Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

30 985

Beleidsdoorlichting Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties

Nr. 25

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 8 december 2017
Bijgaand ontvangt u de beleidsdoorlichting van art 6.4 van de rijksbegroting BZK voor het thema «burgerschap» over de periode 2012–20161.
Over de opzet van deze beleidsdoorlichting is uw Kamer geïnformeerd bij
brief van 16 december 2016 (Kamerstuk 30 985, nr. 21). Hoofdvraag van de
beleidsdoorlichting was: «In hoeverre heeft het beleid aan de beoogde
doelen bijgedragen en in hoeverre zijn er (gewenste of ongewenste)
neveneffecten opgetreden?»
De beleidsdoorlichting is in overeenstemming met de Regeling periodiek
evaluatieonderzoek door het Ministerie van BZK zelf uitgevoerd. Hierdoor
verwacht het ministerie te leren wat er van de beleidsintenties is terecht
gekomen en hoe het beleid voor de toekomst kan winnen aan doelmatigheid en doeltreffendheid. De doorlichting is begeleid door een externe
commissie. Daarnaast heeft prof. dr. W. Voermans, hoogleraar staats- en
bestuursrecht aan de Universiteit Leiden als extern deskundige een
onafhankelijk oordeel uitgebracht over het voorlaatste concept. Prof.
Voermans komt tot het (positieve) oordeel dat de doorlichting van goede
kwaliteit is en tot bruikbare uitkomsten leidt. Zijn rapportage is als bijlage
aan de beleidsdoorlichting toegevoegd.
Onder artikel 6.4 vallen drie begrotingsonderdelen:
– Subsidies en opdrachten in het kader van «doe-democratie» en
burgerschap. In totaal over de jaren 2012–2016 een bedrag van
€ 5.965.000;
– Subsidie aan ProDemos: In totaal een bedrag van € 23.595.608;
– Subsidie aan het Nationaal Comité 4 en 5 mei: In totaal een bedrag van
€ 539.000.

1

kst-30985-25
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 30 985, nr. 25

1

Dit brengt de totale besteding van middelen op beleidsartikel 6.4 in de
periode 2012 t/m 2016 op € 30.099.608.
Uit de beleidsdoorlichting blijkt dat met name de subsidie aan ProDemos
doelmatig en doeltreffend is geweest, gezien de kwaliteit van de
programma’s, het bereik en de tevredenheid. Voor het Nationaal Comité is
de subsidie niet direct te relateren aan daarmee bereikte resultaten, maar
is ook daar het beeld dat de (bescheiden) subsidie van BZK functioneel is
ingezet. Voor de doe-democratie is niet «hard» na te gaan wat de
effectiviteit van de subsidie precies is geweest. Dit ligt vooral aan het feit
dat het een stimuleringsprogramma was zonder vooraf geformuleerde
einddoelen. Wel is waarneembaar dat steeds meer gemeenten in de
afgelopen periode burgerinitiatieven zijn gaan ondersteunen en faciliteren, en burgers op verschillende manieren betrokken zijn bij de
besluitvorming over publieke thema’s.
De optie van een 20% budgetreductie waarop de beleidsdoorlichting dient
in te gaan, kan niet worden doorgevoerd voor ProDemos en het Nationaal
Comité 4 en 5 mei, omdat met deze organisaties meerjarige subsidierelaties zijn aangegaan tot en met 2021. Tot dat jaar staat alleen de optie
open het budget voor (doe-) democratie en burgerschap te reduceren, van
€ 181.000 in 2018 oplopend naar € 221.800 in 2021. Met ingang van 2022
kan desgewenst een vermindering bij ProDemos en het Nationaal Comité
worden ingeboekt van € 862.400 resp. € 21.600. Samen komt dat op een
mogelijke bezuiniging van € 1.105.800, overeenkomend met de gevraagde
20%.
In lijn met het Regeerakkoord «Vertrouwen in de toekomst» is het mijn
voornemen te blijven inzetten op burgerschapseducatie, in het bijzonder
onder jongeren, naturalisandi en nieuwkomers. Dat doe ik in samenspraak
met mijn collega van OCW, zodat het aanbod aansluit bij wat scholen
doen aan burgerschapseducatie. Een subsidievermindering voor
ProDemos is daarom niet aan de orde. Hetzelfde geldt voor het Nationaal
Comité 4 en 5 mei, dat de subsidie eveneens inzet op burgerschapseducatie.
Het Regeerakkoord onderstreept het belang van participatie door burgers,
verenigingen en geloofsgemeenschappen, in combinatie met een
versterkte rol van gemeenten en provincies. Dit sluit aan bij het beleid dat
het Ministerie van BZK reeds voert rond versterking van de participatiepositie van burgers en de ondersteunende rol van de lokale overheid hierbij.
Ook voor de toekomst blijft een stimulerende rol van BZK daarom nodig,
zowel richting lokale en provinciale overheden als richting burgers,
organisaties en gemeenschappen. Vooralsnog zie ik daarom evenmin
reden om het budget voor democratie en burgerschap met 20% te korten.
De beleidsdoorlichting bevat vier verbeterpunten:
1. Maak een robuuste beleidstheorie en verbind die aan de vraag welke
partij welke verantwoordelijkheden op zich neemt, in het kader van
de systeem-verantwoordelijkheid van BZK voor goed bestuur in een
meervoudige democratie.
2. Omschrijf aan de voorkant duidelijker wat je doelen zijn en volg de
ontwikkelingen met een monitor, zodat het effect van experimenten
groter kan zijn.
3. Bevorder consistent gebruik van de Regeling periodiek evaluatieonderzoek, ook bij beleidsevaluaties die voorafgaand aan een beleidsdoorlichting worden uitgevoerd.
4. Breng artikel 1.2 (participatie) van de Rijksbegroting samen met
artikel 6.4 (burgerschap) onder één begrotingsartikel, om het
onderlinge verband te versterken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 30 985, nr. 25

2

Ik zal erop toezien dat aan deze verbeterpunten uitvoering wordt gegeven
en uw Kamer hierover informeren.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
K.H. Ollongren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 30 985, nr. 25

3