Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 3574

VERSLAG VAN DE RAPPORTEURS
Vastgesteld 12 december 2022
Goede EU-informatievoorziening is voor de Tweede Kamer van groot
belang om grip op Europese besluitvorming te krijgen en de regeringsinzet in Brussel te kunnen controleren. Het kabinet is voornemens een
Europawet voor te stellen waarin informatieafspraken worden verankerd
met als doel besluitvorming in de EU transparanter en inzichtelijker te
maken. In een hoofdlijnenbrief informeerde het kabinet de Kamer op
3 juni 2022 over de plannen en het voorziene tijdpad (Kamerstuk 22 112,
nr. 3432). Om tot een conceptwetsvoorstel te komen dat beantwoordt aan
de behoeften en wensen van de Tweede Kamer wenste het kabinet in het
wetgevingstraject in dialoog te gaan met de Kamer. In het kader hiervan
hebben wij als rapporteurs EU-werkwijze en EU-informatievoorziening het
mandaat ontvangen om deze dialoog met het Ministerie van Buitenlandse
Zaken over EU-informatievoorziening en de Europawet te voeren. In dit
verslag koppelen wij terug hoe dit proces is verlopen, de hoofdpunten van
wat wij als rapporteurs in de gesprekken hebben ingebracht, en wat het
voorziene vervolgtraject is.
Voorbereidende werkzaamheden
In voorbereiding op de gesprekken met het Ministerie van Buitenlandse
Zaken over de Europawet hebben wij voortgebouwd op het werk dat door
de voormalig rapporteur Kamminga (VVD) is verricht, en waarvan zij
eerder verslag deed (Kamerstuk 22 112, nr. 3271). Op basis van dit
rapporteursverslag, de initiatiefwet Maij/Mulder (Kamerstuk 34 695),
verslagen van eerdere commissiedebatten over EU-informatievoorziening
en analyses van relevante organisaties hebben we een analyse gemaakt
van gesignaleerde knelpunten in de EU-informatievoorziening en
mogelijke oplossingen. Tenslotte is de vaste Commissie voor Europese
Zaken in de gelegenheid gesteld om schriftelijk inbreng te geven via een
vragenlijst en mondeling tijdens een procedurevergadering op 6 oktober
2022.

kst-22112-3574
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3574

1

Inbreng in de gesprekken
Op 31 oktober en 2 december 2022 voerden wij gesprekken met een
delegatie ambtenaren van het Ministerie van Buitenlandse Zaken. Deze
gesprekken waren verkennend van aard. Als rapporteurs hebben we
benadrukt dat deze gesprekken niet vooruitlopen op de behandeling van
het uiteindelijke kabinetsvoorstel voor een Europawet in de Kamer. De
verschillende fasen in het traject voor Europese wetgeving en besluitvorming werden als structuur voor de bespreking gebruikt. De gesprekken
boden gelegenheid voor een goede en open uitwisseling van ervaringen
met de bestaande EU-informatieafspraken en discussie over hoe de
EU-informatievoorziening verbeterd zou kunnen worden. Als rapporteurs
hebben wij tijdens deze gesprekken een aantal punten in het bijzonder
onder de aandacht gebracht.
Naleving van de bestaande informatieafspraken
De tijdigheid en inhoud van de Geannoteerde Agenda’s en Verslagen van
Raadsvergaderingen zouden nog beter in lijn gebracht kunnen worden
met de bestaande informatieafspraken en informatiebehoefte van de
Kamer. De meeste vaste Kamercommissies ontvangen de Geannoteerde
Agenda’s doorgaans tijdig, maar voor een aantal Raden, met name de
Raad Algemene Zaken, de Raad Buitenlandse Zaken en de Europese Raad
(zie bovengenoemd verslag van rapporteur Kamminga), komt dit
document met enige regelmaat later binnen dan de afgesproken termijn
van minstens een week voor de Raadsvergadering Het is echter ook ten
aanzien van de inhoud van deze documenten dat er winst geboekt kan
worden, bijvoorbeeld door ook informatie op te nemen over dossiers die
weliswaar niet op de Raadsagenda staan, maar waar zich belangrijke
ontwikkelingen op voordoen en die belangrijk zijn voor de Kamer. Het
krachtenveld in de Raad is een bijzonder punt van aandacht waar de
Kamer gediend zou zijn met uitgebreidere en concretere informatie.
Hierbij is het ons inziens van belang dat naast het melden van de
gewenste uitkomst in de onderhandelingen vanuit het Nederlandse
perspectief ook tijdig wordt aangegeven wat haalbaar wordt geacht als de
gewenste uitkomst uit beeld raakt. Tenslotte zou ook de positiebepaling
van het Europees Parlement structureel een plaats verdienen in de
Geannoteerde Agenda’s, conform de bestaande informatieafspraak. In de
Verslagen van de Raadsvergadering is het behulpzaam als er wordt
gereflecteerd op het krachtenveld dat uit de bespreking naar voren komt
en wordt aangegeven welke sturing door de Raad wordt meegegeven aan
raadswerkgroepen over nog lopende dossiers.
De BNC-fiches achten wij doorgaans van goede kwaliteit. Het is belangrijk
dit kwaliteitsniveau te handhaven en daarbij goed te blijven letten op de
volledigheid, bijvoorbeeld de uitwerking van comitologie bij wetgevende
voorstellen waarbij de impact van comitologie significant is. Ook dient het
uitgangspunt te zijn dat de zes-weken-termijn wordt gehandhaafd en de
drie-weken-termijn voor voorstellen waarop de Kamer een voornemen
heeft aangekondigd voor een behandelvoorbehoud of subsidiariteitstoets.
Waar bij problemen met laatstgenoemde termijn in geval van een
behandelvoorbehoud in overleg meer flexibel naar een voor ministerie en
Kamer werkbare oplossing kan worden gezocht, is afwijken van de termijn
bij een subsidiariteitstoets vanwege de strakke EU-deadlines niet
mogelijk.
Voorfase van Europese besluitvorming
De fase waarin de Europese Commissie beleidsvoornemens uitwerkt tot
concrete voorstellen en daarbij stakeholders raadpleegt, is weinig

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3574

2

transparant. De ontwikkelingen in deze fase hebben mogelijk significante
invloed op de scope van het uiteindelijke EU-voorstel dat uit deze fase
resulteert en dat richtinggevend is voor het debat en de besluitvorming
die erop volgt in het wetgevingsproces. Het ontbreekt de Kamer aan
informatie op basis waarvan vroegtijdig in het proces een inbreng
gegeven kan worden, ofwel via het kabinet of rechtstreeks in Brussel.
Hierbij is het voor de Kamer relevant om te weten wat voor lobby’s het
kabinet ontplooit op door hem prioritair geachte EU-initiatieven. Het tijdig
delen van de concept Nederlandse inbreng op consultaties van de
Europese Commissie met betrekking tot wetgeving – in aanvulling op het
afschrift van de inbreng die de Kamer nu ontvangt – en het structureel
delen van non-papers zouden hierbij behulpzaam zijn. Daarnaast zouden
Geannoteerde Agenda’s en kwartaalrapportages gebruikt kunnen worden
om de Kamer te informeren over de lobby’s van het kabinet op
(verwachte) EU-initiatieven, inclusief korte analyses van belangrijke
aandachtspunten en – waar mogelijk – een eerste indruk van het
krachtenveld.
Trilogen
De fase van de trilogen – waarin Commissie, Europees Parlement en Raad
achter gesloten deuren onderhandelen – is in hoge mate een black box.
Van de Raad zit bij de trilogen enkel de lidstaat die op dat moment
Raadsvoorzitter is aan tafel, de andere lidstaten ontvangen een terugkoppeling achteraf. De informatie die bij het ministerie bekend is, zou in de
Geannoteerde Agenda’s en Kwartaalrapportages nadrukkelijker teruggekoppeld kunnen worden: wat zijn pijnpunten tussen de Raad en het
Europees Parlement, waar zit de onderhandelingsmarge en op welke
punten nemen de Raad en het Europees Parlement afstand van de
mandaten waarmee ze de trilogen aanvingen?
EU besluitvorming buiten de gewone wetgevingsprocedures om
Veel belangrijke besluitvorming in de EU komt tot stand buiten de gewone
wetgevingsprocedure om. Gedacht kan worden aan handelsakkoorden,
besluitvorming op het EU-buitenlandbeleid, ESM, Eurogroep,
ER-conclusies, comitologie en besluitvorming binnen EU-agentschappen
met belangrijke uitvoerende taken. Op een aantal van deze dossiers
bestaan er informatieafspraken, maar informatievoorziening aan de
Kamer is wisselend en op sommige onderwerpen (zeer) beperkt. Het
verdient aanbeveling om toe te werken naar een breder toepasbare
gestructureerde en omvattende aanpak: een basis raamwerk dat toegesneden kan worden op specifieke onderwerpen, met behoud van
specifieke afspraken waar die al bestaan. Informatieafspraken indien
besluitvorming plaatsvindt op basis van artikel 122 van het Verdrag
betreffende de Werking van de EU (VWEU) verdienen bijzondere
aandacht. Dit omdat wetgeving die op deze rechtsbasis wordt vastgesteld
juridisch bindend, maar niet wetgevend van aard is, waardoor gebruikelijke instrumenten als het behandelvoorbehoud en de subsidiariteitstoets
niet kunnen worden ingezet.
EU-monitor
Tijdens de gesprekken met de delegatie van het Ministerie van Buitenlandse Zaken is op verzoek van het ministerie ook gesproken over een
EU-monitor, naar aanleiding van de motie Koekkoek van 17 februari 2022
over het invoeren van een EU-monitor voor Europese wetgeving en beleid
(Kamerstuk 22 112, nr. 3289). In de gedachtewisseling hierover hebben wij
als rapporteurs suggesties gegeven in welke informatiebehoeften een
EU-monitor zou moeten voorzien. Een EU-monitor moet erop gezicht zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3574

3

dat de chronologie van onderhandelingen en besluitvorming en daarvoor
relevante documenten gemakkelijk vindbaar zijn en overzichtelijk
gepresenteerd geraadpleegd kunnen worden. Het gaat hierbij niet alleen
om een documentendatabase, maar juist ook om de duiding van de
(ontwikkeling van) EU-dossiers. Bij de ontwikkeling van een EU-monitor
kan in goed overleg tussen de Kamer en de regering worden gezocht naar
een goede afbakening van de dossiers die worden opgenomen in de
monitor. Uitvoering van de motie Koekkoek vereist een afzonderlijk traject
en valt buiten de scope van de Europawet.
Verdere proces Europawet
Het Ministerie van Buitenlandse Zaken werkt nu het concept voor de
Europawet uit en zal dit vervolgens in consultatie geven. Het ministerie is
voornemens het wetsvoorstel voor de zomer ter advisering aan de Raad
van State voor te leggen, om het wetsvoorstel vervolgens najaar 2023 aan
te bieden aan de Kamer.
Vervolg van het EU-rapporteurschap
Als rapporteurs EU-werkwijze en EU-informatievoorziening zullen wij de
verdere ontwikkelingen rondom de Europawet op de voet volgen.
Wanneer er nieuwe communicatie vanuit het kabinet volgt inzake de
Europawet zullen wij een voorstel doen voor de behandeling daarvan.
Indien gewenst en daartoe gemandateerd door de commissie zijn wij
bereid opnieuw met het Ministerie van Buitenlandse Zaken in gesprek te
gaan om punten die van belang zijn voor de Tweede Kamer onder de
aandacht te brengen. Ook geven wij graag een nadere toelichting op basis
van ons verslag. Wij danken u voor het door u in ons gestelde
vertrouwen.
Van Wijngaarden
Koekkoek

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3574

4