Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

32 642

Zelfstandigen zonder personeel in de zorg

Nr. 9

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,
WELZIJN EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 28 april 2015
Hierbij stuur ik u, mede namens de Staatssecretaris van Financiën, zoals
door u verzocht door uw brief van 12 februari 2015 een reactie op de brief
van het Platform Zelfstandige Ondernemers (PZO-ZZP) en de Zorg
Professional, d.d. 2 februari 2015. In de brief verzoeken PZO-ZZP en de
Zorg Professional om beantwoording van een aantal vragen, welke zijn
opgenomen in diezelfde brief.
Hieronder worden de betreffende vragen van een reactie voorzien.
PZO-ZZP en de Zorg Professional hebben een aantal vragen gesteld over
modelcontracten:
• Ten aanzien van de modelcontracten is gebleken dat FNV Zelfstandigen en BTN een initiatiefrol hebben gekregen met uw Ministerie. Wat
is de reden dat de taskforce, die dit ZZP-proces intensief heeft gevolgd,
hierover niet is benaderd, noch geïnformeerd?
• Daarbij rijst tevens de vraag waarom andere ZZP organisaties en hun
achterbannen niet zijn betrokken bij dit proces. Dit in verband met de
vergaande borging van het met zzp’ers praten in plaats van over
zzp’ers.
• In lijn met bovenstaande zou het wenselijk zijn dat andere belanghebbende partijen inzicht krijgen in het concept dat er zou liggen.
• De vele ontslagen in de thuiszorg leidt bij veel zorgverleners tot de
vraag of werken in zelfstandigheid voor hen een optie is. Tegelijk moet
schijnzelfstandigheid worden voorkomen. Des te meer vraagt dit om
spoedige helderheid over de juiste modellen voor verzekeraars,
opdrachtgevers en zzp’ers. Een trage procesgang werkt knellend voor
alle partijen, niet in de laatste plaats bij de cliënt die zijn of haar
zorgverlener wil behouden.
Ik ben het met PZO-ZZP en de Zorg Professional eens dat het van belang
is dat er snel modellen komen ten aanzien van zorgverlening door zzp’ers,
zodat er meer duidelijkheid ontstaat over wanneer er sprake is van werken

kst-32642-9
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 642, nr. 9

1

buiten dienstbetrekking. Het belang hiervan is ook al eerder door het
kabinet onderstreept in zijn brief Zzp’er in de zorg1 van 10 oktober 2014.
Daarbij dient opgemerkt te worden dat de goedkeuring van beoordeelde
voorbeeldovereenkomsten zich echter niet kan uitstrekken tot de vraag of
de zzp’er fiscaal als ondernemer kan worden aangemerkt. Dat is namelijk
ook afhankelijk van andere individuele feiten en omstandigheden, zoals
het aantal opdrachtgevers en de omzet van de zzp’er, die niet geregeld
worden in een overeenkomst tussen een zorginstelling en zorgverlener.
De ontwikkeling van voorbeeldovereenkomsten is een samenspel tussen
enerzijds veldpartijen en anderzijds de Ministeries van VWS en Financiën.
Veldpartijen ontwikkelen hun voorbeeldovereenkomsten en leggen die
voor aan het Ministerie van VWS en de Belastingdienst. VWS en de
Belastingdienst beoordelen deze overeenkomsten en geven indien nodig
aan op welke onderdelen de voorbeeldovereenkomsten moeten worden
aangepast om goedgekeurd te kunnen worden.
Een dergelijk proces heeft op 11 februari 2015 geleid tot het goedkeuren
van een voorbeeldovereenkomst, die was voorgelegd door BTN en FNV
Zelfstandigen2. Deze voorbeeldovereenkomst is gepubliceerd op
www.rijksoverheid.nl en is door een ieder te gebruiken. Voor een goed
begrip en voor juiste toepassing van deze voorbeeldovereenkomst moet
deze worden gelezen binnen de context van de «Kamerbrief over VSO
zzp’ers in de zorg» met bijlagen3. BTN en FNV Zelfstandigen hebben
geenszins van de ministeries een initiatiefrol gekregen, maar hebben zelf
het initiatief genomen om een voorbeeldovereenkomst te ontwikkelen en
deze voor te leggen aan de beoordelende partijen.
Het Ministerie van VWS en de Belastingdienst zijn momenteel ook met
andere partijen, die een voorbeeldovereenkomst hebben voorgelegd, in
overleg. Indien dit tot goedgekeurde voorbeeldovereenkomsten leidt,
zullen deze ook openbaar worden gemaakt via www.rijksoverheid.nl . Het
Ministerie van VWS en de Belastingdienst zijn graag bereid ook met
PZO-ZZP en de Zorg Professional in overleg te gaan, in het kader van een
te beoordelen voorbeeldovereenkomst van PZO-ZZP en de Zorg
Professional.
Wat is de visie van de Belastingdienst ten aanzien van deze ontwikkeling,
nu zij elke vorm van onderaanneming hebben beoordeeld als het werken
in loondienst? Hoe zal dit de werkwijze veranderen ten aanzien van het
toezicht door de Belastingdienst?
De Belastingdienst oordeelt op basis van geldende wet- en regelgeving en
jurisprudentie. Tot voor kort vormde de Kwaliteitswet zorginstellingen een
knelpunt om tot een ander fiscaal oordeel te komen dan het bestaan van
een dienstbetrekking.
De Kwaliteitswet zorginstellingen is namelijk alleen van toepassing op
instellingen, niet op solistische werkende zorgverleners en legt daarmee
de verantwoordelijkheid om kwalitatief goede zorg te verlenen eenzijdig
bij de zorginstellingen. Indien de zzp’er in opdracht van een instelling
werkzaam is, wordt in dat geval eerder uitgegaan van een gezagsverhouding. Dit wordt anders met de Wet kwaliteit, klachten en geschillen
zorg (Wkkgz) die thans in behandeling is bij de Eerste Kamer. De Wkkgz is
ook van toepassing op solistisch werkende zorgverleners. In het geval dat
werkzaamheden voor meerdere opdrachtgevers/instellingen worden
verricht is een zzp’er aan te merken als solistisch werkende zorgverlener
met een eigen wettelijke basis op grond waarvan zij gehouden zijn om
1

Kamerstuk 32 642, nr. 5
Hiervan bent u middels een brief (Kamerstuk 32 642, nr. 7) op de hoogte gesteld. De voorbeeldovereenkomst heeft betrekking op een zorginstelling en een zzp’er die in opdracht van die
zorginstelling aan thuiszorgcliënten zorg verleent.
3
Kamerstuk 32 642, nr. 7 en nr. 8
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 642, nr. 9

2

kwalitatief goede zorg te verlenen. Voor de Belastingdienst betekent dit
dat geen sprake meer hoeft te zijn van een gezagsverhouding.
De Wkkgz biedt daarmee ruimte voor zzp’ers om buiten dienstbetrekking
en in opdracht van een instelling of een cliënt te kunnen werken in de
thuiszorg. De Wkkgz is nog niet in werking getreden, maar in de brief van
10 oktober 2014 is gezegd dat op de Wkkgz mag worden geanticipeerd.
Contracten kunnen in overeenstemming worden gebracht met de Wkkgz
en ter beoordeling aan de Belastingdienst en VWS worden voorgelegd.
Dat is nu als eerste gebeurd met de voorbeeldovereenkomst van BTN en
FNV-zelfstandigen. Als de relatie tussen de zorginstelling en de zzp’er
conform deze voorbeeldovereenkomst is vormgegeven, dan is sprake van
werken buiten dienstbetrekking. Daarbij bepalen de feiten en omstandigheden van het geval dus of een zorgverlener daadwerkelijk buiten
dienstbetrekking werkt. Voorbeeldovereenkomsten die ontwikkeld
worden, hebben als doel om hen daarbij te helpen. Risico’s zijn en blijven
echter voor rekening van (vermeende) zzp’ers en zorginstellingen, die op
een manier werken waardoor – naar feiten en omstandigheden beoordeeld – sprake is van een (fictieve) dienstbetrekking. Daar verandert de
Wkkgz niets aan.
In het volgende antwoord wordt ingegaan op de invloed die beoordeelde
overeenkomsten op het toezicht van de Belastingdienst gaan hebben.
Is het niet wenselijk dat de Belastingdienst in brede zin een gerichte
handhavingsstrategie krijgt toebedeeld om gericht malafide zaken aan te
pakken en de grote groep zzp’ers die hier niets mee te maken hebben
zodoende buiten schot te houden?
De Belastingdienst maakt voor zijn toezicht gebruik van handhavingsregie.
Dit is het bewust en afgewogen kiezen, op basis van kennis over (het
gedrag van) subjecten, omgeving en risico’s, welke vormen van aanpak
worden ingezet om een verbetering van het nalevingsgedrag te bereiken
of goed te ondersteunen. Een vorm van handhavingsregie kan zijn het
maken van afspraken met een groep of branche.
Bij het huidige gebruik van VAR-wuo’s in de zorgsector zijn opdrachtgevers gevrijwaard voor de loonheffingen. Dat is alleen anders bij fraude
of kwade trouw van de opdrachtgever. Aanpak van onterecht gebruik van
een VAR-wuo bij opdrachtgevers is daardoor moeizaam, zo niet
onmogelijk. De bewijslast om aan te tonen dat de opdrachtgever
frauduleus heeft gehandeld, ligt bij de Belastingdienst. Daarbij moet de
Belastingdienst bewijzen dat de opdrachtgever het oogmerk heeft gehad
om de VAR-wuo of VAR-dga te misbruiken. Het is niet voldoende om aan
te tonen dat de opdrachtgever had kunnen weten dat er sprake was van
een dienstbetrekking. De Belastingdienst heeft dan ook geen zaken
kunnen afronden waarbij hij aan de op hem rustende bewijslast ten
aanzien van de kwade trouw van de opdrachtgever kan voldoen. Intern
zijn mogelijke zaken wel daarop beoordeeld, maar het bewijs schoot in die
gevallen tekort.
Door het gebruik van beoordeelde voorbeeldovereenkomsten worden de
handhavingsmogelijkheden van de Belastingdienst vergroot. Een
voorbeeldovereenkomst is een papieren werkelijkheid. De Belastingdienst
kan het voorbeeld toetsen aan de feitelijke werkzaamheden. Wordt er in
praktijk niet overeenkomstig de overeenkomsten gewerkt dan kan de
Belastingdienst aan de opdrachtgever een correctieverplichting of een
naheffingsaanslag opleggen. De Belastingdienst zal dit doen als hij de
aangetroffen situatie als een (fictieve) dienstbetrekking kwalificeert.
Malafide zaken kunnen met meer succes worden aangepakt ten opzichte
van de huidige VAR-praktijk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 642, nr. 9

3

Hoe verloopt de ontwikkeling van zorg in natura, wat zijn momenteel de
knelpunten en hoe kunnen wij gezamenlijk bijdragen aan een structurele
lange termijn oplossing?
Vorig jaar heeft het kabinet een onafhankelijk onderzoeksbureau
onderzoek4 laten uitvoeren naar de mogelijkheden en knelpunten om als
zzp’er werkzaam te zijn in de thuiszorg in natura. De uitkomsten van dit
onderzoek zijn tevens opgenomen in de brief Zzp’er in de zorg5 van
10 oktober 2014. De belangrijkste knelpunten die uit het onderzoek naar
voren kwamen betroffen:
1. de onmogelijkheid voor zzp’ers om zelf contracten aan te gaan met
zorgkantoren en zorgverzekeraars. Zorgverzekeraars en zorgkantoren
zijn terughoudend met directe contractering van zzp’ers in de thuiszorg
vanwege praktische belemmeringen, zoals hogere administratieve
lasten. Er zijn geen wettelijke belemmeringen voor directe contractering van zzp’ers.
2. onduidelijkheid over de (fiscale) status van de zzp’er. Hierbij speelde
ook mee dat zzp’ers die werkzaam zijn via een thuiszorginstelling in
voorkomende gevallen op grond van de relevante wetgeving en
jurisprudentie naar het oordeel van de Belastingdienst en het UWV
niet zelf verantwoordelijk en aansprakelijk zijn voor de geleverde zorg,
waardoor er geoordeeld wordt dat er sprake is van een dienstbetrekking.
Ik heb geen indicaties dat er zich momenteel nieuwe, andersoortige
knelpunten voor doen. Ten aanzien van het eerste knelpunt kan ik melden
dat het kabinet in overleg is met zorgverzekeraars om te kijken hoe de
ervaren belemmeringen ten aanzien van directe contractering kunnen
worden verminderd en er meer mogelijkheden kunnen worden gecreëerd
voor directe contractering van zzp’ers in het geval van wijkverpleging. Alle
zzp’ers die in 2014 deelnamen aan de landelijk pilot directe contractering,
kunnen op basis van de afspraak met zorgverzekeraars over continuïteit
van zorg bij wijkverpleging, de zorg in 2015 aan hun cliënt continueren als
zzp’er. Ten aanzien van de onduidelijkheid over de status van de zpp’er
wordt met de introductie van de Wkkgz, zoals hiervoor beschreven, een
deel van het knelpunt weggenomen. Verder kunnen voorbeeldovereenkomsten een belangrijke bijdrage leveren aan het wegnemen van de
onzekerheid en onduidelijkheid of er sprake is van werken in dienstbetrekking of niet. Met het goedkeuren en publiceren van de voorbeeldovereenkomst die is voorgelegd door BTN en FNV Zelfstandigen, is een
belangrijke stap gezet in het geven van meer handvatten aan veldpartijen
op dit punt. De voorbeeldovereenkomst heeft betrekking op de veel
voorkomende situatie van een zorginstelling en een zzp’er die in opdracht
van die zorginstelling aan thuiszorgcliënten zorg verleent. Veldpartijen
kunnen een belangrijke bijdrage leveren aan het verder wegnemen van de
onduidelijkheid over werken in dienstbetrekking of niet, door ook voor
andere situaties voorbeeldovereenkomsten te ontwikkelen en deze ter
goedkeuring voor te leggen aan het Ministerie van VWS en de
Belastingdienst.
De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
M.J. van Rijn

4
5

Bijlage bij kamerstuk 32 642, nr. 5
Kamerstuk 32 642, nr. 5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 642, nr. 9

4