Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

36 180

Doen waar Nederland goed in is – Strategie voor
Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking

Nr. 32

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR BUITENLANDSE HANDEL EN
ONTWIKKELINGSSAMENWERKING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 8 februari 2023
Op verzoek van uw Kamer d.d. 7 februari jl. deel ik hierbij informatie over
de – vooral humanitaire – gevolgen van de aardbevingen in ZuidoostTurkije en Noordwest-Syrië van maandag 6 februari jl., alsmede over
internationale en Nederlandse inspanningen noden te helpen verlichten.
Vanuit de BHOS-begroting maakte Nederland bijvoorbeeld de inzet van
een USAR-team mogelijk en wordt een bedrag van 7 miljoen beschikbaar
gemaakt voor hulp in Noordwest-Syrië.
Ik wijs er op dat de situatie zich snel ontwikkelt. Informatie kan daarom
achterhaald zijn wanneer u deze brief ontvangt. Ik reken daarbij op uw
begrip.
Effecten aardbevingen
In de nacht van zondag 5 op maandag 6 februari jl. werden NoordwestSyrië en Zuidoost-Turkije getroffen door zware aardbevingen (respectievelijk 7,8 en 7,7 op de schaal van Richter). Inmiddels zijn er
317 naschokken gemeten. Het epicentrum van de bevingen lag op enkele
tientallen kilometers ten noordwesten van de Turkse provinciehoofdstad
Gaziantep met zo’n 2 miljoen inwoners. Gaziantep is tevens de centrale
hub voor noodhulpverlening aan het door oppositiepartijen gedomineerde Noordwest-Syrië. Daar waren vóór de aardbeving al ruim
4 miljoen mensen afhankelijk van hulp die met name door lokale partners
van de VN wordt geboden.
Het aantal dodelijke slachtoffers van de aardbevingen was woensdag
8 februari aan het einde van de ochtend volgens officiële berichten
opgelopen tot boven de 11.000. Het aantal gewonden is een veelvoud
daarvan: minimaal 25.000. Deze aantallen lopen naar verwachting in de

kst-36180-32
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 180, nr. 32

1

komende dagen op. Honderdduizenden mensen hebben onderdak elders
gezocht.
In totaal raakt deze natuurramp zo’n 23 miljoen mensen, zo luiden
schattingen. Onder hen zijn 2,9 miljoen ontheemde Syriërs die sinds de
oorlog in Syrië in tenten- en opvangkampen verblijven in oppositiegebieden in het noordwesten. In Turkije werden tegen de 6.000 gebouwen
verwoest, waaronder ziekenhuizen. In Syrië stortten meer dan 4.000
gebouwen in. De verwachting is dat ook dit aantal nog oploopt omdat de
constructies van gebouwen door de aardbeving zijn aangetast en op
instorten staan. Veel mensen verblijven buiten uit angst voor dit instortingsgevaar en naschokken. De getroffen regio heeft te maken met
extreem winterweer met ernstige vrieskou, sneeuw en regen.
Search & Rescue
Internationale hulpverlening in Turkije kwam door een vroegtijdig
hulpverzoek van de autoriteiten snel en grootschalig op gang. Tientallen
landen hebben hulp aangeboden. Zoek- en reddingsoperaties door lokale,
nationale en internationale spelers zijn in volle gang. In Syrië is, ondanks
hulpverzoeken van het Syrische regime en de Syrische oppositie,
internationale hulpverlening door de politieke situatie een stuk lastiger.
Zo’n acht landen, voornamelijk vanuit de regio, zijn ingegaan op de
hulpverzoeken voor Syrië.
Turkije
In reactie op het Turkse hulpverzoek via het EU Civil Protection
Mechanism UCPM stelde het kabinet binnen enkele uren na de aardbevingen het Nederlandse (Heavy) Urban Search And Rescue Team (USAR)
beschikbaar voor het redden en bergen van mensen onder het puin. Dit
multidisciplinaire team bestaat uit 65 zoek- en reddingspersoneel,
verpleegkundigen en artsen, speurhondengeleiders, bouwkundigen en
ondersteunend personeel en 8 speurhonden. Het team, inclusief 15 ton
aan benodigd materieel, is inmiddels operationeel in de regio Hatay in het
zuidoosten van Turkije, tegen de Syrische grens en was tot woensdagochtend 8 februari in staat tien mensen te redden. USAR.NL werkt daar
samen met collega-teams uit Zwitserland, Griekenland en Italië en lokale
reddingswerkers.
Naast Nederland stuurden de VN (via het United Nations Disaster and
Coordination mechanisme), de Europese Unie (via het UCPM) en vele
andere landen coördinatie- en reddingsteams naar Turkije. Een Nederlandse expert maakt deel uit van de EU-missie.
Syrië
Het getroffen gebied in Syrië wordt deels gecontroleerd door het Syrische
regime en deels door oppositiegroepen. Dat maakt hulpoperaties en
humanitaire toegang complex. De meeste slachtoffers in Syrië zijn geteld
in Lattakia en Aleppo. In het gebied dat gecontroleerd wordt door het
Syrische regime is de lokale hulpoperatie op gang gekomen en zijn
opvangcentra geopend. Daarnaast zijn vooral lokale organisaties zoals de
Syrische Rode Halve Maan bezig zoveel mogelijk mensen onder het puin
vandaan te halen. In gebieden die gecontroleerd worden door de
oppositie zijn de reddingsoperaties en hulpverlening vooral afhankelijk
van lokale organisaties zoals de White Helmets. Het Syrische regime
houdt humanitaire hulp voor deze regio al jarenlang tegen. De internationale hulpverlening wordt verder belemmerd door de veiligheidssituatie
ter plaatse, zware beschadiging en tijdelijke sluiting van de belangrijkste

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 180, nr. 32

2

toegangswegen vanuit Turkije. Tenslotte zijn de VN en lokale noodhulporganisaties in het getroffen gebied door de aardbevingen wat betreft
personeel en toch al beperkt beschikbare voorraden vaak zwaar geraakt.
Zij zetten ondanks al deze uitdagingen hun werk waar mogelijk voort.
Humanitaire financiering
De internationale financiering voor de humanitaire respons op de
gevolgen van deze crisis komt op gang. Mede dankzij flexibel inzetbare en
meerjarige Nederlandse steun hebben VN-organisaties, de Dutch Relief
Alliance en de Rode Kruis- en Rode Halve Maanbeweging financiële
ruimte om direct activiteiten in het getroffen gebied op te schalen en aan
te passen. Het mondiale noodhulpfonds van de VN CERF maakte
25 miljoen Amerikaanse dollar beschikbaar voor levensreddende hulp.
Met een jaarlijkse bijdrage van 55 miljoen euro behoort Nederland tot de
grootste donoren van dit fonds. De Internationale Federatie van het Rode
Kruis- en Rode Halve Maanverenigingen (IFRC) stelde vanuit het Disaster
Response Emergency Fund (DREF) respectievelijk 2 miljoen en 1 miljoen
Zwitsers franc beschikbaar voor hulpverlening in Turkije en Syrië.
Nederland draagt via het Nederlandse Rode Kruis (NRK) in de periode
2022–2026 13,9 miljoen euro bij aan het DREF.
Ook de twee landenspecifieke fondsen van de VN voor Syrië waar
Nederland in 2022 in totaal 14 miljoen euro aan bijdroeg, staan klaar om
humanitaire inspanningen van met name lokale hulporganisaties te
ondersteunen. Eén van de fondsen maakte direct al 5 miljoen euro
beschikbaar voor vanuit Damascus gecoördineerde hulpverlening aan het
getroffen gebied dat onder controle staat van het Syrische regime. Het
VN-fonds dat grensoverschrijdende hulp vanuit Turkije ondersteunt,
beschikt momenteel over onvoldoende financiering hetzelfde te doen voor
hulpverlening in oppositiegebieden.
UNOCHA roept de internationale gemeenschap op additionele financiering beschikbaar te stellen aan deze fondsen om tegemoet te komen
aan de hoge noden die deze ramp heeft veroorzaakt, bovenop de al
bestaande humanitaire situatie. In reactie hierop heb ik namens het
kabinet besloten een deel van de voorgenomen bijdrage voor deze
fondsen voor 2023 versneld beschikbaar te stellen. Het gaat in totaal om
7 miljoen euro vanuit de BHOS-begroting via UNOCHA ten behoeve van
voornamelijk hulp door lokale organisaties.
Het Nederlandse Rode Kruis (NRK) en de Dutch Relief Alliance (DRA)
– beide partners in het Nederlands noodhulpbeleid – droegen al bij aan de
reguliere noodhulpverlening in Syrië. DRA heeft tevens besloten om een
Acute Joint Response te starten om te reageren op de humanitaire noden
ten gevolge van de aardbeving. Met dit noodhulpprogramma van
3 miljoen euro, dat wordt gefinancierd met door Nederland beschikbaar
gestelde middelen, zullen de Nederlandse ngo’s ondersteuning bieden in
Noordwest-Syrië, bijvoorbeeld op het gebied van voedsel en gezondheidszorg alsook specifieke ondersteuning om slachtoffers van de
aardbeving te helpen het winterweer te doorstaan. De DRA maakte eerder
al 200.000 euro beschikbaar, door aanpassing van bestaande programmering, voor snelle hulpverlening door lokale Syrische partnerorganisaties die reeds ter plekke waren.
Coördinatie en humanitaire toegang
Bij de opgestarte reddings- en bergingswerkzaamheden en de humanitaire respons is een veelheid aan autoriteiten, internationale en lokale
organisaties en burgers betrokken. Met het oog op effectiviteit is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 180, nr. 32

3

coördinatie daarom van essentieel belang. De primaire verantwoordelijkheid hiervoor ligt bij de nationale autoriteiten en UNOCHA. De EU heeft
een centrale rol bij de coördinatie van EU-steun, bijvoorbeeld bij de
leverantie van hulpgoederen. Het kabinet laat zich in de komende periode
goed door deze partijen informeren over behoeftes en uitdagingen in de
respons. Op basis van hulpverzoeken zal worden bezien waar ondersteuning mogelijk is.
Naast coördinatie is het voor de respons van belang dat hulp adequaat en
efficiënt wordt verleend en dus ook dat er humanitaire toegang is. Dat
laatste wordt zowel in Turkije als Syrië bemoeilijkt door weersomstandigheden en kapotte infrastructuur en toegangswegen. In Syrië komen daar
de complexe veiligheidssituatie en bestaande erbarmelijke humanitaire
omstandigheden en gebrek aan toegang tot basisvoorzieningen als
gevolg van twaalf jaar conflict bovenop.
Het Syrische regime is een voorname factor in het belemmeren van hulp.
Signalen dat het Syrische regime hulp aan oppositiegebieden in het
noorden van het land frustreert neemt het kabinet zeer serieus. Humanitaire hulp mag niet worden belemmerd. Over deze en eventuele andere
signalen over belemmeringen onderhoudt Nederland nauw contact met
internationale en Nederlandse hulporganisaties.
In de dialoog met partnerorganisaties let ik ook op hinder die organisaties
mogelijk ondervinden als gevolg van sancties jegens het Syrische regime.
Daarbij is het van groot belang om, in tegenstelling tot sommige
berichtgeving hierover, te benadrukken dat de export van veel hulpgoederen, zoals tenten, voedsel maar ook zwaar materieel zoals machines om
puin te ruimen, niet verboden is onder geldende EU-sancties. Hetzelfde
geldt voor financiële transacties met lokale hulporganisaties, zolang zij
niet onder directe controle staan van personen of entiteiten op de
sanctielijst.
Voor gevallen waar er toch hinder zou ontstaan, is het binnen het
bestaande regime mogelijk om voor humanitaire doeleinden uitzonderingen of exportvergunningen aan te vragen. Desondanks ondervinden
hulporganisaties soms hinder, bijvoorbeeld in het geval dat banken of
leveranciers huiverig zijn om betalingen of leveringen uit te voeren
richting gesanctioneerde landen. Nederland is binnen Europa voorloper
op het tegengaan van de mogelijk negatieve gevolgen van sancties voor
humanitaire actie. Zo neemt het Kabinet deel aan Ronde Tafels over bank
derisking met ngo’s, banken en de Nederlandse overheid. Hierin worden
problemen en oplossingen besproken, inclusief waar het om Syrië gaat.
Nederland zet zich daarnaast sterk in voor goede humanitaire uitzonderingen in EU sanctieregimes, die ook zijn opgenomen in de EU-sancties
t.a.v. Syrië. Daarnaast leidt Nederland een initiatief om de Europese
sanctieregels op dit vlak verder te harmoniseren. Het Kabinet houdt
signalen van hulporganisaties daarom nauwlettend in de gaten en
onderneemt waar nodig actie in Europees verband.
De Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking,
E.N.A.J. Schreinemacher

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 180, nr. 32

4