gelasten naar rol van de NS tijdens de
Tweede Wereldoorlog. De NS heeft het NIOD gevraagd een vooronderzoek te starten, welke zes maanden in beslag zou nemen. Inmiddels
zijn we bijna een jaar verder en hebben deze leden niets meer vernomen.
Kan de Staatssecretaris aangeven wat de status is van dit onderzoek?
Herdenkingenregister
De leden van de VVD-fractie hebben in het recente verleden door middel
van een motie4 opgeroepen om te komen tot een herdenkingenregister.
Daarbij werd het presidium gevraagd om in overleg met het Nationaal
Comité 4 en 5 mei te komen tot een herdenkingenregister en de stafadviseur protocol aan te wijzen als centraal contactpunt, zowel voor
organisaties als Tweede Kamerleden. De leden vragen de Staatssecretaris
hoe het staat met de uitvoering van deze motie?
Vragen en opmerkingen van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie bedanken de Staatssecretaris voor de recente
voortgangsrapportage en hebben nog enkele vragen.
75 jaar vrijheid en einde Tweede Wereldoorlog
De leden van de D66-fractie vragen of met de investeringen die zijn en
zullen worden gedaan in het kader van 75 jaar vrijheid ook aandacht zal
worden besteed aan de rol van vrouwen in de Tweede Wereldoorlog. Deze
leden verwijzen in dat kader ook naar het NOS-artikel «Deze verzetsvrouwen redden duizenden levens, maar raakten vergeten»5. Genoemde
leden vragen of de Staatssecretaris bereid is zich in te zetten om ook de
rol van vrouwen in de geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog levend
te houden.
Collectieve erkenning Indische gemeenschap
De leden van de D66-fractie vragen of de Staatssecretaris in kan gaan op
de brief van de Federatie Indische Nederlanders, waarin een aantal
klachten worden verwoord over de invulling van het programma van het
Indisch Herinneringscentrum. Genoemde leden vragen of de hoge
toegangsprijzen die in de brief worden genoemd, evenals de kledingvoorschriften, passen bij het doel van het Indisch Herinneringscentrum en of
de Staatssecretaris bereid is om in gesprek te gaan om ervoor te zorgen
dat het Herinneringscentrum meer wordt gedragen door de gemeenschap.
De leden van de D66-fractie vragen of de Staatssecretaris nader in kan
gaan over het aflopen van het project contextgebonden zorg, aan het
einde van dit jaar. Deze leden vragen wat de ervaringen tot nu toe zijn, en
of het niet mogelijk zou zijn om dit project te verlengen als daar tevredenheid over bestaat.
Moties en toezeggingen
De leden van de D66-fractie vragen of de Staatssecretaris een
mogelijkheid ziet om de uitvoering van de motie Van Gerven c.s. te
versnellen. Genoemde leden vinden het teleurstellend dat nu pas stappen
ondernomen worden om een opdracht te verstrekken aan een onder4
5

Kamerstuk 35 405, nr. 10.
NOS, 4 mei 2021, «deze verzetsvrouwen redden duizenden levens, maar werden vergeten»
(https://nos.nl/artikel/2379328-deze-verzetsvrouwen-redden-duizenden-levens-maar-raaktenvergeten)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 20 454, nr. 171

4

zoeksbureau om de mogelijkheden van uitvoering te verkennen. Deze
leden vragen of er al enige afstemming heeft plaatsgevonden over de
uitvoering met de leden van de Ronde Tafel, en wie op dit moment de
leden van de Ronde Tafel zijn. De leden vragen of het Indisch Platform 2.0
nu wel of niet onderdeel is van de Ronde Tafel, en op welke manier zij
worden betrokken bij de collectieve erkenning. Deze leden vragen of de
Staatssecretaris niet al eerder de belangrijkste keuzes bij de vormgeving
van de regeling voor weduwen kan voorleggen in de Kamer, zodat er snel
over gesproken kan worden. Genoemde leden vragen ook of het strikt
noodzakelijk is om éérst een onderzoeksbureau in te schakelen, voordat
de opdracht of uitvoeringstoets aan het SVB wordt verstrekt.
Overig
De leden van de D66-fractie vragen of de Staatssecretaris nader kan
ingaan op een aantal brieven van mensen die aangeven dat zij met
terugwerkende kracht een uitkering hebben gekregen op basis van de Wet
uitkeringen vervolgingsslachtoffers (Wuv), maar dat zij daar naar hun
mening onvoldoende rentevergoeding bij hebben ontvangen. Volgens de
briefschrijvers gaat het om 521 ambtshalve herzieningsbeschikkingen
vanaf eind 2013. Genoemde leden vragen hoe deze bedragen zijn
vastgesteld, welk prijspeil daarbij is gehanteerd en wat bij andere
uitkeringen die met terugwerkende kracht worden toegekend, gewoonlijk
is om te hanteren voor het vergoeden van rente.
Vragen en opmerkingen van de PVV-fractie
Het valt de leden van de PVV-fractie op dat veel vragen die gesteld
worden aan de Staatssecretaris vaak ontwijkend worden beantwoord en
een écht antwoord uitblijft. Kan de Staatssecretaris uitleggen wat de
reden is van deze ontwijkende antwoorden?
In de Kamerbrief van 23 maart 2020 geeft de Staatssecretaris aan dat hij
een Commissie van Wijzen onwenselijk vindt (Kamerstuk 20 454, nr. 162).
Hij wil het in gang gezette beleid, gericht op de toekomst, verder
versterken. De leden van de PVV-fractie merken op dat het dossier
oorlogsgetroffenen draait om leed uit het verleden en dat zaken uit het
verleden goed afgerond moeten worden, wil je verder in de toekomst
versterken en vragen de regering het instellen van een Commissie van
Wijzen daarom toch in overweging te nemen. Deze leden ontvangen
hierop graag een reactie.
Het is de leden van de PVV-fractie niet geheel duidelijk of de film De Oost
pretendeert een fictiefilm te zijn. Zij ontvangen in dit kader graag een
reactie van de Staatssecretaris. In ieder geval wordt deze film niet zo
ervaren door veel veteranen en hun naasten, zo blijkt ook uit het aantal
boze reacties op social media en het aangespannen kort geding.
Inmiddels is er ook een oproep tot boycot van deze film. Kan de Staatssecretaris samen met zijn collega van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschappen ervoor waken dat het lespakket gebaseerd op feiten is
in plaats van op fictie? De leden van de PVV-fractie vragen de Staatssecretaris waarom deze film is gesubsidieerd middels de subsidieregeling
collectieve erkenning van Indisch en Moluks Nederland, nu blijkt dat deze
film zoveel weerstand onder betrokkenen oplevert? Is hier vooraf wel
goed over nagedacht en zo ja door wie? De leden van de PVV-fractie
willen weten op welke manier deze film aansluit bij het doel van de
collectieve erkenning? Het verzoek aan de Staatssecretaris is om hier
uitgebreid op in te gaan in een reactie.
In de voortgangsrapportage van 12 april jl. geeft de Staatssecretaris aan
dat hij op reguliere basis overleg voert met organisaties. De leden van de
PVV-fractie vragen de Staatssecretaris of de eenmalige 45 minuten in het
jaar gezien wordt als regulier overleg?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 20 454, nr. 171

5

Kan de Staatssecretaris de Kamer inzage geven in de huidige financiële en
beleidsmatige onderbouwing die het bestaansrecht van Sophiahof
rechtvaardigen?
De aanvragen van Wet openbaarheid van bestuur (Wob)-procedures
nemen veel tijd in beslag bij het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport. Zou het niet raadzaam zijn om alle dossiers te openen en
daarmee alle reeds eerder aangevraagde Wob-documenten met spoed te
behandelen c.q. opnieuw te sturen, met meer openbaring van de
beleidsuitgangspunten c.q. communicatie tussen partijen? Zo nee,
waarom niet?
De Staatssecretaris stelt in zijn voortgangsrapportage dat hij inzet op het
blijvend vertellen van het verhaal van de Tweede Wereldoorlog, met name
onder jongeren en groepen mensen die zich nog niet aangesproken
voelen. Het Nationaal Comité 4 en 5 mei wil dat iedereen in Nederland
zich uitgenodigd voelt bij het herdenken en het vieren van vrijheid. Welke
onderdelen van de huidige herdenking, die vooral in het teken staat van
de Tweede Wereldoorlog en het einde van de Japanse bezetting, worden
niet begrepen door nieuwe groepen? De leden van de PVV-fractie zouden
graag willen dat deze nieuwe groepen zich gewoon aansluiten bij de
Nederlandse manier van herdenken en de Nederlandse viering van
vrijheid. De leden van de PVV-fractie willen niet dat de focus van
herdenken wordt verlegd, temeer vanwege het groeiende antisemitisme
en Jodenhaat in West-Europa. Deelt de Staatssecretaris de mening van
genoemde leden? Zo ja, wat gaat hij hieraan doen? Gaat hij met het
Nationaal Comité 4 en 5 mei hierover in gesprek?
De Staatssecretaris geeft aan dat de regering hecht aan de herinnering
aan de Tweede Wereldoorlog en de lessen hiervan voor het nu. Kan de
regering garanderen dat herdenkingen op 4 en 5 mei in het teken zullen
blijven staan van de Tweede Wereldoorlog en het afvoeren en vernietigen
van 105.000 Nederlandse Joden? Blijft de regering dit grootste belang
onderschrijven?
De leden van de PVV-fractie willen weten hoe de regering de aanbeveling
over het verbeteren van de coördinatie van het onderwijs en de educatie
over de holocaust en het versterken van het internationaal perspectief in
het onderwijs over de Tweede Wereldoorlog en de holocaust concreet
gaat uitvoeren. Leraren klagen namelijk al langer over een onveilige sfeer
tijdens geschiedenislessen over de Tweede Wereldoorlog en de holocaust.
Hoe gaat de Staatssecretaris ervoor zorgen dat er op elke school voor
leraren in een veilige omgeving onderwezen kan worden over de Tweede
Wereldoorlog en de holocaust? Op sommige islamitische scholen wordt
dit onderwerp dan ook gemakshalve geskipt. Onaanvaardbaar, zo vinden
de leden van de PVV-fractie, zeker nu de Europese straten overlopen met
uitingen van antisemitisme.
Tot slot hebben de leden van de PVV-fractie nog een aantal vragen over de
motie over het onderzoek met betrekking tot de Backpay voor weduwen.
Deze leden vragen de Staatssecretaris waarom er een onderzoeksbureau
ingeschakeld moet worden, terwijl de gegevens van rechthebbenden
bekend zijn bij Indisch Platform 2.0 en (deels) ook bij de SVB? Welk
onderzoeksbureau gaat de Staatssecretaris inschakelen? Op welke wijze
wordt de Klankbordgroep samengesteld? Welke experts worden
ingeschakeld? Heeft de Staatssecretaris mevrouw Hoogvelt-Flohr gebeld
(gezien haar hoge leeftijd; ze is inmiddels 93 jaar) en gemeld dat het nog
wel even duurt voordat er een besluit wordt genomen? Heeft de Staatssecretaris het gesprek met haar tijdens het rondetafelgesprek in de Tweede
Kamer op 30 september 2019 gezien? Zo ja, wat is zijn reactie op dit
gesprek?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 20 454, nr. 171

6

Vragen en opmerkingen van de CDA-fractie
De leden van de CDA Tweede Kamerfractie hebben kennisgenomen van
de verscheidende brieven die er liggen op het terrein van beleid van
oorlogsgetroffenen. De leden van genoemde fractie vinden het betreurenswaardig dat veel speciale evenementen in verband met 75 jaar
vrijheid door de coronapandemie niet plaats hebben kunnen vinden of in
aangepaste vorm plaats moesten vinden. Zeker omdat de groep nog
levende veteranen elkaar kleiner wordt.
De leden van de CDA-fractie vonden de beantwoording van de schriftelijke
vragen van het lid Slootweg aan de Staatssecretaris over de berichten
«Bevrijdingsdefilé in Wageningen dreigt voorgoed te verdwijnen» en
«geen tweede kans voor 75 jaar vrijheid: opnieuw streep door defilé in
Wageningen, ook in Groesbeek geen activiteiten» (ingezonden 10 maart
2021 en beantwoord 3 mei 2021) geruststellend, omdat het uitgangspunt
blijft dat het defilé, met steun vanuit het Ministerie van Defensie, jaarlijks
doorgang kan vinden. Voor deze leden is het belangrijk dat met het defilé
een verbinding wordt gelegd tussen het verleden en de huidige tijd.
De Staatssecretaris kijkt de afgelopen jaren terug op ontmoetingen met de
slachtoffers, nabestaanden, vrijwilligers en professionals die zich allen
met hart en ziel inzetten om het verhaal van de Tweede Wereldoorlog
verder te vertellen, om te voorkomen dat we deze geschiedenis herhalen.
Dat onderschrijven de leden van de CDA-fractie. Wel willen deze leden van
de gelegenheid gebruik maken om aandacht te vragen voor «groepen»
die ook onder de Tweede Wereldoorlog hebben geleden, zoals mensen
met beperkingen en/of mensen met een psychiatrisch handicap. Heeft de
Staatssecretaris ook oog voor deze doelgroepen? Zijn hier projecten voor,
of voor geweest? Is de Staatssecretaris bereid naar deze groepen te kijken
wanneer nieuwe projecten ontwikkeld gaan worden?
Reactie op verzoek commissie inzake Commissie Individuele Tegemoetkoming Slachtoffers WO II Transporten NS
Waarom heeft de NS ervoor gekozen om alleen Joden, Roma en Sinti in
aanmerking te laten komen voor een tegemoetkoming en wordt voor
verzetsstrijders die met dezelfde treinen getransporteerd zijn, geld
gestoken in educatie en herinneringsmonumenten? Is de Staatssecretaris
alsnog bereid om een appel te doen op de NS om ook deze groep in
aanmerking te laten komen voor een financiële tegemoetkoming?
Voortgangsrapportage Oorlogsgetroffenen en Herinnering WOII
In de brief stelt de Staatssecretaris dat duidelijk is dat de coronamaatregelen helaas langer duren. Dit betekent dat de gevolgen hiervan ook nu
nog spelen voor de oorlogsmusea en herinneringscentra. Hij staat samen
met het Vfonds in nauw contact met de sector. Kan de Staatssecretaris
aangeven wat de laatste stand van zaken is?
Stichting Pelita voert het project contextgebonden zorg uit. Het netwerk in
de regio’s is versterkt, zo stelt de Staatssecretaris in zijn brief. Kan de
Staatssecretaris toelichten hoe dit precies versterkt is en hoe het netwerk
nu functioneert? Welke concrete zaken zijn gerealiseerd?
Verder lezen de leden van de CDA-fractie dat werkgever- en werknemersorganisaties in beraad zijn om op nationale feestdagen, waaronder 5 mei,
wel of niet te gaan werken in de toekomst. Zij komen nog met gezamenlijke reactie. Kan de Staatssecretaris aangeven wanneer hij deze reactie
verwacht?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 20 454, nr. 171

7

Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de geagendeerde
stukken en hebben daarbij nog enkele opmerkingen en vragen.
De leden van de SP-fractie lezen in de voortgangsrapportage van de
Staatssecretaris van 12 april jl. dat in de uitvoering van de motie Van
Gerven c.s. de regering «binnenkort een opdracht verstrekt aan een
onafhankelijk onderzoeksbureau». Genoemde leden zijn teleurgesteld in
het feit dat de regering vier maanden na het unaniem aannemen van de
motie door de Kamer alleen nog maar kon melden dat een onafhankelijk
onderzoeksbureau een opdracht gaat krijgen. Wat is de reden dat dit zo
lang duurt? En wat is inmiddels de stand van zaken? Aan welk bureau is
de opdracht verstrekt en op welke termijn worden de resultaten hiervan
verwacht?
De leden van de SP-fractie willen de Staatssecretaris manen tot haast. Het
backpay-dossier speelt inmiddels al 76 jaar, en veel van de mensen waar
het in de motie Van Gerven c.s. over gaat, zijn al flink op leeftijd. Deze
leden zien het als een ereschuld van Nederland aan hen dat dit dossier zo
spoedig mogelijk wordt afgrond. Erkent de Staatssecretaris dit ook? En zo
ja, wat gaat hij er dan aan doen om die ereschuld alsnog zo spoedig
mogelijk in te lossen? Kan de Staatssecretaris toelichten hoe hij ervoor
gaat zorgen dat niet de situatie ontstaat dat door vertraging en nodeloos
ingewikkelde en uitvoerige onderzoekstrajecten mensen niet krijgen waar
ze recht op hebben?
De leden van de SP-fractie vinden het ontzettend belangrijk dat de
herinneringen aan de Tweede Wereldoorlog levend blijven. Door kennis te
nemen van het verleden, voorkomen we ook nieuwe uitwassen van
bijvoorbeeld antisemitisme. Kan de Staatssecretaris garanderen dat alle
musea en herinneringscentra over de oorlogsjaren, en bijvoorbeeld
Sophiahof, niet in de financiële problemen komen door de coronacrisis en
zij voldoende steun krijgen om de mindere inkomsten door de coronacrisis op te kunnen vangen?
Vragen en opmerkingen van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met interesse kennisgenomen
van de recente voortgangsrapportage van 12 april jl. De voortgangsrapportage riep bij genoemde leden echter nog wel een aantal vragen op. Zo
geeft de Staatssecretaris aan dat zijn «inzet in deze kabinetsperiode
gericht is geweest op het mogelijk maken dat het verhaal blijvend verteld
wordt op een manier die ook de toekomstige generaties aanspreekt.»
Genoemde leden waren verheugd om te lezen dat deze intentie centraal
wordt gezet. Deze leden vragen echter hoe de Staatssecretaris voortgang
op dit gebied gaat meten? Wanneer spreekt de Staatssecretaris van
succes? Is de Staatssecretaris voornemens om een onafhankelijk
onderzoek uit te laten voeren naar de vooruitgang op dit gebied? Zo nee,
waarom niet?
Daarnaast hebben de leden van de GroenLinks-fractie met interesse
kennisgenomen van de «Kwaliteitsimpuls Educatie (Kwie)», uitgevoerd
door de Stichting Musea en Herinneringscentra (SMH) «40»-45. De
Staatssecretaris geeft aan dat een beoordelingsinstrument voor tentoonstellingen en een handboek voor vrijwilligersbeleid zijn ontwikkeld.
Genoemde leden vragen de Staatssecretaris hoe hij de verdere implementatie van deze instrumenten voor zich ziet. Daarnaast zijn deze leden
verheugd om te lezen dat een gezamenlijk plan wordt opgesteld waardoor
oorlogsmusea en herinneringscentra de gevolgen van de coronamaatregelen op lange termijn kunnen opvangen. Het baart deze leden zorgen dat
dit plan nog niet klaar is. Kan de Staatssecretaris een uiterste datum
noemen wanneer dit plan klaar moet zijn?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 20 454, nr. 171

8

Genoemde leden zijn verheugd om te lezen dat het kabinet in het kader
van 75 jaar einde van de Tweede Wereldoorlog extra wil investeren in de
Indische gemeenschap. Het baart deze leden zorgen dat de inbreng vanuit
de Papoea-gemeenschap en uit de Indo-Afrikaanse gemeenschap ontbrak.
Hoe gaat de Staatssecretaris waarborgen dat de diversiteit van deze
gemeenschap qua inbreng in de toekomst verzekerd gaat worden? De
Staatssecretaris geeft zelf aan dat dit niet makkelijk zal zijn. Heeft hij een
plan om ervoor te zorgen dat dit toch zal gebeuren?
De leden van de GroenLinks-fractie hebben daarnaast met interesse
kennisgenomen van het doel van de Staatssecretaris om educatie te
bevorderen inzake de geschiedenis van voormalig Nederlands-Indië.
Genoemde leden vragen de Staatssecretaris hoe hij de voortgang op dit
gebied zal meten? Wat is de opleverdatum van de inventarisatie?
Tenslotte hebben de leden van de GroenLinks-fractie de vraag aan de
Staatssecretaris of hij de mogelijkheid ziet om, conform zijn toezegging
van 3 december 20196, de Kamer te informeren over de uitvoering van de
aangenomen motie van het lid Renkema van 28 november 2019 over de
actualisatie van het onderwijsaanbod omtrent Nederlands Indië
(Kamerstuk 20 454, nr. 154).
II. Reactie van de Staatssecretaris
Vragen van de VVD-fractie
De leden van VVD-fractie vragen ten eerste naar de opzet en het doel van
de evaluatie van het Platform WOII en wie deze evaluatie gaat uitvoeren.
In 2016 heeft de commissie Cohen een aantal adviezen uitgebracht over
de wijze waarop de herinnering aan de Tweede Wereldoorlog kan worden
geborgd. Naast de formulering van een aantal inhoudelijke ambities
adviseerde deze commissie een Platform op te richten voor de realisatie
van deze ambities. In dit Platform hebben de volgende organisaties zitting
genomen: het NIOD, instituut voor Holocaust- en genocide studies (NIOD),
Nationaal Comité 4-5 mei (NC), Stichting Musea en Herinneringscentra
40–45 (SMH), Netwerk Oorlogsbronnen (NOB), Liberation Route Europe
(SLRE) en de Oorlogsgravenstichting (OGS). Het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) financiert de functie van het secretariaat
van het Platform.
Het doel van de evaluatie is of de huidige inrichting van het Platform WOII
de juiste is om de ambities van commissie Cohen te realiseren. Het
onderzoeksbureau Andersson Elffers Felix (AEF) heeft het onderzoek
uitgevoerd door middel van kwalitatieve interviews met alle betrokkenen
waardoor alle perspectieven van de deelnemers goed in beeld zijn
gebracht. Het definitieve rapport voorzien van mijn reactie, zal in de
eerstkomende voortgangsrapportage over het beleid oorlogsgetroffenen
aan uw Kamer worden aangeboden (naar verwachting eind dit jaar).
Voorts hopen de leden van de VVD-fractie dat ik inmiddels de opdracht
heb verstrekt aan een onafhankelijk onderzoeksbureau om de
haalbaarheid en uitvoerbaarheid van een financiële regeling uit de motie
Van Gerven c.s. te onderzoeken. Ook willen zij dat nog dit jaar duidelijkheid hierover wordt verschaft, gelet op leeftijd van de groep.
Na een offerteprocedure is het onderzoeksbureau AEF 8 juni jongstleden
van start gegaan met het onderzoek. De bedoeling is dat het bureau
uiterlijk medio september van dit jaar het rapport met bevindingen
oplevert. Ik onderschrijf het belang van snelheid, gelet op de leeftijd van
de groep. Ik streef er dan ook naar zo snel mogelijk na oplevering van het
rapport uw Kamer te informeren.

6

Handelingen II, 2019/20, nr. 31, Stemmingen)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 20 454, nr. 171

9

De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de evaluatie van
het functioneren van de Pensioen- en Uitkeringsraad (PUR). Genoemde
leden vragen welke groepen oorlogsgetroffenen in de afgelopen jaren een
aanvraag hebben gedaan, of inzicht kan worden gegeven in welke nieuwe
vraagstukken zouden kunnen ontstaan bij het ouder worden van de
doelgroep en welke maatschappelijke ontwikkelingen invloed zouden
kunnen hebben op het bestaande beleid. Omdat de evaluatie niet verder
kijkt dan 2024, willen zij ook graag inzicht krijgen in de periode daarna.
In reactie daarop kan ik aangeven dat vanuit alle groepen oorlogsgetroffenen – te weten verzetsdeelnemers, vervolgingsslachtoffers en burgeroorlogsslachtoffers – in de afgelopen jaren aanvragen zijn ontvangen. Het
aantal cliënten dat een uitkering of pensioen ontvangt vanuit de wetten
voor verzetsdeelnemers en oorlogsgetroffenen (ongeveer 17.000), zal de
komende jaren door demografische factoren (c.q. overlijden) snel
teruglopen. Dit betekent een aanzienlijke daling van de werklast voor de
organisatie. De Sociale Verzekeringsbank (SVB) en de PUR geven hier in
samenspraak met VWS invulling aan, met als oogmerk dat de kwaliteit
van de dienstverlening voor deze doelgroep op hoog niveau blijft.
Door technologische ontwikkelingen en zorginnovaties kunnen nieuwe
behoeften onder de doelgroep ontstaan. De PUR bepaalt aan de hand van
dergelijke nieuwe aanvragen of aanpassing van de beleidsregels
noodzakelijk is. Beleidsmatige vragen in verband met de ouder wordende
doelgroep betreffen bijvoorbeeld de financiële positie van ouderen die
naar een Wet langdurige zorg (Wlz)-instelling verhuizen, voorzieningen die
eerder niet of nauwelijks werden aangevraagd maar steeds algemener
worden (zoals personenalarmering) of de gevolgen voor de voorzieningen
als de oorlogsgetroffene samen met de gezonde partner meeverhuist naar
een Wlz-instelling. Verder kunnen toekomstige wijzigingen in sociale
wetgeving of de Zorgverzekeringswet aanleiding zijn om het beleid ten
aanzien van bepaalde voorzieningen te evalueren of bij te stellen. Ook
kunnen dergelijke wijzigingen ervoor zorgen dat een (groter) beroep op de
wetten voor oorlogsgetroffenen en verzetsdeelnemers wordt gedaan.
Het is niet goed mogelijk om nu al inzicht te geven in de periode na 2024.
SVB, PUR en VWS voeren structureel overleg om in gezamenlijkheid de
ontwikkelingen te blijven volgen. De Kaderwet Zelfstandige Bestuursorganen (ZBO’s) vereist dat ZBO’s iedere vijf jaar worden geëvalueerd. In
2024 vindt een volgende periodieke evaluatie plaats waarin het ZBO PUR
opnieuw tegen het licht wordt gehouden en voorstellen voor de toekomst
worden gedaan.
Naar aanleiding van de extra beschikbare middelen voor de Indische
gemeenschap stellen de leden van de VVD-fractie de vraag hoeveel
dialoogsessies zijn gevoerd met de leden van de Indische en Molukse
gemeenschap. Zij vragen verder welke concrete resultaten zijn voortgekomen uit deze sessies en hoeveel geld hiervoor is uitgegeven of
gealloceerd.
Inmiddels heb ik vijf dialoogsessies gevoerd. Drie van deze dialoogsessies
vonden plaats met vertegenwoordigers uit respectievelijk de 1e, 2e en 3e
generatie. De vierde stond in het teken van het lokale beleid (gemeente
Helmond) en de laatste was met vertegenwoordigers van een Molukse
organisatie, Kaum Ama Ama.
De dialoogsessies zijn bedoeld om het gesprek aan te gaan en te horen
wat er leeft en speelt binnen de Indische en Molukse gemeenschap en om
inzicht te krijgen in behoeften en wensen. Hetgeen besproken is in deze
sessies is dus niet direct te koppelen aan concrete resultaten en daarop
gebaseerde middelen. De dialoogsessies bevestigen het beeld dat uit de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 20 454, nr. 171

10

brede raadpleging onder de gemeenschap7 naar voren is gekomen: meer
kennis en educatie over de geschiedenis van voormalig Nederlands-Indië.
Daarom ook heb ik educatie, zowel binnen als buiten het reguliere
onderwijs, tot een belangrijk speerpunt van de inzet van de extra
middelen gemaakt8. Tevens geeft de gemeenschap aan dat er meer ruimte
moet komen voor verschillende soorten culturele uitingen.
Voorts verzoekt de VVD-fractie een overzicht te geven van reeds uitgegeven middelen over de jaren 2020 en 2021 en willen de leden graag
weten wanneer zij in dit kader de nadere uitwerking van de hoofdlijnen
van het beleid kunnen verwachten, zoals aangekondigd in mijn brief van
15 oktober 20209.
In 2020 is in totaal € 1.215,586 besteed aan de volgende projecten:
• toekomstbestendig maken van de Tong Tong Fair;
• ontwikkelen van een Virtueel Indisch Monument door Stichting
Nationale Herdenking 15 augustus ’45;
• versterken van de pleisterplaats «Sophiahof»;
• het ontwikkelen van een semipermanente tentoonstelling door het
Indisch Herinneringscentrum;
• de raadpleging en advies.
Het is nog te vroeg om u te informeren over reeds uitgegeven middelen in
2021. In september zal de commissie geïnstalleerd zijn die als opdracht
heeft om te adviseren over het vergroten van de kennis over voormalig
Nederlands-Indië. De commissie zal vooralsnog voor één jaar worden
geïnstalleerd. Eind september zal ik het uitvoeringsplan voor extra impuls
collectieve erkenning, presenteren. De inzet en verdeling van de extra
middelen over de komende jaren, zullen in het plan uitgewerkt zijn.
Vervolgens gaan de leden van de VVD-fractie in op de film «de Oost» en
de daarbij behorende website en het lespakket. Zij vragen of deze website
«de Wereld van de Oost» of het lespakket gefinancierd is uit de subsidieregeling CEWIN.
In reactie hierop kan ik bevestigen dat de website en het bijbehorende
lespakket gedeeltelijk zijn gefinancierd vanuit deze subsidieregeling,
namelijk voor € 75.000,00.
Verder willen de leden van de VVD-fractie weten of ik van mening ben dat
bij een dergelijk uit publieke gelden gefinancierd project, waar wel
aandacht is voor de Japanse bezitting, aandacht voor de Bersiap dan niet
mag ontbreken.
In antwoord hierop wil ik vooropstellen dat ik het belangrijk vind dat in het
totale aanbod van educatief materiaal alle belangrijke gebeurtenissen en
perspectieven terugkomen. Daar hoort ook de Bersiap-periode bij. De
mate waarin een gebeurtenis of perspectief terugkomt in een specifiek
project is echter aan de makers van het educatief materiaal. Overigens
staat bij het lespakket van «De Wereld van de Oost» multiperspectiviteit
centraal, aldus de makers van het lespakket.
Voorts vragen de leden van de VVD-fractie of ik de verantwoordelijkheid
voel dat scholieren feitelijk juiste en volledige informatie tot zich moeten
kunnen nemen en of ik bereid ben in gesprek te gaan met de makers om
hun aandacht hierop te vestigen. Tot slot vragen de leden van de
7

Doel van deze raadpleging was het ophalen van ideeën en behoeften voor de inzet van de extra
middelen, zowel binnen de thema’s van de collectieve erkenning als daarbuiten. Het rapport is
als bijlage 1 gevoegd bij Kamerstuk 20 454, nr. 170
8
Kamerstuk 20 454, nrs. 163 en 170
9
Kamerstuk 20 454, nr. 163

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 20 454, nr. 171

11

VVD-fractie of het mogelijk is dat de onderzoekers van het Nederlands
Instituut van Militaire Historie (NIMH) en NIOD de totstandkoming of
uitvoering van het lespakket kunnen ondersteunen.
Graag wil ik benadrukken dat ik het belangrijk vind dat scholieren de
mogelijkheid hebben goede, op feiten gebaseerde, informatie tot zich te
nemen. Mede daarom stel ik rond de zomer een commissie in die mij zal
adviseren over wat er op het gebied van educatie, zowel binnen als buiten
het reguliere onderwijs, nodig is om de kennis over de geschiedenis van
voormalig Nederlands-Indië te vergroten.
Dit neemt niet weg dat in Nederland bij wet is vastgelegd dat er vrijheid
van onderwijs is. Dit betekent in de praktijk dat scholen en docenten vrij
zijn les te geven op basis van een grondslag die zij geschikt achten. Dit
geldt ook voor makers van educatief materiaal.
Waar het gaat om «De Wereld van de Oost» is dit lespakket (en niet de
film) gedeeltelijk gesubsidieerd vanuit de CEWIN-subsidieregeling.
Kenmerkend voor deze regeling is dat bij de beoordeling van projecten
geen grote inhoudelijke bemoeienis is van VWS. Projecten moeten passen
binnen de thema’s educatie, kennis of cultuur en er zijn procedurele
vereisten. Verder staat het aanvragers vrij projecten op te zetten zoals zij
dat wensen en zijn zij volledig verantwoordelijk voor de uitvoering
hiervan. Het past mij daarom niet achteraf alsnog inhoudelijke sturing te
geven aan een project. Daarom ga ik niet in gesprek met de makers over
de inhoud van dit lespakket. Wat betreft de betrokkenheid van het NIMH
en het NIOD kan ik melden dat zij geraadpleegd zijn bij de totstandkoming
van het materiaal.
De leden van de VVD-fractie maken zich zorgen over de gevolgen van
corona op de kennis bij scholieren over de Tweede Wereldoorlog, omdat
onder andere museumbezoeken voor scholieren hebben stilgelegen en
vragen in dit kader naar het plan om de kwaliteit van de educatie in tijden
van corona op peil te houden.
Ik acht het van groot belang, dat jongeren bereikt blijven worden met het
verhaal over de Tweede Wereldoorlog, ook in tijden van de gedwongen
sluiting, waarin museumbezoek niet mogelijk was. Het digitale alternatief
(digitale rondleidingen en lespakketten) voor het bereiken en onderwijzen
van jongeren is ook in deze sector in snel tempo ontwikkeld. Een
voorbeeld hiervan is het SMH-project «Vertel vrijheid» waarin jongeren
tussen 12 en 18 jaar werden uitgenodigd om een rap of dansvoorstelling
te maken over het thema vrijheid. Dit project is als gevolg van de sluiting
van de scholen vertaald naar een digitale vorm.
Ook de Anne Frank Stichting heeft in hoog tempo een digitaal aanbod
gerealiseerd. In veel gevallen is naar online workshops uitgeweken. De
gastlessen op scholen zijn vervangen door virtuele rondleidingen voor
schoolklassen door het Achterhuis Online. De leden van het jongerenteam
hebben actieplannen bedacht die virtueel konden worden uitgevoerd. De
webinars voor docenten bleken een succes: omdat er geen reistijd was,
bleken veel meer docenten deel te nemen, ook uit plaatsen die verder van
Amsterdam gelegen zijn.
Bij de 1e noodsteun (2020) aan de instellingen verbonden aan de SMH,
toen VWS en het vfonds elk € 1 miljoen beschikbaar stelden, heb ik
expliciet gevraagd een gezamenlijk plan op te stellen voor de langere
termijn, gericht op het aanbieden van educatie in digitale vorm10. De SMH
heeft in mei 202111 dit plan opgeleverd, waaruit de ambitie spreekt om
verder te gaan in de digitale transitie. Ook de andere partijen in het
Platform WOII zien de noodzaak van een verdere digitale transitie en
formuleerden een digitale strategie.

10
11

Zie mijn brief van 17 juni 2020, als bijlage bij Kamerstuk 35 420, nr. 78
Position paper SMH, mei 2021, Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 20 454, nr. 171

12

Ook dit jaar zijn de musea en de herinneringscentra helaas een lange
periode gesloten geweest. Het online aanbod is gecontinueerd en de
sector werkt aan verdere digitalisering van het educatieaanbod. Voor 2021
heb ik samen met het vfonds opnieuw noodsteun beschikbaar gesteld om
continuïteit en kwaliteit van de educatie te kunnen garanderen.
De leden van de VVD-fractie vragen hoe mensen en jongeren in het
bijzonder kunnen worden bereikt die zich niet aangesproken voelen door
educatie over het oorlogsverleden, in het bijzonder de Holocaust.
Naast het formele onderwijs bieden de herinneringscentra, oorlogsmusea
en het NC aanvullende educatieve programma’s over de Tweede
Wereldoorlog en de Holocaust. De Anne Frank Stichting bijvoorbeeld leidt
jaarlijks een groep jongeren op die vervolgens binnen hun eigen groep
ook digitaal de boodschap verder brengen. Langs die weg komt deze
boodschap beter over.
Uiteraard ontvangen de oorlogsmusea en de herinneringscentra
schoolklassen en ander publiek op hun locatie. Een bezoek aan een plek
«waar het verleden bijna letterlijk tastbaar is», heeft vaak een grote
impact.
Belangstelling kan ook worden gewekt door aan de jongeren verhalen te
vertellen die zich hebben afgespeeld in de plaats of regio waar de
jongeren wonen. Bijvoorbeeld de berging van een vliegtuigwrak uit de
Tweede Wereldoorlog wekt de interesse van jongeren in de buurt. Het
Fries Museum probeert jongeren te betrekken door een verbinding te
maken met voor hen relevante vraagstukken. In hun tentoonstelling
«vrijheid anno nu» vertellen elf Friezen met uiteenlopende achtergrond
hun verhaal over vrijheid.
Een deel van de € 15 miljoen die ik vorig jaar aan het Mondriaanfonds
beschikbaar heb gesteld voor projecten vanwege 75 jaar vrijheid, zijn
besteed aan de zogenaamde vernieuwende presentatievormen, dus voor
nieuwe manieren om het verhaal van de Tweede Wereldoorlog aan
mensen goed te kunnen overbrengen.
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de adviezen van
de Commissie Individuele Tegemoetkoming Slachtoffers WO II Transporten NS en vragen wat de status is van het vooronderzoek van het NIOD
dat in opdracht van NS wordt uitgevoerd.
In reactie daarop kan ik aangeven dat het vooronderzoek van het NIOD
door het uitbreken van de COVID-19 pandemie en de bijbehorende
maatregelen het afgelopen jaar is vertraagd. Het reizen naar het
buitenland was zeer beperkt mogelijk en archieven en instituten waren
gesloten. Hierdoor hebben de onderzoekers van het NIOD hun werk niet
kunnen uitvoeren. Met de (verwachte) versoepelingen van Coronamaatregelen en reisbewegingen, heeft het NIOD aan NS aangegeven weer
verder te kunnen en naar verwachting eind 2021 het vooronderzoek af te
ronden en te kunnen presenteren.
Tot slot willen de leden van de VVD-fractie weten hoe het staat met de
uitvoering van de motie van de leden Ziengs en Van Gent (beiden VVD)12
om te komen tot een herdenkingsregister voor de Tweede Kamer.
De motie verzoekt het presidium om in overleg met het NC te komen tot
een herdenkingsregister. Uitvoering van deze motie ligt bij het presidium.
Vragen van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie vragen of in het kader van 75 jaar vrijheid en
einde Tweede Wereldoorlog ook aandacht is besteed aan de rol van
vrouwen in de Tweede Wereldoorlog en willen weten of ik bereid ben mij
12

Kamerstuk 35 405, nr. 10

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 20 454, nr. 171

13

in te zetten om de rol van vrouwen in de geschiedenis van de Tweede
Wereldoorlog levend te houden.
De rol van vrouwen in de Tweede Wereldoorlog is in tentoonstellingen,
boeken, documentaires, artikelen regelmatig terug te vinden. Het levend
houden hiervan vraagt net als de andere thema’s uit de Tweede Wereldoorlog een continu proces van actualisering en agendering. In mijn
gesprekken met het NC en SMH over de jaarplannen zal ook zeker de rol
van vrouwen terugkomen.
In het kader van 75 jaar vrijheid is door meerdere organisaties specifiek
aandacht besteed aan de rol van de vrouw in de Tweede Wereldoorlog.
Bijvoorbeeld de bijzondere bewaarspecial: Libelle 75 jaar vrijheid, over
vrouwen en de Tweede Wereldoorlog en het boek «Haar verhaal» dat
zestig Tilburgse vrouwen die hun leven waagden in het verzet in beeld
brengt. Van de extra middelen die ik via het Mondriaanfonds vanwege 75
jaar vrijheid beschikbaar stelde, zijn projecten gefinancierd over de
verzetsvrouwen Hannie Schaft en Truus Wijsmuller.
In 2018 was het jaarthema van het Platform WOII «Verzet». In dat jaar is
op meerdere wijze aandacht gegeven aan de rol van de vrouw in het
verzet.
De leden van de D66-fractie willen daarnaast een reactie op de brief van
de Federatie Indische Nederlanders (FIN) met een aantal klachten over de
invulling van een programma van het Indisch Herinneringscentrum (IHC),
in het bijzonder de hoge toegangsprijzen en kledingvoorschriften. Zij
vragen mij of ik bereid ben in gesprek te gaan met het IHC.
Bij mijn weten refereren de leden van de D66-fractie hierbij aan een brief
van 29 oktober 2019 van FIN aan uw Kamer. Deze brief is niet aan mij
aangeboden. Een reactie op de brief is aan u. Het signaal over de brief
heeft mij indertijd wel bereikt. Ik heb begrepen dat de brief betrekking had
op een particuliere bijeenkomst in het museum «de Sophiahof, van Indië
tot nu» (hierna: de Sophiahof) met als thema «het onbekende verhaal van
de Hellships». Het IHC had geen rol in de organisatie van deze bijeenkomst of besluit over toegangsprijzen en kledingvoorschriften. Desalniettemin ben ik graag bereid om het IHC in het algemeen mee te geven om
goede toegankelijkheid als uitgangspunt te hanteren.
Verder hebben de leden van de D66-fractie een aantal vragen over het
project contextgebonden zorg. Ten eerste vragen ze of ik in kan gaan op
het aflopen van het project contextgebonden zorg aan het einde van dit
jaar. Verder willen zij weten wat de ervaringen van het project tot nu toe
zijn en of het mogelijk is dit project te verlengen.
Het project loopt van 2019 tot en met eind 2021. In de tweede helft van dit
jaar worden de resultaten van het project als geheel in beeld gebracht.
Als beeld komt naar voren dat het netwerk rond contextgebonden en
cultuursensitieve zorg in de regio’s is versterkt en dat er fysieke en digitale
trainingen aan zorgprofessionals over contextgebonden en cultuursensitieve zorg zijn gegeven. Ook is de website de www.cultuurkist.nl 13
gelanceerd.
Op dit moment bezie ik, zoals aangegeven in mijn voortgangsrapportage
van 12 april 202114, op welke wijze ik een deel van de extra middelen die
bestemd zijn voor collectieve erkenning van de Indische en Molukse
gemeenschap, kan inzetten ter versterking van contextgebonden zorg.
Hierbij neem ik ook de resultaten van het project contextgebonden zorg in
ogenschouw.

13

Deze cultuurkist bevat methoden en middelen voor zorgprofessionals, mantelzorgers en
vrijwilligers om actief te zijn met en voor ouderen met een achtergrond in Nederlands-Indië en
Indonesië.
14
Kamerstuk 20 454, nr. 170

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 20 454, nr. 171

14

De leden van de D66-fractie hebben een aantal vragen over de motie Van
Gerven Zij vragen of ik een mogelijkheid zie de uitvoering daarvan te
versnellen en of er al enige afstemming heeft plaatsgevonden met de
leden van de Ronde Tafel. Ook willen zij graag weten of het mogelijk is de
belangrijkste keuzes bij de vormgeving van de regeling voor weduwen
voor te leggen aan de Tweede Kamer en of het strikt noodzakelijk is eerst
een onderzoeksbureau in te schakelen, voordat de opdracht wordt
verstrekt.
De motie Van Gerven c.s.15 vraagt de regering te onderzoeken of voor
weduwen een financiële regeling als de uitkeringsregeling Backpay
haalbaar en uitvoerbaar is en, zo ja, op welke wijze dit kan worden
vormgegeven. Het gaat dan om een regeling voor de nog levende
weduwen van ambtenaren of militairen die ten tijde van de Japanse
bezetting een dienstverband hadden met het Nederlands-Indisch
Gouvernement en over de periode van Japanse bezetting geen of niet
volledig salaris kregen uitbetaald, aldus de motie.
Mede gebaseerd op de lessen die geleerd kunnen worden uit de eerdere
regelingen «het Gebaar» en de Backpay-regeling, staat zorgvuldig
onderzoek naar haalbaarheid en uitvoerbaarheid voorop. Dit voorkomt
mogelijke teleurstellingen verderop in de tijd als blijkt dat niet aan de
opgeroepen verwachting kan worden voldaan. Dit is de reden dat ik het
onderzoeksbureau AEF gevraagd heb te onderzoeken welke haalbare
scenario’s er zijn. Uiterlijk medio september van dit jaar is het rapport met
de uitkomsten van het onderzoek gereed. Zo spoedig mogelijk daarna zal
ik uw Kamer deze uitkomsten voorleggen, zodat uw Kamer ook betrokken
wordt bij het verdere proces. Tot nu toe heeft er nog geen afstemming
plaatsgevonden met de leden van de Ronde Tafel over het onderzoek,
maar dit zal in de komende tijd zeker gebeuren. Ik zie met deze leden de
urgentie en probeer zo snel mogelijk duidelijkheid te geven.
Daarnaast vragen de leden van de D66-fractie wie op dit moment de leden
van de Ronde Tafel zijn, of het Indisch Platform 2.0 (IP 2.0) nu wel of geen
onderdeel hiervan is en op welke manier deze organisatie betrokken
wordt bij de collectieve erkenning.
De Ronde Tafel bestaat uit de volgende organisaties: het Indisch Platform
(IP), Stichting Nationale Herdenking 15 augustus 1945, Stichting Pelita, het
Molukse Historisch Museum (MHM), het IHC en Stichting Beheer
Sophiahof. Deze organisaties zijn betrokken bij de drie programmalijnen
van de collectieve erkenning, te weten de pleisterplaats «Sophiahof»,
herdenken en herinneren en contextgebonden zorg.
IP 2.0 is dus geen lid van de Ronde Tafel. De Indisch Molukse gemeenschap bestaat uit veel verschillende organisaties van verschillende
groepen, (informele) netwerken, sleutelfiguren en verschillende
generaties. Ik voer met enige regelmaat overleg met de leden van de
Ronde Tafel. Daarnaast voer ik jaarlijks overleg met het IP 2.0 en informeer
ik me door middel van verschillende dialoogsessies over wat er leeft en
speelt binnen de gemeenschap.
Ten slotte vragen de leden van de D66-fractie of ik nader kan ingaan op
een aantal brieven van mensen die aangeven dat zij met terugwerkende
kracht een uitkering hebben gekregen op basis van de Wet uitkeringen
vervolgingsslachtoffers (Wuv), waarin zij aangeven naar hun mening
onvoldoende rentevergoeding te hebben ontvangen. Genoemde leden
vragen hoe deze bedragen zijn vastgesteld, welk prijspeil daarbij is
gehanteerd en wat bij andere uitkeringen die met terugwerkende kracht
worden toegekend gewoonlijk is om te hanteren voor het vergoeden van
rente.

15

Kamerstuk 35 570 XVI, nr. 125

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 20 454, nr. 171

15

In reactie daarop kan ik aangeven dat de SVB bij de uitvoering van de
wetten voor verzetsdeelnemers en oorlogsgetroffenen uitgaat van het
beleid dat is vastgesteld door de PUR. Dit beleid houdt in dat ambtshalve
wettelijke rente wordt betaald als er niet tijdig na de beschikking is betaald
of bij een gegrond bezwaarschrift met financieel gevolg. Gevallen waarbij
sprake zou kunnen zijn van een niet tijdig genomen beschikking tot
betaling of bij het herstel van een beschikking die achteraf onrechtmatig
blijkt te zijn, worden op verzoek van de cliënt beoordeeld en beslist.
De brieven die de leden van de D66-fractie aanhalen, verwijzen naar
ambtshalve genomen beslissingen die in 2013 zijn genomen, vooruitlopend op een wijziging van de Wuv die op 17 juli 2014 in werking is
getreden. Deze beslissingen betreffen geen gegronde bezwaarschriften en
zijn tijdig na de beschikking betaald. Aangezien het een ambtshalve
toekenning betrof, was een verzoek om wettelijke rente destijds geen
sprake.
Vragen van de PVV-fractie
De leden van de PVV-fractie valt het op dat ik veel vragen ontwijkend
beantwoord en willen daarvoor graag de reden weten.
De vragen van de Kamerleden beantwoord ik naar eer en geweten,
gebaseerd op de uitvoering van mijn beleid en actualiteiten en op grond
van veel overleg met betrokken partijen en personen.
Voorts vragen de leden van de PVV-fractie naar aanleiding van mijn brief
aan uw Kamer van 23 maart 202016 om het instellen van een Commissie
van Wijzen alsnog in overweging te nemen.
In mijn brief van 23 maart 2020 heb ik aangeven dat de zogenaamde
Indische kwestie in de afgelopen jaren in veel debatten met opeenvolgende bewindspersonen aan de orde geweest. De sinds 2016 ingezette
beleidslijn richt zich op erkenning en begrip vanuit de overheid en de
Nederlandse samenleving voor hetgeen de Indisch Molukse gemeenschap
heeft doorgemaakt. Zoals ik in overleg met uw Kamer en in mijn brief van
11 februari 202017 heb aangegeven, realiseer ik me daarbij heel goed dat
in een deel van de Indische gemeenschap nog steeds gevoelens van
teleurstelling en verdriet leven over de wijze waarop de Nederlandse
overheid en de Nederlandse samenleving zijn omgegaan met de Indische
Nederlanders die naar Nederland zijn gekomen. Ik wil mij ten volle
inzetten voor de erkenning nu en in de toekomst. Voor mij is daarvoor niet
de weg alsnog een Commissie van Wijzen in te stellen, maar in overleg
met de gemeenschap te investeren in educatie, behoud van het Indisch
Moluks Erfgoed, contextgebonden zorg, cultuur, museale activiteiten en
ontmoetingen.
De leden van de PVV-fractie stellen verschillende vragen over de film «de
Oost» en het bijbehorende lespakket. Ten eerste vragen ze om duidelijkheid of de film nu al dan niet een fictiefilm is. Voorts willen ze weten of
ik samen met mijn collega van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW)
er voor kan waken dat het bijbehorende lespakket gebaseerd is op feiten
en niet op fictie. Voorts vragen zij zich af waarom de film is gesubsidieerd
via de subsidieregeling CEWIN, of hierover van tevoren goed over is
nagedacht en in hoeverre de film aansluit bij het doel van de collectieve
erkenning.
Ten eerste de vraag over de film of dit fictie is of niet. In de film is na de
aftiteling een disclaimer opgenomen dat de film «gebaseerd is op ware
gebeurtenissen maar dat sommige gebeurtenissen, personages en
dialogen zijn gedramatiseerd».
16
17

Kamerstuk 20 454, nr. 162
Kamerstuk 20 454, nr. 160

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 20 454, nr. 171

16

Het lespakket «de Wereld van de Oost» gaat in op de context van de
gebeurtenissen uit de film rondom de Indonesische Onafhankelijkheidsoorlog en brengt deze tot leven met historische en persoonlijke verhalen.
«De Wereld van de Oost» biedt verdieping bij de speelfilm «de Oost» en
bestaat uit meerdere onderdelen. Naar aanleiding van de vraag of ik
ervoor kan waken dat het lespakket is gebaseerd op feiten, stel ik voorop
dat de vrijheid van onderwijs met zich mee brengt dat het organisaties vrij
staat educatief materiaal te ontwikkelen en aan te bieden aan scholen en
dat het scholen vrij staat om hier gebruik van te maken.
VWS heeft geen financiële betrokkenheid bij de film «de Oost». Via de
subsidieregeling CEWIN is alleen het bijbehorende lespakket «de Wereld
van de Oost» gedeeltelijk gefinancierd. Het doel van «collectieve
erkenning» is dus niet van toepassing op de film.
Bij de subsidieregeling CEWIN komen projecten in aanmerking die op het
gebied van kennis, museaal, educatie of cultuur een bijdrage leveren aan
de collectieve erkenning van Indisch en Moluks Nederland. In 2018, het
jaar waarin «de Wereld van de Oost» werd gesubsidieerd, werd het
beschikbare bedrag voor de regeling verdeeld op basis van de volgorde
van binnenkomst van complete aanvragen. Kenmerkend voor de
CEWIN-subsidieregeling is dat het aan de gemeenschap zelf is om te
bepalen wat bijdraagt aan de collectieve erkenning van Indisch en Moluks
Nederland en niet aan VWS. Dit brengt met zich mee dat de projecten niet
uitgebreid inhoudelijk worden getoetst door VWS. Wel moeten projecten
aan de voorwaarden van de regeling voldoen. Het project voor het maken
van de website en het lespakket «de Wereld van de Oost» viel binnen de
thema’s van de regeling, was ontvangen op het moment dat het subsidieplafond nog niet was bereikt en voldeed aan alle andere voorwaarden. Op
basis van de geldende wet- en regelgeving is dan ook terecht geconcludeerd dat de aanvraag moest worden gehonoreerd. De subsidieaanvraag
is op zorgvuldige wijze afgehandeld via de daartoe ingerichte procedure.
De leden van de PVV-fractie vragen of ik de eenmalige 45 minuten in het
jaar zie als regulier overleg, daarbij verwijzend naar een passage in de
voortgangsrapportage van 12 april 202118 hierover.
Ik ben gedurende het hele jaar in gesprek met verschillende organisaties
die betrokken zijn bij de Indisch en Molukse gemeenschap. De duur en
frequentie van de gesprekken verschillen en zijn niet bepalend voor de
kwaliteit en relevantie daarvan.
Verder vragen de leden van de PVV-fractie inzage in de huidige financiële
en beleidsmatige onderbouwing die het bestaansrecht van de Sophiahof
rechtvaardigen.
Bij de totstandkoming van het beleid op het gebied van de collectieve
erkenning onder mijn voorganger19 is er indertijd gesproken met het IP,
het IHC, de Stichting Nationale Herdenking 15 Augustus ’45, Stichting
Pelita en diverse andere verenigingen, stichtingen en ondernemers.
Uitkomst was dat in de collectieve erkenning zes thema’s centraal
moesten staan: een Indische pleisterplaats, scholing en educatie,
herdenken, museaal/kennisfunctie, culturele activiteiten en contextgebonden zorg. De Indische pleisterplaats, wat de grootste wens van de
gemeenschap bleek, moest voorzien in een ontmoetingsfunctie, scholing
en educatie, een museale en kennisfunctie en een plek voor culturele
activiteiten.
De zes thema’s zijn vervolgens verder uitgewerkt in overleg met het IP, het
IHC, de Stichting Nationale Herdenking 15 Augustus ’45 en Stichting Pelita
en hebben geleid tot het programma «collectieve erkenning» met drie

18
19

Kamerstuk 20 454, nr. 170
Zie de Kamerstukken 20 454, nr. 126 en 26 049, nr. 84

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 20 454, nr. 171

17

vaste programmalijnen – de pleisterplaats, herdenken en herinneren en
contextgebonden zorg – en daarnaast de subsidieregeling CEWIN.
Op 27 juni 2019 is de pleisterplaats de Sophiahof geopend.
Voor de uitvoering van de drie vaste programmalijnen is jaarlijks
structureel € 1 miljoen beschikbaar. Hiervan ontvangt de stichting Beheer
Sophiahof een subsidie voor het beheer, onderhoud en instandhouding
van de pleisterplaats (voor 2021 gaat het om een bedrag van
€ 416.741,00). Daarnaast heeft de Sophiahof een eenmalige extra impuls
gekregen van € 131.993,20 vanuit de extra middelen20.
Naar aanleiding van het feit dat de aanvragen in kader van de Wet
openbaarheid van bestuur (Wob) veel tijd in beslag nemen doen de leden
van de PVV-fractie de suggestie alle dossiers te openen en de eerdere
aangevraagde Wob-documenten met spoed af te handelen.
De behandeling van de ingediende Wob-verzoeken met betrekking tot het
Indisch dossier neemt veel tijd in beslag. Dit komt onder andere omdat:
- De gebruikte systemen niet voorzien in een manier om alle documenten
die binnen de reikwijdte van de Wob-verzoeken vallen in één keer te
downloaden. Dit maakt van het verzamelen van de documenten een
bewerkelijke activiteit;
– het om een grote hoeveelheid omvangrijke Wob-verzoeken gaat die
zijn ingediend;
– de Wob-verzoeken die betrekking hebben op het Indisch dossier mede
de behandeling van een groot aantal individuele subsidieaanvragen
van derden betreffen. Hierdoor bevatten deze stukken informatie over
hen en dienen zij in het kader van de Wob in de gelegenheid gesteld te
worden hun zienswijze over het verzoek om openbaarmaking te geven;
– partijen waarvan opvattingen en gegevens voorkomen in de beleidsmatige stukken moeten in de gelegenheid worden gesteld hun
zienswijze op openbaarmaking te geven. De betrokkenheid van deze
derden is ook de reden dat deze documenten niet geopenbaard
kunnen worden zonder hen te raadplegen.
Dit proces is gaande op alle wob-verzoeken.
Voorts vragen de leden van de PVV-fractie welke onderdelen van de
huidige herdenking niet worden begrepen door nieuwe groepen.
Daarnaast willen de PVV-fractieleden weten of ik hun mening deel dat de
focus van herdenken niet verlegd moet worden. Als dat wel het geval zou
zijn, vragen zij wat ik hieraan ga doen en of ik daarover met het NC in
gesprek wil gaan.
Tijdens de Nationale Dodenherdenking op 4 mei herdenken wij alle
slachtoffers die in de Tweede Wereldoorlog en daarna in oorlogssituaties
en vredesoperaties zijn gevallen. De focus van deze herdenking verandert
niet en de vorm waarin wij dat doen ook niet. Een gesprek met het NC
hierover is dan ook niet nodig.
Wel is het belangrijk, en dat vloeit ook voort uit de taak van het NC, om de
betrokkenheid bij en de participatie aan herdenken en vieren te vergroten
evenals het levend houden van de herinnering aan de Tweede Wereldoorlog en de Holocaust. Omdat de eerste generatie slachtoffers wegvalt,
horen jongeren niet meer als vanzelf van hun opa’s en oma’s de verhalen
over de oorlog. Nieuwe Nederlanders kennen vaak de Nederlandse
geschiedenis minder goed. Om deze groepen goed te betrekken bij het
herdenken van de Tweede Wereldoorlog is het goed de verhalen beter te

20

Kamerstuk 20 454, nr. 163

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 20 454, nr. 171

18

laten aansluiten bij hun belevingswereld21. Niet zozeer omdat ze
onderdelen niet begrijpen, maar om het ook voor hen invoelbaar te
maken, zodat ook zij met hun hart op 4 mei herdenken en op 5 mei de
bevrijding vieren.
Ook vragen de leden van de PVV-fractie mij te garanderen dat de
herdenking op 4 mei en de bevrijding op 5 mei in het teken zullen blijven
staan van de Tweede Wereldoorlog en de Holocaust.
De herdenking op 4 mei en de bevrijding op 5 mei zullen in het teken
blijven staan van de Tweede Wereldoorlog en de Holocaust. Met de leden
van de PVV-fractie ben ik van mening dat het van het grootste belang dit
te blijven doen om zo stil te staan bij de verschrikkingen hiervan.
De leden van de PVV-fractie willen weten hoe de regering de aanbeveling
over het verbeteren van het onderwijs en de educatie over de Holocaust
en het versterken van het internationaal perspectief in het onderwijs over
de Tweede Wereldoorlog en de Holocaust concreet gaat uitvoeren.
De International Holocaust Remembrance Alliance (IHRA), waarvan
Nederland lid is, bevordert onder meer de nationale en internationale
educatie over de Holocaust. In 2019 heeft de IHRA nieuwe aanbevelingen
voor deze educatie vastgesteld die zich vooral richten op de ondersteuning van leraren in het onderwijs. Eén van de aanbevelingen is
leerlingen te leren dat de nazi’s en hun collaborateurs de Holocaust van
land tot land op verschillende wijze uitvoerden, bijvoorbeeld vanwege de
per land verschillende maatschappelijke context (het internationale
perspectief). Een andere aanbeveling is leerlingen een actieve rol te geven
in het leerproces naast reguliere kennisoverdracht vanuit de docent.
Om te zorgen dat de Nederlandse leraren op een laagdrempelige manier
kennis kunnen nemen van deze aanbevelingen heb ik € 78.000
beschikbaar gesteld voor de 1e fase van een project dat uitgevoerd wordt
door het Joods Cultureel Kwartier (JCK). Voor de 2e fase heb ik € 72.000
gereserveerd. JCK zal in kleinschalige workshops docenten en educatief
medewerkers van oorlogsmusea en herinneringscentra vertrouwd maken
met de aanbevelingen over het doceren over de Holocaust.
Daarnaast vragen de leden van de PVV-fractie er voor te zorgen dat er op
elke school voor leraren in een veilige omgeving onderwezen kan worden
over de Tweede Wereldoorlog en de Holocaust.
De Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media (BVOM) is
stelselverantwoordelijk voor het onderwijs en schept de randvoorwaarden
voor een veilig schoolklimaat.
Elke leraar moet in volledige vrijheid en veiligheid kunnen werken en
vanuit zijn professionele autonomie kunnen bepalen welke lesvorm hij het
meest passend vindt. Als dit in het geding komt, wat onacceptabel is, is
het noodzakelijk dat leraren gesteund worden en er adequaat wordt
opgetreden.
De Tweede Wereldoorlog en de Holocaust zijn belangrijke onderwerpen
waarvan elke leerling kennis moet hebben. Zij zijn dan ook onderdeel van
het curriculum en moeten dus behandeld worden in de klas. De inspectie
ziet hier op toe.
Hierbij is het van belang dat leraren goed worden ondersteund. Het kan
namelijk ingewikkeld zijn om thema’s te bespreken die mogelijk gevoelig
liggen in de klas. Hiervoor is een uitgebreid ondersteuningsaanbod

21

In opdracht van het NC heeft het Verwey-Jonker Instituut het onderzoek Ander verleden,
gedeelde vrijheid. Betrokkenheid van tweede en derde generatie Turkse en Marokkaanse
Nederlanders bij de herdenking en viering op 4 en 5 mei uitgevoerd (22 november 2018).
Conclusie was dat de betrokkenheid van de tweede en derde generatie Turkse en Marokkaanse
Nederlanders bij 4 en 5 mei kan worden vergroot door het onderwijs over de Tweede
Wereldoorlog en de activiteiten op 4 en 5 mei beter te laten aansluiten bij hun belevingswereld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 20 454, nr. 171

19

beschikbaar, bijvoorbeeld de trainingen die de Stichting School en
Veiligheid kosteloos verzorgt. Ook in de lerarenopleidingen is in toenemende mate aandacht voor burgerschap en het bespreekbaar maken van
onderwerpen die gevoelig kunnen liggen.
Tot slot hebben de leden van de PVV-fractie een aantal vragen over de
uitvoering van de motie Van Gerven c.s. Zij vragen zich af waarom er een
onderzoeksbureau moet worden ingeschakeld, terwijl de gegevens van
rechthebbenden bekend zijn bij het IP 2.0 en deels bij de SVB. Ook vragen
zij welk onderzoeksbureau wordt ingeschakeld, op welke wijze de
Klankbordgroep wordt ingesteld en welke experts worden ingeschakeld.
Ten slotte vragen zij of ik contact heb gehad met mevrouw Hoogvelt-Flohr,
of ik het gesprek met haar tijdens het rondetafelgesprek in de Tweede
Kamer op 30 september 2019 heb gezien en wat mijn reactie daarop is.
De motie Van Gerven c.s. vraagt de regering te onderzoeken of voor
weduwen een financiële regeling als de uitkeringsregeling Backpay
haalbaar en uitvoerbaar is en, zo ja, op welke wijze dit kan worden
vormgegeven. Dit wil ik goed en zorgvuldig laten onderzoeken. Daarvoor
heeft onderzoeksbureau AEF de opdracht gekregen. Gekeken wordt onder
andere naar de mogelijkheid voor een heldere afbakeningvan de groep
nog levende weduwen, de omvang van de groep, criteria om al dan niet in
aanmerking te komen, mogelijke vergoeding en omvang daarvan en
administratieve lasten (zowel voor een mogelijke uitvoeringsorganisatie
als voor de doelgroep). Ook wordt gekeken naar lessen uit de eerdere
regelingen «het Gebaar» en de Backpay-regeling. Op basis daarvan
worden een of meerdere scenario’s opgesteld over de optimale
vormgeving van een financiële regeling. Het onderzoeksbureau zal met
verschillende deskundigen spreken, waaronder van de SVB en na gaan of
en zo ja op welke wijze een klankbordgroep kan worden samengesteld.
Ik heb geen contact opgenomen met mevrouw Hoogvelt-Flohr. Ik heb
indertijd kennisgenomen van haar getuigenis tijdens het rondetafelgesprek met uw Kamer. Haar verhaal bevestigt dat de inspanningen van
opeenvolgende kabinetten niet al het leed en verdriet van alle betrokkenen hebben kunnen verzachten. Dat raakt mij uiteraard zeer. In dat besef
wil ik mij inzetten voor de collectieve erkenning nu en in de toekomst.
Vragen van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie vragen of er projecten zijn of zijn geweest die
betrekking hebben op groepen mensen met beperkingen en/of mensen
met een psychiatrische beperking die onder de Tweede Wereldoorlog
hebben geleden en of ik bereid ben naar deze groepen te kijken wanneer
nieuwe projecten ontwikkeld gaan worden.
In reactie hierop kan ik aangeven dat het NIOD begin 2019 is gestart met
een landelijk onderzoek naar de omstandigheden en het beleid in de
psychiatrie en gehandicaptenzorg in Nederland tijdens de Tweede
Wereldoorlog. De opdracht hiervoor komt van de Stichting Vergeten
Slachtoffers WO II, met brede steun van GGZ Nederland, Vereniging
Gehandicaptenzorg Nederland en individuele instellingen. Vanwege het
belang van het onderzoek steun ik dit met een financiële bijdrage van
€ 200.000. Het onderzoek zal naar verwachting eind 2022 worden
gepresenteerd. Naar aanleiding van de uitkomsten van dit onderzoek zal ik
mij beraden op eventuele vervolgstappen.
De leden van de CDA-fractie vragen naar aanleiding van de reactie op het
verzoek van de commissie inzake de Commissie Individuele Tegemoetkoming Slachtoffers WO II Transporten NS22 waarom de NS ervoor heeft
gekozen om alleen Joden, Roma en Sinti in aanmerking te laten komen
22

Kamerstuk 20 454, nr. 169

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 20 454, nr. 171

20

voor een tegemoetkoming en voor verzetsstrijders is gekozen voor een
financiële bijdrage aan educatie en herinneringsmonumenten. Zij vragen
of ik bereid ben een beroep te doen op de NS om ook verzetsstrijders in
aanmerking te laten komen voor een financiële tegemoetkoming.
Graag verwijs ik naar de beantwoording van de Kamervragen van
voormalig CDA-fractielid Slootweg van 7 februari 2020 over dit
onderwerp23, waarin de Minister van Financiën heeft aangegeven dat de
NS een onafhankelijke commissie heeft ingesteld, de Commissie
Individuele Tegemoetkoming Slachtoffers WO II Transporten NS, die aan
NS advies heeft uitgebracht. Daarin staat dat de Minister van Financiën
vanuit zijn rol als aandeelhouder het instellen van een onafhankelijke
commissie van harte steunt en NS expliciet heeft laten weten geen enkele
restrictie op te leggen ten aanzien van de oprichting en begrenzing van de
commissie, de opvolging van de door de commissie gedane aanbevelingen en het bedrag dat daar mee gemoeid is. Het kabinet heeft geen rol
bij de totstandkoming van het advies van de onafhankelijke commissie of
de opvolging daarvan door NS.
In het eindverslag van deze commissie d.d. 3 juni 2021 staat beschreven
dat de oorsprong van NS een tegemoetkoming te willen betalen, ligt in
het door NS laten rijden van extra/speciale treinen in opdracht van de
bezetter met het doel om mensen naar de vernietigings- en concentratiekampen te brengen, meer specifiek de vervolging van Joden, Roma en
Sinti met het oogmerk van de bezetter hen als bevolkingsgroep uit te
roeien. Om de oorlogsgeschiedenis en het lijden van bovengenoemde
groepen, die niet in de regeling konden worden geïncludeerd, toch recht
te doen in geschiedschrijving, voorlichting en educatie, heeft de
commissie aan NS geadviseerd enerzijds een diepgaand historisch
onderzoek te laten doen naar de rol van NS tijdens de Tweede Wereldoorlog vanuit het perspectief van «transporten uitgevoerd in opdracht van
de bezetter in brede zin» en anderzijds, in samenspraak met betrokken
groepen, tot een andere, collectieve, uiting van erkenning te komen. De
NS heeft deze aanbevelingen overgenomen.
Verder willen de leden van de CDA-fractie weten wat de laatste stand van
zaken is bij de oorlogsmusea en de herinneringscentra in relatie tot de
coronamaatregelen.
Ik kan u mededelen dat alle oorlogsmusea en herinneringscentra blij zijn
dat zij vanaf 5 juni jongstleden eindelijk weer hun deuren konden openen
voor het publiek. Gedurende de gedwongen tweede sluiting van deze
musea heb ik samen met de SMH en het Nationaal Fonds voor Vrede,
Vrijheid en Veteranenzorg (vfonds) de situatie bij de 15 bij de SMH
aangesloten herinneringscentra en musea24 nauwlettend gevolgd. De
instellingen hebben indien mogelijk een beroep gedaan op de Tijdelijke
Noodmaatregel Overbrugging Werkgelegenheid (NOW) en regeling
Tegemoetkoming Vaste Lasten (TVL). Daarnaast hebben zij bezuinigingen
doorgevoerd en reserves moeten aanspreken. De SMH heeft aangegeven
dat een aantal van de 15 instellingen verbonden aan de SMH zonder extra
steun in het najaar wellicht in financiële problemen komen. Naar
aanleiding van dat signaal heb ik samen met het vfonds besloten tot een
tweede ronde noodsteun. Zowel VWS als het vfonds stellen hiervoor elk
maximaal € 1 miljoen beschikbaar gesteld. De aanvragen worden in de
23
24

Aanhangsel Handelingen II 2020/21, nr. 2542
Aangesloten zijn: Airborne Museum Hartenstein, Bevrijdingsmuseum Zeeland, Fries Verzetsmuseum, Herinneringscentrum Kamp Westerbork, Indisch Herinneringscentrum/museum
Sophiahof, Joods Cultureel Kwartier/Hollandsche Schouwburg/Holocaustmuseum i.o.,
Museon, Museum Rotterdam ’40-’45 NU, Nationaal Monument Kamp Amersfoort, Nationaal
Monument Kamp Vught, Nationaal Monument Oranjehotel, Nationaal Onderduikmuseum,
Oorlogsmuseum Overloon, Verzetsmuseum, Vrijheidsmuseum.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 20 454, nr. 171

21

komende weken beoordeeld, uiteindelijk zal de noodzakelijke steun in het
najaar worden uitgekeerd.
De leden van de CDA-fractie hebben ook enkele vragen over het project
contextgebonden zorg: op welke wijze is het netwerk in de regio’s is
versterkt, hoe functioneert het nu en welke concrete zaken zijn gerealiseerd?
Stichting Pelita werkt met een landelijk dekkend netwerk van negen
regio’s. Per regio zijn de belangrijkste organisaties op het gebied van
vrijwilligerswerk, ondersteuning en zorg in beeld gebracht. Bij deze
partners is de expertise van Pelita op het gebied van passende ondersteuning voor Indische en Molukse ouderen onder de aandacht gebracht.
Met een deel van deze organisaties zijn structurele samenwerkingsafspraken gemaakt. Een voorbeeld hiervan is dat er in de regio Utrecht
periodiek kennis wordt uitgewisseld tussen Stichting Pelita en de welzijnsen mantelzorgorganisaties, zodat ook Indische en Molukse mantelzorgers
op een passende manier worden ondersteund. Een ander voorbeeld is dat
het perspectief van Indische en Molukse ouderen via Stichting Pelita
wordt ingebracht in het project «gezond ouder worden in 2 werelden». In
dit project werken verschillende partners in Overijssel samen met als doel
de gezondheid en het welbevinden van migrantenouderen te verbeteren.
Op landelijk niveau is Stichting Pelita de samenwerking aangegaan met
bijvoorbeeld MantelzorgNL, Alzheimer Nederland en Movisie zodat
organisaties over en weer van elkaar kunnen leren.
De leden van de CDA-fractie vragen tot slot wanneer een reactie van de
sociale partners op de oproep van het kabinet om van 5 mei voor iedereen
een jaarlijkse vrije dag te maken, te verwachten valt.
Op 28 april 2021 heeft de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties (BZK) mede namens de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) hierover een brief naar uw Kamer gestuurd25. Daarin
wordt vermeld dat de Stichting van de Arbeid de oproep van het kabinet
onder de aandacht heeft gebracht van de decentrale cao-partijen en
hierbij heeft aangegeven onverminderd belang te hechten aan het
gedenken en vieren van de bevrijding.
De Minister van BZK geeft aan dat het haar voornemen is de ontwikkelingen ten aanzien van 5 mei in toekomstige cao’s te volgen, bijvoorbeeld
in het kader van de monitor naar cao-bepalingen over arbeid en zorg.
Vragen van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie willen weten waarom de uitvoering van de
motie Van Gerven c.s. zo lang duurt, wat de stand van zaken is, welk
bureau het onderzoek gaat uitvoeren en op welke termijn de resultaten
worden verwacht. Ook pleiten zij voor zo spoedig mogelijke afhandeling,
omdat het hier gaat om mensen die al flink op leeftijd zijn. Zij vinden het
een kwestie van ereschuld.
De SP-fractie benadrukt het belang van spoedige afhandeling van de
motie Van Gerven c.s. Dit onderstreep ik van harte, met daarbij de
kanttekening dat zorgvuldig onderzoek over wat daadwerkelijk kan, niet
moet worden overgeslagen. Dit om te voorkomen dat verwachtingen
worden gewekt die straks niet uitvoerbaar blijken. Inmiddels heeft AEF de
opdracht gekregen en is dit bureau van start gegaan. Uiterlijk half
september van dit jaar wordt het rapport verwacht, dat ik daarna zo snel
mogelijk met de uw Kamer zal delen. Doel van het onderzoek is zorgvuldig
na te gaan of en zo ja hoe een regeling haalbaar en uitvoerbaar is. Daarbij
wordt ook gekeken hoe een dergelijke reling zo min mogelijk belastend

25

Kamerstuk 34 430, nr. 19

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 20 454, nr. 171

22

kan zijn voor de groep om wie het gaat. Dit, omdat ik heel goed besef dat
het hier gaat om een groep vaak kwetsbare ouderen.
De leden van de SP-fractie wijzen op het belang van het levend houden
van de herinneringen aan de Tweede Wereldoorlog. In dat licht vraagt de
fractie mijn garantie dat alle musea en herinneringscentra over de
oorlogsjaren niet in de financiële problemen komen als gevolg van de
coronacrisis.
Met de leden van de SP-fractie hecht ik groot belang aan het levend
houden van de herinnering aan de Tweede Wereldoorlog. Daarom hebben
vorig jaar bij de eerste gedwongen sluiting het vfonds en VWS elk € 1
miljoen beschikbaar gesteld aan de herinneringscentra en oorlogsmusea
die aangesloten zijn bij de SMH26. Ook dit jaar heb ik samen met het
vfonds intensief contact gehouden met de SMH over de gevolgen van de
tweede gedwongen sluiting. De SMH heeft daarbij aangegeven dat een
aantal van de 15 instellingen verbonden aan de SMH zonder extra steun in
het najaar wellicht in financiële problemen komen. Naar aanleiding
daarvan hebben het vfonds en VWS besloten tot een tweede ronde
noodsteun van elk maximaal € 1 miljoen. Hiermee verwacht ik dat de 15
instellingen hun belangrijke werk kunnen voortzetten. Naast de instellingen verbonden aan de SMH heb ik het educatieprogramma «Leren van
de oorlog» van de Anne Frank Stichting, dat vanwege de coronamaatregelen ook in problemen dreigde te komen, in 2021 en 2022 extra
gesteund27.
De 15 SMH-instellingen, bestaande uit de vijf Nederlandse herinneringscentra en de tien grotere oorlogsmusea, zijn goed verspreid over
Nederland en geven een representatief beeld van de Tweede Wereldoorlog en de Holocaust. Daarom worden deze 15 door VWS gesteund.
Naast deze 15 zijn er nog circa 70 kleinere oorlogsmusea in Nederland.
Deze kunnen naast de generieke kabinetsmaatregelen vaak ook een
beroep doen op gemeenten en provincies.
Vragen van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie vragen op welke manier ik de
voortgang ga meten van mijn inzet dat het verhaal over de Tweede
Wereldoorlog blijvend wordt verteld op een manier die ook toekomstige
generaties aanspreekt. Ook willen zij graag weten of er sprake is van een
succes en of ik voornemens ben een onafhankelijk onderzoek te laten
voeren naar vooruitgang op dit gebied.
Een belangrijke voorwaarde om het verhaal te kunnen blijven vertellen is
dat de herinneringscentra en de oorlogsmusea genoeg ruimte hebben om
hun bezoekers te kunnen ontvangen. Daarom heb ik in de afgelopen
periode uitbreiding van de herinneringscentra gefinancierd en het via het
Mondriaanfonds mogelijk gemaakt dat de oorlogsmusea, aangesloten bij
de SMH, zich konden uitbreiden28. Daarnaast is het belangrijk dat de
belangrijkste oorlogsmusea ondanks de gedwongen sluiting vanwege
corona, overeind blijven. Door twee rondes van noodsteun draag ik daar
aan bij.
Bovendien is een deel van de € 15 miljoen die ik aan het Mondriaanfonds
beschikbaar heb gesteld voor projecten vanwege 75 jaar vrijheid, besteed
aan zogenaamde vernieuwende presentatievormen, dus voor nieuwe
manieren om het verhaal van de Tweede Wereldoorlog te vertellen die
ook de toekomstige generaties aanspreekt.
Via de reguliere financiering van het NC door VWS en bijvoorbeeld door
de «Kwaliteitsimpuls Educatie» (Kwie) van de SMH, maar ook door de
26

Kamerstuk 35 420, nr. 78. Zie noot 19 voor een overzicht van de aangesloten organisaties
Kamerstuk 20 454, nr. 170
28
Kamerstuk 20 454, nr. 170
27

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 20 454, nr. 171

23

extra educatieprojecten in het kader van 75 jaar vrijheid wordt extra
aandacht besteed aan de jonge generatie. Tot slot stimuleer ik de sector
het verhaal van de Tweede Wereldoorlog ook in de digitale wereld goed
vindbaar te maken onder andere door de subsidiëring van het Netwerk
Oorlogs Bronnen (NOB).
Met deze maatregelen is het streven er volop op gericht dat het aanbod
zodanig is, dat het verhaal verteld kan blijven worden op een manier die
toekomstige generaties aanspreekt. Maar dat geeft nog geen inzicht in de
voortgang en resultaten van deze inzet. De oorlogsmusea en herinneringscentra houden bezoekersaantallen bij. Het NC meet bijvoorbeeld elk
jaar hoeveel scholen in het primair onderwijs het Denkboek29 bestellen.
Ook meet het NC jaarlijks het draagvlak in Nederland voor herdenken en
vieren. De Anne Frank Stichting evalueert de effectiviteit van haar
projecten. Maar binnen de sector als geheel wordt nog geen doorlopend
resultaatonderzoek gedaan. De behoefte aan inzicht in de resultaten van
het beleid groeit bij de partijen in de sector en bij mij. Ik zal hierover in
overleg gaan met de partijen en daarbij de suggestie van de GroenLinksfractie over een onafhankelijk onderzoek betrekken.
Verder vragen de leden van de GroenLinks-fractie naar de verdere
implementatie van de producten van het project (Kwie) van de SMH.
Bijzonder aan het project is dat de educatiemedewerkers van alle
SMH-instellingen in gezamenlijkheid de instrumenten hebben ontwikkeld.
Niet alleen betekent dit dat men veel van elkaar heeft geleerd, maar ook
dat de producten bij elk van deze instellingen heel goed bekend zijn. De
implementatie van de producten kan zich daarom beperken tot nieuwe
medewerkers en vrijwilligers bij de instellingen en tot de musea die niet
aangesloten zijn bij de SMH. De SMH had speciale regiobijeenkomsten
gepland om de producten kenbaar te maken aan de kleinere oorlogsmusea. Deze bijeenkomsten zijn helaas gecanceld vanwege de
gedwongen sluitingen. Nu de musea op 5 juni jongstleden weer zijn
geopend, zal de SMH de plannen voor deze regiobijeenkomsten actualiseren.
De leden van de GroenLinks-fractie zijn blij met het plan van de oorlogsmusea en herinneringscentra om de gevolgen van de coronamaatregelen
op lange termijn te kunnen opvangen. Zij willen de uiterste datum weten,
waarop dit plan klaar moet zijn.
Bij de noodsteun aan de instellingen verbonden aan de SMH heb ik hen
gevraagd een gezamenlijk plan op te stellen voor de coronamaatregelen
op langere termijn, gericht op het aanbieden van educatie ook in digitale
vorm. Dit plan heb ik eind mei 2021 ontvangen.
De gedwongen sluitingen hebben de oorlogsmusea en herinneringscentra
een impuls gegeven scholieren meer digitaal te benaderen. De SMH
constateerde in haar plan van mei 202130 dat de musea graag aan deze
digitale transitie werken, maar hier nog aan het begin van staan. Samen
met de sector zal ik in de komende periode bezien hoe deze transitie
verder kan worden ondersteund in samenhang met educatie en kennisverspreiding.
De leden van GroenLinks-fractie vragen daarnaast hoe ik waarborg dat de
diversiteit van de Indische gemeenschap qua inbreng in de toekomst

29

Het 4 en 5 mei Denkboek is met een oplage van 235.000 exemplaren het grootste onderwijsproduct over herdenken en vieren in het basisonderwijs. Met het Denkboek worden leerlingen
van groep 7 gevraagd om zelf na te denken over de Tweede Wereldoorlog, herdenken en
vieren, vrijheid en democratie. Bij het Denkboek 2021 is nu ook een kinderwebsite beschikbaar,
denkboek.nl.
30
Position paper SMH, mei 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 20 454, nr. 171

24

verzekerd gaat worden. Tevens vragen de leden of ik een plan heb om
ervoor te zorgen dat dit zal gebeuren.
In reactie daarop kan ik aangeven dat ik onder meer via dialoogsessies en
een raadpleging een inspanning heb gedaan zoveel mogelijk ideeën en
behoeftes van de verschillende groepen binnen de Indische gemeenschap
op te halen.
Maar ik besef terdege dat het een uitdaging is de veelkleurigheid en
meerstemmigheid van de gemeenschap volledig tot zijn recht te laten
komen. Daarom zet ik mij op de volgende manieren in om te komen tot
een maximale inbreng van alle groepen binnen de Indische gemeenschap.
Ten eerste vind ik het essentieel in gesprek te blijven met vertegenwoordigers van de gemeenschap, onder meer om te toetsen of de verschillende groepen binnen de gemeenschap zich vertegenwoordigd zien bij de
uitwerking van de inzet van de extra middelen. Daarnaast is het doel van
de inzet van de extra middelen dat deze ten goede komen aan alle
geledingen binnen de Indische gemeenschap. Bij de uitvoering zal ik daar
expliciet op letten.
De leden van GroenLinks-fractie willen weten hoe ik de voortgang ga
meten wat betreft de bevordering van de educatie over de geschiedenis
van voormalig Nederlands-Indië. Daarnaast vragen zij naar de opleverdatum van de inventarisatie naar het huidige educatieaanbod.
Zoals in eerdere Kamerbrieven aangegeven31 ga ik een commissie
instellen om mij te adviseren hoe te bevorderen dat de geschiedenis van
voormalig Nederlands-Indië binnen de school, maar zeker ook daarbuiten
en voor zoveel mogelijk mensen tot leven wordt gebracht. Taak van deze
commissie is onder andere na te gaan wat daarvoor nodig is en de wijze
van implementatie. Naar verwachting wordt deze commissie rond de
zomer ingesteld. Ik wil graag eerst de adviezen van deze commissie
afwachten. De inventarisatie naar het huidige educatieaanbod, zowel
binnen als buiten het reguliere onderwijs, is in juli van dit jaar afgerond.
Ten slotte vragen de leden van de GroenLinks-fractie naar de uitvoering
van de aangenomen motie Renkema (GroenLinks) van 28 november 2019
over de actualisatie van het onderwijsaanbod omtrent Nederlands-Indië.
In mijn brief van 20 december 201932 heb ik uw Kamer bericht dat ik de
motie Renkema heb overgedragen aan de Minister van BVOM, omdat het
zijn portefeuille betreft. In zijn brief van 10 juli 202033 heeft hij uw Kamer
geïnformeerd over de uitvoering van deze motie.
III. Volledige agenda
Toezegging over het opschonen van het archief van de schadeclaims inzake het «Traktaat van Wassenaar» (1966), brief van de
Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, P.
Blokhuis – 1 november 2019, Kamerstuk 20 454, nr. 149
Overleg Indische gemeenschap, brief van de Staatssecretaris van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport, P. Blokhuis – 11 februari
2020, Kamerstuk 20 454, nr. 160
Beleidsreactie evaluatie Pensioen- en Uitkeringsraad (PUR), brief
van de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, P.
Blokhuis – 21 februari 2020, Kamerstuk 20 454, nr. 161
Reactie op verzoek commissie over het overleg met de Indische
gemeenschap, brief van de Staatssecretaris van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport, P. Blokhuis – 23 maart 2020, Kamerstuk 20 454,
nr. 162
31

Kamerstuk 20 454, nr. 163 en nr. 170
Kamerstuk 20 453, nr. 159
33
Kamerstuk 35 300 VIII, nr. 212
32

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 20 454, nr. 171

25

Beantwoording vragen commissie over de reactie op verzoek
commissie over het overleg met de Indische gemeenschap, brief
van de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, P.
Blokhuis – 15 oktober 2020, Kamerstuk 20 454, nr. 164
Hoofdlijnen plan extra middelen Indische gemeenschap, brief van
de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, P.
Blokhuis – 15 oktober 2020, Kamerstuk 20 454, nr. 163
Inzake verzoek Federatie Indische Nederlanders om aandacht
voor ernstige bezwaren tegen film «De Oost» en bijbehorend
lespakket, brief van de Staatssecretaris van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport, P. Blokhuis – 4 december 2020, Kamerstuk 26
049, nr. 88
Reactie op verzoek commissie over een afschrift van de reactie
op een burgerbrief inzake de Indische kwestie, brief van de
Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, P.
Blokhuis – 18 december 2020, Kamerstuk 20 454, nr. 167
Reactie op verzoek commissie inzake Commissie Individuele
Tegemoetkoming Slachtoffers WO II Transporten NS, brief van de
Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, P.
Blokhuis – 5 maart 2021, Kamerstuk 20 454, nr. 169
Voortgangsrapportage Oorlogsgetroffenen en Herinnering WOII,
brief van de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport, P. Blokhuis – 12 april 2021, Kamerstuk 20 454, nr. 170

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 20 454, nr. 171

26