Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

33 626

Oprichting Stichting Voorbereiding
Pallas-reactor

Nr. 23

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 16 oktober 2023
De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over de brief van 19 september 2023 over
PALLAS: schriftelijke in kennis stelling van het voornemen tot oprichting
privaatrechtelijke rechtspersoon «NewCo» (Kamerstuk 33 6262, E / nr. 21)
en over de brief van 2 oktober 2023 over Conceptstatuten privaatrechtelijke rechtspersoon «NewCo» (PALLAS-project) (Kamerstuk 33 626, nr. 22).
De vragen en opmerkingen zijn op 6 oktober 2023 aan de Minister van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport voorgelegd. Bij brief van 13 oktober
2023 zijn de vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Smals
Adjunct-griffier van de commissie,
Krijger

kst-33626-23
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 33 626, nr. 23

1

Inhoudsopgave
I.

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
VVD-fractie
D66-fractie
CDA-fractie
SP-fractie
PvdA-fractie
GroenLinks-fractie

2
2
3
4
5
5
5

II.

Reactie van de Minister

5

I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de brief met
bijlagen over het voornemen tot oprichting van een privaatrechtelijke
rechtspersoon: NewCo B.V. (hierna: NewCo).1 Zoals eerder aangegeven
zijn genoemde leden van mening dat Nederland een leidende positie na
moet streven op het gebied van nucleaire geneeskunde. Kan de Minister
aangeven hoe de (wereld)markt voor medische isotopen er momenteel
uitziet, welke ontwikkelingen er zijn en welke ontwikkelingen verwacht
worden? Kan hij daarbij tevens aangeven hoe de oprichting van NewCo
daarin past? Zijn er in die markt vergelijkbare bedrijven, dus staatsbedrijven die voor 100 procent in handen zijn van de staat? Zo ja, zijn in die
gevallen lessen en ervaringen beschikbaar, bijvoorbeeld op het punt van
financiering en governance en wat gaat de Minister hiermee doen?
De leden van de VVD-fractie lezen in de voorliggende brief dat het
aandeelhouderschap wordt belegd bij het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) en niet bij het Ministerie van Financiën.
Wat zijn de overwegingen geweest om tot deze keuze te komen en hoe
verhoudt deze keuze zich tot het algemene staatsdeelnemingenbeleid?
Genoemde leden lezen tevens dat de beleidsverantwoordelijkheid die het
Ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK) in de huidige situatie
heeft, wordt overgedragen aan VWS, maar dat EZK beleidsverantwoordelijk blijft voor het historisch afval en voor de subsidiëring van energieonderzoek in de huidige en nieuwe reactor. Kan de Minister dit nader
toelichten? Welke bedragen, risico’s en taken zijn hiermee gemoeid? Is het
verstandig om zowel het aandeelhouderschap als het grootste deel van de
beleidsverantwoordelijkheid bij één departement, namelijk VWS, te
leggen? Bij dergelijke gevallen zijn eerder kritische kanttekeningen
geplaatst, bijvoorbeeld in het rapport van de Parlementaire enquêtecommissie aardgaswinning Groningen met betrekking tot de Nederlandse
Aardoliemaatschappij (NAM).
De Algemene Rekenkamer heeft dit jaar het financieel beheer van VWS
wederom als onvoldoende bestempeld. 2 De leden van de VVD-fractie
vragen daarom ook hoe de keuze voor het aandeelhouderschap bij VWS
zich verhoudt tot de onvolkomenheden in het financieel beheer van VWS.
Daarnaast hebben de leden van de VVD-fractie kennisgenomen van de
conceptstatuten die volgens de Minister de bevoegdheden van de
aandeelhouder regelen.3 Waarom is in deze conceptstatuten geen
1

Kamerstuk 33 626, E/ nr. 21
Kamerstuk 36 360 XVI, nr. 2
3
Kamerstuk 33 626, nr. 22
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 33 626, nr. 23

2

mogelijkheid opgenomen dat de aandeelhouder een aanwijzingsbevoegdheid heeft richting de onderneming? Is de Minister voornemens
alsnog een aanwijzingsbevoegdheid op te nemen in de statuten? Hoe
wordt geborgd dat leningen die door VWS worden aangegaan met
NewCo rechtmatig en doelmatig worden besteed?
De leden van de VVD-fractie lezen voorts dat in de begroting VWS voor
2024 middelen zijn gereserveerd voor de investering in de PALLAS-reactor
waarbij het gaat om een totale investering van € 1,7 miljard in de
komende jaren, waarvan € 265 miljoen in 2024. Kan de Minister aangeven
hoe realistisch het is dat NewCo voldoende heeft aan dit budget? Houdt
de Minister rekening met budgetoverschrijdingen en zo ja, welke
gevolgen zal dit dan hebben voor toekomstige begrotingen van VWS?
De Minister schrijft dat voor het resterende bedrag van € 320 miljoen
(€ 32 miljoen over tien jaar) dekking is gevonden in de nog niet toebedeelde groeiruimte Zorgverzekeringswet (Zvw) buiten het Integraal
Zorgakkoord (IZA) (Kamerstuk 31 765, nr. 655).4 Waarom is voor de
dekking van de bouwkosten van PALLAS gebruik gemaakt van deze
middelen? Welke inkomsten worden verwacht uit het PALLAS-project op
de korte en de lange termijn? Komen deze inkomsten ook volledig ten
goede aan de begroting van VWS?
Eerder heeft de Minister een beroep gedaan op het Nationaal Groeifonds
voor een deel van de financiering van het PALLAS-project. Dit advies
kreeg een negatief oordeel5 en de leden van de VVD-fractie vragen de
Minister dan ook naar zijn reactie op deze beoordeling van het Nationaal
Groeifonds. In de beoordeling wordt aangegeven dat de onzekerheden
aan de opbrengstenkant – vanwege een snel ontwikkelend isotopen- en
behandellandschap- de commissie dat als risico ziet voor het principe van
full cost recovery. De leden van de VVD-fractie hebben de regering eerder
door middel van een aangenomen motie opgeroepen zich maximaal in te
spannen om het gelijke speelveld te waarborgen en om te borgen dat de
staatssteun geen remmende werking heeft op marktinnovaties.6 In de
beoordeling van de Commissie Nationaal Groeifonds 7lezen genoemde
leden dat de commissie niet overtuigd is van de innovatieve kracht van
het PALLAS-project. Hoe verhoudt dit zich tot de oproep om juist geen
remmende werking op marktinnovaties te borgen? Hoe gaat de Minister
ervoor zorgen dat een gelijk speelveld zal worden gerealiseerd?
In de voorliggende brieven met bijlagen lezen de leden van de VVD-fractie
tot hun verbazing niets terug over het waarborgen van een gelijk
speelveld. Kan de Minister hier nader op ingaan? Wat is de stand van
zaken met betrekking tot de uitvoering van deze motie? Volgens welke
methodiek zal de integrale kostprijs worden berekend? Is het mogelijk dat
NewCo isotopen onder full-cost-recoveryprijs zal verkopen? Wat vindt de
Minister daarvan?
Vragen en opmerkingen van de D66-fractie
De leden van de fractie van D66 hebben met interesse de brief van de
Minister gelezen waarin een toelichting wordt gegeven over de gereserveerde middelen voor het PALLAS-project met het voornemen tot de
bouw van de PALLAS-reactor in Petten. Genoemde leden vinden het
belangrijk dat wordt ingezet op voorzieningszekerheid van medische
4

Kamerstuk 36 410 XVI, nr. 2
Kamerstuk 36 200 L, nr.11
6
Kamerstuk 33 626, nr. 18
7
Bijlage bij Kamerstuk 36 200 L, nr. 11
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 33 626, nr. 23

3

isotopen en de ontwikkeling van nucleaire geneesmiddelen. Mede naar
aanleiding van de brief van de Algemene Rekenkamer 8 hebben deze
leden nog een aantal vragen.
De leden van de D66-fractie delen de analyse dat er kwetsbaarheden zijn
in het bestaande aanbod op Europees en mondiaal niveau betreffende de
ontwikkeling van medische isotopen en innovatieve kankertherapieën.
Deze leden vragen of de Minister nader kan toelichten hoe de markt voor
medische isotopen er reeds uitziet en op welke wijze publiekaandeelhouderschap daarin past. Kan de Minister tevens aangeven welk te
verwachten effect er ontstaat door staatsbetrokkenheid in deze markt, zo
vragen deze leden.
De leden van de D66-fractie hebben in eerdere debatten en schriftelijke
overleggen aangegeven dat enkel financiering van de kernreactor vanuit
het Ministerie van VWS niet de voorkeur heeft. Met het oog op het
bouwen van een kernreactor of nucleair onderzoek, zou het ook voor de
hand liggen als andere Ministeries, zoals IenW en EZK, betrokken zouden
zijn bij de financiering en in het financieel beheer. Tevens hebben deze
leden er eerder op aangedrongen om cofinanciering met Europese
partijen te onderzoeken. Kan de Minister aangeven welke opties er zijn om
deze mogelijkheden (opnieuw) te onderzoeken, zo vragen deze leden.
Voorts vragen deze leden of de Minister kan ingaan op zijn overwegingen
om het aandeelhouderschap bij VWS te behouden. Deze leden vragen of
de Minister kan reflecteren op deze keuze en hoe dit past binnen het
staatdeelnemingenbeleid. Kan de Minister aangeven welke overwegingen
zijn gemaakt om het aandeelhouderschap niet te scheiden van de
beleidsinhoudelijke rol door het te beleggen bij het Ministerie van
Financiën, zo vragen deze leden.
De leden van de D66-fractie vinden het tenslotte belangrijk dat de Kamer
goed geïnformeerd blijft. Deze leden vragen of de Minister een compleet
financieel overzicht kan verstrekken van de door de Algemene Rekenkamer genoemde punten: financiële gevolgen van het openhouden van de
huidige reactor, de inschatting van risico’s in de bouwfase en de financiële
consequenties van de afspraken met de Europese Commissie over de
toekomstige ontmanteling. Voorts vragen deze leden wanneer de Minister
voornemens is de Kamer te informeren over de verdere besluitvorming.
Vragen en opmerkingen van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de brief over het
voornemen tot oprichting van een privaatrechtelijke rechtspersoon
NewCo. Deze leden ondersteunen in beginsel deze oprichting van een
aparte entiteit voor de productie van medische isotopen, maar hebben
zorgen over de voorgestelde governance en het financieel beheer.
Daarom hebben zij nog enkele vragen.
De leden van de CDA-fractie vragen of de Minister uiteen kan zetten wat
de laatste stand van zaken is met betrekking tot de (wereld)markt voor
medische isotopen en welke ontwikkelingen verwacht worden. Hoe
passen de oprichting van NewCo (dan wel publiek aandeelhouderschap)
daarin?

8

Bijlage bij Kamerstuk 33 626, E/ nr. 21

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 33 626, nr. 23

4

In welke mate en op welke wijze is in deze markt sprake van staatsbetrokkenheid? Zijn er vergelijkbare gevallen van 100 procent staatsbedrijven?
Zo ja, wat zijn daar de ervaringen mee en welke lessen kunnen eruit
worden getrokken, bijvoorbeeld op het punt van financiering en governance?
Hoeveel (extra) werkgelegenheid gaat het PALLAS-project genereren,
zowel tijdens de bouw als in de exploitatiefase?
De governance wordt nu belegd bij het Ministerie van VWS. De leden van
de CDA-fractie zien daarvan de logica niet, te meer daar VWS al jaren
(ernstige) onvolkomenheden kent in het financieel beheer. Wat zijn de
overwegingen om het aandeelhouderschap van deze deelneming niet te
beleggen bij het Ministerie van Financiën en daarmee te scheiden van de
beleidsinhoudelijke rol van de aandeelhouder? Hoe past dit in het
staatsdeelnemingenbeleid?
De leden van de CDA-fractie vragen voorts welke andere aandeelhouderschappen dan wel beleidsdeelnemingen onder de hoede van een
vakminister vallen. Hoe staan die er financieel voor, welke investeringen
waren daarmee gemoeid en wat was de doorslaggevende argumentatie
voor die keuze?
De leden van de CDA-fractie vragen daarbij of tevens overwogen is om
het aandeelhouderschap te beleggen bij andere ministeries dan bij het
Ministerie van VWS. Is overwogen dit te beleggen bij ministeries die
bijvoorbeeld meer ervaring hebben met het managen van risicovolle
bouwprojecten? Wat wordt de betrokkenheid van het Ministerie van I&W
en/of het Ministerie van Defensie, de twee ministeries met de meeste
executieve competenties?
De leden van de CDA-fractie vragen of kan worden aangegeven hoe de
prijstelling van de gemaakte isotopen bepaald gaat worden en hoe
gezorgd zal worden dat deze niet alleen kostendekkend is (inclusief
aflossen van de lening) maar ook toereikend is om startkapitaal te hebben
voor als de nu te bouwen fabriek verouderd is en ontmanteld moet
worden? Hoe wordt de prijstelling bepaald bij andere producenten van
medische isotopen? Kan in beeld worden gebracht wat de gehele keten is,
dus vanaf grondstof voor NewCo tot degene die het medicijn toedient?
De Minister van VWS schrijft dat het Ministerie van EZK beleidsverantwoordelijk blijft voor het historisch afval en de subsidiering van energieonderzoek in de huidige en nieuwe reactor. De leden van de CDA-fractie
vragen wat dit precies betekent. Welke bedragen, risico’s en taken zijn
hiermee gemoeid? Over welk tijdspad gaat het? Is er bij Centrale
Organisatie Voor radioactief Afval (COVRA) voldoende capaciteit
beschikbaar?9
Wat is de reden dat in de conceptstatuten 10 geen mogelijkheid is
geschapen waarmee de aandeelhouder een aanwijzingsbevoegdheid
heeft richting de onderneming? Hoe wordt geborgd dat de leningen die
het Ministerie van VWS aan NewCo gaat verstrekken rechtmatig en
doelmatig worden besteed?

9

Omroep Zeeland, 29 maart 2023, «COVRA brengt ophaalplekken radioactief afval in kaart: 75 in
Zeeland, ruim 2.000 in heel Nederland» https://www.omroepzeeland.nl/nieuws/15469513/covrabrengt-ophaalplekken-radioactief-afval-in-kaart-75-in-zeeland-ruim-2000-in-heel-nederland
10
Kamerstuk 33 626, nr. 22

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 33 626, nr. 23

5

De leden van de CDA-fractie vragen waarom de Minister de voorhangprocedure voor de oprichting van NewCo op Prinsjesdag (19 september jl.) is
gestart, terwijl het definitieve besluit hierover op een later moment wordt
genomen.
In hoeverre kunnen de plannen nog wijzigen, bijvoorbeeld op grond van
hetgeen naar voren komt uit de nu nog lopende staatssteunprocedure bij
de Europese Commissie?
De leden van de CDA-fractie vragen op welke momenten en met welk doel
de Minister voornemens is de Kamer weer te informeren over de verdere
besluitvorming rond het PALLAS-project in het algemeen en de oprichting
van NewCo in het bijzonder.
Wanneer zijn of worden aanvullende afspraken gemaakt om risico’s te
mitigeren zoals de Algemene Rekenkamer schrijft? Waarover en met wie
worden precies «aanvullende afspraken» gemaakt?
Waarom is in de conceptstatuten geen mogelijkheid geschapen voor een
aanwijzingsbevoegdheid door de aandeelhouder? De leden van de
CDA-fractie vragen wat de Minister heeft gedaan met de overwegingen
die de Algemene Rekenkamer in augustus jl. meegaf voor aanscherping
van de statuten.
De leden van de CDA-fractie vragen voorts of de Minister voornemens is
in de definitieve statuten een aanwijzingsbevoegdheid voor de aandeelhouder op te nemen, respectievelijk een bepaling dat ambtenaren niet in
het bestuur benoemd kunnen worden. Zo nee, waarom niet?
De leden van de CDA-fractie vragen of publiek aandeelhouderschap ook
meer mogelijkheden biedt om Nederlandse bedrijven en personeel in te
schakelen. Zo ja, is dat een doel? Zo nee, waarom niet?
Kan de Minister ten aanzien van het bezoldigingsbeleid van de
deelneming uiteenzetten wie dat vaststelt en welke rol hij daarbij heeft?
Is het juist dat voorafgaande toestemming van de Algemene Vergadering
(en dus de Minister) voor investeringen onder een bedrag van € 50
miljoen in Nederland en onder € 25 miljoen in het buitenland niet vereist
is? Waarom zijn deze drempelbedragen zo gekozen?
Kan de Minister reageren op de beoordeling van het PALLAS-project die
de Commissie Nationaal Groeifonds in juni 2023 heeft gegeven?
De leden van de CDA-fractie vragen verder of de Minister kan aangeven
welke personen met welke achtergrond thans de rollen van bestuurder en
toezichthouder vervullen in de beide stichtingen die moeten opgaan in
NewCo.
Hoe verhoudt de Eigenstandige Controle Functie (ECF) uit het Governanceplan zich tot de rol en taak van FEZ en de Auditdienst Rijk? Is er ook een
rol voor de Algemene Rekenkamer?
Hoe wordt de Kamer jaarlijks geïnformeerd (waar nodig vertrouwelijk)
over de marktontwikkelingen, financiële situatie, meerjarenplanning en
risico’s?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 33 626, nr. 23

6

De leden van de CDA-fractie vragen tenslotte wat de meerjarige
prognoses van de bouwkosten zijn van de Pallas-reactor, respectievelijk
de jaarlijkse inkomsten die gegenereerd worden met de exploitatie van de
huidige installatie.
Vragen en opmerkingen van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van genoemde
brieven over PALLAS. Zij hebben hierover nog enkele vragen en opmerkingen.
De leden van de SP-fractie vragen wat er met het nucleaire afval gedaan
zal worden dat zal worden geproduceerd door Pallas.
Daarnaast lezen de leden van de SP-fractie dat Pallas bij overschrijdingen
niets anders kan doen dan «de consequenties van deze overschrijdingen
bij de Staat neer te leggen».11 Verwacht de Minister dat er regelmatig
kostenoverschrijdingen plaats zullen vinden?
Vragen en opmerkingen van de PvdA- en GroenLinks-fracties
De leden van de GroenLinks- en de PvdA-fracties hebben met interesse
kennisgenomen van de schriftelijke in kennisstelling van het voornemen
tot oprichting van de privaatrechtelijke rechtspersoon NewCo. Genoemde
leden vragen naar een verdere onderbouwing van de keuze om het
aandeelhouderschap bij de vakminister te leggen in plaats van een
aandeelhouderschap bij de Minister van Financiën. Wat zijn de nadelen
van deze keus? Waarom wordt die afweging in andere gevallen vaak
anders gemaakt?
De leden van de GroenLinks- en PvdA-fracties vinden het goed dat
gekozen is voor een organisatievorm waarbij de staat veel sturingsmogelijkheden houdt. Wat betekent dat in de praktijk? Welke controle heeft de
Minister straks bijvoorbeeld over de prijzen die NewCo voor zijn
producten zal vragen?
II. Reactie van de Minister
Ik dank de leden van de fracties voor hun inbreng. Ik ga hieronder in op de
vragen die door de leden van de verschillende fracties zijn gesteld.
Reactie op de inbreng van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie vragen of de Minister kan aangeven hoe de
(wereld)markt voor medische isotopen er momenteel uitziet, welke
ontwikkelingen er zijn en welke ontwikkelingen verwacht worden. De
fractie vraagt of daarbij tevens kan worden aangegeven hoe de oprichting
van NewCo daarin past, of er in die markt vergelijkbare bedrijven zijn, dus
staatsbedrijven die voor 100 procent in handen zijn van de staat en zo ja,
of in die gevallen lessen en ervaringen beschikbaar zijn, bijvoorbeeld op
het punt van financiering en governance en wat gaat de Minister hiermee
doen.
Aan het kabinetsbesluit om PALLAS publiekelijk te financieren ligt een
uitgebreide analyse ten grondslag die met de Kamerbrief van
20 september 2022 openbaar is gemaakt.12 Uit twee recente Europese
studies en vele gesprekken met internationale experts blijkt dat de
11
12

Kamerstuk 33 626, nr. 21, p. 4
Kamerstuk 33 626, nr. 16

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 33 626, nr. 23

7

wereldwijde vraag naar isotopen sterk zal toenemen, met name voor
nieuwe kankerbehandelingen (zoals lutetium-177 en actinium-225).
Experts verwachten voor lutetium-177 in 2040 een 50 keer grotere vraag in
Europa.
Tegelijkertijd staat het toekomstige aanbod van medische isotopen onder
druk. Wereldwijd zijn er slechts zes reactoren die op grote schaal
medische isotopen produceren. Vier daarvan bevinden zich in de EU. Deze
zijn nog in eigendom van de Europese Commissie en worden geëxploiteerd door nationale overheden. Deze reactoren zijn sterk verouderd en
dat veroorzaakt in toenemende mate disrupties in de levering van
medische isotopen. Zo valt de Hoge Flux Reactor (HFR) in Petten steeds
vaker uit waardoor behandelingen in ziekenhuizen moeten worden
uitgesteld. Andere reactoren in de EU beschikken niet altijd over de
capaciteit of zijn niet altijd in bedrijf om als «backup» te kunnen dienen.
De studies van de Europese Commissie concluderen dat tenminste één
nieuwe reactor in de EU nodig is om de leveringszekerheid van medische
isotopen voor patiënten te borgen. Op deze manier kan de EU zelfvoorzienend blijven voor belangrijke diagnostiek en (kanker)behandelingen.
Technologieën zoals die van SHINE kunnen van belangrijke meerwaarde
zijn maar zijn nog onbewezen en volgens internationale experts op
zichzelf (zonder aanvullende investeringen in een reactor) onvoldoende
om toekomstige leveringszekerheid te kunnen borgen. Andere projecten
die zijn gericht op de productie van medische isotopen bieden onvoldoende zekerheid om op terug te vallen. Zo heeft het Amerikaanse
Northstar aangekondigd voorlopig nog geen molybdeen (voor
diagnostiek) te gaan produceren. De bouw van de Franse Jules Horowitz
Reactor loopt verdere vertraging op (ca. 2035), het Belgische MYRRHAproject is nog niet volledig gefinancierd en het Belgische SMART/
Lighthouse is stopgezet.
Het is volgens de Europese studies onwaarschijnlijk dat de markt de
investeringen in de productieinfrastructuur volledig zelf oppakt. Dit heeft
te maken met het risicovolle karakter van dergelijke grootschalige
nucleaire infrastructuurprojecten, zoals de hoge investeringskosten, lange
terugverdientijd, onzekere marktomstandigheden en radioactief afval. Ook
in het geval van PALLAS is geprobeerd de reactor in eerste instantie in de
markt gefinancierd te krijgen, maar zonder succes, omdat de overheid zou
moeten instaan voor alle risico’s terwijl de zeggenschap zou liggen bij
private partijen. Ook voor andere vergelijkbare Europese projecten geldt
dat deze door nationale overheden voor het belangrijkste deel – zo niet
geheel – worden gefinancierd. Op expertniveau wordt met o.a. Frankrijk
en België ervaringen, kennis en expertise uitgewisseld over de bouw en
governance van dergelijke grote bouwprojecten.
Kortom, met de publieke investering in de reactor wordt een groot publiek
belang gediend dat door de markt niet wordt opgepakt. In de eerste plaats
leveringszekerheid voor de patiënt. Daarnaast schept een nieuwe reactor
op eigen bodem ook de mogelijkheid om samen met o.a. academische
centra en marktpartijen nieuwe kankertherapieën te ontwikkelen, dichtbij
de patiënt. Dit rechtvaardigt in mijn ogen de oprichting van een
deelneming.
De leden van de VVD-fractie vragen wat de overwegingen zijn geweest
om het aandeelhouderschap te beleggen bij VWS en niet bij het Ministerie
van Financiën en hoe deze keuze zich verhoudt tot het algemene
staatsdeelnemingenbeleid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 33 626, nr. 23

8

De keuze voor een beleidsdeelneming in plaats van een staatsdeelneming
heeft twee redenen. Ten eerste zorgt de mix van risico’s die samenhangen
met een groot, complex (nucleair) bouwproject in combinatie met de nog
onzekere omzetverwachtingen en huidige beperkte middelen van de
onderneming ervoor dat het verstrekken van aanvullende financiering niet
uit te sluiten valt. Ten tweede is de beleidsmatige en sectorale kennis van
het verantwoordelijke beleidsdepartement van toegevoegde waarde voor
de verdere ontwikkeling van NewCo. Dit is in lijn met de Nota Deelnemingenbeleid rijksoverheid 2022.
De beleidsverantwoordelijkheid voor Stichting Pallas is al in 2018
overgedragen van het Ministerie van EZK aan het Ministerie van VWS,
vanwege de bijdrage die de PALLAS-reactor kan leveren aan de voorzieningszekerheid van medische isotopen.
De leden van de VVD-fractie vragen om een toelichting op de overdracht
van de beleidsverantwoordelijkheid van het Ministerie van Economische
Zaken en Klimaat (EZK) aan VWS en dat EZK beleidsverantwoordelijk blijft
voor het historisch afval en voor de subsidiëring van energieonderzoek in
de huidige en nieuwe reactor en welke bedragen, risico’s en taken zijn
hiermee zijn gemoeid.
Omdat het voornemen is om de Nuclear and Consultancy Group (NRG) en
Pallas te fuseren tot één kapitaalvennootschap en beleidsdeelneming
onder de verantwoordelijkheid van VWS, gaan de verantwoordelijkheden
voor NRG13, voor zo ver die nu bij EZK belegd zijn, over naar VWS. Het
gaat hierbij onder meer om statutaire bevoegdheden van de Minister van
EZK (zoals benoemingen van leden van de raad van toezicht van NRG),
maar ook het beheer van eerder verstrekte leningen en subsidies. Het
Ministerie van EZK heeft in het verleden meerdere malen moeten
bijspringen om NRG en voorheen ECN (Energie Onderzoekcentrum
Nederland) financieel te ondersteunen. Het ging daarbij onder andere om
steun voor herstelinvesteringen om de Hoge Flux Reactor veilig in bedrijf
te kunnen houden en om bijdragen in de kosten van het historisch,
radioactief afval en de ontmanteling van gebouwen en installaties. Tussen
de Ministeries van VWS en EZK is afgesproken dat EZK, ook ná de fusie,
aanspreekbaar blijft voor de kosten van het historisch, radioactief afval.
Die afspraken worden momenteel uitgewerkt.
EZK verstrekt jaarlijks subsidie aan NRG voor onderzoek in de HFR
(PIONEER-programma). Dit programma is gericht op onderzoek t.b.v. een
koolstofarme energievoorziening, nucleaire veiligheid, oplossingen voor
radioactief afval en ontmanteling van installaties en stralingsbescherming.
Ook na de fusie blijft EZK dit onderzoek subsidiëren via de EZK-begroting.
De leden van de VVD-fractie vragen of het verstandig is om zowel het
aandeelhouderschap als het grootste deel van de beleidsverantwoordelijkheid bij één departement, namelijk VWS, te leggen en hoe de keuze
voor het aandeelhouderschap bij VWS zich verhoudt tot de onvolkomenheden in het financieel beheer van VWS.
Ik acht het vooral van belang dat het aandeelhouderschap deugdelijk
wordt ingericht, op basis van de Nota Deelnemingenbeleid, met de juiste
expertise, een stevige programmaorganisatie en gebruik makend van de
expertise van het Ministerie van Financiën. De maatregelen die ik neem
om het aandeelhouderschap bij het Ministerie van VWS goed in te richten
staan los van de maatregelen die ik neem om het financieel beheer te
verbeteren.
13

De beleidsverantwoordelijkheid voor PALLAS is al in 2018 overgegaan naar VWS.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 33 626, nr. 23

9

De leden van de VVD-fractie vragen waarom in de conceptstatuten geen
mogelijkheid is opgenomen dat de aandeelhouder een aanwijzingsbevoegdheid heeft richting de onderneming en of de Minister hier alsnog
voornemens is om dit te doen. De leden vragen hoe wordt geborgd dat
leningen die door VWS worden aangegaan met NewCo rechtmatig en
doelmatig worden besteed.
Het Ministerie van VWS heeft als aandeelhouder dezelfde rechten als een
andere aandeelhouder onder het Nederlandse civiele recht. De aanwijzingsbevoegdheid geeft de aandeelhouder het recht om directe instructies
te geven aan de RvB. Onder onze Nederlandse wetgeving heeft deze
bevoegdheid echter beperkte kracht op de RvB van een publieke eenheid,
aangezien deze het belang van alle stakeholders moet dienen. De
aandeelhouder is slechts een van deze stakeholders. Daarnaast heeft de
aandeelhouder andere rechten die haar genoeg macht geven om de
belangen van de Nederlandse staat veilig te stellen. Er is dus ook geen
voornemen om de aanwijzingsbevoegdheid alsnog op te nemen in de
statuten.
Het governanceplan licht verder toe hoe VWS zal borgen dat de leningen
die worden verstrekt aan NewCo rechtmatig en doelmatig worden
besteed. NewCo legt in haar eigen jaarverslag en jaarrekening verantwoording af over hoe de deelneming haar taken heeft uitgevoerd. De
Minister van Financiën informeert de Tweede Kamer, namens VWS als
aandeelhouder van NewCo, conform de Nota Deelnemingenbeleid
jaarlijks in het Jaarverslag Beheer Staatsdeelnemingen over hoe NewCo is
beheerd, hoe de deelneming financieel en operationeel heeft gepresteerd
en hoe NewCo invulling heeft gegeven aan haar maatschappelijke
verantwoordelijkheid.
Naast de standaard aandeelhoudersbevoegdheden zijn in de financieringsovereenkomsten aanvullende rechten en plichten vastgelegd. Via een
maandelijks regulier overleg tussen VWS en NewCo wordt invulling
gegeven aan de informatieplichten die NewCo conform de statuten en de
financieringsovereenkomsten richting VWS heeft. Daarnaast is beoogd
om eens per kwartaal een strategisch overleg met NewCo te voeren. In dit
strategisch kwartaaloverleg bespreken NewCo en VWS aan de hand van
de periodieke rapportage de financiële en operationele kant van NewCo.
Ook ontvangt de Staat jaarlijks meerjarige prognoses van de deelneming
en bespreekt deze met het bestuur van de onderneming.
Om financieringslijnen voor de verschillende activiteiten van NewCo zo
zuiver mogelijk te houden, worden in de rapportages drie resultaatverantwoordelijke eenheden onderscheiden, namelijk het PALLASnieuwbouwprogramma en twee van de huidige activiteiten van NRG te
weten de NRG Operatie en het radioactive Waste Management
Programme (RWMP).
Het creëren van deze resultaatverantwoordelijke eenheden maakt het
mogelijk om financiële stromen en risico’s separaat te administreren en zo
veel mogelijk van elkaar te scheiden, en biedt daarmee de mogelijkheid
om duidelijk te rapporteren ten aanzien van deze onderdelen en zo nodig
een overeenkomstige overlegstructuur in te richten.
De leden van de VVD-fractie vragen of de Minister kan aangeven hoe
realistisch het is dat NewCo voldoende heeft aan de gereserveerde
middelen op de VWS begroting en of de Minister rekening houdt met
budgetoverschrijdingen en zo ja, welke gevolgen dit dan zal hebben voor
toekomstige begrotingen van VWS.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 33 626, nr. 23

10

Het besluit tot een publieke investering in PALLAS is gebaseerd op een
gezamenlijk investeringsvoorstel van NRG en de stichting Voorbereiding
PALLAS-reactor (PALLAS). De totale investeringskosten van het nieuwbouwprogramma worden door NRG-PALLAS in het basisscenario geschat
op € 1,84 miljard. De bandbreedte die NRG-PALLAS daarbij hanteert loopt
van € 1,66 miljard tot € 2,20 miljard. De business case is in opdracht van
de Staat getoetst door KPMG en MACE. KPMG oordeelt dat het PALLASproject een verwachte terugverdientijd heeft van circa 30 jaar. De
kostenramingen zijn goed onderbouwd, maar kennen wel grote onzekerheden. Deze zijn inherent aan een dergelijk uniek nucleair bouwproject.
Door NRG|PALLAS te financieren op het basisscenario is er een financiële
buffer ingebouwd. Daarmee wordt NRG|PALLAS geacht om zelf tegenvallers op te vangen die zich in het nieuwbouwprogramma zouden
kunnen voordoen. Daarnaast heeft VWS beheersingsmaatregelen
voorgesteld om de budgettaire gevolgen voor VWS te mitigeren. Deze
vind u terug in de achtergrondanalyse die openbaar is gemaakt met de
Kamerbrief van 20 september 2022. Indien er ondanks de ingebouwde
buffers toch op enig moment sprake zal zijn van een budgetoverschrijding
dan zal volgens de gebruikelijke begrotingssystematiek een oplossing
worden gezocht.
De leden van de VVD-fractie vragen waarom voor de dekking van de
bouwkosten van PALLAS gebruik is gemaakt van de nog niet toebedeelde
groeiruimte Zorgverzekeringswet (Zvw) buiten het Integraal Zorgakkoord
(IZA). Verder vragen de leden welke inkomsten worden verwacht uit het
PALLAS-project op de korte en de lange termijn en of deze inkomsten ook
volledig ten goede komen aan de begroting van VWS.
Aan het besluit over de resterende dekking liggen géén specifieke
inhoudelijke overwegingen rondom PALLAS ten grondslag. Het is de
resultante van de brede afweging die ter voorbereiding op de
VWS-begroting 2024 is gemaakt van de budgettaire gevolgen van
noodzakelijk geachte beleidsvoornemens enerzijds en de mogelijkheden
voor dekking van de financiële gevolgen daarvan anderzijds.
Zodra de nieuwe reactor operationeel is (circa 2032) wordt Pallas in staat
geacht om de verstrekte leningen af te lossen, inclusief rente. Vanaf dat
moment is het ook mogelijk om vanuit behaalde winsten dividend uit te
laten keren. Volgens de begrotingsregels gaan dividenden en rentebetalingen naar de algemene middelen, aflossingen op de lening komen ten
goede aan de begroting van VWS.
De leden van de VVD-fractie vragen de Minister naar zijn reactie op de
beoordeling van het Nationaal Groeifonds over de aanvraag die eerder is
ingediend voor PALLAS. De leden vragen tevens hoe het oordeel van de
Commissie Nationaal Groeifonds zich verhoudt tot de oproep om juist
geen remmende werking op marktinnovaties te borgen en hoe de Minister
voor een gelijk speelveld gaat zorgen. Specifiek vragen de leden daarbij
welke methodiek zal worden gebruikt om de integrale kostprijs te
berekenen en of het mogelijk is dat NewCo isotopen onder full-costrecoveryprijs zal verkopen.
De Commissie Nationaal Groeifonds heeft geoordeeld dat de PALLASaanvraag op een aantal punten onvoldoende voldoet aan de criteria van
het Nationaal Groeifonds, zoals de mate waarin PALLAS zal bijdragen aan
het duurzaam verdienvermogen van Nederland. Het kabinet heeft het
advies van de commissie overgenomen. Het kabinet is zich er altijd
bewust van geweest dat een project als PALLAS vanwege de unieke aard
moeilijk te passen is binnen één van de fondsen. Een nieuwe reactor dient

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 33 626, nr. 23

11

immers in de eerste plaats leveringszekerheid voor de patiënt in plaats
van duurzame economische groei. Tegelijkertijd dient een nieuwe reactor
in Nederland ook andere brede publieke belangen, zoals nucleair
onderzoek, kennisbehoud, hoogwaardige werkgelegenheid en de
mogelijkheid om dichtbij de patiënt innovatieve kankerbehandelingen te
ontwikkelen. Alhoewel dit publieke belang ook wordt erkend door de
commissie, is zij van oordeel dat het Nationaal Groeifonds hier niet het
geëigende middel voor is. Ik vind dit uiteraard teleurstellend, maar ik heb
samen met het kabinet besloten het advies van de commissie te respecteren en over te nemen.
Ik vind het wel belangrijk om enige nuance aan te brengen in het oordeel
van de commissie dat onzekerheid over de opbrengsten van PALLAS een
risico kan vormen voor full cost recovery. In de business case van PALLAS
wordt ervan uitgegaan dat de kosten van het nieuwbouwprogramma in
circa 30 jaar terugverdiend kunnen worden met de inkomsten die worden
gegenereerd uit het produceren en leveren van medische isotopen.
NRG|PALLAS verwacht in te kunnen spelen op de sterk groeiende vraag
naar therapeutische isotopen en schat in dat ze het grootste deel van de
Europese markt van therapeutische isotopen kan voorzien. Daarnaast gaat
NRG|PALLAS er vanuit dat een belangrijk deel van haar omzet zal komen
uit diagnostische isotopen. KPMG heeft de onderbouwing van de
inschatting van de toekomstige opbrengsten geanalyseerd en geeft aan
dat ze de onderbouwing volgt. Hierbij geeft KPMG aan dat de inschatting
met grote onzekerheden is omgeven, omdat meer dan 30 jaar vooruitgekeken wordt. Deze onzekerheden komen voornamelijk voort uit het
uiteindelijk te verkrijgen marktaandeel, te voeren prijzen en marktgroei
van therapeutische isotopen. Als de commissie Nationaal Groeifonds de
business case van PALLAS financieel had laten doorrekenen was zij tot
dezelfde conclusie gekomen.
Om het gelijke speelveld tussen PALLAS en andere marktpartijen te
borgen, verwacht ik van PALLAS een gezonde financiële bedrijfsvoering,
waarbij de publieke investering op termijn wordt terugbetaald. Met de
woorden marktconform wordt bedoeld dat de beleidsdeelneming als
bedrijf (kapitaalvennootschap) bedrijfsmatig zal opereren en onder andere
zal sturen op het behalen van rendement op de publieke investering. Het
bedrijf zal met de opbrengsten uit onder andere het bestralen en de
verkoop van medische isotopen zijn eigen kosten (inclusief de aflossing
van de door de Staat verstrekte leningen) moeten dragen. Bij het
berekenen van de kostprijs zullen dan ook alle gemaakte kosten worden
meegenomen. Dit past in het internationaal afgesproken streven naar full
cost recovery, waarmee het zoveel mogelijk doorrekenen van de kosten
(dus ook alle bouw- en ontmantelingskosten) in de prijs wordt geborgd.
Met deze aanpak loopt Nederland voorop in Europa en de wereld.
De marktconformiteit ziet dus niet op het spiegelen van het gedrag van
andere aanbieders van medische isotopen. Het gaat erom dat vanuit een
structurele gezonde bedrijfsvoering gemaakte kosten worden betaald
door de markt gerealiseerde voldoende opbrengsten. Het is dus niet de
bedoeling om aanbieders van medische isotopen na te streven die
wellicht met hulp van overheidssteun beneden kostprijs hun producten
aanbieden.
Voor de publieke investering in PALLAS geldt dat deze zal moeten voldoen
aan de staatssteunregels. De Europese Commissie zal per beoogde
steunmaatregel toetsen of er sprake is van verenigbare staatssteun en
daarbij de mogelijke verstoring van de mededinging en het handelsverkeer op de Europese interne markt uitdrukkelijk meewegen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 33 626, nr. 23

12

Reactie op de inbreng van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie vragen of de Minister nader kan toelichten
hoe de markt voor medische isotopen er reeds uitziet en op welke wijze
publiekaandeelhouderschap daarin past en welk te verwachten effect er
ontstaat door staatsbetrokkenheid in deze markt.
Aan het kabinetsbesluit om PALLAS publiekelijk te financieren ligt een
uitgebreide analyse ten grondslag die met de Kamerbrief van
20 september 2022 openbaar is gemaakt.14 Uit twee recente Europese
studies en vele gesprekken met internationale experts blijkt dat de
wereldwijde vraag naar isotopen sterk zal toenemen, met name voor
nieuwe kankerbehandelingen (zoals lutetium-177 en actinium-225).
Experts verwachten voor lutetium-177 in 2040 een 50 keer grotere vraag in
Europa.
Tegelijkertijd staat het toekomstige aanbod van medische isotopen onder
druk. Wereldwijd zijn er slechts zes reactoren die op grote schaal
medische isotopen produceren. Vier daarvan bevinden zich in de EU. Deze
zijn nog in eigendom van de Europese Commissie en worden geëxploiteerd door nationale overheden. Deze reactoren zijn sterk verouderd en
dat veroorzaakt in toenemende mate disrupties in de levering van
medische isotopen. Zo valt de Hoge Flux Reactor (HFR) in Petten steeds
vaker uit waardoor behandelingen in ziekenhuizen moeten worden
uitgesteld. Andere reactoren in EU beschikken niet altijd over de capaciteit
of zijn niet altijd in bedrijf om als «backup» te kunnen dienen.
De studies van de Europese Commissie concluderen dat tenminste één
nieuwe reactor in de EU nodig is om de leveringszekerheid van medische
isotopen voor patiënten te borgen. Op deze manier kan de EU zelfvoorzienend blijven voor belangrijke diagnostiek en (kanker)behandelingen.
Technologieën zoals die van SHINE kunnen van belangrijke meerwaarde
zijn maar zijn nog onbewezen en volgens internationale experts op
zichzelf (zonder aanvullende investeringen in een reactor) onvoldoende
om toekomstige leveringszekerheid te kunnen borgen. Andere projecten
die zijn gericht op de productie van medische isotopen bieden onvoldoende zekerheid om op terug te vallen. Zo heeft het Amerikaanse
Northstar aangekondigd voorlopig nog geen molybdeen (voor
diagnostiek) te gaan produceren. De bouw van de Franse Jules Horowitz
Reactor loopt verdere vertraging op (ca. 2035), het Belgische MYRRHAproject is nog niet volledig gefinancierd en het Belgische SMART/
Lighthouse is stopgezet.
Het is volgens de Europese studies onwaarschijnlijk dat de markt de
investeringen in de productieinfrastructuur volledig zelf oppakt. Dit heeft
te maken met het risicovolle karakter van dergelijke grootschalige
nucleaire infrastructuurprojecten, zoals de hoge investeringskosten, lange
terugverdientijd, onzekere marktomstandigheden en radioactief afval. Ook
in het geval van PALLAS is geprobeerd de reactor in eerste instantie in de
markt gefinancierd te krijgen, maar zonder succes, omdat de overheid zou
moeten instaan voor alle risico’s terwijl de zeggenschap zou liggen bij
private partijen. Ook voor andere vergelijkbare Europese projecten geldt
dat deze door nationale overheden voor het belangrijkste deel – zo niet
geheel – worden gefinancierd. Op expertniveau wordt met o.a. Frankrijk
en België ervaringen, kennis en expertise uitgewisseld over de bouw en
governance van dergelijke grote bouwprojecten.

14

Kamerstuk 33 626, nr. 16

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 33 626, nr. 23

13

Kortom, met de publieke investering in de reactor wordt een groot publiek
belang gediend dat door de markt niet wordt opgepakt. In de eerste plaats
leveringszekerheid voor de patiënt. Daarnaast schept een nieuwe reactor
op eigen bodem ook de mogelijkheid om samen met o.a. academische
centra en marktpartijen nieuwe kankertherapieën te ontwikkelen, dichtbij
de patiënt. Dit rechtvaardigt in mijn ogen de oprichting van een
deelneming en het publiek aandeelhouderschap.
De leden van de D66-fractie vragen of de Minister kan aangeven welke
opties er zijn om de mogelijkheden van cofinanciering door andere
departementen en Europese partijen (opnieuw) te onderzoeken.
Andere departementen zullen niet financieel bijdragen aan PALLAS, maar
wel worden betrokken bij de governance van het project vanwege de
beschikbare kennis en expertise van grootschalige infrastructuurprojecten. De Ministeries van FIN, EZK en IenW en Rijkswaterstaat zijn
uitgebreid betrokken geweest bij de vormgeving van het governanceplan
dat ik met de brief van 19 september 2023 naar de Kamer heb gestuurd.
De mogelijkheden voor Europese cofinanciering zijn uitgebreid onderzocht. De speciaal gezant voor medische isotopen heeft hierover verslag
gedaan (zie achtergrondanalyse die openbaar is gemaakt met de
kamerbrief van 20 september 2022). De reguliere EU programma’s onder
het Meerjarig Financieel Kader (MFK) zijn niet beschikbaar voor de bouw
van grote productiefaciliteiten zoals een reactor, wel eventueel voor de
bijbehorende innovatieketen. De Europese Investeringsbank (EIB) kan
alleen financiering overwegen als de Staat voor 100% garant staat voor de
bouwrisico’s. Dit zou de onwenselijke situatie opleveren dat het Ministerie
van VWS alsnog de benodigde middelen voor PALLAS als garantie
beschikbaar zou moeten stellen op de begroting van VWS. Ik blijf wel in
gesprek met de EIB, de Europese Commissie en andere landen om te
kijken of toekomstige partnerships in PALLAS mogelijk zijn.
De leden van de D66-fractie vragen of de Minister kan ingaan op zijn
overwegingen om het aandeelhouderschap bij VWS te behouden en hoe
dit past binnen het staatdeelnemingenbeleid. De leden vragen welke
overwegingen zijn gemaakt om het aandeelhouderschap niet te scheiden
van de beleidsinhoudelijke rol door het te beleggen bij het Ministerie van
Financiën.
De keuze voor een beleidsdeelneming in plaats van een staatsdeelneming
heeft twee redenen. Ten eerste zorgt de mix van risico’s die samenhangen
met een groot, complex (nucleair) bouwproject in combinatie met de nog
onzekere omzetverwachtingen en huidige beperkte middelen van de
onderneming ervoor dat het verstrekken van aanvullende financiering niet
uit te sluiten valt. Ten tweede is de beleidsmatige en sectorale kennis van
het verantwoordelijke beleidsdepartement van toegevoegde waarde voor
de verdere ontwikkeling van NewCo. Dit is in lijn met de Nota Deelnemingenbeleid rijksoverheid 2022.
De beleidsverantwoordelijkheid voor Stichting Pallas is al in 2018
overgedragen van het Ministerie van EZK aan het Ministerie van VWS,
vanwege de bijdrage die de PALLAS-reactor kan leveren aan de voorzieningszekerheid van medische isotopen.
De leden van de D66-fractie vragen of de Minister een compleet financieel
overzicht kan verstrekken van de door de Algemene Rekenkamer
genoemde punten: financiële gevolgen van het openhouden van de
huidige reactor, de inschatting van risico’s in de bouwfase en de financiële
consequenties van de afspraken met de Europese Commissie over de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 33 626, nr. 23

14

toekomstige ontmanteling. Voorts vragen deze leden wanneer de Minister
voornemens is de Kamer te informeren over de verdere besluitvorming.
Om de bouw van PALLAS definitief te kunnen voortzetten, zal eerst
moeten worden voldaan aan alle voorwaarden. Met de Kamerbrief van
20 september 2023 is voldaan aan twee voorwaarden, te weten de
volledige dekking van het voorstel en het governanceplan. Nadat de
Comptabiliteitsprocedure over het voornemen tot oprichting van de
deelneming succesvol is doorlopen in het parlement, rest alleen nog het
succesvol doorlopen van de staatssteunprocedure. Zodra hier meer
duidelijkheid over is zal ik uw Kamer informeren.
Om verder een goede invulling te kunnen geven aan de rol van aandeelhouder van NewCo en financier van het PALLAS programma is door VWS
een aparte programmadirectie opgericht. De programmadirectie heeft als
doel om maximaal grip te houden op de bedrijfsvoering van de beleidsdeelneming en op de realisatie van het nieuwbouwprogramma en om de
investering in PALLAS maatschappelijk te laten renderen. Ik zal de Kamer
jaarlijks informeren over zowel NewCo als over het PALLAS bouwproject
in het bijzonder.
NewCo legt in haar eigen jaarverslag en jaarrekening verantwoording af
over hoe de deelneming haar taken heeft uitgevoerd. De Minister van
Financiën informeert de Tweede Kamer, namens VWS als aandeelhouder
van NewCo, conform de Nota Deelnemingenbeleid jaarlijks in het
Jaarverslag Beheer Staatsdeelnemingen over hoe NewCo is beheerd, hoe
de deelneming financieel en operationeel heeft gepresteerd en hoe
NewCo invulling heeft gegeven aan haar maatschappelijke verantwoordelijkheid.
VWS werkt volgens de principes van de Regeling Grote Projecten van de
Tweede Kamer. Deze regeling stelt inhoudelijke en procedurele eisen aan
de informatievoorziening over een grootschalig, niet-routinematig project
met substantiële financiële gevolgen of aanmerkelijke uitvoeringsrisico’s.
Het doel hiervan is om te komen tot weloverwogen besluiten over grote
projecten en de controlerende taak van de Kamer daaromtrent te
bevorderen. Deze informatievoorziening maakt het voor de Kamer
mogelijk te monitoren en om de bewindspersoon tijdig te kunnen
bevragen over de gang van zaken, waarmee invulling gegeven wordt aan
het budget- en autorisatierecht zoals in de Comptabiliteitswet is
vastgelegd. Ik zal daarbij ook ingaan op de belangrijkste financiële punten
zoals die zijn benoemd door de Algemene Rekenkamer.
VWS stelt ten aanzien van het PALLAS-project voor de Tweede Kamer een
basisrapportage op en vervolgens voortgangsrapportages. De basisrapportage vormt de basis voor de (in beginsel halfjaarlijkse) voortgangsrapportages en de evaluatie, waarin de verschillen ten opzichte van de
basisrapportage worden gepresenteerd en verklaard.
Reactie op de inbreng van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie vragen of de Minister uiteen kan zetten wat
de laatste stand van zaken is met betrekking tot de (wereld)markt voor
medische isotopen en welke ontwikkelingen verwacht worden en hoe de
oprichting van NewCo (dan wel publiek aandeelhouderschap) daarin past.
De leden vragen tevens in welke mate en op welke wijze in deze markt
sprake is van staatsbetrokkenheid, of er vergelijkbare gevallen van 100
procent staatsbedrijven zijn en zo ja, wat daar de ervaringen mee zijn en
welke lessen eruit kunnen worden getrokken, bijvoorbeeld op het punt
van financiering en governance.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 33 626, nr. 23

15

Aan het kabinetsbesluit om PALLAS publiekelijk te financieren ligt een
uitgebreide analyse ten grondslag die met de Kamerbrief van
20 september 2022 openbaar is gemaakt.15 Uit twee recente Europese
studies en vele gesprekken met internationale experts blijkt dat de
wereldwijde vraag naar isotopen sterk zal toenemen, met name voor
nieuwe kankerbehandelingen (zoals lutetium-177 en actinium-225).
Experts verwachten voor lutetium-177 in 2040 een 50 keer grotere vraag in
Europa.
Tegelijkertijd staat het toekomstige aanbod van medische isotopen onder
druk. Wereldwijd zijn er slechts zes reactoren die op grote schaal
medische isotopen produceren. Vier daarvan bevinden zich in de EU. Deze
zijn nog in eigendom van de Europese Commissie en worden geëxploiteerd door nationale overheden. Deze reactoren zijn sterk verouderd en
dat veroorzaakt in toenemende mate disrupties in de levering van
medische isotopen. Zo valt de Hoge Flux Reactor (HFR) in Petten steeds
vaker uit waardoor behandelingen in ziekenhuizen moeten worden
uitgesteld. Andere reactoren in EU beschikken niet altijd over de capaciteit
of zijn niet altijd in bedrijf om als «backup» te kunnen dienen.
De studies van de Europese Commissie concluderen dat tenminste één
nieuwe reactor in de EU nodig is om de leveringszekerheid van medische
isotopen voor patiënten te borgen. Op deze manier kan de EU zelfvoorzienend blijven voor belangrijke diagnostiek en (kanker)behandelingen.
Technologieën zoals die van SHINE kunnen van belangrijke meerwaarde
zijn maar zijn nog onbewezen en volgens internationale experts op
zichzelf (zonder aanvullende investeringen in een reactor) onvoldoende
om toekomstige leveringszekerheid te kunnen borgen. Andere projecten
die zijn gericht op de productie van medische isotopen bieden onvoldoende zekerheid om op terug te vallen. Zo heeft het Amerikaanse
Northstar aangekondigd voorlopig nog geen molybdeen (voor
diagnostiek) te gaan produceren. De bouw van de Franse Jules Horowitz
Reactor loopt verdere vertraging op (ca. 2035), het Belgische MYRRHAproject is nog niet volledig gefinancierd en het Belgische SMART/
Lighthouse is stopgezet.
Het is volgens de Europese studies onwaarschijnlijk dat de markt de
investeringen in de productieinfrastructuur volledig zelf oppakt. Dit heeft
te maken met het risicovolle karakter van dergelijke grootschalige
nucleaire infrastructuurprojecten, zoals de hoge investeringskosten, lange
terugverdientijd, onzekere marktomstandigheden en radioactief afval. Ook
in het geval van PALLAS is geprobeerd de reactor in eerste instantie in de
markt gefinancierd te krijgen, maar zonder succes, omdat de overheid zou
moeten instaan voor alle risico’s terwijl de zeggenschap zou liggen bij
private partijen. Ook voor andere vergelijkbare Europese projecten geldt
dat deze door nationale overheden voor het belangrijkste deel – zo niet
geheel – worden gefinancierd. Op expertniveau wordt met o.a. Frankrijk
en België ervaringen, kennis en expertise uitgewisseld over de bouw en
governance van dergelijke grote bouwprojecten.
Kortom, met de publieke investering in de reactor wordt een groot publiek
belang gediend dat door de markt niet wordt opgepakt. In de eerste plaats
leveringszekerheid voor de patiënt. Daarnaast schept een nieuwe reactor
op eigen bodem ook de mogelijkheid om samen met o.a. academische
centra en marktpartijen nieuwe kankertherapieën te ontwikkelen, dichtbij
de patiënt. Dit rechtvaardigt in mijn ogen de oprichting van een
deelneming en het publiek aandeelhouderschap.

15

Kamerstuk 33 626, nr. 16

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 33 626, nr. 23

16

De leden van de CDA-fractie vragen hoeveel (extra) werkgelegenheid het
PALLAS-project gaat genereren, zowel tijdens de bouw als in de exploitatiefase.
Op dit moment speelt NRG met de HFR en gerelateerde activiteiten een
belangrijke rol in het creëren en in stand houden van hoogwaardige
werkgelegenheid in Noord-Holland Noord. Op de locatie in Petten betreft
het structureel (NRG en PALLAS) 1.000 directe en 1.000 indirecte banen,
zo becijferde het RIVM.16 De PALLAS-organisatie schat in ongeveer 200
fte. groot te zullen worden in de komende jaren. Daarnaast is er een
schatting gemaakt dat er circa 4,8 miljoen manuren nodig zijn via inhuur
en aanbesteding voor de bouw van de PALLAS-reactor. NRG PALLAS
heeft naar verwachting tijdens het piekmoment in de bouw circa 400 fte
aan bouwpersoneel nodig.
De leden van de CDA-fractie vragen wat de overwegingen zijn om het
aandeelhouderschap van de deelneming niet te beleggen bij het Ministerie van Financiën en daarmee te scheiden van de beleidsinhoudelijke rol
van de aandeelhouder en hoe dit past dit in het staatsdeelnemingenbeleid.
Ik acht het vooral van belang dat het aandeelhouderschap deugdelijk
wordt ingericht, op basis van de Nota Deelnemingenbeleid rijksoverheid
2022, met de juiste expertise, een stevige programmaorganisatie en
gebruik makend van de expertise van het Ministerie van Financiën. De
maatregelen die ik neem om het aandeelhouderschap bij het Ministerie
van VWS goed in te richten staan los van de maatregelen die ik neem om
het financieel beheer te verbeteren.
De leden van de CDA-fractie vragen voorts welke andere aandeelhouderschappen dan wel beleidsdeelnemingen onder de hoede van een
vakminister vallen. Hoe staan die er financieel voor, welke investeringen
waren daarmee gemoeid en wat was de doorslaggevende argumentatie
voor die keuze?
In de Nota Deelnemingenbeleid rijksoverheid 2022 (Kamerstuk 28 165, nr.
370) is een overzicht opgenomen van de staatsdeelnemingen en beleidsdeelnemingen per 1 juli 2022. Hierbij staat ook de omvang van het
staatsaandeel vermeld en een financieel overzicht. De argumentatie voor
de keuze voor een beleidsdeelneming zal gebaseerd zijn op de twee
redenen genoemd in de Nota Beleidsdeelnemingen, namelijk 1) wet- en
regelgeving verbieden dat het aandeelhouderschap van twee deelnemingen in één hand ligt, of 2) de rol van aandeelhouder is gezien de aard
van de onderneming beperkt. Voor verdere informatie omtrent de andere
beleidsdeelnemingen verwijs ik u naar het Jaarverslag Beheer Staatsdeelnemingen 2022 (Kamerstuk 28 165, nr. 407).
Ik ben voornemens om de eerste evaluatie en de periodiek daarop
volgende evaluaties conform de Nota Deelnemingenbeleid rijksoverheid
2022 vorm te geven. Dit betekent dat de eerste evaluatie zeven jaar na het
oprichten van de deelneming zal plaatsvinden. Daarbij zal worden
aangesloten bij de huidige werkwijze die de Staat en met name de
Minister van Financiën hanteert bij het evalueren van deelnemingen en
het informeren van de Kamer over de afgeronde evaluatie. Op basis van
deze werkwijze zal het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
de evaluatie zelf uitvoeren en het proces en eventueel het resultaat van de
evaluatie extern laten toetsen om de onafhankelijkheid te waarborgen.

16

Roobol, L.P. en de Waard, I.R. Marktontwikkeling en leveringszekerheid voor medische
radionucliden. Aanvulling op RIVM rapport 2019–0101. RIVM briefrapport 2019–0183.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 33 626, nr. 23

17

Actuele ontwikkelingen kunnen aanleiding zijn om het aandeelhouderschap van de deelneming eerder of later te evalueren.
De leden van de CDA-fractie vragen daarbij of tevens overwogen is om
het aandeelhouderschap te beleggen bij andere ministeries dan bij het
Ministerie van VWS en wat de betrokkenheid van het Ministerie van I&W
en/of het Ministerie van Defensie wordt.
De keuze voor een beleidsdeelneming in plaats van een staatsdeelneming
heeft twee redenen. Ten eerste zorgt de mix van risico’s die samenhangen
met een groot, complex (nucleair) bouwproject in combinatie met de nog
onzekere omzetverwachtingen en huidige beperkte middelen van de
onderneming ervoor dat het verstrekken van aanvullende financiering niet
uit te sluiten valt. Ten tweede is de beleidsmatige en sectorale kennis van
het verantwoordelijke beleidsdepartement van toegevoegde waarde voor
de verdere ontwikkeling van NewCo. Dit is in lijn met de Nota Deelnemingenbeleid rijksoverheid 2022.
De beleidsverantwoordelijkheid voor Stichting PALLAS is al in 2018
overgedragen van het Ministerie van EZK aan het Ministerie van VWS,
vanwege de bijdrage die de PALLAS-reactor kan leveren aan de voorzieningszekerheid van medische isotopen.
Namens het Ministerie van VWS geeft de Programmadirectie Medische
isotopen (PMI) dagelijkse uitvoering aan de specifieke rollen, taken en
verantwoordelijkheden die horen bij het aandeelhouderschap en het
beheer van een complex (nucleair) bouwprogramma. De hiervoor
benodigde capaciteit en competenties zijn in beeld gebracht en worden
deels ingevuld via een uitbreiding van de personele capaciteit bij de
programmadirectie en deels (tijdelijk) via externe inhuur. Daarnaast wordt
waar nodig reeds binnen de Rijksdienst beschikbare expertise benut.
Onderstaande tabel geeft een overzicht van de noodzakelijke expertise en
hoe die wordt ingevuld.
Tabel 1. Overzicht van noodzakelijke expertise en de wijze waarop die wordt ingevuld.
Mott MacDonald (MMD) is door PMI gecontracteerd als technisch adviseur. MMD is
een internationaal consultancy bureau met ruime ervaring met grootschalige infrastructuurproject, waaronder nucleaire bouwprojecten
Beschikbaarheid
Kennisgebied

Binnen VWS

Rijksbreed

Externe inhuur

Deelnemingen
Nucleaire technologie
Juridische expertise en
contractmanagement
Omvangrijke bouwprojecten
Projectmanagement en
governance
Financieel beheer

PMI
PMI
WJZ

Fin
EZK,I&W, ANVS

n.v.t.
Mott MacDonald
Landsadvocaat

PMI

I&W, RWS

Mott MacDonald

PMI

I&W, RWS

Mott MacDonald

PMI, FEZ

IRF, ADR

KPMG, Mott
MacDonald

De leden van de CDA-fractie vragen of kan worden aangegeven hoe de
prijstelling van de gemaakte isotopen bepaald gaat worden en hoe
gezorgd zal worden dat deze niet alleen kostendekkend is (inclusief
aflossen van de lening) maar ook toereikend is om startkapitaal te hebben
voor als de nu te bouwen fabriek verouderd is en ontmanteld moet
worden? Hoe wordt de prijstelling bepaald bij andere producenten van
medische isotopen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 33 626, nr. 23

18

In de business case, zoals die aan het Ministerie van VWS is aangeboden,
worden alle kosten die samenhangen de ontwikkeling, de bouw en de
productie meegenomen. Hierbij worden ook de ontmanteling en
eventuele vervanging van bestaande installaties en gebouwen meegenomen. Op basis van deze inschatting in combinatie de verwachte omzet
blijkt dat de ingeschatte marktprijzen voldoende zijn om alle kosten te
dekken.
Mijn ambtsvoorganger, Minister van Ark, is in haar brief van 9 december
2020 ingegaan op de prijsvorming van isotopen:
«Die lage prijs was het gevolg van het feit dat medische isotopen
oorspronkelijk een «bijproduct» zijn van door overheden gesubsidieerde
onderzoeksreactoren, die met name energie- en materiaalonderzoek
uitvoerden. Deze onderzoeksreactoren brachten niet de werkelijke
kostprijs van medische isotopen in rekening bij de farmaceuten. Het
kabinet heeft zich daarom uitgesproken om zich in te zetten voor een
betere werking van de markt voor medische isotopen met als doel om te
komen tot een prijs voor de medische isotopen die kostendekkend is voor
de reactor (full cost recovery). Het belang daarvan werd (en wordt nog
steeds) breed gedragen, door overheden, producenten en afnemers van
medische isotopen. Deze inzet heeft tot hogere prijzen geleid.»17
Zoals gezegd wordt bij de financiering van Pallas ervan uit gegaan dat alle
kosten die gemaakt worden doorberekend worden aan de klanten.
De leden van de CDA-fractie vragen of in beeld kan worden gebracht wat
de gehele keten is, dus vanaf grondstof voor NewCo tot degene die het
medicijn toedient.
In de achtergrondanalyse die openbaar is gemaakt met mijn Kamerbrief
van 20 september 2022, is in paragraaf 1.2 een uitgebreide beschrijving
van de productieketen van medische isotopen opgenomen. Isotopen voor
medische toepassing kennen zeer complexe toeleveringsketens. De
toeleveringsketens verschillen per isotoop vanwege unieke karakteristieken, zoals halfwaardetijd, productieproces, type straling, chemische en
fysische eigenschappen. Bij iedere specifieke leveringsketen zijn verschillende internationale spelers en ketenpartners betrokken, maar op
hoofdlijnen wordt, na het verkrijgen van bronmateriaal, dezelfde keten
doorlopen:
1. Het verrijken van bronmateriaal, zoals uranium-235 (verrijkingsfaciliteit);
2. Het bronmateriaal (indien nodig) geschikt maken voor bestraling;
3. Het bestralen van het bronmateriaal (kernreactoren of deeltjesversnellers);
4. Het radiochemisch scheiden en zuiveren van de gewenste isotopen
uit het bestraalde materiaal (hotcell laboratorium/
verwerkingsfaciliteit);
5. Het radiofarmaceutisch proces dat zeker stelt dat de isotopen en het
daarop gebaseerde farmaceutische product voldoen aan de kwaliteitseisen voor toepassing in de patiënt (farmaceutisch bedrijf of
ziekenhuisapotheker);
6. Behandeling van de patiënt in het ziekenhuis met het farmaceutisch
product dat het medische isotoop bevat.

17

Kamerstuk 33 626, nr. 13

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 33 626, nr. 23

19

De leden van de CDA-fractie vragen wat wordt bedoeld met dat het
Ministerie van EZK beleidsverantwoordelijk blijft voor het historisch afval
en de subsidiering van energieonderzoek in de huidige en nieuwe reactor
en welke bedragen, risico’s, taken en tijdspad hiermee zijn gemoeid.
Omdat het voornemen is om de Nuclear and Consultancy Group (NRG) en
Pallas te fuseren tot één kapitaalvennootschap en beleidsdeelneming
onder de verantwoordelijkheid van VWS, gaan de verantwoordelijkheden
voor NRG18, voor zo ver die nu bij EZK belegd zijn, over naar VWS. Het
gaat hierbij onder meer om statutaire bevoegdheden van de Minister van
EZK (zoals benoemingen van leden van de raad van toezicht van NRG),
maar ook het beheer van eerder verstrekte leningen en subsidies. Het
Ministerie van EZK heeft in het verleden meerdere malen moeten
bijspringen om NRG en voorheen ECN (Energie Onderzoekcentrum
Nederland) financieel te ondersteunen. Het ging daarbij onder andere om
steun voor herstelinvesteringen om de Hoge Flux Reactor veilig in bedrijf
te kunnen houden en om bijdragen in de kosten van het historisch,
radioactief afval en de ontmanteling van gebouwen en installaties. Tussen
de Ministeries van VWS en EZK is afgesproken dat EZK, ook ná de fusie,
aanspreekbaar blijft voor de kosten van het historisch, radioactief afval.
Die afspraken worden momenteel uitgewerkt.
EZK verstrekt jaarlijks subsidie aan NRG voor onderzoek in de HFR
(PIONEER-programma). Dit programma is gericht op onderzoek t.b.v. een
koolstofarme energievoorziening, nucleaire veiligheid, oplossingen voor
radioactief afval en ontmanteling van installaties en stralingsbescherming.
Ook na de fusie blijft EZK dit onderzoek subsidiëren via de EZK-begroting.
De ingeschatte toekomstige kosten opruimen historisch afval bedroeg in
2022 60 miljoen. Voor verdere informatie verwijs ik u naar het jaarverslag
2022 van NRG.19
De leden van de CDA-fractie vragen of er bij Centrale Organisatie Voor
radioactief Afval (COVRA) voldoende capaciteit beschikbaar is.
In Nederland is het wettelijk geregeld dat radioactief afval naar de
Centrale Organisatie Voor radioactief Afval (COVRA) moet worden
afgevoerd. De COVRA heeft recent de opslagcapaciteit uitgebreid.20 In
deze uitbreiding heeft de COVRA rekening gehouden met het afval dat
eventueel door de PALLAS-reactor (gedurende de hele levensduur) wordt
geproduceerd. Daarmee is er in de toekomst voldoende opslagcapaciteit
voor het radioactief afval dat vrijkomt bij de productie van medische
isotopen.
De leden van de CDA-fractie vragen wat de reden is dat in de conceptstatuten geen mogelijkheid is geschapen waarmee de aandeelhouder een
aanwijzingsbevoegdheid heeft richting de onderneming en hoe wordt
geborgd dat de leningen die het Ministerie van VWS aan NewCo gaat
verstrekt rechtmatig en doelmatig worden besteed.
Het Ministerie van VWS heeft als aandeelhouder dezelfde rechten als een
ander aandeelhouder onder het Nederlandse civiele recht. De Algemene
Rekenkamer vroeg al eerder waarom besloten de aanwijzingsbevoegdheid niet is opgenomen in de statuten van NewCo. De aanwijzings18

De beleidsverantwoordelijkheid voor Pallas is al in 2018 overgegaan naar VWS.
Jaarstukken 2022 Stichting Nuclear Research and Consultancy Group. https://www.nrg.eu/
media/eyvlcizd/jaarrekening-stichting-nrg-2022.pdf
20
https://www.covra.nl/nl/organisatie/nieuws/uitbreiding-opslaggebouw-hoogradioactief-afvalgeopend/
19

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 33 626, nr. 23

20

bevoegdheid geeft de aandeelhouder het recht om directe instructies te
geven aan de RvB. Onder onze Nederlandse wetgeving heeft deze
bevoegdheid echter beperkte kracht op de RvB van een publieke eenheid,
aangezien deze het belang van alle stakeholders moet dienen. De
aandeelhouder is slechts een van deze stakeholders. Daarnaast heeft de
aandeelhouder andere rechten die haar genoeg macht geven om de
belangen van de Nederlandse staat veilig te stellen. De uitwerking op deze
vraag van de Rekenkamer is ook verwerkt in mijn kamerbrief van
19 september en zal meegenomen worden bij de verdere uitwerking.
Het governanceplan licht verder toe hoe VWS zal borgen dat de leningen
die worden verstrekt aan NewCo rechtmatig en doelmatig worden
besteed. NewCo legt in haar eigen jaarverslag en jaarrekening verantwoording af over hoe de deelneming haar taken heeft uitgevoerd. De
Minister van Financiën informeert de Tweede Kamer, namens VWS als
aandeelhouder van NewCo, conform de Nota Deelnemingenbeleid
jaarlijks in het Jaarverslag Beheer Staatsdeelnemingen over hoe NewCo is
beheerd, hoe de deelneming financieel en operationeel heeft gepresteerd
en hoe NewCo invulling heeft gegeven aan haar maatschappelijke
verantwoordelijkheid.
Naast de standaard aandeelhoudersbevoegdheden zijn in de financieringsovereenkomsten aanvullende rechten en plichten vastgelegd. Via een
maandelijks regulier overleg tussen VWS en NewCo wordt invulling
gegeven aan de informatieplichten die NewCo conform de statuten en de
financieringsovereenkomsten richting VWS heeft. Daarnaast is beoogd
om eens per kwartaal een strategisch overleg met NewCo te voeren.
In een strategisch kwartaaloverleg bespreken NewCo en VWS aan de
hand van de periodieke rapportage de financiële en operationele kant van
NewCo. Ook ontvangt de Staat jaarlijks meerjarige prognoses van de
deelneming en bespreekt deze met het bestuur van de onderneming.
Om financieringslijnen voor de verschillende activiteiten van NewCo zo
zuiver mogelijk te houden, worden in de rapportages drie resultaatverantwoordelijke eenheden onderscheiden, namelijk het PALLASnieuwbouwprogramma en twee van de huidige activiteiten van NRG te
weten de NRG Operatie en het radioactive Waste Management
Programme (RWMP)
Het creëren van deze resultaatverantwoordelijke eenheden maakt het
mogelijk om financiële stromen en risico’s separaat te administreren en zo
veel mogelijk van elkaar te scheiden, en biedt daarmee de mogelijkheid
om duidelijk te rapporteren ten aanzien van deze onderdelen en zo nodig
een overeenkomstige overlegstructuur in te richten.
De leden van de CDA-fractie vragen waarom de Minister de voorhangprocedure voor de oprichting van NewCo op Prinsjesdag (19 september jl.) is
gestart, terwijl het definitieve besluit hierover op een later moment wordt
genomen.
Om de bouw van PALLAS definitief te kunnen voortzetten, zal eerst
moeten worden voldaan alle vier voorwaarden. Met de Kamerbrief van
20 september 2023 is voldaan aan twee voorwaarden, te weten de
volledige dekking van het voorstel en het governanceplan. Om te kunnen
voldoen aan alle gestelde voorwaarden vond ik het van belang uw Kamer
ook alvast in de gelegenheid te stellen om te reageren op het voornemen
tot oprichting van de deelneming. Na het succesvol afronden hiervan rest
alleen nog het succesvol doorlopen van de staatssteunprocedure. Nadat
de Europese Commissie «groen licht» heeft gegeven zal het project

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 33 626, nr. 23

21

definitief worden voortgezet. De fusie van NRG en PALLAS en de
omzetting naar een deelneming zal ook pas hierna plaatsvinden.
De leden van de CDA-fractie vragen in hoeverre de plannen nog kunnen
wijzigen, bijvoorbeeld op grond van hetgeen naar voren komt uit de nu
nog lopende staatssteunprocedure bij de Europese Commissie.
Ten aanzien van de opzet van de deelneming heb ik niet de verwachting
dat de Europese Commissie om wijzigingen zal vragen.
De leden van de CDA-fractie vragen op welke momenten en met welk doel
de Minister voornemens is de Kamer weer te informeren over de verdere
besluitvorming rond het PALLAS-project in het algemeen en de oprichting
van NewCo in het bijzonder.
Om de bouw van PALLAS definitief te kunnen voortzetten, zal eerst
moeten worden voldaan alle voorwaarden. Met de Kamerbrief van
20 september 2023 is voldaan aan twee voorwaarden, te weten de
volledige dekking van het voorstel en het governanceplan. Nadat de
Kamer heeft ingestemd met de oprichting van de deelneming rest alleen
nog het succesvol doorlopen van de staatssteunprocedure. Zodra hier
meer duidelijkheid over is zal ik uw Kamer informeren.
Om verder een goede invulling te kunnen geven aan de rol van aandeelhouder van NewCo en financier van het PALLAS programma is door VWS
een aparte programmadirectie opgericht. De programmadirectie heeft als
doel om maximaal grip te houden op de bedrijfsvoering van de beleidsdeelneming en op de realisatie van het nieuwbouwprogramma en om de
investering in PALLAS maatschappelijk te laten renderen. Ik zal de Kamer
(half)jaarlijks informeren over zowel NewCo als over het PALLAS
bouwproject in het bijzonder.
NewCo legt in haar eigen jaarverslag en jaarrekening verantwoording af
over hoe de deelneming haar taken heeft uitgevoerd. De Minister van
Financiën informeert de Tweede Kamer, namens VWS als aandeelhouder
van NewCo, conform de Nota Deelnemingenbeleid jaarlijks in het
Jaarverslag Beheer Staatsdeelnemingen over hoe NewCo is beheerd, hoe
de deelneming financieel en operationeel heeft gepresteerd en hoe
NewCo invulling heeft gegeven aan haar maatschappelijke verantwoordelijkheid.
VWS werkt volgens de principes van de Regeling Grote Projecten van de
Tweede Kamer. Deze regeling stelt inhoudelijke en procedurele eisen aan
de informatievoorziening over een grootschalig, niet-routinematig project
met substantiële financiële gevolgen of aanmerkelijke uitvoeringsrisico’s.
Het doel hiervan is om te komen tot weloverwogen besluiten over grote
projecten en de controlerende taak van de Kamer daaromtrent te
bevorderen. Deze informatievoorziening maakt het voor de Kamer
mogelijk te monitoren en om de bewindspersoon tijdig te kunnen
bevragen over de gang van zaken, waarmee invulling gegeven wordt aan
het budget- en autorisatierecht zoals in de Comptabiliteitswet is
vastgelegd.
VWS stelt ten aanzien van het PALLAS-project voor de Tweede Kamer een
basisrapportage op en vervolgens voortgangsrapportages. De basisrapportage vormt de basis voor de (in beginsel halfjaarlijkse) voortgangsrapportages en de evaluatie, waarin de verschillen ten opzichte van de
basisrapportage worden gepresenteerd en verklaard.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 33 626, nr. 23

22

De leden van de CDA-fractie vragen wanneer aanvullende afspraken zijn
of worden gemaakt om risico’s te mitigeren zoals de Algemene Rekenkamer schrijft en waarover en met wie precies «aanvullende afspraken»
worden gemaakt.
In de financieringsovereenkomsten die ik voornemens ben om met
NewCo te sluiten, zullen er voorwaarden worden opgenomen die zien op
het beheer van het PALLAS-project, inclusief het beheer van risico’s. In het
Governanceplan dat ik met uw Kamer heb gedeeld wordt er nader
ingegaan op de afspraken die in de financieringsovereenkomsten worden
gemaakt met NewCo en de PALLAS-projectorganisatie.
De leden van de CDA-fractie vragen waarom in de conceptstatuten geen
mogelijkheid is geschapen voor een aanwijzingsbevoegdheid door de
aandeelhouder en wat de Minister heeft gedaan met de overwegingen die
de Algemene Rekenkamer in augustus jl. meegaf voor aanscherping van
de statuten.
Het Ministerie van VWS heeft als aandeelhouder dezelfde rechten als een
ander aandeelhouder onder het Nederlandse civiele recht. De aanwijzingsbevoegdheid geeft de aandeelhouder het recht om directe instructies te
geven aan de RvB. Onder onze Nederlandse wetgeving heeft deze
bevoegdheid echter beperkte kracht op het RvB van een publieke eenheid,
aangezien deze het belang van alle stakeholders moet dienen. De
aandeelhouder is slechts een van deze stakeholders. Daarnaast heeft de
aandeelhouder andere rechten die haar genoeg macht geven om de
belangen van de Nederlandse staat veilig te stellen. De uitwerking op deze
vraag van de Rekenkamer is ook verwerkt in mijn Kamerbrief van
19 september jl. en zullen meegenomen worden bij de verdere uitwerking.
De leden van de CDA-fractie vragen voorts of de Minister voornemens is
in de definitieve statuten een aanwijzingsbevoegdheid voor de aandeelhouder op te nemen, respectievelijk een bepaling dat ambtenaren niet in
het bestuur benoemd kunnen worden.
De Nederlandse overheid benoemt de directeuren op voordracht van de
Raad van Commissarissen volgens de principes van de Nota Deelnemingenbeleid rijksoverheid 2022. De Nota Deelnemingenbeleid 2022 stelt dat
bij een belangenverstrengeling van een rol als lid van de Raad van
Commissarissen met eerdere of huidige functies, de genomineerde niet
wordt aangesteld. Ambtenaren worden niet aangesteld als lid van de
Raad van Commissarissen of als directeur vanwege de kans op belangenverstrengeling.
De leden van de CDA-fractie vragen of publiek aandeelhouderschap ook
meer mogelijkheden biedt om Nederlandse bedrijven en personeel in te
schakelen en zo ja, of dit een doel is.
NewCo zal als beleidsdeelneming vallen onder de Europese aanbestedingsregels en daarom mogelijkheden bieden voor zowel Nederlandse
bedrijven en personeel als bedrijven en personeel uit andere Europese
landen.
De leden van de CDA-fractie vragen of de Minister ten aanzien van het
bezoldigingsbeleid van de deelneming uiteen kan zetten wie dat vaststelt
en welke rol hij daarbij heeft.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 33 626, nr. 23

23

Zoals vermeld in artikel 12.7 van de concept-statuten die de Kamer heeft
ontvangen op 2 oktober, staat dat het bezoldigingsbeleid wordt vastgesteld door de aandeelhouder op voorstel van de Raad van Commissarissen.21
De leden van de CDA-fractie vragen of het juist is dat voorafgaande
toestemming van de Algemene Vergadering (en dus de Minister) voor
investeringen onder een bedrag van € 50 miljoen in Nederland en onder
€ 25 miljoen in het buitenland niet vereist is en waarom deze drempelbedragen zo gekozen zijn.
Dat klopt. Bij de vaststelling van de drempel bedragen is de lijn gehanteerd zoals die is geformuleerd in de Nota Deelnemingenbeleid rijksoverheid 2022.
De algemene vergadering van aandeelhouders heeft een goedkeuringsrecht voor investeringen en transacties met een waarde van meer dan een
derde van het balanstotaal van de onderneming. Om er zorg voor te
dragen dat de staat als aandeelhouder invloed heeft op cruciale investeringsbeslissingen zijn lagere goedkeuringsdrempels vastgelegd in de
statuten. Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen investeringen die
aansluiten bij de huidige bedrijfsactiviteiten en investeringen in brede
activiteiten, zoals branchevreemde en buitenlandse activiteiten. Voor
buitenlandse investeringen geldt een lagere drempel. De precieze
drempels zijn afhankelijk van onder andere de aard en omvang van de
onderneming en verschillen daarom per deelneming.
In het geval van NewCo zou een derde van het balanstotaal uitkomen op
ongeveer 120 mln. Ik heb conform de Nota Deelnemingenbeleid rijksoverheid 2022 ervoor gekozen om daar onder te zitten en voor buitenlandse investeringen een nog lagere drempel vast te stellen. De hoogte
van de drempels geeft naar mijn idee de raad van bestuur de ruimte om
hun verantwoordelijk te nemen voor het bestuur van de ondernemingen
en mij de benodigde betrokkenheid bij belangrijke investeringen.
Bovendien word ik, als aandeelhouder, betrokken bij het opstellen van de
strategie en het investeringsplan zodat ik ook een beeld heb van komende
investeringen.
De leden van de CDA-fractie vragen of de Minister kan reageren op de
beoordeling van het PALLAS-project die de Commissie Nationaal
Groeifonds in juni 2023 heeft gegeven.
De Commissie Nationaal Groeifonds heeft geoordeeld dat de PALLASaanvraag op een aantal punten onvoldoende voldoet aan de criteria van
het Nationaal Groeifonds, zoals de mate waarin PALLAS zal bijdragen aan
het duurzaam verdienvermogen van Nederland. Het kabinet heeft het
advies van de commissie overgenomen. Het kabinet is zich er altijd
bewust van geweest dat een project als PALLAS vanwege de unieke aard
moeilijk te passen is binnen één van de fondsen. Een nieuwe reactor dient
immers in de eerste plaats leveringszekerheid voor de patiënt in plaats
van duurzame economische groei. Tegelijkertijd dient een nieuwe reactor
in Nederland ook andere brede publieke belangen, zoals nucleair
onderzoek, kennisbehoud, hoogwaardige werkgelegenheid en de
mogelijkheid om dichtbij de patiënt innovatieve kankerbehandelingen te
ontwikkelen. Alhoewel dit publieke belang ook wordt erkend door de
commissie, is zij van oordeel dat het

21

Kamerstuk 33 626, nr. 22.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 33 626, nr. 23

24

Nationaal Groeifonds hier niet het geëigende middel voor is. Ik vind dit
uiteraard teleurstellend, maar ik heb samen met het kabinet besloten het
advies van de commissie te respecteren en over te nemen.
Ik vind het wel belangrijk om enige nuance aan te brengen in het oordeel
van de commissie dat onzekerheid over de opbrengsten van PALLAS een
risico kan vormen voor full cost recovery. In de business case van PALLAS
wordt ervan uitgegaan dat de kosten van het nieuwbouwprogramma in
circa 30 jaar terugverdiend kunnen worden met de inkomsten die worden
gegenereerd uit het produceren en leveren van medische isotopen.
NRG|PALLAS verwacht in te kunnen spelen op de sterk groeiende vraag
naar therapeutische isotopen en schat in dat ze het grootste deel van de
Europese markt van therapeutische isotopen kan voorzien. Daarnaast gaat
NRG|PALLAS er vanuit dat een belangrijk deel van haar omzet zal komen
uit diagnostische isotopen. KPMG heeft de onderbouwing van de
inschatting van de toekomstige opbrengsten geanalyseerd en geeft aan
dat ze de onderbouwing volgt. Hierbij geeft KPMG aan dat de inschatting
met grote onzekerheden is omgeven, omdat meer dan 30 jaar vooruitgekeken wordt. Deze onzekerheden komen voornamelijk voort uit het
uiteindelijk te verkrijgen marktaandeel, te voeren prijzen en marktgroei
van therapeutische isotopen. Als de commissie Nationaal Groeifonds de
business case van PALLAS financieel had laten doorrekenen was zij tot
dezelfde conclusie gekomen.
De leden van de CDA-fractie vragen verder of de Minister kan aangeven
welke personen met welke achtergrond thans de rollen van bestuurder en
toezichthouder vervullen in de beide stichtingen die moeten opgaan in
NewCo.
Stichting NRG vormt samen met Stichting Voorbereiding PALLAS-reactor
een personele unie (NRG|PALLAS). Deze stichtingen hebben daarmee
dezelfde raad van bestuur en raad van toezicht,22 23.
Raad van Bestuur NRG|PALLAS
Dhr. Bertholt Leeftink – Algemeen Directeur
dhr. Maik Smit – Financieel Directeur
dhr. Hermen van der Lugt – Directeur Compliance, Risk and Organisation
Raad van Toezicht NRG|PALLAS
Dr. G. Zalm – Voorzitter
J.W.R. van Lunteren MSc
Ir. P.E.M. Buck
Dr. J.H. Egberts
Prof. dr. ir. A.H.M. Verkooijen
Drs. P.G. Winters
K. Smit
Dr. M.M.G. Pubben
Adviseur raad van toezicht: Prof. dr. J. Telgen.
De leden van de CDA-fractie vragen hoe de Eigenstandige Controle
Functie (ECF) uit het Governanceplan zich verhoudt tot de rol en taak van
FEZ en de Auditdienst Rijk en of er ook een rol voor de Algemene
Rekenkamer is.
De directie FEZ is belast met de financieel-economische aangelegenheden
van het (het gehele) ministerie. De taken van de directie FEZ liggen vast in
het Taakbesluit FEZ van de Comptabiliteitswet 2016. De Eigenstandig
22
23

https://www.nrg.eu/over-ons/management
https://www.pallasreactor.com/pallas-organisatie/raad-van-toezicht-directie/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 33 626, nr. 23

25

Control Functie zal zich volledig richten op de financiële en niet-financiële
aspecten van het project (scope, planning, budget, risico’s, raakvlakken
binnen en buiten het project).
De Auditdienst Rijk zal conform de Regeling Grote Projecten bij het project
worden betrokken en vervult daarmee de rol van een onafhankelijke
externe auditor.
Conform het Governanceplan zal er ook gebruik gemaakt gaan worden
van de Audit Committee van VWS. De Algemene Rekenkamer is lid van
deze Committee.
De leden van de CDA-fractie vragen hoe de Kamer jaarlijks wordt
geïnformeerd (waar nodig vertrouwelijk) over de marktontwikkelingen,
financiële situatie, meerjarenplanning en risico’s.
De kamer zal jaarlijks worden geïnformeerd over zowel NewCo als over
het PALLAS bouwproject.
NewCo legt in haar eigen jaarverslag en jaarrekening verantwoording af
over hoe de deelneming haar taken heeft uitgevoerd. De Minister van
Financiën informeert de Tweede Kamer, namens VWS als aandeelhouder
van NewCo, conform de Nota Deelnemingenbeleid jaarlijks in het
Jaarverslag Beheer Staatsdeelnemingen over hoe NewCo is beheerd, hoe
de deelneming financieel en operationeel heeft gepresteerd en hoe
NewCo invulling heeft gegeven aan haar maatschappelijke verantwoordelijkheid.
VWS werkt volgens de principes van de Regeling Grote Projecten van de
Tweede Kamer. Deze regeling stelt inhoudelijke en procedurele eisen aan
de informatievoorziening over een grootschalig, niet-routinematig project
met substantiële financiële gevolgen of aanmerkelijke uitvoeringsrisico’s.
Het doel hiervan is om te komen tot weloverwogen besluiten over grote
projecten en de controlerende taak van de Kamer daaromtrent te
bevorderen. Deze informatievoorziening maakt het voor de Kamer
mogelijk te monitoren en om de bewindspersoon tijdig te kunnen
bevragen over de gang van zaken, waarmee invulling gegeven wordt aan
het budget- en autorisatierecht zoals in de Comptabiliteitswet is
vastgelegd.
VWS stelt ten aanzien van het PALLAS project voor de Tweede Kamer een
basisrapportage op en vervolgens voortgangsrapportages. De basisrapportage vormt de basis voor de (in beginsel halfjaarlijkse) voortgangsrapportages en de evaluatie, waarin de verschillen ten opzichte van de
basisrapportage worden gepresenteerd en verklaard.
De leden van de CDA-fractie vragen tenslotte wat de meerjarige
prognoses van de bouwkosten zijn van de Pallas-reactor, respectievelijk
de jaarlijkse inkomsten die gegenereerd worden met de exploitatie van de
huidige installatie.
De huidige prognose is dat de investering in de PALLAS-reactor loopt t/m
2029 en dat hiermee nog een bedrag van € 1,68 miljard is gemoeid. Over
2022 bedroeg het geconsolideerde bedrijfsresultaat van NRG (dat de
huidige installatie exploiteert) € 1,4 mln. positief. Hierbij dient te worden
aangetekend dat er een negatieve impact was van ongeveer € 10 miljoen
op de omzet en resultaat vanwege de uitval van de reactor in het begin
van 2022.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 33 626, nr. 23

26

Reactie op de inbreng van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie vragen wat er met het nucleaire afval gedaan
zal worden dat zal worden geproduceerd door Pallas.
In Nederland is het wettelijk geregeld dat radioactief afval naar de
Centrale Organisatie Voor radioactief Afval (COVRA) moet worden
afgevoerd. De kosten, die de COVRA maakt voor het verzamelen,
verwerken en opslaan van radioactief afval, worden in rekening gebracht
bij de producent van het radioactief afval. Hier geldt dus «de vervuiler
betaalt».
De leden van de SP-fractie vragen of de Minister verwacht dat er
regelmatig kostenoverschrijdingen plaats zullen vinden.
NRG|PALLAS heeft als taak om het nieuwbouwprogramma tegen zo laag
mogelijke kosten te realiseren. Het besluit tot een publieke investering in
PALLAS is gebaseerd op een gezamenlijk investeringsvoorstel van NRG
en de stichting Voorbereiding PALLAS-reactor (PALLAS). De totale
investeringskosten van het nieuwbouwprogramma worden door
NRG-PALLAS in het basisscenario geschat op € 1,84 miljard. De
bandbreedte die NRG-PALLAS daarbij hanteert loopt van € 1,66 miljard
tot € 2,20 miljard. De business case is in opdracht van de Staat getoetst
door KPMG en MACE. KPMG oordeelt dat het PALLAS-project een
verwachte terugverdientijd heeft van circa 30 jaar. De kostenramingen zijn
goed onderbouwd, maar kennen wel grote onzekerheden. Deze zijn
inherent aan een dergelijk uniek nucleair bouwproject.
Door NRG|PALLAS te financieren op het basisscenario is er een financiële
buffer ingebouwd. Daarmee wordt NRG|PALLAS geacht om zelf tegenvallers op te vangen die zich in het nieuwbouwprogramma zouden
kunnen voordoen. Daarnaast heeft VWS beheersingsmaatregelen
voorgesteld om de budgettaire voor VWS te mitigeren. Deze vind u terug
in de achtergrondanalyse die openbaar is gemaakt met de Kamerbrief van
20 september 2022.
Reactie op de inbreng van de PvdA- en GroenLinks-fracties
De leden van de GroenLinks- en de PvdA-fracties vragen naar een verdere
onderbouwing van de keuze om het aandeelhouderschap bij de vakminister te leggen in plaats van een aandeelhouderschap bij de Minister van
Financiën.
De keuze voor een beleidsdeelneming in plaats van een staatsdeelneming
heeft twee redenen. Ten eerste zorgt de mix van risico’s die samenhangen
met een groot, complex (nucleair) bouwproject in combinatie met de nog
onzekere omzetverwachtingen en huidige beperkte middelen van de
onderneming ervoor dat het verstrekken van aanvullende financiering niet
uit te sluiten valt. Ten tweede is de beleidsmatige en sectorale kennis van
het verantwoordelijke beleidsdepartement van toegevoegde waarde voor
de verdere ontwikkeling van NewCo. Dit is in lijn met de Nota Deelnemingenbeleid rijksoverheid 2022.
De beleidsverantwoordelijkheid voor Stichting Pallas is al in 2018
overgedragen van het Ministerie van EZK aan het Ministerie van VWS,
vanwege de bijdrage die de PALLAS-reactor kan leveren aan de voorzieningszekerheid van medische isotopen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 33 626, nr. 23

27

De leden van de GroenLinks- en PvdA-fracties vragen wat de sturingsmogelijkheden in de praktijk inhouden en welke controle de Minister straks
heeft over bijvoorbeeld de prijzen die NewCo voor zijn producten zal
vragen.
In het governanceplan dat ik met uw Kamer heb gedeeld wordt verder
ingegaan op de verschillende sturingsmogelijkheden die de aandeelhouder heeft op NewCo. Zo zijn naast de standaard aandeelhoudersbevoegdheden in de financieringsovereenkomsten ook aanvullende rechten
en plichten vastgelegd, zoals maandelijkse rapportering vanuit NewCo en
strategische kwartaal overleggen.
De controle over de prijsvorming van NewCo zal indirect zijn, door sturing
op de strategische koers van NewCo en door sturing op het behoud van
maatschappelijk vermogen conform de Nota Deelnemingenbeleid
rijksoverheid 2022.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 33 626, nr. 23

28