Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

27 830

Materieelprojecten

Nr. 164

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 29 oktober 2015
De vaste commissie voor Defensie heeft een aantal vragen voorgelegd
aan de Minister van Defensie over de brief van 5 oktober 2015 inzake de
A-brief over verlenging levensduur Patriot (Kamerstuk 27 830, nr. 159).
De Minister heeft deze vragen beantwoord bij brief van 28 oktober 2015.
Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Ten Broeke
De adjunct-griffier van de commissie,
Mittendorff

kst-27830-164
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 27 830, nr. 164

1

1
Waarom heeft u, ondanks de extra middelen, niet besloten tot
heroprichting van de vierde Patriot-batterij?
2
Bent u bereid in het kader van de levensduurverlenging heroprichting van de vierde Patriot-batterij te overwegen? Bent u
bereid tot onderzoek naar de wenselijkheid en mogelijkheid en de
uitkomsten daarvan, inclusief een raming van de kosten, met de
Kamer te delen?
3
Maakt heroprichting van de vierde Patriot-batterij deel uit van de
door u voorgestane vervolgstappen in het kader van een
meerjarig perspectief voor Defensie? Zo nee, waarom niet?
Het versterken van de basisgereedheid heeft in de uitvoering van de
Motie-Van der Staaij prioriteit. De vervolgstappen die daarna voorzien zijn,
betreffen onder meer het in balans brengen van de verhouding tussen
Combat, Combat Support en Combat Service Support en het versterken
van de krijgsmacht. Een mogelijke heroprichting van de vierde Patriotbatterij zou dan ook deel kunnen uitmaken van een vervolgstap voor het
versterken van de krijgsmacht in een meerjarig perspectief. Dit is echter
afhankelijk van de ontwikkelingen in de internationale veiligheidssituatie
de komende jaren, en ook de beschikbare financiële mogelijkheden.
Heroprichting van de batterij valt niet onder de versterking van de
basisgereedheid van de krijgsmacht en is daarom nu niet aan de orde. Dit
vergt nog nader onderzoek en besluitvorming.
4
Blijft de inzetbaarheidsdoelstelling voor de Patriots gehandhaafd
op langdurige inzet van één batterij? Zo ja, waarom blijft u dan
vasthouden aan slechts drie batterijen, nu de missie in Turkije
bewezen heeft dat dit niet haalbaar is en bovendien de
uitzendnorm voor het personeel overschreden wordt?
De Kamer is met de beleidsbrief van 2011 geïnformeerd over het besluit
een van de vier Patriot-batterijen op te heffen. Het materieel van de
opgeheven batterij is aangehouden als logistieke en operationele reserve.
De nota «In het belang van Nederland» (Kamerstuk 33 763, nr. 1) bevat de
inzetbaarheidsdoelstellingen voor de krijgsmacht. De Patriot-systemen
zijn daarin opgenomen als een nichecapaciteit: een hoogwaardige,
specialistische capaciteit die internationaal schaars is. Voor nichecapaciteiten is de omvang en/of duur van de inzet afhankelijk van de beschikbare
systemen of eenheden. Op grond van het aantal van drie Patriot-batterijen
is langdurige inzet van één batterij mogelijk waarbij aanvullende
maatregelen nodig zijn voor commandovoering en ondersteuning. Echter,
tijdens de Patriotmissie in Turkije zijn twee batterijen gedurende twee jaar
continu ingezet. Omdat deze inzet langdurig en relatief grootschalig was,
werd er een zwaar beroep gedaan op het personeel en het materieel.
Nederland blijft in staat om langdurig één Patriot-batterij in te zetten.
5
Waarom heeft u bij de reorganisatie van het DGLC slechts een
aantal aanbevelingen voor aanpassing van de inrichting van het
DGLC om de bedrijfsvoering te optimaliseren overgenomen en
geen enkele maatregel om het voortzettingsvermogen te
vergroten getroffen? Bent u bereid dit in het kader van de
levensduurverlenging alsnog te overwegen?
6
Zal met de levensduurverlenging op enigerlei wijze het voortzettingsvermogen van de Patriots verbeterd worden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 27 830, nr. 164

2

In de brief aan de Kamer (Kamerstuk 32 733, nr. 149) van 27 oktober 2014
over de evaluatie van de reorganisatie DGLC en voortzettingsvermogen
Patriot, wordt gemeld dat het voortzettingsvermogen met de reorganisatie
niet wordt verbeterd. Om het voortzettingsvermogen te vergroten is een
uitbreiding van de huidige organisatie nodig. Dit vergt nog nader
onderzoek en besluitvorming. Binnen de huidige financiële kaders wordt
niet ingezet op het activeren van de vierde batterij. Het ontbreekt namelijk
aan de middelen om een vierde Patriot-batterij, inclusief commando en
logistieke ondersteuning, te bemensen en volledig te voorzien van het
nodige materieel, zodanig dat het ook leidt tot een verhoging van het
voortzettingsvermogen van de Patriot-capaciteit.
7
Kan bij latere heroprichting van de vierde Patriot-batterij
eenvoudig worden aangesloten bij het levensduurverlengingsprogramma? Zo nee, welke complicaties zou dit opleveren?
8
Klopt het dat het materieel van de vierde Patriot-batterij nog
beschikbaar is binnen Defensie als operationele en logistieke
reserve? Wordt dit materieel meegenomen in de levensduurverlenging? Zo nee, waarom niet?
Al het essentiële wapensysteemgebonden materieel van de vierde
Patriot-batterij is beschikbaar als operationele en logistieke reserve en
wordt meegenomen en op dezelfde standaard gebracht in het investeringsproject verlenging levensduur Patriot. Er zijn derhalve geen
complicaties.
9
Kunt u nader ingaan op de «structurele betaalbaarheid» van de
levensduurverlenging? Leidt het tot lagere of beheersbare
exploitatiekosten? Kan latere doorontwikkeling niet ook tot
hogere exploitatiekosten leiden?
Bij een volledige en tijdige uitvoering van het levensduurverlengend
onderhoud, is een eerste inschatting dat de materiële exploitatiekosten
vanaf 2020 jaarlijks tot een besparing leiden ten opzichte van de
bestaande geraamde exploitatiekosten. Dit als gevolg van de te
verwachten toename van de Mean Time Between Failure (MBTF) van de
nieuwe of gereviseerde elementen waardoor minder vaak onderhoud
noodzakelijk is. Daarnaast is op basis van Amerikaanse ervaringscijfers
een aanvullende besparing op de exploitatiekosten te verwachten.
10
De projectrisico’s op de aspecten product, tijd en geld worden
respectievelijk laag, laag gemiddeld ingeschat, kunt u toelichten
waarom men tot deze inschatting komt?
Door het levensduurverlengend onderhoud te laten uitvoeren door een
gespecialiseerde Amerikaanse onderhoudsinstantie wordt het risico op
het gebied van product, tijd en geld sterk gereduceerd. De risico’s worden
verder beperkt door (deel)producten «van de plank» te kopen. Deze zijn
uitvoerig getest. Op basis van de huidige kostenberekening blijkt het
gereserveerde bedrag voldoende. Het risico wordt op basis van de inflatie
en fluctuerende dollarkoers als «gemiddeld» ingeschat.
11
Waarom wordt het Levensduurverlengend onderhoud aan de
complexe elementen als meest risicovol ingeschat en om welke
risico’s gaat het, kunt u deze benoemen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 27 830, nr. 164

3

Het risico betreft voornamelijk het aspect tijd. Zo is tijdige productie en
levering van modificatiepakketten benodigd voor aanvang van de
onderhoudswerkzaamheden. Een vertraging in de levering van deze
pakketten zorgt ervoor dat de onderhoudswerkzaamheden pas later
kunnen beginnen waardoor de Patriot-systemen ook weer later operationeel inzetbaar zijn. Daarnaast is de uitvoering van het levensduurverlengend onderhoud aan de complexe elementen van het Patriot-systeem
technisch zeer gecompliceerd. Door deze werkzaamheden te laten
uitvoeren door een gespecialiseerde Amerikaanse onderhoudsinstantie
worden de risico’s maximaal gereduceerd.
12
Hoe verhoudt de planning vanaf 2017 zich tot het feit dat de
Patriot-systemen vanwege groot onderhoud en modificaties
gedurende 2016 maar beperkt beschikbaar zijn? Wanneer zijn de
Patriots volledig operationeel inzetbaar?
16
Hoe lang zal de Patriot niet volledig inzetbaar zijn?
In 2016 zijn de Patriot-systemen beperkt inzetbaar vanwege de uitvoering
van het achterstallig onderhoud dat is opgelopen als gevolg van twee jaar
inzet in Turkije. Eind 2017 vangen de levensduur verlengende onderhoudswerkzaamheden aan. De Patriot-systemen zijn gedurende een
periode van vijf jaar beperkt inzetbaar en weer volledig inzetbaar na 2021
na afronding van het project.
13
Kunt u nader ingaan op de gevolgen voor de gereedheidsstatus
van de Patriot tijdens de uitvoering van het project van 2017 tot
en met 2021? Is de inzet van twee vuurelementen en een
commando-element ook langdurig mogelijk, of slechts voor een
beperkte periode?
14
Is de beperkte inzetbaarheid van de Patriot tijdens de uitvoering
van het project niet nog een reden om over te gaan tot heroprichting van de vierde batterij? Zo nee, waarom niet?
De beperkte inzetbaarheid gedurende de uitvoering van het project wordt
niet verbeterd met de oprichting van een vierde Patriot-batterij, want ook
het materieel van de vierde batterij krijgt levensduurverlengend
onderhoud en is dus niet beschikbaar voor inzet. Het materieel van de
Patriot-batterijen wordt in overlappende slagen gereviseerd en onderhouden, zodat er gedurende het project beschikt kan worden over het
materieel van twee Patriot-batterijen.
15
Kan de uitvoering van het project naar voren gehaald worden? Zo
nee, waarom niet?
De productie en levering van benodigde modificatiepakketten bedraagt
achttien maanden waardoor sommige onderdelen pas in 2017
beschikbaar zijn. Daardoor kan het project niet naar voren worden
gehaald.
16
Hoe lang zal de Patriot niet volledig inzetbaar zijn?
Zie het antwoord op vraag 12.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 27 830, nr. 164

4

17
Kunt u concretiseren op welke wijze er wordt samengewerkt met
de NAVO-partners inzake de verlenging van de levensduur van de
Patriot? Welk kostenvoordeel wordt hierdoor behaald?
De ontwikkeling van de modificaties die tijdens de uitvoering van het
levensduur verlengend onderhoud worden geïnstalleerd, is gefinancierd
door een Patriot-gebruikers groep. Nederland betaalt hiervoor een vooraf
vastgesteld percentage. Diverse Navo-partners maken deel uit van deze
gebruikersgroep. Daarnaast wordt de uitvoering van de onderhoudswerkzaamheden belegd bij een gespecialiseerde Amerikaanse onderhoudsinstantie die ook voor de Amerikaanse Patriot-systemen het (identieke)
onderhoud verzorgt. Door gebruik te maken van de aanwezige gespecialiseerde kennis, ervaring en faciliteiten kunnen de kosten worden beperkt.
18
Hoe verhoudt de samenwerking met Duitsland inzake de Patriots
zich tot het besluit van Duitsland om de Patriot af te stoten?
19
Is het tijdig en juist om nu te besluiten tot verlenging van de
levensduur van de Patriots, gezien het feit dat Duitsland voor een
ander systeem kiest? Kunt u uw antwoord toelichten?
25
Kunt u nader ingaan op de samenwerking met Duitsland, in het
licht van de berichtgeving (http://www.nrc.nl/handelsblad/2015/
06/11/duitsland-kiest-ander-luchtafweersysteem-1503303) dat
Duitsland gekozen zou hebben voor het MEADS-systeem in plaats
van modernisering van de Patriot? Blijft Duitsland nog wel over
Patriots beschikken? Zo ja, hoe lang nog?
26
Heeft u overleg gehad met Duitsland over de levensduurverlenging van de Patriot? Wat betekent de Nederlandse levensduurverlenging voor de samenwerking met Duitsland?
Nederland heeft geen plannen voor aanschaf van MEADS. De Nederlandse keuze voor het investeringsproject verlenging levensduur Patriot
staat los van de mogelijke keuze van Duitsland voor een ander systeem.
Het levensduurverlengend onderhoud is nodig omdat de levensduur van
de Nederlandse Patriot-systemen is verstreken en om de inzetbaarheid
van de systemen voor de komende twintig jaar te kunnen garanderen.
Duitsland blijft tenminste tot 2025 over Patriot-systemen beschikken.
Duitsland en Nederland werken intensief samen op velerlei gebied en
blijven dat ook doen op gebied van grondgebonden lucht- en raketverdediging. Op dit moment beschikken beide landen over het Patriot-systeem.
Duitsland wil MEADS vanaf 2025 gaan invoeren, dus de komende tien jaar
zijn de Duitse Patriot-systemen er nog. Samenwerking blijft, ook na de
invoering van MEADS in Duitsland mogelijk, omdat de luchtverdedigingseenheden deel uitmaken van een geïntegreerd netwerk. Doordat beide
systemen de Navo standaarden volgen, is de interoperabiliteit tussen deze
systemen gewaarborgd, waardoor gezamenlijke planning en inzet tot de
mogelijkheden blijven behoren. Naarmate Duitsland de Patriot uitfaseert,
zal samenwerking op gebieden zoals onderhoud en opleidingen onvermijdelijk minder worden.
20
Klopt het dat Nederland binnen Europa feitelijk alleen komt te
staan met de vernieuwde Patriots, aangezien Duitsland voor een
ander systeem kiest en Griekenland en Spanje beschikken over
oudere Patriot-systemen? Kunt u uw antwoord toelichten?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 27 830, nr. 164

5

Met het levensduurverlengende programma worden de Patriot-systemen
op een standaard gebracht waarmee Nederland in de pas blijft lopen met
de meeste wereldwijde Patriot gebruikers, inclusief de Verenigde Staten.
Het uitvoeren van het levensduur verlengend onderhoud wijzigt niets aan
de mogelijkheden tot samenwerking.
21
Waarom heeft dit project geen personele of organisatorische
consequenties?
24
Waarom heeft het project geen personele of organisatorische
consequenties? Wat verwacht u van in- en uitstroom van
personeel in periode van 2017–2021 als de Patriot verminderd
inzetbaar is?
De verlenging levensduur Patriot leidt niet tot wijzigingen in de
systeemarchitectuur, het inzetconcept en de samenstelling van de
eenheid. Door de systemen tijdens de uitvoering van het project
voldoende te laten rouleren, worden geen problemen met de in- en
uitstroom van het personeel verwacht.
22
Alleen de verwerving van de aggregaten komt in aanmerking
voor een sourcingsonderzoek, wanneer gaat u dit onderzoek
uitvoeren en wanneer verwacht u de uitkomsten van dit
onderzoek?
Voor de instandhouding van de nieuw te verwerven aggregaten worden
de sourcingsmogelijkheden onderzocht. De uitkomst van dit onderzoek
wordt in 2018 verwacht.
23
Wat betekent de bijscholing van instructeurs en de aanpassing
van lesbundels als gevolg van de invoering van nieuwe componenten en software voor de operationele beschikbaarheid van de
Patriot de komende jaren?
De bijscholing en aanpassing van de lesbundels hebben geen negatieve
invloed op de operationele beschikbaarheid van de Patriot-systemen.
24
Waarom heeft het project geen personele of organisatorische
consequenties? Wat verwacht u van in- en uitstroom van
personeel in periode van 2017–2021 als de Patriot verminderd
inzetbaar is?
Zie het antwoord op vraag 21.
25
Kunt u nader ingaan op de samenwerking met Duitsland, in het
licht van de berichtgeving (http://www.nrc.nl/handelsblad/2015/
06/11/duitsland-kiest-ander-luchtafweersysteem-1503303) dat
Duitsland gekozen zou hebben voor het MEADS-systeem in plaats
van modernisering van de Patriot? Blijft Duitsland nog wel over
Patriots beschikken? Zo ja, hoe lang nog?
26
Heeft u overleg gehad met Duitsland over de levensduurverlenging van de Patriot? Wat betekent de Nederlandse levensduurverlenging voor de samenwerking met Duitsland?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 27 830, nr. 164

6

Zie het antwoord op vraag 18.
27
Klopt het dat Duitsland denkt dat de Patriot in gebruik duurder
zal uitvallen dan de Meads, ook met levensduurverlenging?
http://www.nrc.nl/handelsblad/2015/06/11/duitsland-kiest-anderluchtafweersysteem-1503303
Het uitvoeren van levensduurverlengend onderhoud is vanuit financieel
oogpunt de beste oplossing om Nederland tot 2040 van een lucht- en
raketverdedigingscapaciteit te voorzien. De investeringskosten bij
vervanging door MEADS zijn veel hoger dan bij levensduurverlenging van
de Patriot. Hierdoor zouden ook de levensduurkosten voor het gebruik tot
2040 aanzienlijk hoger uitvallen.
28
Waarom wordt een keuze gemaakt voor een gecombineerde B, C
en D-fase?
Omdat het hier om levensduurverlenging aan een bestaand systeem gaat,
is de invulling van het project in de behoeftestellingsfase al voor een
groot deel bepaald. Daardoor is voor de meeste deelprojecten geen
(voor-)studie meer nodig en kan direct worden begonnen met het
opstellen van het pakket van eisen. Daarnaast is vanwege de benodigde
expertise en veiligheidseisen voor het uitvoeren van de onderhoudswerkzaamheden slechts een gespecialiseerde Amerikaanse onderhoudsinstantie beschikbaar. Het sluiten van een contract is in een dergelijke
situatie alleen mogelijk via Foreign Military Sales (FMS). Dit betreft
80 procent van het projectbudget. De aanschaf van aggregaten en
containers wordt, waar mogelijk, belegd binnen bestaande (raam-)contracten. Door de B, C en D-fase te combineren wordt aanzienlijke tijdwinst
behaald, wat ten gunste komt aan de operationele inzetbaarheid van de
Patriot-systemen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 27 830, nr. 164

7