Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

36 180

Doen waar Nederland goed in is – Strategie voor
Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking

Nr. 59

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR BUITENLANDSE HANDEL EN
ONTWIKKELINGSSAMENWERKING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 25 mei 2023
Het Ministerie van Buitenlandse Zaken heeft onderzoek laten uitvoeren
naar de Nederlandse belangen bij het faciliteren van handel in milieugoederen en -diensten in het kader van de Wereldhandelsorganisatie (WTO).
Op 3 maart jl. heeft het ministerie het definitieve onderzoeksrapport van
Ecorys ontvangen. Graag informeer ik uw Kamer over het onderzoeksrapport en de kabinetsreactie daarop.
Aanleiding voor het laten opstellen van dit onderzoeksrapport is de
hernieuwde aandacht in WTO-verband voor het onderwerp milieugoederen en -diensten. In december 2021 hebben 71 WTO-leden een
verklaring over Trade and Environmental Sustainanility Structured
Discussions (TESSD) gesteund.1 In deze verklaring staat dat ondertekenaars mogelijkheden zullen verkennen voor het bevorderen en faciliteren
van handel in milieugoederen en -diensten. Sindsdien vinden in
werkgroepen verkennende discussies plaats, waaronder over non-tarifaire
barrières. Deelnemers hebben inmiddels een stapsgewijze aanpak
gekozen waarbij voor specifieke doelstellingen de relevante goederen en
diensten geïdentificeerd worden, te beginnen met klimaat.
Bevindingen
Het onderzoek zet de economische belangen van Nederland uiteen bij het
wegnemen van handelsbarrières op milieugoederen en -diensten.
Daarvoor heeft Ecorys een drietal lijsten met milieugoederen opgesteld:
de langste lijst is hoofdzakelijk op milieuoverwegingen gebaseerd, de
middelste lijst bevat zo’n 80 goederen op basis van bestaande
overzichten, en de kortste kernlijst weerspiegelt de belangrijkste Nederlandse offensieve belangen.
1

kst-36180-59
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Zie https://docs.wto.org/dol2fe/Pages/SS/directdoc.aspx?filename=q:/WT/MIN21/
6R2.pdf&Open=True.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 180, nr. 59

1

Ecorys heeft de effecten van het afbouwen van tarieven op de handel in
milieugoederen gemodelleerd. Export vanuit Nederland van goederen op
de kernlijst zou volgens de studie bijvoorbeeld met 16,5% kunnen
toenemen wanneer tarieven afgeschaft worden (t.o.v. 12,3% voor de
middelste lijst en 1,5% exportgroei voor de producten op de lange lijst).
De grootste toename in export zou volgens de modellering plaatsvinden
voor goederen zoals onderdelen voor het opwekken van windenergie,
industriële pompen en machines voor het tegengaan van water- en
luchtvervuiling. Exportpotentieel is met name in de VK, VS, China, India
en Taiwan geconcentreerd.
Vervolgens heeft Ecorys een inschatting gemaakt van de milieu-impact
van liberalisering van milieugoederen. De toename van de uitstoot van
broeikasgassen door liberalisering is naar verwachting zeer beperkt.
Ecorys zet de verwachte emissie-uitstoot door een toename in industriële
productie (schaaleffecten) af tegen de reductie van emissies door diffusie
van schone technologieën (technologie-effecten). Hoewel de twee
uitkomsten van de berekeningen niet direct met elkaar vergeleken kunnen
worden, is de verwachting dat technologie-effecten groter zullen zijn dan
schaaleffecten.
Tenslotte heeft Ecorys handelsbelemmeringen in kaart gebracht voor
bedrijven die milieudiensten leveren. Uit literatuuronderzoek en interviews met belanghebbenden blijkt dat bedrijven vooral barrières ervaren
op het gebied van aanbestedingen, lokale productievereisten, uitsluiting
van specifieke dienstverlening en gedwongen gezamenlijke ondernemingen als voorwaarde voor markttoegang. Dit geldt voornamelijk voor
bedrijven actief in windenergie op zee en ingenieursdiensten. Op basis
van OESO-data over de handelsbeperkingen voor diensten per land en de
bestaande handelsstromen heeft Ecorys een kwantitatieve analyse van
barrières uitgevoerd. Hieruit blijkt dat verschillen in regelgeving een
negatief effect hebben op de export van Nederlandse diensten.
Aanbevelingen
De auteurs van het rapport concluderen dat voor Nederland als startpunt
de inzet in WTO-verband op een vast omlijnde en beperkte lijst van
klimaatrelevante goederen en diensten raadzaam is. Een alternatief is een
levende lijst waaraan met de tijd meer goederen toegevoegd kunnen
worden. Daarnaast benadrukt Ecorys dat niet alleen het liberaliseren van
tarieven, maar ook het wegnemen van non-tarifaire belemmeringen en
regelgevende samenwerking van belang is. WTO-leden zouden zich
vrijwillig aan kunnen sluiten bij een initiatief, en idealiter zouden
G20-landen meedoen omdat ze een groot aandeel van de handel
vertegenwoordigen.
De WTO kan daarnaast dienen als platform voor verschillende ontwikkelingen op het gebied van handel en milieu. Zo zien auteurs kansen voor
synergiën met de implementatie van het WTO handelsfacilitatieakkoord
en het ondersteunen van ontwikkelingslanden. In het comité inzake
technische handelsbarrières zouden leden kunnen werken aan coherentie
in uiteenlopende standaarden en technische regelgeving. De auteurs
bevelen aan om in meer detail te onderzoeken waar in de waardeketen en
op welke manier regelgeving een barrière voor handel vormt.
De verschillende methodologieën voor koolstofboekhouding zouden
onderwerp van gesprek kunnen zijn. Het faciliteren van buitenlandse
investeringen voor groene doelstellingen wordt ook als belangrijke factor
voor het realiseren van groene doelstellingen geïdentificeerd. Tenslotte
wordt in het rapport de mogelijkheid benadrukt om in de periodieke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 180, nr. 59

2

update van douanecodes in de Werelddouaneorganisatie rekening te
houden met milieugoederen. De classificatie van goederen op meer
gedetailleerd niveau kan helpen bij het opstellen van lijsten doordat een
onderscheid kan worden gemaakt tussen bijvoorbeeld verschillende
einddoelen.
Appreciatie en opvolging
Het onderzoeksrapport vormt een welkome bijdrage aan de discussie over
het faciliteren van handel in milieugoederen en -diensten en ondersteunt
de huidige inzet van de EU en van Nederland. Uit het rapport blijkt dat
voor Nederlandse milieugoederen handelskansen ontstaan als gevolg van
een eventuele vermindering van tarieven. Verder wijst het rapport erop
dat de emissiereductie-effecten positief kunnen uitpakken, indien de
technologie-effecten groter zijn dan de schaaleffecten. De literatuurstudie
en interviews geven verder een indicatie van relevante non-tarifaire
belemmeringen voor handel in milieudiensten, die overigens ook voor
andere sectoren relevant zijn. Het onderzoekt wijst erop dat het wenselijk
is om de discussie breder te trekken dan tariefverlaging. Belangrijke reden
hiervoor is dat onder WTO-leden beperkte interesse bestaat om over
tarieven te spreken. Om voortgang en een zo breed mogelijke deelname
te realiseren, is het daarom belangrijk om ook andere onderwerpen te
betrekken bij de discussies. Tegelijkertijd zien sommige derde landen de
unilaterale maatregelen die de EU in het kader van de Green Deal en Farm
to Fork-strategie heeft getroffen, als een barrière. Derde landen maken
hun zorgen kenbaar in de verschillende WTO-comités. Het is daarom
belangrijk dat de EU naast het bevorderen van de discussie over het
faciliteren van milieugoederen en -diensten, ook blijft investeren in
dialoog en transparantie omtrent milieumaatregelen met een
handelseffect.
Het kabinet zal de EU actief blijven steunen in het bevorderen van een
brede en inclusieve multilaterale en plurilaterale discussies over handel
en milieu, en specifiek over het faciliteren van handel in milieugoederen
en -diensten. In dat kader zal het kabinet de aanbevelingen van dit rapport
onder de aandacht van de Europese Commissie brengen, waaronder het
idee van een levende lijst van milieugoederen, voortzetting van
technische assistentie aan ontwikkelingslanden, het verkennen van
samenwerking op regelgevend gebied, en inzet op liberalisering van
milieudiensten. De vergroening van het Geharmoniseerd Systeem is op
initiatief van de EU opgepakt door de Werelddouaneorganisatie. De cyclus
leidend naar een nieuwe versie in 2027 wordt gezien als een belangrijke
mogelijkheid om het Geharmoniseerd Systeem te vergroenen. Het kabinet
zal m.b.t. het ontwikkelen van aanvullende HS-codes voor «groene
goederen» eerst de haalbaarheid verkennen in EU-verband.
In aanvulling op de aanbevelingen uit het rapport, zal het kabinet blijven
inzetten op het opnemen van een lijst met milieugoederen en -diensten in
bilaterale handelsakkoorden.
Nederland zal in verdere besprekingen in EU-verband waar mogelijk
samen optrekken met gelijkgezinde EU lidstaten. Wel tekent het kabinet
hierbij aan dat het krachtenveld in de WTO zich op dit moment slecht
leent voor snelle voortgang op dit dossier, en dat wegnemen van
handelsbarrières op milieugoederen en -diensten dus een zaak van de
lange adem is.
De Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking,
E.N.A.J. Schreinemacher

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 180, nr. 59

3