Inhoud
1.

Openingsverklaring/Inleidende woorden: ......................................................... 2

2.

Rode draden / hoofdboodschappen aan de hand van de 4 onderzoeksvragen: ...... 3

3.

Globale tijdlijn kinderopvangtoeslagaffaire ....................................................... 7

4.

Betrokkenheid AZ ........................................................................................15

4.1.

Tijdlijn ....................................................................................................15

4.2.

Belangrijkste passages uit Debat TK 21 januari 2020 ....................................20

4.3.

Kamerstukken .........................................................................................23

4.4.

Persmomenten (zie ook bijlage) .................................................................31

5.

MCF ...........................................................................................................32

6.

Factsheets ..................................................................................................35

6.1.

Ombudsmanrapport “Geen powerplay maar fair play” ...................................35

6.2.

Interimrapport Donner ..............................................................................36

6.3.

Eindrapport Donner ..................................................................................38

6.4.

Eerdere signalen over hardheidstelsel .........................................................41

6.5.

Opzet/grove schuld ..................................................................................45

6.6.

Verruimingen/toezeggingen na kabinetsreactie op commissie Donner .............46

6.7.

Organogram hersteloperatie ......................................................................47

6.8.

Etnisch profileren en Zwarte lijsten .............................................................48

6.9.

Business Case ..........................................................................................49

6.10.

Factsheet – CAF genoemd in rapportages rijksbrede aanpak fraude .............51

6.11.

Belang fraudebestrijding in Toeslagen (bruikbare tekst uit eindrapport Donner)
52

6.12.

Recente Uitkeringsfraude UWV ................................................................53

6.13.

Ministeriële verantwoordelijkheid en informatiepositie Kamer ......................54

6.14.

Voortgang hersteloperatie. .....................................................................57

7.

Bijlage MCF ................................................................................................59

8.

Bijlage MR notulen vanaf 2017 ......................................................................60

9.

Overige documenten ....................................................................................61

10.

Stenogram debat TK 21 januari 2020.............................................................62

11.

Transcripten mediamomenten MP ..................................................................80

1

1. Openingsverklaring/Inleidende woorden:
PM: Empathie uitspreken, Omgang met beraadslagingen in de ministerraad,
Voorafgaande verhoren





Op 20 januari van dit jaar een indrukwekkende bijeenkomst gehad met de ouders.
Als je de politiek ingaat, doe je dat om goede dingen te doen. Ik denk dat dat voor
ons allemaal geldt. Je kunt dan nog verschil van mening hebben over wat "goed" is.
Als je de politiek ingaat, realiseer je je dat er in een rechtsstaat in de kern één heilige
zaak is. Dat is dat in een rechtsstaat de overheid de burger beschermt tegen de
almacht van de overheid.
Die overheid is in staat om onnoemelijk veel goeds te doen in een land. Dat is wat we
proberen te doen. Maar die overheid kan ook, met alle macht die zij in zich heeft,
zorgen voor enorme gevolgen in het leven van mensen.

2

2. Rode draden / hoofdboodschappen aan de hand van de 4 onderzoeksvragen:

1. Tragiek van het dossier is dat pas in een (heel) laat stadium de omvang duidelijk
wordt, waarbij het beeld eerst is dat het (alleen) om CAF-11 ouders gaat - en dus
onterechte fraude beschuldigingen - , vervolgens ook andere CAF zaken aan het
licht komen, en daarna / mede daardoor ook duidelijk wordt dat er grote groepen
ouders de dupe zijn geworden van de hardheid van het stelsel (de alles-of-nietsbenadering in de KOT en AWIR wetgeving), los van CAF en dus los van de fraude
aanpak.
Toelichting
o

o

o
o

o

o

o
o
o

o

De CAF-11 ouders betreft een relatief beperkte groep (ongeveer 300), die
inmiddels allemaal gecompenseerd zijn. In mei/juni 2019 wordt bij Menno
Snel de omvang en ernst van de CAF-11 echt duidelijk. Daarvoor was bij
Wiebes en Snel wel bekend dat de balans in de CAF-11 zaken te veel was
doorgeslagen (mede naar aanleiding van het rapport van de Ombudsman
in augustus 2017 en Kamervragen van Omtzigt), maar niet dat de fouten
zo groot / fundamenteel waren.
Het eerste Kamerdebat over de problematiek vindt plaats in maart 2019,
maar daar is het beeld van Financiën nog dat het gaat om het
tekortschieten van het informatiebeheer binnen Toeslagen, gebrekkige
informatievoorziening richting ouders en TK, het te snel en groepsgewijs
stopzetten van KOT en lange bezwaarprocedures. In dat debat zegt Snel
toe dat de ADR ook naar mogelijke andere CAF zaken te laten kijken.
In mei 2019 komt het onderwerp voor het eerst in de MR aan de orde,
waarbij Snel aankondigt de commissie Donner in te stellen.
Op 4 juni 2019 wordt bij Financiën duidelijk dat er meer aan de hand is
dan eerder gedacht. In CAF-11 heeft een welwillende blik ontbroken (later
door Donner institutionele vooringenomenheid genoemd) en het stelsel
pakt disproportioneel hard uit.
In de kamerbrief voor dit debat wordt ook aangekondigd dat met SZW de
mogelijkheden worden onderzocht voor aanpassing van de rigide
wetgeving, in de context van CAF-11.
De visie op de “hardheid van het stelsel” kantelt echt als in oktober 2019
de Raad van State terugkomt op eerdere uitspraken en stelt dat de “alles
of niets benadering” kan en moet worden losgelaten.
In november 2019 verschijnt het interim rapport van Donner, dat zich
geheel richt op CAF-11.
Pas in het najaar worden ook de harde gevolgen van de kwalificatie
opzet/grove schuld duidelijk (zie factsheet)
In maart 2020 verschijnt het eindadvies van Donner, waarin hij – mede op
basis van het ADR onderzoek – constateert dat de werkwijze van CAF-11
“helaas niet uniek, maar ook zeker niet normaal” was.
Daarnaast constateert Donner dat een grote groep ouders in ernstige en
soms blijvende financiële problemen is gekomen door de reguliere werking
en handhaving van de regelgeving en de uitleg die daaraan in uitvoering
en rechtspraak is gegeven (de “alles of niets benadering”). Donner stelt

3

o

een tegemoetkoming voor deze laatste groep voor vanaf 10.000,misgelopen toeslag en maximaal 5 jaar terug.
In de kabinetsreactie wordt de 5 jaar losgelaten en de ondergrens verlaagd
van 10.000,- naar 1500,- Ook worden verbeteringen in de wetgeving
aangekondigd.

2. Voor de eerste MR behandeling in mei 2019 was het dus logisch / begrijpelijk dat
MP/AZ niet op de hoogte was van de ernst van het dossier; de ernst was immers
ook bij Financiën zelf nog niet duidelijk.
3. Vanaf mei 2019 heeft het kabinet Menno Snel volledig gesteund in zijn aanpak om
de CAF 11 ouders tegemoet te komen (NB: beeld in media daarover klopt dus
niet)
4. Van belang onderscheid te maken tussen
o
o
o

CAF-11 en vergelijkbare zaken (institutionele vooringenomenheid)
Hardheid stelsel
Opzet/Grove Schuld

CAF-11 en vergelijkbare zaken
o

Bij CAF-11 echt fouten gemaakt door de Belastingdienst (presumptie van
schuld)
 De collectieve stopzetting zonder voorafgaande individuele
beoordeling die dit rechtvaardigde (onrechtmatig volgens de RvS
uitspraak van maart 2017),
 Breed (meer dan in het regulier toezicht) uitvragen van
bewijsstukken over één of meerdere jaren;
 gevolgd door een zero tolerance-onderzoek naar fouten,
tekortkomingen en ontbrekende bewijsstukken met veelal een
tweede check wanneer bij eerste lezing geen grond voor afwijzing
was gevonden;
 het niet nader uitvragen van informatie bij gebleken tekortkoming
daarin en
 het afwijzen of reduceren van de KOT-aanspraak bij de minste of
geringste onregelmatigheid in de stukken.

Hardheid stelsel
o

o

Bij hardheid stelsel problematiek ingewikkelder: belastingdienst voerde
wetten uit, die door TK zijn aangenomen. De Belastingdienst zag geen
ruimte voor proportionaliteit: als ouder niet elke euro ontvangen KOT kon
verantwoorden, werd recht op KOT altijd op 0 gezet (“nihilstelling”). De
Awir dicteerde vervolgens dat volledige bedrag moest worden
teruggevorderd. De rechter bevestigde deze harde uitleg. Dus weeffouten
in stelsel / systeem. Gezamenlijk verantwoordelijk voor politiek, Het
kabinet en de Kamer.
Hoogleraar Marseille stelde tegenover de POK dat hij in de Awir inderdaad
geen ruimte ziet, maar in de KOT wel. De Belastingdienst had dus volgens
4

hem anders kunnen handelen en niet het recht op KOT op 0 hoeven
stellen, als bv. slechts 20% niet verantwoord kon worden. Marseille zei
daarbij wel dat de rechter consequent de ingezette interpretatie van de
Belastingdienst bevestigde, en er dus begrijpelijkerwijs geen “mentale
ruimte” meer was voor een andere interpretatie. Ook in overleggen met de
opdrachtgever (SZW) werd deze harde lijn bevestigd. Blokpoel (de
“huisbaas van het CAF-11 team) gaf in zijn verhoor aan dat hij buikpijn
had van deze harde interpretatie – en hierover ook meerdere keren
signalen heeft afgegeven, die via zijn DG Peter Veld ook bij Wiebes
landden – maar dat er echt geen ruimte werd gevoeld voor een andere
uitleg.
Opzet/ Grove schuld
o

o

o

o

Een categorie die hier tussen invalt zijn ouders die de kwalificatie opzet/
grove schuld hebben gekregen. Normaal hebben ouders recht op een
persoonlijke betalingsregeling waarbij na 24 maanden naar draagkracht
betalen het resterende bedrag de facto werd kwijtgescholden. Ouders met
de kwalificatie opzet/grove schuld moesten het gehele bedrag in 24
maanden terugbetalen, en als dit niet mogelijk was, werd overgegaan tot
invorderingsmaatregelen.
Hierbij speelt dat het systeem hard was, maar ook dat de Belastingdienst
slecht heeft gedocumenteerd waarom iemand deze kwalificatie heeft
gekregen en dit in de massale processen oplegde zonder rekening te
houden met het individuele geval.
De werkinstructies van de Belastingdienst hielden bovendien geen rekening
met het individuele geval. Als het teruggevorderde bedrag bijvoorbeeld
meer was dan €10.000, was automatisch sprake van opzet/grove schuld.
Het was burgers veelal niet duidelijk dat ze deze kwalicatie hadden
gekregen en wat de gevolgen daarvan waren. De gebruikelijke
rechtsmiddelen (bezwaar/beroep) stonden weliswaar open, maar konden
hierdoor niet daadwerkelijk worden gebruikt.

5. Waarom “pas” in januari 2020 gesprek MP met ouders en dus persoonlijke
betrokkenheid? Omtzigt vraag in juli 2019 al om bemoeienis. Nederland heeft
echter geen presidentieel stelsel, alle steun voor aanpak Snel.
6.

Lessen voor de toekomst. PM

5

Onderzoeksvragen Parlementaire ondervragingscommissie








In hoeverre waren de bewindspersonen op de hoogte van de fraudeaanpak
kinderopvangtoeslag en van de signalen over (mogelijke) gevolgen voor ouders?
In hoeverre hebben de bewindspersonen de fraudeaanpak kinderopvangtoeslag
actief geïnitieerd en/of goedgekeurd?
Hoe is door de bewindspersonen en topambtenaren omgegaan met de volgende
belangrijke elementen in de fraudeaanpak en uitvoering van de
kinderopvangtoeslag:
- De ‘80/20’ benadering, waarbij het risico is genomen betrouwbare ouders
aan te pakken, die geen kans hadden om hier onderuit te komen;
- De ‘opzet/grove schuld’ benadering, waardoor geen betalingsregeling kon
worden getroffen
- De ‘alles-of-niets’ benadering, waardoor bij onvolkomenheden het recht op
toeslag voor een langere periode kan komen te vervallen?
Waarom is op basis van de beschikbare inzichten en signalen het beleid voor de
kinderopvangtoeslag gehandhaafd? En waarom is niet eerder overgegaan tot
tegemoetkoming van getroffen ouders?
Welke lessen trekken de getuigen naar aanleiding van de harde aanpak bij de
uitvoering van de kinderopvangtoeslag?

6

3. Globale tijdlijn kinderopvangtoeslagaffaire
2010

4-05-13

10-05-13

13-06-13
19-08-13

20-09-13
18-12-13

Appelbloesem
Voorafgaand aan de Bulgarenfraude hebben andere fraudezaken media-aandacht
gekregen. De casus Appelbloesem is in eerdere verhoren aangehaald. In deze
casus uit 2010 adverteerde het gastouderbureau met gratis kinderopvang. Dit
geschiedde door de eigen bijdrage van de vraagouder door de opvangouder terug
te laten ‘schenken’, hetgeen met gesloten beurze geschiedde.
Bulgarenfraude
Kamerbrief Weekers bevat een feitenrelaas over de vraag wie van het kabinet
wanneer wat wist rondom de fraude met toeslagen (huurtoeslag, zorgtoeslag,
KOT) door Bulgaren en kondigt maatregelen aan om herhaling te voorkomen. De
brief kondigt een strengere aanpak aan, en erkent dat burgers daardoor soms met
een ‘minder dienstverlenende Belastingdienst’ geconfronteerd zullen worden.
Citaat: Tot nog toe heeft het kabinet bij het bestrijden van fraude in overleg met
uw Kamer bewaakt dat de dienstverlening aan burgers daarbij zo min mogelijk in
het gedrang zou komen. Een effectievere aanpak van systeemfraude vergt
maatregelen die ertoe zullen leiden dat burgers onder omstandigheden met een
minder dienstverlenende Belastingdienst worden geconfronteerd. In de praktijk zal
dit ook goedwillende burgers raken, bijvoorbeeld omdat zij als gevolg van door de
Belastingdienst uitgevoerde controles langer op een toeslag moeten wachten. Dit
betekent overigens niet dat de Belastingdienst zijn dienstverlenende houding
geheel moet laten varen. Wel betekent het, dat de balans in de weging tussen
dienstverlening en fraudebestrijding vaker in het voordeel van fraudebestrijding zal
moeten doorslaan.
Opschorten toeslagen bij twijfel
Brief van Stas Fin beschrijft een aantal fraudemaatregelen die het kabinet neemt
n.a.v. de toeslagenfraude door Bulgaren, o.a. een versterking van het
toezichtinstrumentarium van toeslagen, zoals het verlengen van de beslistermijn
bij twijfel over de aanvraag, het opschorten van uitbetalingen bij twijfels en het
niet-uitbetalen van voorschotten bij onvoldoende gegevens van de aanvrager.
Context: Oprichting MCF
 Niet gesproken over CAF, maar illustreert tijdsbeeld.
Instelling CAF-team door MT Fraude
Door het managementteam Fraude van de Belastingdienst wordt het Combiteam
Aanpak Facilitators (CAF-team) ingesteld, met als doel om facilitators van fraude
zo snel mogelijk te detecteren en zo vroeg mogelijk te stoppen.
Het CAF-team doet op basis van signalen van de GGD in 2013 en 2014 onderzoek
naar een gastouderbureau in Eindhoven. Als gevolg van dit onderzoek wordt de
kinderopvangtoeslag van de klanten van dat gastouderbureau in 2014 stopgezet.
Deze zaak is later in het nieuws gekomen onder de naam CAF-11 of CAF Hawaii.
Vooringenomen handelswijze
Citaten uit de Weekverslagen CAF:
 We gaan massaal de toeslagen van een gastouderbureau stopzetten. Indien
een klant kan bewijzen (niet waarschijnlijk) dat het in zijn geval ten
onrechte is moet hij daar maar mee komen. Motto wat wij willen uitstralen
dat we in dergelijke meer dan reële twijfelgevallen niet uitkeren voordat
bewezen is dat het wel klopt.
 Het vermoeden bestaat dat alles fake is, maar om het stopzetten te
rechtvaardigen moeten we een paar concrete gevallen hebben. Als dat is
vastgesteld gaan alle kranen dicht (130 gevallen).
 De Toeslagen zelf zijn niet allemaal 100% fout. Via een steekproef van 20
dossiers gaan we beoordelen in welke mate de Toeslagen fout zijn. Is dit
7

3-02-14

significant dan worden de toeslagen dichtgedraaid volgens het adagium bij
twijfel stoppen met betalen
80/20-benadering
Notulen Management Team Fraudebestrijding maandag 3 februari 2014. Citaat:

De facilitators waar zij (CAF) mee aan de slag gaan hebben een voor 80% fout
klantenpakket maar voor 20% is het goed. CAF is gefocust op het feit dat 80%
fout is en wil de facilitator aanpakken. Dit kan ongewenste gevolgen hebben voor
de 20% goed. NB; in zijn verhoor geeft Blokpoel aan dat deze opmerking bedoeld
was als signaal / waarschuwing dat onschuldigen de dupe zouden worden.
7-11-16
Eerste contact Nationale Ombudsman met Belastingdienst
De Nationale Ombudsman informeert zijn contactpersonen bij de BD Toeslagen dat
een onderzoek wordt gestart naar de gang van zaken ten aanzien van ouders die
in 2014 en 2015 kinderopvang afnamen bij Dadim gastouders BV te Eindhoven.
Samenvatting periode maart 2017-mei 2019
In 2017 veroordelen de RvS en de Ombudsman de aanpak van de Belastingdienst in de CAF-11
zaak. De Belastingdienst erkent dat fouten zijn gemaakt. De toeslagen voor een gehele groep
hadden niet mogen worden stopgezet op basis van deelwaarnemingen en de bezwaarprocedure
heeft (veel) te lang geduurd. Hiervoor worden naar de toenmalige inzichten in de ogen van
Financiën passende oplossingen geboden: De CAF 11-zaken worden opnieuw beoordeeld nav de
laatste jurisprudentie en schadevergoedingen worden verstrekt voor de lange duur van de
bezwaarfase. De institutionele vooringenomenheid en de hardheid van het stelsel is nog geen
onderwerp van discussie.
NB: In oktober 2020 verschijnt een interne memo uit 2017 waarin een vaktechnische
coördinator (mevrouw Palmen; gehoord op 17-11) gezien deze tekortkomingen pleit voor
compensatie door middel van vaststellingovereenkomsten ipv opnieuw beoordelen. Door het
MT-toeslagen is hier toen echter niet voor gekozen.
8-03-17
Raad van State veroordeelt werkwijze Belastingdienst
Raad van State veroordeelt de door de Belastingdienst gevolgde procedure in 2014
in een CAF 11-zaak (mevrouw Gonzalez, gehoord op 16-11, is de advocate):
 De Belastingdienst had bij de beëindiging van het toeslagvoorschot niet de
vereiste zorgvuldigheid in acht genomen. De toeslagen zijn voor een gehele
groep stopgezet, zonder dat dit op individueel niveau is getoetst.
 Het kan ouders niet worden verweten dat zij na de stopzetting niet langer
voldeden aan de vereiste voor de KOT (zoals betalen eigen bijdrage).
Indien ouders voor de stopzetting voldeden aan de vereisten behouden zij
recht op de KOT.
9-08-17
Publicatie rapport van de Nationale Ombudsman “Geen powerplay, maar
fair play”. Naar aanleiding van het onderzoek door het CAF-team besloot de
Belastingdienst/Toeslagen medio juli 2014 om het recht en het lopende voorschot
van de kinderopvangtoeslag voor ongeveer 232 gezinnen te beëindigen per 1
september 2014. De NO constateert dat Toeslagen buitenproportioneel hard heeft
ingegrepen en daarbij het perspectief van de betrokken ouders onvoldoende heeft
meegewogen. Daarnaast kregen ouders onvoldoende kans om de benodigde
bewijsstukken aan te leveren om hun recht op toeslag te onderbouwen. Toeslagen
zette de toeslag stop voordat vast stond dat ouders geen recht hadden. Veel
ouders kwamen hierdoor in de financiële problemen. De Nationale ombudsman
beveelt Toeslagen aan om de vraagouders die overlast hebben ondervonden door
de aanpak van Toeslagen excuses aan te bieden en een tegemoetkoming te bieden
voor het aangedane leed.
9-08-17
Wiebes voor het eerst geïnformeerd nav rapport Nationale Ombudsman.
 Stoppen van gehele groep op basis van deelwaarneming
 Verwijzing naar de uitspraak RvS dd. 8 maart 2017
 Toeslagen gestopt voordat bewijsstukken zijn gevraagd
 In beschikking niet concreet aangeven welke bewijsstukken ontbreken
 Lange doorlooptijd bezwaren
8

14-09-17

7-11-17

15-05-18

11-10-18

21-03-19
8-05-19

10-05-19
29-05-19

Staatssecretaris Wiebes schrijft op deze interne notitie dat de balans tussen
fraudeaanpak en de zorg voor goedwillenden achteraf gezien niet goed is geweest.
Eerste Kamervragen (Omtzigt) over de opschorting en stopzetting van KOT aan
een groep ouders in 2014. Reactie:
 De Raad van State heeft in haar uitspraak van 8 maart 2017 geoordeeld dat
het stopzetten van kinderopvangtoeslag voordat het onderzoek naar het recht
op toeslag was afgerond, niet in overeenstemming is met de systematiek van
de Algemene wet inkomensafhankelijke regelingen.
 Vanaf medio 2016 is werkwijze aangepast; alleen stoppen toeslagen na
opvraag bewijsstukken en vaststelling geen recht.
 Werkwijze 2013/2014 paste in politieke en maatschappelijke context van
destijds
Brief van DG Belastingdienst aan Nationale Ombudsman. Een afschrift van
deze brief is aan de Tweede Kamer gezonden.
 Balans te veel doorgeslagen naar het tegengaan van misbruik, onvoldoende
oog burgerperspectief.
 Aan vraagouders van wie een lopende voorschotbeschikking in 2014 is
stopgezet en die daarvan overlast hebben ondervonden, is of wordt excuses
aangeboden, waarbij het bezwaar respectievelijk het beroep is gehonoreerd
(15-5-18 worden excuses gemaakt aan alle ouders die bezwaar hebben
gemaakt).
 Betrokken vraagouders staat het vrij een schriftelijk verzoek tot
schadevergoeding in te dienen.
 Alle lopende beroepszaken zijn nogmaals beoordeeld en getoetst aan de
uitspraak van de Raad van State.
Antwoorden op Kamervragen door Snel.
 Er wordt op dit moment geen aparte schaderegeling voorgesteld. Wel hebben
ouders recht op een materiële schadevergoeding, die bestaat uit de wettelijke
rente die verschuldigd is wegens de vertraging waarmee zij uiteindelijk hun
kinderopvangtoeslag hebben ontvangen.
Gemaakte fouten en schadevergoeding van €500 per half jaar
Kamerbrief Snel beschrijft drie tekortkomingen in CAF-11 project:
 te snel stopzetten
 tekortschieten informatiebeheer binnen Toeslagen; en
 gebrekkige informatievoorziening richting ouders en TK.
Maatregelen:
 schadevergoeding vanwege schending van de redelijke termijn bij
bezwaarafhandeling; Voor ieder (deel van een) half jaar dat de behandeling
langer heeft geduurd dan twee jaar wordt een vergoeding van € 500,toegekend.
 intern onderzoek naar het informatiebeheer bij Toeslagen, uitgevoerd door
EDP-auditors;
 verbeteren vaktechnische inbedding van Toeslagen in de Belastingdienst.
Eerste Plenair debat over de kinderopvangtoeslagaffaire. Staatssecretaris Snel
zegt toe om ADR te laten kijken naar andere CAF-zaken.
Eerste vermelding commissie Donner
Interne notitie aan Snel waarin opties worden verkend voor een passende
afhandeling van de CAF-11 zaken. Notitie stelt extern advies van de heer Donner
voor.
Eerste bespreking kinderopvangtoeslagaffaire in de MR met aankondiging
commissie Donner
Kamerbrief: Instelling adviescommissie uitvoering toeslagen (Commissie
Donner)
Onderzoeksopdracht:
1. Beleids- en beoordelingsruimte Toeslagen inzake verdere afhandeling CAF 11zaken
9

2. Oordeel algemene zin over handelen Toeslagen in andere zaken met vermoeden
van georganiseerde fraude
3. Gesteldheid van de praktische rechtsbescherming van toeslaggerechtigden.
In mei/juni 2019 wordt bij Financiën duidelijk dat het probleem groter is dan eerder gedacht.
Uit bestudering van brondocumenten en gesprekken met ouders blijkt de institutionele
vooringenomenheid (ontbreken welwillende blik). Ouders werden onderworpen aan een strikter
toezicht dan gebruikelijk vanwege een aanname van schuld (ipv onschuld). Daarnaast het besef
dat de Belastingdienst mbt de hardheid van het stelsel (tot op dat moment) het recht aan zijn
zijde had, maar dat het recht onrechtvaardig uitwerkt. In deze tijd beginnen ook de harde
gevolgen van opzet/grove schuld duidelijk te worden.
5-06-19
Vooringenomen handelen
De directeur Toeslagen sprak op 15, 17 en 22 mei met ouders. De Directeur
Toeslagen doet op 5 juni verslag van haar gesprekken aan de staatssecretaris.
Duiding van tunnelvisie en erkenning dat een welwillende blik heeft ontbroken.
7-06-19
Intentie om ouders tegemoet te komen
Bespreking CAF-11 in MR, Stas fin spreekt de intentie uit om de getroffen ouders
tegemoet te komen.
11-06-19
Kamerbrief ‘Richting een oplossing voor ouders in de CAF 11-zaak’.
 Context: grote focus op fraudebestrijding, rigide wetgeving en te weinig oog
menselijke maat. Ook aandacht voor nationaliteit in de systemen. Hierin is ook
het volledige proces rondom CAF 11 omschreven.
 De staatssecretaris geeft aan de ontstane situatie te betreuren en te willen
herstellen.
 Toezeggingen:
o In afwachting van adviezen adviescommissie is (dwang)invordering met
onmiddellijke ingang opgeschort.
o Met SZW mogelijkheden onderzoeken voor aanpassing rigide wetgeving.
o Belastingdienst werkt mee aan onderzoek mbt etnisch profileren.
4-07-19
Tweede debat over de kinderopvangtoeslagaffaire.
Stas fin belooft dat er een schadeloosstelling komt voor de gedupeerde ouders. De
staatssecretaris kwalificeert het optreden van de Belastingdienst in de CAF-11 zaak
tijdens dit overleg als ‘onrechtmatig’. De staatssecretaris zegt ook toe de ADR te
vragen of in andere CAF-onderzoeken op vergelijkbare wijze is gehandeld.
Najaar 19
Door vragen van commissie Donner worden harde gevolgen opzet/grove
schuld duidelijk bij Fin
23-10-19

Uitspraken van de Raad van State over hardheid stelsel
Teruggekomen wordt op de eerdere uitspraken. Alles-of-niets-benadering wordt
losgelaten en Belastingdienst kan/moet rekening houden met proportionaliteit van
de gevolgen voor de burger. Belastingdienst/Toeslagen stelt vanaf dit moment de
kinderopvangtoeslag proportioneel vast op het moment de ouder de eigen bijdrage
niet volledig heeft betaald.
Interimrapport Donner wordt uitgesteld aangezien arrest eerst dient te worden
bestudeerd.

5-11-19

14-11-19

Pauzeknop voor invordering
 Invordering van Toeslagenschulden van ouders in CAF-zaken, met Opzet/grove
schuld kwalificatie en ouders die zich gemeld hebben met hoge
kinderopvangtoeslagschuld en zeggen in zelfde situatie te zitten als CAF, wordt
stopgezet.
Interimrapport Donner
Op 14 november publiceert de Adviescommissie Uitvoering Toeslagen het eerste
deeladvies, getiteld ‘Omzien in verwondering’. Het eerste deeladvies gaat alleen
over de CAF-11 zaak. De belangrijkste conclusie van het deeladvies van de
Adviescommissie is dat de Belastingdienst in de CAF 11-zaak vooringenomen heeft
gehandeld en dat de gebruikelijke middelen van rechtsbescherming (bezwaar en
10

15-11-19

29-11-19

17-12-19

18-12-19
24-12-19

beroep) daar geen of onvoldoende bescherming tegen boden. De Adviescommissie
spreekt daarbij van institutionele vooringenomenheid. De grenzen van de
handhaving zijn doelbewust opgezocht. Deze handelwijze heeft ingrijpende
gevolgen gehad voor de getroffen ouders. De Adviescommissie adviseert een
compensatieregeling.
Kabinetsreactie Interimrapport Donner
Het voorstel van de compensatieregeling wordt overgenomen. Daarnaast bevat de
kabinetsreactie een uitgebreide weergave van de bevindingen uit het rapport en
worden een groot aantal maatregelen aangekondigd om herhaling te voorkomen:
1. Verbetering van cultuur en leiderschap
2. Meer maatwerk
3. Betere juridische waarborgen
4. Verbetering van de aansturing van de BD (dit onderzoek leidt later tot het
besluit van ontvlechting van de BD).
5. Verbeteringen in de wetgeving, o.a. naar aanleiding van de uitspraken van de
Raad van State van 23 oktober.
6. Een pauzeknop voor gedupeerde ouders die nu nog toeslagenschulden hebben
7. Herziening van het fraudebeleid van de BD.
Staatssecretaris Snel in problemen wegens gelakte brieven en doorgaan
invorderingen
Kamerbrief:
 Met betrekking tot het pauzeren van dwanginvordering wordt gemeld dat de
signalen dat nog steeds toeslagen worden verrekend kloppen. Verrekening in
de maand november kon in het massale proces niet meer tijdig ongedaan
worden gemaakt. De toeslagen die in de maand december worden uitbetaald
zullen niet worden verrekend.
 Het beleidsbesluit Compensatieregeling CAF 11 is als bijlage bijgevoegd.
Kamerbrief:
 De brief gaat in op gelakte dossiers die ouders hebben ontvangen. Ouders zijn
telefonisch benaderd om met toeslagen in gesprek te gaan over hun dossier.
 In de brief worden de volgende lopende acties opgesomd.
o Vóór het einde van het jaar worden CAF 11-ouders zo snel en volledig
mogelijk gecompenseerd.
o De ouders worden persoonlijk benaderd en indien gewenst zal een
gesprek plaatsvinden met Toeslagen om vragen te beantwoorden. Dit
zal ook gebeuren bij de 150 andere dossieraanvragen. Ook
leidinggevenden binnen Toeslagen zullen deelnemen aan deze
gesprekken.
o Het opzetten van een nieuwe projectorganisatie waarin door de inzet
van honderden nieuwe mensen substantieel meer capaciteit ingezet
wordt op de afwikkeling van zaken uit het verleden, zonder dat de
dagelijkse werkzaamheden daaronder lijden.
o Het omvormen van Toeslagen tot een uitvoeringsorganisatie waarbij de
menselijke maat als norm wordt gehanteerd. Een goed voorbeeld
hiervan is het stopzetten van de alles-of-niets-benadering door over te
gaan op proportioneel vaststellen.
o Uiteraard zal ook de compensatie van de ouders buiten CAF 11 zo
spoedig mogelijk na publicatie van het eindrapport van de
Adviescommissie uitvoering toeslagen en de ADR worden opgepakt.
Debat TK: aftreden Menno Snel
Ouders CAF 11-zaak gecompenseerd
Brief van de minister van Financiën waarin de Kamer wordt geïnformeerd over de
uitbetaling van compensatie aan gedupeerde ouders in de CAF 11-zaak. Bij 280
ouders was het gelukt om voor Kerstmis uit te betalen, in totaal hadden 287 ouder
recht op compensatie. In het geval van 22 ouders oordeelde een onafhankelijke
commissie dat zij geen recht op compensatie hadden.
11

20-1-20
21-1-20
26-1-20
12-03-20

12-03-20

Gesprek MP en Hoekstra met gedupeerde ouders (zie verslag bijeenkomst
dat naar TK is gestuurd en statements media hierover in dossier)
Debat TK: MP en Hoekstra over reorganisatie Belastingdienst (zie meest
relevante passages in dossier en volledig stenogram in bijlage)
Aantreden Van Huffelen en Vijlbrief
Eindrapport commissie Donner
Geconstateerd wordt dat werkwijze van CAF-11 ‘helaas niet uniek, maar ook zeker
niet normaal’ was. Ook in andere CAF-zaken zijn signalen dat er vooringenomen is
gehandeld, waardoor ouders de dupe zijn geworden. Op basis van de analyse van
de ADR wijst de AUT een aantal zaken aan waarbij mogelijk of waarschijnlijk ook
vooringenomen is gehandeld (mogelijk zo’n 3000 gedupeerde ouders). De AUT
adviseert om deze zaken nader te onderzoeken en waar passend compensatie te
betalen, net als bij CAF-11. De AUT heeft een aantal criteria geformuleerd voor
deze beoordeling.
Ten tweede constateert de AUT dat een grote groep ouders die zich nu als
gedupeerde meldt, in het verleden niet betrokken is geweest bij een CAFonderzoek. Grote aantallen huishoudens zijn in ernstige en soms blijvende
financiële problemen gebracht, door de reguliere werking en handhaving van de
regelgeving rondom de Kinderopvangtoeslag en de uitleg die daaraan in uitvoering
en rechtspraak is gegeven. Voor deze ouders ligt de oorzaak van de problemen
niet bij de werkwijze van Toeslagen, maar bij de harde wetgeving (de ‘alles of
niets benadering’). Om deze ouders tegemoet te komen, stelt de AUT voor om
voor de afgelopen vijf jaar alle terugvorderingen KOT van €10.000 of meer per
berekeningsjaar te herzien in lijn met de nieuwe jurisprudentie van de Raad van
State (zie 23 oktober 2019). Dit kan bovenmatig hard zijn jegens personen die in
een verder verleden, met vergelijkbare disproportionele beslissingen, zijn
geconfronteerd. Voor die personen zou een ‘hardheidsregeling’ kunnen worden
ontworpen. Die zou een aanvullend karakter moeten hebben
en personen betreffen voor wie de werking van de vijfjaarstermijn tot bijzondere
hardheid leid
ADR-rapport – vergelijkbare CAF-zaken
Het ADR-onderzoek kijkt in de eerste plaats of er aanwijzingen te vinden zijn dat in
andere CAF-zaken op het terrein van toeslagen op eenzelfde wijze is gehandeld als
in het CAF-11 dossier. Hiervoor kijkt de ADR bijvoorbeeld naar het aantal
stopzettingen zonder het opvragen van bewijsstukken, het gelijktijdig stopzetten
van grote groepen en andere indicatoren die duiden op een vooringenomen
aanpak. De ADR heeft hierbij niet gekeken op een individueel dossierniveau, maar
gebruikt een kwantitatieve methode om vergelijkbare zaken in beeld te brengen.
Dit onderdeel is input voor het rapport van de AUT.

12

13-03-20

18-6-20

Kabinetsreactie eindrapport commissie Donner
De staatssecretaris neemt – kort gezegd – het advies van de AUT over maar laat
voor de herzieningen in het kader van de ‘hardheid van het stelsel’ de
geadviseerde grenzen van vijf jaar en €10.000 voor herzieningen los. Ook oudere
zaken en lagere terugvorderingen (€1.500 en meer) komen in aanmerking voor
een herziening/tegemoetkoming. Voor de uitvoering van het herstel wordt een
hersteloperatie Toeslagen ingericht, onder aansturing van een crisisorganisatie. De
totale kosten voor de hersteloperatie worden geraamd op € 500 miljoen.
Daarnaast komt er nieuw beleid voor opzet/grove schuld. Bij toeslagen heeft
iedereen recht op een persoonlijke betalingsregeling. Fraude wordt vanaf nu alleen
met een vergrijpboete bestraft. Nieuwe beleid gaat ook gelden voor oude gevallen.
Compensatie regeling uitgebreid naar opzet/grove schuld
 Bij de behandeling van het wetsvoorstel Wet hardheidsaanpassing Awir is het
amendement van het lid Leijten c.s. over een O/GS-tegemoetkoming ingediend
en aangenomen.
 Hiermee is geregeld dat aan een belanghebbende tegemoetkoming kan worden
toegekend indien voor een terugvordering een persoonlijke betalingsregeling is
geweigerd vanwege een onterechte O/GS kwalificatie.
 De bewijslast voor de kwalificatie opzet of grove schuld ligt bij de
Belastingdienst/Toeslagen. Bij twijfel beslist de Belastingdienst/ Toeslagen in
het voordeel van de belanghebbende.
 De O/GS-tegemoetkoming is forfaitair en bedraagt 30 procent van het bedrag
13

van de terugvordering inzake de kinderopvangtoeslag ten aanzien waarvan
geen persoonlijke betalingsregeling is toegekend.

14

4. Betrokkenheid AZ
4.1.Tijdlijn
Onderstaande documenten zijn gedeeld met de parlementaire ondervragingscommissie.
5-9-18

12-10-18

10-5-19
24-5-19

29-5-19
7-6-19

SGO
 Eerste melding van de toeslagaffaire in het SGO. SG Fin laat weten dat
binnenkort een plenair debat zal plaatsvinden. In afwachting van antwoorden
op aanvullende Kamervragen wordt het debat later uitgesteld tot 21-3-19.
 Volgende keer dat in het SGO over de affaire wordt gesproken is 12-6-19.
Deze overleggen zijn niet opgenomen in dit overzicht (zie bijlage).
Woordvoeringslijn persconferentie na afloop MR
 Naar aanleiding van een brief die Snel die week heeft gestuurd over de
toeslagaffaire is een woordvoeringslijn voorbereid. Deze is niet uitgesproken.
 Volgende keer dat een woordvoeringslijn is voorbereid is 29-5-19 (instellen
commissie Donner). Latere woordvoeringslijnen zijn niet opgenomen in dit
overzicht (zie bijlage voor integrale documenten)
Ministerraad
 Eerste keer dat kindertoeslagaffaire wordt besproken in MR. Aankondiging
van het instellen van een adviescommissie.
Ministerraad
 Mondeling vraag van Leijten naar etnisch profileren door de Belastingdienst
wordt besproken. Zie ook factsheet etnisch profileren
 Dhr. Donner bereid gevonden om adviescommissie voor te zitten.
Ministerraad
 Instelling adviescommissie toeslagen
Ministerraad (NB: over deze MR is het onjuiste beeld ontstaan dat
compensatievoorstel van Snel werd tegengehouden)
 Signalen die aanleiding waren tot het stopzetten van de kinderopvangtoeslag
blijken minder sterk dan eerder gedacht en de documentatie is bovendien
slecht.
 De afgelopen jaren is de TK ingelicht obv een onvolledig en onzorgvuldig
brondocument.
 Wenselijk om op zoek te gaan naar mogelijkheden om de getroffen mensen
tegemoet te komen en hiervoor niet rapport Donner af te wachten, waarbij
wordt getracht precedentwerking te voorkomen.
 In gesprek met ouders intentie uitspreken om iets voor ze te betekenen.
Daarin zullen nog geen beloftes worden gedaan.
 Binnen de huidige wetgeving is het maximaal mogelijke gedaan, wat
neerkomt op een schadevergoeding van €500 per half jaar voor lange duur
bezwaar.


10-6-19

Voorstel wordt ondersteund. Verzocht wordt de brief met SZW en ambtelijk
AZ af te stemmen.
E-mail van Paul aan
en van
aan FIN
 Brief wordt afgestemd met Paul en
via mail van Manon Leijten.
laat
weten dat de brief concreetheid mist in wat Menno gaat doen om tot een
bevredigende oplossing te komen voor de betrokken ouders. Het woord
compensatie valt bijvoorbeeld niet, hoewel dit wel nodig is (ook al is het
juridisch complex). (zie mails in bijlage dossier)


Achtergrondinfo (niet AZ): In dezelfde afstemmingsronde reageert ook de SG
van SZW richting Financiën. Deze e-mail wordt gebruikt in de berichtgeving
van NRC waarin wordt ten onrechte wordt gesteld dat het
compensatievoorstel van Snel in de MR was tegengehouden (Uit die periode
bestaat een interne notitie van Fin waarin gesproken wordt over compensatie
15

14-6-19

21-6-19
1-7-19

12-7-19

12-7-19

17-10-19
18-10-19

31-10-19

van € 5000 dmv een vastleggingsovereenkomst. Uiteindelijk heeft Fin er zelf
voor gekozen om commissie Donner af te wachten. Dit is dus nooit in de MR
besproken).
Ministerraad
 Nationale ombudsman zal onderzoek starten naar etnisch profileren (zie
factsheet in dossier)
 In overleg met SZW zal bezien worden of wet dient te worden aangepast.
 Felle toon in de Kamer wordt besproken.
Ministerraad
 Terugblik AO Belastingdienst 19-6-19
SMS van
aan MP
 Terugkoppeling CO van
aan MP. Verstrekte passage:
Tot slot nog even stil gestaan bij VAO toeslagen belastingdienst. Rob
signaleerde dat Omtzigt maar blijft vragen om openbaar making van
bepaalde stukken maar dat Menno die niet kan geven (vanwege de Ruttedoctrine werd er gezegd). Kajsa neemt dit op met Menno.
 Zie aparte factsheet over de informatiepositie van de Kamer.
Ministerraad (NB: betreft terugblik Kamerdebat 4 juli)
 Stil wordt gestaan bij andere CAF-zaken. Andere zaken lijken niet een-op-een
vergelijkbaar met CAF 11
 Om meer zekerheid te verkrijgen is aan de ADR gevraagd alle casussen
grondig door te nemen.
 Het beeld lijkt te ontstaan dat pas informatie wordt verstrekt aan de Kamer
nadat de media hierover berichten. Pogingen controle te hernemen door
proactief handelen worden steeds overschaduwd door nieuwe berichtgeving
(die later veelal kan worden ontkracht).
 Dienstonderdeel Toeslagen is gericht op efficiëntie. Budgettair voordelig,
maar minder oog voor de burger.
 Belastingdienst wint 80% van de rechtszaken. Het is echter niet langer
houdbaar om de huidige praktijk te bestendigen. Wet is te hard.
 Rol en toon coalitiefracties in debat.
Persconferentie na afloop MR
 Eerste publieke uitlatingen MP
 Een uitspraak van de rechtbank Rotterdam wordt aangehaald. MP spreekt uit
dat kabinet staatssecretaris Snel steunt in zijn voornemen de kwestie op te
lossen.
 Omtzigt vindt dat het Chefsache moet worden. MP merkt op dat we geen
presidentieel stelsel kennen en herhaalt steun voor Snel.
Geannoteerde agenda
 Advies om de kabinetsreactie op commissie Donner via de ministerraad te
laten lopen.
Ministerraad
 Rapport commissie Donner wordt op 28-10-19 verwacht.
 Ingegaan wordt om de verwachte conclusies van commissie Donner. Voor het
eerst wordt institutionele vooringenomenheid genoemd. Check and balances
schoten tekort. In kabinetsreactie zal ook aanbeveling van commissie voor
een tegemoetkoming worden overgenomen.
 Voor het eerst gesproken over het opknippen van de Belastingdienst in drie
losse organisatieonderdelen: Belastingdienst, Toeslagen en Douane.
Geannoteerde agenda
 Advies om Snel te steunen dat nav de uitspraken van de RvS geen oude
toeslagenzaken worden herzien. Dit zou onuitvoerbaar zijn en grote
precedentwerking hebben. Snel wil bezien of ouders op een andere manier
kunnen worden gecompenseerd (zonder oude zaken te heropenen). (NB:
advies om geen oude zaken te herzien is dus niet hetzelfde als “geen
compensatie”).
o Uiteindelijk zal de commissie Donner in het eindrapport aanbevelen
16

1-11-19

7-11-19

8-11-19

13-11-19

14-11-19

15-11-19

22-11-19
29-11-19

om oude toeslagen tot 5 jaar terug te herzien. Het kabinet gaat
uiteindelijk verder en gaat ook oudere toeslagen herzien. Hiervoor
wordt een grootschalige hersteloperatie opgezet.
 Steun om het WOB-verzoek aan te houden tot commissie Donner. Daardoor
wordt wel de termijn ruimschoots overschreden, maar wordt voorkomen dat
documenten openbaar worden zonder duiding.
Ministerraad
 Twee uitspraken van de RvS over de kinderopvangtoeslag
o Loslaten alles-of-niets-karakter
o mogelijkheid zaken waarvan de rechtsgang inmiddels is afgesloten te
herzien.
 Commissie Donner heeft meer tijd gevraagd voor opleveren rapport om deze
uitspraken te bestuderen. Daarom is het rapport niet op 28-10 aangeboden.
Geannoteerde agenda
 Advies: Steun voor Snel om eerste deel IBO toeslagen zonder kabinetsreactie
naar de Kamer te sturen.
Ministerraad
 Eerste deel IBO toeslagen is gereed. Mede in het licht van de
kinderopvangtoeslagaffaire wordt dit deel al zonder kabinetsreactie naar de
Kamer verzonden.
SMS van
aan mp
 Menno heeft toch besloten om de casus klokkenluider in een aparte brief aan
de kamer nader te willen duiden, omdat het echt om iets anders gaat dan
CAF-11 en het ook in de tijd niet lukte het voldoende mee te laten lopen in
de brief van vrijdag. In de brief van vrijdag worden wel wat extra zinnen
toegevoegd over belang dat medewerkers voelen dat ze gehoord worden. Er
gaat dan zo een kort briefje uit naar Kamer in reactie op verzoek Omtzigt
waarin Menno aangeeft de klokkenluidercasus goed te willen onderzoeken en
er zsm op terug zal komen.
Notitie ter voorbereiding op MR
 Advies: mogelijk kan aankondiging ontvlechting tot discussie leiden. Vraag is
of de timing opportuun is. Met alle veranderingen die al lopen kan een
dergelijke structuurwijziging leiden voor meer belasting voor een al
overbelaste Belastingdienst. Snel ziet dit echter als fundamentele
langetermijnoplossing.
Ministerraad
 Kabinetsreactie op rapport commissie Donner. Reactie gaat vooral in op hoe
om dient te worden gegaan met de getroffen ouders in de CAF 11-zaak.
 Aanbevelingen zullen onverkort worden overgenomen. Ruimhartige
compensatie voor de 300 ouders, zowel teruggevorderde bedrag, als
materiële en immateriële schade en proceskostenvergoeding. Streven dit jaar
uit te keren.
 Denkbaar dat de groep getroffen ouders oploopt tot 9000 (9000 betreft
betrokkenen bij alle CAF-zaken, later zal Donner oordelen dat mogelijk 1800
vergelijkbaar is met CAF-11).
 Aankondiging onderzoek ABD-topconsult naar opsplitsing Belastingdienst.
 Middels een WOB-verzoek zullen aanvullende documenten worden versterkt
waaruit blijkt dat binnen de Belastingdienst fraudebestrijding met ongepaste
trots is benadrukt.
 Aantijging klokkenluider dat 40.000 documenten zouden zijn vernietigd wordt
onderzocht.
Ministerraad
 Informatie positie Kamer en verstrekken van documenten.
Ministerraad
 Vooruitblik debat TK op 4-12. Besproken wordt dat de vraag wie wist wat
wanneer leeft in de Kamer. Het is momenteel nog niet aan de orde dat
personen verantwoordelijk worden gehouden. Indien dit wel het geval blijkt,
17

zullen gepaste stappen worden gezet.
NB: Na onderzoeksperiode parlementaire ondervragingscommissie. Onderstaande ministerraad
notulen zijn niet gevorderd.
6-12-19
Ministerraad
 Terugblik debat 4 december 2019. CAF 11-zaak leidt ook tot veel ontstemde
reacties bij andere ouders. Sommige Kamerleden leken te sturen op het
herstel van de hardheid van het stelsel vanaf 2005. Van belang begrip te
tonen, maar geen zaken te beloven die niet kunnen worden waargemaakt.
 Toeslagenstelsel is onhoudbaar geworden.
 Toon in het debat over ambtenaren.
 Informatiepositie Kamer mbt interne (concept)stukken.
13-12-19
Ministerraad
 Instellingsbesluit commissie van Wijzen
 Compensatie zal rond 20 december worden uitgekeerd. Kleine groep zal niet
in aanmerking komen voor compensatie aangezien onrechtmatigheden zijn
geconstateerd. Commissie van wijzen zal zien op deze afweging.
 Ingegaan wordt op de zwart gelakte dossiers. Betrof niet CAF-11, maar zaak
met frauderend gastouderbureau. Besloten is een zo compleet mogelijk
dossier te geven. Daardoor diende ook informatie onleesbaar te worden
gemaakt die niet over de betreffende ouder ging. Vergeten is hoe zo’n
dossier overkomt. In toekomst zal dossier persoonlijk worden overhandigd.
 Cultuuromslag bij Belastingdienst. Huidige werkwijze wordt gekenmerkt in
systeemdenken. Menselijke maat moet terug.
20-12-20
Ministerraad
 Stilgestaan bij aftreden Menno Snel.
 Proces zal worden opgepakt zodat geen vertraging optreedt.
10-1-20
Ministerraad
 Reorganisatie Belastingdienst. Veranderingen werkcultuur, verbeteren
kwaliteit belastingtelefoon, verbeteren managementinformatie, twee
staatssecretarissen
20-1-20
Bijeenkomst met ouders
21-1-20
Debat TK
24-1-20
Ministerraad
 Terugblik gesprek met ouders op 20-1-2020 en debat op 21-1-2020.
 Positie ambtenaren in het debat en sfeer in de coalitie.
31-1-20
Ministerraad
 Aantreden staatssecretarissen Vijlbrief en Van Huffelen per 29-1-2020
13-3-20
Ministerraad
 Kabinetsreactie op eindrapport Donner. Compensatie ruimhartiger dan advies
commissie Donner.
Ministerraad
8-5-20



20-5-20

Wet hardheidsaanpassing Awir
Aanpassingen vloeien voort uit de kabinetsreactie op het eindrapport van Donner.
o (verruimde) hardheidsclausule voor de toekomst (om tegemoet te komen aan
die gevallen waarin de toepassing van wet- en regelgeving op het gebied van
toeslagen leidt tot niet voorziene en niet beoogde gevolgen).
o De invoering van een hardheidsregeling. Op basis van deze hardheidsregeling
kunnen ouders die langer dan 5 jaar geleden zijn geconfronteerd met een
disproportioneel hoog terug te vorderen bedrag, het bedrag aan
kinderopvangtoeslagen dat ten onrechte is teruggevorderd, alsnog ontvangen.
Indien het minder dan 5 jaar geleden is, is dit op basis van de huidige stand
van de jurisprudentie (RvS oktober 2019) mogelijk.
o Een vangnetbepaling opgenomen voor ouders die met herziening of reparatie
niet geholpen zijn en menen in een zeer schrijnende situatie te zitten. Zij
kunnen zich melden bij de Belastingdienst/Toeslagen.

Ministerraad
 Aangifte Belastingdienst. De heer Biemond van Allen & Overy heeft dit
onderzocht en de conclusie is dat op twee punten een vermoeden bestaat
18

5-6-20

12-6-20

10-7-20

21-8-20
25-9-20
31-10-20

6-11-20

van een ambtsmisdrijf, namelijk beroepsmatige discriminatie en knevelarij.
Knevelarij is het innen en ontvangen van geld door iemand die daartoe
misbruik maakt van zijn positie als ambtenaar, terwijl bekend is dat het
geldbedrag niet is verschuldigd. Nu een vermoeden van een ambtsmisdrijf
bestaat, is het advies om aangifte te doen. Dat is op 19 mei gebeurd.
Ministerraad (eerste keer Opzet/Grove Schuld)
 Vooruitblik plenaire behandeling wetsvoorstel hardheidsaanpassing Awir op
20 juni. Oproep aan bewindspersonen om mee te werken aan goede landing
van het voorstel in de coalitiefracties.
 Voorstel om via Nota van Wijziging met tegemoetkomingsregeling te komen
voor opzet/grove schuld. NB: uiteindelijk wordt dit een amendement van
Leijten.
Ministerraad
 Terugblik 1e termijn plenaire behandeling wetsvoorstel hardheidsaanpassing
Awir op 20 juni. Voorstel om tegemoetkomingsregels voor opzet/grove schuld
wat verder in te kleuren.
Ministerraad
 Onderzoek AP naar etnisch profileren. Aankondiging dat op 13 juli rapport zal
verschijnen. Het rapport toont aan dat bij de verwerking van toeslagen
onrechtmatigheden hebben plaatsgevonden. De Autoriteit Persoonsgegevens
concludeert dat de Belastingdienst heeft gediscrimineerd en beoordeelt dat
als onbehoorlijk bestuur.
 Brief aan de TK over Fraude signalering voorziening nav onderzoek KPMG. De
FSV is reeds bij aantreden van spreker stopgezet. Naar aanleiding van het
onderzoek van KPMG en de eerste bevindingen in een onderzoek naar
projectcode 1043 is een aantal applicaties en verwerkingsprocessen binnen
de Belastingdienst ook tot nader order stopgezet.
 Brief aan TK over extern toezicht Belastingdienst
 Brief over ontvlechting Belastingdienst
 Berichtgeving NRC over vermeende tegenhouden compensatievoorstel van
Snel.
Ministerraad
 Terugblik AO hersteloperatie KOT op 20 augustus.
Ministerraad
 Overeenkomst met VNG over hulp aan gedupeerde ouders.
Ministerraad
 VAO Hersteloperatie toeslagen. Gesproken of mogelijk is eenmalig voorschot
te geven aan ouders van € 1000 aangezien veel ouders nog wachten op
compensatie.
Ministerraad
 Waardering voor hoe van Huffelen motie Alkaya/Leijten die verzoekt een
voorschot aan een grotere groep gedupeerden van de toeslagenaffaire voor
de feestdagen uit te keren, ter hand heeft genomen.

19

4.2. Belangrijkste passages uit Debat TK 21 januari 2020


Hieronder zijn de belangrijkste passages opgenomen. Het volledige stenogram vindt u
in de bijlage.

Opening
 Laat ik, als u mij dat toestaat, beginnen met gisteren. We hadden gisteren inderdaad
een indrukwekkende bijeenkomst. Zo hebben ook enkele woordvoerders die
bijeenkomst wel genoemd. Als je de politiek ingaat, doe je dat om goede dingen te
doen. Ik denk dat dat voor ons allemaal geldt. Je kunt dan nog verschil van mening
hebben over wat "goed" is. Als je de politiek ingaat, realiseer je je dat er in een
rechtsstaat naast de zaken waarover veel discussie wordt gevoerd, zoals vrijheid van
meningsuiting, vrijheid van godsdienst enzovoort, er in de kern één heilige zaak is.
Dat is dat in een rechtsstaat de overheid de burger beschermt tegen de almacht van
de overheid. Die overheid is in staat om onnoemelijk veel goeds te doen in een land.
Dat is wat we proberen te doen. Maar die overheid kan ook, met alle macht die zij in
zich heeft, zorgen voor enorme gevolgen in het leven van mensen.
Chefsache
 Ik heb daarom gisteren woorden gegeven aan de excuses die eerder hier zijn
uitgesproken door Menno Snel en Wopke Hoekstra. Ik heb die excuses gisteren ook
uitgesproken naar de mensen die daar waren. En het blijft daar dus ook niet bij. Een
van de mensen vroeg: komen we nog een keer bij elkaar. Ik zei: wat mij betreft wel.
Laten we naar de termijn kijken en naar welke samenstelling dan precies, maar het is
goed om dit een keer te herhalen. (..) Ik heb inderdaad ook gezegd dat dit van zo'n
omvang is dat het niet mogelijk is om dit zelf vanuit Algemene Zaken te gaan doen.
De heer Omtzigt (CDA):
 Dank voor het openhartig zeggen wat er mis is. De bescherming tegen de almacht
van de overheid is een zeer liberaal principe, dat zeer belangrijk is. Het is goed dat de
premier zegt dat het hier niet bij blijft en dat er voor de zomer, hoop ik, een nieuwe
bijeenkomst is. Deze mensen wachten al lang. Is het mogelijk om voor de zomer van
het kabinet breed een stand van zaken te krijgen, hoe het er dan voor staat? Want
we gaan nog allemaal tussenstappen krijgen: de CAF-zaken. De CAF 11-zaak loopt,
zoals de premier zegt, redelijk vergeleken met de rest. Maar krijgen wij dan ook van
de premier, die zijn betrokkenheid hierbij samen met de minister van Financiën en de
nieuwe staatssecretarissen heeft, een tussenstand om te kijken hoe we hier staan?
Minister Rutte:
 Ja, maar ik weet niet of die zelf stuur. Er was in de aanloop naar dit debat gedoe of ik
daar bij moest zijn. Ik ben er nu. Dat is mede door gisteravond, heel eerlijk gezegd.
Wij praten hier over de reorganisatie van de Belastingdienst. Ik dacht eerst: hoe red
ik dat allemaal in de agenda, met alle debatten en al het werk dat er verder is? Het
gaat vandaag over de reorganisatie van de Belastingdienst en ik ben ontzettend blij
dat ik er wél ben. Dank voor de mensen hier, uzelf en anderen, die daar feedback op
gaven. Ik dacht eerst dat ik kon wegblijven, maar zeker na gisteravond kon dat niet
meer. Na een nachtje slapen was dat volstrekt helder. We gaan daar een vorm voor
zoeken, want er is natuurlijk ook een normale rapportage vanuit het kabinet over dit
onderwerp en hoe we daar verder mee gaan. Maar u vraagt eigenlijk, zoals ik het
begrijp, wat de momenten zijn dat ik er zelf zichtbaar op ben. Dat begrijp ik. Ik heb
daar nu niet een pasklaar antwoord op, maar het antwoord is: ja, dat vind ik logisch
en daar moet ik over nadenken.
Lessen voor de toekomst

20





Wat leer je daarvan? Je leert er onder andere van dat je het volgende zou wensen. Ik
ga hier nu niet proberen extensief alle lessen te trekken. De vraag kwam van de heer
Omtzigt en anderen. We moeten nu volgens mij vooral proberen om zo snel mogelijk
iedereen duidelijkheid te geven. Een van de lessen is wel dat wat in verschrikkelijk
jargon "feedback loops" heten, enorm van belang zijn. Dat heb ik ook gisterenavond
aan heel veel van die tafels gezegd. Ik bedoel: als dingen uiteindelijk gewoon evident
zo niet goed zijn, moet er een systeem zijn waarin dat veel sneller leidt tot de
conclusie dat je het zo niet kan doen, en dat dat dus ook veel sneller kan leiden tot
weer politieke besluitvorming om desnoods wetgeving aan te passen et cetera.
Over lessons learned: ik vind het onmogelijk om hier nu een complete lijst te maken.
Ik moet er ook op reflecteren. We zullen daar vast nog over te spreken komen. Maar
dit had zo niet gemogen. Dat is de kern, en vandaar de excuses. Daarom zit ik niet in
de politiek. Niemand hier zit daarom in de politiek. Niemand wil dit. Het zijn
goedwillende mensen met heel normale banen en heel normale gezinnen, zoals we
allemaal, in onze families en vriendenkring, ook zelf in deze samenleving staan. Je
wilt niet dat de overheid zich op een of andere manier tegen je keert.

Betrokkenheid MP
Mevrouw Leijten (SP):
 Deze minister-president kan niet anders dan nederig zijn na de grote schande die
heeft plaatsgevonden. Maar die vond wel plaats onder zíjn leiding aan dit land, met
zeven jaar een staatssecretaris van zíjn partij. Met bejubeling van deze ministerpresident van een hoge ambtenaar, die nu moest vertrekken, omdat dat de man was
die de klus wel zou klaren. Wat heeft de minister-president in die zeven jaar van
Weekers en Wiebes gehoord over invorderingsacties die zo hard ingrepen in
gezinnen?
Minister Rutte:
 Niets voor de signalen … Ik kom zo op de vraag over de ministeriële commissie
fraude. Ook daar is over deze kwestie niet gesproken. Die zaak is pas in het kabinet
geleidelijk aan in bespreking gekomen na 2017, na de Ombudsman.
Mevrouw Leijten (SP):
 Ik vind dat ongeloofwaardig. Er is namelijk veel vaker in de media hierover bericht. Er
is willens en wetens door de Belastingdienst doorgeprocedeerd tegen ouders. Er is
ook heel vaak geschikt. Er is door de heer Asscher, zijnde toen de vicepremier maar
ook de minister van Sociale Zaken, gezegd, naar aanleiding van een groot rapport,
dat er te veel risico's bij de ouders ligt en dat hij een ander systeem wilde. Dat is
besproken in de ministerraad. Is er dan niet gesproken over welk risico die ouders
dan liepen bij dat systeem van die kinderopvang en het terugvorderen van de
kinderopvangtoeslag?
Minister Rutte:
 Nee, ik heb geprobeerd dat allemaal na te gaan. Zeker in de commissie fraude is dat
nooit besproken. Dit heb ik gister ook aan de Kamer gemeld. Ik kom er zo nog nader
op terug, want er zijn nog specifieke vragen over gesteld.
Mevrouw Leijten (SP):
 Dus de minister van Sociale Zaken laat onderzoek doen en zegt dat er een groot
risico is voor de positie van ouders. Er zijn meerdere Kamervragen gesteld en
meerdere dingen in de media geweest. De regering besluit tot een andere manier van
financieren. En dan is het niet langsgekomen bij de ministerraad hoe groot de impact
is op de ouders?
Minister Rutte:
21



Ik heb net het antwoord gegeven. Dit is natuurlijk ook precies de tragiek waar ik hier
voor sta, dat dit niet eerder naar boven is gekomen. Maar ik geef u antwoord.

Mevrouw Leijten (SP):
 Het staat gewoon in een rapport dat naar de Kamer is gestuurd met de Kamerbrief
van de heer Asscher. Dat moet langs zijn gekomen bij de ministerraad. Wellicht heeft
u het niet goed uitgezocht, maar het lijkt mij nogal raar dat een minister-president
geen herinnering zou hebben of niet terug zou vinden in de verslagen dat zo'n
belangrijk rapport, dat leidt tot zo'n belangrijke beleidswijziging, besproken is in de
ministerraad. Dus ik ga ervan uit dat u dat nog graag voor mij uitzoekt.
Minister Rutte:




Dit is het. Ik heb net het antwoord gegeven. Dan kom ik bij de commissie fraude.
Daar is dus niet over die zaak gesproken. Die besprak vooral de rijksbrede
onderwerpen gerelateerd aan de aanpak van fraude, zoals gegevensuitwisseling,
identiteitsfraude en mogelijke fraude met rijkssubsidies. Dan krijg je de vraag: wat
was dan de input voor de discussie? De input daarvoor is de volgende geweest. Een
paar keer zijn er stukken op de agenda geweest waar de CAF in genoemd werd. Dat
hebben wij ook in de Kamerbeantwoording gezegd. Dat zijn stukken die zijn
geagendeerd in de ministeriële commissie fraude waarin de CAF voorkomt, maar dat
is niet besproken in de commissie. Het gaat dan om het actieplan en het gaat over de
voortgangsrapportage. Vervolgens is het eindverslag besproken of heeft het op de
agenda gestaan van de ministerraad. Maar daar is het zonder discussie aanvaard.
Dus de input die wij hadden, was de input vanuit allerlei departementen over allerlei
zaken.
Waar keek die commissie dan naar, vroeg de heer Omtzigt. Die besprak de rijksbrede
onderwerpen gerelateerd aan de aanpak van fraude, zoals die gegevensuitwisseling
et cetera. Dus dan gaat het echt over domeinoverstijgende zaken. Dat is daar steeds
aan de orde geweest in die vergaderingen. Het is daar dus niet over die CAF-zaak
gegaan. Wij hebben die verslagen helemaal nagekeken en dat is niet aan de orde
geweest.

Minister Rutte:


Ja, voorzitter, ik ben mevrouw Leijten nog een antwoord verschuldigd. Ik ben even in
haar opmerking gedoken over de minister van Sociale Zaken in het vorige kabinet.
Die is bezig geweest met de kinderopvangtoeslag. Dat was toen niet gelinkt aan het
CAF; ik heb dat even nagevraagd. Hij zei eigenlijk: het hele systeem, het stelsel, van
de kinderopvangtoeslag — hij was daar als minister van Sociale Zaken natuurlijk op
stelselniveau verantwoordelijk voor — is te complex in de uitvoering. Daar speelt
bijvoorbeeld in mee dat de hoogte van de toeslag van tevoren geschat wordt en
achteraf wordt afgerekend. Dat zijn elementen van het systeem dat we hebben. Daar
is toen ook met de Kamer over gesproken. Dat heeft geleid tot het idee van directe
financiering van kinderopvang. Uiteindelijk is gezegd dat dat toen gewoon niet
kansrijk genoeg was. Dat idee zal ongetwijfeld terugkomen als je opnieuw gaat kijken
naar langetermijnoplossingen voor het toeslagenstelsel, vermoed ik. We hebben ook
navraag gedaan bij Sociale Zaken. Dat is toen niet gelinkt aan het CAF. Ook daar is
het hele thema van het CAF pas in beeld gekomen met de uitspraak van de
Ombudsman in 2017.

22

4.3.Kamerstukken
19-12-2019 - Kamerbrief van MP en minister Hoekstra
Op 20 januari ga ik in gesprek met verschillende betrokken ouders in het
kinderopvangdossier. Dat gesprek voer ik samen met minister Hoekstra. Hiermee geef ik
opvolging aan de met algemene stemmen aangenomen motie van het lid Van Raan
(Partij voor de Dieren).
Voor dit gesprek nodig ik de ouders uit die betrokken zijn bij de CAF 11-zaak. Ook de
ouders die hebben gevraagd om inzage in hun dossier en een aantal ouders dat op een
andere manier heeft aangegeven gedupeerd te zijn, ontvangen een uitnodiging.
Ik ben geraakt door de verhalen van de betrokken ouders en vind het zeer ernstig wat
hen is overkomen. Het is van groot belang dat we daar als kabinet aandacht voor hebben
en ervoor zorgen dat wat de gedupeerde ouders is overkomen in de toekomst niet meer
gebeurt.
Een uitnodiging voor het gesprek wordt deze week verzonden aan de betrokken ouders
en treft u bijgaand.
20-1-2010 Beantwoording Kamervragen door minister Hoekstra (AZ betrokken
bij beantwoording)
Is er in de Ministeriële Commissie Aanpak Fraude ook gesproken over de besturing van
de Belastingdienst?
De ministeriële commissie Aanpak Fraude is 11 keer bijeengekomen, waaronder 1 keer
pro forma, tussen 3 september 2013 en 9 juni 2015. Tot de oprichting van deze tijdelijke
commissie is besloten in de ministerraad van 14 juni 2013. De doelstelling was om een
bijdrage te leveren aan een Rijksbrede aanpak van fraude met publieke middelen. De
ministeriële commissie Aanpak Fraude richtte zich daarbij voornamelijk op
departementsoverstijgende onderwerpen zoals gegevensuitwisseling, mogelijke fraude
risico’s met rijkssubsidies en identiteitsfraude.
De minister-president was voorzitter van de ministeriële commissie Aanpak Fraude.
Daarnaast waren de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, de minister van
Veiligheid en Justitie, de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, de
minister van Economische Zaken, de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, de
minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, de minister voor Wonen en Rijksdienst
en de staatssecretaris van Financiën lid van deze ministeriële commissie.
De verslagen van ministeriële commissies zijn staatsgeheim en kunnen daarom niet met
de Kamer worden gedeeld.
Wel heb ik, op grond van de bij het ministerie van Algemene Zaken aanwezige verslagen,
begrepen dat in de bijeenkomsten van de ministeriële commissie Aanpak Fraude niet
gesproken is over het Combiteam Aanpak Facilitators (CAF). In twee stukken die
voorlagen in de ministeriële commissie Aanpak Fraude komt het CAF wel kort aan de
orde, namelijk het actieplan Rijksbrede aanpak van fraude3 en de voortgangsrapportage
over deze aanpak in 20144, maar over deze specifieke passages is niet gesproken in de
ministeriële commissie. De eindrapportage van de Rijksbrede aanpak van fraude uit
20165, waarin het CAF ook wordt benoemd, heeft niet in de ministeriële commissie
23

Aanpak Fraude voorgelegen, maar alleen in de ministerraad, waarbij deze rapportage
zonder discussie is aanvaard.
31-1-2020 Afschrift van brief aan ouders en verslag bijeenkomst door MP en
minister Hoekstra
Om te beginnen hartelijk dank voor uw komst en uw openhartigheid tijdens de
rondetafelgesprekken op maandag 20 januari. U heeft ons geraakt door de vele
aangrijpende verhalen. Het werd ons duidelijk dat we onmogelijk al uw zorgen en
verdriet weg kunnen nemen. Maar het sterkt ons wel in het voornemen om zo snel
mogelijk met passende oplossingen te komen. Het is belangrijk dat dit in alle
zorgvuldigheid gebeurt. Aan elke gesprekstafel zijn aantekeningen gemaakt. Tijdens de
bijeenkomst hebben wij u een korte samenvatting van de gesprekken beloofd. Deze
samenvatting is bijgevoegd bij deze brief. Zoals u hopelijk zult begrijpen kan een
samenvatting onmogelijk compleet zijn en recht doen aan alle emoties en ervaringen van
u en de andere ouders. Daarvoor is het verslag te kort en – in het belang van de privacy
van u en de andere gedupeerde ouders – te anoniem. Wat u er hopelijk wel in terugleest,
zijn de belangrijkste punten uit uw verhalen. En daarbij de bevestiging dat wij uit de
fouten die zijn gemaakt lessen willen trekken voor de toekomst. Wij zullen er alles aan
blijven doen om uw vertrouwen in de overheid, en in de Belastingdienst in het bijzonder,
te herstellen. Nogmaals heel hartelijk dank voor de moed om uw vaak emotionele en
persoonlijke verhalen met ons te delen.
Verslag ouderbijeenkomst, 20 januari 2020
Op maandag 20 januari was u, samen met zo’n 325 andere ouders en een aantal
begeleiders, aanwezig in de Broodfabriek in Rijswijk. U werd uitgenodigd voor deze
besloten bijeenkomst omdat u gedupeerd bent in de CAF-11 zaak of omdat u inzage in
uw dossier heeft gevraagd. Tijdens de rondetafelgesprekken deelde u uw ervaringen met
minister-president Mark Rutte, minister van Financiën Wopke Hoekstra en met
medewerkers van het ministerie van Financiën, de Belastingdienst en Toeslagen. Uw
verhaal stond centraal.
Deel 1 bijeenkomst
Opening
Bij de start van de bijeenkomst bood minister-president Rutte namens het kabinet
excuses aan, in navolging van staatssecretaris Snel en minister Hoekstra, voor de
doorgeslagen fraudeaanpak. Minister Hoekstra en minister-president Rutte gaven aan dat
zij zich heel goed realiseren dat het verloren vertrouwen in de overheid niet zomaar
hersteld is, maar zij hoopten dat de bijeenkomst een eerste stap kan zijn. De problemen
zijn complex en vragen om een zorgvuldige oplossing, die helaas de nodige tijd zal
vergen.
Duidelijkheid
U kwam met verschillende redenen naar de bijeenkomst. Velen van u deelden
schrijnende verhalen over de grote persoonlijke en of financiële problemen waarin u
terecht bent gekomen. U wilde gehoord worden of duidelijkheid krijgen over uw situatie.
Velen van u gaven aan nog maar weinig vertrouwen te hebben in het systeem.
Deel 2 bijeenkomst
24

Persoonlijke gesprekken
Het tweede deel van de bijeenkomst bestond uit rondetafelgesprekken. U en andere
ouders zaten verdeeld over 32 tafels, zodat iedereen de kans kreeg om zijn of haar
verhaal te doen. De gesprekken werden geleid door medewerkers van het ministerie van
Financiën, de Belastingdienst en Toeslagen.
Fraude
Velen van u zijn door de Belastingdienst onterecht als fraudeur behandeld. U wilt dan ook
van dit stempel fraudeur af en heeft behoefte aan een ‘schone lei’. Vaak was het voor u
niet duidelijk waarom u werd aangemerkt als fraudeur. De brieven en berekeningen
kwamen erg ingewikkeld over en soms zaten er fouten in. Velen van u vroegen zich af
waarom de Belastingdienst niet gewoon persoonlijk contact opnam als ze iets van u
willen. Het verbaasde u bovendien dat de Belastingdienst zoveel gegevens van u vraagt,
zeker omdat de overheid toch toegang lijkt te hebben tot alle gegevens?
Ongelijke strijd
Het voelde als een ongelijke strijd tegen de Belastingdienst. Wanneer sommigen van u
iets te laat bleken met het aanleveren van brieven of stukken, werd u dat zwaar
aangerekend. U vond dat hard en onrechtvaardig omdat de Belastingdienst tegelijkertijd
juist vaak de afgesproken termijnen niet haalde of niet terugbelde wanneer dat was
beloofd. Regelmatig blijkt opgestuurde post en blijken bewijsstukken – zelfs aangetekend
of persoonlijk bij de balie overhandigd— bij de Belastingdienst niet meer terug te vinden.
Het was daardoor moeilijk te achterhalen wat er aan de hand was of welke stukken er
nog ontbraken.
Belastingtelefoon
Wanneer u de Belastingtelefoon belde, werden meerderen van u kortaf of onaardig te
woord gestaan. Een aantal van u kreeg verschillende antwoorden op dezelfde vragen. De
problemen van u en andere ouders waren vaak te ingewikkeld voor medewerkers van de
Belastingtelefoon. Een enkele keer hadden sommigen van u het gevoel dat u slechter
werd behandeld dan als er iemand anders belde met vergelijkbare vragen.
Oneerlijk
Meerderen van u die bij een frauderende kinderopvangorganisatie bleken aangesloten,
begrijpen niet waarom de Belastingdienst u als schuldige ziet, terwijl in veel gevallen
zelfs de rechter de opvangorganisatie als schuldige heeft aangewezen. Het voelt voor u
en anderen zo oneerlijk dat de overheid weet dat de organisatie fraudeert en dan
probeert bij de ouders het geld terug te halen. Een persoonlijk gesprek over de eigen
situatie met iemand die veel verstand heeft van uw dossier, werd door velen van u
gemist. Een vaste behandelaar of een contactpersoon zou daarbij kunnen helpen.
Schulden
Schulden liepen vaak snel op en een aantal van u kwam steeds dieper in de schulden
terecht. Sommigen van u konden door een BKR-registratie niet eens meer een
telefoonabonnement afsluiten. De schuldenlast had vaak grote gevolgen voor uw
lichamelijke en geestelijke gezondheid, het leidde tot stress en depressie. Post van de
Belastingdienst werd niet, of met angst in het hart geopend. En wanneer sommigen van
25

u een persoonlijke betalingsregeling kregen aangeboden, waren de persoonlijke
omstandigheden niet voldoende meegenomen waardoor een aantal van u echt te weinig
geld overhield om van te kunnen leven. Wie in zijn of haar omgeving kon lenen, deed dat
vaak. Maar niet iedereen van u kon dat of schaamde zich daarvoor.
Het ergste voor de kinderen
Velen van u vonden het allerergste dat uw kinderen eronder hebben geleden. Ook zij
hadden last van stress en kregen minder aandacht van u dan u zou willen. Meerderen
van u stelden de vraag hoe de Belastingdienst de kinderen compenseert.
Compensatie
Voor sommigen van u lijkt het ergste nu voorbij, maar u durft soms geen toeslagen meer
aan te vragen, uit angst dat het toch weer zal worden teruggevorderd. De compensatie
vinden sommigen van u te laag. Hoe compenseer je namelijk het leed en verdriet? Of als
je bijvoorbeeld hebt moeten stoppen met werken, omdat je geen opvang meer kon
krijgen, of omdat je van je baas geen schulden mag hebben?
Verjaring en tijdelijk opschorten
U als ouder wiens zaak nog niet in behandeling is, geeft veelvuldig aan zich grote zorgen
te maken over de verjaringstermijn. Velen van u hebben er wel begrip voor dat het
herstellen wat langer duurt. Maar u vraagt dan om duidelijk aan te geven wanneer er wel
meer bekend is. Nu voelt het allemaal heel onzeker. Bovendien heeft een aantal van u
behoefte om even niet te worden lastiggevallen door de Belastingdienst. Tijdelijk niet
hoeven terug te betalen of alvast een deel van de compensatie vooruitbetalen, is
meerdere keren door u als mogelijke oplossing aangegeven.
Systeem niet goed
Alles bij elkaar opgeteld, zo zeggen velen van u, blijkt het systeem van toeslagen zoals
we dat nu kennen niet goed. Hoge voorschotten uitkeren met het risico om die terug te
moeten betalen, is financieel onverantwoord. Dat er naar u is geluisterd, is een begin.
Sommigen van u opperen de mogelijkheid om betrokken te zijn bij de oplossing,
bijvoorbeeld door te participeren bij beoordelingen of een klantenraad te beginnen.
Contact
Minister-president Rutte en minister Hoekstra gaven na afloop aan, dat het indringende
en regelmatig hartverscheurende verhalen waren. Alle ervaringen, verhalen en
suggesties van u en alle andere ouders zijn zorgvuldig genoteerd. Datzelfde geldt voor
individuele klachten en vragen. U heeft kunnen aangeven of u daarover een persoonlijk
gesprek zou willen. Wanneer u heeft aangegeven dat u dat wenst, wordt u daar voor
uiterlijk eind februari over teruggebeld. U kunt ook altijd contact opnemen met het
speciale telefoonnummer 0800-2358358.
Ter info: Spreeklijn voor de ouder bijeenkomst


Goed dat u hier bent. Goed dat we vandaag open met elkaar in gesprek kunnen gaan.
Al is de reden voor dat gesprek natuurlijk betreurenswaardig.

26












Er is bij de belastingdienst ongelooflijk veel mis gegaan waardoor u in de problemen
bent gekomen. Dat heeft te lang geduurd. En het is volstrekt duidelijk dat dit niet zo
had mogen gebeuren.
Ik wil hiervoor om te beginnen onze diepe excuses aanbieden.
Maar ik sta hier ook met een belofte van beterschap, in het besef dat u nu denkt:
eerst zien, dan geloven. En daarom vinden Wopke Hoekstra en ik het zo belangrijk
dat we vandaag naar uw verhalen kunnen luisteren.
Want we kunnen niet terugdraaien wat is gebeurd. Maar we moeten er wel alles aan
doen om het zoveel mogelijk goed te maken. Dat betekent erkenning en
compensatie. En we willen er met alles wat in ons is ook voor zorgen dat wat nu
gebeurd is in de toekomst niet nog een keer gaat gebeuren. Ik hoop echt dat u dat
van ons wilt aannemen.
Ik begrijp volkomen dat uw vertrouwen in de overheid een flinke deuk heeft gekregen
of misschien wel helemaal weg is. En zoals ze zeggen: vertrouwen komt te voet en
gaat te paard. Daar zijn we ons heel erg van bewust en ik kan alleen maar zeggen
dat we als kabinet ons stinkende best gaan doen om dat vertrouwen terug te winnen.
Dat kan alleen stap voor stap. Dat gaat allemaal niet in één dag of in één keer. Maar
ik hoop echt dat we met deze bijen komst een kleine stap in de goede richting
kunnen zetten.
Nogmaals fijn dat u er bent en ik hoop met zoveel mogelijk mensen te kunnen praten
vandaag.

27

28-4-2020 Beantwoording Kamervragen door Staatssecretaris Van Huffelen (AZ
betrokken bij beantwoording)
1. Hoe reageert u op het oordeel van de Adviescommissie uitvoering toeslagen over het
feit dat toezicht en fraudebestrijding bij de Belastingdienst ‘zichzelf moest
terugverdienen’ en dat dit een vorm van morele corruptie is?
Ik ben het eens met dat oordeel. Tussen de Belastingdienst en de departementen waar
besparingen op de programma-uitgaven werden verwacht is afgesproken dat als de
besparingen van de extra maatregelen lager zouden uitvallen dan verwacht de betrokken
departementen hiervoor gecompenseerd zouden worden door de Belastingdienst. Hoewel
begrijpelijk, ben ik het eens met de conclusie van de Adviescommissie uitvoering
toeslagen dat het niet gewenst is om de financiering afhankelijk te maken van de
daadwerkelijke opbrengsten van fraudebestrijding. Het begrotingsbedrag kan daardoor
taakstellend worden voor de opbrengst van de uitvoering en dat vind ik met de kennis
van nu onwenselijk.
4. Is het besluit voor het werken met een ‘business case’, waarmee bepaalde
investeringen in toezicht terugverdiend moesten worden, breder ingezet bij de
Rijksoverheid als gevolg van de afspraken uit 2013? Kunt u uw antwoord toelichten?
Kosten-batenanalyses zijn in lijn met artikel 3.1 van de Comptabiliteitswet 2016 en van
belang voor een doelmatige en doeltreffende aanwending van publieke middelen.
Dergelijke analyses zijn dan ook gebruikt bij het uitwerken van maatregelen tegen
fraude. De in deze analyses geraamde opbrengsten hebben als zodanig geen taakstellend
karakter, maar dienen slechts om een beeld te geven van de te verwachte resultaten.
5. Kunt u aangeven of de gekozen aanpak om fraudeopsporing zichzelf te laten
terugbetalen onderdeel is geweest van overleg en besluitvorming van de Ministeriële
Commissie Aanpak Fraude? Zo ja, kunt u aangeven wat er besproken en besloten is op
welk moment?
De ministeriële commissie Aanpak Fraude is 11 keer bijeengekomen, waaronder 1 keer
pro forma, tussen 3 september 2013 en 9 juni 2015. Tot de oprichting van deze tijdelijke
commissie is besloten in de ministerraad van 14 juni 2013. De doelstelling was om een
bijdrage te leveren aan een rijksbrede aanpak van fraude met publieke middelen. De
ministeriële commissie Aanpak Fraude richtte zich daarbij voornamelijk op departement
overstijgende onderwerpen zoals gegevensuitwisseling, mogelijke frauderisico’s met
rijkssubsidies en identiteitsfraude. In de ministeriële commissie Aanpak Fraude is tevens
gesproken over kosten-batenanalyses van maatregelen tegen fraude. Zoals in het
antwoord op vraag 4 is aangegeven zijn dergelijke analyses niet ongebruikelijk en in lijn
met artikel 3.1 van de Comptabiliteitswet 2016.
24-8-2020 Beantwoording Kamervragen Kwint en Alkaya
1. Kunt u uitleggen wat uw rol is geweest in het tegenhouden van een
compensatievoorstel van de voormalig staatssecretaris van Financiën (de heer Snel)
begin juni 2019?

28

2. Welke geloofwaardigheid had het laten van een traan op de bijeenkomst met ouders in
Rijswijk, terwijl al veel langer door u en het kabinet geweten werd dat ouders onterecht
waren aangepakt? Kunt u uw antwoord toelichten?
3. Waarom noemde u de toeslagenaffaire zo groot als MH17 en het Groninger gasdossier,
terwijl u eerder niets heeft gedaan om deze schandvlek op te lossen?
4. Bent u bereid om uw excuses te maken aan al die ouders, die, willens en wetens, te
lang hebben moeten wachten op een fatsoenlijke oplossing voor het jarenlang in
armoede leven door toedoen van de Rijksoverheid?
5. Erkent u dat het ontluisterend is dat de voormalig staatssecretaris van Financiën –
ondanks dat hij iets wilde doen voor de ouders – gesneuveld is over de toeslagenaffaire
en dat juist de voormalig staatssecretaris van SZW – die compensatie voor de ouders
tegenhield – bevorderd is tot minister? Kunt u uw antwoord toelichten?
Antwoorden 1 tot en met 5
Vanaf het moment dat de omvang van de affaire bij staatssecretaris Snel duidelijk begon
te worden, heeft het kabinet zijn inzet om de gedupeerde ouders recht te doen
onderschreven. Wat de gedupeerde ouders is overkomen, had nooit mogen gebeuren en
daarvoor heb ik mijn excuses aangeboden.
28-9-2020 Beantwoording Kamervragen Kwint en Alkaya
1. Kunt u uitleggen wat uw rol is geweest in het tegenhouden van een
compensatievoorstel van de voormalig staatssecretaris van Financiën (de heer Snel)
begin juni 2019?
In de vraagstelling wordt er ten onrechte van uitgegaan dat in de Ministerraad van 7 juni
2019 een compensatievoorstel van staatssecretaris Snel is tegengehouden. Dit is niet het
geval. Vanaf het moment dat de omvang van de affaire bij staatssecretaris Snel duidelijk
begon te worden, heeft het kabinet zijn inzet om de gedupeerde ouders recht te doen
onderschreven.
2. Is destijds een compensatievoorstel besproken in de Ministerraad, de onderraad of de
voorbereidende ambtelijke commissies?
Nee.
3. Waarom zijn eerdere vragen hierover na zes weken in zeer algemene en ontwijkende
bewoordingen beantwoord?
De eerdere Kamervragen gingen er ten onrechte van uit dat in de Ministerraad van 7 juni
2019 een compensatievoorstel van staatssecretaris Snel is tegengehouden. Dit is niet het
geval. Vanaf het moment dat de omvang van de affaire bij staatssecretaris Snel duidelijk
begon te worden, heeft het kabinet zijn inzet om de gedupeerde ouders recht te doen
onderschreven.
4. Bent u bereid eventuele stukken over een compensatieregeling die ambtelijk zijn
voorbereid naar de Kamer te sturen?
Op 2 juli 2020 heeft uw Kamer besloten tot het instellen van de parlementaire
ondervragingscommissie kinderopvangtoeslag. Op 14 juli 2020 heeft de parlementaire
29

ondervragingscommissie kinderopvangtoeslag documenten en inlichtingen gevorderd die
onder andere zien op de totstandkoming van de compensatieregeling voor de
gedupeerde ouders in de CAF-11-zaak. Deze documenten en inlichtingen zijn inmiddels
aan de ondervragingscommissie verstrekt.
5. Welke geloofwaardigheid had het laten van een traan op de bijeenkomst met ouders in
Rijswijk, terwijl al veel langer door u en het kabinet geweten werd dat ouders onterecht
waren aangepakt? Kunt u uw antwoord toelichten, specifiek in het licht van de stukken
die op 31 augustus 2020 naar de Kamer zijn gestuurd, waaruit blijkt dat in ieder geval al
in 2013 door de Belastingdienst is gemeld dat de invordering tot ernstige problemen
leidde?
De vraagstelling suggereert dat de omvang van de affaire sinds 2013 bekend is bij het
kabinet. Dit is niet het geval. Wat de gedupeerde ouders is overkomen, had nooit mogen
gebeuren en daarvoor heb ik mijn excuses aangeboden.
6. Was de noodkreet van de Belastingdienst over disproportionele terugvordering u
bekend?
Nee. Wat de gedupeerde ouders is overkomen, had nooit mogen gebeuren en dat dit niet
eerder naar boven is gekomen is onderdeel van de tragiek.
7. Waarom noemde u de toeslagenaffaire zo groot als MH17 en het Groninger gasdossier,
terwijl u eerder niets heeft gedaan om deze schandvlek op te lossen?
Vanaf het moment dat de omvang van de affaire bij staatssecretaris Snel duidelijk begon
te worden, heeft het kabinet zijn inzet om de gedupeerde ouders recht te doen
onderschreven. Wat de gedupeerde ouders is overkomen, had nooit mogen gebeuren en
daarvoor heb ik mijn excuses aangeboden.
8. Wat heeft u concreet gepoogd op te lossen, ten minste sinds het moment dat de
Belastingdienst het kabinet op deze problemen heeft gewezen?
Het kabinet heeft vanaf het moment dat de omvang van de affaire bij staatssecretaris
Snel duidelijk begon te worden, zijn inzet om de gedupeerde ouders recht te doen
onderschreven en hem en vervolgens ook staatssecretaris Van Huffelen gesteund in hun
werk om de hersteloperatie toeslagen zo goed mogelijk te laten verlopen.
9. Erkent u dat het ontluisterend is dat de voormalig staatssecretaris van Financiën –
hoewel hij iets wilde doen voor de ouders – gesneuveld is over de toeslagenaffaire en dat
juist de voormalig staatssecretaris van SZW – die compensatie voor de ouders tegenhield
– bevorderd is tot minister? Kunt u uw antwoord toelichten?
In de vraagstelling wordt er ten onrechte van uitgegaan dat in de Ministerraad van 7 juni
2019 een compensatievoorstel van staatssecretaris Snel is tegengehouden. Dit is niet het
geval. Vanaf het moment dat de omvang van de affaire bij staatssecretaris Snel duidelijk
begon te worden, heeft het kabinet zijn inzet om de gedupeerde ouders recht te doen
onderschreven.
10. Kunt u deze vragen, mede in het licht bezien van de recent verschenen rapportage
van kinderopvangstukken van SZW, een voor een en inhoudelijk beantwoorden?
Ja.
30

4.4.Persmomenten (zie ook bijlage)
12-7-2019

15-11-2019

15-11-2019
18-12-2019

18-12-2019
20-12-2019

13-01-2020

13-01-2020

17-01-2020

20-01-2020

Persconferentie na afloop van MR
 Een uitspraak van de rechtbank Rotterdam wordt aangehaald. MP
spreekt uit dat kabinet staatssecretaris Snel steunt in zijn voornemen
de kwestie op te lossen.
 Omtzigt vindt dat moet worden opgeschaald . MP merkt op dat we
geen presidentieel stelsel kennen en herhaalt steun voor Snel.
Persconferentie na afloop MR
 RTL vraagt of excuses op zijn plek zijn en naar informatiepositie
Kamer. MP verwijst naar persconferentie van Snel die later op de dag
plaatsvindt.
Wekelijks gesprek MP na afloop van MR
 Rapport Donner wordt op hoofdlijnen besproken.
RTL Nieuws (aftreden Menno Snel)
 MP laat weten dat de acties die in gang zijn gezet om ouders
tegemoet te komen worden voortgezet.
Pauw
 MP gaat in op aftreden Menno Snel en legt aan Gerard Joling de
Kamp-doctrine uit.
Persconferentie na afloop van MR
 Aftreden Menno Snel, Kamp-doctrine, ernstig dat de macht van de
overheid tegen burgers is gekeerd en winstwaarschuwing dat in de
uitvoering fouten gemaakt zullen blijven worden
Interview NOS
 Twee staatssecretarissen op Fin. MP: Een tweede staatssecretaris kan
naast het werk wat allemaal nu dient te gebeuren, nadenken tbv de
formatie over de toekomst van het toeslagenstelsel.
Interview Ferwerda
 Reactie op berichtgeving dat DG Belastingdienst gemeentesecretaris
Den Haag wordt. MP: Ambtenaren kunnen zich niet in het openbaar
verdedigen.
Persconferentie na afloop van de MR
 Vooruitblik gesprek met gedupeerde ouders. Vraag of het chefsache is
geworden. MP: betekent niet dat ik zelf die portefeuille op dat
moment beheer. Als minister-president is mijn taak bij grote
onderwerpen te helpen, om ervoor te zorgen dat de besluitvorming
plaatsvindt. Dat ik probeer te helpen de knopen eruit te trekken. Dat
betekent niet dat al die portefeuilles ineens naar Algemene Zaken
gaan. We hebben geen presidentieel stelsel.
NOS-journaal, RTL-Nieuws, Nieuwsuur
 Gesprek met gedupeerde ouders. MP heeft daarin zijn excuses
aangeboden.

31

5. MCF
In juni 2013 besloot het kabinet Rutte II in een BWO en de MR tot de oprichting van een
Ministeriële Commissie Fraude. In de memo die J&V voor het BWO heeft voorbereid
(verstrekt aan POK door J&V en in bijlage) worden recente gevallen van fraude als
aanleiding genoemd.
De aandacht voor fraudebestrijding is door recente voorbeeld van fraude
toegenomen. In het sgo is de wenselijkheid besproken om een tijdelijke
ministeriële commissie fraudebestrijding in te stellen. Er bestaat een breed
ambtelijk draagvlak om gezamenlijk actie te ondernemen en deze op een
efficiënte wijze te organiseren.
(…) Recente gevallen van fraude maken duidelijk dat het toeslagenstelsel
bijvoorbeeld alleen houdbaar blijft als het geld terecht komt bij degene waarvoor
de toeslag/uitkering is bedoeld.
Door het instellen van de MCF werd een stevige coördinatiestructuur gecreëerd die het
kabinet in staat stelde te kunnen sturen op de samenhang en de voortgang van het
pakket aan maatregelen uit het rijksbrede actieplan fraude.
De Ministeriële Commissie Fraude is in de periode september 2013 tot juni 2015 11 maal
bijeengekomen.
De hoog ambtelijke voorbereidingen voor de Ministeriële Commissie Fraude vond plaats
in een DG-overleg onder voorzitterschap van JenV, waarin de ministeries van Financiën,
AZ, SZW, BZK, W&R, VWS, OCW en EZ alsmede het Openbaar Ministerie en de
Koninklijke Marechaussee waren vertegenwoordigd.
nam namens AZ deel. Dit DGoverleg is in diezelfde periode 16 maal bij elkaar gekomen.
Rijksbrede aanpak fraude
Belangrijkste agendapunten waren de (voortgangs)rapportages rijksbrede aanpak fraude.
Dit actieplan was aangekondigd in een brief aan de Tweede Kamer van 3 juli 2013, naar
aanleiding van ‘grootschalige fraude met diverse regelingen en in de gezondheidszorg’.
Doel van het actieplan was om te komen tot aanvullende en domeinoverstijgende
maatregelen ter versterking van de fraude-aanpak, bovenop de maatregelen die al
werden getroffen op de beleidsdomeinen van de individuele departementen.
Het actieplan richtte zich op vier hoofdlijnen:
1. fraudebestendige regelgeving;
2. goed functionerende basisregistraties en een verbeterde informatiepositie, daaronder
vallend de volgende projecten:
a. verbetering kwaliteit gemeentelijke basisadministratie, later geheten
Landelijke Aanpak Adreskwaliteit;
b. centraal aandeelhoudersregister;
c. verwijzingsportaal bankgegevens;
d. kaderwet gegevensuitwisseling, later geheten Wet gegevensuitwisseling in
samenwerkingsverbanden (WGS); en
e. geheimhoudingsplicht, verschoningsrecht en fraudebestrijding.
3. bestrijding van drie faciliterende fraudefenomenen, daaronder vallend de volgende
projecten:
32

a. gefingeerde dienstbetrekkingen;
b. faillissementsfraude; en
c. identiteitsfraude;
4. gerichte aanpak van fraudeurs, daaronder vallend de volgende projecten:
a. subject gerichte aanpak; en
b. (integraal) afpakken, terugvorderen en terughalen, ook uit het buitenland.
Later is ook het thema frauderisico’s met rijkssubsidies toegevoegd aan deze aanpak.
De rijksbrede aanpak richtte zich niet op specifieke maatregelen op het gebied van de
kinderopvangtoeslag. CAF was geen onderdeel van de besprekingen in de MCF. Wel
wordt CAF genoemd in rapportages in het kader van een subjectgerichte aanpak bij de
Belastingdienst (4a)
13-6-2013

GA BWO 14-6-2013

13-6-2013

GA MR 14-6-2013

BWO over oprichting MCF.
“Kernboodschap die u zou moeten brengen:
Risico dat men na instellen MC weer over gaat tot de orde
van de dag. Daarom adviseren wij u de collegae indringend
er op aan te spreken dat het slagen van de operatie
afhankelijk is van hun eigen inspanningen. Boodschap: We
moeten alles op alles zetten om fraude te beperken: voor de
houdbaarheid van de onderliggende solidariteit, voor de
houdbaarheid van de overheidsfinanciën en gezien recente
incidenten. Daarom ook een MC. Maar die MC levert alleen
iets op als júllie leveren. De MC moet zich focussen op het
fraudebestendiger maken van regelingen, niet dweilen met
de kraan open (V&J heeft vaak de neiging vooral ook
aandacht te geven aan de repressie, gaat nu o.i. vooral ook
om de preventie). Dus ik verwacht concrete doelen en
maatregelen om de regelingen die er zijn fraudebestendiger
te maken.”
Besluit tot oprichting MCF, verwijzing naar BWO

14-6-2013

notulen MR

Besluit tot oprichting MCF

16-8-2013

notitie tijdelijke MCF

Voorbereiding bespreking over doel en scope MCF
“Uw rol:
Tot heden is het beeld van de ministeries het nut van een MC
fraude volledig onderschrijven en ook met de aanpak van
Fraude aan de slag willen/zijn. De komende maanden moet
dat ook resultaten opleveren. Het is daarbij de vraag in
hoeverre departementen in the end ook bereid zijn hun vuile
was te tonen. In die zin is het goed dat de MC kabinetsintern
is. Uw kunt uw collegae waar nodig aanspreken op voortgang
en resultaat, het moet uiteindelijk toch echt van de
vakdepartementen komen. Op dit beleidsveld zijn we echt de
vrijblijvendheid voorbij.”

3-9-2012

conclusies MCF

6-9-2013

notulen MR

1-10-2013

conclusies MCF (MP
niet afwezig)
notulen MR

4-10-2013
12-112013

conclusies MCF

Concept van de rijksbrede aanpak fraude wordt besproken.
Opgemerkt wordt dat de nadruk te veel ligt op
fraudebestrijding. Geconcludeerd wordt dat mbt de toon van
de brief een evenwicht zal moeten worden gevonden tussen
33

fraudebestrijding en dienstverlening/vertrouwen in de
burger.
15-112013
17-122013

Notulen MR (MP
afwezig)
conclusies MCF

20-122013
15-4-2014

Notulen MR (MP
afwezig)
conclusies MCF (MP
afwezig)
notulen MR

17-4-2014
8-7-2014
11-7-2014

conclusies MCF (pro
forma)
notulen MR

9-9-2014

conclusies MCF

12-9-2014

notulen MR

17-112014

GA MCF 18-11-2014

18-112014
21-112014
16-122014

conclusies MCF

19-122014
24-3-2015

notulen MR

27-3-2015

notulen MR (MP
afwezig)
conclusies MCF

9-6-2015
12-6-2015

notulen MR(MP
afwezig)
conclusies MCF

Concept van de rijksbrede aanpak fraude wordt opnieuw
besproken. Tevredenheid wordt getoond over de toon van de
brief.

In een bijzin bij agendapunt 2 (Voortgang rijksbrede aanpak
fraude) wordt toeslagenfraude genoemd. In het kader van
maximale transparantie is de GA verstrekt aan de POK, maar
geen link met kinderopvangtoeslag of CAF.
“Samen met de acties van de afzonderlijke departementen
om zorgfraude, toeslagenfraude, uitkeringsfraude etc tegen
te gaan ontstaat o.i. een actief beeld (al kan het altijd beter
en zullen er altijd incidenten zijn).”

Concept voortgangsrapportage rijksbrede aanpak fraude
wordt besproken. Geconcludeerd wordt dat aan het begin van
de brief duidelijker kan worden opgenomen dat de mate van
verwijtbaarheid van invloed moet zijn op de reactie van de
overheid. In deze discussie wordt ook het rapport Nationale
ombudsman over de Fraudewet wordt genoemd. In dit
rapport concludeert de Nationale ombudsman dat de
Fraudewet te weinig ruimte biedt om rekening te houden met
de mate van verwijtbaarheid bij overtredingen (altijd een
boete van 100%). In de MR van 12-12-2014 is over dit
rapport gesproken en besloten – mede naar aanleiding van
jurisprudentie – bij boetes rekening te houden met de mate
van verwijtbaarheid.

conclusies MCF

notulen MR (MP
afwezig)

34

6. Factsheets
6.1.Ombudsmanrapport “Geen powerplay maar fair play”


De No concludeert in zijn rapport (7-8-2017) dat:
o Toeslagen heeft het burgerperspectief onvoldoende heeft laten meewegen.
Toeslagen zou rechtmatig moeten handelen en de wettelijke procedure
moeten volgen en ook voldoen aan het behoorlijkheidsvereiste van fair play’;
o Toeslagen heeft de kinderopvangtoeslag al op voorhand beëindigd vóórdat hij
de bewijsstukken en gegevens van betrokkenen had opgevraagd en had
beoordeeld.
o Bij afwijzing of beëindiging van een toeslag dient in de beschikking duidelijk te
worden aangeven welke informatie en/of bewijsstukken ontbreekt of niet
voldoet aan de eisen
o Excuses en een tegemoetkoming zijn op de plaats voor de vraagouders die
overlast hebben ondervonden ;
o de voorheen afgewezen bezwaarschriften en de lopende beroepszaken binnen
een termijn van drie maanden ambtshalve moeten toetsen aan de uitspraak
van de Raad van State van 8 maart 2017 (Wanneer een ouder de betaling van
de opvang heeft onderbroken als gevolg van de stopzetting van de betaling
van het voorschot, dan kan een ouder niet om die reden zijn recht op KOT
verliezen)



Reactie Belastingdienst (brief van DG Belastingdienst naar de No van 7-11-2017)
o Erkenning dat balans te veel doorgeslagen naar het tegengaan van misbruik.
Hierdoor onvoldoende oog voor het burgerperspectief.
o Sinds juli 2016 zijn processen als volgt zijn verbeterd:
 Toeslagen stopt een toeslag niet meer lopende een onderzoek naar de
rechtmatigheid van de aangevraagde toeslag. Pas als uit het onderzoek
blijkt dat er geen recht bestaat, wordt de toeslag gestopt. Wel kan,
indien noodzakelijk geacht, de uitbetaling van het voorschot tijdelijk
worden opgeschort.
 In de communicatie naar de aanvragers wordt duidelijker aangegeven
waarom er geen recht op de toeslag bestaat. Wanneer de reden ligt in
het niet overleggen van alle benodigde stukken, wordt duidelijker
aangegeven welke stukken ontbreken of niet voldoen.
 Er wordt meer gestuurd op een tijdige afhandeling van de
bezwaarschriften
 Wanneer een aanvrager vragen stelt over een beslissing of de status
van een lopende procedure, wordt hij beter te woord gestaan.
o Aan ouders, waarbij het bezwaar respectievelijk het beroep is gehonoreerd is
of worden excuses aangeboden . NB: 15-5-18 worden excuses gemaakt aan
alle ouders die bezwaar hebben gemaakt.
o Alle lopende beroepszaken zijn nogmaals beoordeeld en getoetst aan de
uitspraak van de Raad van State.
o Betrokken vraagouders staat het vrij een schriftelijk verzoek tot
schadevergoeding in te dienen. NB: 11-10-18 wordt voor alle zaken waarin de
behandeling van het bezwaarschift te lang heeft geduurd een immateriële
schadevergoeding toegekend (€ 500 voor ieder (deel van een) half jaar dat de
behandeling langer heeft geduurd dan twee jaar)

35

6.2.Interimrapport Donner
















Het interimrapport ziet op de CAF-11 zaak. Vergelijkbare CAF-zaken en het de
hardheid van het stelsel worden besproken in het eindrapport.
Institutionele vooringenomenheid
De vooringenomen wijze van het CAF 11-onderzoek blijkt niet uit één of enkele
handelingen of besluiten. Met uitzondering van de stopzetting voor de gehele
groep in 2014 (RvS uitspraak in maart 2017), waren de besluiten die werden
genomen in het onderzoek op zichzelf beschouwd niet onregelmatig. De
vooringenomen handelwijze ligt besloten in de cumulatie van vele, kleine voor de
betrokken ouders nadelige stappen, handelingen en beslissingen die werden
ingegeven door de veronderstelling dat er sprake was van vermoedelijke
fraudeurs.
Er werd meer informatie opgevraagd dan gebruikelijk. De brede (her)beoordeling
van de KOT-aanspraken voor 2012, 2013 en 2014 heeft volgens een ‘zero
tolerance’ aanpak plaatsgevonden die er vooral op gericht was om zelfs de
geringste tekortkoming in de administratie, de betalingen of de (bewijs)stukken te
ontdekken en vervolgens op basis daarvan correctiebesluiten te nemen. De KOT is
een complexe regeling, waarbij burgers aan niet eenvoudige, gedetailleerde eisen
moeten voldoen en een nauwkeurige administratie moeten bijhouden met alle
bijbehorende bewijsstukken. Dan kunnen al gauw bij vrijwel iedereen
tekortkomingen, fouten of inbreuken geconstateerd worden. De combinatie van
‘zero tolerance’ en vooringenomenheid gaf de in het CAF 11-dossier gehanteerde
werkwijze een ´zoekt en gij zult vinden´ karakter: er viel bijna altijd wel iets te
vinden.
Ouders kregen geen duidelijke informatie over wat er van hen werd verwacht; zij
kregen doorgaans geen kans om onregelmatigheden te herstellen uit angst dat
deze informatie gefabriceerd zou worden. Men kon dus nauwelijks aan deze
aanpak ontsnappen.
In de bezwaarfase werden de beslistermijnen ruimschoots overschreden.
Bovendien werden medewerkers die belast waren met het afhandelen van
bezwaar geïnstrueerd om contact te zoeken met medewerkers die betrokken
waren geweest bij de beslissing waartegen bezwaar werd gemaakt.
Compensatie
Dat wil niet zeggen dat alle ouders in het CAF 11-dossier enkel vanwege deze
aanpak hun aanspraken verloren. Bij het onderzoek kwamen in enkele gevallen
ernstige onregelmatigheden aan het licht die evident, ook naar de beleidsinzichten
van nu tot het intrekken van de aanspraken op toeslag of de vermindering
daarvan moesten leiden. In dat geval wordt geen compensatie verstrekt
De meeste ouders zijn evenwel ten onrechte door deze vooringenomen
handelwijze getroffen. Zij werden bovendien hard getroffen en dragen daarvan
vaak nu nog de gevolgen met zich mee. Juist omdat de normale
rechtsbescherming in deze geen of onvoldoende bescherming bood tegen de
vooringenomen aanpak, meent de commissie dat compensatie op zijn plek is.
De compensatie bestaat uit vijf elementen:
1. een compensatie voor de KOT-correctiebesluiten;
2. een compensatie voor veronderstelde immateriële schade (€500 per half
jaar);
36



3. een compensatie voor veronderstelde materiële schade (25% van de
correctiebesluiten);
4. een compensatie voor eventuele invorderingsschade en
5. een compensatie voor eventuele proceskosten.
Het betreft een forfaitaire compensatie. De commissie benadrukt hierbij dat voor
materiële schade de weg naar de rechter voor alle gedupeerden open blijft staan,
ook als zij een compensatie hebben ontvangen. Er worden geen
vaststellingsovereenkomsten gesloten. Het is namelijk niet de bedoeling om
gedupeerden hun rechten te onthouden, maar juist om hen nu snel en relatief
eenvoudig te compenseren. Voor gestelde extra schade kan de rechter worden
aangezocht, die is gespecialiseerd in aansprakelijkheidsvraagstukken.

Kabinetsreactie
 Kabinet omarmt de conclusies van de commissie Donner en stelt dat de
Belastingdienst in de CAF 11-zaak institutioneel vooringenomen heeft gehandeld
en dat de gebruikelijke middelen van rechtsbescherming daar geen of
onvoldoende bescherming tegen boden.
 Het compensatievoorstel van de commissie Donner wordt overgenomen.
 De institutionele vooringenomenheid is ontstaan door de samenloop van drie
ontwikkelingen:
o De inrichting van het toeslagenstelsel als een efficiënt, geautomatiseerd,
massaal en homogeen proces met weinig tot geen ruimte voor maatwerk.
o De tijdsgeest waarin de focus van een snelle uitbetaling aan de burger
(dienstverlening) is verlegd naar het tegengaan van misbruik en fraude.
o De eerder door commissie Borstlap-Joustra geconstateerde gebreken in
sturing en beheersing bij de Belastingdienst, in het bijzonder tav de
informele werkwijze en vastlegging van besluitvorming.
 Om herhaling te voorkomen zal de toeslaggerechtigde meer centraal moeten
komen te staan, door het verbeteren van de cultuur binnen de Belastingdienst,
meer ruimte te bieden aan proportionaliteit en maatwerk, een betere balanss
tussen fraudebestrijding en dienstverlening en een professionaliseringsslag in
sturing en beheersing van de Belastingdienst. Onder de laatste noemer wordt een
onderzoek door ABD-Topconsult aangekondigd naar het organisatiemodel.

37

6.3.Eindrapport Donner
In het eindrapport van de commissie Donner onderscheidt de volgende problematiek:
1. Vergelijkbare dossiers aan CAF 11 (institutionele vooringenomenheid)
2. Hardheid van het stelsel.














Vergelijkbare dossiers
Kenmerk van de CAF-11 zaak was de zero tolerance-aanpak, waarbij op excessieve wijze
strikt werd gehandhaafd, vanuit de gedachte dat iedere gebleken overtreding of
onregelmatigheid een indicatie was van stelselmatig misbruik of fraude. Kenmerken:
1. De collectieve stopzetting zonder voorafgaande individuele beoordeling die dit
rechtvaardigde,
2. Breed (meer dan in het regulier toezicht) uitvragen van bewijsstukken over één of
meerdere jaren;
3. gevolgd door een zero tolerance-onderzoek naar fouten, tekortkomingen en
ontbrekende bewijsstukken met veelal een tweede check wanneer bij eerste lezing
geen grond voor afwijzing was gevonden;
4. het niet nader uitvragen van informatie bij gebleken tekortkoming daarin en
5. het afwijzen of reduceren van de KOT-aanspraak bij de minste of geringste
onregelmatigheid in de stukken.
Voor de beoordeling van de vergelijkbaarheid gaat het niet om de optelsom van deze
kenmerken of het afzonderlijk aanwezig zijn daarvan, maar om het in samenhang
voorkomen daarvan in een dossier. Ieder element afzonderlijk hoeft niet noodzakelijk te
wijzen op vooringenomenheid, net zo min als dat het ontbreken van één element wijst op
de afwezigheid daarvan.
Andere aspecten van de behandeling van de KOT-aanvragen in het kader van het CAF
11-dossier, zoals de duur van de behandeling van bezwaren, en een strenge aanpak in
de invorderingsfase (opzet/grove schuld), hebben ook gevolgen gehad voor
belanghebbenden, maar zijn geen kenmerk van de institutioneel vooringenomen aanpak.
Helaas was een dergelijke aanpak gebruikelijk bij alle toeslagbesluiten.
De conclusie van de commissie is dat die handelwijze helaas niet uniek was, maar
(gelukkig) ook niet normaal en dat die handelwijze zich vooral voordeed in de jaren
2014-2015.
Rapport ADR
Door de Auditdienst Rijk (ADR) is, mede in het licht van deze kenmerken, onderzoek
gedaan naar de kenmerken van alle CAF-onderzoeken sinds 2013.
Het ADR-onderzoek ‘Toeslaggerelateerde CAF-zaken’ geeft geen uitsluitsel over de vraag
in welke gevallen er wel of niet sprake is geweest van een vergelijkbare aanpak. Wel
maakt het onderzoeksrapport het mogelijk een aantal dossiers te identificeren waarin dit
waarschijnlijk het geval is en andere waarin dit mogelijk het geval is. Op die wijze zijn 22
dossiers geselecteerd (mogelijk 3000 gedupeerde ouders) die nader moeten worden
onderzocht.
Tegemoetkoming conform CAF-11
Indien een vergelijkbare handelwijze blijkt, zal vervolgens, conform het interim-advies,
in de afzonderlijke zaakdossiers bezien moeten worden of er werkelijk sprake was van
vooringenomenheid, dan wel dat er evident geen aanspraak op toeslag bestond of sprake
was van ernstige onregelmatigheden.
38
















Indien sprake is geweest voor vooringenomenheid, zullen de ouders conform de CAF-11systematiek worden gecompenseerd.
Kabinetsreactie
De door de commissie Donner voorgestelde werkwijze wordt overgenomen.
Hardheid van het stelstel
Uit reacties op het interim-advies is duidelijk geworden dat veel ouders zich herkennen in
de beschrijving van de financiële moeilijkheden waarin gezinnen zijn gebracht door
handhaving van de KOT-regelgeving. Dat heeft de verwachtingen gewekt dat er nu voor
iedereen een passende oplossing komt.
Na beschouwing van de dossiers, blijkt dat het doorgaans niet gaat om excessieve
handhaving door Toeslagen, maar om situaties waarin burgers met de harde kant van de
reguliere handhaving van de kinderopvangtoeslag zijn geconfronteerd.
Essentie daarvan is dat toeslaggerechtigden zonder veel controle vooraf, zeer hoge
bedragen in handen krijgen, op voorwaarde dat zij deze op korte termijn daadwerkelijk
uitgeven aan kinderopvang. Maar die bedragen kunnen wel, lang nadat zij zijn
uitgegeven, alsnog geheel of gedeeltelijk worden teruggevorderd vanwege
onachtzaamheid of fouten, vanwege veranderingen in inkomen of zelfs vanwege factoren
die goeddeels buiten de macht van de aanvrager liggen (bijvoorbeeld frauderende
gastouderbureaus).
Bovendien zijn in de loop van de tijd de voorwaarden en criteria waaraan
toeslagaanvragers moeten voldoen in vele gedetailleerde regels en eisen vertaald
(bijvoorbeeld sprake van een (getekende) overeenkomst, geld moet zijn betaald aan het
gastouderbureau ipv gastouder, etc). Dat is gedaan in het belang van rechtszekerheid en
handhaving, maar het gevolg is ook dat het heel makkelijk is om één of meer van deze
regels over het hoofd te zien. Ieder van deze onderdelen is afzonderlijk goed
verklaarbaar en verdedigbaar en was op het moment van invoering veelal
vanzelfsprekend of zelfs onvermijdelijk
Daarbij heeft de KOT-regelgeving uit vrees voor misbruik een sterk ‘alles of niets’karakter gekregen; bij de geringste tekortkoming kon men de hele aanspraak verliezen.
Deze ouders zijn echter behandeld volgens het recht en het beleid, zoals dat destijds
gold en dat vele malen door de bestuursrechter is geaccordeerd. De gevolgen van
wetgeving, beleid en rechtspraak waren breed bekend. Deze ouders vormen dus geen
uitzonderingsgevallen, zoals de ouders in de CAF 11-zaak en daarmee vergelijkbare
dossiers, maar zijn de ‘slachtoffers’ van keuzes van wetgever, bestuur en rechter.
Voorgestelde oplossing
 De mogelijkheden die de commissie in dit verband heeft beschreven, zijn:
1. het niet langer invorderen van ´oude´ schulden; en
2. Het herzien van onherroepelijk geworden KOT-besluiten.
 Daartoe zou de herzieningsbevoegdheid moeten worden verruimd, zodat
ook rekening kan worden gehouden met de nieuwe jurisprudentie van de
RvS inzake evenredige vaststellings- en terugvorderingsbesluiten.
 Die verruiming zou correctiebesluiten moeten betreffen waarmee meer dan
€ 10.000 is gemoeid (waarbij een hardheidsclausule moet gelden voor
schrijdende gevallen die hier niet aan voldoen).
 Herziening op basis van nieuwe jurisprudentie is uitzonderlijk en heeft in
het kader van de Awir niet eerder plaatsgevonden. Echter, een
herzieningsbevoegdheid, kan worden gerechtvaardigd omdat er sprake is
39

van zodanig bovenmatige gevolgen van disproportionele beslissingen, dat
deze in redelijkheid niet voor rekening van betrokkene kunnen blijven.
 De herzieningsbevoegdheid werkt slechts tot vijf jaar terug. Vanwege het
rechtszekerheidsbeginsel moet aan die grens niet worden getornd.
3. Hardheidsregeling
 Binnen het bestaande wettelijk kader zijn er geen andere
mogelijkheden om terug te komen op het verleden. Dit kan echter
bovenmatig hard zijn jegens personen die in een verder verleden, met
vergelijkbare disproportionele beslissingen, zijn geconfronteerd, maar
die hun schulden inmiddels (deels) hebben afbetaald en nog steeds met
de gevolgen daarvan moeten leven.
 Voor die personen zou een ‘hardheidsregeling’ kunnen worden
ontworpen. Die zou een aanvullend karakter moeten hebben en
personen betreffen voor wie de werking van de vijfjaarstermijn tot
bijzondere hardheid leidt. Zij zouden geheel of gedeeltelijk terug
kunnen krijgen wat zij in het verleden hebben betaald.
Kabinetsreactie
 De voorgestelde oplossingen worden overgenomen, met dien verstande dat:
 De hardheidsregeling wordt zo vormgegeven dat het juridisch onderscheid tussen
beide regelingen (herziening voor besluiten van minder dan 5 jaar geleden en
reparatie van oudere besluiten op basis van de hardheidsregeling) in de praktijk in
zoverre niet uitmaakt voor de uitkomst en het door ouders te ontvangen bedrag. In
beide gevallen krijgt de ouder datgene waarop hij of zij op basis van de huidige
jurisprudentie recht heeft
 De grens van €10.000 is te hoog, vooral voor ouders met een beperkte financiële
armslag, die vaak de hoogste toeslagen ontvangen. Daarom wordt gekozen voor een
bedrag van €1.500.

40

6.4.Eerdere signalen over hardheidstelsel

2009

Ontstaan interpretatie, advies landsadvocaat 2009


2010

2012

Belastingdienst heeft een strikte interpretatie van de wet gehanteerd waarbij
het niet (volledig) voldoen van de eigen bijdrage ertoe leidde dat de gehele
kinderopvangtoeslag moest worden teruggevorderd. Deze interpretatie is
vervolgens in de jurisprudentie onderschreven. Indien (slechts) een deel van
de kosten aantoonbaar was voldaan, kon volgens deze jurisprudentie geen
aanspraak worden gemaakt op een lagere tegemoetkoming (behoudens
afrondingsverschillen).
 De interpretatie dat proportioneel toekennen niet mogelijk was volgt niet
expliciet uit de wet. Naar aanleiding van recente vragen van de Omtzigt hoe
deze interpretatie tot stand is gekomen is een conceptadvies van de
landsadvocaat uit 2009 gevonden over hoe de wet geïnterpreteerd moest
worden bij structuren waarbij “gratis” kinderopvang werd aangeboden en
waarbij de ouder de facto dus niet of nauwelijks uit zijn eigen vermogen aan
de opvang meebetaalde. De landsadvocaat geeft aan dat ook een zachte
zienswijze kan worden voorgestaan dan dat uiteindelijk kan worden
toegepast.
Casus Appelbloesem
 Veel publieke belangstelling rond gastouderbureau De Appelbloesem. Tegen
dit gastouderbureau bestonden verdenkingen van fraude. Ouders die gebruik
maakten van de diensten van De Appelbloesem hadden geen recht op
kinderopvangtoeslag omdat zij geen eigen bijdrage hoefden te betalen, ook al
waren ze te goeder trouw.
 In de casus Appelbloesem trok de eigenaar van het gastouderbureau
vraagouders aan door hen gratis opvang te beloven. Dit geschiedde door de
eigen bijdrage van de vraagouder door de opvangouder terug te laten
‘schenken’, hetgeen met gesloten beurze geschiedde.
 De ondervragingscommissie riep in herinnering dat de Kamer door middel
van de motie De Mos uit 2010 de regering verzocht de kinderopvangtoeslag
op het frauderende gastouderbureau te verhalen.
 In reactie op deze motie heeft Kamp de (harde) systematiek van het stelsel
duidelijk uiteengezet: Terugvordering vindt plaats in de gevallen dat er
(gedeeltelijk) geen recht op kinderopvang-toeslag bestaat. In de gevallen
waarbij de vraagouders hun gehele kinderopvangtoeslag moeten
terugbetalen, is niet voldaan aan de vereisten die voortvloeien uit de Wet
kinderopvang. Bedragen zijn onterecht uitbetaald indien er bijvoorbeeld
sprake is van niet betalen van een eigen bijdrage voor de kinderopvang.
Overigens is ingevolge de Wet kinderopvang de toeslagaanvrager
verantwoordelijk voor de juistheid van de aanvraag. Het is mogelijk dat
toeslagaanvragers te goeder trouw de aanvraag uit handen geven. Dat neemt
echter niet weg dat de verantwoordelijkheid voor de (correctheid van de)
aanvraag bij de aanvrager zelf ligt. Als een aanvrager meent te goeder trouw
te hebben gehandeld en te zijn benadeeld door een gastouderbureau, is dit
een privaatrechtelijke kwestie. De aanvrager kan dan het gastouderbureau
aansprakelijk stellen. In het daarop volgende AO is dit niet meer besproken.

Weekers besluit tot alleen terugvorderen eigen bijdrage, maar komt daarop terug
 Staatssecretaris Weekers besluit de casus Appelbloesem om in bepaalde
gevallen minder streng terug te vorderen (ter hoogte van eigen bijdrage).
 Deze soepelere houding is weer teruggedraaid na overleg met SZW en een
uitspraak van de Raad van State van 19 december 2012, waarin de ”alles of
niets”-benadering in een rechtszaak over de Appelbloesem als norm werd
41

2-9-14

21-11-14

2014 - 2018

25-01-16

24-4-18

herbevestigd.
MT Toeslagen besluit tot proportioneel terugvorderen
 MT Toeslagen Belastingdienst besluit dat in daartoe aanleiding gevende
gevallen sprake moet zijn van het proportioneel toekennen van
kinderopvangtoeslag. Uiteindelijk wordt in de vergadering van 3-2-15
besloten geen navolging te geven aan dit besluit omdat het vooruitloopt op
een beslissing van de minister van SZW.
Expert meeting en kerstnota
 Op 21 november 2014 vond op voorspraak van de Belastingdienst een
expertmeeting plaats tussen beide ministeries. Het doel van de meeting
was om de redelijkheid te beoordelen van geheel terugvorderen
kinderopvangtoeslag in het geval dat (een deel van) de eigen bijdrage door
ouders niet is betaald.
 Een terugkoppeling van dit gesprek is binnen SZW aangereikt via een
ministerstafbericht. In het bericht staat dat er gestreefd wordt om voor het
kerstreces de bewindspersoon te informeren over de diverse
oplossingsrichtingen (‘Kerstnota’).
 Er is aan deze kerstnota gewerkt tot 8 april 2015. Er zijn geen aanwijzingen
dat deze nota de minister van SZW heeft bereikt. Zie ook onderstaande
“inzet op directe financiering”.
Inzet op directe financiering door SZW
 Vanaf 2014 werkt SZW aan een alternatief stelsel voor kinderopvangtoeslag:
Directe financiering. De problemen van soms forse terugvorderingen
vormden onderdeel van de motivering voor dat beoogde nieuwe stelsel.
 Hierover in AO 24 september 2014: “Daarnaast pakken we bovendien het
soms – ik zou haast zeggen vaak – pijnlijke probleem van de
terugvorderingen aan, waarbij mensen som zeer forse bedragen moeten
terugbetalen op een moment dat ze daartoe nauwelijks in staat zijn.”
 Reconstructie in brief 12 maart 2020 van Staatssecretaris SZW aan TK, over
de periode waarin gewerkt werd aan directe financiering (2014-2018): “Het
vermoeden bestaat dat het signaal over de gevolgen van het niet volledig
betalen van de eigen bijdrage voor de kinderopvang niet verwerkt werd in de
aanpassing van toen geldende regelgeving, maar is meegewogen in de
uitwerking van de nieuwe financieringsvorm. Het vraagstuk van de eigen
bijdrage binnen de systematiek van de kinderopvangtoeslag is vervolgens op
de achtergrond geraakt en het fraudeaspect is gaan domineren. Nogmaals,
dat betreur ik zeer.”
Voorbeeld antwoorden op KV, waaruit harde wetgeving blijkt
 Bij de vraag ‘bent u bereid uw discretionaire bevoegdheid aan te wenden om
deze eigen bijdrage te innen in plaats van de geheel ontvangen
kinderopvangtoeslag?’ schrijft Wiebes op de notitie in de kantlijn: “ik weet
dat het wel conform de wet is, maar ik blijf het redelijk vinden om alleen de
eigen bijdrage te innen”
 Uiteindelijke antwoord: De Belastingdienst/Toeslagen noch de
verantwoordelijke bewindslieden hebben overigens een wettelijke
bevoegdheid om iets anders te innen dan de gehele verschuldigde
kinderopvangtoeslag.
50-plus, CDA, CU, D66, GL, PvdA, SGP en VVD stemmen tegen de motie Ulenbelt
Siderius (SP) om in de casus Parel proportioneel terug te vorderen.
constaterende dat door de grootscheepse fraude met dekinderopvangtoeslag
door kinderopvangorganisatie DeParel ouders te maken hebben met
terugvorderingen van fikse bedragen;
constaterende dat ouders door de Belastingdienst als fraudeurs worden
behandeld omdat zij geen ouderbijdrage hebben betaald over de afgenomen
uren kinderopvang;
42

overwegende dat het terug te betalen bedrag van de —deels — terecht
ontvangen kinderopvangtoeslag een veelvoud is van de niet betaalde
ouderbijdrage;
verzoekt de regering, bij de ouders die slachtoffer zijn geworden van frauduleus
handelen van kinderopvangorganisatie De Parel de ten onrechte niet-betaalde
ouderbijdrage te innen en de rest van de terugvordering van de
kinderopvangtoeslag kwijt te schelden.
Oordeel Asscher:
Dan is er tot slot de vraag over de rol van de Belasting-dienst. Ik kan aansluiten
bij wat de staatssecretaris hieroverheeft gezegd in het algemeen overleg. Hij
heeft geenmogelijkheid om anders te handelen. Als ouders zich nietaan de regels
hebben gehouden, moet hij terugvorderenkrachtens de wet. Er is ook geen
mogelijkheid om daarvanaf te wijken. De staatssecretaris heeft in het debat
volgensmij vrij uitvoerig beredeneerd wat dat in deze casus bete-kent en
waarom er meer aan de hand was dan een simpeleadministratieve vergissing of
iets dergelijks; er zat meerachter. De wet biedt dus geen mogelijkheden om er
andersop te reageren.
14-12-16

10-10-2017

25-4-2018

25-4-2018

24-4-19

11-6-2019
23-10-2019

Raad van State bevestigt eerdere jurisprudentie
 De Belastingdienst/Toeslagen kan, indien niet alle kosten volledig zijn
betaald, bij de herziening van het voorschot en de terugvordering geen
rekening houden met de kosten van kinderopvang die de betrokken
vraagouder aantoonbaar heeft betaald en deze kan geen aanspraak maken
op een evenredig deel van de kinderopvangtoeslag over het desbetreffende
toeslagjaar.
Direct Financiering wordt heroverwegen
In het regeerakkoord staat dat het voorstel voor Directe Financiering kansrijk is,
maar dat een zorgvuldige afweging nodig is vanwege het ingrijpende karakter
van de veranderingen.
Brief staatssecretaris SZW aan TK waarin zij aankondigt na overleg met het
kabinet en specifiek de minister van OCW en de staatssecretaris van Financiën af
te zien van directe financiering en de problematiek van de hoge
terugvorderingen aan te pakken door verbeteringen binnen het huidige stelsel
van de kinderopvangtoeslag bij de Belastingdienst door te voeren.
Verbetertraject toeslagen
Door de Belastingdienst/Toeslagen en SZW is in gezamenlijkheid het
verbetertraject kinderopvangtoeslag opgezet. Het verbetertraject bevat
maatregelen om de dienstverlening aan ouders te verbeteren en daarmee de
problematiek van hoge terugvorderingen terug te dringen.
Raad van State staat enig maatwerk toe
In deze uitspraak in een CAF-11 zaak nuanceert de Raad van State de eerder
(zeer) strikte rechtspraak over het betaalvereiste bij de KOT. In deze zaak was
sprake van een niet-betaald bedrag van 115 euro over heel 2013. Daarmee was
er volgens de RvS sprake van "een dusdanig klein verschil dat gezien de omvang
van en de regelmaat waarmee de betalingen maandelijks plaatsvonden en het
feit dat er maandelijks naar aanleiding van een factuur werd betaald,
[belanghebbende] niet kan worden tegengeworpen dat de kosten van
kinderopvang over 2013 niet zijn betaald."
Brief staatssecretaris van Financiën waarin hij aankondigt samen met de
staatssecretaris van SZW een meer proportionele benadering te onderzoeken.
Uitspraken van de Raad van State waarin wordt teruggekomen op de eerdere
uitspraken. De Belastingdienst/Toeslagen stelt vanaf dit moment de
43

kinderopvangtoeslag proportioneel vast op het moment de ouder de eigen
bijdrage niet volledig heeft betaald.

44

6.5.Opzet/grove schuld
















Iedere toeslaggerechtigde, ongeacht zijn inkomen- en vermogenspositie, komt in
aanmerking voor een standaard betalingsregeling: de toeslagschuld mag in
(maximaal) 24 gelijke maandelijkse termijnen worden voldaan.
Als de toeslaggerechtigde het maandbedrag van de standaard betalingsregeling niet
kan betalen, dan kan hij vragen om een persoonlijke betalingsregeling; een regeling
van 24 maanden op basis van financiële draagkracht, gevolgd door het buiten
invordering laten van een eventuele restschuld.
Geen recht op een persoonlijke betalingsregeling bestond als er sprake was van
“opzet of grove schuld” ten aanzien van het ontstaan van de terugvordering
De OGS-kwalificatie is toegekend aan mensen over wie werd geoordeeld dat zij
misbruik hebben gemaakt van toeslagen (opzet) of ernstig tekort zijn geschoten in
het nakomen van hun verplichtingen (grove schuld).
In de massale processen van de Belastingdienst werd de kwalificatie echter
automatisch opgelegd bij een terug te vorderen bedrag van € 10.000 of meer.
Daarnaast werd onvoldoende kenbaar gemaakt dat burgers deze kwalificatie hadden
gekregen. Daardoor kon de facto geen gebruik worden gemaakt van de normale
rechtsbescherming (bezwaar en beroep)
Vanwege de disproportionele gevolgen is in de kabinetsreactie op het eindrapport van
Donner besloten het OGS-criterium bij de terugvordering af te schaffen.
Iedereen met een toeslagschuld heeft onder het nieuwe beleid in beginsel het recht
op een persoonlijke betalingsregeling op basis van betalingscapaciteit van twee jaar,
gevolgd door het afzien van inning van de restschuld.
Evidente gevallen waarin sprake is van misbruik worden voortaan in beginsel
uitsluitend aangepakt via het opleggen van een (vergrijp)boete of strafrechtelijke
vervolging.
Gelet op de gevolgen van de OGS-kwalificatie is in de kabinetsreactie op het
eindrapport van Donner besloten het nieuwe beleid ook toe te passen op de circa
8.500 mensen die toen een toeslagschuld hadden en wegens de kwalificatie OGS
eerder niet in aanmerking kwamen voor een persoonlijke betalingsregeling. NB:
Vanaf 4 november 2019 was voor deze gevallen de pauze-knop indrukt.

Compensatieregeling








Bij de behandeling van het wetsvoorstel Wet hardheidsaanpassing Awir is het
amendement van het lid Leijten c.s. over een O/GS-tegemoetkoming ingediend en
aangenomen.
Hiermee is geregeld dat aan een belanghebbende tegemoetkoming kan worden
toegekend indien voor een terugvordering een persoonlijke betalingsregeling is
geweigerd vanwege een onterechte O/GS kwalificatie.
De bewijslast voor de kwalificatie opzet of grove schuld ligt bij de
Belastingdienst/Toeslagen. Bij twijfel beslist de Belastingdienst/ Toeslagen in het
voordeel van de belanghebbende.
De O/GS-tegemoetkoming is forfaitair en bedraagt 30 procent van het bedrag van de
terugvordering inzake de kinderopvangtoeslag ten aanzien waarvan geen persoonlijke
betalingsregeling is toegekend.

45

6.6. Verruimingen/toezeggingen na kabinetsreactie op commissie Donner
Noodvoorziening
 Per 2 oktober 2020 in werking getreden en vervalt op 1 januari 2021, er wordt
wel gekeken naar verlenging,
 Beschikbaar voor ouders in een acute of zeer schrijnende situatie (bijv. ernstig
zieke vader bezoeken in buitenland, schoolvoorzieningen voor kinderen,
medicijnen tekenles voor autistische dochter)
 Wanneer een ouder in een dergelijke situatie zich meldt wordt gekeken of het
dossier integraal behandeld kan worden, of dat er op korte termijn een eerste
betaling kan worden gedaan. Wanneer dat niet mogelijk is maakt de ouder
aanspraak op de noodvoorziening om deze acute of zeer schrijnende situatie te
verzachten.
 Het betreft een doelbetaling (er moet een duidelijk doel zijn voor de uitgave) van
in beginsel ten hoogste €500 (maar in incidentele gevallen kan dit bedrag hoger
zijn).
 Het bedrag kan niet teruggevorderd worden en wordt niet verrekend met
toekomstige compensatie
 Per 17-11 aan 91 ouders uitbetaald
Eenmalige uitkering van € 750,
 Uiterlijk 15 december aan circa 9000 ouders
 Naar aanleiding van de motie Alkaya/Leijten is via een nota van wijziging op
wetsvoorstel Wet verbetering uitvoerbaarheid toeslagen (in pakket Belastingplan
2021) inmiddels geregeld dat circa 9.000 ouders die zich uiterlijk op 1 november
gemeld hebben als gedupeerde een tegemoetkoming van 750 euro krijgen.
Vooruitlopend op akkoord in de Eerste Kamer is een beleidsbesluit hiervoor
gemaakt.
 De eenmalige tegemoetkoming zal uiterlijk 15 december 2020 bij beschikking
worden vastgesteld. De tegemoetkoming is bedoeld als compensatie voor het
lange wachten en heeft geen relatie tot de uiteindelijke beoordeling (niet terug te
vorderen en niet te verrekenen)
Individuele vooringenomenheid buiten CAF-zaken.
 Voor enkele CAF-zaken is op onderzoeksniveau vastgesteld dat er sprake was van
institutionele vooringenomenheid. Alle daarbij betrokken ouders maken dan
aanspraak op de compensatieregeling (tenzij sprake is van evident geen recht op
KOT).
 Ouders die institutioneel vooringenomen zijn behandeld, maar geen onderdeel
uitmaken van een CAF-zaak die op groepsniveau is gekwalificeerd, kunnen ook
aanspraak maken op de compensatieregeling (ook wanneer ze überhaupt geen
onderdeel waren van een CAF-onderzoek)
 Alsdan wordt bij de ouder op individueel niveau beoordeeld of deze inderdaad
institutioneel vooringenomen is behandeld (op basis van dezelfde aan de AUT
ontleende criteria als bij een beoordeling op groepsniveau).
Toezegging om te kijken naar uitbreiding n.a.v. FSV en etnisch profileren.
 Naar aanleiding van brief rondom FSV en kabinetsreactie op rapport van AP over
gebruik tweede nationaliteit bij Toeslagen
 Gevolgen i.v.m. etnisch profileren lastig te duiden daarom gesprekken met
betrokkenen hoe zij dit ervaren hebben. Moet nog richting TK op terug gekomen
worden.
Tegemoetkoming opzet grove schuld
 Zie aparte factsheet
46

6.7.Organogram hersteloperatie




Op de Belastingdienst intranetpagina stond een onjuist organogram van de
Uitvoeringsorganisatie Herstel Toeslagen (UHT). In dat organogram staat boven
het strategisch crisisteam en periodiek bewindspersonenoverleg waar u aan zou
deelnemen.
Op 3 november 2020 heeft staatssecretaris Van Huffelen per brief toegelicht dat
dit organogram niet juist is.

47

6.8.Etnisch profileren en Zwarte lijsten
PM

48

6.9.Business Case


In het eindrapport van de commissie Donner wordt het volgende opgemerkt:
Een tweede zwakke plek in het systeem van handhaving en bestrijding van fraude
en georganiseerd misbruik is de wijze van financiering daarvan. In het bijzonder
in de periode van 2012 tot 2015, toen alom bezuinigd moest worden, was het niet
ongebruikelijk dat extra inzet van menskracht op het punt van handhaving en
bestrijding van fraude en georganiseerd misbruik zichzelf moest terugverdienen,
door de opbrengst van de bedragen die dit opleverde. Zo is de begroting van 2014
van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid gekort voor de extra
middelen die werden uitgetrokken voor intensivering van wat fraudebestrijding
heette, maar in de praktijk vooral verscherpt toezicht en handhaving was. Een
ander voorbeeld hiervan waren boeteopbrengsten die taakstellend in de begroting
werden opgenomen (bijvoorbeeld de opbrengst van verkeersboetes in de
Justitiebegroting).
Het zal duidelijk zijn dat dit een volstrekt oneigenlijke prikkel oplevert bij de
handhaving en al helemaal op het terrein van sociale uitkeringen en toeslagen.
Wanneer een individuele ambtenaar zijn inkomen moet aanvullen uit boetes die
hij oplegt, dan heet dat corruptie. Deze wijze van financiering levert bij
overheidsorganisaties een vorm van morele corruptie op. Men krijgt er
institutioneel belang bij dat zoveel mogelijk uitkeringen of toeslagen worden
gekort om geen tekorten op de begroting te krijgen, waarbij de zorgvuldige en
evenwichtige behartiging van de toevertrouwde publieke belangen welhaast
automatisch in de knel komt.



In de MCF zijn meerdere business cases besproken. Dit is ook geantwoord op
Kamervragen. Daarin wordt benadrukt dat met kosten-batenanalyses (wat
business cases zijn) in princiep niets mis is. Voor doeltreffende en doelmatige
overheidsbestedingen is het van belang in kaart te brengen wat een intensivering
oplevert, zodat weloverwogen keuzes kunnen worden gemaakt.



In het geval van de Belastingdienst is in tijden van budgettaire krapte echter met
de toeslagdepartementen afgesproken dat het budget terug zou vloeien indien de
business case niet werd gehaald. Hiermee wordt de business case taakstellend en
hiervan gaat inderdaad een verkeerde prikkel uit. Hoewel wellicht begrijpelijk in
die tijd, is dit een onverstandige keuze geweest.



Antwoorden Kamervragen over dit onderwerp.
4. Is het besluit voor het werken met een ‘business case’, waarmee bepaalde
investeringen in toezicht terugverdiend moesten worden, breder ingezet bij de
Rijksoverheid als gevolg van de afspraken uit 2013? Kunt u uw antwoord
toelichten?
Kosten-batenanalyses zijn in lijn met artikel 3.1 van de Comptabiliteitswet 2016
en van belang voor een doelmatige en doeltreffende aanwending van publieke
middelen. Dergelijke analyses zijn dan ook gebruikt bij het uitwerken van
maatregelen tegen fraude. De in deze analyses geraamde opbrengsten hebben als
zodanig geen taakstellend karakter, maar dienen slechts om een beeld te geven
van de te verwachte resultaten.

49

5. Kunt u aangeven of de gekozen aanpak om fraudeopsporing zichzelf te laten
terugbetalen onderdeel is geweest van overleg en besluitvorming van de
Ministeriële Commissie Aanpak Fraude? Zo ja, kunt u aangeven wat er besproken
en besloten is op welk moment?
De ministeriële commissie Aanpak Fraude is 11 keer bijeengekomen, waaronder 1
keer pro forma, tussen 3 september 2013 en 9 juni 2015. Tot de oprichting van
deze tijdelijke commissie is besloten in de ministerraad van 14 juni 2013. De
doelstelling was om een bijdrage te leveren aan een rijksbrede aanpak van fraude
met publieke middelen. De ministeriële commissie Aanpak Fraude richtte zich
daarbij voornamelijk op departement overstijgende onderwerpen zoals
gegevensuitwisseling, mogelijke frauderisico’s met rijkssubsidies en
identiteitsfraude. In de ministeriële commissie Aanpak Fraude is tevens gesproken
over kosten-batenanalyses van maatregelen tegen fraude. Zoals in het antwoord
op vraag 4 is aangegeven zijn dergelijke analyses niet ongebruikelijk en in lijn
met artikel 3.1 van de Comptabiliteitswet 2016.

50

6.10.

Factsheet – CAF genoemd in rapportages rijksbrede aanpak fraude

20-12-13

Kamerbrief 'Rijksbrede
aanpak fraude' (VenJ)

19-12-14

Kamerbrief 'Voortgang
Rijksbrede aanpak
fraude' (VenJ)

21-12-15

Kamerbrief 'Tweede
voortgangsrapportage
Rijksbrede aanpak
Fraude'

16-12-16

Kamerbrief 'Derde en
laatste
voortgangsrapportage
Rijksbrede aanpak
fraude'

“Een van de hoofdlijnen van de aanpak is 'de bestrijding van
faciliterende fraudefenomenen'. CAF wordt in de brief ook
genoemd: Om de facilitators van systeemfraude integraal te
kunnen aanpakken is recent een combiteam aanpak facilitators
binnen de Belastingdienst ingericht.”
“Het combiteam aanpak facilitators (CAF) van de
Belastingdienst heeft tot nu toe 100 facilitators van fraude
aangepakt. Dit zijn overigens niet alleen zaken op het gebied
van toeslagen, maar ook zaken die zien op belastingen. De
werkwijze van dit team is erop gericht om de door hen
veroorzaakte stroom onjuiste aanvragen en aangiften te
stoppen. Daarnaast moeten de klanten van deze facilitators de
onterecht ontvangen toeslagen of voorlopige teruggaven aan
de Belastingdienst terugbetalen.”
“In 2015 zijn geen nieuwe (wettelijke) maatregelen getroffen
bij Belastingdienst/Toeslagen. Wel is de handhaving verder
doorontwikkeld. Hierbij is veel aandacht besteed aan preventie.
Onder de werkwijze «makkelijk maken, het goed te doen»
nemen fouten af. Verder worden misbruik en fraude steeds
eerder gedetecteerd. Door data-analyses worden nieuwe
risico's tijdig onderkend en kan snel worden gehandeld.
Aanvullende maatregelen, zoals aanpassingen van het
burgerportaal, het risicoclassificatiemodel en de risicogerichteanalyses zorgen er vervolgens voor dat meer barrières worden
opgeworpen voor potentiële fraudeurs. In het
verantwoordingsonderzoek van de Algemene Rekenkamer over
het Ministerie van Financiën is de fraudebestrijding bij de
Belastingdienst/Toeslagen opgenomen als best practice.”
“Bij de Belastingdienst is het Combiteam Aanpak Facilitators
(CAF) in 2013 opgericht met als doel fraude gepleegd door
facilitators gestructureerd en zichtbaar aan te pakken en te
voorkomen. Het CAF is in 2016 verder gegaan met de aanpak
van systeemfraude met inkomensheffing en van misbruik van
toeslagen. Op het terrein van de aanpak van systeemfraude
met inkomensheffing is een aantal verbeterslagen gemaakt in
de analyse en detectie van patronen van georganiseerd
misbruik. Hierdoor zijn nieuwe facilitators in beeld gekomen en
worden reeds aangepakte facilitators en hun klanten continue
gemonitord. De resultaten hiervan lijken te wijzen op een
aanmerkelijke gedragsverandering; de meeste facilitators zijn
met hun activiteiten gestopt dan wel de klantgroep is
aanmerkelijk kleiner geworden.”

51

6.11.
Belang fraudebestrijding in Toeslagen (bruikbare tekst uit
eindrapport Donner)





Bestrijding van fraude en georganiseerd misbruik zijn onvermijdelijk gegeven de
opzet en omvang van het toeslagenstelsel.
De voorschotsystematiek leent zich bij uitstek voor misbruik of fraude. Na een
summiere controle van essentiële gegevens ontvangt de toeslaggerechtigde
substantiële bedragen aan voorschotten, op basis van schattingen en
verwachtingen van gegevens die pas later vast komen te staan.
Niet alleen de aanvrager kan proberen een verkeerde voorstelling van zaken te
geven of wezenlijke veranderingen in zijn persoonlijke omstandigheden te
verzwijgen. Ook de verschillende tussenschakels in het proces kunnen trachten op
naam van al dan niet fictieve personen toeslagen te ontvangen. Oneigenlijk
gebruik, misbruik en fraude zijn dan ook vanaf het begin van het stelsel
voorgekomen en de publieke middelen moesten daartegen worden beschermd.

52

6.12.

Recente Uitkeringsfraude UWV

Kern aanleiding/fraude (start september 2018):
Nieuwsuur bericht in de loop van de tijd meerdere malen over fraude met uitkeringen
door arbeidsmigranten:






Ongeoorloofd verblijf in het buitenland tijdens de uitkering al dan niet met behulp
van tussenpersonen (verblijf buitenland mag alleen bij export WW en vakantie)
Verwijtbare werkloosheid (zoals zelf ontslag)
Fraude met export WW
Cultuur bij UWV (geen meldingen durven/mogen doen van fraude)
Fraude met ziektewetuitkeringen

Oorzaken uit voorgaande jaren:
- Toename WW-aanvragen
- Bezuinigingen op handhaving UWV en digitalisering
- Toename arbeidsmigranten
- Gesprek SZW en UWV op hoofdlijnen; fraude niet de benodigde urgentie
Maatregelen
Naar aanleiding van de fraude is een groot maatregelpakket opgezet met korte termijn
en lange termijn maatregelen voor een robuuste aanpak van fraude, waaronder:










Aanpak fraude meerdere uitkeringen op één adres: veel fraude gepakt (gemiddeld
30%)
BRP wordt leidend: geen eigen adressenbestand UWV m.u.v. Registratie Niet
Ingezetenen – RNI (verblijfadres)
Pilot met uitzendbureaus naar verwijtbare werkloosheid
Doorlichting op misbruikrisico’s bij alle wetten die UWV uitvoert (WW, WIA en ZW
zijn inmiddels doorgelicht) en het ontwikkelen van een integraal afwegingskader
om de risico’s te prioriteren. Systematisch risicomanagement met gedeelde
risico’s, gedeeld beeld ten aanzien van de beheersmaatregelen en van de te
accepteren restrisico’s.
Ontwikkeling van meerdere risicomodellen obv data analyse.
Risicomodellen bevinden zich in een verschillend stadium van ontwikkeling en
zullen naar verwachting in 2021/2022 landelijk geïmplementeerd worden.
Cultuuronderzoek en verbetering meldingsproces en fraude alertheid bij
medewerkers
Jaarlijkse signaleringsbrieven van alle uitvoeringsorganisaties (UWV, SVB, VNG en
iSZW) tvb informatievoorziening Tweede Kamer

Balans handhaving en dienstverlening
Belangrijk is een goede afweging in de balans tussen dienstverlening, risico’s en
handhaving. In het verleden was deze balans doorgeschoten in de richting van
dienstverlening. Met de toegenomen aandacht voor het aanpakken van fraude is de
uitdaging de dienstverlening niet uit het oog te verliezen. Een goed voorbeeld van die
balans is een meer risicogerichte aanpak, zoals te zien is bij de risicomodellen. Bij
risicomodellen worden uitkeringsgerechtigden met een verhoogd risico op misbruik
geselecteerd. Dit betekent uitdrukkelijk niet dat deze uitkeringsgerechtigden meteen als
fraudeurs worden bejegend of weggezet. Het gaat om een indicatie dat er mogelijk iets
mis is. Er vindt altijd individueel onderzoek plaats of er wel of niet sprake is van fraude.
Pas op het moment dat er een overtreding wordt vastgesteld wordt er een maatregel of
boete opgelegd.
53

6.13.

Ministeriële verantwoordelijkheid en informatiepositie Kamer

Stand van zaken
Op 15 juni jl heeft de Raad van State een ongevraagd advies uitgebracht over de
ministeriële verantwoordelijkheid.
Op 29 september heeft de Minister van BZK een nader rapport naar aanleiding van dit
advies aan de Tweede Kamer gestuurd. In het nader rapport is ook het punt van de
informatievoorziening aan de Kamer meegenomen.
Algemeen: de ministeriële verantwoordelijkheid
Aan het begin van de 19e eeuw waren ministers dienaren van de Koning. Met de
grondwetsherziening van 1840 werd de strafrechtelijke ministeriële verantwoordelijkheid
ingevoerd en in 1848 werd de ministeriële verantwoordelijkheid ingevoerd. In de jaren na
1848 kreeg het leerstuk steeds meer inhoud.
De vertrouwensregel is in zekere zin de ultieme mogelijkheid voor het parlement tot het
sanctioneren van de ministeriële verantwoordelijkheid. De vertrouwensregel houdt in dat
een minister, staatssecretaris of kabinet als geheel af moet treden wanneer niet langer
het vertrouwen van de Tweede Kamer wordt genoten. Dit geldt zowel bij het formeren
van een nieuw kabinet als tijdens de kabinetsperiode. De vertrouwensregel wordt wel
negatief geformuleerd: er wordt geacht vertrouwen te zijn, tenzij de Kamer een motie
van wantrouwen aanneemt. De ministeriële verantwoordelijkheid is echter veel breder
dan alleen de vertrouwensregel.
Strafrechtelijke ministeriële verantwoordelijkheid
De strafrechtelijke ministeriële verantwoordelijkheid bestaat nog steeds, maar is in de
praktijk beperkt relevant. Er is in de geschiedenis nimmer een minister vervolgd
vanwege ambtsmisdrijven. Voor de vervolging van ministers geldt een bijzondere
procedure, waarbij de Hoge Raad bevoegd is tot vervolging.
Staatsrechtelijke ministeriële verantwoordelijkheid
In het huidige staatsrecht is de ministeriële verantwoordelijkheid nog steeds het
belangrijkste scharnierpunt tussen de rechtstreeks gekozen Tweede Kamer en het
openbaar bestuur. Een minister legt verantwoording af aan de Tweede Kamer over het te
voeren en het gevoerde beleid. Het geeft grip op het openbaar bestuur voor de
volksvertegenwoordiging. Omgekeerd voorkomt de ministeriële verantwoordelijkheid ook
dat politieke fragmentatie in de volksvertegenwoordiging leidt tot onduidelijke politieke
richtingbepaling waar niemand verantwoordelijkheid voor neemt.
In de loop van de tijd zijn steeds verschillende aspecten van de ministeriële
verantwoordelijkheid in de belangstelling komen te staan, waarbij de reikwijdte van de
ministeriële verantwoordelijkheid steeds een belangrijk aandachtspunt is. Met de
verbreding van de overheidstaak verbreedde logischerwijs ook de reikwijdte van de
ministeriële verantwoordelijkheid. Nadat veel taken weer meer op afstand werden
geplaatst, werd de vraag naar de invulling van de ministeriële verantwoordelijkheid bij op
afstand geplaatste taken (zbo’s) van belang. Tegenwoordig wordt vaak gesproken van
stelselverantwoordelijkheid. Dit is evenwel niet onomstreden.

54

Een ‘sterke’ koppeling tussen ministeriële verantwoordelijkheden en – bevoegdheden is
echter wel losgelaten. De minister is daarmee altijd verantwoordelijk. Het is daarbij wel
van belang om goed te onderscheiden wat de inhoud van die verantwoordelijkheid is. Een
minister is immers wel gebonden aan het recht en kan formeel niet handelen zonder
bevoegdheid.
Belangrijk element van de ministeriële verantwoordelijkheid is het verstrekken van
inlichtingen aan de Kamers (68 Grondwet). Hieronder zal hierop apart worden ingegaan.
Ministeriële verantwoordelijkheid en de ambtelijke dienst
De ministeriële verantwoordelijkheid strekt zich uit tot al de aan de minister
ondergeschikte ambtenaren. Ambtenaren zijn verantwoording verschuldigd aan de
minister. De minister legt verantwoording af in het parlement. De ministeriële
verantwoordelijkheid is daarbij wel omschreven als de zweepslag van de ambtelijke
dienst.
Ambtenaren hebben geen zelfstandige verantwoordingsplicht richting Tweede Kamer, en
het past niet om, zonder toestemming van de verantwoordelijke minister, in de
openbaarheid te treden of over beleidsmatige onderwerpen in contact te treden met
Kamerleden (dit is wel bekend als de ‘Oekaze Kok’). Een zelfstandige
verantwoordingsplicht voor ambtenaren is bij de Grondwetsherziening van 1983 wel
overwogen, maar niet aanvaard.
Dit betekent niet dat ambtenaren geen verantwoording afleggen. Deze is echter intern
aan de eigen hiërarchische lijn, in ultimo aan de minister. In een uiterst geval van
tekortschieten van de ambtenaar kan dit ook rechtspositionele consequenties hebben.
Het is aan de werkgever om rechtspositionele maatregelen op te leggen. De minister van
BZK is verantwoordelijk voor het algemene personeelsbeleid en de algemene
bestuursdienst (ABD).
Wanneer ambtenaren strafbare feiten plegen uit hoofde van hun ambt
(ambtsmisdrijven), dan is het OM exclusief bevoegd tot opsporing en vervolging. Een
ieder is bevoegd aangifte te doen van een vermoeden van een strafbaar feit. Bij
specifieke ambtsmisdrijven kan er sprake zijn van een verplichting tot het doen van
aangifte, op grond van artikel 162 van het Wetboek van Strafvordering.
Kamp-doctrine
De (officieuze) “Kamp-doctrine” brengt het leerstuk scherp onder woorden door aan te
geven dat er voor de Kamer maar één verantwoordelijk is, en dat is de minister.
Binnenskamers is het aan de minister om orde op zaken te stellen. Als de Kamer hier
geen vertrouwen in heeft, kan ze de bewindspersoon ter verantwoording roepen. De
Kamer kan echter niet ambtenaren zelf ter verantwoording roepen.
De Raad van State signaleert dat het functioneren van ambtenaren soms zelfstandig
wordt besproken in parlementaire debatten en in het maatschappelijk debat. Dit
ondergraaft het uitgangspunt dat alleen ministers en staatssecretarissen ter
verantwoording kunnen worden geroepen. Ambtenaren kunnen zich in het parlement en
in de media niet verdedigen. Het aanspreken van bewindspersonen op het functioneren
van ambtenaren zet ook druk op de rolverdeling tussen ambtelijke dienst en politieke
leiding op het gebied van werkgeverschap.
55

Een nadruk op zelfstandige externe verantwoordelijkheid voor ambtenaren zou op de
langere termijn het politieke primaat van de minister binnen het departement kunnen
ondergraven en de effectiviteit van het openbaar bestuur doen verminderen. Ambtenaren
zouden in een dergelijk systeem immers een zelfstandig oordeel moeten vormen over het
politieke mandaat voor hun eigen handelen, en niet langer kunnen vertrouwen op het
mandaat van hun bewindspersoon. Dit kan op termijn juist de greep van de
volksvertegenwoordiging op het openbaar bestuur ondergraven.
Het verstrekken van inlichtingen
Belangrijk onderdeel van de ministeriële verantwoordelijkheid is het verstrekken van
inlichtingen aan de Kamers. Artikel 68 Grondwet stelt:
“De ministers en de staatssecretarissen geven de kamers elk afzonderlijk en in verenigde
vergadering mondeling of schriftelijk de door een of meer leden verlangde inlichtingen
waarvan het verstrekken niet in strijd is met het belang van de staat.”
Iedere minister is zelf verantwoordelijk voor het verstrekken van inlichtingen betreffende
zijn beleidsterrein. De minister van BZK is, als verantwoordelijk minister voor de uitleg
van de Grondwet, binnen het kabinet verantwoordelijk voor het algemene beleid rond
artikel 68 Grondwet.
In de afgelopen kabinetsperiode heeft in meerdere bedrijven een debat plaatsgevonden
over de reikwijdte van artikel 68 Grondwet, ook in relatie tot de WOB. Dit onderwerp is
ook uitgebreid aan de orde gekomen in het advies van de Raad van State en het nader
rapport. Elementen hiervan zijn:
-

de vraag naar documenten versus informatie uit de documenten;
de rechten van individuele Kamerleden versus een Kamermeerderheid;
de ruimte voor intern beraad versus externe verantwoording; en
wie bepaalt wat staatsgeheim/het belang van de staat is.

Het kabinet is er veel aan gelegen meer begrip en ontspanning te brengen in de relatie
tussen Kamerleden, bewindslieden en ambtenaren.
Oekaze Kok
Momenteel wordt overwogen om de zogenaamde ‘oekaze Kok’ (Aanwijzingen inzake
externe contacten van rijksambtenaren) te herzien, en meer ruimte te laten voor
contacten tussen de Kamer en ambtenaren, waaronder ook ambtenaren,
verantwoordelijk voor uitvoeringsorganisaties. De parlementaire ondervragingscommissie
uitvoeringsorganisaties lijkt hier ook een conclusie over voor te bereiden.
Daarbij geldt dat een aantal uitgangspunten van het staatsrecht, waaronder de
ministeriële verantwoordelijkheid, hierbij zullen blijven gelden. De minister zal in alle
gevallen verantwoordelijk moeten nemen voor het eindoordeel over beleidsmatige
wenselijkheid en ook over de uitvoerbaarheid van beleid, voor zover dit een politiek
oordeel is. De demarcatie tussen een ambtelijk oordeel hierover en een politiek oordeel
blijft hiermee relevant.1

1

In de woorden van Humprey Appleby: In that, while it has been government policy to regard policy as a
responsibility of Ministers and administration as a responsibility of Officials, the questions of administrative

56

6.14.

Voortgang hersteloperatie.

Omschrijving
ouders

Regeling

Aantal

Aantal inmiddels
gecompenseerd

Toelichting
voortgang

CAF 11

Compensatie
opgebouwd uit 5
elementen

309



Ouders zijn eind 2019
gecompenseerd. Een
gedeelte van hen
heeft via bezwaar of
commissie werkelijke
schade een beroep
gedaan op
aanvullende
compensatie n.a.v.
de regelingen die zich
het afgelopen jaar
hebben ontwikkeld






287 recht op
compensatie
282 uitbetaald
5 VOW
(vertrokken
onbekend
waarheen)
22 geen recht
op compensatie

CAF-11
vergelijkbaar

Compensatie
opgebouwd uit 5
elementen

nnb

Zie toelichting
onder

CAF-11 vergelijkbaar
worden in de
planning vnl in 2021
opgepakt. Zodat de
meest gunstige
regeling voor de
ouder naar voren kan
komen.

OGS

30% van
oorspronkelijke
bedrag van de
terugvordering
waarvoor geen
persoonlijke
betalingsregeling
is toegestaan dan
wel niet is
deelgenomen aan
een sanering.
Proportioneel
herzien/tegemoet
komen

Ruim 8500 in
beeld. UHT is
actief opzoek
naar overige
ouders en de
ouders
worden
opgeroepen
zich te
melden.

Zie toelichting
onder

Momenteel worden de
OGS kwalificaties uit
het verleden
beoordeeld aan
huidige kaders. Dit
maakt onderdeel uit
van integrale
behandeling.

nnb

Zie toelichting
onder

Hardheid zaken
worden in de
planning vnl in 2021
opgepakt. Zodat de
meest gunstige
regeling voor de
ouder naar voren kan
komen.

Hardheid
stelsel

policy can cause confusion between the policy of administration and the administration of policy, especially
when responsibility for the administration of the policy of administration conflicts, or overlaps with,
responsibility for the policy of the administration of policy.

57

Toelichting






Tot nu toe hebben zich ruim 9.000 ouders bij UHT gemeld voor herbeoordeling,
bovenop de circa 400 die afgelopen jaar reeds geholpen zijn (±300 CAF 11 en
(±100 in de zomer). We verwachten nog steeds dat er uiteindelijk in de orde van
circa 26.000 ouders in aanmerking komen, maar die hebben zich nog niet gemeld
en kunnen we ook niet allemaal zelf uit de systemen halen. Waar we dat wel
kunnen doen gaan we snel actief naar ze op zoek.
Door het beoordelen van de CAF-onderzoeken op groepsniveau hebben we circa
3.000 ouders in beeld die waarschijnlijk in aanmerking komen voor de
compensatieregeling. Die zitten nog niet 100% in de 9.000 aanmeldingen omdat
ze zich volgens de wet alsnog zelf moeten aanmelden, maar het grootste deel
heeft dat al wel gedaan. Maar ook buiten deze 3.000 kunnen ouders in
aanmerking komen voor de compensatieregeling; zij worden dan individueel
beoordeeld op een vooringenomen behandeling.
Bovenop de 300 CAF 11 en 100 in de zomer (allemaal compensatieregeling) zijn
tot vorige week (laatste dashboard dat gepubliceerd is) nog maar (±10 ouders
integraal beoordeeld. Dit omdat de aandacht in tussentijd vooral is gegaan naar
het inrichten van de organisatie en het helpen van ouders in acute problemen met
een noodvoorzienining of een eerste betaling. Het aantal integrale beoordelingen
gaat nu van week op week sterk toenemen; de inzet is en blijft om voor het eind
van het jaar ±430 ouders integraal te helpen.

58

7. Bijlage MCF
7.1.Conclusies
7.2.MR Notulen
7.3.BWO 13-6-2013
7.4.GA MR 13-6-2013
7.5.Notitie 16-8-2013
7.6.GA MCF 18-11-14

59

8. Bijlage MR notulen vanaf 2017
8.1.Notulen tot en met interim rapport (geleverd)
8.2.Notulen van interim rapport tot nu

60

9. Bijlage overige documenten
9.1.E-mails
9.2.Woordvoeringslijnen
9.3.SGO-verslagen

61

10.Stenogram debat TK 21 januari 2020
Minister Rutte:
Voorzitter, dank u wel. Ik zal op een paar vragen ingaan. De meeste vragen, ook de
vragen die gaan over de reorganisatie binnen de Belastingdienst, zal de minister van
Financiën beantwoorden. Hij zal ook ingaan op vragen die gesteld zijn over kwesties als
hoe wij omgaan met de commissie-Donner, met verjaring en dat soort zaken. We gaan
dus proberen om gezamenlijk alle vragen te beantwoorden.
Laat ik, als u mij dat toestaat, beginnen met gisteren. We hadden gisteren inderdaad een
indrukwekkende bijeenkomst. Zo hebben ook enkele woordvoerders die bijeenkomst wel
genoemd. Als je de politiek ingaat, doe je dat om goede dingen te doen. Ik denk dat dat
voor ons allemaal geldt. Je kunt dan nog verschil van mening hebben over wat "goed" is.
Als je de politiek ingaat, realiseer je je dat er in een rechtsstaat naast de zaken waarover
veel discussie wordt gevoerd, zoals vrijheid van meningsuiting, vrijheid van godsdienst
enzovoort, er in de kern één heilige zaak is. Dat is dat in een rechtsstaat de overheid de
burger beschermt tegen de almacht van de overheid. Die overheid is in staat om
onnoemelijk veel goeds te doen in een land. Dat is wat we proberen te doen. Maar die
overheid kan ook, met alle macht die zij in zich heeft, zorgen voor enorme gevolgen in
het leven van mensen.
Ik heb daarom gisteren woorden gegeven aan de excuses die eerder hier zijn
uitgesproken door Menno Snel en Wopke Hoekstra. Ik heb die excuses gisteren ook
uitgesproken naar de mensen die daar waren. En het blijft daar dus ook niet bij. Een van
de mensen vroeg: komen we nog een keer bij elkaar. Ik zei: wat mij betreft wel. Laten
we naar de termijn kijken en naar welke samenstelling dan precies, maar het is goed om
dit een keer te herhalen. Hopelijk kunnen we dan vaststellen dat er heel veel voortgang
is en dat er dan heel veel stappen zijn gezet in het vervolg. Je ziet natuurlijk in zo'n
groep ook verschillen. Ook vanwege de privacy ga ik daar verder niet op in. Grofweg is er
natuurlijk de groep die nu een voorschot heeft gekregen op de vaststelling en op waar ze
volgens ons recht op hebben. Dit op grond van het eerste rapport van de commissieDonner. Maar er komt natuurlijk een hele grote groep mensen daarachter weg waarbij dit
nog speelt en bij wie we ook zo snel mogelijk een antwoord willen geven.
Ik heb inderdaad ook gezegd dat dit van zo'n omvang is dat het niet mogelijk is om dit
zelf vanuit Algemene Zaken te gaan doen. Maar dat geldt ook voor Groningen, dat geldt
ook voor MH17. Die zaken kan AZ ook niet overnemen. Maar er zijn van die onderwerpen
die heel groot worden. Ik kan hier ook niet precies prikken of met u vaststellen wat exact
de criteria zijn wanneer het dan zover is. Als iemand dat wel kan, dan hoor ik dat wel en
maken we daar een afweging voor. MH17 is natuurlijk, met 298 doden, onder hen 196
Nederlanders, van een omvang waar niets bij in de buurt komt. Maar daarna hebben we
Groningen gehad en gisteren dit. Ik heb dus gezegd tegen de ouders, en na afloop ook
tegen de media: wat leer je daarvan? Je leert er onder andere van dat je het volgende
zou wensen. Ik ga hier nu niet proberen extensief alle lessen te trekken. De vraag kwam
van de heer Omtzigt en anderen. We moeten nu volgens mij vooral proberen om zo snel
mogelijk iedereen duidelijkheid te geven. Een van de lessen is wel dat wat in
verschrikkelijk jargon "feedback loops" heten, enorm van belang zijn. Dat heb ik ook
gisterenavond aan heel veel van die tafels gezegd. Ik bedoel: als dingen uiteindelijk
gewoon evident zo niet goed zijn, moet er een systeem zijn waarin dat veel sneller leidt
tot de conclusie dat je het zo niet kan doen, en dat dat dus ook veel sneller kan leiden
tot weer politieke besluitvorming om desnoods wetgeving aan te passen et cetera.
En anderszins heb je het ook over organisaties waarin door onnoemelijk veel mensen
goed werk wordt gedaan. Dat vind ik ook zo erg: er waren gisteren mensen bij van de
Belastingdienst, ontzettend goede mensen van de Belastingdienst die die tafelgesprekken
leidden. En zij werden zelf ook zeer geëmotioneerd, en dat waren ze al door alles wat er
62

gebeurd is. Zij willen niets liever dan dat dit allemaal nu in goede banen wordt geleid. Ik
wens hun ook toe dat ze zich op een verjaardag niet hoeven schamen om te zeggen "ik
werk bij de Belastingdienst", maar dat ze daar trots op kunnen zijn. Maar dat is nu niet
de eerste zorg. De eerste zorg is nu natuurlijk de ouders. Maar dat is wel wat er ook
vanachter tevoorschijn komt.
Over lessons learned: ik vind het onmogelijk om hier nu een complete lijst te maken. Ik
moet er ook op reflecteren. We zullen daar vast nog over te spreken komen. Maar dit had
zo niet gemogen. Dat is de kern, en vandaar de excuses. Daarom zit ik niet in de politiek.
Niemand hier zit daarom in de politiek. Niemand wil dit. Het zijn goedwillende mensen
met heel normale banen en heel normale gezinnen, zoals we allemaal, in onze families en
vriendenkring, ook zelf in deze samenleving staan. Je wilt niet dat de overheid zich op
een of andere manier tegen je keert.
Voorzitter. Dat als eerste reflectie op gisteren, maar de heer Omtzigt wil daar misschien
nog wat over zeggen.
De heer Omtzigt (CDA):
Dank voor het openhartig zeggen wat er mis is. De bescherming tegen de almacht van
de overheid is een zeer liberaal principe, dat zeer belangrijk is. Het is goed dat de
premier zegt dat het hier niet bij blijft en dat er voor de zomer, hoop ik, een nieuwe
bijeenkomst is. Deze mensen wachten al lang. Is het mogelijk om voor de zomer van het
kabinet breed een stand van zaken te krijgen, hoe het er dan voor staat? Want we gaan
nog allemaal tussenstappen krijgen: de CAF-zaken. De CAF 11-zaak loopt, zoals de
premier zegt, redelijk vergeleken met de rest. Maar krijgen wij dan ook van de premier,
die zijn betrokkenheid hierbij samen met de minister van Financiën en de nieuwe
staatssecretarissen heeft, een tussenstand om te kijken hoe we hier staan?
Minister Rutte:
Ja, maar ik weet niet of die zelf stuur. Er was in de aanloop naar dit debat gedoe of ik
daar bij moest zijn. Ik ben er nu. Dat is mede door gisteravond, heel eerlijk gezegd. Wij
praten hier over de reorganisatie van de Belastingdienst. Ik dacht eerst: hoe red ik dat
allemaal in de agenda, met alle debatten en al het werk dat er verder is? Het gaat
vandaag over de reorganisatie van de Belastingdienst en ik ben ontzettend blij dat ik er
wél ben. Dank voor de mensen hier, uzelf en anderen, die daar feedback op gaven. Ik
dacht eerst dat ik kon wegblijven, maar zeker na gisteravond kon dat niet meer. Na een
nachtje slapen was dat volstrekt helder. We gaan daar een vorm voor zoeken, want er is
natuurlijk ook een normale rapportage vanuit het kabinet over dit onderwerp en hoe we
daar verder mee gaan. Maar u vraagt eigenlijk, zoals ik het begrijp, wat de momenten
zijn dat ik er zelf zichtbaar op ben. Dat begrijp ik. Ik heb daar nu niet een pasklaar
antwoord op, maar het antwoord is: ja, dat vind ik logisch en daar moet ik over
nadenken.
De heer Omtzigt (CDA):
Dan verwacht ik dat daar binnen korte termijn een antwoord op komt. Ik hoop dat we in
ieder geval voor de zomer echt een tussenstand krijgen van waar wij staan, ook naar
deze mensen toe. Want ze hebben het zeer gewaardeerd. Ze hebben het ook zeer
gewaardeerd dat er gezegd is: deze zaak laten we niet los tot er een oplossing is. Dat
betekent ook dat het een dure plicht is om daarop terug te komen. We snappen echt dat
we dit niet elke week of zo gaan doen. Maar er moet een moment zijn waarop wij hier
het gevoel hebben dat we ergens naartoe werken en we een tussenstand kunnen krijgen,
waardoor de mensen niet hoeven te hopen dat er niet meer met dossiers en zwarte lak
gespeeld wordt, maar kunnen kijken of de problemen zijn opgelost. Kunnen we onze
kinderen weer een fatsoenlijke toekomst geven? Wordt ons huis in de tussentijd niet
63

meer verkocht? Wanneer komt die closure? Ik zou dat punt graag ergens voor de zomer
willen hebben.
Minister Rutte:
Ik check ook even met Hoekstra. Hij zegt dat ik dat hier, ook in zijn planning, zonder
meer kan toezeggen.
(…)
Mevrouw Leijten (SP):
Deze minister-president kan niet anders dan nederig zijn na de grote schande die heeft
plaatsgevonden. Maar die vond wel plaats onder zíjn leiding aan dit land, met zeven jaar
een staatssecretaris van zíjn partij. Met bejubeling van deze minister-president van een
hoge ambtenaar, die nu moest vertrekken, omdat dat de man was die de klus wel zou
klaren. Wat heeft de minister-president in die zeven jaar van Weekers en Wiebes
gehoord over invorderingsacties die zo hard ingrepen in gezinnen?
Minister Rutte:
Niets voor de signalen … Ik kom zo op de vraag over de ministeriële commissie fraude.
Ook daar is over deze kwestie niet gesproken. Die zaak is pas in het kabinet geleidelijk
aan in bespreking gekomen na 2017, na de Ombudsman.
Mevrouw Leijten (SP):
Ik vind dat ongeloofwaardig. Er is namelijk veel vaker in de media hierover bericht. Er is
willens en wetens door de Belastingdienst doorgeprocedeerd tegen ouders. Er is ook heel
vaak geschikt. Er is door de heer Asscher, zijnde toen de vicepremier maar ook de
minister van Sociale Zaken, gezegd, naar aanleiding van een groot rapport, dat er te veel
risico's bij de ouders ligt en dat hij een ander systeem wilde. Dat is besproken in de
ministerraad. Is er dan niet gesproken over welk risico die ouders dan liepen bij dat
systeem van die kinderopvang en het terugvorderen van de kinderopvangtoeslag?
Minister Rutte:
Nee, ik heb geprobeerd dat allemaal na te gaan. Zeker in de commissie fraude is dat
nooit besproken. Dit heb ik gister ook aan de Kamer gemeld. Ik kom er zo nog nader op
terug, want er zijn nog specifieke vragen over gesteld.
Mevrouw Leijten (SP):
Dus de minister van Sociale Zaken laat onderzoek doen en zegt dat er een groot risico is
voor de positie van ouders. Er zijn meerdere Kamervragen gesteld en meerdere dingen in
de media geweest. De regering besluit tot een andere manier van financieren. En dan is
het niet langsgekomen bij de ministerraad hoe groot de impact is op de ouders?
Minister Rutte:
Ik heb net het antwoord gegeven. Dit is natuurlijk ook precies de tragiek waar ik hier
voor sta, dat dit niet eerder naar boven is gekomen. Maar ik geef u antwoord.
Mevrouw Leijten (SP):

64

Het staat gewoon in een rapport dat naar de Kamer is gestuurd met de Kamerbrief van
de heer Asscher. Dat moet langs zijn gekomen bij de ministerraad. Wellicht heeft u het
niet goed uitgezocht, maar het lijkt mij nogal raar dat een minister-president geen
herinnering zou hebben of niet terug zou vinden in de verslagen dat zo'n belangrijk
rapport, dat leidt tot zo'n belangrijke beleidswijziging, besproken is in de ministerraad.
Dus ik ga ervan uit dat u dat nog graag voor mij uitzoekt.
Minister Rutte:
Dit is het. Ik heb net het antwoord gegeven.
Dan kom ik bij de commissie fraude. Daar is dus niet over die zaak gesproken. Die
besprak vooral de rijksbrede onderwerpen gerelateerd aan de aanpak van fraude, zoals
gegevensuitwisseling, identiteitsfraude en mogelijke fraude met rijkssubsidies. Dan krijg
je de vraag: wat was dan de input voor de discussie? De input daarvoor is de volgende
geweest. Een paar keer zijn er stukken op de agenda geweest waar de CAF in genoemd
werd. Dat hebben wij ook in de Kamerbeantwoording gezegd. Dat zijn stukken die zijn
geagendeerd in de ministeriële commissie fraude waarin de CAF voorkomt, maar dat is
niet besproken in de commissie. Het gaat dan om het actieplan en het gaat over de
voortgangsrapportage. Vervolgens is het eindverslag besproken of heeft het op de
agenda gestaan van de ministerraad. Maar daar is het zonder discussie aanvaard. Dus de
input die wij hadden, was de input vanuit allerlei departementen over allerlei zaken.
Waar keek die commissie dan naar, vroeg de heer Omtzigt. Die besprak de rijksbrede
onderwerpen gerelateerd aan de aanpak van fraude, zoals die gegevensuitwisseling et
cetera. Dus dan gaat het echt over domeinoverstijgende zaken. Dat is daar steeds aan
de orde geweest in die vergaderingen. Het is daar dus niet over die CAF-zaak gegaan.
Wij hebben die verslagen helemaal nagekeken en dat is niet aan de orde geweest.
Ik kijk even naar de minister-president …
Minister Rutte:
Dat over de commissie fraudebestrijding, voorzitter.
De heer Snels (GroenLinks):
In de antwoorden op de feitelijke vragen staat ook dat de verslagen geheim zijn,
staatsgeheim zelfs en dat …
Minister Rutte:
Maar ik verzeker u dat ze helemaal zijn bekeken. Ik zou hier echt liegen als wij die
gelezen hebben en ik hier nu zeg dat het niet behandeld is als het wel behandeld is. Daar
staat gewoon echt niks over die CAF-zaak in.
De heer Snels (GroenLinks):
Ik hoop dat we binnenkort ook over de Wet open overheid komen te spreken.
Minister Rutte:
Die komt ook nog, ja.
De heer Snels (GroenLinks):

65

Die komt ook nog. Ik begrijp dat daar regels voor zijn. Ik begrijp dat de premier daar ook
streng op toeziet, maar een van mijn vragen is de volgende en dat hoort wel bij de
verantwoordelijkheid die het kabinet heeft. Niet voor niets vraagt de heer Omtzigt
bijvoorbeeld iedere keer weer opnieuw: "Hoe is die besluitvorming geweest? Wie wist er
wat wanneer? Waarom zijn signalen niet eerder opgepikt?" De waarheid over hoe dat
precies gegaan is, moet ook boven tafel komen. Dus mijn hele simpele vraag is deze. Met
de regels die ik ken, zijn deze verslagen en eventueel de memo's die onderling gewisseld
zijn tussen de departementen, wel beschikbaar voor de ADR en de commissie-Donner,
zodat onze onafhankelijke onderzoekers …
Minister Rutte:
Dat ga ik even uitzoeken.
De heer Snels (GroenLinks):
… wel zouden kunnen kijken wat daar gebeurd is, ook al zouden wij daar dan zelf geen
inzicht in krijgen?
Minister Rutte:
Dat ga ik uitzoeken, maar op zich is het stuk openbaar, want dat is aan de Kamer
gestuurd. Het stuk dat bij de ministeriële commissie was ingediend waarin vanuit alle
departementen wat men doet en waarin dus die CAF-zaak genoemd wordt, is een
openbaar stuk. Ook het stuk dat de ministerraad heeft vastgesteld zonder discussie, is
een openbaar stuk. Alleen is de vraag natuurlijk of daar in de vergadering over is
gesproken, of daar reflecties op zijn geweest en of er opmerkingen zijn gemaakt over
CAF. Nee, die verslagen zeggen daar helemaal niks over. Ook de agenda gaat daar niet
op in.
De heer Snels (GroenLinks):
Nee, precies. Dat is ook precies de reden waarom ik ernaar gevraagd heb. Het was mij
namelijk opgevallen dat de CAF-zaken genoemd werden in die openbare stukken die
gewoon aan de Kamer zijn gestuurd. Maar ik weet ook dat het gebruik is bij ministeriële
onderraden dat het ambtelijk wordt voorbereid, inclusief memo's en onderlinge discussies
tussen departementen, de Belastingdienst en Sociale Zaken in dit geval. Die
onderliggende informatie is natuurlijk ook …
Minister Rutte:
We gaan kijken wat de ADR daarvan ziet.
De heer Snels (GroenLinks):
… niet zomaar geheim, maar als dat voor onderzoekers beschikbaar is, zou dat volgens
mij helpen bij het beantwoorden van de vraag hoe dat nou precies gegaan is.
Minister Rutte:
Dat gaan we bezien. Kijk, als het echt ook nog weer ambtelijke stukken zijn … tja. Kijk,
wat er gebeurd is, is dat in die frauderapportage een stuk staat van Financiën. Die CAFzaak staat in dat stuk geplakt, zeg maar. Vervolgens is in de ministeriële commissie dat
hele stuk aan de orde geweest. Daar is vervolgens niet over de CAF-zaak gesproken. Wat
daarvoor dan weer tussen ambtenaren is gewisseld, weet ik ook niet, maar ik snap uw

66

vraag. We moeten gewoon eens kijken wat we daarvan wel of niet met de ADR kunnen
delen.
De heer Edgar Mulder (PVV):
De minister-president begon zijn verhaal met te zeggen dat het hier gewone mensen
betrof — "mensen zoals wij," zei de minister-president, geloof ik — en dat het eigenlijk
een horrorscenario is als de overheid zich tegen je keert. Tegelijkertijd wordt nu gezegd
dat die berichten al die jaren niet zijn doorgekomen. Hoe oordeelt de minister-president
over het feit dat er duizenden, misschien wel tienduizenden mensen, zoals net werd
gezegd, vernederd zijn door de overheid en dat dat uiteindelijk niet bij de politieke
leiding bekend wordt?
Minister Rutte:
Donner zegt het eigenlijk heel precies: er was wetgeving die geen ruimte liet, er ontbrak
een menselijk aanpak en er was ook nog eens een keer een politieke context. Opgeteld
leidt dat tot institutionele vooringenomenheid. Die analyse maakt hij eigenlijk in zijn
eerste rapport, en ik denk dat hij daar gelijk in heeft. Ik denk dat dat de elementen zijn
die ook kloppen.
De heer Edgar Mulder (PVV):
Maar overeind blijft dat het Nederland waar wij het altijd over hebben, dat democratisch
is, dat transparant is en waar mensen eerlijk worden behandeld ... Dat is dus een jaar of
tien, vijftien niet gebeurd. Zelfs vanaf de eerste rapporten zijn we nu bijna vier jaar
verder. In die vier jaar — dat hebben we gehoord en gelezen — zijn er nog een heleboel
levens verwoest. Hoe is dat dan mogelijk? U bent daarvoor verantwoordelijk. Hoe
beoordeelt u dat?
Minister Rutte:
Ik heb niet voor niks gisteren excuses gemaakt, persoonlijk en natuurlijk ook namens de
regering. Ik heb excuses gemaakt precies voor de zaken waarvoor Menno Snel en Wopke
Hoekstra dat eerder deden. Ik heb dat gisteren ook gedaan, precies om die reden. Ik kan
dat nu niet goedmaken, maar het is precies om die reden.
De heer Edgar Mulder (PVV):
Voor een deel kunt u het wel nog goedmaken. Dat is vanavond in dit debat ook al een
paar genoemd. Er lopen nog een hoop zaken en er zijn mogelijkheden die u nu al kunt
regelen door zich ietsjes flexibeler en vriendelijker op te stellen in de richting van de
vragen van de gedupeerden. Maar ook dat doet u niet, en dat vind ik samen met de SP
en nog een paar anderen ontzettend jammer. Want u kunt wel een aantal dingen
goedmaken, eigenlijk nu vanavond al. Maar u wilt het niet. Volgens mij wil de ministerpresident dat niet.
Minister Rutte:
Nee, we proberen ons natuurlijk ook te baseren op de mede door de Kamer gewenste
club, die nu objectief kijkt naar wat de vervolgstappen zouden moeten zijn. Daar zal
Wopke Hoekstra zo uitgebreid op ingaan naar aanleiding van de commissie-Donner,
omdat je ergens ook een toetssteen moet hebben hoe je hiermee nu verdergaat.
Daarmee voorkom je uiteindelijk willekeur. Daarmee probeer je het proces te versnellen.
Toen het eerste rapport van Donner uitkwam, zag je ook dat dingen daarna heel snel
konden.
67

De heer Edgar Mulder (PVV):
Maar de willekeur is er natuurlijk de afgelopen jaren geweest. De Belastingdienst
bepaalde zelf wat hij wilde. Dus die willekeur was er. Het is juist aan ons, juist aan u, om
die willekeur nu te beëindigen en iets voor die mensen te doen. Dat kunt u. U heeft die
macht. Gebruik 'm!
Minister Rutte:
Ik heb net het antwoord gegeven. En er wordt zo natuurlijk nog nader ingegaan op hoe
het verdere rapport van Donner weer tot vervolgstappen gaat leiden.
De voorzitter:
Nieuwe vraag, meneer Omtzigt?
De heer Omtzigt (CDA):
Ja, voorzitter. Als een burger 2 km/u te hard rijdt, krijgt hij een boete en is hij
verantwoordelijk. Als een leerling 0,10% te weinig haalt voor zijn vmbo-examen, krijgt
hij geen diploma. En als een ondernemer zijn btw-aangifte twee dagen te laat inlevert,
krijgt hij een forse boete. Dan weten we in de hele overheid precies te herleiden hoe die
burger een fout gemaakt heeft en weten we hem haarfijn te vinden en soms ook nog wel
snoeihard te straffen. Hier zijn 10.000 burgers, en misschien nog wel meer, door
besluiten van de overheid in de knel gekomen, jarenlang. Ik ben nu al tweeënhalf jaar
vragen aan het stellen. Dat niet elk besluit 100% wordt vastgelegd, snap ik nog wel.
Maar kan de premier me uitleggen dat ik na tweeënhalf jaar vragen nog niet weet
waarom de ministeriële commissie het besluit niet genomen heeft, waarom de
staatssecretaris het besluit niet genomen heeft, waarom we geen besluit van een
topambtenaar kunnen vinden, waarom we geen besluit daaronder kunnen vinden, en
waarom we ook geen besluit kunnen vinden wanneer het is teruggedraaid? Wat is dit
voor overheid? Wanneer een burger een besluit neemt, wordt het haarfijn vastgelegd
door deze overheid, maar wanneer de overheid een besluit neemt dat grote gevolgen
heeft voor die burgers, dan kunnen we al twee jaar lang niks reconstrueren. Hoe kijkt de
premier aan tegen zo'n manier van regeren? Past die in een parlementaire democratie?
Minister Rutte:
Ik snap die vraag duizend procent, maar de tragiek is dat die voortgangsrapportages er
tot op zekere hoogte natuurlijk wel zijn geweest. Ik snap wat de heer Omtzigt zegt over
de laatste paar jaar. Ik weet ook welke strijd hij heeft gevoerd, maar in de periode
daarvoor is aan de Kamer gerapporteerd over de CAF-aanpak en over de wijze waarop
met fraude is omgegaan. Die stukken zijn naar de Kamer gestuurd. Dat is ook wat ik net
zei. Daarover is gedebatteerd. Er is in 2013, 2014 en daarvoor wetgeving ontstaan. Die
heeft ertoe geleid dat er totaal geen ruimte meer is gelaten voor individuele afwegingen
en voor maatwerk, zoals Donner uiteindelijk in zijn opstelsom zegt. Ik denk dat de heer
Omtzigt refereert aan de laatste paar jaar. Toen is het debat hier natuurlijk gevoerd met
Menno Snel. Vanaf het moment dat hij hier zat, heeft hij zijn stinkende best gedaan om
dit probleem op te lossen. Uiteindelijk heeft hij de keuze moeten maken om te stoppen.
Dat is allemaal voor de kerst gebeurd. Daar gaan we nu niet over nakaarten. Maar hij is
eigenlijk met niets anders bezig geweest. De ministerraad heeft in de afgelopen paar jaar
regelmatig gesproken over de vraag "hoe gaan we nu proberen om dit uiterst complexe
proces dat inderdaad ingrijpend is voor mensen enigszins in goede banen te leiden?" De
ministerraad werd ook door hem bijgepraat over de wijze waarop hij daarmee bezig was.
De heer Omtzigt (CDA):
68

Het probleem is niet dat de wetten te streng waren. Het probleem is dat de
Belastingdienst zich structureel niet aan de wetten gehouden heeft. Er is vastgesteld, ook
in een Kamermotie die oordeel Kamer heeft gekregen, dat de Belastingdienst die
toeslagen hooguit had mogen opschorten, maar nooit had mogen stoppen. Daardoor
verviel het recht meteen en kwamen mensen meteen in de problemen. Onder de
Algemene wet bestuursrecht heb je het recht om binnen zes weken een bezwaar
behandeld te krijgen. Als de overheid dan een fout maakt, wordt er als het goed is door
een nieuw paar ogen een besluit genomen. Dat is de elementaire rechtsbescherming. Die
is helemaal weggehaald. Anderhalf jaar lang hebben deze mensen moeten wachten.
Ondertussen was er sprake van terugvorderingen. Mensen zijn in een spiraal beland. Ze
zijn hun huis kwijtgeraakt. Relaties zijn kapotgegaan. Ze konden hun kinderen niet goed
opvoeden. Er is waarschijnlijk één geval van zelfmoord. Alles kwam erbij. Het is niet zo
dat men zich aan de wet heeft gehouden. Men heeft zich niet aan de wet gehouden. Dat
wil ik hier gesteld hebben.
Ik vraag dus aan de premier hoe hij erop reflecteert dat we dit niet boven tafel kunnen
krijgen. Waar ligt dat precies aan? Waar ligt het aan dat de regering dit al meerdere
keren in de ministerraad besproken heeft, dat wij er al vaak naar gevraagd hebben, maar
dat we nog steeds geen vijf of zes punten in beeld hebben waarvan we zeggen: toen
hebben we een besluit genomen of toen heeft iemand een besluit genomen, dat heeft dit
gevolg gehad en dat rapporteren we zo? Ik zeg dat niet om iemand de schuld te geven,
maar …
Minister Rutte:
Om van te leren.
De heer Omtzigt (CDA):
… omdat ik het doodeng vind. Ik vind het doodeng dat dit kan gebeuren zonder dat er
besluiten aan ten grondslag liggen, en nog wel enger dan wanneer er wél besluiten
zouden liggen.
Minister Rutte:
Misschien praten we langs elkaar heen, maar strikt genomen laten de rapportages zien
dat die CAF-aanpak er was. Die is gewoon met de Kamer gedeeld. Dat is één. Het tweede
is dat er ook rechtszaken werden gevoerd die tot op het niveau van de Raad van State
uiteindelijk de regering gelijk gaven in de manier waarop het werd toegepast. Dat was
tot vorig jaar, tot de uitspraak van de Raad van Sprake van april vorig jaar. Eerder was
er natuurlijk al het signaal van de Ombudsman, in 2017. Ik zeg niet dat dit het antwoord
is op de vraag van de heer Omtzigt, maar ik vermoed dat dit elementen zullen zijn van
de wijze waarop dat is gegaan. Op zich is er ook altijd extern over gecommuniceerd dat
deze aanpak er was, maar je stelt nu natuurlijk vast dat dit niet is wat je wilt. Ook
Donner zegt dat er, los van de wetgeving, geen ruimte was voor menselijk handelen. Dat
is een van de elementen die leiden tot wat hij noemt "institutionele vooringenomenheid".
De heer Omtzigt (CDA):
De premier zegt nu dat er extern gecommuniceerd is over deze manier van handelen. Ik
zou graag willen weten in welke stukken er extern gecommuniceerd is over het feit dat
de ouders op deze manier aangepakt zouden worden.
Minister Rutte:

69

Nee, dat niet natuurlijk. Ik bedoel dat de CAF-aanpak een aantal keren is genoemd in de
frauderapporten. Ik zeg niet dat de Kamer het daarmee allemaal had kunnen weten of
dat het kabinet het allemaal had kunnen weten. Ik zeg alleen dat er in die
frauderapportages natuurlijk gewag van wordt gemaakt. Er is toen in de ministeriële
commissie blijkbaar niet op doorgevraagd, want het is daar überhaupt niet behandeld, en
hier in de Kamer ook niet. Het is dus ook fout. Daar zijn we het over eens. Ik zou ook
willen dat je daar lessen uit kunt trekken met elkaar, zodat je dat in de toekomst kunt
voorkomen.
De heer Omtzigt (CDA):
De minister-president zegt nu in een tussenzin: dat had de Kamer niet kunnen weten en
dat had de regering niet kunnen weten. Hoe werken de verantwoordelijkheidslijnen dan
in Nederland?
Minister Rutte:
Ik weet het niet zeker, want daarnaar wordt natuurlijk ook onderzoek gedaan, deels ook
nog door de ADR. Maar een van de dingen die je in Donner I terugleest is dat, los van de
wetgeving, in de uitvoering de menselijke ruimte ontbrak om tot maatwerk te komen.
Dat is een van de dingen die hij noemt. Ik zeg niet dat het daarmee limitatief is, maar
dat is wel een van de dingen die hij noemt.
Mevrouw Leijten (SP):
In 2009 heeft toenmalig staatssecretaris De Jager het besluit genomen over hoe je
omgaat met invorderingen. Toen is er gezegd: als iemand verweten wordt dat hij willens
en wetens de wet niet heeft toegepast, dat er dus sprake is van opzet of grove schuld,
dan mag je hem heel hard aanpakken. Dat mag je iemand natuurlijk wel verwijten, maar
diegene moet zich kunnen verweren. En sinds 2009 is het mensen verweten, maar
hebben ze zich niet kunnen verweren. Dat speelde al ver voor de Bulgarenfraude. In
welke Kamerbrief of evaluatie staat dat de Belastingdienst dat mag toepassen zonder dat
iemand zich kan verweren? Kunt u mij dat dan vertellen?
Minister Rutte:
Dat beweer ik niet. Ik beweer niet dat dat ergens staat.
Mevrouw Leijten (SP):
Nee, precies. Daar gaat het dus fout. Dat is dus ook wat de Belastingdienst niet heeft.
Die heeft geen bewijs dat die mensen schuldig zijn aan fraude. Daarom horen die
mensen nu allemaal: nee, je bent geen fraudeur. Ze moeten dus allemaal dat geld
terugkrijgen. Waarom moet u dan wachten op de commissie-Donner?
Minister Rutte:
Luister, ik denk dat daar één stap tussen zit, en dat is juist die commissie-Donner. Maar
daar komt Wopke Hoekstra dadelijk over te spreken. We proberen mensen nu zo snel
mogelijk genoegdoening te geven.
De voorzitter:
Deze vraag is wel gesteld in de eerste termijn, dus ik ga ervan uit dat die vraag straks
wordt beantwoord.

70

Mevrouw Leijten (SP):
Nee, maar hier wordt de commissie-Donner ook weer een beetje gebruikt om de eigen
verantwoordelijkheid wit te wassen.
Minister Rutte:
Nee!
Mevrouw Leijten (SP):
Er wordt gezegd "het was de tijdgeest" en "het was institutioneel vooringenomen". Nee,
het gaat om een overtreding van dat inningsbesluit, sinds 2009, met het idee dat je,
wanneer je iemand als fraudeur bestempelt onder opzet of grove schuld, diegene zo hard
mag aanpakken als maar kan. Dat staat wel in die wet, ja, maar je mocht mensen niet
beschuldigen zonder dat je bewijzen had. En dat is jarenlang gebeurd. Sterker nog, dat is
afgelopen november nog gebeurd. En ik kan er niet bij dat de minister-president, met
zeven jaar VVD-bewindspersonen en later nog zijn eigen VVD-topman als secretarisgeneraal — ja, u heeft hem zelf aangeprezen in de krant — daar nooit iets van gehoord
heeft.
Minister Rutte:
Come on. Ik ga zo praten over hoe je ...
Mevrouw Leijten (SP):
Wat zijn die excuses dan toch waard?
De voorzitter:
Ik kom er zo nog over te spreken hoe ambtelijk Nederland hier langzamerhand collectief
bij de vuilnisbak wordt gezet. Daar kom ik zo apart over te spreken, want dat bevalt mij
helemaal niet.
Mevrouw Leijten (SP):
Dan moet de minister ...
Minister Rutte:
Daar kom ik zo apart over te spreken.
De voorzitter:
Niet door elkaar heen praten.
Mevrouw Leijten (SP):
Dan moet de minister-president ook niet in de krant zetten dat dit de man is die de boel
wel even recht gaat trekken.
Minister Rutte:
Ach, jeetje zeg!

71

Mevrouw Leijten (SP):
Dan moet de minister-president ook niet zorgen dat het iedere keer dezelfde
bestuursdiensten zijn die alle opdrachten krijgen en alle functies mogen vervullen. Daar
is hij zelf bij.
De voorzitter:
Mevrouw Leijten, u heeft ...
Minister Rutte:
Er zijn hier dingen verschrikkelijk misgegaan. Ik heb daar niet voor niks excuses voor
gemaakt. Ik vind het verschrikkelijk. Ik heb niet voor niks gezegd: mevrouw Leijten en ik
hoeven elkaar niet te overtuigen van de ernst daarvan. Ik weet dat het haar zeer aan het
hart gaat. Mij ook; dat kan ik haar verzekeren. Ik vind het verschrikkelijk als mensen in
dit land door de overheid op zo'n manier behandeld worden en hun leven op zo'n manier
geraakt wordt. Dan wil je zo snel mogelijk gerechtigheid. Maar we hebben er, ook eerder
in debatten hier, afspraken over gemaakt hoe we dat nu zo snel mogelijk doen. Donner
komt zo snel mogelijk met zijn rapport. Daarna moeten we daar ook zo snel mogelijk
mee verder. We hebben dat ook proberen te doen in de CAF 11-zaak door met
voorschotten te werken, zodat we die compensatie zo snel mogelijk kunnen geven. Maar
je moet je dan wel weer ergens op baseren.
De voorzitter:
Tot slot, mevrouw Leijten, want anders ... U heeft uw punt wel duidelijk gemaakt, dus tot
slot op dit punt.
Mevrouw Leijten (SP):
"Zo snel mogelijk"? "Zo snel mogelijk"? Wij vroegen voor de zomer al wie wat wanneer
wist en of er strafbare feiten waren gepleegd. De minister van Financiën moest pas
vorige week in deze Kamer zeggen: oké, dan ga ik wel een onderzoek doen. Dat is niet
"zo snel mogelijk". Deze minister-president heeft in 2017 helemaal niet aangedrongen op
"zo snel mogelijk", en ook niet toen hij van zijn minister van Sociale Zaken te horen
kreeg dat de ouders te veel risico liepen met het terugbetalen van de
kinderopvangtoeslag. Dat staat gewoon in rapporten.
De heer Azarkan (DENK):
Ik schrok wel een klein beetje toen de minister-president aangaf hoe hij zelf naar die
zaak keek, met name ten aanzien van het op een hoop gooien van de regelgeving die
bedacht is, de menselijke maat et cetera. Ik denk dat ook een aantal keer is aangegeven
dat het hier niet zozeer gaat om die menselijke maat, maar gewoon om het stelselmatig
overtreden van drie wetten, en dat jarenlang. Het is terecht dat gezegd wordt: daar kun
je niet mee wegkomen. Het is heel gek dat dat niet vanzelfsprekend is doorgekomen
richting de staatssecretaris en de minister-president. Maar als er nou ergens in
september 2017 door een gerenommeerd instituut als de Ombudsman echt vernietigend
wordt geoordeeld dat mensen door het handelen van deze ambtenaren, door een deel
van de ambtenaren — het gaat mij niet om alle ambtenaren — eigenlijk gewoon niet
meer konden overleven … Ik heb mij oprecht verbaasd, ook richting Menno Snel, de
vorige staatssecretaris, omdat hij dat al eerder wist. En ik vraag ook aan de ministerpresident: wat staat er nou anders in het rapport van Donner dan wat al ruim twee jaar
geleden, al bijna tweeënhalf jaar geleden, is geconstateerd door de Ombudsman?
Waarom heeft u toen niet opgetreden?
72

Minister Rutte:
Menno Snel is natuurlijk sinds hij aantrad in oktober of november 2017 met dit
onderwerp aan het werk gegaan. Daar is vervolgens de uitspraak van de Raad van State
van april vorig jaar overheen gekomen. Die zei, nadat hij jarenlang de regering, de
overheid en de Belastingdienst in het gelijk stelde: nee, dit kan zo niet. Dat heeft de zaak
natuurlijk verder in een versnelling gebracht. Daarmee zie je dat dit ook vanaf 2017 —
dat is te laat, kun je nu vaststellen — politiek wel degelijk op de radar is gekomen. Dat
zijn de feiten.
De heer Azarkan (DENK):
De Raad van State heeft de laatste keer inderdaad gezegd: er is ruimte om partieel te
handelen. Dat heeft de Raad van State eigenlijk voor het eerst gezegd. De heer Snel
heeft daarvan gezegd: die hebben ook boter op hun hoofd; dat hadden ze ook eerder
kunnen constateren. Daar gaat het in deze zaak niet om. Echt niet. Dat gaat niet om dat
u gisteren met de ouders hebt gesproken, die niets verkeerd hebben gedaan. Het gaat
om dat gedeelte, dat dat jaren door heeft kunnen gaan, dat er ook ambtenaren intern
zeiden: "Dit kan zo niet. Zo ga je niet met deze mensen om. Deze mensen jagen we over
de kling." Nogmaals, dat stond al in het rapport in 2017. Als een eenvoudig Kamerlid als
ik dat kan lezen … Ik heb dat gedaan, heb daarna de staatssecretaris opgezocht, het
dossier gelezen, een deel van de ouders gesproken en gezegd: dit stinkt, dit is raar.
Vervolgens is de staatssecretaris anderhalf jaar in een tunnelvisie gebleven, met als
gevolg dat die ouders daar nog jarenlang last van hadden. In dat rapport van Donner
staat in een iets andere bewoording hetzelfde als in 2017. Waarom is er toen niet
gezegd: "Onder mijn bewind kan dit niet gebeuren. Staatssecretaris: rapporteren, aan de
slag. We gaan dit oplossen"?
Minister Rutte:
Natuurlijk zouden we allemaal die film het liefst terugspoelen en nog veel verder, dus
voor 2017, ver voor die uitspraak van de Ombudsman. Het feit is wel dat Menno Snel
vanaf zijn aantreden aan de gang is gegaan met het dossier om zo goed mogelijk te
proberen dat in goede banen te leiden. Het feit is ook dat de Raad van State tot april
vorig jaar de Belastingdienst gelijk gaf in die rechtszaken. Dat is natuurlijk ook het
frustrerende. Dan zeg je "hadden we dingen nou maar eerder …" en "hadden we nou
maar eerder kunnen ingrijpen", zodat dit minder gevolgen zou hebben gehad voor het
leven van mensen. Daar hoeven we elkaar niet van te overtuigen. Ik ben dat eens met
de heer Azarkan.
De heer Azarkan (DENK):
Tot slot, voorzitter. Ik wind me een klein beetje op.
De voorzitter:
U bent niet de enige.
De heer Azarkan (DENK):
Ik zie de heer Hoekstra ook knikken. Het is echt niet zo dat de heer Snel, hoe graag ik
hem ook mag en wat een goed mens ik hem ook vind, aan de slag ging met het oplossen
van de problemen. Ook hij bleef nog anderhalf jaar nadat het rapport van de
Ombudsman was uitgekomen, denken dat de Belastingdienst goed handelde. Dat was
gewoon niet zo. Hij zat in een tunnelvisie. U kunt niet beweren dat hij vanaf het begin

73

dat hij aantrad aan de slag was, want dat is niet zo. Vanaf juli is hij aan de slag gegaan.
Too late, too little. Toen was het niet meer te keren.
Minister Rutte:
Vanaf 2017 was het natuurlijk volstrekt helder dat er dingen politiek anders moesten, en
zeker ook in de uitvoering. Je ziet natuurlijk dat de zaak pas vanaf de uitspraak van de
Raad van State in 2019 in een stroomversnelling is gekomen. Dat is te laat. Dat snap ik
ook. Dat is niet de fout van Menno Snel. Het is natuurlijk een collectief falen dat dat te
laat is gebeurd.
De heer Van Weyenberg (D66):
Er zijn zaken duidelijk misgegaan bij de Belastingdienst, maar de commissie-Donner
heeft het ook over de politieke context. Dat was een context van streng, strenger,
strengst, tijdens de Bulgarenfraude maar ook daarvoor, met wetten vanaf de periode
2010-2015. Is de minister-president het met D66 eens dat we achteraf de menselijk
maat gewoon te veel uit het oog zijn verloren …
Minister Rutte:
Zeker.
De heer Van Weyenberg (D66):
... en echt zijn doorgeslagen, waardoor mensen die zich vergisten te lang door de politiek
als fraudeurs zijn neergezet?
Minister Rutte:
Ja, dat laatste is daar een effect van, maar laat ik ingaan op die menselijke maat en wat
Donner daarover zegt, namelijk dat de wetgeving daar geen ruimte voor liet. Ik denk dat
dat gewoon waar is. Je wilt natuurlijk draagvlak houden onder het stelsel van sociale
regelingen door mensen die daar misbruik van maken, aan te pakken. Anders verlies je
het draagvlak. Maar je wilt niet dat dat leidt tot heksenjachten of tot een situatie waarin
het handelen tegen mensen die in redelijkheid niet persoonlijk te verwijten is dat zij
schuld hebben, zo extreem ver kan gaan. Dat blijkt ook uit de zaak die voor de kerst tot
uitkering is gekomen. Dat is natuurlijk de les die je hieruit moet trekken. Dat heeft ook
te maken met de wetgeving die daarover ging; dat ben ik gewoon met de heer Van
Weyenberg eens. Die liet daarvoor te weinig ruimte.
De heer Van Weyenberg (D66):
Ik vind het belangrijk dat de minister-president gewoon erkent dat we waren
doorgeslagen in dat streng, strenger, strengst.
Minister Rutte:
Zeker.
De heer Van Weyenberg (D66):
Een van de dingen die mij wel opvalt, is het volgende. Bij deze toeslagen zijn ook andere
ministeries betrokken, die de opdrachten geven. Die lijken bijna afwezig in het debat. We
hebben één brief gevonden — ik meen van Asscher en Wiebes — waarin wel wat zinnen
stonden als "no show, no money" en "ja, er zullen goeien onder de kwaden lijden, maar
74

daar heb ik vast de steun van uw Kamer voor". Hoe gaan we nou echt zorgen dat die
opdrachtgevende ministeries nu echt vol aan de bak gaan bij de uitvoering, ook van de
motie die ik samen met collega Bruins heb ingediend? Want ik wil hier eigenlijk niet meer
alleen met de staatssecretaris over praten, maar ook met degenen die de wetten en de
regels echt hebben bedacht.
Minister Rutte:
Ik denk dat je daarvoor eigenlijk twee dingen moet doen. In de eerste plaats heeft dat te
maken met de wetgeving en de rigiditeit waar de heer Van Weyenberg en ik het zonet
over hadden. Het tweede is het stelsel van toeslagen zelf. Daarmee kom ik ook bij de
vraag die zonet in de vragenronde gesteld werd door … Even kijken hoor, kan ik dat
terugvinden? Ja, de heer Van Raan van de Partij voor de Dieren stelde die vraag, dacht
ik. Hoe gaat het nou met de toekomst van het toeslagenstelsel? Als het aan dit kabinet
ligt, gaat de nieuwe staatssecretaris niet alleen aan de slag met het in goede banen
leiden van deze enorme hoop ellende, maar gaat diegene ook uitwerken hoe we in een
situatie kunnen komen waarin we stap voor stap van dit toeslagenstelsel af komen.
Daarover is, dacht ik, ook een motie aangenomen in de Kamer. Het lastige is dat het tot
extreme herverdelingseffecten leidt als je dat halsoverkop doet, waarbij hogere inkomens
enorm stijgen en lagere inkomens instorten.
Dat is dus iets wat je over een iets langere termijn zult moeten doen. Dat moet ook
klaarliggen bij de volgende formatie. Dat was er namelijk de vorige keer ook niet, in
2017. Er lag geen voorstel, geen uitgewerkt idee over hoe we af konden komen van de
toeslagen. Je zult het allebei moeten doen. Het heeft dus naar mijn overtuiging te maken
met de wetgeving op het terrein van fraudebestrijding, maar ook met het
toeslagenstelsel zelf. Dat uiteindelijk zo veel mensen uitkeringsgerechtigd geworden, is
natuurlijk niet wat je wilt. Het zijn er alleen al 7 miljoen door de zorgtoeslag, zeg ik uit
mijn hoofd. Dat zou je natuurlijk in het normale inkomensgebouw en in het
belastingstelsel moeten kunnen regelen. Ik geloof dat mevrouw Leijten dat ook zei.
De heer Van Weyenberg (D66):
Dat was ook precies de achtergrond van mijn vraag. We gaan bijvoorbeeld op korte
termijn wat aan het alles-of-nietsbeleid doen. Dat is toegezegd; er komt een
wetswijziging en het zou in de praktijk al anders moeten zijn. Ik ben nu precies op zoek
naar de toekomst.
Minister Rutte:
Ja.
De heer Van Weyenberg (D66):
Ik zou de minister-president twee dingen willen vragen. Er is nu toegezegd dat het
kabinet na de komst van het onderzoek over de toeslagen gaat kijken naar meer
fundamentele varianten, zoals de Kamer inderdaad heeft gevraagd. Zou de ministerpresident willen borgen, en daarin de regie willen pakken, dat ook die drie
opdrachtgevende ministeries, die hier toch vaak ontbreken als we het erover hebben,
daarbij komen, en dat dit echt gebeurt? Wil hij zorgen dat bijvoorbeeld rond de zomer
ook die verdergaande, echt creatieve varianten hier gewoon liggen — een hoger
minimumloon, het vervangen van de kinderopvangtoeslag door kinderopvang als
basisvoorziening, een negatieve inkomstenbelasting — zodat we bij de volgende formatie
precies dat materiaal hebben?
Minister Rutte:
75

Ik wil dat allemaal hebben bij die volgende formatie, maar laten we het even hebben
over de precieze timing, voordat ik de nieuwe staatssecretaris al helemaal klemzet door
te zeggen: nu moet je óók dit nog ophoesten voor de zomer. Misschien kan het hè, en ik
zou het willen, maar laten we die man of vrouw nou even de kans geven om de benen
onder het bureau te krijgen. Dit is een van de klussen die er ligt: uiterlijk voor de
volgende formatie een systeem klaarzetten waarbij je van die toeslagen af kunt.
De heer Van Weyenberg (D66):
Precies. Ik wacht dat exacte moment af, maar ik vraag wel maximale haast, ook om het
nog in programma's te kunnen gebruiken. Ik wil juist niet alleen naar de staatssecretaris
kijken. Dat was de kern van mijn vraag. Ik denk dat de minister van Financiën en zeker
ook de premier de regie kunnen voeren, zodat ook de minister van Wonen, de minister
van ...
Minister Rutte:
Dit is breder dan alleen van de staatssecretaris.
De heer Van Weyenberg (D66):
Precies, want daar komen de wetten vandaan en niet van die staatssecretaris. De
minister-president heeft gewoon een regierol daarin. Daar spreek ik hem op aan en ik
vraag hem ook om dat toe te zeggen.
Minister Rutte:
Dat ben ik met hem eens. Het gaat breder. Wat wij nu voor ogen hebben, is een project
niet alleen vanuit toeslagen, maar ook beleidsinhoudelijk, want de heer Van Weyenberg
heeft volkomen gelijk. Dit raakt een aantal mensen breed in het kabinet. Het is ook de
betrokkenheid van Sociale Zaken bij de kinderopvangtoeslag, van VWS op de zorgtoeslag
en van Infrastructuur en Wonen bij de huurtoeslag.
De heer Van Weyenberg (D66):
Voorzitter, mag ik nog één ding ...
De voorzitter:
Ja, de heer Van Weyenberg.
De heer Van Weyenberg (D66):
Ik ben blij met dit antwoord. Ik ben blij dat het zo gaat gebeuren. Ik hoop wel dat we die
variant echt zonder taboes kunnen doen, want we zullen heel creatief moeten zijn om
van die toeslagen af te komen.
Minister Rutte:
Één ding, voorzitter. Als je ook maar één taboe toelaat in de discussie, gaat het niet
lukken. Ik heb die politieke discussie nu al een paar keer in mijn eigen partij gehad en
ook in de coalitie is daar weleens over gesproken. Het loopt direct vast, als er op
voorhand klemmen op worden gezet. Je moet dit taboevrij doen en dan moet je
vervolgens maar hopen ... Nee, niet hopen. Hopen doen we ergens anders. Maar dan kun
je uiteindelijk tot iets komen. En dan nog heb je een aantal jaar nodig. Mijn overtuiging

76

is — ik hoop dat ik ongelijk heb — dat je ook nog een transitiefase nodig hebt, waarbij je
hopelijk de ruimte voor lastenverlichting gericht gaat inzetten om die stappen te zetten.
De voorzitter:
Ik geef u zo het woord, meneer Van Raan. Ik zie ook de heer Omtzigt staan. Ik wil toch
even hiernaar kijken. Laat ik het zo zeggen: er zijn heel veel vragen gesteld, ook over de
toekomst. Er zijn concrete vragen. Er moeten concrete oplossingen komen. Dus ook dit
soort vragen moet de ruimte krijgen. Dit is het vierde plenaire debat over dit onderwerp
en daarom kijk ik even naar de minister-president.
Minister Rutte:
Ik heb bijna geen antwoorden. Ik had mevrouw Leijten in de laatste interruptie van net
aangekondigd dat ik nog iets zou zeggen over ABD en toch maar iets over ...
De voorzitter:
Voordat u daarnaartoe gaat, ga ik toch even eerst naar de heer Van Raan.
De heer Van Raan (PvdD):
Dank dat de premier inging op de vragen die we stelden over de toeslagen, namelijk:
moet je niet zorgen dat ze intrinsiek niet nodig zouden zijn? Fijn dat we daarnaar gaan
kijken en ook naar de negatieve inkomstenbelasting. Wie weet wat daaruit gaat komen.
Ik vroeg me wel af of ... Misschien kan hij daar wat over zeggen, zonder dat meteen
precies te duiden. Tegelijkertijd zijn we namelijk ook bezig met hele precieze
reorganisatievoorstellen. Die lijken heel concreet, maar we gaan ook nadenken over hoe
we van die toeslagen af kunnen. Hoe ziet de premier dit voor zich? Krijgen we twee
reorganisaties achter elkaar? Hoe kijkt hij daartegenaan?
Minister Rutte:
Daar gaat Hoekstra op in.
De voorzitter:
Daar komt de minister van Financiën op terug.
Minister Rutte:
Ja, de minister van Financiën. Sorry.
De heer Omtzigt (CDA):
We hebben net al gezien dat feitelijk niet herleidbaar is wie besluiten neemt in dit land.
Tenminste, we zijn er in tweeënhalf jaar nog niet achter gekomen. We weten niet wie
nou deze aanpak doet. Ik heb nog een aanvulling op wat de minister-president zegt,
namelijk dat de regering altijd gelijk kreeg. Ze kreeg niet altijd gelijk. In 2017 was er een
vernietigend rapport van de Ombudsman.
Minister Rutte:
Dat heb ik genoemd.
De heer Omtzigt (CDA):
77

Dat noemde de minister-president. Dat heette "Geen powerplay maar fair play". Over de
titel was er geen onduidelijkheid. Hoogst uitzonderlijk zei de Ombudsman: u moet het
rechtzetten voor deze groep. Maar dat gebeurde niet. De Raad van State oordeelde al in
2016 dat het opschorten illegaal was. Later kwamen daar nog andere dingen bij, maar
dat was al in 2016. Dat is het tweede Hoge College van Staat. De Hoge Raad zei dat de
stukken onvolledig waren. Dat was het derde Hoge College van Staat. De
Kinderombudsman, nummer vier, zei: het belang van kinderen is niet meegewogen. En
vijf, de Tweede Kamer stelde vragen en zei: doe er wat aan. 2017! Vijf Hoge Colleges
van Staat zeggen: doe wat, kijk! En dan zegt de minister-president: de Belastingdienst
kreeg gelijk. De Belastingdienst schikte met ouders in 3.000 zaken. Die wist dat er niet
te winnen viel. En wat gebeurde er? Vlak voor de rechtszaken werd alsnog iets
aangeboden.
Hoe beoordeelt de premier dat we aan de ene kant niks herleidbaars hebben, wat ik echt
heel eng vind in een rechtsstaat, maar ook dat we vijf Hoge Colleges van Staat hebben,
die tweeënhalf jaar geleden zeiden: kappen met die hap? Als er toen geluisterd was,
hadden we nu dit debat niet gehad; dan was de zaak opgelost. Hoe zorgt u ervoor dat
het kabinet serieus luistert naar de Hoge Colleges van Staat? Want het was niet één keer
door rood rijden, het was vijf keer door rood rijden.
De voorzitter:
Ja, de minister-president.
Minister Rutte:
Dit is natuurlijk de hoofdles. Dit is de belangrijkste les die je eruit moet trekken. Alleen
houd ik hier ook staande dat Snel vanaf zijn aantreden wél met het onderwerp is
begonnen. Ik weet dat Omtzigt het te weinig vond en te laat, en dat begrijp ik. En ik
weet dat die debatten hier hebben plaatsgevonden, en dat dat vanaf april 2019 in een
stroomversnelling is gekomen. Ik accepteer en ik snap dat de heer Omtzigt zegt: dat was
te laat en te weinig. En die debatten hebben hier steeds plaatsgevonden, zeker ook over
de Ombudsman, en zeker ook over een aantal rechterlijke uitspraken. En dat heeft hier
steeds geleid tot politieke conclusies, en versnellingen waar dat kon. Maar dat is
achteraf. Wat ik met Omtzigt eens ben, is dat je, als dit soort signalen komen — dat is in
ieder geval de les die ik eruit trek — die op dat moment in ieder geval veel serieuzer zult
moeten bekijken dan toen gebeurd is. Ik wil dat niet van een kwalificatie voorzien, maar
dat lijkt toch — en ik zeg het maar even voorzichtig — op de conclusie van Donner, dat
er op dat moment, zo zou je uit Donner kunnen afleiden, te weinig follow-up is gegeven
aan dit soort signalen. Dat is het in feite, en dat ben ik met hem eens.
Ik zou dolgraag willen dat we dat nu konden terugdraaien, meneer Omtzigt; dat zou ik
dolgraag willen. En ik snap ook u persoonlijk: u heeft zich zo voor het onderwerp
ingezet; de frustratie; dat u hier een paar jaar aandacht staat te vragen en dat u denkt:
als er toen meer was gedaan, hadden we een hoop ellende kunnen voorkomen. Ik snap
dat, en daar heeft u ook gelijk in.
De heer Omtzigt (CDA):
Voorzitter. Dit zijn signalen die eigenlijk niet tot een Kamerdebat hoeven leiden. Een
Raad-van-State-uitspraak of een Ombudsman dient op zichzelf afdoende te zijn voor een
regering om te handelen. Dat is echt nog iets anders, zeg ik, dan een enkel telefoontje
bij de Belastingtelefoon. Dat is een ding.
Minister Rutte:
Eens.
78

De heer Omtzigt (CDA):
Kan de regering, de minister-president, hier een keer op reflecteren, dus op hoe het
komt, hoe het gebeuren kan dat die signalen gemist worden? Dus wanneer we hier in
mei of juni weer over spreken ...
Minister Rutte:
Dan kom ik daarop terug. My lesson is learned. Ik zal de lessons learned doorgeven.
De heer Omtzigt (CDA):
Die lessons learned. Als we die dan kunnen krijgen, zou ik dat zeer op prijs stellen.
Minister Rutte:
Ik zal de lessons learned uitdelen. Dat schrijf ik op.
De heer Omtzigt (CDA):
Dank u wel.
(…)
Minister Rutte:
Ja, voorzitter, ik ben mevrouw Leijten nog een antwoord verschuldigd. Ik ben even in
haar opmerking gedoken over de minister van Sociale Zaken in het vorige kabinet. Die is
bezig geweest met de kinderopvangtoeslag. Dat was toen niet gelinkt aan het CAF; ik
heb dat even nagevraagd. Hij zei eigenlijk: het hele systeem, het stelsel, van de
kinderopvangtoeslag — hij was daar als minister van Sociale Zaken natuurlijk op
stelselniveau verantwoordelijk voor — is te complex in de uitvoering. Daar speelt
bijvoorbeeld in mee dat de hoogte van de toeslag van tevoren geschat wordt en achteraf
wordt afgerekend. Dat zijn elementen van het systeem dat we hebben. Daar is toen ook
met de Kamer over gesproken. Dat heeft geleid tot het idee van directe financiering van
kinderopvang. Uiteindelijk is gezegd dat dat toen gewoon niet kansrijk genoeg was. Dat
idee zal ongetwijfeld terugkomen als je opnieuw gaat kijken naar
langetermijnoplossingen voor het toeslagenstelsel, vermoed ik. We hebben ook navraag
gedaan bij Sociale Zaken. Dat is toen niet gelinkt aan het CAF. Ook daar is het hele
thema van het CAF pas in beeld gekomen met de uitspraak van de Ombudsman in 2017.

79

11.Transcripten mediamomenten MP

12-72019

Persconferentie na afloop van MR
 Een uitspraak van de rechtbank Rotterdam wordt aangehaald. MP
spreekt uit dat kabinet staatssecretaris Snel steunt in zijn voornemen de
kwestie op te lossen.
 Omtzigt vindt dat moet worden opgeschaald . MP merkt op dat we geen
presidentieel stelsel kennen en herhaalt steun voor Snel.

BORGMAN (RADIO 1)
Meneer Rutte, de rechtbank in Rotterdam heeft vandaag een snoeihard oordeel geveld
over de Belastingdienst die tegen de wet heeft gehandeld door een kinderopvangtoeslag
niet toe te kennen. Wat is uw oordeel daarover, hoe kijkt u naar die kwestie?
RUTTE
Ja ik heb eerlijk gezegd die uitspraak nog niet kunnen bestuderen. In algemene zin heb
ik natuurlijk het grote vraagstuk van de kinderopvangtoeslagen goed gevolgd en ik zou
eigenlijk willen zeggen dat ik misschien kortheidshalve mag verwijzen naar Menno Snel,
die met volledige ondersteuning van het hele kabinet probeert dit in goede banen te
leiden, ook heeft gezegd: er zijn veel dingen niet goed gegaan, bijvoorbeeld het
plotseling stopzetten van de toeslagen. Hij heeft ook zijn excuses aangeboden namens
het kabinet aan de Tweede Kamer, maar ook aan de ouders. Hij heeft ook duidelijk
gemaakt dat het kabinet, hijzelf voorop, vastberaden is om deze kwesties op te lossen.
Het is een echt hele complexe en ingewikkelde zaak, dat moeten we ook meteen
erkennen. Dus hier is niet zomaar met een toverstokje alles goed te maken, dat zal echt
tijd kosten. En daarom zijn er ook twee onderzoeken ingesteld door Snel. Een wordt
uitgevoerd door de Rijksauditdienst, de Auditdienst Rijk, en de andere is een commissie
onder leiding van Piet-Hein Donner. Dat ziet ook op de nog lopende fraudeonderzoeken
en daarom komen ze ook zo snel mogelijk met een deeladvies. Dus ik denk dat Menno
Snel, de staatssecretaris, alles aan het doen is met uiteraard ook Wopke Hoekstra, het
hele kabinet om dit stap voor stap onder controle te krijgen. Maar het is niet zo dat we
dat van de ene op de andere dag geregeld hebben. Dit is echt heel complex.
BORGMAN
Ja, u verwijst naar de staatssecretaris, maar Pieter Omtzigt, het CDA-Kamerlid, die zegt:
het is de premier die hier een signaal over moet afgeven, dat ambtenaren onrechtmatig
hebben gehandeld.
RUTTE
Ja, wij hebben geen presidentieel stelsel. Soms droom ik daar wel eens van, maar we
hebben het niet.
BORGMAN
Maar, nou ja, hij vindt dat het politiek opgeschaald moet worden. Dat de staatssecretaris,
die doet zijn best, zegt Omtzigt, maar het is de minister-president die een signaal moet
afgeven om duidelijk te maken dat dit niet kan.
RUTTE
Nou, dan heb ik in ieder geval door net te herhalen wat Menno Snel erover gezegd heeft
ook tot mijn woorden te maken misschien aan een deel van zijn verzoek voldaan, door
alles wat ik u net in de vorige vraag beantwoord heb. Daarmee echoënd wat Snel
daarover gezegd heeft, waar ik van A tot Z achter sta. Meer specifiek staatkundig is dat
verzoek van Omtzigt niet mogelijk. Wij hebben geen presidentieel stelsel.
BORGMAN
80

Nu is er eerder dit jaar een staatssecretaris afgetreden omdat hij de Kamer onjuist heeft
geïnformeerd. U vond dat toen de terechte politieke conclusie. Hoe kan het dat deze
staatssecretaris, die ook heeft toegegeven dat hij de Kamer een aantal keren onjuist
geïnformeerd heeft, diezelfde sanctie niet treft?
RUTTE
Je kunt nooit in algemene zin zeggen: daar is een keer de Kamer niet goed
geïnformeerd. In dat specifieke dossier heeft dat geleid tot die politieke consequentie.
Vergelijken met andere gevallen waarin sprake is van informeren van de Kamer en ook
voortschrijdend inzicht et cetera; je kunt die dingen... Het zijn altijd appels met peren. Je
kunt hoogstens de hoofdverzameling ‘heb je in één keer alle informatie goed kunnen
geven of moest je later aanvullende informatie geven?’. Dat laatste is heel vaak het
geval. Heb ik zelf ook vaak bij de hand gehad, dat ik heb moeten zeggen: luister - kijk
naar de memo’s vorig jaar bijvoorbeeld, dat komt regelmatig voor, dat je moet zeggen:
luister, we hebben er opnieuw naar gekeken en het blijkt toch weer anders te zitten. Dat
hoort bij het parlementaire werk. Je kunt die dingen niet zomaar vergelijken.
15-112019

Persconferentie na afloop MR
 RTL vraagt of excuses op zijn plek zijn en naar informatiepositie Kamer.
MP verwijst naar persconferentie van Snel die later op de dag
plaatsvindt.

SCHREINEMACHERS (RTL NIEUWS)
Over dat laatste meneer Rutte, is een excuus ook niet op zijn plaats? Na wat allemaal is
gebeurd.
RUTTE
Ik verwijs echt even naar de persconferentie van Snel zo meteen, anders heeft het geen
zin dat hij hier staat.
SCHREINEMACHERS
Waarom zou ook niet van u een excuus kunnen komen na al het leed dat deze mensen
jarenlang is aangedaan?
RUTTE
Ik verwijs naar de persconferentie van de heer Snel.
FRESEN (NOS JOURNAAL)
Toch nog even een kleine poging, risico dat het hetzelfde antwoord komt. U zegt dat de
adviezen worden overgenomen, de conclusies. Kan je daaruit concluderen dat u eigenlijk
ook vindt dat de overheid hier toch op een manier met mensen is omgegaan die absoluut
niet kan?
RUTTE
Absoluut, maar nogmaals, ik vind het echt netjes dat dadelijk de heer Snel de kans krijgt
om alles wat we te doen hier in een goede context neer te zetten en dat doet hij
aansluitend aan deze persconferentie. Ik laat het er echt bij.
Compensatieregeling kinderopvangtoeslag (2)
KOOLE (RTL NIEUWS)
Toch nog een vraag over de eerste zaak waar u eigenlijk verder niks over wilde zeggen,
over de kinderopvangtoeslag.

81

RUTTE
Ja.
KOOLE
Onderdeel van het debat onder meer met de Kamer is de kwaliteit van de
informatievoorziening. De Kamer heeft gevraagd om heel veel stukken, de afgelopen
weken, maanden. Het antwoord is uitgesteld tot Donner. Is onderwerp van gesprek in de
ministerraad: het niveau van informatievoorziening aan de Kamer, in het licht van Artikel
86 Grondwet?
RUTTE
Kijk wat we bespreken in de ministerraad is vertrouwelijk. Maar het lijkt mij goed dat u al
dit soort vragen dadelijk aan de staatssecretaris stelt.
HOEDEMAN (VOLKSKRANT)
Meneer Rutte, in uw streven naar openheid help ik u graag.
RUTTE
Ja, dat waardeer ik. Overigens mooi commentaar vanmorgen op het boek van Marnix
Krop over Wim Kok, van u en Jan Tromp dacht ik in de Volkskrant.
15-112019

Wekelijks gesprek MP na afloop van MR
 Rapport Donner wordt op hoofdlijnen besproken.

NOORLANDER
Meneer Rutte, u bent weten we allemaal een fan van de hardwerkende Nederlander. Die
gaat naar zijn werk, heeft vaak dan vaak oppas nodig voor de kinderen, daarvoor is een
toeslag, de kinderopvangtoeslag, maar er zijn fouten meegemaakt bij de Belastingdienst
vooral in het oordeel over hoe mensen daar mee om zijn gegaan. Mensen zijn soms
jarenlang stelselmatig als criminelen weggezet door de Belastingdienst, terwijl ze gewoon
aan het werk wilden. Wat vindt u daarvan?
RUTTE
Ernstig. Het is een hele, echt een grote fout. Er is ook in het verleden excuses voor
aangeboden door het kabinet. Dat had niet mogen gebeuren. Daar is nu onderzoek naar
gegaan door Piet-Hein Donner, die kennen we natuurlijk als oud-minister, oudvicepresident van de Raad van State. Die heeft een erg goed rapport gemaakt en dat is
schokkend als je dat tot je neemt.
NOORLANDER
Zijn de excuses daarvoor op de plaats vindt u?
RUTTE
Zeer, en die zijn ook eerder al gemaakt en die herhalen we ook vandaag. Absoluut.
NOORLANDER
Hoe heeft het zo fout kunnen gaan?
RUTTE
Ja, ik denk, er gingen natuurlijk dingen mis met fraude. Een paar jaar geleden met die
kinderopvangtoeslag. En mijn vermoeden is, en dat blijkt ook wel uit het rapport, dat in
die bestrijding van die fraude, is doorgeschoten. En dat men zo bezig was met fraude op
te sporen dat ook mensen die wel van goede wil waren, dat die uiteindelijk werden
beschouwd als fraudeurs. Dat heeft te maken met cultuur, de opdracht die aan zo’n team
wordt gegeven, en dat is ernstig. Er zijn mensen echt door gedupeerd.

82

NOORLANDER
De Belastingdienst was letterlijk op jacht om mensen te vinden die fouten maakten die
het helemaal niet fout deden. Daar wordt ook over geschreven. Er werd op ongepaste
toon bij de Belastingdienst over mensen gepraat. Er werd gesproken over ‘we got ‘m’,
een duo ‘Pek en Veren’, licence to disturb, een vergunning om mensen dwars te zitten.
Tot op het allerhoogste niveau, vanuit de Belastingdienst. Het gaat om financiën, om
persoonlijke financiën van heel veel mensen. Hoe moet dit nu beter als die cultuur daar
zo verziekt is?
RUTTE
We moeten twee dingen nu doen minimaal. Het eerste is natuurlijk mensen
compenseren. Minimaal waar ze recht op hadden, maar ook alle kosten die ze gemaakt
hebben, ook juridisch. Ook immateriële schade, invorderingskosten die gemaakt hebben.
Dat is het minimale wat we richting de mensen moeten doen. En excuses, wat ik net zei.
Het tweede is natuurlijk: hoe voorkom je dit? Het is natuurlijk begonnen ook met dat uit
de politiek gezegd is: die fraude moet stoppen. Er waren natuurlijk ernstige signalen van
fraude een aantal jaren geleden met die kinderopvangtoeslag.
NOORLANDER
En die Bulgaren, toen is het ook begonnen.
RUTTE
Ja, dat was toen een van die triggers in 2014, 2015, even uit mijn hoofd grijpend, mijn
herinnering grijpend. En wat je natuurlijk wilt is dat je die fraude bestrijdt, ik wil ook dat
fraude ook in de toekomst wordt bestreden, maar wel op een manier dat je niet de
mensen die van goede wil zijn daarmee raakt.
NOORLANDER
Nu worden mensen gecompenseerd. In ieder geval 300, die krijgen voor kerst dat geld
terug. Dus die hebben dan voor het eerst in jaren misschien een goede kerst.
RUTTE
De compensatie gaat verder. We moeten individueel vaststellen natuurlijk: waar hebben
zij sowieso recht op vanuit de kinderopvangtoeslag? Maar ook, wat ik net zei, die andere
kosten die ze misschien gemaakt hebben.
NOORLANDER
Maar nu zei diegene die dat onderzocht heeft, de heer Donner, er zijn waarschijnlijk nog
vele duizenden andere vergelijkbare gevallen die hij niet heeft onderzocht, maar die hij
wel ziet aankomen. Hebben die mensen ook al compensatie voor kerst?
RUTTE
Dat denk ik niet, want dat moeten we natuurlijk in kaart brengen en al die
vervolgstappen worden nu gezet, om precies te weten: hoeveel groter is dit probleem?
En je moet natuurlijk wel weten waar het zit voordat je dat kan doen.
NOORLANDER
Nu denk ik dat die mensen een goede kerst hebben als u ook als premier zegt: maakt u
zich geen zorgen, als het fout is gegaan dan gaan we dat allemaal voor u compenseren.
Gaat dat ook gebeuren?
RUTTE
We zeggen: we gaan nu eerst uitzoeken waar is het fout gegaan, hoe groot is het? Want
ik kan niet, ik kan in algemene zin zeggen: iedereen waar een fout is gemaakt, dat is
voor de kerst gecompenseerd. Sowieso voor de kerst kan ik niet garanderen, want je
moet weten: waar zit het dan? Van deze ruim 300 weten we het nu. Maar ja, in
83

algemene zin, de overheid moet betrouwbaar zijn. Als wij fouten maken, moeten we die
rechtzetten. Dat geldt altijd. Dat geldt voor u en voor mij privé, in onze relatie met
vrienden en familie. Dat geldt ook voor de overheid in relatie tot de burger.
NOORLANDER
Er zijn natuurlijk problemen bij de Belastingdienst, niet sinds gisteren, ook niet sinds
vorige jaar. Eigenlijk al jaren. Jaren geleden als werd Jan-Kees de Jager staatssecretaris
van Financiën omdat hij verstand had van computersystemen en die kon dan problemen
bij de Belastingdienst oplossen. Maar ook toen waren er al problemen. En de jaren
daarop waren er allemaal staatssecretarissen die allemaal achteraf zeiden: we hebben er
toch geen grip op gekregen, op die Belastingdienst.
RUTTE
Dat was echt een probleem wat tot nu doorloopt. Waar vreselijk hard aan gewerkt wordt,
de automatisering, zodat de Belastingdienst goed functioneert. Het is een van de
grootste uitvoeringsclubs, zelfs de grootste, er werken ik meen 25 tot 30.000 mensen,
afhankelijk hoe je het telt en of je mensen met een tijdelijk contract meerekent. Maar
een hele grote club. Waar ontzettend gemotiveerde, fantastisch goede mensen werken.
Ik ben er ook op werkbezoek af en toe. Ik ben altijd onder de indruk van de kwaliteit. Er
zijn problemen met de techniek. Die zijn we echt aan het oplossen. Dat kost echt tijd. Dit
is wel een ander probleem. Dit is een cultuurprobleem in een stuk van de Belastingdienst
waar het gaat om die fraudebestrijding. En ik wil dat fraude wordt bestreden, maar wat
je niet wilt is dat mensen van goede wil, dat die daar het slachtoffer van worden. Daar zit
niemand op te wachten. Je wilt gewoon nette mensen niet beschadigen.
NOORLANDER
Maar beide zaken hebben wel gemeen dat het vertrouwen in de Belastingdienst afneemt,
al jaren afneemt, door al die problemen. Belastingmoraal is heel belangrijk voor onze
samenleving. We zijn ook succesvol omdat mensen in Nederland belasting betalen. Moet
die Belastingdienst dan toch niet onder curatele? Moet er niet harder worden ingegrepen?
RUTTE
Nogmaals, de mensen die er werken, die nu ook naar dit programma kijken, dat zijn in 5,
6, 7, 8, 99% van de gevallen zijn dat mensen die daar met hart en ziel bezig zijn. Het
laatste wat ik hier nu wil is de indruk wekken dat die hele dienst niet werkt, dat is
gewoon niet waar. Er zijn problemen met de techniek. Daar hebben zij in de eerste plaats
ook zelf last van. Dit geval nu met die fraudebestrijding en dat doorslaan daarin en dat je
goedwillende mensen op deze manier benadeelt, heel ernstig, maar ik ga hier niet
zeggen: dat is nu een probleem dat zich door de hele Belastingdienst heeft verspreid.
Dan ben ik 30.000 mensen bij het grof vuil aan het zetten, dat ga ik niet doen.
NOORLANDER
Maar de vraag was: moet er toch niet harder worden ingegrepen?
RUTTE
Ja maar even, op dat fraudestuk grijpen we nu in en we zijn we bezig alle stappen te
zetten om dat op te lossen. Dat bredere vraagstuk van die automatisering, dat is echt
een ander probleem. Dat is veel breder in die dienst, dat kun je niet de medewerkers
verwijten, ook niet persé de cultuur verwijten. Daar zijn we al jaren mee bezig, maar dat
los je ook niet in een paar jaar op. Dat moet stap voor stap. Het gaat om ontzettend veel
automatiseringssystemen die met elkaar geschakeld zijn. Soms heel oud zijn. Die
uiteindelijk naar de toekomst allemaal robuust moeten worden. Daar wordt aan gewerkt,
en daar zitten we ook echt, natuurlijk ook vanuit de politiek heel strak op te sturen. Maar
het heeft niet zoveel zin, daar komt van de politiek steeds de vraag: hoe gaat het? Daar
moet vooral het plan wat daar voor is, en dat gebeurt ook, worden uitgerold.
NOORLANDER
84

Nu hoor je steeds vaker dat ouders dan maar geen opvangtoeslag vragen omdat ze bang
zijn dat ze ook gepakt gaan worden en als criminelen gezien gaan worden. Dan dat geld
maar niet, terwijl ze er eigenlijk wel recht op hebben
RUTTE
Dat is natuurlijk slecht. Sorry, als je recht hebt op zo’n toeslag, dan mag je hem gewoon
aanvragen en ik wil natuurlijk ook hier zeggen: doe dat ook vooral. Er is ook niemand die
jou dat zal verwijten. In tegendeel: dan maak je gebruik van een recht.
NOORLANDER
Kunnen mensen dat met een gerust hart doen? Worden ze dan niet ineens een crimineel?
RUTTE
Ik kan niet garanderen dat er niets meer fout gaat. Ik kan wel garanderen dat we, ook al
voor dit rapport overigens, maar zeker ook door dit rapport natuurlijk er bovenop zitten
om dat te voorkomen.
18-122019

RTL Nieuws (aftreden Menno Snel)
 MP laat weten dat de acties die in gang zijn gezet om ouders tegemoet
te komen worden voortgezet.

STAATSSECRETARIS SNEL TREEDT AF
PRESENTATOR Menno Snel is opgestapt als staatssecretaris van Financiën. Zijn positie
was onhoudbaar geworden na de zoveelste blunder van de belastingdienst in de
toeslagen affaire. (...)
VOICE-OVER De zwartgelakte dossiers die ouders vorige week kregen waren de druppel.
SNEL Die fout is gewoon gemaakt, we hadden dat anders moeten doen. Dat beeld was
verschrikkelijk en ik snap dat dat ook voor mijn eigen functioneren een belangrijke setback was.
LEIJTEN Dit was onvermijdelijk. Er was geen vertrouwen in een goeie afloop. En het
echte definitieve punt was wel die zwartgelakte dossiers.
(...)
VRAAG Gedupeerden maken zich zorgen dat dit weer voor vertraging zal zorgen.
OMTZIGT Dat snap ik. En het is onze taak om ervoor te zorgen dat dat niet gebeurt.
LEIJTEN Succes aan opvolger maar ik hoop echt dat die snel zich in dit dossier vastbijt
want dit is een misdaad wat hier begaan is. Een misdaad van de Nederlandse overheid.
En al die mensen zijn slachtoffer.
(...)
PRESENTATOR Zijn deze mensen hiermee geholpen?
LAMBIE Nee, niet meteen. En daar ligt ook de zware taak voor de opvolger van Menno
Snel. Want dit gaat naar schatting om duizenden mensen die geraakt zijn. Hoeveel het er
precies zijn en wie wat precies moet krijgen, dat is nog altijd niet duidelijk. Kabinet zegt:
we zijn ermee bezig. (...)
RUTTE
Alles wat in gang is gezet dat is echt het doel van het ministerie van Financiën en van de
belastingdienst, ook alles wat in gang is gezet door Menno Snel, alle acties, dat die ook

85

gewoon doorgaan. Nou, gewoon doorgaan, dat die doorgaan. En dat die dus niet lijden
onder zijn aftreden.

18-122019

Pauw
 MP gaat in op aftreden Menno Snel en legt aan Gerard Joling de Kampdoctrine uit.

----- Over aftreden staatssecretaris Snel:
PAUW
Mark Rutte, wat voor een dag was het eigenlijk voor u? Want dan kijk je ’s ochtends een
beetje zo uit het raam en dan zie je boeren en bouwers die al vroeg op pad zijn.
RUTTE
Ja.
PAUW
In dit geval om het land toch enigszins te ontregelen. Dan is er ’s middags een debat
aangekondigd met Menno Snel en die zegt: voorzitter, mag ik zelf even als eerste het
woord? Nou, dan weten we het wel.
RUTTE
Ja. Dat laatste vond ik wel het zwaarste vandaag, voor mij. Voor hem in de eerste plaats.
Hij belde vanmorgen en hij zei: ik heb er goed over nagedacht, daar heb ik gisteren de
hele dag voor genomen. En ik vind het ongelofelijk jammer. Ik mag hem ontzettend
graag. Ik vind hem goed. Hij heeft een onwaarschijnlijk lastige klus om die
Belastingdienst weer – waar heel veel goede mensen werken, maar in die toeslagen echt
dingen fout zijn gegaan. Mensen ook echt lijden. En ik vond hem echt de goede man om
dat voor elkaar te krijgen. Maar goed, ik respecteer het ook, weet je. Uiteindelijk...
PAUW
Heeft u nog geprobeerd om hem te overtuigen het niet te doen? Te blijven zitten?
RUTTE
Ik heb heel goed naar hem geluisterd toen hij belde en aan zijn stem hoorde ik: dit was
een besluit. Een ferm besluit. En ik vind ook dat ik dat dan moet respecteren.
PAUW
Hoe hoor je dat aan iemands stem dan?
RUTTE
In dit geval zat er iets van opluchting dat hij het besluit had genomen. Dus ik merkte
toen hij me belde dat hij zei: joh, Mark, luister, ik heb er echt goed over nagedacht en ik
ben ook... Het geeft ook ergens een goed gevoel dat ik nu dit besluit heb genomen. Dat
ik echt nu weet wat ik ga doen, dat ik hier niet mee doorga. En hij voelde zich
ongelofelijk verantwoordelijk, want maandag was hij nog echt van plan om wel door te
gaan. Maar ik moet dat respecteren. Maar ik vind het heel jammer, want hij is
betrouwbaar, hij is solide en hij kan dit soort problemen oplossen.
PAUW
Maar toch om het even te snappen, want u zegt: maandag was hij er nog helemaal van
overtuigd dat hij door moest gaan. Wat is er dan gebeurt dat hij nu opeens dacht: nou
ja, maar nu kan ik het niet meer aan?
RUTTE Hij heeft gisteren een hele dag nagedacht. Hij had privé iets waardoor hij ook
86

even tijd had om niet op kantoor, maar weg van de zaak erover na te denken. Dat heeft
hij gedaan en ja, dan uiteindelijk in dit vak, in de politiek, met zoveel druk van buiten...
PAUW
Ja? Als politici gaan nadenken, dan gebeurt er wat, bedoelt u?
RUTTE
Dat is altijd gevaarlijk. Voor je het weet hebben ze een plan. Nee, maar in dit geval is dat
wel echt even nadenken over: jeetje, wat komt er... Wat is er gebeurd? En wat hij ook
vandaag heel mooi zei, vond ik, hij had zelf de toespraak vanzelfsprekend ook echt nu
zelf helemaal geschreven en hij legde dat heel goed uit. Dat hij zei: joh, er komt een
moment dat je ook moet vaststellen dat ik wel denk dat het kan, maar dat het niet meer
gaat.
(...)
PAUW
De gedupeerden, die waren ook naar dit debat gekomen. Die zaten op de publieke
tribune. Die waren ontzettend teleurgesteld, eigenlijk. Niet per se omdat hij opstapt. Ik
geloof dat ze daar niet eens mee bezig waren, maar meer dat ze dachten: wie zorgt er
nu voor ons?
RUTTE
Ja, het hele plan wat er nu ligt voor de komende week voor de kerst om die – het zijn
geloof ik 300 mensen waar, 300 mensen die het betreft in dat kernprobleem van die
CAF-zaak, dat gaat gewoon door zoals gepland. Wat ook gewoon doorgaat is Piet Hein
Donner die onderzoek doet of er breder iets aan de hand is, zodat we volgend jaar
kunnen besluiten, als dat zo is, vergelijkbare gevallen vergelijkbaar te behandelen. Dus
daar komt geen vertraging in. Daar heeft de Belastingdienst echt de verzekering voor
gegeven.
RUTTE
Ja, en wie is er dan nu politiek verantwoordelijk voor alles wat er gebeurt?
RUTTE
Hoekstra, Wopke Hoekstra, de minister van Financiën is nu even in zijn eentje de baas
op het ministerie. En de komende weken gaat natuurlijk gezocht worden naar een
opvolger en ik vind het verstandig als een partij, D66 – en dat heeft Rob Jetten ook
gezegd, de fractievoorzitter van D66: ik neem er echt even de tijd voor, want hier is iets
niet goed gegaan en we moeten echt even heel goed kijken hoe we dit nu goed invullen.
PAUW
Ja, maar goed, als Jetten zegt ‘er is hier iets niet goed gegaan’, dan legt hij het dus wel
weer een beetje bij de persoon, eigenlijk.
RUTTE Nee, niet in de zin van de persoon, maar als je kijkt naar de enorme omvang van
het probleem: de Belastingdienst is heel groot en ik blijf echt zeggen, want ik ben er zelf
ook af en toe op bezoek, daar werken fantastische mensen, maar er zijn op dit stuk van
die toeslagen, deze kinderopvangtoeslagen, zijn daar dingen fout gegaan. Hebben
mensen het gevoel gekregen dat de staat zich als het ware tegen hen keerde.
PAUW
Ja, en dat gevoel kwam omdat mensen zich ook tegen de burgers keerden.
(onverstaanbaar, red.)
RUTTE
Ja, nou ja, althans, alles wat je leest en wat je ziet, zijn er natuurlijk vreselijke dingen
gebeurd.
87

PAUW
Dus er werken fantastische mensen, maar niet alleen fantastische mensen.
RUTTE
En niet...
JOLING (TAFELGAST)
Moeten er niet eens een paar mensen opstappen van die ambtenaren? Want er zitten
natuurlijk ook wel echt mensen die niet capabel zijn voor het vak. In zijn totaliteit. Het is
niet alleen maar dit stukje, maar in zijn... Dat vraag ik me dan af. Wie controleert dat
dan? Het is hopeloos, al jaren, bij de Belasting.
RUTTE
Ja, maar daar geldt voor mij de Henk Kamp-doctrine. Mag ik die heel kort uitleggen? De
Henk Kamp...
JOLING
Nou, liever niet, maar ok.
RUTTE
Ik ga het toch uitleggen. Ik ben het met je eens namelijk. Als dat nodig is, moet het
gebeuren. Maar in de politiek werkt het zo dat de staatssecretaris of de minister, die
verantwoordt zich naar de Kamer. In dit geval zegt Menno Snel: ik neem de ultieme
consequentie. Vervolgens kunnen er in de organisatie fouten worden gemaakt. Dan is het
die staatssecretaris of minister die in die organisatie dingen verandert, tegen mensen
kan zeggen: het gaat met jou niet meer, je moet stoppen. Maar dat blijft dan in die
organisatie. Die ambtenaar kan zich nooit extern verantwoorden. Die kan niet naar de
Kamer gaan en het debat voeren. Die kan niet naar de pers gaan - ja, het zou kunnen,
maar dat doet hij niet – en zich daar vertegenwoordigen, of verantwoorden. Dus ik vind
het heel belangrijk dat we dat zuiver doen. Als iemand niet functioneert, dan heb je die
consequentie te trekken, maar dan moet die baas dat doen. En Henk Kamp, bij Defensie,
als er dingen niet goed gingen, dan greep hij in, maar de buitenwereld hoorde er
eigenlijk nooit iets over. Maar het gebeurde wel.
PAUW
Heeft Menno Snel dan wat u betreft wel voldoende ingegrepen daar?
RUTTE
Ja, hij was heel erg bezig om alles... Het was uiterst complex, om te beginnen, want je
praat echt over een geschiedenis van jaren. En ja, ik vond dat hij alle goede stappen aan
het zetten was, maar het is ook zo complex dat dit niet, en dat zeg ik ook maar even
hier, niet over een maand of over een half jaar opgelost is. Dat heeft ook te maken met
dat hele toeslagensysteem.
PAUW
Enig idee hoeveelste bewindspersoon dit is die voortijdig opstapt in een van de Ruttekabinetten?
RUTTE
In dit kabinet is hij de derde.
PAUW
Ja, en in de laatste drie zijn het er?
RUTTE Dat zou ik niet weten.

88

PAUW
Tien.
RUTTE
Ok.
PAUW
Is dat erg? Of?
RUTTE
Ja. (onverstaanbaar, red.)
JOLING
En wie gaat u opvolgen dan straks, meneer Rutte? Of gaat u nog even door gewoon dan?
RUTTE
Ik ga de rest van mijn leven dit doen, natuurlijk.
PAUW
De rest van zijn leven. Het is genoteerd. U weet dat er camera’s staan, hè?
RUTTE
Oh, sorry. (onverstaanbaar, red.) Ik ga volgend jaar zomer besluiten of ik door wil en
dan gaat de kiezer er ook nog iets van vinden, als ik door zou willen.

89

20-122019

Persconferentie na afloop van MR
 Aftreden Menno Snel, Kamp-doctrine, ernstig dat de macht van de
overheid tegen burgers is gekeerd en winstwaarschuwing dat in de
uitvoering fouten gemaakt zullen blijven worden

RUTTE
Dank. De laatste week voor het kerstreces. Het loopt nu te einde. En zonder meer een
bewogen week met het aftreden van Menno Snel. Onze collega van Financiën. Een even
capabele als ook aimabele man. En ik, we als team, het kabinet, zullen hem enorm
missen. Uiteraard hebben we de problemen met de toeslagen waar hij zo hard aan
werkte en waar we mee door gaan, hebben een enorme impact op de betrokken ouders.
Dus daar blijven we hard aan werken om tot snelle en goede oplossingen te komen. We
doen er alles aan om te zorgen dat er geen vertraging komt in de oplossing voor de
gedupeerde ouders. Dus door het aftreden van Menno dat dat niet tot vertraging leidt.
Daarnaast is, dat is ook in gang gezet, de Commissie Donner bezig om te kijken naar hoe
zit het nou eigenlijk met mensen met ouders die mogelijk in een vergelijkbare situatie
zouden kunnen zitten. En daar is afgesproken dat als de Commissie zou constateren dat
deze ouders datzelfde is overkomen, dan vallen zij in dezelfde compensatieregeling. U
kent dat. En daarover hopen we dan in januari meer duidelijkheid te hebben. Maar
nogmaals. Alles is erop gericht dat het niet leidt tot vertraging.
GEERTS (NOS)
Meneer Rutte over de belastingdienst. Is die dienst nog te redden?

RUTTE
Ja natuurlijk. En er wordt hard aan gewerkt. Door Menno Snel en dat pakt uiteraard nu
Wopke Hoekstra verder op. Om daar de zaken in goede banen te leiden. En de
Belastingdienst is een hele grote dienst. Waar heel veel mensen werken. En er is op een
onderdeel iets heel erg fout gegaan. En dat is het onderdeel natuurlijk waar we de laatste
tijd zo mee bezig zijn geweest in de toeslagen. En er wordt vreselijk hard aan gewerkt.
Het zijn ambtenaren die daar werken. En dat betekent ook dat ik niet al te veel daar
verder over ga zeggen. Ambtenaren kunnen zich niet verdedigen in het openbaar en voor
de politiek geldt dat de Kamer te maken heeft met mij en Wopke Hoekstra. En u met mij
en Wopke Hoekstra te maken hebben. En als er problemen zijn in de ambtelijke
organisatie in de structuur of in de bemensing dan moeten we die aanpakken. En dat
doen we dan ook, maar daar praten we verder niet over. Dat zijn mensen en die kunnen
zich niet verdedigen.
GEERTS
Ja, maar de vraag is of die mensen überhaupt in staat zijn om bijvoorbeeld te leren.
Want vandaag horen we van de minister van Financiën dat zij uiteindelijk bereid zijn om
mensen die heel zwaar getroffen zijn – de eerste groep van 300 mensen – dan eindelijk
te compenseren. Tenminste, dat besluit is genomen. Maar nu kunnen ze een deel van die
mensen weer niet vinden om hun het geld te geven waar ze recht op hebben. Dat zegt
toch iets over een organisatie...

90

RUTTE
Ja, maar daar zou ik even, daar heeft Hoekstra ons over bijgepraat. Dat ligt echt een
stuk ingewikkelder. Dat is ook nog wel weer voor een deel zelfs weer op een gekke
manier ook weer verklaarbaar dat dat soms niet lukt. Maar daar zou ik echt even voor de
details, want dat heb ik hier niet paraat aan Hoekstra vragen. Maar u vroeg mij naar de
Belastingdienst. Er werken – nou ik geloof nu al 25.000 mensen, oh 30.000 mensen –
het over, over, overgrote deel van die mensen doet fantastisch werk. Er zijn dan ook van
die toeslagen, daar werken ook fantastische mensen maar er zijn wel hele serieuze
fouten gemaakt. Maar nogmaals, u moet mij en Hoekstra er op aanspreken dat die
diensten goed werken. Maar hoe wij dat dan vervolgens doen. En wat dat betekent in de
structuur en bemensing et cetera. Daar praten wij niet over.
GEERTS
Nee, maar dan spreken....

RUTTE
Nou structuur misschien nog wel. Maar zeker niet over de mensen.

GEERTS
Maar dan spreek ik u daar toch op aan dat er nog steeds blijkbaar fouten worden
gemaakt, of in ieder geval niet met die menselijke maat gemeten wordt want we hoorden
ook weer het verhaal deze week dat één van de getroffene nu te horen krijgt dat een
deel van het geld dat ze al hebben terugbetaald niet zal worden terugbetaald want het is
verjaart volgens de Belastingdienst.

RUTTE
Nogmaals, (onverstaanbaar, red.)

GEERTS
Moeten ze het via de rechter..... (onverstaanbaar, red.) Moeten ze het via de rechter
weer gaan terughalen. Maar snapt u mijn punt?

RUTTE
Nee.
GEERTS
Ook wel...
91

RUTTE
Ja, ik snap Snel....

GEERTS
Omdat Menno Snel aangaf in het debat van jongens er komt nog een heleboel aan.

RUTTE
Ja.

GEERTS
Er zullen nog een heleboel fouten gemaakt worden. Maar die fouten die kosten mensen
een hele hoop ellende.

RUTTE
Absoluut. En dat is de kern. Dus het allerbelangrijkste is dat we ons realiseren dat dit om
normale mensen gaat. Dat kan u, het kan iedereen had het overkomen kunnen zijn. Die
op een verschrikkelijke manier zijn getroffen. Die de macht van de staat tegenover het
individu hebben gevoeld. Niet hebben gevoeld dat zij werden beschermd door een
democratische rechtsorde. Dus dit is zeer ernstig. Alles is erop gericht dat in goede
banen te leiden. Alles. Menno Snel en Wopke Hoekstra zet dat nu voort. Dat er in die
uitvoering ook nog fouten gemaakt kunnen worden, het antwoord is ja. Dat zeg ik u hier
maar meteen. U noemt er een paar waarvan ik niet weet of het fouten zijn. Dus ik ga
daar niet op in, op die voorbeelden. Want dan wil ik daar eerst meer van weten. Ik zeg
niet dat u ongelijk heeft, maar dan wil ik er eerst meer van weten voor ik daar
commentaar op ga leveren op informatie die u mij geeft die ik nu niet verder paraat heb
vanuit het ministerie van Financiën zelf. En daarom zeg ik: als u op die gevallen door wil
gaan waarvan u zegt: die vind ik ernstig en mogelijk ook ernstig zijn. Dat kan ik niet, dat
weet ik niet zeker. Check dat bij Hoekstra en het Ministerie van Financiën. Maar alles en
iedereen daar is erop gericht om deze fout te herstellen. Dat normale mensen in een
democratische rechtsorde het gevoel hebben gehad dat the might and power van de
staat zich tegen hen keerde. Waar ze zich niet tegen konden verweren.

GEERTS
Ja, maar snapt u dat dit gedupeerden waarvan wij er een aantal hebben gesproken
denken: ja, politiek verantwoordelijkheid. Dank je de koekoek? Ik word gepakt door
mensen daar. Die moedwillig fouten hebben gemaakt. Die moedwillig hele vervelende

92

dingen hebben gedaan. Die mensen wil ik graag ter verantwoording hebben geroepen.
Niet een staatssecretaris...

RUTTE
Ik snap die mensen. Maar ik leg dan ook hier in Nederland uit hoe het werkt. We hebben
hier een democratie. Een democratie waarbij ministers verantwoordelijk zijn in de
Tweede Kamer en dat is gebaseerd op de vertrouwensregel voor het beleid wat zij
voeren. Dat doen ze in collectiviteit in de ministerraad, maar iedereen is verantwoordelijk
voor de eigen – de goede gang van zaken op het eigen werkterrein. Dat is de relatie.
Menno Snel heeft aanleiding gezien deze week om te besluiten, gegeven alle
ontwikkelingen, ik stap op. Ik vind zei hij dat ik moet opstappen. Vervolgens is er een
vraagstuk dat het natuurlijk achter Menno Snel het niet leeg is. Achter Menno Snel staan
25 tot 30.000 mensen. De Belastingdienst. Als mensen zeggen: maar daar moet dan
toch ook naar gekeken worden, is het antwoord vanzelfsprekend ja. Je moet kijken naar
structuur. Je moet altijd kijken naar bemensing et cetera, et cetera. Maar vervolgens is
er ook de integriteitsvraag. Dat waar dat indringend moet gebeuren. En als dat nodig is
ook zo gebeuren dat je niet vanuit de politiek daar in het openbaar over kan praten. Ik
noem dat de Henk Kamp doctrine. Als er dingen misgingen op Defensie. Dan zei Henk
Kamp in de Tweede Kamer ik neem daar verantwoordelijkheid voor. Ik vertel u verder
niet hoe ik dat intern ga oplossen. U moet dat aan mij laten. En als u er geen vertrouwen
in heeft dat ik dat goed doe, moet u mij wegsturen. Vervolgens ging hij terug naar het
departement. Ging de deur dicht en ik kan u verzekeren dat daar met een zekere
regelmaat in blokletters is gesproken. Maar altijd daar intern. Want ambtenaren kunnen
zich niet in het openbaar verdedigen.

GEERTS
Denkt u dat u nog..... Dat u nog iemand bereid vindt, denkt u dat u nog iemand bereid
vindt om deze klus te aanvaarden.

RUTTE
Dat denk ik wel.

GEERTS
Nu u weet dat er nog zoveel lijken uit kasten zullen vallen.

RUTTE
Dat denk ik wel.

93

FRESEN (NOS)
Ja, één aanvullende vraag meneer Rutte. Klopt het dat u eigenlijk vond dat Menno Snel
niet weg had gehoeven?

RUTTE
Daar zeg ik niets over omdat Menno Snel besloten heeft weg te gaan. En ik ga daar, en
het heeft dus ook geen zin meer dat ik ga terug kaarten of blikken. Doe ik niet.

LAMBIE (RTL)
Meneer Rutte, heeft u het allemaal wel onder controle. Want zojuist blijkt dat een tiental
gedupeerde het geld niet eens voor kerst kan krijgen terwijl dat wel aan de Kamer
beloofd was. En ook aan de gedupeerden.

RUTTE
Ja, uw vraag is natuurlijk het verlengde denk ik van de vraag van Radio 1. En ik kan
alleen op casuïstiek als ik die ken. Ik ga niet in een persconferentie reageren op zo’n
mededeling want dan wil ik eerst weten wat er achter weg zit. Dus mijn advies is dan aan
u om dat even precies na te vragen bij het Ministerie van Financiën.

13-01-2020

Interview NOS
 Twee staatssecretarissen op Fin. MP: Een tweede staatssecretaris
kan naast het werk wat allemaal nu dient te gebeuren, nadenken
tbv de formatie over de toekomst van het toeslagenstelsel.

(...)

HOEKSTRA
Het bedenken van een nieuw toeslagensysteem, dat is natuurlijk echt een hele grote
klus. Dat is een klus die ook op het bord van die staatssecretaris zal komen. Maar we
hebben het wel over een oplossing waar je vele jaren voor nodig zal hebben om dat hele
systeem te veranderen en dat dan vervolgens te implementeren. Dus die staatssecretaris
zal aan de gang gaan met het richting geven van de oplossing. Heeft daar veel en
belangrijk werk te doen, maar die echte transformatie naar een nieuw stelsel zoals ik die
graag wil, en zoals volgens mij inmiddels de volledige meerderheid in de Tweede Kamer
graag wil, dat is echt een proces van jaren. Juist om te zorgen dat er geen nieuwe
brokken ontstaan.

94

STAX
(...) Waarom zo lang? (...)

ANDRINGA
Nou, het is een fundamentele discussie geweest. Wat de staatssecretaris nu moet gaan
bedenken (...) is dat hij eerst maar eens met een nieuw plan moet komen. Daar heeft hij
dan nog ruim een jaar de tijd voor als dit kabinet tot de volgende verkiezingen blijft
zitten. Zodat als hij gaat praten over een nieuw kabinet, dat bij de formatie dan al echt
een plan op tafel ligt van: dit gaan we de komende jaren doen. Premier Rutte die heeft
daar zijn gedachten al over laten gaan.

RUTTE
Het probleem met de vorige formatie was dat er geen voorstel lag voor de aanpak van
het toeslagensysteem. Daar hadden we in 2015 naar gekeken bij de grote
belastingteruggave, die 5 miljard. Kun je die gebruiken omdat je heel veel geld nodig
hebt om het toeslagensysteem te hervormen. Nou uiteindelijk is daar toen niet voor
gekozen en er lag niet bij de formatie een voorstel. En wat je nu kunt doen is de nieuwe
staatssecretaris vragen om naast al het werk wat er moet gebeuren, ook na te denken
voor de volgende formatie dat er een goed stuk ligt ook voor de toeslagen.

ANDRINGA
Nou, dat stuk dat zal er dan hopelijk liggen. We zitten nu met twee staatssecretarissen.
Daarmee is premier Rutte toch een beetje van zijn geloof gevallen want hij zegt: je moet
niet teveel ministers en staatssecretarissen hebben, ze moeten het allemaal lekker druk
hebben zodat ze snel besluiten kunnen nemen en niet te lang en niet teveel in de details
gaan zitten. Nou, dat is niet overal even goed uitgepakt. (...) Jetten gaat vandaag al aan
de slag om twee nieuwe mensen te vinden. En dan is het maar de vraag wie het lef heeft
om zijn huidige baan op te zeggen en dan tot de komende verkiezingen op Financiën bij
de Belastingdienst aan de slag te gaan.

13-01-2020

Interview
 Opstappen DG Belastingdienst. Nieuwe baan als gemeente
secretaris Den Haag. MP: Ambtenaren kunnen zich niet in het
openbaar verdedigen.

FERWERDA

95

Ja het journaille wacht hier op de afloop van het coalitieoverleg om te kijken hoe die post
van Menno Snel ingevuld gaat worden. De Belastingdienst leuker kan je het niet maken,
wel makkelijker.
(…)
FERWERDA
De hoogste baas van de Belasting stapt ook op en die wordt hier genoemd dan zou hij de
nieuwe topambtenaar in Den Haag worden, de heer Uijlenbroek. Is dat niet een beetje
raar dan?

RUTTE
Een ambtenaar kan zich niet verdedigen en al die verhalen die daar nu over gaan dat is
heel beschadigend voor mensen die niet, zoals ik hier nu met jou kan praten, dan kunnen
zij niet.
17-01-2020

Persconferentie na afloop van de MR
 Vooruitblik gesprek met gedupeerde ouders. Vraag of het
chefsache is geworden. MP: betekent niet dat ik zelf die
portefeuille op dat moment beheer. Als minister-president is mijn
taak bij grote onderwerpen te helpen, om ervoor te zorgen dat de
besluitvorming plaatsvindt. Dat ik probeer te helpen de knopen
eruit te trekken. Dat betekent niet dat al die portefeuilles ineens
naar Algemene Zaken gaan. We hebben geen presidentieel stelsel.

VAN LEEUWEN (BNR)
Ja, even vooruitlopend op aanstaande maandag. Dan bent u, begrijp ik, in Rijswijk met
collega Hoekstra om 250 mensen toe te spreken in de toeslagenaffaire. En ik vroeg me
even af voor het beeld: is dit nu Chefsache geworden, dat u er ook bij staat? Waarom is
dat zo belangrijk?

RUTTE
Het hele begrip Chefsache kan ik niet zo veel mee. Kijk, alle grote onderwerpen ben ik op
een of andere manier ook bij betrokken. Zeker als het om grote thema’s gaat, zoals de
discussie over stikstof toen heel Nederland schreeuwde: Rutte moet de regie pakken.
Toen zei ik: het goede nieuws is, dat is ook altijd wel het geval, maar dat betekent niet
dat ik zelf die portefeuille op dat moment beheer. Als minister-president is mijn taak bij
grote onderwerpen te helpen, om ervoor te zorgen dat de besluitvorming plaatsvindt. Dat
als er zaken zouden spelen op het terrein van stikstof toen in het kabinet, dat ik probeer
te helpen de knopen eruit te trekken. Dat betekent niet dat al die portefeuilles ineens
naar Algemene Zaken gaan. We hebben geen presidentieel stelsel. Gelukkig niet.

VAN LEEUWEN

96

Voor het beeld is het belangrijk dat u er bent. U pakt de regie?

RUTTE
Dat is een verzoek van de Kamer, wat ik ook heel goed begreep. Waarvan ik ook meteen
zei: ik snap dat verzoek op dat soort hele grote thema’s, maar ik wil daar niet te veel op
vooruitlopen. Ik wil maandag eerst eens luisteren naar de mensen. Na afloop is er, dacht
ik, is er ook gelegenheid de media te spreken. Ik wil daar niet te veel over zeggen. Er is
al veel over gezegd. Dus ik wil eigenlijk ook die maandag zelf even... Nou ‘even’, daar
gaan we ruim de tijd voor nemen. Ik wil die maandag ook wel echt de gelegenheid
hebben om met mensen in gesprek te gaan. Samen overigens met Wopke Hoekstra, die
is er ook bij. We doen het met z’n tweeën. Hij heeft natuurlijk zelf al heel veel
gesprekken gevoerd met mensen. Er is ook heel veel emotie, heel veel mensen die zeer
geraakt zijn. Dus ik vind het echt van belang om dat maandag te doen.

VAN LEEUWEN In de Kamer hoor je ook geluiden ‘de rechtstaat is in gevaar’. Want je
bent eigenlijk eerst schuldig en dan moet je het tegendeel bewijzen.

RUTTE
Daar zijn in de Kamer heel veel debatten over geweest. Ik wil nu eerst maandag dat
gesprek voeren met een grote groep mensen die heel veel pijn ervaart en op deze
uitnodiging is ingegaan en hier naar toe komt. Ik stel dat ongelofelijk op prijs en ik denk
dat het ook echt luisteren wordt. We kunnen daar niet individuele... Je kunt niet in een
zaal met zoveel mensen individuele problemen oplossen. Je kunt wel luisteren, je kunt
kijken naar: wat voor lessen kunnen we hier gezamenlijk uit trekken?

VAN LEEUWEN Heeft de minister van Financiën het onder controle, dat u er ook bij moet
zijn?

RUTTE Dat heeft er niets mee te maken. Het is een verzoek van de Kamer. Wat ik heel
logisch vind. Ik vind het altijd zo grappig dat het altijd over regie en Chefsache gaat. We
hebben een kabinet met een primus inter pares, dat ben ik. Ik ben voorzitter. Ik
beschouw het als mijn taak de eenheid van het regeringsbeleid te bevorderen, conform
de Grondwet. En daar hoort dus bij, bij grote thema’s, om zelf in beeld te zijn. Maar het
is dus niet zo dat het ministerie van Algemene Zaken, dat wij dan zo’n dossier naar ons
toetrekken. Dat is in goede handen van Wopke Hoekstra en te zijner tijd bij de opvolger
daar op het staatssecretariaat.

VAN LEEUWEN

97

Sowieso in een volgend kabinet. Zijn daar mogelijk ook veel meer zaken dan we nu al
weten? Toch?

RUTTE Ik ga eerst maandag een met mensen in gesprek. Ik wil niet over die zaak hier
heel veel zeggen. Er is in de Kamer al heel veel over gezegd. Het is nu, denk ik, van
belang dat... Ik geloof niet dat iemand ermee is geholpen daar nog heel veel aan toe te
voegen. Wat wel helpt, denk ik, maandag is in gesprek gaan. Luisteren naar mensen. De
pijn die ervaren wordt met elkaar delen en ook zien wat ons dat leert voor het vervolg.

20-01-2020

NOS-journaal, RTL-Nieuws, Nieuwsuur

Gesprek met gedupeerde ouders. MP heeft daarin zijn excuses aangeboden.

Radio 1 Journaal / NOS Journaal / Nieuwsuur

RUTTE
Het was heel indrukwekkend omdat natuurlijk heel veel mensen met heel veel
persoonlijke verhalen hier zijn gekomen. En om dat zo te horen, ook hoe de overheid,
waar wij de burger moeten beschermen hè, de rechtsstaat, de burger beschermen tegen
de overheid en tegen de almacht van de staat, hier in gevallen echt dingen heel erg zijn
misgegaan. En het was heel goed om daar naar te luisteren. Als je deze baan wat langer
doet, dat er onderwerpen voorbij komen, grote onderwerpen, die extra impact hebben.
Ik heb ook gezegd: er waren er tot nu toe twee die heel groot zijn: MH17 en Groningen.
Maar dit begint wel in die buurt te komen.

VRAAG
Maar heeft u echt een traan gelaten?

RUTTE
Ja, maar dat laat ik even verder voor het gesprek. Er waren een paar momenten ja. Dat
mensen zulke heftige persoonlijke verhalen hadden en wat het met hun persoonlijk leven
deed, dan denk ik dat geen normaal mens het droog zou houden. Maar ook hoe
belangrijk het is om te kijken of we, waar we weten dat het misschien nog wel het hele
jaar kan duren voor we echt een eind verder zijn, dat het van belang is om dat toch ook
zo snel mogelijk te doen.

VRAAG
Sommige mensen zeggen: een jaar duurt nog wel heel erg lang.

98

RUTTE
En dat is waar, dat is gewoon waar. Maar we moeten ook eerlijk zijn. Het heeft geen zin
om hier de indruk te wekken dat dat zoveel sneller kan. Mensen hebben al zoveel
ellende. Laten we dan maar in ieder geval ook zeggen: jongens, het is zo complex nog...

VRAAG
Zijn uw excuses aanvaard?

RUTTE
Dat weet ik niet. Ik heb ook gezegd aan het begin, een paar dingen: het vertrouwen in
de overheid heeft grote schade opgelopen en deze bijeenkomst gaat dat niet herstellen.
Het vertrouwen misschien ook in mij persoonlijk of op Hoekstra persoonlijk of het kabinet
persoonlijk schade opgelopen, ga je ook niet in een bijeenkomst herstellen. Dat is ook
niet het doel. Het doel is een begin te maken en te luisteren en te laten zien hoe wij
proberen vanaf hier de zaak verder te helpen.

VRAAG
Gaat u over een half jaar deze mensen nog een keer spreken?

RUTTE
Nou wat we hebben afgesproken is dat we over een half jaar kijken in welke vorm we
een bijeenkomst doen, wat dan de beste vorm is. Dus daar gaan we dan met mensen
over in gesprek, wat dan de beste manier is.

20-01-2020, RTL Nieuws, RTL 4, 23.46 uur

RUTTE
Er waren een paar momenten ja. Dat mensen zulke heftige persoonlijke verhalen hadden
en wat het met hun persoonlijk leven deed, dan denk ik dat geen normaal mens het
droog zou houden. Als je deze baan wat langer doet, dat er onderwerpen voorbij komen,
grote onderwerpen, die extra impact hebben. Ik heb ook gezegd: er waren er tot nu toe
twee die heel groot zijn: MH17 en Groningen. Maar dit begint wel in die buurt te komen.

SCHREINEMACHERS
99

Namens het kabinet zegt Rutte nog een keer sorry dat ouders jarenlang onterecht als
fraudeur zijn aangemerkt. (...) Het kan nog wel tot het eind van dit jaar duren voordat er
echt voor iedereen een oplossing is.

VRAAG
Kan het echt niet sneller?

RUTTE
We doen er alles aan, maar het heeft nu geen zin om hier onzin te vertellen en knollen
voor citroenen te verkopen. Mensen hebben al zoveel ellende.

SCHREINEMACHERS
Geen concrete toezeggingen of beloften vandaag. Het gesprek was vooral bedoeld om
een begin te maken met het herstel van het vertrouwen. Maar veel mensen die onterecht
hun toeslagen kwijtraakten zitten als jarenlang in de financiële ellende en dan is dat
vertrouwen met één gesprek natuurlijk niet meteen terug.

20-01-2020, Nieuwsuur, N2, 21.41 uur

VRAAG
Heeft u echt een traan gelaten?

RUTTE
Ja, maar dat laat ik even verder voor het gesprek, er waren een paar momenten ja. Dat
mensen zulke heftige persoonlijke verhalen hadden en wat het met hun persoonlijk leven
deed, dan denk ik dat geen normaal mens het droog zou houden. Als je deze baan wat
langer doet, dat er onderwerpen voorbij komen, grote onderwerpen, die extra impact
hebben. Ik heb ook gezegd: er waren er tot nu toe twee die heel groot zijn: MH17 en
Groningen. Maar dit begint wel in die buurt te komen.

20-01-2020, NOS Journaal, N1, 20.04 uur

PRESENTATOR

100

Excuses van de premier en van de minister van Financien. Zo’n 300 ouders, allemaal
slachtoffer van de toeslagenaffaire kregen ze in Rijswijk. Excuses voor de manier waarop
ze zijn behandeld door de Belastingdienst. Maar het is een kwestie – kregen ze daar ook
te horen – die nog lang niet de wereld uit is.

VOICE-OVER
Voor de meeste ouders is het de eerste keer dat de overheid naar ze luistert. Ze werden
jarenlang door een blunderende Belastingdienst als fraudeur bestempeld en gedwongen
om kindertoeslag terug te betalen.

RUTTE
Ik begrijp het. Dat zeker alle mensen die hier onterecht getroffen zijn, dat die boos zijn.
Dat snap ik. Als je je er in verdiept, dan is dat volstrekt begrijpelijk.

VRAAG
Emotionele bijeenkomst zo?

RUTTE
Dat denk ik wel. Ja.

HOEKSTRA
We moeten ook realistisch zijn. Dit zal echt een lange adem vergen. Daar zal veel tijd
nodig zijn, juist ook om het heel erg zorgvuldig te doen.

VRAAG
Veel mensen kunnen niet meer?

HOEKSTRA
Nee, en dat is natuurlijk precies wat het zo ingewikkeld maakt. Dus dit is wat we nu
kunnen doen. Maar het is niet meer dan een begin.

VRAAG
En excuus aanbieden?
101

HOEKSTRA
Absoluut.

VOICE-OVER
De bijeenkomst zou tot 18.00 uur duren, maar de gedupeerde ouders hadden veel te
vragen en te vertellen.
Reportage met daarin diverse aanwezige gedupeerde ouders
(...)
OUDER
Er is eigenlijk ook wel een aardig traantje gelaten. Ook bij mij helaas. Maar ook bij
meneer Rutte zelf. Dus dat is ook wel dat je zoiets hebt van: hij heeft wel aan mij
aangehoord en het ook gevoeld wat we allemaal hebben gevoeld.

PRESENTATOR
Ja, de meeste ouders zijn inmiddels naar huis. Maar premier Rutte en minister Hoekstra
praten achter gesloten deuren nog na met enkele tientallen gedupeerden.

102