Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

32 820

Nieuwe visie cultuurbeleid

Nr. 477

VERSLAG VAN EEN COMMISSIEDEBAT
Vastgesteld 11 juli 2022
De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft op
15 juni 2022 overleg gevoerd met mevrouw Uslu, Staatssecretaris Cultuur
en Media, over:
– de brief van de Staatssecretaris Cultuur en Media d.d. 23 mei
2022 inzake hoofdlijnen cultuur 2022: Herstel, vernieuwing en
groei (Kamerstuk 32 820, nr. 467);
– de brief van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap d.d. 29 januari 2021 inzake beleidsvisie collecties uit
een koloniale context (Kamerstuk 32 820, nr. 405);
– de brief van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap d.d. 13 december 2021 inzake onderzoeksrapport
«Geven en werven in de culturele sector in Nederland 2011–
2020» (Kamerstuk 32 820, nr. 454);
– de brief van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap d.d. 22 december 2021 inzake leenrechtvergoeding bij
de Bibliotheek op school (Kamerstuk 33 846, nr. 68);
– de brief van de Staatssecretaris Cultuur en Media d.d.
15 februari 2022 inzake beleidsreactie op het rapport «Naar
een verbeterde registratie van de rijkscollectie» (Kamerstuk
32 820, nr. 461);
– de brief van de Staatssecretaris Cultuur en Media d.d. 9 maart
2022 inzake toezegging, gedaan tijdens het wetgevingsoverleg
van 16 december 2021, over het plan voor een tournee van het
schilderij De Vaandeldrager (Kamerstuk 35 984, nr. 15);
– de brief van de Staatssecretaris Cultuur en Media d.d. 25 mei
2022 inzake steun voor culturele makers op de vlucht vanwege Russische agressie in Oekraïne (Kamerstukken 32 820 en
36 045, nr. 468);
– de brief van de Staatssecretaris Cultuur en Media d.d. 18 mei
2022 inzake verslag van de Inspectie Overheidsinformatie en
Erfgoed over het toezicht 2021 op basis van de Archiefwet, de
Erfgoedwet en internationale verdragen (Kamerstuk 35 925VIII, nr. 169).

kst-32820-477
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 820, nr. 477

1

Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de commissie,
Michon-Derkzen
De griffier van de commissie,
De Kler

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 820, nr. 477

2

Voorzitter: Michon-Derkzen
Griffier: De Kler
Aanwezig zijn acht leden der Kamer, te weten: Martin Bosma, Kwint,
Michon-Derkzen, Mohandis, Van Strien, Werner, Westerveld en Wuite,
en mevrouw Uslu, Staatssecretaris Cultuur en Media.
Aanvang 10.02 uur.
De voorzitter:
Goedemorgen, allen. Ik open het commissiedebat van de vaste commissie
voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. We hebben het deze ochtend
over de Hoofdlijnenbrief cultuur 2022: Herstel, vernieuwing en groei. Ik
heet de Staatssecretaris van harte welkom en uiteraard ook de leden, alle
belangstellenden hier en allen die anderszins het debat volgen.
We hebben vanochtend vijf minuten spreektijd per fractie. Ik ga de leden
daar ook aan houden, want om 13.00 uur moeten we afronden. Ik geef zo
als eerste het woord aan de heer Kwint. Zullen we twee interrupties
afspreken? Ik moet hier altijd heel streng zijn. Eén in tweeën, of twee keer
twee? Wat spreken we af? Vier losse vragen? Dat is het prettigst werken.
Oké, vier losse vragen. Daar zal ik u aan houden.
Meneer Kwint spreekt namens de SP. Aan u het woord, meneer Kwint.
De heer Kwint (SP):
Het is goed dat we strakke afspraken maken. Ik ken deze commissie:
anders loopt het gierend uit de klauwen.
Op deze Staatssecretaris rust een belangrijke taak. Het is ook wel een
moeilijke taak, zeker voor bestuurders. Het is een taak waar weinig
bestuurders echt bedreven in zijn, want bestuurders willen altijd groots en
meeslepend, stenen verleggend op aarde – al dat soort zaken – het
verschil maken. Ze willen iets nalaten wat voor eeuwig is. Deze Staatssecretaris zou ik iets anders willen aanraden: doe weinig, doe niet te veel,
geniet van al het moois dat onze cultuur te bieden heeft; doe uw voordeel
met al die betrokken makers, maar doe vooral niet te veel; herstel en
versterk. Uw voorganger had heel grote ambities voor de arbeidsmarkt:
een eerlijke betaling, kans op een vast contract. Er was geld, maar toch
ging het merendeel van het geld, van de tijd en van de energie op aan
eindeloze stelseldiscussies, aan wisse plannen, fondsen, kaasschaaf en
regelingen. Allemaal belangrijk, maar toen er uiteindelijk geld nodig was
om die eerlijke arbeidsmarkt in de cultuur te financieren, was het niet
genoeg. Draai het dus om. U heeft extra geld – de complimenten
daarvoor. Repareer daarmee vooral eerst wat stuk is: die totaal verrotte
arbeidsmarkt voor kunstenaars. Is het geld dat daar nu voor gereserveerd
is genoeg om dat waar te maken? Kies vooral daarvoor, zou ik zeggen.
Zorg ervoor dat dat voor elkaar komt. Repareer bijvoorbeeld nog wat
losse eindjes bij fondsen waar tekorten zijn en investeer in groepen die
het na corona extra moeilijk hebben: jonge makers, mid career, de
zelfstandigen die elke keer aan het kortste eind leken te trekken. Zorg
ervoor dat kunst en cultuur toegankelijk blijven voor jong en oud, arm en
rijk, stad en dorp, dat jongeren een instrument kunnen leren spelen, zelf
een festival kunnen boeken, naar een museum kunnen, dat de bibliotheek
in de wijk of het dorp niet verdwijnt. Herstel en versterk.
Ik hoor, en de Staatssecretaris zal dat ongetwijfeld ook gehoord hebben,
dat de bezoekerscijfers tot nu toe erg achterblijven, uit angst voor corona.
Ik moet zeggen dat, als je de huidige besmettingscijfers ziet, mij de angst
om het hart slaat wat dat gaat betekenen voor de zomer en voor na de
zomer. Hoe zorgt zij ervoor dat die vertraagde start er niet toe leidt dat er
alsnog instellingen om gaan vallen? Hoe wordt er gewerkt aan een
noodplan wanneer we onverhoopt na de zomer of misschien nog voor de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 820, nr. 477

3

zomer weer nieuwe maatregelen zullen moeten nemen? Hoe gaat het
bijvoorbeeld met het garantiefonds? Ik houd er niet van om al te veel
individuele voorbeelden te noemen, maar ik wil er wel eentje noemen
waarvan ik dacht: kom op, dit moet beter kunnen! Ik sprak iemand van De
Parade. Dat kon niet doorgaan. De Parade viel buiten het garantiefonds.
Waarom? Omdat de looptijd van het festival twee dagen te lang was. Er is
een maximum van vijftien dagen – wat ik best lang vind voor een festival;
ik zou het zelf niet volhouden – maar De Parade reist rond. Dat duurt
zeventien dagen en daarom val je buiten zo’n regeling. Dan denk ik:
jongens, kom op, dit is nou precies die paarsekrokodilbenadering waar je
vanaf moet in die regelingen. Is de Staatssecretaris dat eigenlijk niet met
mij eens?
Ik ben heel blij dat de regeling voor aandacht voor makers bij de NPO
wordt voortgezet. Mag ik daar wel uit afleiden dat vanaf nu de afspraak is:
als daar iemand optreedt, dan wordt-ie ook gewoon betaald? Daar hebben
we al heel lang een discussie over. De Kamer wil dat, maar het wordt vaak
niet geregeld. Wanneer krijgen we de uitwerking van het programma
impuls jongerencultuur? Wat gaat daarmee gebeuren? Daar ben ik heel
erg benieuwd naar.
Ik heb ook nog een vraag over de mbo-kaart. Volgens mij delen we
allemaal dat het belangrijk is dat mbo’ers naar kunst en cultuur kunnen.
Dat denk ik wel, want de kaart wordt elke weer gered op het moment dat
hij wegbezuinigd dreigt te worden. Maar nu komt er weer een pilot. Dan
denk ik: we kunnen pilots blijven doen tot we een ons wegen, maar
volgens mij weet iedereen dat hij werkt en willen wij hem allemaal
bewaren. Waarom gaan we dan eerst weer een proef doen, in plaats van
het gewoon te regelen met z’n allen?
Ik had het net al over de bezoekerscijfers. Er komt gelukkig een publiekscampagne om mensen naar al het moois toe te brengen. Dat wordt
gedaan door het Theaterfonds, als ik me niet vergis. Hoe zorgen we
ervoor dat buiten de theaters ook de galeries, de beeldende kunsten, de
musea en de poppodia meedoen in die promotiecampagne?
Een van de laatste dingen: de personeelstekorten. De afgelopen jaren – ik
ben blij dat de heer Van Strien er is – was het vooral de VVD die voortdurend op kruistocht was om allerlei mbo-opleidingen af te schaffen, want
die zouden niet opleiden voor de arbeidsmarkt. Het was verschrikkelijk,
het was niet rendabel. «Macrodoelmatigheid» was het toverwoord. Dus of
je nou podiumbouwer was, geluidsman of lichtman, eigenlijk waren het
maar onzinopleidingen; pretopleidingen waar geen werk voor was.
Ondertussen zoeken we ons een slag in de rondte naar die mensen. Er
werden wel regelmatig opleidingen met opheffing bedreigd, omdat ze niet
doelmatig zouden zijn. Kunnen we hier ten minste afspreken dat die
kruistocht nu ten einde is? Dat vraag ik niet alleen aan de VVD – dat zal ik
straks nog wel een keer doen – maar ook aan het kabinet.
Ten slotte zou ik tegen iedereen willen zeggen: ga weer wat moois doen,
ga weer wat leuks doen, ga ergens naartoe en geniet van al het moois wat
er geboden wordt. Ik ben blij dat dit debat om drie uur afgelopen is, want
dan ben ik in ieder geval vanavond op tijd bij Emily Scott Robinson... Om
één uur? Nou, dan kan ik vanmiddag ook nog wel ergens naartoe, denk ik.
Wat een meevaller! Maar vanmiddag ga ik naar Paradiso Noord, naar
Emily Scott Robinson.
De voorzitter:
Dank aan de heer Kwint. Ook 4 minuut 59. Dat is een zeer ervaren
Kamerlid. Echt routine. Ik geef het woord aan de heer Mohandis. Hij
spreekt namens de fractie van de PvdA.
De heer Mohandis (PvdA):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 820, nr. 477

4

Voorzitter, dank. Leuk om hier na vijf jaar wederom in uw midden te
mogen zijn in deze commissie. Mooi om gelijk over de hoofdlijnenbrief
van dit kabinet te mogen spreken.
Voorzitter. Mijn collega refereerde er al aan dat culturele instellingen een
moeilijke tijd achter de rug hebben, maar dat we nu hopen met wat meer
zekerheid de toekomst in te gaan. Maar juist die zekerheid, ook met het
nieuws van gisteren dat er mogelijk een nieuwe golf is, lijkt weer een
beetje aan het wankelen. Laten we het niet hopen, maar we zien dat dit
weer de nodige onzekerheid met zich mee kan brengen. De stimuleringsmaatregelen die we hebben genomen, hebben het nodige overeind
gehouden. Dat heb ik zelf als oud-raadslid in Gouda mogen ervaren.
Er gaat een bel. Wat doen we dan meestal?
De voorzitter:
We stoppen het debat even. En uw tijd ook, geen zorgen. Beste mensen,
we gaan verder luisteren naar het betoog van de heer Mohandis.
De heer Mohandis (PvdA):
Voorzitter, ik was gebleven bij het belang van de stimuleringsmaatregelen,
die lokaal effect hebben gehad. Mijn eerste vraag aan het kabinet is hoe
het staat met de Cultuur Opstart Lening, die op 30 juni eindigt. Is dat
verstandig? Is het niet raadzaam om, ook met de onzekere periode die
voor ons ligt, deze te verlengen? Waarom 30 juni? Hoeveel flexibiliteit is er
om dit door te trekken? We zien dat er best veel gebruik is gemaakt van
deze regeling en dat er nog steeds vraag naar is.
Op het punt van de arbeidsmarkt, ook een van de hoofdlijnen in de brief.
Er staan goede voornemens in de brief. Er wordt ook verwezen naar
maatregelen die het kabinet neemt, maatregelen op het terrein van andere
Ministers. Toch ben ik benieuwd waarom, wetende dat veel vaste plekken
zijn vervangen door opdrachtrelaties, wetende dat de «zzp-isering» van de
cultuursector – dat woord bestaat volgens mij niet, maar ik gebruik het
toch even – een en ander uiteindelijk landt in twee pilots. Is dat het dan?
We weten dat er iets structureels nodig is. Ik zou van de Staatssecretaris
willen weten wat zij structureel aan oplossingen in petto heeft.
De bibliotheken. Ook de afgelopen vijf jaar dat ik hier niet zat, is er veel
gedebatteerd over bibliotheken en de instandhouding daarvan in kleinere
gemeenten. De brief zegt iets over een toekomstbestendige bibliotheekvoorziening. Als ik die passage lees, vraag ik me toch af waar dit kabinet
concreet mee gaat komen. De Raad voor Cultuur schetste al in 2020,
eigenlijk helemaal niet zo lang geleden, de afname van het aantal
bibliotheekvoorzieningen. Het aantal hoofdvestigingen blijft maar dalen.
We weten allemaal hoe belangrijk het is dat er ook een fysiek toegankelijke bibliotheekvoorziening is. We zien wel een trend in het land dat
bibliotheken bredere functies vervullen: van combinaties met een café tot
ontmoetingscentra. Er is dus veel mogelijk om het de nodige impuls te
geven. Het is zo belangrijk dat die toegang er is, maar toch wordt er een
beetje gezegd: we kijken wel of we de wet misschien moeten
aanscherpen. Er liggen gewoon aangenomen moties. Ik zal er een paar
noemen, bijvoorbeeld de motie-Asscher c.s. over iedereen toegang geven
tot een bibliotheek en dus juist in kleinere gemeenten de bibliotheek
overeind houden. Ik ben oprecht benieuwd hoe dat een plek krijgt in
datgene wat onze kant op gaat komen.
Daarnaast is er veel gediscussieerd over het kosteloos maken van de
toegang voor minderjarigen. De wet biedt nog steeds de mogelijkheid
voor colleges van B en W, zo weet ik uit ervaring, om in bepaalde gevallen
toch een soort contributie te heffen voor minderjarigen. Dat is volgens mij
in strijd met de geest van hoe de Kamer zich eerder heeft opgesteld via
een motie. Als het kabinet toch komt met toekomstplannen: regel dit dan
gelijk goed in de wet. Waarom die uitzonderingsgrond in de wet houden?
Die moeten we wat mij betreft gewoon schrappen. Dat creëert een beetje

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 820, nr. 477

5

zekerheid, dat creëert ook een beetje duidelijkheid en eenduidigheid. Geen
ongelijke behandeling in gemeenten. Dit is oprecht een kans voor deze
Staatssecretaris om daar concrete actie op te voeren.
De voorzitter:
Wilt u afronden?
De heer Mohandis (PvdA):
Zit ik echt...
De voorzitter:
Ja.
De heer Mohandis (PvdA):
O, sorry. Ik ben echt wel benieuwd waar de Staatssecretaris mee gaat
komen, meer dan wat hier staat. Tot slot. Nog even over de...
De voorzitter:
Eén zin.
De heer Mohandis (PvdA):
Echt waar? Dan ga ik even kiezen. Gisteren is er gesproken over de
basisvaardigheden in het fundamenteel onderwijs van p.o. en vo. Tussen
haakjes wordt er ook wel gezegd: het mbo. Maar hoe concreet is dat? Ik
ben heel erg benieuwd of daar ook actie op komt. De Bibliotheek op
school moet ook in het mbo mogelijk worden gemaakt.
De voorzitter:
Dank u wel. Het is de kunst van elke politicus om die ene zin minimaal vijf
regels te laten zijn. De volgende spreker is de heer Bosma. Hij spreekt
namens de fractie van de PVV.
De heer Martin Bosma (PVV):
Dank u wel. Ja, de heer Mohandis moet weer even zijn oude routine
opbouwen, denk ik. Hij zou eigenlijk een minuutje extra spreektijd moeten
krijgen, vind ik. Dat is geen enkel probleem.
Voorzitter. Hoe ging dat ook weer in de Sovjet-Unie? Nou, daar was soms
een enorm gebrek aan aardappelen of fruit. Dat was door de bureaucraten
even niet goed georganiseerd. Soms was er juist een overschot aan het
een of ander, bijvoorbeeld aan wc-papier. Dan puilden de winkels ervan
uit. Vraag en aanbod werden centraal gestuurd. De wens van de
consument was van geen enkel belang.
De Sovjetzone van de Nederlandse samenleving is de kunstsector. De
rijkscommissaris voor kunst is kameraad Uslu. Wat de consument wil, is
niet van belang. De zalen staan nu in belangrijke mate leeg. De overgesubsidieerde theaterzalen zijn bij lange na niet vol. Mensen hebben
blijkbaar geen zin in dat eeuwige wokegedram. Ze blijven liever thuis, en
vaak is dat ook terecht. Ik was vrijdag bij de opening van het Holland
Festival in de Westergasfabriek. Die was minstens 20% leeg. Dat soort
zalen zit altijd vol met rijke GroenLinksers en D66’ers. Dat zijn dezelfde
mensen die klagen dat vliegtickets te goedkoop zijn. Ja, want Henk en
Ingrid zitten nu ook in het vliegtuig, en dat moet eens afgelopen zijn. Maar
hun theaterkaartjes moeten wel weer betaald worden door dezelfde Henk
en Ingrid. Er is dus minder vraag maar wel heel veel aanbod. Maar dat
doet niet ter zake, net als in de Sovjet-Unie. Het aanbod wordt dan
gewoon extra gefinancierd. Waarom niet de tering naar de nering zetten?
De armoede neemt hand over hand toe, mensen kunnen de huur niet
betalen en de inflatie loopt uit de klauwen. Waarom dan wel financieren
waar mensen steeds minder belangstelling voor hebben? Ik krijg daar
graag antwoord op.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 820, nr. 477

6

Mevrouw Uslu krijgt over vier jaar 1 miljard extra om te verbrassen. Henk
en Ingrid mogen kromliggen. Waarom al dat extra geld naar kunst en
staatsomroep? Waarom die orgie met gemeenschapsgeld? Nou, laat ik
zelf het antwoord maar geven: deze D66-Staatssecretaris deelt geld uit
aan de achterban. Als je die miljoen laat neerdalen in de kunstsector, zijn
er heel veel D66’ers die ervan profiteren. We noemen dat cliëntelisme. Dat
is precies verkeerd om. De vliegtickets moeten goedkoper en het
entertainment voor de links-liberale elites moet duurder, veel duurder.
Laat al die kakkineuze D66’ers zelf maar betalen voor hun pleziertjes.
Voorzitter. Er is een oorlog aan de gang tegen het Westen, tegen
Nederland, tegen onze geschiedenis, tegen onze taal, tegen onze
identiteit. De kunstwereld en de museumwereld zijn in handen van
extreemlinks. Elk museum, elke kunstuiting zien deze activisten als een
plek om weer een slag te leveren in hun oorlog. Het zijn de strijders van
de woke. Museumbezoek of het naar het theater gaan is vaak een
martelgang. Overal grijpen de activisten de mogelijkheid aan om hun
evangelie te verkondigen: dat we een volk zijn dat zich moet schamen
voor zijn geschiedenis, slavernij dit, inclusie dat. We mogen niet meer
«Gouden Eeuw» zeggen en de VOC deugt ook niet meer. We zien de
selectieve verontwaardiging van de Staatssecretaris. We moeten wel
roofkunst teruggeven aan de Indonesiërs, maar geen woord over wat van
ons Nederlanders is geroofd tijdens de bersiap. Vindt zij, net als Mark
Rutte, dat bersiap tussen aanhalingstekens moet worden geschreven? De
Gouden Koets is overgedragen aan een museum dat gerund wordt door
extreemlinks. Er wordt geclaimd dat daar slaven op staan afgebeeld. Deelt
de Staatssecretaris die mening?
Deze met geld smijtende Staatssecretaris financiert ook het slavernijmuseum te Amsterdam. Dat wordt een tempel van antiblank racisme. De
Staatssecretaris vertoont ook hier een bizarre vorm van selectieve
slavernij. Mevrouw Uslu promoveerde op het Ottomaanse Rijk. Ik las met
veel belangstelling haar dissertatie. Ze moet op de hoogte zijn van de
eeuwenlange slavernij van blanke Europeanen door Turken en andere
moslims. Mevrouw Uslu schrijft in haar dissertatie dat sultan Mehmet II
zeer geïnteresseerd was in Homerus en Troje. Deze Turkse held veroverde
op gruwelijke wijze ons dierbare Constantinopel. Alles wat los- en vastzat,
werd verkracht en vermoord. Mehmet II stelde meteen een slavenmarkt
in. Het slavernijmuseum wordt een soort clubhuis voor de hysterische
critical race theory, geïmporteerd uit Amerika. Blanken dragen exclusieve
schuld. In het museum moeten witte mensen, zoals ze dat noemen,
worden opgevoed, niet Turken of Marokkanen, ook geen zwarten. Nee, de
opvoeding geldt voor één soort mensen van een afgebakend ras, een
soort apartheidsmuseum. Mijn vraag aan de Staatssecretaris: vindt zij ook
dat niet-blanken zich bewust moeten worden van hun slavernijverleden,
bijvoorbeeld van de slavernij door islamieten, met naar schatting 1,5
miljoen Europeanen in slavernij? Vindt de Staatssecretaris met mij dat in
minstens de helft van het slavernijmuseum aandacht moet worden
besteed aan slavernij uitgevoerd door moslims?
De voorzitter:
Rondt u af?
De heer Martin Bosma (PVV):
Ja. «Eén zin, hè», zegt de heer Mohandis dan.
Voorzitter. In het Scheepvaartsmuseum wordt Michiel de Ruyter door de
modder getrokken, terwijl hij juist als niemand anders vocht tegen de
slavernij. Ik was maandag in Batavialand, het schitterende museum in
Lelystad. Daar wordt al jarenlang gewerkt aan een replica van de Zeven
Provinciën, maar het werk ligt sinds 2008 stil. Zou het niet prachtig zijn als
deze Staatssecretaris ervoor zorgt dat het werk weer wordt opgepakt en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 820, nr. 477

7

dat deze strijder tegen de slavernij, Michiel de Ruyter, extra in het zonnetje
wordt gezet? Dat zou een mooi statement zijn.
Voorzitter, dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel. Keurig. Dat mag nog net binnen de marge, want de tijd wordt
overschreden.
Ik geef het woord aan uw buurvrouw, mevrouw Werner. Zij spreekt
namens de fractie van het CDA.
Mevrouw Werner (CDA):
Voorzitter. Cultuur moet er zijn voor iedereen. Dat is nu niet het geval.
Neem Iris, die graag naar festivals gaat, maar keer op keer moet uitleggen
en soms zelfs met een doktersverklaring moet bewijzen dat zij haar
medicijnen op het festivalterrein nodig heeft. Waar zijn de acteurs en
makers met een beperking in theater en film? Waarom zijn websites zo
ontoegankelijk dat Sander geen kaartje kan kopen voor zijn favoriete
concert, zoals we vorige maand zagen in Kassa? De Staatssecretaris
constateert ongelijkheid binnen de cultuursector als het gaat om
inspanningen voor mensen met een handicap. Ik constateer ook ontoegankelijkheid. Die kunnen en mogen we niet accepteren.
Deze zomer maak ik een toer langs evenementen om met mensen te
praten en te kijken hoe gaat en hoe het beter kan. Nee, hoe het beter
móet. Ik weet dat de Staatssecretaris de sector via de zogenaamde Code
Diversiteit & Inclusie stimuleert om stappen te zetten op het gebied van
toegankelijkheid. Daar hoor ik graag meer over, want is het wel genoeg?
Onlangs heb ik gepleit voor het aanstellen van een regeringscommissaris
voor toegankelijkheid die hiermee aan de slag gaat. Dat zou enorm
helpen. Ik blijf hameren op artikel 30 van het VN-verdrag Handicap:
toegankelijkheid hoort thuis in de algemene plaatselijke verordening van
iedere gemeente, zodat mensen met een handicap ook deel kunnen
nemen aan het culturele leven. Daarover heb ik eerder, in het debat over
het gehandicaptenbeleid, een motie ingediend. Kan de Staatssecretaris
voordat we in het najaar spreken over de cultuurbegroting, een brief naar
de Kamer sturen waarin staat wat haar concrete plannen zijn specifiek
voor deze doelgroep? In de begroting – pagina 11 van de hoofdlijnenbrief
– mis ik een budget voor toegankelijkheid. Kunnen we dit voortaan apart
begroten of hiervoor geld oormerken? In de Volkskrant van 9 juni werd de
vraag gesteld of festivals er straks alleen nog zijn voor de happy few. Dat
mag wat het CDA betreft natuurlijk nooit werkelijkheid worden.
Voorzitter. Cultuur voor iedereen. Daarbij speelt ook de bibliotheek een
belangrijke rol: een laagdrempelige, veilige plaats die door mensen uit
alle bevolkingsgroepen wordt bezocht en waar iedereen welkom is. Het
CDA vindt dat een basisvoorziening. Het is een plek waar mensen niet
alleen komen om te lezen, maar ook om elkaar te ontmoeten, om de taal
te leren, informatie te vergaren en hulp te krijgen als ze niet meer uit de
brieven van de overheid komen of uitleg willen over hun DigiD. De
bibliotheek is niet meer alleen een boekenparadijs. Zij is veel meer dan
dat. De bibliotheek is een plek geworden waar steeds meer mensen van
afhankelijk zijn. Zij is een belangrijke schakel in het tegengaan van
laaggeletterdheid. En toch staat de bibliotheek onder druk.
De voorzitter:
Mevrouw Werner, ik denk dat de heer Kwint u wil interrumperen op het
punt van de bibliotheek.
De heer Kwint (SP):
Nee, dat wilde ik al daarvóór.
De voorzitter:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 820, nr. 477

8

Daarvoor al?
Mevrouw Werner (CDA):
O jeetje, ga ik zo snel!
De heer Kwint (SP):
Ik ben de jongste niet meer, jongens. Het gaat dan heel langzaam
allemaal.
De voorzitter:
Zo ziet u maar: ik zit ook niet helemaal in het goede ritme. Meneer Kwint,
over het punt dat aan de orde was vóór de bibliotheek.
De heer Kwint (SP):
Ja, over de festivals en de happy few. Ik heb dat artikel ook gelezen.
Uiteraard, ik was heel blij dat artikel te lezen, want ik deel die zorg
daarover. Mevrouw Werner zegt dat dit wat het CDA betreft nooit
werkelijkheid mag worden. Maar hoe gaan we daar dan voor zorgen? Hoe
gaan wij ervoor zorgen dat festivals – en wat mij betreft geldt dat veel
breder: het culturele aanbod – inderdaad toegankelijk blijven voor arm,
rijk, wit, zwart, stad, ommeland ...
De voorzitter:
Uw vraag is helder. Mevrouw Werner.
Mevrouw Werner (CDA):
Dat is natuurlijk een heel goede vraag. Het is ook een heel terechte vraag
van de heer Kwint. Inderdaad, festivals en evenementen: ze moeten
allemaal toegankelijk blijven, ook voor arm en noem het allemaal maar
op. Ik heb het natuurlijk specifiek over mensen met een handicap, want
deze groep blijft gewoon maar keer op keer achter. Ik vind gewoon echt
dat dat moet stoppen en niet meer moet kunnen. Ik doel dus op díe
toegankelijkheid. Mensen kunnen kaartjes kopen via websites, maar het
komt geregeld voor dat mensen met een beperking daar moeite mee
hebben. Het zijn allemaal ontoegankelijke sites; evenementen en theaters
zijn ontoegankelijk. Nou, noem het allemaal maar op. We moeten wat dit
betreft echt een keer een vuist maken, maar ik ben het zeer eens met de
heer Kwint dat toegankelijkheid natuurlijk om meer gaat dan toegankelijkheid voor mensen met een beperking en dat dat nooit mag gebeuren.
De heer Kwint (SP):
Dan ben ik nog steeds benieuwd naar het hoe, maar laten we even
inzoomen op de toegankelijkheid, het punt dat ik gewoon met mevrouw
Werner deel. Bij de toegankelijkheid van bijvoorbeeld festivals levert het
terrein ook vaak een probleem op. Ik noem maar eens wat: stel je hebt een
zware, elektrische rolstoel. Ja, als je daar geen plank onder legt, dan zakt
die weg in het gras, maar om daar dan de hele tijd iemand met planken
achteraan te laten lopen ... Dat is gewoon heel erg ingewikkeld. Vaak is de
oplossing dan gewoon om een persoonlijke begeleider een dag mee te
laten gaan. Bijvoorbeeld vanuit het zorgbudget zou iets beschikbaar
kunnen worden gesteld, waardoor iemand ...
De voorzitter:
Wat is uw vraag, meneer Kwint?
De heer Kwint (SP):
Zou het niet verstandig zijn om bijvoorbeeld na te gaan hoe zorginstellingen cliënten kunnen ondersteunen door iemand een dagje naar zo’n
festival mee te laten gaan?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 820, nr. 477

9

Mevrouw Werner (CDA):
Ik deel deze mening niet helemaal. We kunnen nu wel zeggen dat de
terreinen niet toegankelijk zijn en dat er dus maar mensen mee moeten
gaan zodat we een rolstoeler over het terrein heen kunnen jassen, maar
dat is de wereld op zijn kop. We moeten er bij voorbaat voor zorgen dat de
boel toegankelijk is als een gemeente een festival wil organiseren. Ik zei
het net al: artikel 30 van het VN-verdrag. We moeten ervoor zorgen dat er
dan voor iemand in een zware rolstoel een plank is, zodat hij deel kan
nemen aan cultuur. Kijk, we moeten eens weg van altijd maar de zorg
erbij betrekken. Mensen met een handicap hebben potentieel. Zij willen
participeren. Zij willen ook een biertje drinken op een festival. We moeten
dus niet denken dat het daar allemaal in moet zitten. We moeten er bij
voorbaat voor zorgen dat de boel toegankelijk is, want het is potentieel.
Het zijn mensen die een kaartje willen kopen; zij willen ook gewoon
genieten van een concert. Dat is alleen maar goed voor de makers en de
hele industrie.
De voorzitter:
Mevrouw Werner, meneer Mohandis heeft ook een vraag voor u.
De heer Mohandis (PvdA):
Voorzitter, was dat het blokje bibliotheken?
De voorzitter:
Nee. Met uw goedvinden, meneer Mohandis, geef ik dan eerst het woord
aan mevrouw Westerveld, die een vervolgvraag heeft op het punt van de
toegankelijkheid. Dan geef ik u daarna het woord voor uw vraag over de
bibliotheken. Mevrouw Westerveld.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Ja, wij zijn het volledig eens: festivals moeten toegankelijk blijven en
moeten toegankelijk zijn voor mensen met een beperking. De heer Kwint
en ik hebben daar al regelmatig aandacht voor gevraagd. Ik dacht eerst
dat mevrouw Werner het bijvoorbeeld ook had over de bevrijdingsfestivals. Ik heb in ieder geval in de krant gelezen dat zij vond dat ook die
voor iedereen gratis toegankelijk moesten blijven. Als zij dat vindt, hoe wil
zij dat dan regelen? Dat vraag ik me af.
Mevrouw Werner (CDA):
Ik vind inderdaad dat bevrijdingsfestivals ... Kijk, de lol van de bevrijdingsfestivals is dat ze toegankelijk zijn voor iedereen. Iedereen zou
daarnaartoe moeten kunnen gaan. Ik ben dus een heel groot pleitbezorger
van het gratis houden van deze festivals. Dus ja, dat deel ik helemaal met
mevrouw Westerveld.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Ja, maar mijn vraag is natuurlijk: hoe? Je leest in de krant dat ook het CDA
vindt dat die in principe voor iedereen gratis toegankelijk moeten zijn. De
vraag is dan natuurlijk wel hoe we dat gaan doen. Gaan we dat alleen
maar zeggen, of gaan we dat vervolgens ook regelen?
Mevrouw Werner (CDA):
Ik denk dat het antwoord inderdaad simpel is: dat gaan we natuurlijk
regelen. Volgens mij was er ook een pilot, naar ik meen in Groningen; ik
weet even niet waar. Ik denk dat we even moeten afwachten wat
uiteindelijk uit deze pilot komt, maar wij zullen er altijd voor pleiten, net
als u, dat die toegankelijk blijven.
De voorzitter:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 820, nr. 477

10

Meneer Mohandis op het punt van de bibliotheek? Mevrouw Werner heeft
haar bijdrage over de bibliotheek nog niet afgerond, begrijp ik. Totale
chaos. Meneer Bosma denkt nu: dat kan ik beter. Mevrouw Werner,
vervolgt u uw betoog over de bibliotheken en dan komen daarna de
vragen.
Mevrouw Werner (CDA):
Ik zei dat de bibliotheken onder druk staan; daar had ik het over. Daar was
ik gebleven. Je leest dat de Bibliotheek Utrecht gauw geld van de
gemeente nodig heeft, omdat anders vier tot vijf vestigingen verdwijnen.
Dat kan natuurlijk niet waar zijn. Vanwege de cruciale functie die zij heeft,
moet de bibliotheek in elke gemeente behouden blijven. Sterker nog, we
moeten haar functie misschien zelfs wel uitbreiden. Het CDA vindt dat we
toe zijn aan een bibliotheek 2.0. Noem het een cultheek of een cultuurhub:
een plek waar alles samenkomt, een plaats waar jong en oud zich creatief
ontwikkelen en waar repetitieruimtes zijn; broedplaatsen voor nieuw
talent. En dat zie ik nog het liefst gekoppeld aan een theater. Hier en daar
gebeurt het al. Kijk naar Leidschendam-Voorburg of naar de bibliotheek in
Rotterdam. Het CDA wil hier graag een visie op, een plan voor. Welke
mogelijkheden ziet de Staatssecretaris? Is de fysieke bibliotheek, die zo’n
belangrijke functie voor onze Nederlanders heeft, op dit moment wel sterk
genoeg verankerd in de Bibliotheekwet, de Wsob? Heel graag een reactie
van de Staatssecretaris.
Voorzitter. Cultuur is er voor iedereen.
De voorzitter:
Maar dan eerst de vraag van de heer Mohandis op het punt van de
bibliotheken. Meneer Mohandis.
De heer Mohandis (PvdA):
Prachtig betoog op het punt van de bibliotheken; uit het hart. Er zat ook
een oproep in aan de Staatssecretaris. Ik ben benieuwd of het CDA het
met de Partij van de Arbeid eens is dat we die wet moeten aanscherpen
om iets van een minimumaantal per gemeente te realiseren. Ik sta open
voor discussie, maar als we echt willen dat de bibliotheekvoorziening er
niet de dupe van wordt dat de gemeenten, zoals vaak, lokaal te kampen
hebben met jeugdzorgtekorten en noem het maar op, dan moeten we
toch een stapje zetten. Vooral kleinere gemeenten hebben daarmee te
kampen. Hoe zorgen wij ervoor dat we dat dan ook scherp regelen, ook in
de geest van eerdere moties? Ben u het met mij eens dat dit het moment
is om dat eens goed in een wet te regelen?
Mevrouw Werner (CDA):
Ik ben het daar inderdaad mee eens. Wij zijn niet zo voor het digitaliseren
van bibliotheken. Dat wil het CDA niet. Het CDA wil dat de bibliotheek,
zeker gezien de functie ervan, een laagdrempelige, fysieke plek is waar
iedereen welkom is en met vragen terechtkan. Dat is inderdaad ook mijn
vraag aan de Staatssecretaris: is dit op dit moment sterk genoeg
verankerd? Ik ben heel erg benieuwd naar het antwoord van de Staatssecretaris hierop, want wij delen dezelfde mening, denk ik.
De voorzitter:
Een vervolgvraag van de heer Mohandis.
De heer Mohandis (PvdA):
Ik zit niet helemaal in de techniek van de Bibliotheekwet, maar wat ik er
wel van weet, is dat die vijf functies staan beschreven. Maar er staan wel
heel veel open eindjes in, dus we zullen toch een stap moeten zetten. Ik
denk dat de Staatssecretaris iets van «nee» gaat zeggen, dus dat het nog
niet helemaal goed is geregeld. Maar is het CDA het met me eens dat de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 820, nr. 477

11

brief van het kabinet spreekt over «waarbij aanpassing van de wet tot de
mogelijkheden behoort»? Dat vind ik heel zuinig geformuleerd. Ik denk dat
we echt een stap moeten zetten. Dat betekent dat we met elkaar echt over
een wetsaanscherping moeten spreken, ook in de geest van eerder
aangenomen Kamermoties.
Mevrouw Werner (CDA):
Ik denk dat ook.
De voorzitter:
Mevrouw Werner, u vervolgt uw betoog.
Mevrouw Werner (CDA):
Het wordt een beetje een rommeltje. Waar was ik nu weer gebleven?
De voorzitter:
Cultuur is voor iedereen.
Mevrouw Werner (CDA):
«Cultuur voor iedereen» blijft terugkomen, dus ongeacht de plek waar je
woont. Het CDA hamert daar al jaren op. Regionale spreiding van cultuur
is niet alleen goed voor de regio, maar ook voor de cultuur. Daarom pleit
het CDA voor de inzet van cultuurmiddelen in het hele land. De Staatssecretaris noemt stad en regio uitdrukkelijk bij de impuls jongerencultuur.
Het coalitieakkoord zegt: «We willen cultuur toegankelijk maken voor
iedereen, onder andere door een goede regionale spreiding door heel
Nederland en extra investeringen in cultuurparticipatie.» Op welke manier
gaat de Staatssecretaris uitwerking geven aan het goede voornemen? Kijk
naar de tournee van De Vaandeldrager. De Vaandeldrager gaat voorop.
Kunnen we musea met grote collecties en volle depots ertoe bewegen
bijvoorbeeld bijgebouwen te openen in de rest van het land en bruikleenverkeer te bevorderen? Dat maakt cultuur niet alleen toegankelijk voor een
breder publiek, maar kan ook een impuls geven aan het regionale
toerisme. Heel graag een reactie.
Tot slot, voorzitter. Corona is dramatisch geweest voor de cultuursector.
Nog steeds is de sector er niet bovenop. Het publiek blijft voor een groot
deel nog weg en producties dreigen niet door te gaan of keren niet meer
terug. Het herstel van de sector staat of valt met vertrouwen en de
terugkeer van het publiek. De Staatssecretaris zet in op publiekscampagnes. Hoe gaan die eruitzien? Kunnen we niet wat meer out of the box
denken? In de hoofdlijnenbrief schrijft de Staatssecretaris dat zij de
«culturele programmering bij de publieke omroep» wil vergroten. Mag ik
haar een idee meegeven nu ze toch bezig is? Dagelijks kijken we rond de
klok van 19.00 uur met honderdduizenden met veel plezier naar het NOS
Sportjournaal, waar sportnieuws en -wedstrijden worden verslagen. Is het
geen tijd voor een cultuurjournaal, waarbij nieuwe voorstellingen en
registraties te zien zijn? Vindt de Staatssecretaris dit geen geweldig idee?
Graag een reactie.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Werner. U heeft nog een vraag van de heer Bosma.
De heer Martin Bosma (PVV):
Ik heb een nog veel beter idee. Laten we elke dag een zwartepietenjournaal uitzenden. Zwarte Piet blijft weergaloos populair onder Nederlanders. Dat is echt een stukje nationaal erfgoed. 60% van de Nederlanders wil Zwarte Piet zwart. De links-liberale elites, dus de bovenbobo’s
in de media en de universiteit, haten hem.
De voorzitter:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 820, nr. 477

12

Wat is uw vraag?
De heer Martin Bosma (PVV):
Het is 30 graden buiten, dus Zwarte Piet lijkt me een goed onderwerp om
over te beginnen. Mijn vraag is: is het CDA ook bereid om Zwarte Piet te
ondersteunen? Want het CDA wil in deze commissie bij allerlei woordvoerders nog weleens opkomen voor Zwarte Piet, maar in den lande,
burgemeester Buma van het CDA et cetera, steekt het Zwarte Piet een mes
in de rug en maakt het Zwarte Piet kapot. Wil het CDA nu gewoon
opkomen voor ons nationaal erfgoed en zich uitspreken voor een zwarte
Zwarte Piet, zoals 60% van de Nederlandse bevolking?
Mevrouw Werner (CDA):
De heer Bosma heeft mij dit al eerder gevraagd. Toen heb ik hem ook
gezegd dat de zwartepietendiscussie geen discussie is voor hier in de
Tweede Kamer. Dat is aan de samenleving en aan de gemeenten, niet aan
ons. We moeten gewoon veel meer luisteren naar waar de samenleving
om vraagt, naar het verhaal van de Nederlander. Wat wil de Nederlander?
Waar heeft de Nederlander behoefte aan? U zegt: wie heeft behoefte aan
Zwarte Piet? Ik zeg: dat heeft de samenleving niet.
De heer Martin Bosma (PVV):
Hoe doen die CDA-burgemeesters dat? Hoe doen die CDA-wethouders
dat? Die zetten zo’n sinterklaascomité net zo lang onder druk tot ze
afstand doen van onze dierbare Zwarte Piet. Dus die CDA’ers...
De voorzitter:
Wat is uw vraag?
De heer Martin Bosma (PVV):
... zetten constant een mes in de rug van onze dierbare Zwarte Piet. Dat is
niet de vraag van de samenleving. Dat wordt van bovenaf kapotgemaakt.
Het zijn die CDA-burgemeesters en die CDA-wethouders die overal onze
Zwarte Piet kapotmaken.
De voorzitter:
Meneer Bosma, wat is uw vraag?
De heer Martin Bosma (PVV):
Wilt u er hier nou gewoon één keer een pleidooi voor houden dat Zwarte
Piet ons nationaal erfgoed is en dat Zwarte Piet zwart blijft?
Mevrouw Werner (CDA):
Nee, dat wil ik absoluut niet, want – ik val in herhaling – de hele zwartepietendiscussie is geen discussie die aan ons is. Dat is een discussie die
vanuit de samenleving bestaat, en niet vanuit ons.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan vervolgen we dit debat met mevrouw Wuite. Zij spreekt
namens D66. Mevrouw Wuite.
Mevrouw Wuite (D66):
Dank, voorzitter. We merken dat we inderdaad weer de puzzel met elkaar
leggen. Zo gaat het inderdaad natuurlijk over het versterken van de
arbeidsmarktpositie van de culturele werkers; het gaat over het bevorderen van toegankelijkheid, zoals mijn voorganger ook aangaf. En het
gaat ook over geneuzel, zoiets wat een hele negatieve impact heeft, zoals
natuurlijk het voorbeeld van De Parade, dat de heer Kwint gaf.
Maar, voorzitter, ik wilde er eigenlijk vooral gelijk mee starten dat ik heel
veel energie en vertrouwen krijg van het gepresenteerde herstelplan van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 820, nr. 477

13

de Staatssecretaris. Dat mag ook gezegd worden, aan het begin. De
broodnodige extra middelen, waar we natuurlijk heel lang voor hebben
gepleit, komen eindelijk vrij. Maar het zijn vooral ook die spirit, de
commitment en ook de richting die onze Staatssecretaris voor Cultuur en
Media kiest die me enorm aanspreken. De vijf lijnen voor herstel, transitie
en groei zijn ook positief ontvangen in het veld. Ik heb vorige week ook in
Het Ketelhuis gehoord dat de Staatssecretaris herinnerd wil worden als
werkend voor mensen in de culturele sector. Dat zijn meer dan 300.000
kunstenaars, muzikanten, filmmakers, dansers, youtubers en andere
creatieve makers. Zij hebben ons heel veel te bieden. Daar staat D66 voor.
Voorzitter. De culturele sector is natuurlijk open, maar de Staatssecretaris
bevestigt in haar brief ook dat het nog steeds een uitdagende tijd is. Een
grote groep vindt zijn weg nog niet terug naar cultuur, zeggen ook
anderen. Op heel veel plekken gaat het goed, maar publieksinkomsten van
veel theaters en ook kleinere musea en podia blijven helaas achter.
Daarbovenop wordt ook de culturele en creatieve sector geconfronteerd
met de forse kostenstijgingen en de schaarste op de arbeidsmarkt, met
concurrerende sectoren. Hoe monitort de Staatssecretaris deze ontwikkelingen? Denkt ze bijvoorbeeld ook aan indexatie of aan een soortgelijke
aanpak voor de energieprijzen als de aanpak die in de sportsector wordt
genoemd? Kan de Staatssecretaris toelichten hoe zij de impact van de
publiekscampagnes die ze voorstelt wil gaan monitoren, aangezien het
heel belangrijk is en het niet eenvoudig is om die mooie groepen, die van
cultuur hebben genoten, terug te krijgen? Is er inmiddels ook meer
bekend over het sectorplan voor als er helaas weer een volgende
coronagolf aankomt? Wat wordt bijvoorbeeld de rol van de Staatssecretaris daarbij, om cultuur dit keer inderdaad open te houden als er in het
najaar een nieuwe golf komt? Wat vindt de Staatssecretaris van het
gepresenteerde plan en hoe hangt het samen met haar herstelplan?
Voorzitter. Het kabinet spendeert dit jaar 122 miljoen aan het herstel van
de sector. Dat is heel fors. Herstart, arbeidsmarkt, makers, jongeren en
innovatie zijn de speerpunten voor de Staatssecretaris. D66 is enthousiast
en steunt deze lijn. Daarnaast hebben we natuurlijk ook serieuze vragen.
Die gaan inderdaad vooral over het hoe: hoe gaan we dit doen en hoe
gaan we ervoor zorgen dat die 122 miljoen dit jaar, en niet volgend jaar,
ook echt bij de mensen terechtkomt? Dan begin ik inderdaad bij die
arbeidspositie van werkenden en makers in de culturele sector. Die vind ik
in de brief nog niet concreet genoeg uitgewerkt. Dat is voor ons ook een
belangrijk punt. D66 vraagt of fair practice voldoende is geregeld en ziet
uit naar de aangekondigde pilots om financieel verzwakte makers te
assisteren. Maar is de Staatssecretaris bereid om ons voor het zomerreces
per brief verder te informeren over hoe deze pilots er concreet uit zullen
zien? Hoe wordt hierin samengewerkt met het veld? En hoe zullen de
resultaten ook worden gebruikt voor het verbeteren van het culturele
bestel ... Is er een vraag?
De voorzitter:
Ja, maar dat hoeft niet op dit moment.
Mevrouw Wuite (D66):
Oké, sorry. Dus: hoe worden de resultaten gebruikt voor het verbeteren
van het culturele bestel, waar de Staatssecretaris ons in de zomer over
informeert?
De voorzitter:
Dank u wel. Er is op dit punt een vraag van mevrouw Westerveld.
Mevrouw Wuite (D66):
O, dat had ik niet gezien.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 820, nr. 477

14

Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Ik zat ook aan uw andere kant. Ik heb een vraag over de pilots. Ik vind het
namelijk terechte vragen over die pilots aan de Staatssecretaris, alleen
vraagt mevrouw Wuite nou om voor het zomerreces geïnformeerd te
worden, terwijl de nood natuurlijk nu hoog is en heel veel zzp’ers, maar
ook andere mensen in de culturele en creatieve sector, het gewoon nu
financieel heel erg moeilijk hebben. Zouden we dus niet gewoon die
pilotfase moeten overslaan en moeten zorgen dat er goede aanvullende
inkomensregelingen voor deze mensen komen, in plaats van dat we nu
aan de slag gaan met een pilot en dat dat misschien weer een hele lange
tijd duurt?
Mevrouw Wuite (D66):
Ik sluit natuurlijk aan bij een motie die ik zelf heb voorgesteld en die
volgens mij vorig jaar ook is ondersteund door GroenLinks, waarin ik
samen met de Creatieve Coalitie en ACCT pleitte voor het starten van
pilots om structureel te kijken naar het versterken van de arbeidsmarktpositie. Dat is niet eenvoudig. Dat heeft zo veel componenten en het heeft
natuurlijk ook te maken met het beleid en de steun van SZW.
Tegelijkertijd zie je natuurlijk dat die hele culturele sector enorm in
beweging is. Er verschuiven soms ook prioriteiten. Ik wil zeker niet dat een
pilot een aanleiding is om zaken op de lange baan te schuiven. Als het
gaat om het versterken van de positie van de werkenden en de culturele
zzp’ers sta ik aan de zijde van GroenLinks. Ik ben erg benieuwd wat de
Staatssecretaris verder aangeeft. Misschien is de brief inderdaad niet
nodig, maar ik wil wel graag dat het concreter wordt, zodat mensen daar
meer zekerheid en helderheid over krijgen. Dat gaat ook over de
doorlooptijd van de pilot. De brief over het structurele herstel komt er nog
aan. Hoe kunnen die elementen worden meegenomen in het structureel
verbeteren van het culturele bestel? In feite draagt de wijze waarop wij het
ecosysteem vormgeven bij aan die zelfstandigheid. Dat is een groot
probleem. Ik denk dat we dat met elkaar delen.
Mijn conclusie is: ik zou willen kijken wat de Staatssecretaris hierop zegt.
Misschien is het niet nodig en geeft zij duidelijk aan wat de kaders zijn.
Dan is dat ook voldoende. Maar anders zou ik graag ertoe willen oproepen
om die brief nog vóór het reces te sturen. Ik denk dat er goed gekeken
moet worden naar de elementen van het structureel versterken van de
arbeidsmarktpositie, of het nou met Platform ACCT is, de Kunstenbond of
de Creatieve Coalitie. Met die spelers zou het goed zijn om te bekijken
welke elementen je daarin meepakt.
De voorzitter:
Dat is een uitgebreid antwoord op de vraag van mevrouw Westerveld.
Leidt dat tot een vervolgvraag?
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Ja, want ik hoorde mevrouw Wuite net zeggen dat het niet eenvoudig is.
Volgens mij maken we het nu echt onnodig ingewikkeld als we weten wat
de problemen zijn bij de makers en de zzp’ers. Dit is niet de enige sector
die met dit soort problemen worstelt. Als we weten dat het vaak met de
inkomenspositie en met onduidelijkheid over de toekomst te maken heeft,
dan moeten we toch niet beginnen met een pilot die vervolgens weer
geëvalueerd moet worden? Ik hoorde haar spreken over de verschillende
elementen van de pilots. Laten we het simpel houden. Laten we
aansluiten bij bestaande, goede regelingen die er zijn. Laten we zorgen
dat er bestaanszekerheid komt en daarmee beginnen, in plaats van dat we
het nu voor ons uit gaan schuiven met pilots. Want mevrouw Wuite kan
wel zeggen dat dit niet haar bedoeling is, maar we weten allemaal dat een
pilot heel vaak in het leven wordt geroepen om iets juist wel vooruit te
schuiven en dat dit maar zelden leidt tot heel snelle actie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 820, nr. 477

15

Mevrouw Wuite (D66):
Ik ga niet herhalen wat ik net heb aangegeven, waardoor die complexiteit
er is. Ik denk ook zeker dat pilots een korte doorlooptijd kunnen hebben,
waardoor er zeker wel een aantal elementen naar voren kunnen komen
die nadrukkelijk aandacht krijgen, wat mij betreft, bij het duurzaam
versterken van het culturele bestel. Daarnaast zegt de Staatssecretaris ook
dat het haar inzet is om, nog los van datgene wat in die pilots is benoemd,
te bekijken hoe ervoor kan worden gezorgd dat werkenden niet alleen
maar op zelfstandige basis aan de slag gaan, maar ook door middel van
vaste arbeidscontracten. Ik vind het belangrijk om ook te horen of dat een
belangrijk element daarin is. Er wordt dus wel degelijk gewerkt om nu, in
deze periode, te bekijken in hoeverre er met vaste contracten veel meer
stabiliteit en rust kan komen, waarbij ook het vasthouden van de culturele
werkers kan worden bevorderd.
De voorzitter:
Er is ook een vraag van de heer Mohandis.
De heer Mohandis (PvdA):
Dan wil ik nog even doorgaan op de pilots. Ik heb daarover ook de nodige
kritische vragen gesteld aan de Staatssecretaris. Ik ben benieuwd naar de
reactie van D66 op het volgende. Een pilot heeft altijd een begin en een
eind. Voor hetzelfde geld ontstaan er hele mooie dingen in zo’n pilot, en
dan eindigt het. Mijn vraag aan D66 is wat we aan de voorkant gaan doen
bij zo’n pilot om ervoor te zorgen om dit duurzaam in te bedden, als een
en ander succesvol lijkt. Als we de stukken lezen, blijkt hier een enorme
behoefte uit. Met andere woorden: wat is uw inkleuring om zo’n pilot ook
echt toekomstbestendig te maken en niet iets eenmaligs? Daar zit mijn
angst bij hoe het nu is opgeschreven.
De voorzitter:
Uw vraag is helder.
Mevrouw Wuite (D66):
Ik deel die zorg en daarom heb ik ook aangegeven dat het belangrijk is om
hier verder invulling aan te geven en de uitgangspunten daarin mee te
nemen. We delen met elkaar dat we de arbeidsmarktpositie van culturele
werkers willen versterken. 60% is te hoog. We hebben gezien wat voor
schade dat geeft en dat de buffers zijn opgegeten, helaas, bij heel veel
zelfstandigen. Dat zijn elementen om te bekijken hoe je omgaat met
arbeidsongeschiktheid. Hoe ga je om met pensioenen? Welk element kun
je wel degelijk omzetten naar sterkere, stabielere arbeidsmarktposities, die
zijn gebaseerd op wat betere contracten? Ik vind dat belangrijke
elementen om mee te nemen, maar ook om de uitgangspunten te
verzilveren in zo’n discussie over de versterking van het bestel. Dus het
gaat niet om een pilot om de pilot, waarbij de uitkomsten op de plank
worden gelegd. Maar het gaat erom uit te filteren wat de Staatssecretaris
erg serieus neemt en wij ook, namelijk dat het bestel inderdaad structureel moet worden verbeterd en dat dat ook impact heeft op de
werkenden. Dat is heel spannend.
De voorzitter:
Een vervolgvraag van de heer Mohandis.
De heer Mohandis (PvdA):
Gezien de hoeveelheid informatie die we al hebben over de zzp-isering, de
onvrijwillige zzp-isering van de cultuursector, hoeft zo’n pilot wat mij
betreft ook niet al te lang te duren, om vervolgens op basis daarvan gelijk
met concrete, structurele maatregelen te komen. Ziet u zo’n pilot voor u?
Dus niet een pilot in de zin van: we beginnen ermee, het eindigt en daarna

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 820, nr. 477

16

gaan we kijken wat we ermee gaan doen. Het gaat erom dat er vervolgens
gelijk wordt gezegd: als dit de effecten zijn, komt er een aangescherpt plan
dat we structureel gaan inbedden.
De voorzitter:
Ik denk dat u niet vraagt hoe ik het voor me zie. U vraagt dus hoe de
collega van D66 het voor zich ziet.
De heer Mohandis (PvdA):
Excuus, ik vraag het via u aan D66.
Mevrouw Wuite (D66):
Eens. Dat hoeft niet te lang te duren. Maar we moeten er wel voor zorgen
dat het duidelijke, concrete resultaten heeft die kunnen worden meegenomen. Dat vind ik in het begin heel erg belangrijk. Ik ben dus erg
nieuwsgierig of de Staatssecretaris zegt: dat gaat op korte termijn
beginnen; dat hoeft niet lange tijd te duren. Dus daar ben ik het mee eens.
De voorzitter:
U heeft ook een vraag van de heer Kwint op dit punt.
De heer Kwint (SP):
Ja, ik dacht: volgens mij kan ik iedereen helpen. Want als er straks een
pilot komt, dan gaat daar uiteindelijk uit komen dat het verstandig zou zijn
om een eerlijke arbeidsmarkt als voorwaarde in de subsidievoorwaarden
op te nemen, maar dat daar extra geld voor nodig is. Dat is namelijk
precies wat we de vorige periode gedaan hebben. Toen kwam er een
fair-practice code. Daarbij werd berekend dat er 24 miljoen nodig is om
dat structureel te verankeren. Ik vind dat persoonlijk een optimistische
inschatting. Maar dat gaan we nu toch niet overdoen? Daar gaat toch
hetzelfde uit komen? Zou het niet verstandig zijn om gewoon te zeggen:
jongens, we gaan aan de ene kant die eerlijke arbeidsmarkt als een harde
voorwaarde opnemen, maar aan de andere kant gaan we als overheid er
ook voor zorgen dat je als instelling het geld hebt om dat te doen?
Volgens mij is dat de logische stap die wij zouden moeten zetten na de
vorige periode, in plaats van dat we weer terugvallen in hetzelfde nog een
keer uitproberen, in de verwachting dat er misschien iets anders uit komt.
De voorzitter:
En uw vraag is?
De heer Kwint (SP):
Is mevrouw Wuite dat met mij eens?
Mevrouw Wuite (D66):
Het grote plaatje zeker. Wat mij betreft gaat de culturele sector alleen nog
maar verder groeien. Dat is ook mijn inzet als het gaat om de kennisagenda. Ik wil bekijken hoe dat het beste zou kunnen. Daarvoor werk ik ook
samen met collega’s. Dit gaat over het herstelplan, over de resterende
maanden van dit jaar. Daarnaast komt er ook een begrotingsdebat voor
2023 aan. Ik verwacht dat we het daar weer over deze onderwerpen zullen
hebben. Ik hoop dat er dan een aantal uitkomsten liggen waardoor je
inderdaad kunt valideren en onderbouwen of er meer geld naartoe zou
moeten. Ik blijf zeggen: wat mij betreft gaat er nog veel meer geld naar de
culturele sector. Maar dat is een lastige afweging; daar moeten we ook
eerlijk over zijn. Dat zijn keuzes. Zeker onder de huidige moeilijke
omstandigheden vind ik dat niet eenvoudig. Daar worstel ik af en toe best
mee.
De voorzitter:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 820, nr. 477

17

Mevrouw Wuite, u vervolgt uw betoog.
Mevrouw Wuite (D66):
Voorzitter. Waar zat ik ook alweer? Instellingen en makers hebben er
natuurlijk het meeste aan als het geld ook dit jaar bij hen terechtkomt.
Zoals ik eerder al zei, zijn zij hun buffers kwijt. D66 vindt het belangrijk om
te weten hoe dat geld in samenwerking met het veld verdeeld zal worden.
Het programma impuls jongerencultuur is bijvoorbeeld een mooi nieuw
programma. Wordt hier een nieuwe regeling voor opgetuigd of wordt dat
veel meer samen met cultuurparticipatie gedaan, rond het programma
Samen Cultuurmaken? Is de Staatssecretaris bereid om toe te zeggen dat
het geld dit jaar nog beschikbaar is voor dit programma? Kunnen kleinere
musea hier bijvoorbeeld ook in meedoen?
Voorzitter. Ik ben benieuwd hoe met de gemeenten, de provincies en ook
de cultuurregio’s afgestemd wordt hoe dit geld zo effectief mogelijk wordt
ingezet. Ook zij werken aan herstelplannen en ze zijn goed in het culturele
lokale ecosysteem.
Voorzitter, u weet natuurlijk dat ik Caribisch Nederland een warm hart
toedraag. Mooi dat de Staatssecretaris actief met de bibliotheken daar aan
de slag gaat. We horen dat kleine instellingen ook daar onder druk staan
en dat ze moeilijk toegang krijgen tot financiering uit de rijksfondsen. Wat
kan de Staatssecretaris met haar collega van Koninkrijksrelaties doen om
de culturele sector daar ook tot bloei te laten komen? Werkt de Staatssecretaris bijvoorbeeld ook in het kader van erfgoed samen met UNESCO,
om voor Statia een aanvraag te doen voor UNESCO’s initiatief The Slave
Route Project?
De voorzitter:
Komt u tot een afronding?
Mevrouw Wuite (D66):
Tot slot, voorzitter. Ik weet niet precies waar ik zit.
De voorzitter:
Laatste zin.
Mevrouw Wuite (D66):
Echt waar? Dan is hij doorgelopen terwijl ik praatte. Dan probeer ik dat in
één zin samen te vatten, voorzitter.
Het gaat mij om de waardering. De Staatssecretaris noemt ook in haar
tweede veegbrief, die ze ons gisteren liet toekomen, hoe ze daartegen
aankijkt. Tot slot dus de vraag of zij denkt aan bijvoorbeeld het wettelijk
verankeren van de bibliotheken in de gemeenten, zodat die toegankelijkheid verder wordt geborgd? Denkt zij ook aan het wettelijk verankeren
van cultuureducatie, zoals ook in de rijke schooldag is benoemd? Ik vind
het belangrijk om met de Staatssecretaris te reflecteren op hoe die waarde
elke keer opnieuw vorm kan krijgen.
Dank, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel. Ik geef het woord aan mevrouw Westerveld. Zij spreekt
namens GroenLinks.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Dank u wel, voorzitter. Na een paar jaar waarin er van alles niet kon
doorgaan, is het een opluchting om weer eens te spreken over de
toekomst, over de opbouw van een sector die we allemaal zo keihard
nodig hebben. Ik was afgelopen weekend zelf op een festival. Specifiek
tegen de heer Bosma zeg ik: deze GroenLinkser gaat vaker kamperen of
met kameraad Kwint naar een metal- of punkconcert dan dat ik bij een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 820, nr. 477

18

theater aan de grachtengordel zit. Afgelopen weekend op dat festival zag
je weer hoe mooi die culturele sector kan zijn, hoe je je kunt verwonderen,
hoe je nieuwe bandjes kunt ontdekken en hoe je weer mensen tegenkomt
om plezier mee te maken. Ondanks het slaaptekort geeft je dat toch weer
nieuwe energie. Ik ben heel blij dat ons hopelijk een mooie zomer te
wachten staat.
Voorzitter. Hoewel eigenlijk alles weer kan en mag, schrijft de Staatssecretaris terecht dat niet alles nog weer open kan gaan, of niet op de manier
zoals we dat zouden willen, want bezoekersaantallen blijven achter en er
zijn ook grote personeelstekorten. De Staatssecretaris heeft het in de brief
over publiekscampagnes om het publiek te verleiden om terug te keren. Ik
wil haar vragen of die campagnes al zijn begonnen. Heeft ze daar concrete
voorbeelden van? Dat moet natuurlijk niet te lang op zich laten wachten,
omdat de sector dat steuntje in de rug nu nodig heeft. Ik lees ook dat ze
dit jaar 135 miljoen euro wil uittrekken en voor de jaren 2023 en verder is
dat 170 miljoen. Ik wil haar vragen wat er is gebeurd met die 35 miljoen
voor dit jaar, want in het coalitieakkoord staat dat het structureel 170
miljoen is.
Voorzitter. Dan de arbeidsmarkt. Al jaren maakt GroenLinks een punt van
de positie van zzp’ers in de sector. Het is mooi om te lezen dat de
Staatssecretaris door middel van pilots die groep wil helpen, maar zoals
net in het interruptiedebatje al bleek, vraag ik me af waarom daar eigenlijk
pilots voor nodig zijn. Gaat dat niet onnodig veel vertraging opleveren?
Gaat dat niet extra bureaucratie opleveren? Deze mensen hebben
natuurlijk nu steun nodig en dat moet niet tot volgend jaar op zich laten
wachten. Ik wil haar dus vragen: waarom nou die pilots en kan er niet
sneller vaart gemaakt worden? En kan de Staatssecretaris meer vertellen
over de pilot waarin werkgevers gezamenlijk freelancers in dienst nemen?
Hoe ziet ze dat nu voor zich? Hoe groot zal de financiële tegemoetkoming
in de kosten van arbeidsongeschiktheid of pensioenverzekeringen zijn?
Waar denkt de Staatssecretaris aan? Voor wie precies zal deze regeling
openstaan? Is het actief mensen stimuleren om een arbeidsongeschiktheidsverzekering en pensioen te regelen ook onderdeel van de pilot? Dat
klinkt sympathiek, maar het is mij nog onduidelijk wat er precies gaat
gebeuren, voor wie die pilots nou zijn en ook wat de Staatssecretaris daar
nu mee wil bereiken.
Een ander probleem dat hier verband mee heeft, is dat dit oplossingen
voor de korte termijn lijken, terwijl we nu ook naar structurele oplossingen
moeten toegaan. Is ze niet bang dat we hier weer allerlei korte pilots in het
leven roepen en dat daardoor die structurele oplossingen, die echt
moeten komen, achterblijven? Ik wil haar ook vragen of de vangnetregeling waar de sector om vraagt onderdeel is van het versterken van de
arbeidsmarktpositie van zzp’ers.
En dan is er nog een ander arbeidsmarktprobleem, voorzitter. Ook deze
sector lijdt onder grote personeelstekorten. Die tekorten mogen natuurlijk
niet ten koste gaan van de fair-practice code. Zo las ik een paar weken
geleden een aantal artikelen, bijvoorbeeld over het Internationaal Theater
Amsterdam, waar theatertechnici zo veel overuren moesten maken
vanwege personeelstekorten dat ze letterlijk omvielen en gingen staken.
Ziet de Staatssecretaris die problemen ook? Is ze het met ons eens dat dat
niet kan, zeker niet bij een instelling die behoorlijk wat subsidie krijgt? Hoe
kijkt zij naar personeelstekorten in combinatie met de drang van de sector
om ook alles weer in te halen? En wat zijn haar plannen voor het komende
jaar omtrent de fair practice en op welke manier neemt zij dit mee in haar
plannen naar Prinsjesdag?
Voorzitter. Over corona gesproken: we hopen natuurlijk allemaal dat dat
virus deze zomer of in het najaar niet een enorme opleving krijgt, maar
zeker weten doen we dat niet. Dat zeg ik ook als coronawoordvoerder. Alle
sectoren zijn gevraagd om plannen te maken voor het geval dat wel
gebeurt. Nu begrijpen we dat de culturele en creatieve sector deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 820, nr. 477

19

plannen eigenlijk al heel lang heeft klaarliggen – we hebben ze vorig jaar
ook al toegestuurd gekregen – maar dat er veel te weinig een helpende
hand komt van het RIVM of VWS. Dat is wel nodig, want culturele en
creatieve makers en instellingen weten heel erg goed wat zij moeten doen
om hun sector verder te helpen. Ze willen ook heel graag openblijven,
maar verstand hebben van virusbestrijding en hoe je dat op een goede
manier doet, dat kun je natuurlijk niet van deze mensen verwachten. Waar
blijft dus die helpende hand voor het maken van een plan voor deze
sector? Op welke manier gaat de Staatssecretaris daarbij helpen? Juist
voor deze sector is het ook de komende maanden heel belangrijk dat ze er
klaar voor zijn om ervoor te zorgen dat ze niet hoeven te sluiten bij een
eventuele opleving van het virus. Dus wat gaat dat Staatssecretaris doen
om echt te kunnen werken aan herstel en opbouw, maar ook echt de
komende maanden te zorgen dat deze sector kan openblijven?
De voorzitter:
Dank u wel. Precies binnen de tijd.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Dat dacht ik al.
De voorzitter:
Fantastisch. Het is toch knap hoor. De laatste spreker van de zijde van de
Kamer is de heer Van Strien. Hij spreekt namens de VVD.
De heer Van Strien (VVD):
Dank u wel. U bent streng, voorzitter, dus we gaan het proberen binnen
vijf minuten. Nu de coronacrisis goeddeels voorbij is, krabbelt de culturele
en creatieve sector weer op. Daar verdient hij steun bij, want de sector is
hard getroffen. De ongekende crisis leidde tot reflectie, vernieuwingen en
experimenten. Onder dat mooie gesternte komt de Staatssecretaris vijf
maanden na haar aantreden met een plan voor deze sector. Naar dat plan
werd reikhalzend uitgekeken. Deze Staatssecretaris komt immers zelf uit
de sector en voor het eerst in tijden heeft zij financieel de wind mee. Het
kabinet investeert fors in cultuurbeleid. Er is nu een kans om na een
ongekende crisis de cultuur- en creatieve sector te helpen om die crisis
om te buigen naar een kans. Het is een sector die nog verder doordringt in
de haarvaten van onze samenleving.
Als de VVD het plan weegt en proeft, dan herstelt de Staatssecretaris wel,
maar verstelt zij niet. Dat is zonde, want zowel de sector als het ministerie
zijn het erover eens dat de coronacrisis zowel de kwetsbaarheid als de
innovativiteit van de sector heeft aangetoond. En teruggaan naar die
kwetsbaarheid zou geen optie moeten zijn; we moeten voortbouwen op
die innovatie. Verstellen vereist durf. Dat ziet de VVD nog niet terug in de
plannen, bijvoorbeeld als het gaat over innovatie. Culturele innovaties
tijdens de coronacrisis zorgden voor heel veel nieuwe mooie uitingswijzen. Ik had mooie voorbeelden, zoals de Opera Zuid en het
Playgrounds festival, maar daarvoor is de spreektijd te kort, dus ik ga snel
door. Ik heb ze wel genoemd.
Nu corona voorbij is, ebben dit soort initiatieven vaak weg. Dat is zonde.
Slimme stimuli zijn nodig. Maar in de brief zien we dat een derde van het
innovatiebudget opgaat aan het vervangen van verouderde digitale
projectoren in de filmtheaters. Hoezo is dat innovatie? Kan de Staatssecretaris aangeven hoe zij effectief gaat investeren in innovatie en digitale
kansen voor de gehele sector? Wil de Staatssecretaris bijvoorbeeld
toezeggen te onderzoeken of innovatie en digitale strategie en culturele en
creatieve bijdragen aan maatschappelijke opgaven opgenomen kunnen
worden in de prestatieafspraken met instellingen en subsidiestromen?
Zijn de gelden die nu zijn vrijgemaakt voor innovatiecentrum DEN
structureel? Ik verzoek u daarbij over dit jaar heen te kijken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 820, nr. 477

20

Innovatie is de toekomst. Dus is het de jeugd, even een snel geitenpaadje.
Ik sluit me dan ook aan bij de vragen over de investeringen in jeugdparticipatie en cultuur. Wanneer komt er duidelijkheid over de positie van de
B-lijsten?
Gebrek aan durf zien we ook terug als het gaat om cultureel ondernemerschap. Dat is iets wat ons altijd na aan het hart ligt. Dit is een van de
kernpunten wat cultuur betreft van het coalitieakkoord en de Staatssecretaris wijdt er eigenlijk geen aandacht aan in haar brief. Hoe wil de
Staatssecretaris cultureel ondernemerschap nou daadwerkelijk stimuleren? Durft de Staatssecretaris culturele instellingen te belonen voor
ondernemerschap en, zo ja, hoe?
De Staatssecretaris zou durf moeten hebben om met de sector nieuwe
paden te bewandelen. In het coalitieakkoord staat een prachtig zinnetje en
een mooie voorzet. Hoe daagt het coalitieakkoord de culturele en
creatieve sector uit om hun verbeelding en denkkracht in te zetten voor de
maatschappelijke uitdagingen? In potentie kan hier een prachtige
symbiose ontstaan. Wat doet de Staatssecretaris om deze taak uit het
coalitieakkoord uit te voeren? Ziet zij mogelijkheden om ook deze tak te
stimuleren met haar financiële instrumentarium?
Dan het Nationaal Programma Onderwijs, weer een geitenpaadje. Gezien
de rol die de cultuursector kan hebben bij het oplossen van de sociaaleconomische problemen en corona-achterstanden, ziet zij een rol om die
gelden dan ook voor de cultuursector in te zetten?
Voorzitter. Dan een onderwerp dat ik liever niet aansnijd, maar toch even
moet noemen: het weerbaar maken van de sector als er inderdaad weer
een opleving van het coronavirus komt. Hoe gaat zij de lessen van de
fieldlabs implementeren om een sluiting te voorkomen? Er is eerder aan
gerefereerd: die lessen liggen er al lang en wij wachten ook al heel lang
op conclusies vanuit het kabinet.
Ik sluit me aan bij de eerder gestelde vragen van de SP over de publiekscampagnes en de mooie vraag over bijvoorbeeld uitlenen en regionale
musea van mevrouw Werner. En ik sluit me ook aan bij de gedurfde vraag
over het cultuurjournaal.
Voorzitter. Wat de VVD betreft zetten we in op innovatie, op ondernemerschap en op een maatschappelijke bijdrage van de culturele en creatieve
sector. Dat is een cultuursector die zich niet laat vangen in de vier muren
van het theater, die niet aan het infuus van de staat ligt, maar die in het
hart van de samenleving staat. Zo ontluiken wij het volle potentieel van de
sector, want die sector is zo veel meer dan een dvd’tje.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel. U heeft een vraag van de heer Bosma.
De heer Martin Bosma (PVV):
Ja, die niet aan het infuus ligt van de staat ... Ik kan me nog herinneren dat
de VVD vroeger een partij was van de vrijemarkteconomie en ook een
liberale partij. Ik heb hier het Parool van enige tijd geleden, waarin staat:
«Waar blijft het publiek in theaters?». De eerste zin van dat artikel is
eigenlijk schokkend: Staatssecretaris Uslu geeft de cultuursector financieel
een steuntje in de rug, want het publiek laat het afweten. Dus de vraag
implodeert, maar er moet meer geld naartoe. Kan de VVD mij uitleggen of
zij nog enig gevoel heeft voor de markt en de vraag of mensen behoefte
hebben aan dingen die gepresenteerd worden?
De heer Van Strien (VVD):
Ja.
De voorzitter:
Meneer Bosma vraagt of u dat uit kan leggen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 820, nr. 477

21

De heer Van Strien (VVD):
Ja, we hebben een gevoel. Het is logisch dat als een sector zo hard
geraakt is zoals we de afgelopen jaren hebben gezien, ze ook in de
opbouw gestimuleerd moet worden bijvoorbeeld door goede publiekscampagnes, en dat je ze dus helpt. We hebben volgens mij al heel vaak
met elkaar besproken ten tijde van corona dat we ze ook een zetje moeten
geven om dat publiek weer ernaartoe te trekken. Dus in die zin is ook zo’n
publiekscampagne, gevraagd naar de effectiviteit, iets waar we helemaal
achterstaan.
De voorzitter:
Een vervolgvraag van de heer Bosma.
De heer Martin Bosma (PVV):
Nou ja, wat een raar antwoord. Laat ik de vraag iets anders stellen dan. Er
gaat – wat is het – 135 miljoen extra naar cultuur. We zien dat we
geconfronteerd worden met een enorme economische teruggang. De
inflatie gaat richting 8% à 9%. Mensen kunnen de huur niet meer betalen.
Er is koopkrachtuitval en een kabinet van de VVD zegt: alleen al dit jaar
135 miljoen extra naar cultuur. Dat gaat de komende jaren alleen nog
maar oplopen. Vindt de VVD het gerechtvaardigd dat op het moment dat
heel veel Nederlanders de huur niet meer kunnen betalen, er wel allemaal
geld gaat naar die culturele sector die toch al baadt in het geld?
De heer Van Strien (VVD):
De heer Bosma kan van alles aan elkaar knopen. We hebben volgens mij
een coalitieakkoord met duidelijke uitgangspunten. Wij staan, zoals altijd,
voor afspraken. Ik weet dat de partij waar de heer Bosma lid van is – of,
daar is hij geen lid van, maar hij vertegenwoordigt die partij – altijd wat
moeite heeft om afspraken na te komen die je met elkaar maakt. Ik kijk
naar 2010. Dit is het coalitieakkoord en daar staan wij achter, yes!
De voorzitter:
Mevrouw Werner heeft een vraag voor de heer Van Strien.
Mevrouw Werner (CDA):
Ik begrijp het helemaal. Innovatie en digitale zaken zijn ontzettend
belangrijk voor de vooruitgang van de cultuursector. Maar toch heb ik een
specifieke vraag over de fysieke bibliotheek. Is de VVD het eens met het
CDA en ook bijvoorbeeld met de PvdA dat je zo’n fysieke bibliotheek hoog
moet hebben, dat je die uit zou moeten kunnen breiden en dat je
bijvoorbeeld in de wet zou moeten borgen dat die nooit mag verdwijnen?
De heer Van Strien (VVD):
In het coalitieakkoord is daar iets heel moois over afgesproken, namelijk
dat we de bibliotheekfaciliteit gaan stimuleren. Daar sta ik voor. Of het nu
precies een gebouwtje is met een ingang of dat het ingebed is in een
school maakt mij niet zo heel veel uit. De waarde van de bibliotheek zit ’m
erin dat het een ecosysteempje is waar mensen samen kunnen komen,
hun achterstanden kunnen wegwerken en in contact kunnen komen met
cultuur. De wijze waarop, dat is mij eigenlijk om het even; als zo’n
bibliotheekfaciliteit maar, zoals in het coalitieakkoord staat, daadwerkelijk
bestaat.
De voorzitter:
Mevrouw Werner met een vervolgvraag.
Mevrouw Werner (CDA):
Ik ben blij dat de VVD inderdaad zegt dat het wat de VVD betreft ook gaat
om die fysieke bibliotheek en niet dat we de hele boel gaan digitaliseren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 820, nr. 477

22

De voorzitter:
Dat is geen vraag aan de heer Van Strien, begrijp ik. Ik zie de heer
Mohandis, maar die heeft geen vragen meer over. De heer Kwint heeft er
nog één.
De heer Kwint (SP):
Daar komt «ie. Ja, het zal de heer Van Strien niet verrassen, maar ik heb
een vraag over de arbeidsmarkt in de culturele sector, over de
zogenaamde macrodoelmatigheid. De mbo-opleidingen moesten sluiten
omdat ze alleen maar zouden opleiden tot werkloosheid. Precies die
opleidingen, terwijl we nu allemaal zien dat culturele ondernemers – de
groep die u een warm hart toedraagt – niet aan die mensen kunnen
komen: de technici, de geluidsmensen, de lichtmensen. Zullen wij in de
toekomst niet meer allerlei mbo-opleidingen gaan sluiten omdat wij
denken beter te weten wat nodig is dan de sector zelf?
De heer Van Strien (VVD):
Voor het debat snap ik heel goed dat de heer Kwint hier een soort van
tegenstelling creëert. We hebben zelf een paar weken geleden nog een
motie ingediend die juist over de arbeidsmarkt in de culturele sector ging.
We hebben het kabinet gevraagd om ervoor te zorgen dat die achterstanden worden weggewerkt en dat die faciliterende beroepen – precies
waar u het over heeft – gewoon weer in groten getale in die sector
aanwezig zijn en aan de slag kunnen. Dus volgens mij zijn we het
goeddeels met elkaar eens. U kijkt vanuit uw ervaring terug en zegt dat er
in het verleden allerlei dingen fout zijn gegaan. Ik verheug me erop dat we
ook de komende tijd goed gaan samenwerken om die sector weer vlot te
trekken.
De voorzitter:
Met deze prachtige laatste zin sluit ik de eerste termijn van de Kamer. We
willen natuurlijk graag nog lang met de Staatssecretaris in debat. Laten
we afspraken om hier om 11.30 uur terug te zijn. Dan hebben we 25
minuten. Dan gaan we naar de eerste termijn van het kabinet luisteren.
De vergadering wordt van 11.07 uur tot 11.34 uur geschorst.
De voorzitter:
Aan de orde is het debat over de Hoofdlijnenbrief cultuur 2022. Voor de
schorsing hebben we geluisterd naar de eerste termijn van de Kamer. Ik
geef nu heel graag het woord aan de Staatssecretaris voor háár eerste
termijn in dit debat. Overigens wil ik ook nu met de leden afspreken om
maximaal vier losse vragen te stellen. Dat geldt ook voor meneer Bosma.
Staatssecretaris Uslu:
Dank u wel, voorzitter. Allereerst bedankt voor uw inbreng, voor de
zorgen, voor de opmerkingen. Het is ook heel mooi om te zien dat
iedereen cultuur een warm hart toedraagt en dat we eigenlijk allemaal
willen dat het groeit, bloeit en herstelt.
Ik begin met een aantal inleidende woorden en daarna zal ik per thema de
vragen beantwoorden. Soms zal ik me herhalen, maar ik hoop dat dat niet
al te vaak voorkomt. Cultuur vormt het fundament van onze samenleving,
van onze maatschappij. Het maakt ons leven rijker, het daagt onze
verbeelding uit en verruimt onze horizon. Het maakt ons als mens
empathischer, gelukkiger, blijer, warmer. Wat mij betreft is het dus niet
alleen Cultuur met de grote K maar cultuur in de brede zin. Het gaat ook
over festivals, ook over erfgoed en ook over molens en kerken.
De voorzitter:
Staatssecretaris, gelijk op dit punt heeft de heer Bosma een interruptie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 820, nr. 477

23

De heer Martin Bosma (PVV):
Cultuur met een grote K. Ik zou cultuur nog steeds met een C schrijven.
Staatssecretaris Uslu:
Dat is een hele goeie opmerking.
De voorzitter:
Ik zal dit niet als interruptie meetellen.
De heer Martin Bosma (PVV):
Ik ben voorzitter van de Taalunie, dus ik moet dit soort dingen benoemen.
De voorzitter:
Ik dacht gelijk aan de K van kunst.
Staatssecretaris Uslu:
Meneer Bosma heeft helemaal gelijk: het gaat niet alleen om de Kunst met
de grote K. Wat ik eigenlijk bedoelde te zeggen is dat ik het breder zie.
Cultuur is een breed begrip. Het zorgt ervoor dat we weer meer
verbonden zijn met elkaar, ook met elkaar in deze zaal. Daarom moeten
we cultuur koesteren. Het kabinet heeft inderdaad besloten om extra
middelen voor cultuur uit te trekken. Dit jaar gaat het om 135 miljoen en
dat loopt vervolgens op tot 170 miljoen extra per jaar. Dat is heel mooi. De
cultuursector heeft het zwaar gehad tijdens corona. Daar hebben we het
net ook over gehad. De toekomst van de sector stond ook onder druk. Het
is eigenlijk nog steeds lastig, want bezoekers keren nog niet en masse
terug naar musea en theaters. Het is daarom noodzakelijk dat de culturele
en creatieve sector weer gaat draaien, dat het publiek terugkomt, dat
cultuur gemaakt wordt en dat cultuur beoefend wordt.
In de hoofdlijnenbrief cultuur heb ik, onder andere om dit te realiseren,
mijn plannen voor de culturele en creatieve sector voor dit jaar gepresenteerd. Het is een herstelplan gebaseerd op de problemen in de sector, een
product van gesprekken met het veld in de hele breedte. Deze brief is dus
niet bedoeld als een bloemrijk visiestuk, maar het bevat wel de
bouwstenen voor de toekomst. Dat wil ik even onderstrepen, omdat heel
veel vragen en opmerkingen ook over de toekomst gaan. Dit is een
herstelplan voor dít jaar, voor 2022. Na Prinsjesdag zal ik schetsen hoe ik
de komende jaren voor me zie.
In deze brief staan herstel, vernieuwing en groei centraal. Ik focus me
daarbij op vijf punten: op het aanjagen van de culturele en creatieve
sector na de coronacrisis, op makers, op jongeren, op het verbeteren van
de culturele arbeidsmarkt én op innovatie. Ik zal kort op deze vijf punten
ingaan.
Allereerst wil ik de opdrachtenstroom op gang krijgen, en de artiesten en
kunstenaars op alle mogelijke manieren aan het werk krijgen en houden.
We investeren in mensen die cultuur maken, mensen die cultuur laten
bloeien en groeien. Andere speerpunten van het beleid zijn de makers en
jongeren. Door de sluiting van de sector hebben startende makers een
achterstand opgelopen. Ze konden de eerste stappen niet zetten en niet
bouwen aan een toekomst, een carrière en een netwerk. Zonder makers is
er geen cultuursector. Zonder makers is er geen cultuur. Zonder makers
bestaat deze commissie ook niet.
De coronacrisis heeft veel impact op jongeren gehad, zowel sociaal als
economisch en mentaal. Ze hebben op cultureel gebied veel moeten
missen festivals, popconcerten, films. Daarom ligt de focus dit jaar ook op
jongerencultuur. Ook verdient de culturele arbeidsmarkt extra steun. De
coronacrisis heeft het werk in de sector extra hard geraakt en de zwakke
plekken in het systeem blootgelegd, met name voor zzp’ers in de sector. Ik
werk daarom nauw samen met de Minister van Sociale Zaken en met
sociale partners aan oplossingen. Voor dit jaar neem ik ook enkele

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 820, nr. 477

24

maatregelen. We hebben het net ook over pilots gehad. Daar kom ik zo op
terug. Tot slot is het mijn taak de sector te helpen om zichzelf te blijven
vernieuwen en om te blijven groeien. Corona toonde ook het innovatieve
vermogen van de sector. Culturele organisaties hebben tijdens de
coronacrisis de mogelijkheden en meerwaarde van digitale en hybride
werkwijzen ontdekt. Daarmee is een breed en soms ook een ander publiek
bereikt. Ik wil deze innovatie blijvend ondersteunen, want het maakt de
sector sterker, toegankelijker en flexibeler.
Ik rond af, voorzitter. De hoofdlijnenbrief gaat vooral over herstel van de
sector na corona, maar het coalitieakkoord kent méér opgaves; daar ga ik
het ook over hebben. Ik maak daar dit jaar nog een begin mee. Denk aan
de inzet van de creatieve industrie bij ontwerpopgaves, goede toekomstbestendige bibliotheken, het Nationaal Historisch Museum en het
nationaal slavernijmuseum. Over deze en overige onderwerpen ontvangt
de Kamer na Prinsjesdag een vervolgbrief.
Ik wil beginnen met de maatregelen. Ik begin dan met de vraag van
meneer Kwint. Hij zei dat de bezoekerscijfers achterblijven en vroeg: hoe
zorgt de Staatssecretaris ervoor dat er niet alsnog instellingen omvallen?
Ik hoop dat u begrijpt dat ik de vinger aan de pols hou en investeer in
herstel en in publiek. Dat staat ook in de brief. We richten ons ten eerste
op herstel en op een strategie voor de lange termijn, waarbij de samenleving zo lang mogelijk openhouden prioriteit heeft. Ook investeer ik in
publiekscampagnes om publiek weer naar de instellingen te krijgen. Daar
gaan we zo ook wat dieper op in. Indien we te maken krijgen met een
nieuwe golf en nieuwe maatregelen houden we de gevolgen hiervan voor
de sector goed in de gaten. Ikzelf zit erbovenop en kijk ook wat er nodig is.
Dan de vraag van mevrouw Werner en ook van meneer Kwint: hoe gaan
de campagnes eruitzien?
De voorzitter:
Staatssecretaris, de heer Van Strien heeft een vraag. Ik zit even te denken
over uw mapjes. U zei dat u vijf thema’s heeft. We hebben dit debat tot
13.00 uur. Even voor de planning van een ordelijk debat: ik hoop dat we
die vijf mapjes in een uur kunnen behandelen, inclusief interrupties. Dat
maakt dat uw spreektijd vrij beknopt zal moeten zijn. Ik denk namelijk ook
dat de leden graag met u in gesprek willen. Dit gezegd hebbende, heeft
meneer Van Strien een vraag op dit punt.
De heer Van Strien (VVD):
Even voor de helderheid qua mapjesindeling: was hiermee het segment
afgerond waarin de Staatssecretaris reflecteert op hoe weerbaar de sector
is als er weer een nieuwe golf komt?
Staatssecretaris Uslu:
Ik ben nu begonnen met het mapje over de maatregelen. Straks heb ik ook
het thema corona. Daar kom ik er dan verder op terug.
De voorzitter:
Misschien is het goed om nog even de titels van de mapjes te noemen. De
mapjes, altijd heel belangrijk!
Staatssecretaris Uslu:
De mapjes bestaan uit: maatregelen, bibliotheken en corona. Of er ook
een blokje varia is, hoor ik. Jazeker, dat is er. Dat zijn dus de vijf mapjes.
De voorzitter:
Akkoord.
Staatssecretaris Uslu:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 820, nr. 477

25

Dit zijn slechts vier mapjes, hoor ik. Sorry, ik ga er nog één keer doorheen:
maatregelen, bibliotheken, corona en varia. Dat zijn vier mapjes, excuses.
De voorzitter:
Is dit helder voor de leden? Ja? Vier mapjes, dus. Laten we daarom
proberen: max. een kwartier per mapje.
Staatssecretaris Uslu:
Per mapje een kwartier, oké. Ik ga er razendsnel doorheen.
De voorzitter:
Het woord is aan de Staatssecretaris.
Staatssecretaris Uslu:
Hoe gaan de campagnes eruitzien? Dat ging met name over de vraag of
ook musea, poppodia en galeries mee kunnen doen. Het antwoord daarop
is ja. Deze maatregelen zijn breder dan het Nationaal Theaterfonds. Er
wordt geïnvesteerd in vijf campagnes, waarvan twee gericht op podiumkunsten, een op de museumsector en twee op actief deelnemen aan
cultuur. Ik kan daar verder op ingaan, maar wellicht is dit al voldoende
voor deze vraag.
Vervolgens de vraag van meneer Bosma over lege zalen: waarom
financieren we iets waar mensen steeds minder belangstelling voor
hebben? Ik herken niet helemaal dat er geen belangstelling is. Het is wel
zo dat op sommige plaatsen het publiek nog niet helemaal is teruggekeerd. Daarom investeer ik in publiekscampagnes. Ik ga ervan uit dat het
publiek de komende tijd de weg weer zal terugvinden. Het gaat dus over
specifieke delen.
Hoe wordt de impact van de publiekscampagnes gemonitord? Dat doet de
Boekmanstichting. Zij brengt jaarlijks de Cultuurmonitor uit en biedt
inzicht in langlopende trends en actuele vraagstukken. Zij monitort dus
ook de bezoekerscijfers.
Mevrouw Westerveld vroeg of de publiekscampagnes al zijn begonnen.
Nee, die zijn niet begonnen. Het voorjaarsnotadebat vindt nu plaats, als
het goed is. Daarna hoop ik heel snel in de zomer, in augustus of
september, te starten. Even kort over alle instrumenten. We hebben de
bestaande instrumenten gebruikt om snelheid te genereren. Ik ben
midden in een crisis aan deze functie begonnen. Er waren grote
problemen. Ik ben met kunstenaars en makers in gesprek gegaan over wat
die problemen zijn, hoe we die zo snel mogelijk kunnen oplossen en wat
we daaraan kunnen doen. Dat was dus de probleemanalyse. Vervolgens
heb ik gekeken welke instrumenten er zijn, hoe we dit snel kunnen
doorzetten en hoe we ervoor zorgen dat het geld snel beschikbaar wordt
en ook bij de makers terechtkomt. Het is dus eigenlijk een heel pragmatisch herstelplan. Deze middelen zijn bedoeld voor de nieuwe campagnes.
De bestaande initiatieven lopen ondertussen door.
Is het geld dat nu gereserveerd is voor de arbeidsmarkt genoeg om de
positie van de makers te versterken? Het is een eerste stap om de
culturele arbeidsmarkt te versterken. Daarvoor is dus 10 miljoen
beschikbaar gesteld. De doorwerking en de verdere plannen komen na
Prinsjesdag. Maar ik kan wel al een tipje van de sluier oplichten: eerlijke
beloning en sociale zekerheid zijn de onderwerpen die ik de komende tijd
hoog op de agenda heb staan. Ook probeer ik zo veel mogelijk maatregelen, waar nodig, door te zetten voor de komende jaren. Dat is het enige
wat ik over de periode vanaf 2023 kan zeggen, want de invulling komt pas
met Prinsjesdag. Daar kan ik nu verder niets over zeggen. Dat zal ik het
komende uur waarschijnlijk herhalen.
Meneer Mohandis heeft gevraagd naar de arbeidsmarkt. Waarom twee
pilots? Is er iets structureels nodig? Ja, uiteindelijk is een structurele
oplossing het doel. Deze pilots zijn dus een tussenstap om tot een meer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 820, nr. 477

26

blijvende versterking van de arbeidsmarkt te komen. Verdere uitwerking
ontvangt u dus na de zomer. Maar ik hoop wel dat ik er duidelijk over ben
dat het een tussenstap is. Meer kan ik er ook niet over zeggen.
Hoe wil de Staatssecretaris cultureel ondernemerschap daadwerkelijk
stimuleren? Durft de Staatssecretaris culturele instellingen te belonen
voor ondernemerschap en, zo ja, hoe? Ik subsidieer Cultuur+Ondernemen
voor dit doel. Cultuur+Ondernemen heeft een breed aanbod, zoals
coachingstrajecten, adviestrajecten en cursussen. Daarnaast versterken
we ondernemerschap met leningen, uitbreiding van de garantieregeling
en met culturele av-producties, ook in samenwerking met het Filmfonds
en Cultuur+Ondernemen. Bij dit herstelplan gaat het echt om het oplossen
van de problemen die makers op dit moment hebben. Het geld daarvoor
is beschikbaar gesteld aan hand van die probleemanalyse.
De heer Kwint heeft gevraagd naar de voortzetting van de afspraken met
de NPO. Kan de afspraak gemaakt worden dat artiesten daar ook echt
betaald worden? Net als bij het vorige cultuurplan maak ik dus weer
afspraken met de NPO over de uitvoering van het actieplan cultuur bij de
publieke omroep. Onderdeel van deze afspraken is dat makers en
rechthebbenden eerlijk worden beloond.
Ook heeft de heer Kwint gevraagd wanneer we de uitwerking van het
programma impuls jongerencultuur krijgen. De voorbereidingen zijn al
begonnen. In het derde kwartaal wil ik het programma uitgewerkt hebben.
Het derde kwartaal betekent dus vanaf 21 september. Er moet een
specifieke uitkering worden opgezet, dus een SPUK. Daar heb ik gewoon
wat meer tijd voor nodig.
Meneer Mohandis van de PvdA vraagt naar de Cultuur Opstart Lening, die
op 30 juni eindigt. Cultuur+Ondernemen heeft mij verzocht de
openingstijd van het loket voor deze leenfaciliteit te verlengen. Ik zal het
verzoek bestuderen en voor 30 juni daarover uitsluitsel geven aan
Cultuur+Ondernemen.
De heer Van Strien en ik meen ook mevrouw Wuite hebben gevraagd om
een brief voor de zomer over fair practice. Kan ik meer uitleg geven over
wat de ... O ja, dat was het, of ik meer uitleg kan geven over de twee
pilots, over de uitwerking, over wat een en ander precies inhoudt en hoe
dat precies in zijn werk gaat. Dat lukt mij niet, want de komende tijd
worden de pilots verder uitgewerkt. Ik ga in juli in gesprek met Platform
ACCT en de taskforce die de werkgevers en de werknemers vertegenwoordigt voor de invulling van de pilots. Ik ben ook in nauw overleg met
Sociale Zaken en Werkgelegenheid. In de brief na Prinsjesdag zal ik u
verder informeren over de uitwerking van deze pilots. Dat is nu gewoon
niet mogelijk, omdat ik dit nu met het veld en belangenorganisaties aan
het uitwerken ben.
Mevrouw Westerveld vroeg of de pilots niet onnodige vertraging en
bureaucratie opleveren. Kan het niet sneller? Ik beoog wel een
zorgvuldige aanpak met het veld, met de sector. Daarom ben ik ook in
gesprek met Platform ACCT en de taskforce over de invulling van de
pilots. Dit kan niet sneller, omdat we dan niet zorgvuldig werken aan een
structurele oplossing voor de komende jaren, waar meneer Kwint het net
ook over had. Het gaat om een structurele oplossing voor dit probleem.
Na Prinsjesdag komt hier ook meer uitleg over. Misschien is het nog wel
goed om te melden dat de pilots zijn bedoeld als overbrugging en dat ik
werk aan een langetermijnaanpak. Die pilots kunnen daar ook een plek in
vinden. In mijn brief na Prinsjesdag zal ik u ook hierover verder informeren.
Er zijn best heel veel vragen. Mevrouw Wuite vroeg hoe we ervoor kunnen
zorgen dat het geld bij makers terechtkomt. Zoals gezegd werk ik de pilots
verder uit in overleg met de taskforce en Platform ACCT. Het uitgangspunt
is dat de middelen ten goede komen aan de makers. Dat is natuurlijk waar
we naartoe willen. En we werken dus aan een structurele oplossing. Ook
hierover komt weer meer informatie na Prinsjesdag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 820, nr. 477

27

Dan de mbo-pilot. De heer Kwint vraagt waarom er eerst weer een proef
komt. Waarom wordt het niet meteen geregeld? We moeten de effecten
van deze pilot wel evalueren. Dat doe ik samen met Minister Dijkgraaf, die
over het mbo gaat. Dat moet ik afstemmen. De intentie is wel om zo veel
mogelijk maatregelen, waar nodig, door te trekken voor de komende
jaren. Dat is echt het tipje van de sluier dat ik nu kan oplichten.
Hoe gaat het geld in samenwerking met het veld verdeeld worden? Over
de uitwerking van de plannen heb ik overleg met het veld. Dat heb ik net
ook benoemd. De plannen worden besproken met de taskforce en de
rijkscultuurfondsen, en ook met organisaties, makers en instellingen. Daar
wordt goed mee samengewerkt. Mijn doel is eigenlijk om de middelen zo
snel mogelijk in te zetten en snel te schakelen.
Mevrouw Werner vraagt op welke manier ik uitwerking geef aan de
regionale spreiding en cultuurparticipatie. De maatregelen in de hoofdlijnenbrief staan open voor iedereen in het hele land, dus voor makers,
producenten en instellingen over het hele land. De uitvoering van de
maatregelen gaat via de cultuurfondsen, de gemeenten en instellingen
zoals Cultuur+Ondernemen. Er is dus sprake van spreiding.
Er was ook een specifieke vraag over de middelen voor de jongerencultuur. Die middelen worden besteed via de G4 en de G40, plus Zeeland.
Die keuze heb ik juist gemaakt om de spreiding te bevorderen. Eigenlijk is
dit ook een antwoord op de vraag van mevrouw Wuite over de regeling
voor de gemeenten, de G4 en G40. Hoe ga ik het geld zo effectief mogelijk
inzetten? Dat doe ik samen met de bestuurlijke partners, zoals het IPO en
de VNG. Dat zijn belangrijke gesprekspartners, net als de stedelijke
cultuurregio’s. Zij weten als geen ander wat er lokaal en regionaal gedaan
moet worden. Dat doe ik dus samen met de medebestuurders, het veld en
de instellingen.
Mevrouw Westerveld had een vraag over de 135 miljoen voor dit jaar en
de 170 miljoen voor volgend jaar. Het klopt dat het bedrag uit het
coalitieakkoord structureel 170 miljoen bedraagt. Dat is beschikbaar vanaf
2023. In 2022 is er voor cultuur en media samen 150 miljoen beschikbaar.
Die middelen zijn extra beschikbaar. Dat is gewoon een feit. Dat staat in
het regeerakkoord. Daar kan ik niet zo heel veel aan doen.
Meneer Van Strien vroeg of ik kan toezeggen dat we gaan onderzoeken of
innovatie, digitale strategie en culturele creatieve bijdragen aan
maatschappelijke opgaven opgenomen kunnen worden in de prestatieafspraken met instellingen over subsidiestromen. Nee. Het heeft niet echt
een toegevoegde waarde om dit vast te stellen in de prestatieafspraken.
Alle instellingen besteden hier namelijk aandacht aan. In de monitoring
van de instellingen wordt aandacht besteed aan de digitale strategie van
de instellingen. Ook binnen de verschillende codes krijgen de maatschappelijke opgaven aandacht. Het antwoord is dus nee.
Ik ben er bijna doorheen. Meneer Van Strien vroeg ook hoe ik effectief ga
investeren in innovatie en digitale kansen voor de gehele sector. Zijn de
gelden die ik voor het innovatiecentrum DEN vrijmaak, structureel? Ook
daarvoor geldt dat ik de Kamer pas in september kan informeren over de
inzet van de middelen voor 2023 en daarna.
Meneer Van Strien vroeg: wanneer komt er duidelijkheid over de B-lijst? Ik
neem na de zomer een besluit over de verlenging van de BIS en daarmee
dus ook over de B-lijst.
Meneer Van Strien vroeg ook: waarom is het vervangen van filmprojectoren innovatie? Die nieuwe projectoren maken de filmhuizen toekomstbestendig. Dat is dus innovatie. Die vernieuwing is noodzakelijk, want
deze voorzieningen moeten overeind blijven. De filmtheaters zijn
toegankelijk voor jongeren en er worden veel cultuureducatieactiviteiten
verricht. Het is dus voor jongeren heel erg belangrijk dat deze filmtheaters
toekomstbestendig worden gemaakt.
Meneer Van Strien vroeg: wat doet de Staatssecretaris om de verbeelding
en denkkracht van de culturele en creatieve sector in te zetten om de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 820, nr. 477

28

maatschappelijke uitdagingen uit het coalitieakkoord uit te voeren? Ziet zij
mogelijkheden om deze tak te stimuleren met haar financiële instrumenten? Ik doe eigenlijk verschillende dingen. Ik maak innovatielabs
mogelijk via het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie. Daarnaast ga ik
samen met de sector een programma ontwikkelen om ontwerpen en
ontwerpend onderzoek in te zetten voor grote maatschappelijke opgaven.
Met subsidies worden kennis en nieuwe werkmethoden ontwikkeld, net
als projecten waarin ontwerpers en creatieve professionals samenwerken
met opdrachtgevers zoals gemeenten, bedrijven en andere maatschappelijke organisaties.
Daarmee ben ik door het mapje maatregelen heen.
De voorzitter:
Ik zie het. Dank daarvoor. Even voor de administratie: dit was het mapje
maatregelen, hierna komt nog corona, bibliotheken en varia. Ik kijk even
naar de leden. Hebben zij over dit mapje vragen? Ik wil even de nette
volgorde aanhouden: de heer Kwint, mevrouw Westerveld, de heer
Mohandis, de heer Van Strien en mevrouw Wuite. We beginnen met de
heer Kwint.
De heer Kwint (SP):
Over de arbeidsmarkt ben ik een beetje in de war. Ik begrijp dat we een
hele hoop dingen nog krijgen, want dat is een paar keer gezegd. Maar wat
gaan we nou doen met die pilots met fair practice? Wat gaan we van die
pilots uiteindelijk leren over de culturele arbeidsmarkt wat we nu nog niet
weten? De Minister zegt: we weten ook nog niet hoeveel geld er
beschikbaar is. Nou, er is nu gewoon geld voor de hele periode
beschikbaar. Ik weet dus niet zo heel goed waarom er nu weer een extra
ronde pilots nodig is, aangezien we best al wel een gedetailleerd beeld
hebben van de arbeidsmarkt in de cultuur. Dus wat gaan we met die pilots
echt ophalen?
Staatssecretaris Uslu:
Die pilots bestaan uit twee onderdelen. Een onderdeel is werkgevers
gezamenlijk stimuleren om zzp’ers in dienst te nemen. Het tweede deel is
een financiële bijdrage bij het afsluiten van sociale verzekeringen, de
arbeidsongeschiktheidsverzekering en de pensioenverzekering. Dat zijn
ook de problemen die we in de sector zien.
We weten verder ook dat niet elke zelfstandige... Nee, er wordt ook vaak
gezegd dat mensen in de culturele sector zelfstandig willen zijn. Dat is
deels waar, maar deels ook niet, want een deel wil wel een vaste baan. En
een deel wil zelfstandig blijven, maar verdient nog niet genoeg om een
pensioenverzekering of een arbeidsongeschiktheidsverzekering af te
sluiten. Die pilots zijn dus gericht op twee problemen in de sector. Daar
wordt nu een start mee gemaakt, maar er moet wel goed naar worden
gekeken. En dat doen we natuurlijk samen met een organisatie als
Platform ACCT. Het moet zorgvuldig gebeuren, want het kan niet zo zijn
dat we zeggen: hier een potje geld; het gaat daarnaartoe. Er moet wel
goed gekeken worden of het werkt en of het een goed resultaat heeft.
Verder zijn deze twee maatregelen ook onderdeel van het brede palet van
het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid om dit probleem
met zelfstandigen op te lossen. Het sluit dus aan en in die zin zijn de
gesprekken met het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en
de sociale partners ook zo belangrijk. Er wordt sámen iets opgezet en daar
is gewoon tijd voor nodig. Of is dat uw vraag niet, meneer Kwint?
De heer Kwint (SP):
Ja, ten dele. Ik snap het nog steeds niet helemaal. Ik ken de regelingen en
ik weet hoe het er ongeveer uit gaat zien. Ik snap dat die regelingen een
oplossing bieden voor een probleem op de culturele arbeidsmarkt. Daar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 820, nr. 477

29

ben ik het mee eens, want geen sociale verzekeringen kunnen krijgen of
geen vast contract kunnen krijgen is een probleem. De oplossing daarvoor
is: wel een sociale verzekering kunnen krijgen en wel een vast contract
kunnen krijgen. Tot zover is het best simpel. Wat ik alleen niet begrijp, is
waarom dat in een pilotvorm moet, want we weten dat het wel krijgen van
een arbeidscontract een oplossing is voor het niet hebben van een
contract, om het even flauw te zeggen. Dus ik snap niet waarom de
pilotfase erin wordt gezet en waarom er niet gewoon wordt gezegd: dit is
hoe wij de komende jaren ervoor willen zorgen dat mensen een fatsoenlijke boterham kunnen verdienen. Ik vrees dat we onnodig tijd verliezen,
laat ik het zo zeggen.
Staatssecretaris Uslu:
Nogmaals, die pilots. De intentie is om die door te zetten, tenzij we
merken dat het niet werkt en dat het op een andere manier moet. Het is
dus ook een manier om zorgvuldig te kijken of de pilots uitvoerbaar zijn.
En hoe zoiets werkt, is iets wat we de komende tijd moeten ontdekken, hè.
We zitten nu in juni en de ambitie is om het toch uiterlijk ergens in het
derde of vierde kwartaal in gang te zetten. En ja, daar heb je wel tijd voor
nodig. Ik kan daar nu niet heel specifiek over uitweiden, maar de ambitie
is dus dat de pilots in principe... Nu ga ik het toch zeggen, terwijl ik het
niet zou moeten zeggen! Het is de ambitie om fair practice, eerlijke
honorering, in ieder geval door te zetten en om de sociale zekerheid te
bevorderen.
De voorzitter:
Mevrouw Westerveld heeft een vraag.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Ik heb twee verschillende vragen. De eerste gaat over de publiekscampagne. Ik hoorde de Staatssecretaris zelfs «september» zeggen en toen
dacht ik: in september hebben we misschien een nieuwe golf. Die
publiekscampagne om mensen te trekken zou daarom op dit moment van
start moeten gaan. Daar hoeven we toch zeker niet een paar maanden op
te wachten?
De voorzitter:
Kan dit sneller, vraagt mevrouw Westerveld.
Staatssecretaris Uslu:
Er lopen ook campagnes. Nogmaals, het debat over de Voorjaarsnota, dus
over de middelen van deze campagnes, loopt nog. Daarmee bedoel ik de
nieuwe campagnes. Daarvoor moet natuurlijk wel geld beschikbaar
komen. Dat komt ná het debat, ook na dit debat met u. Daar is een
procedure voor; daarna kunnen deze maatregelen uitgevoerd worden. Dit
is het debat over het herstelplan. Daar hoort een budget bij en dat budget
kan besteed worden na dit gesprek, na het debat. Daar is gewoon tijd voor
nodig. Vervolgens worden ze ingesteld en ook besteed.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Ik kijk even vertwijfeld, want ik snap niet zo goed wat het debat over de
Voorjaarsnota per se hiermee te maken heeft. We praten hier over een
plan van deze Minister waar al geld voor beschikbaar is gesteld. Mijn
tweede vraag gaat over dat geld. In mijn vragen gaf ik aan dat er 35
miljoen mist. Dan lees ik in het coalitieakkoord letterlijk dat er 170 miljoen
structureel beschikbaar komt voor de culturele en creatieve sector. Dat
staat er. Voor dit jaar is er geen 170 miljoen beschikbaar, dus ik zou de
Staatssecretaris willen vragen hoe dat kan. Staat dat dan misschien niet
goed in het coalitieakkoord?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 820, nr. 477

30

Staatssecretaris Uslu:
Volgens mij staat er in het coalitieakkoord voor dit jaar 150 miljoen, dus
met media erbij, en daarna 200 miljoen. Volgens mij staat dat er.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Volgens mij gaat het hier inderdaad over de financiële bijlage. Dan is het
wat verwarrend dat er op pagina 31 van het coalitieakkoord letterlijk staat:
«Om herstel, vernieuwing en groei weer mogelijk te maken investeren we
structureel 170 miljoen per jaar in de creatieve en culturele sector». Dat
getal is overal gecommuniceerd. Dat blijkt ineens 35 miljoen minder te
zijn. Dat kan, maar de wijze waarop dit is gecommuniceerd en hoe dit in
de tekst van het coalitieakkoord staat, vind ik dan niet helemaal terecht.
Dan kan er in een financiële bijlage inderdaad wat anders staan en dan
kunnen we gaan spelen met cijfertjes waar ook media in zit, maar dan is
deze zin in de tekst van het coalitieakkoord gewoon niet eerlijk. Dat is mijn
punt.
De voorzitter:
Mevrouw de Staatssecretaris, wilt u daar een reactie op geven? Er is
verwarring over de tekst van het regeerakkoord, de communicatie en de
financiële bijlage.
Staatssecretaris Uslu:
Ik kan daar eigenlijk weinig over zeggen. Het staat in de cijfers en ik vind
het vervelend dat daarover verwarring is ontstaan. In het herstelplan heb
ik het wel goed benoemd.
De heer Mohandis (PvdA):
We zitten nog bij het mapje maatregelen?
De voorzitter:
Ja, zeker. We komen nog op corona en bibliotheken.
De heer Mohandis (PvdA):
Prima. Ik heb een vraag over de coronaleenfaciliteiten. De Staatssecretaris
verwijst ook naar Cultuur+Ondernemen en de datum van 30 juni. Die
datum nadert snel. De Staatssecretaris zegt eigenlijk: daar gaan we nog
een besluit over nemen; misschien komt er nog een vervolgdebat. Het zou
natuurlijk heel fijn zijn om te weten waar deze Staatssecretaris naar neigt.
30 juni komt snel dichterbij. Kan het niet iets concreter? Wellicht kan een
Kameroproep helpen.
Staatssecretaris Uslu:
Het verzoek is net binnengekomen, dus ik moet dat gewoon bespreken en
waar nodig verlengen. Het is net binnen, dus ik moet dit eerst behandelen.
De voorzitter:
Is het wellicht een idee om daar een brief over te vragen?
De heer Mohandis (PvdA):
Brief, nou ja, er volgt nog een tweeminutendebat. Nee, ik wacht even af
hoe snel we voor 30 juni iets horen. Wellicht kruist dat een mogelijk
tweeminutendebat. Dan kunnen we kijken wat we doen.
Staatssecretaris Uslu:
Ik moet ook overleg hebben met Financiën. Ik hoop dat dat duidelijk is.
Het is dus net binnen, en ik zal er zeker naar kijken.
De voorzitter:
Meneer Van Strien had een vraag bij het mapje maatregelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 820, nr. 477

31

De heer Van Strien (VVD):
Ik hoop dat ik binnen het mapje blijf. Dank voor de beantwoording. Als ik
de Staatssecretaris goed heb gehoord, dan zegt zij dat het eigenlijk geen
meerwaarde heeft om in die prestatieafspraken en subsidieregelingen
zaken als cultureel ondernemerschap en de bijdrage aan maatschappelijke
opgaves op te nemen. Maar dat snap ik niet helemaal. In het coalitieakkoord staat dat we dat willen stimuleren; mevrouw Westerveld en ik
hebben dat coalitieakkoord heel goed gelezen. Elk gezelschap of elke
maker moet keuzes maken. Ga je cultuur beoefenen binnen de vier muren
van het theater? Of ga je naar buiten en ga je aan die maatschappelijke
bijdrage werken en aan cultureel ondernemerschap et cetera doen? Als je
wilt stimuleren, dan moet je keuzes maken. Dus ik snap niet dat de
Staatssecretaris zegt: voor mijn instrumentarium zie ik die meerwaarde
niet. Ik snap haar niet, dus wil ze nog eens reflecteren op wat ze zojuist zei
en wat de impact daarvan is ten opzichte van de ambitie die in het
coalitieakkoord staat?
Staatssecretaris Uslu:
Er worden allerlei activiteiten verricht met betrekking tot innovatie en
maatschappelijke opgaves, erfgoed een plek geven in woningbouw,
ontwerpend onderzoek. Dat wordt al gedaan, maar of ik dat wil
vastleggen... Laat ik deze vraag eens meenemen en erop terugkomen.
Misschien moet ik het even uitzoeken. Ja, in tweede termijn kan ik hierop
terugkomen.
De voorzitter:
Helder. Dan heb ik nog een vraag van mevrouw Wuite.
Mevrouw Wuite (D66):
Mogen het er ook twee zijn, voorzitter? Dit is toch wel een heel belangrijk
blokje, want dit gaat over de mogelijkheid om die 120 of 135 miljoen uit te
rollen en het duidelijke signaal af te geven dat de cultuur hard, stevig
terugkrabbelt en terugkomt. De ene vraag heeft betrekking op de uitleg
van de Staatssecretaris over het Samen Cultuurmaken en het speciale
programma voor jongeren. In haar brief zet ze Samen Cultuurmaken via
cultuurparticipatie apart, maar in het overzicht gaat het over één
programma. Mijn zorg is dat het dan gaat om 19 miljoen voor een nieuw
programma waarvan de details nog moeten worden uitgewerkt. We lopen
dus het risico dat het dit jaar niet terechtkomt waar het moet. Dus kan de
Staatssecretaris toelichten wat het onderscheid is? Hoeveel van die 19
miljoen gaat naar cultuurparticipatie als snel uitvoerbaar programma? En
hoeveel is dan een nieuw programma? Dat vind ik heel belangrijk om te
weten.
Mijn tweede vraag over die pilots is nog niet helemaal beantwoord. Dat
loopt vertraging op voor wat betreft de vraag wat het gaat inhouden. Ook
hebben we de zorg dat het misschien niet dit jaar wordt uitgevoerd en
resultaten kan opleveren voor Prinsjesdag ten behoeve van het langetermijnplan en hoe we structureel willen investeren. Wat is dus de
doorlooptijd die de Staatssecretaris verwacht? En zijn die resultaten dan
bij de begrotingsbehandeling beschikbaar, zodat je kunt praten over
structureel herstel?
Staatssecretaris Uslu:
5 miljoen gaat naar Samen Cultuurmaken en 14,6 miljoen gaat naar de
jongerencultuur voor de G4, G40 en Zeeland. Dat gaat via een SPUK. De
uitvoering van de pilots is in kwartaal drie en vier. Dat betekent dus dat de
regeling dit jaar wordt uitgevoerd, in kwartaal drie of vier. Het vindt dus
gewoon dit jaar plaats.
De voorzitter:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 820, nr. 477

32

Ik denk dat mevrouw Wuite zich afvraagt of ze dat kan betrekken bij de
begrotingsdebatten in het najaar.
Mevrouw Wuite (D66):
Wat fijn dat de voorzitter dat gewoon voor mij doet en ik niet een derde
vraag eraan hoef te wijden. Met andere woorden: is het dan ook
afgerond? Wij voeren in november het debat daarover, dus is het heel fijn
om het erbij te betrekken, want dan ga je echt vooruitkijken.
De voorzitter:
Ik zou aan de Staatssecretaris graag willen meegeven dat het wetgevingsoverleg over het onderdeel cultuur medio november is. Ik kan me goed
voorstellen dat mevrouw Wuite dan ook graag wat meer inzicht wil
hebben in de resultaten.
Staatssecretaris Uslu:
Dat is helder. Dat gaan we gewoon proberen.
Mevrouw Wuite (D66):
Kan dat ook schriftelijk worden toegezegd, zodat dat op die manier wordt
vastgelegd? Of is dat aan het eind?
De voorzitter:
Ja. Dan komen we bij het tweede mapje: bibliotheken.
Staatssecretaris Uslu:
Mevrouw Westerveld heeft gevraagd naar de ambitie voor een toekomstgerichte bibliotheekvoorziening in iedere gemeente, dus hoe de bibliotheek toekomstgericht kan zijn. Ik heb de vraag eigenlijk niet zo heel goed
genoteerd, maar het gaat over de toekomstgerichte bibliotheek. Ook hier
moet ik weer zeggen dat het gaat om maatregelen voor dit jaar, niet voor
de komende jaren. De hoofdlijnenbrief over het herstelplan gaat dus over
maatregelen voor 2022. Op enkele onderwerpen trekt de brief lijnen voor
de jaren daarna, zo ook voor de openbare bibliotheken. Daarmee maak ik
nu een start in Bonaire. We nemen ook maatregelen om te zorgen dat het
een laagdrempelige voorziening gaat worden. Het komt eraan, maar wel
in de plannen van 2023.
Meneer Mohandis vroeg om de jeugd gratis lid te maken van de bibliotheek. Er is de afgelopen periode gewerkt aan een wijziging van de
Bibliotheekwet waarmee jeugd tot 18 jaar altijd gratis lid kan worden van
de openbare bibliotheek. Deze wetswijziging gaat in per 1 juli en past in
het bredere kader dat de bibliotheek voor iedereen toegankelijk is.
Meneer Mohandis vroeg ook: komt Bibliotheek op school ook beschikbaar
voor het mbo? De Minister voor Primair en Voortgezet Onderwijs werkt
aan een masterplan vaardigheden. Bibliotheken kunnen daarbij een
belangrijke rol spelen, zo vind ik zelf ook, ook in het mbo. De manier
waarop moet nog verder worden uitgewerkt. Ik kan er eigenlijk geen
antwoord op geven. Ik vind het een goed plan, maar ik ga er niet over.
Mevrouw Werner en mevrouw Wuite vroegen: zijn de functies van de
bibliotheek voldoende verankerd in de Wsob? Zoals net is benoemd, kent
de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen vijf functies. De wet
kent geen zorgplicht voor gemeenten. Ik wil mij gaan inzetten voor de
versterking van de bibliotheken en inderdaad ook bekijken of dat een optie
is. Een sterke wettelijke verankering is dus wel een aandachtspunt van
mij.
Meneer Mohandis vroeg naar de moties van de heer Asscher over de
toegankelijkheid en beschikbaarheid van de fysieke openbare bibliotheek.
De strekking van deze moties is dat de openbare bibliotheek voldoende
toegankelijk en bereikbaar moet zijn. Het gaat hier inderdaad om fysieke
locaties. Daarvoor is in de vorige kabinetsperiode een aantal kleine

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 820, nr. 477

33

stappen gezet. Zo is op grond van de motie-Asscher in twaalf kleine
kernen de openbare bibliotheek teruggekomen of verbeterd. Een evaluatie
daarvan kan ik u binnenkort toesturen. Er is wel meer nodig. Het aantal
vestigingen is fors teruggelopen; dat klopt. Daardoor is de bibliotheek ook
niet overal bereikbaar, bijvoorbeeld niet in wijken in grote gemeenten en
ook niet in niet-stedelijke regio’s. Er is een ambitie geformuleerd in het
coalitieakkoord. Ik kan u zeggen dat bibliotheken in de komende periode
dus mijn volle aandacht krijgen. Meer kan ik dus ook niet zeggen over de
plannen voor 2023 en verder. Het is jammer om dit steeds te moeten
zeggen, maar het is gewoon zo dat het hier gaat om een hoofdlijnenbrief
voor 2022.
Ik ben hier doorheen.
De voorzitter:
Dat waren de antwoorden op het onderdeel bibliotheken. Hebben er leden
vragen naar aanleiding van de antwoorden van de Staatssecretaris? Ik zie
de heer Mohandis.
De heer Mohandis (PvdA):
Ik heb meerdere punten. Ik begin even met het punt van het mbo. Dat
heeft alles te maken met uw eigen passage in de brief. De Leescoalitie
heeft zelf aangegeven dat het mbo ook betrokken moet worden bij het
concept Bibliotheek op school. Dat is een goed idee. Dat is mooi. Ik
begrijp wel dat er ook een andere bewindspersoon over gaat, maar mijn
vraag is eigenlijk: wat gaat u doen om dat principe te verbreden? U noemt
in de brief zelf ook het mbo, weliswaar tussen haakjes. De vraag is even:
wat is dit voor passage? Wat voor actie volgt daaruit? Dat is punt één.
Staatssecretaris Uslu:
Ik moet u ook hierbij melden dat een verdere uitwerking met Prinsjesdag
komt. Daar kan ik nu eigenlijk niets over zeggen. Ik kan wel zeggen dat het
gesprek plaatsvindt en dat we kijken naar een versterking en naar de
Bibliotheek op school. Minister Wiersma gaat hier uiteraard ook over.
De heer Mohandis (PvdA):
Dat weet ik. Minister Wiersma heeft gisteren in zijn masterplan uiteengezet hoe hij het lezen wil bevorderen. Het ging mij er meer om dat we
ook vanuit toegankelijkheid denken aan de minderjarige mbo’ers, een
groep jongeren die ook in hun minderjarige studiejaren meer in aanraking
mogen en moeten komen met lezen. Daar ging de oproep om. Ik hoop dat
we rond Prinsjesdag enthousiast raken van de toezegging die we dan
krijgen, of misschien niet. We gaan het zien.
Nog even een interruptie. Er zijn meerdere dingen gezegd over wat we
nou kunnen verwachten. Er staat ook een algemene passage in het
regeerakkoord en in deze brief wordt iets gezegd over «waarbij
aanpassing van de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen tot de
mogelijkheden behoort». U verwijst naar 2023. Dat is natuurlijk ver weg.
Mijn vraag aan u is: kunt u iets van contouren schetsen van wat onze kant
op komt? Het kan geen dode letter in het regeerakkoord zijn. Het kan ook
niet zomaar een passage zijn op pagina 9 in deze brief. Ik wil gewoon iets
meer weten over wat we dan gaan versterken. Gaan we een minimumaantal in de wet noemen, ook in de geest van motie-Asscher, om in die
kleine kernen bibliotheekvoorzieningen overeind te houden? Gaan we ook
echt uitsluiten dat gemeenten, colleges van B en W, een eigen bijdrage
mogen vragen? Natuurlijk is het geborgd, maar er zit dus ook een
bepaling in dat er toch weer via een achterdeurtje een eigen bijdrage kan
worden gevraagd aan minderjarigen. Daar zijn wij naar op zoek. Wanneer
krijgen wij iets, zodat wij als Kamer de wet kunnen aanscherpen? Dat is
mijn vraag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 820, nr. 477

34

De voorzitter:
Helder.
Staatssecretaris Uslu:
Volgend jaar, 2023, is ook heel snel. Ook Prinsjesdag is heel snel. Maar
aan de andere kant moet ik over deze zaak ook overleg hebben met IPO en
VNG. Dus ik kan hier op dit moment niets over zeggen, maar ik kan wel
zeggen dat het al heel snel komt.
De voorzitter:
Kunt u aangeven wanneer daar dan wel wat meer contouren van komen?
Staatssecretaris Uslu:
In het najaar, met Prinsjesdag.
De voorzitter:
Oké, in het najaar.
De heer Mohandis (PvdA):
Even concreet: krijgen we een bibliothekenbrief of zo? Ik zoek even naar
iets meer invulling van de passage.
Staatssecretaris Uslu:
We zullen de Kamer hierover informeren in een brief.
De heer Mohandis (PvdA):
Duidelijk.
De voorzitter:
Hiermee is de bibliothekenbrief als toezegging genoteerd voor het najaar.
De heer Mohandis (PvdA):
Wat mij betreft komen ook de overige punten die een eventuele wetswijziging raken daarin terug. Dat bespaart ons een andere interruptie.
Daarmee zijn mijn bibliotheekpunten voor nu even klaar.
De heer Van Strien (VVD):
Ik heb ook iets over de bibliotheken. Ik refereerde in mijn spreektekst ook
aan de NPO-gelden. Niet de NPO van de media, maar het Nationaal
Programma Onderwijs. Dat is een flinke pot geld. De bibliotheken kunnen
ook daarin een hele faciliterende rol spelen, bijvoorbeeld als het gaat om
leesvaardigheid, leesplezier en mensen uit een sociaal isolement naar zo’n
bibliotheek trekken. Is de Staatssecretaris bereid om eens met de Minister
te kijken of bibliotheken een actievere rol in dat NPO kunnen spelen? Ze
zijn nu bijvoorbeeld nog geen onderdeel van de interventiekaart, terwijl ze
in het masterplan basisvaardigheden wel worden genoemd. Daarin zijn
hele mooie voorbeelden naar voren gekomen. Volgens mij kun je die twee
koppelen. Ik begrijp dat de Nederlandse Vereniging van Openbare
Bibliotheken bereid is om daarover mee te denken. Kunnen we die gelden
van het NPO dus ook gebruiken om die structuur voor de bibliotheken te
versterken?
Staatssecretaris Uslu:
Ik ga daar zeker gesprekken over voeren. Minister Wiersma gaat daar
inderdaad over, maar ik zal dit wel bespreken.
De voorzitter:
Kunt u aangeven of u daar ook op terugkomt in de brief die u net heeft
toegezegd?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 820, nr. 477

35

Staatssecretaris Uslu:
Ja, dat kan ik me voorstellen. Ja hoor, dat ga ik doen.
De heer Van Strien (VVD):
Toch qua timing... Een bibliothekenbrief is prachtig, maar die komt in het
najaar en het geld van het NPO ligt nu natuurlijk al bij de scholen. De
scholen zijn nu keuzes aan het maken, zeker voor het nieuwe schooljaar,
dus ik ben bang dat het te laat is als die brief in het najaar komt.
Staatssecretaris Uslu:
Ik ben bang dat ik het niet eerder kan. Eén momentje...
De heer Van Strien (VVD):
Voorzitter, mag ik kort een suggestie doen?
Staatssecretaris Uslu:
Ik vind het een beetje vervelend dat ik niet zo goed weet wat het schema
van meneer Wiersma is. Laat ik afspreken dat ik dit met hem bespreek.
Het wordt dan in zijn plannen meegenomen.
De voorzitter:
De heer Van Strien heeft nog een suggestie.
De heer Van Strien (VVD):
Gisteren is er een debat geweest met Minister Wiersma. Ik begreep dat hij
hier ontvankelijk voor was. Misschien kan er even geschakeld worden en
kunnen we in de tweede termijn de toezegging krijgen dat het voor wat de
keuzes voor de scholen betreft al eerder kan dan de bibliotheekbrief.
De voorzitter:
Akkoord. Daarmee ronden we het blokje bibliotheken af en gaan we naar
het derde blokje, corona. We zitten krap in de tijd, dus ik zit er enorm
achteraan te jagen.
Staatssecretaris Uslu:
Ik ga er ook heel snel doorheen.
Meneer Kwint en mevrouw Werner vroegen: wat gaat u doen als corona
opleeft in het najaar; wordt er gewerkt aan een noodplan? De Minister van
VWS heeft uw Kamer op maandag 13 juni geïnformeerd met een brief
over de lange termijn. Het heeft prioriteit om de samenleving zo lang
mogelijk open te houden. Ik kan, net als wij allemaal, niet koffiedik kijken,
maar als er een nieuwe golf komt, met nieuwe maatregelen, dan moet ik
mijn sector heel goed in de gaten houden en kijken wat er nodig is. Dat is
wat ik kan zeggen. Als het goed is, is er donderdag ook een debat met uw
Kamer over de brief. Volgens mij is het goed om daarop te concentreren.
De Minister van VWS heeft dan een debat met u over de lange termijn.
Meneer Van Strien vroeg: wat wordt bijvoorbeeld de rol van de Staatssecretaris bij de totstandkoming van de nieuwe aanpak om de cultuursector
open te houden bij een nieuwe coronagolf? Wat vindt de Staatssecretaris
van het gepresenteerde plan en hoe hangt het samen met het herstelplan?
Ik heb net verwezen naar de brief van de Minister van VWS. De culturele
en creatieve sector kwam als eerste met een plan en een routekaart, die
ook genoemd is als voorbeeld en aanjager. Wat dat betreft loopt de
culturele sector heel erg vooruit op dit gebied. Ik moet dat in de gaten
houden. Ik ga ervan uit dat culturele instellingen dit heel goed zelf veilig
kunnen organiseren. De basis van de brief is ook om de sector dit zelf te
laten organiseren. Ik moet het in de gaten houden, mijn stinkende best
doen en waar nodig knokken voor de sector. Dat kan ik hierover zeggen.
Volgens mij is dit het.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 820, nr. 477

36

De voorzitter:
Ik kijk even naar de leden. De heer Kwint heeft een vraag. Daarna kom ik
bij mevrouw Wuite en mevrouw Westerveld.
De heer Kwint (SP):
Ja, specifiek over dat coronaplan, want volgens mij gaat het heel erg fout.
Er wordt nu verwezen naar de brief van Minister Kuipers, die dan gaat
zeggen dat het aan de samenleving en aan de sector is om het met
vakbewindspersonen uit te werken. Dan zijn we weer terug bij u. Ik hoop
heel erg dat we nu niet gaan afwachten en niet gaan zeggen: we gaan met
de vuist op tafel slaan en opkomen voor de sector wanneer het zover is.
Nu is het gelukkig nog niet zo. Ik hoop dat het zo blijft. Daarom is dit juist
het moment om samen met de sector een plan te maken over hoe je bij
stijgende besmettingscijfers eventueel kunt openblijven of faseren. Als je
dat pas gaat maken op het moment dat je straks in een nieuwe golf zit,
ben je weer te laat. Dan gaat weer alles dicht en kunnen de noodpakketten
weer op tafel komen. Ik zou het kabinet, en de Staatssecretaris in het
bijzonder, echt willen oproepen om deze maanden te gebruiken om
samen met de sector na te denken over hoe we het misschien een beetje
of iets meer kunnen openhouden, en hoe we kunnen voorkomen dat
straks alles weer dichtgaat.
Staatssecretaris Uslu:
Die plannen zijn er al. Die plannen zijn al gemaakt en die liggen bij VWS.
Het debat is morgen, dus ik zou zeggen: ga het gesprek aan met de
Minister van VWS. Die plannen zijn al gemaakt, dus de sector weet heel
goed hoe ze open kunnen blijven als de besmettingen weer oplopen en
als er maatregelen komen. Dat weet de sector heel goed. Ik ben er ook
ontzettend trots op dat de sector zo vooruitstrevend is en zo’n voorbeeld
is op dit gebied.
Mevrouw Wuite (D66):
Ik heb natuurlijk een achtergrond als gezondheidswetenschapper, dus ik
begrijp de complexiteit. Wat belangrijk is, is dat we dit probleem van
volksgezondheid naar de maatschappelijke context verschuiven. Daarmee
krijgen meerdere bewindspersonen een rol. Zou bijvoorbeeld de
Staatssecretaris kunnen toezeggen dat er een appreciatie van haar komt
op het sectorplan dat de culturele sector inderdaad recent heeft gemaakt,
zodat op basis daarvan bijvoorbeeld haar rol en ook haar mening en de
voorstellen die in dat sectorplan van de cultuursector zijn gedaan,
nadrukkelijker worden gewaardeerd, uitgesproken en een plaats krijgen?
Is dat iets om toch de rol van de Staatssecretaris daarin wat beter te
pakken te krijgen?
De voorzitter:
Staatssecretaris, wilt u de plannen van de sector appreciëren?
Staatssecretaris Uslu:
Is de vraag of ik de plannen van de sector kan appreciëren? Ja. Het is een
goed plan dat er ligt. Alleen ligt de regie op dit vlak gewoon bij VWS en
het debat is morgen. Het plan dat er ligt, is een goed plan. Ik zou niet zo
goed weten hoe ik hier vorm aan moet geven.
De voorzitter:
Misschien kunt u een toelichting op uw vraag geven, want die wordt niet
goed begrepen.
Mevrouw Wuite (D66):
Niet een vierde, oké. Toch een schriftelijke appreciatie, omdat het steeds
breder wordt getrokken en niet alleen maar zuiver als een volksgezond-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 820, nr. 477

37

heidsvraagstuk wordt gezien. Dus kan er een schriftelijke appreciatie
komen op de voorstellen die zijn gedaan, de verschillende aanbevelingen
die zijn voorgelegd? Dat helpt ter aanvulling op alleen maar verwijzen
naar een volksgezondheidsdebat. Dus een schriftelijke appreciatie.
De voorzitter:
Dus of u daar een brief over wilt sturen, Staatssecretaris.
Staatssecretaris Uslu:
Ja. Mag ik hier in tweede termijn op terugkomen? Want dan kan ik ook
duidelijk ...
De voorzitter:
Ik vrees dat we die bijna niet hebben.
Staatssecretaris Uslu:
Oké. Dan lijkt het me heel goed dat we er schriftelijk op terugkomen.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Ik vind het lastig hoe dit nu gaat. Ik hoor de Staatssecretaris zeggen dat de
regie bij VWS ligt, maar de regie ligt helemaal niet bij VWS. Ik heb de brief
goed gelezen – ik zit morgen bij het debat over corona – en daarin wordt
juist heel erg gewezen naar de sectoren, die aan de slag moeten. Daarin
neemt VWS helemaal geen regie. VWS zegt juist: laat al die sectoren met
een plan komen. Dan zegt deze Staatssecretaris: er ligt een plan. Ik hoor
vanuit de sector juist dat ze hulp nodig hebben. Natuurlijk weet de
culturele en creatieve sector wat ze moeten doen om open te blijven,
namelijk gewoon openblijven en zich verder niets van maatregelen
aantrekken. Maar het is natuurlijk de vraag wat er gebeurt als elke sector
dat zo gaat zeggen en geen hulp krijgt, ook niet op het vlak van hoe je nou
een virus bestrijdt en hoe je nou voorkomt dat mensen elkaar besmetten.
Dan gaan we toch geen kant op, zou ik de Staatssecretaris willen vragen.
Mijn laatste vraag is over welk plan van de sector ze het nou precies heeft.
Welke plannen liggen er nou precies?
Staatssecretaris Uslu:
Voorzitter. Het verbinden van verschillende plannen kan ik niet. Dat moet
de Minister van VWS gaan doen. Er ligt een plan. Er ligt een routekaart.
Ja, er ligt een routekaart en met de taskforce heb ik ook de verschillende
onderdelen van het plan besproken. Ik ben in contact met de taskforce
hierover. Ik weet dus niet zo goed wat wordt bedoeld met de vraag over
welke plannen ik het heb. Er ligt gewoon een plan om open te blijven. Ik
neem aan dat een routekaart niet genoeg is, maar er is wel meer. Ik zag
mevrouw Westerveld wegkijken. Er liggen plannen. Ik weet het ook niet zo
goed: moet ik hier het plan gaan uitleggen? Ik begrijp eigenlijk de vraag
niet.
De voorzitter:
Ik denk dat het goed is om een brief te sturen, specifiek over wat de sector
aan plannen voor dit onderwerp heeft, hoe u nog met de sector in gesprek
bent en welke open punten nog te bespreken zijn, dus een aparte brief
voor deze sector. Zo vat ik het even samen en ik kijk de leden even aan om
te zien of ik dat goed heb gedaan.
Mevrouw Wuite (D66):
Omdat ik het voorstel deed, moet ik het misschien concreet maken, want
er zijn inderdaad verschillende plannen geschreven, wat misschien
bijdraagt aan verwarring. Ik heb het over het plan van 3 mei 2022, het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 820, nr. 477

38

sectorplan dat door de taskforce is geschreven. Het zou goed zijn om daar
een appreciatie van te krijgen, want dat is een vrij actueel en volwaardig
plan.
De voorzitter:
Dat was mevrouw Wuite. Mevrouw Westerveld.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Even om misverstanden te voorkomen: natuurlijk ken ik dat sectorplan en
natuurlijk ken ik de routekaart. Maar volgens mij zijn dat toch echt andere
dingen dan de plannen waar Minister Kuipers in zijn brief naar verwijst,
want die zouden in september komen. Dus ik lees echt wel de stukken,
ook die van de coronadebatten. Alleen hebben we het nu over verschillende plannen die heel erg door elkaar worden gehaald. Dat is dus niet
waar mijn vraag over gaat.
De voorzitter:
Maar dan even scherp. Wilt u dan in september die plannen met appreciatie, of wilt u ... Want dan zeggen we ook twee verschillende dingen.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Wat ik wil horen en wat ik ook in mijn eerste termijn aangaf, is het
volgende. De sector geeft aan: wij zijn bezig met die plannen; we hebben
alleen wel hulp nodig en we zien weinig uitgestoken handen van onder
meer VWS. Mijn vraag in de eerste termijn was: wat gaat de Staatssecretaris nou doen om de sector goed te kunnen helpen bij het maken van die
plannen, zodat we voorkomen dat straks iedereen naar elkaar wijst,
waardoor de verantwoordelijkheid uiteindelijk nergens ligt? Want daar
ben ik een beetje bang voor.
De voorzitter:
De heer Mohandis, dan de heer Van Strien en tot slot de heer Kwint. En
dan maken we daar chocola van.
De heer Mohandis (PvdA):
De vraag is of we dan nog een brief krijgen over al deze inbrengen of dat
de Staatssecretaris daar nu uitgebreid op antwoordt. Wat ik nog even
specifiek wil aanvullen op collega Westerveld is: voorkom ook het
gepingpong tussen ministeries. Als wij vragen om regie door deze
bewindspersoon, is het zó belangrijk dat bij die plannen voor de cultuursector VWS weer niet gaat zeggen: dan moet u bij OCW zijn. Dus probeer
in uw brief of in uw antwoord nu ook heel duidelijk te maken wat úw rol
is. Het gaat om uw rol en niet die van een ander ministerie, dat echt niet
bezig is met allerlei inhoudelijke cultuurplannen, met de sector betrekken,
met het gesprek aangaan et cetera. Volgens mij is dat uw rol en ik hoor
graag hoe u daar zelf op reflecteert.
De voorzitter:
En dan de heer Van Strien en de heer Kwint.
De heer Van Strien (VVD):
Mijn collega van de PvdA kon het niet beter zeggen. Ik voeg er nog iets
aan toe. Op pagina 4 van de brief die u gisteren stuurde, met de toezeggingen en moties, heeft u het over de fieldlabexperimenten; u vindt dat
daar een brief over moet komen. U zegt net terecht dat de culturele en
creatieve sector een van de eerste sectoren, zo niet de eerste sector was
met een plan en nu ongeveer de laatste is die een reactie krijgt. Hier is
zelfs een motie over ingediend aan uw adres en aan het adres van de
Minister van Economische Zaken en Klimaat om hierop te reageren. U
heeft hier een coördinerende rol. Betrek ook die andere ministeries erbij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 820, nr. 477

39

en kom zo snel mogelijk met een reactie op al die plannen van de sector,
inclusief de fieldlabs.
De voorzitter:
Meneer Kwint, heeft u er iets aan toe te voegen waardoor we het allemaal
helemaal gaan begrijpen?
De heer Kwint (SP):
Ja, precies, dat probeer ik; dat is mijn dienstverlenende rol. Volgens mij
lopen er in de discussie nog steeds twee dingen door elkaar. Dat zijn
inderdaad de sectorplannen zoals die al gemaakt zijn en de sectorplannen
waar Minister Kuipers om vraagt. Die komen uiteindelijk pas in
september. Wat staat daarin? Daar staat in wat Kuipers aan de sectoren
gevraagd heeft, namelijk: hoe gaan jullie ervoor zorgen dat bij stijgende
aantallen besmettingen jullie sector open kan blijven en wat voor
maatregelen willen jullie nemen om jullie bijdrage te leveren en jullie
verantwoordelijkheid te nemen in het tegengaan van de verspreiding van
corona? Die brief is er nog niet. Wat ik vraag, wat in elk geval mevrouw
Westerveld ook vraagt en wat ook de andere collega’s vragen als ik ze
goed begrijp, net als een deel van de sector, is: help die sector nou vanuit
de overheid. Of dat nou iemand van VWS of OCW is, zal mij een zorg zijn.
Help de sector met het schrijven van die sectorplannen die uiteindelijk
naar VWS toe gaan. Waarom? Omdat er hier bij de overheid ondertussen
best wel wat mensen lopen die ervaring hebben in het tegengaan van het
verspreiden van corona. Dus zorg ervoor dat die plannen zo goed
mogelijk zijn, zodat a de culturele sector zo lang mogelijk open kan blijven
en b, als dat niet kan, de sector zijn verantwoordelijkheid kan nemen en
kan bijdragen aan het tegengaan van de verspreiding van corona. Volgens
mij heeft ook dit ministerie daar een belangrijke rol in te vervullen. Was
dat een beetje een samenvatting waar iedereen mee kan leven?
De voorzitter:
Meneer Kwint, dank u wel. Ik kon het goed volgen, en ik hoop de
Staatssecretaris ook.
Staatssecretaris Uslu:
Mag ik hier nog iets op zeggen? We helpen de sector. Wekelijks hebben
we contact. Dus ja, we nemen die verantwoordelijkheid en zijn hier actief
bij betrokken. Volgens mij is het heel goed om nog even te melden dat we
ook schriftelijk inhoudelijk gaan reageren op deze punten.
De voorzitter:
Even over de fieldlabs, en dan gaan we naar varia. Kunt u preciezer
aangeven wanneer u de Kamer informeert over de voortgang van dit
coronablokje? Want daar vragen de leden een brief over.
Staatssecretaris Uslu:
Voorzitter, begin juli. Meneer Van Strien vroeg naar de fieldlabs. Kunnen
we de lessen meenemen? Kunnen we die verwerken in de plannen? Ja, de
lessen zijn verwerkt in de plannen, bijvoorbeeld ten aanzien van crowdmanagement. Ook wordt er een expertisecentrum voor fieldlabs opgezet.
De organisatie blijft wel stand-by om eventueel nieuw onderzoek te doen.
Ik laat het hierbij, maar ik kan het ook nog aanvullen.
De voorzitter:
U zei net: er komt een brief begin juli. Als er meer over te zeggen is, kunt u
dat ook in die brief over corona zetten. Dan ga ik naar varia. We hebben
nog twintig minuten.
Staatssecretaris Uslu:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 820, nr. 477

40

Dan over de festivals, De Parade. Sommige festivals duren te lang of
vallen buiten de regeling. De heer Kwint vroeg daarnaar. Het klopt dat er
festivals zijn die buiten de ATE-regeling vallen. De Parade hoort daarbij.
Dat is heel zuur, want ik ben een groot liefhebber van De Parade, maar ik
kan daar zelf eigenlijk niets aan doen. De Aanvullende Tegemoetkoming
Evenementen, de ATE-regeling, wordt uitgevoerd onder de verantwoordelijkheid van mijn collega, de Minister van EZK. De regeling is inmiddels
ook gesloten. Ik hoop, en daar ga ik eigenlijk ook van uit, dat gemeenten
en provincies zich zullen inzetten. Ik kan wel in overleg gaan met de
gemeenten hierover.
Kan de Staatssecretaris voor het debat over de cultuurbegroting een brief
sturen over toegankelijkheid? Ja, dat kan ik.
Waar zijn acteurs met een beperking in film en theater? Ik ben het met
mevrouw Werner eens dat er ook acteurs met een beperking moeten
kunnen optreden. We zien ook wel ontwikkeling in de voorstelling No
Bodies van Compagnie 21. Ik zou zeggen: kijk daarnaar, want daar gebeurt
het ook. Ik zal mij hier de komende tijd ook voor inzetten. Dat kan ik
toezeggen.
Het festivalseizoen staat weer voor de deur. Hoe zorg ik ervoor dat
mensen met een beperking ook naar het festival kunnen? Ook deze vraag
is van mevrouw Werner. In 2021 heeft de Coalitie voor Inclusie een
routekaart voor toegankelijke festivals ontwikkeld, die samen met de
festivalsector en de doelgroep ontwikkeld is. Op de routekaart hoef ik hier
waarschijnlijk niet zo uitgebreid in te gaan, maar die geeft een praktische
invulling aan de toegankelijkheid van festivals. De routekaart is
beschikbaar en gratis te downloaden via de website van de Coalitie voor
Inclusie. Het basisprincipe van de routekaart gaat uit van het je laten
adviseren door de doelgroep. Dat is een mooi initiatief.
Ik ga door. Kan toegankelijkheid los begroot worden? Dat was een vraag
van mevrouw Werner. Het lijkt me eigenlijk wel een beetje geforceerd en
kunstmatig om het los te begroten, omdat het zo hand in hand gaat met
het primaire proces van een voorstelling. Het lijkt me ingewikkeld. Maar
mag ik hierop terugkomen? Ik denk dat het lastig is, maar ik vind het ook
wel de moeite waard om ernaar te kijken.
Dan de volgende vraag. Hoe monitort de Staatssecretaris de ontwikkelingen wat betreft de prijsstijging van energie? Dat vroeg mevrouw Wuite.
Het is misschien wel goed om hier te melden dat de begrotingen van de
departementen in de begrotingssystematiek van de rijksoverheid jaarlijks
worden aangepast aan de gerealiseerde en verwachte stijgingen van de
lonen en prijzen. In de afgelopen Voorjaarsnota is vanaf 2022 met
betrekking tot deze vraag ook 40 miljoen aan de OCW-begroting toegevoegd voor cultuur. Dit bedrag is ook bedoeld voor energieprijzen. Deze
middelen ga ik doorgeven aan instellingen. Ik denk dat ik deze vraag
daarmee heb beantwoord.
Meneer Bosma vroeg: deelt de Staatssecretaris de mening dat er slaven
op de gouden koets staan? Volgens mij was dat zijn vraag; daarover
twijfel ik ook. Ja. Hierop kan ik antwoorden dat op de panelen inderdaad
sporen van het koloniale verleden worden getoond en dat het een
belangrijk aandachtspunt is van onze geschiedenis. Het Amsterdam
Museum vraagt eigenlijk op allerlei manieren aandacht voor dit aspect
van de gouden koets.
Meneer Bosma vroeg ook of ik vind dat niet-blanken zich bewust moeten
worden van slavernij en dat minstens de helft van het slavernijmuseum
plaats moet bieden aan slavernij door moslims. Er wordt beoogd dat het
nationaal slavernijmuseum een plek wordt die oog heeft voor het gehele
Nederlandse slavernijverleden, met als vertrekpunt de trans-Atlantische
slavernij. Er wordt tevens beoogd dat het een plek wordt voor alle
Nederlanders, ongeacht kleur of afkomst, en zowel een plek voor nazaten
van tot slaaf gemaakten, die hun voorouders kunnen eren, als voor alle
Nederlanders. Het onderwerp wordt dus ons slavernijverleden, en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 820, nr. 477

41

mogelijk wordt het ook breder. Met Prinsjesdag informeer ik de Tweede
Kamer over de hoogte van de bijdrage die ik aan dit museum wil leveren.
Maar over de programmering lijkt mij het antwoord: die wordt zo breed
mogelijk.
Dan was er de vraag of Michiel de Ruyter in Batavialand extra in het
zonnetje moet worden gezet. Ik kan u melden dat Batavialand al wordt
ondersteund. Sinds 1 januari van dit jaar subsidieer ik ook via de
Erfgoedwet het onderhoud van de collectie van Batavialand. Via het
Provinciefonds lever ik ook nog eens een bijdrage aan de ontwikkeling
van het scheepsdepot. Het wordt dus al ondersteund.
Mevrouw Werner vroeg: kunnen we musea met volle depots en grote
collecties ertoe bewegen bijgebouwen te openen en kunnen we bruikleen
bevorderen? Het klopt dat er een grote en veelzijdige collectie in de musea
in Nederland aanwezig is en dat het niet mogelijk is om alles in depots te
tonen aan het publiek, maar musea gaan zelf over hun tentoonstellingsbeleid en over eventuele dependances. Daar gaat het ministerie niet over.
Wel stimuleer ik bruiklenen tussen musea, via bijvoorbeeld de Code
bruikleenverkeer en de indemniteitsregeling. Mevrouw Wuite vroeg: wat
kan de Staatssecretaris met haar collega voor Koninkrijksrelaties doen om
ook in Caribisch Nederland de culturele sector verder tot bloei te laten
komen? Ook de rijkscultuurfondsen waren een onderdeel van deze vraag.
Ik werk samen met de openbare lichamen aan de ontwikkeling van een
cultuurconvenant. Dit heeft als doel om de cultuur en het veld in Caribisch
Nederland een impuls te geven en duurzaam te verbeteren. Het convenant
brengt zaken samen die we al doen, bijvoorbeeld op het gebied van
immaterieel erfgoed, archeologie en monumentenzorg. De samenwerking
op bijvoorbeeld erfgoedparticipatie, het Verdrag van Faro, zal ik met de
RCE ook intensiveren. De zes cultuurfondsen zijn een pilot gestart om de
fondsen zichtbaarder en toegankelijker te maken in het Caribisch deel van
het Koninkrijk. De maatregelen voor jongeren en makers die via de
fondsen lopen, zijn ook beschikbaar voor Caribisch Nederland. Verder is
vanaf 2021 via het Fonds voor Cultuurparticipatie cultuureducatie met
kwaliteit in gang gezet voor p.o.- en vo-scholen, dus scholen voor primair
onderwijs en voortgezet onderwijs, in samenwerking met lokale partners
in Caribisch Nederland. Ik hecht veel aan cultuur en ontwikkeling van
culturele activiteiten van Caribisch Nederland. Ik zal verder het gesprek
met de Staatssecretaris voor Koninkrijksrelaties voortzetten.
Er was nog een vraag van mevrouw Wuite over het UNESCO Slave
Route-initiatief. Het UNESCO Slave Route-initiatief heet sinds kort Routes
of Enslaved Peoples. De naam is veranderd. Ik werk samen met UNESCO,
zowel met de Nederlandse UNESCO-commissie als ... Sorry, ik kom er niet
meer uit. Er is zo veel geschreven. Excuses hoor. Het komt erop neer dat ik
samenwerk met de Nederlandse UNESCO-commissie en ook met de
Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed en verschillende betrokken partijen op
het gebied van de tot slaaf gemaakten die bij de opgravingen bij het
vliegveld op Sint-Eustatius zijn aangetroffen. Die samenwerking is dus al
gestart. Ik kan hier nog over vertellen dat er een burgerinitiatief is geweest
dat daarvoor een voorstel heeft gemaakt. Als er nieuwe ontwikkelingen
zijn op dit gebied, zal ik u informeren hierover.
Meneer Kwint heeft nog gevraagd: kunnen we afspreken dat de kruistocht
naar doelmatigheid afgelopen is? Ja, dat heeft meneer Kwint wel gezegd.
Ik denk dat hij ... Ik kom hier niet zo goed uit. Dus als dit een punt is, zou ik
het nog één keer willen horen.
De heer Kwint (SP):
Waar het mij om ging, is dat er de afgelopen jaren best wel wat opleidingsplekken voor de culturele sector verdwenen zijn, bijvoorbeeld als het
gaat over podiumbouw en geluidstechniek. Dat heeft te maken met een
discussie over mbo-opleidingen en de kans op een baan. Dat heet
macrodoelmatigheid. De discussie in de Kamer was: daar krijg je toch

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 820, nr. 477

42

nooit een baan, dus je kunt beter stoppen met die opleidingen. Vervolgens
zien we dat er nu een kolossaal tekort is aan die mensen. Het hoeft niet in
dit debat, maar misschien zou het goed zijn als u samen met uw collega –
ik geloof dat Minister Dijkgraaf over het mbo gaat – nog eens specifiek kan
terugkomen op de opleidingsplekken voor de culturele sector.
Staatssecretaris Uslu:
Dat ga ik doen. Mevrouw Westerveld vroeg nog: ziet de Staatssecretaris
het probleem van een personeelstekort in combinatie met de drang van
de sector om alles in te halen? Ja, dat probleem zie ik. De personeelstekorten in de culturele sector staan niet op zichzelf. We zien dat in andere
sectoren ook. Maar het is een probleem. Ik probeer met de herstelbrief zo
goed mogelijk ondersteuning te bieden aan de sector bij het herstel van
corona. Ik kan die algemene problemen niet zelf oplossen, maar het is een
probleem dat ik zie.
Mevrouw Werner vroeg: kunnen we niet wat meer out of the box denken?
Is het geen tijd voor een cultuurjournaal, in navolging van het sportjournaal? Ik vind het een heel sympathiek idee, maar ik heb dit wel vaker
gezegd de afgelopen tijd in allerlei contexten: ik mag mij niet mengen in
de inhoud van programma’s. Ook dat wil ik hier benadrukken. Maar ik
vind het wel een heel leuk idee.
Dan is er nog de vraag van meneer Van Strien over het Nationaal
Programma Onderwijs, het NPO. Dit nemen we mee. Het lijkt me heel
goed dat we deze verwerken in wat, naar ik hier hoor, de «bibliotheekbrief» wordt genoemd.
De voorzitter:
Ja, dit is die toezegging dat u nog contact op zou nemen met uw collega
Wiersma, omdat die daar gisteren in het debat ook iets over heeft gezegd.
De heer Van Strien vroeg: kan het wel wachten tot die bibliotheekbrief;
zou het niet wat eerder moeten?
Staatssecretaris Uslu:
Dan zal ik daar nu iets op terugzeggen. Minister Wiersma heeft gisteren
inderdaad gezegd dit mee te nemen. De Vereniging van Openbare
Bibliotheken heeft een lijst met grote voorbeelden klaarliggen. Minister
Wiersma zal deze naar de Tweede Kamer sturen. Dat is de laatste stand.
De voorzitter:
Ik zie een schone lei.
Staatssecretaris Uslu:
Ja, zo lijkt het wel.
De voorzitter:
De Staatssecretaris had ook wel een hele lijst vragen. Maar daarmee is het
nu 12.57 uur. Ik kijk even of er vragen bij dit blokje zijn blijven liggen. Zijn
er prangende kwesties? Combineer het met de tweede termijn, hoor ik,
maar zelfs drie minuten gaan we met zeven sprekers niet redden, meneer
Bosma. Om 13.00 uur is deze zaal ook weer bezet, dus we hebben nul
uitloopmogelijkheid. We kunnen een ander moment voor de tweede
termijn plannen. We kunnen een tweeminutendebat plannen. We hebben
nog drie minuten voor de openstaande vragen die er nu zijn. Ik zag in
ieder geval dat mevrouw Wuite en mevrouw Werner openstaande vragen
hadden. Heeft u allemaal nog openstaande vragen? Het gaat om
niet-beantwoorde vragen. Daar is nu gelegenheid voor. Dan kunt u even
bedenken of we separaat een tweede termijn of een tweeminutendebat
plannen.
Mevrouw Werner (CDA):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 820, nr. 477

43

Als eerste wil ik zeggen dat ik het ontzettend leuk vind dat de Staatssecretaris toezegt terug te komen op het apart begroten van toegankelijkheid.
Maar ik vind het wel echt belangrijk om te weten hoe de Staatssecretaris
het VN-Gehandicaptenverdrag implementeert binnen haar sector. Ik denk
dat dat echt een heel belangrijke is. Kunt u daar in de brief op terugkomen?
Het tweede punt gaat toch nog even over het cultuurjournaal. Ik begrijp
natuurlijk dat u zich niet bemoeit met programmering en dat soort zaken,
maar wellicht – u komt ze zo vaak tegen en u vindt het een leuk idee – kunt
u een keer een balletje opgooien.
De voorzitter:
Sorry, mevrouw Werner, maar het ging even om openstaande vragen die
zijn blijven liggen. Een korte reactie van de Staatssecretaris.
Staatssecretaris Uslu:
De toegankelijkheid en het verdrag neem ik mee in de brief. Daar hou ik
het bij.
De voorzitter:
Dan de openstaande vraag van mevrouw Wuite. Nee, eerst mevrouw
Westerveld.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
We hebben nog één minuut. Dan hebben we hier een ander gesprek met
de commissie voor OCW. Als we nu allemaal openstaande vragen gaan
behandelen, dan komt de ene wel aan de orde en de andere niet.
Misschien kunnen we de openstaande vragen schriftelijk behandelen en
daarna een tweeminutendebat houden. Dat lijkt mij het meest logisch om
te doen.
De voorzitter:
Ik begreep dat alleen mevrouw Wuite nog een openstaande vraag heeft,
maar dat geldt dus ook voor u, mevrouw Westerveld.
Mevrouw Wuite (D66):
We hebben ook een definitieprobleem: wat is er wel of niet beantwoord?
Maar de tijd is gewoon de factor. Ik ben er ook wel voorstander van om
een deel van de openstaande vragen schriftelijk te laten beantwoorden.
Wat betreft de tweede termijn zou ik voorstellen om die op een ander
moment te doen, want afraffelen is ook niet zo prettig.
De voorzitter:
Zelfs de inventarisatie kost te veel tijd. Ik vond dat de Staatssecretaris veel
vragen beantwoordde. Vervolgens kan er gezegd worden «ik heb geen
bevredigend antwoord gekregen» of «ik heb nog een openstaande vraag».
Dan krijg je dat. Daar zit dus altijd wat licht tussen. Wat gaan we doen? Ik
kijk even naar de griffier. Sorry, mag ik heel even de aandacht van de
leden? We moeten het hier met elkaar over eens zijn. Ik wil voorstellen om
een tweede termijn van een uur in te plannen op de kortst mogelijke
termijn. Dan kunnen we in ieder geval het debat nog aangaan. Volgens
mij willen we dat allemaal. Als dat nog leidt tot een plenaire afronding,
dan zien we dat dan wel. Dan doen we wel recht aan dit onderwerp en
houden we een goed debat. Kunnen de leden daarmee leven?
De heer Mohandis (PvdA):
Steun. Maar het zomerreces is over een paar weken, dus het moet wel
echt snel, want er zijn veel toezeggingen gedaan voor Prinsjesdag. Ik
steun het dus, maar zeg wel met nadruk dat het, inclusief tweeminutendebat, voor het zomerreces moet worden afgerond.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 820, nr. 477

44

De voorzitter:
Alle leden zijn akkoord, zie ik. Ik dank de Staatssecretaris voor haar
beantwoording. Ik dank de leden voor al hun vragen en het goede debat.
Ik dank ook de ondersteuning en natuurlijk de Griffie. Dank aan alle
mensen thuis en op de publieke tribune voor de interesse. We ronden dit
dus op korte termijn af, dus wellicht tot dan.
Sluiting 13.02 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 820, nr. 477

45