SAMEN
WERKT HET
TIPS VAN KINDEREN
VOOR DE NOORDZEE IN 2050
18 JUNI 2014

Den Haag, 18 juni 2014

Geachte Minister,

Wij zijn kinderen van groep 8D van R.K. de Paradijsvogel in Den
Haag. Samen met de Missing Chapter Foundation hebben we voor
het Ministerie van I&M nagedacht over de Noordzee van de
toekomst. Wij zijn misschien nog jong, maar we hebben veel ideeën.
Onze tips staan in dit rapport, opgeschreven door de Missing
Chapter Foundation.
Voor ons is het heel bijzonder om u te ontmoeten. Dank u wel om
naar ons te luisteren.
Wij zijn natuurlijk heel benieuwd om te horen wat u met onze
ideeën gaat doen. Wij hopen heel veel. Kunt u het ons laten weten?

Laurens Charlotte
Pieter
Sebastiaan
Loïc
Aimée
Joanne
Iris Lieke
Eline
Jimmy
Delana
Joshua
Bastiaan
Daan
Tess
Maaike Sander
Daan
Suus
Quinten
Lotte
Joëlle
Maxime
Isabella Max
Jente

2

INHOUD
Hoe we tot onze tips zijn gekomen
Onze 5 tips
1. Ga meer samenwerken
2. Maak keuzes
3. Maak duidelijke afspraken
4. Beloon goede acties
5. Vertel het verhaal

Boottocht door de haven van Rotterdam, 4 maart 2014
3

HOE WE TOT ONZE TIPS ZIJN GEKOMEN
Het onderzoek naar de Noordzee in 2050 was een echte ontdekkingsreis. We
deden onderzoek naar de vraag: ‘Wat is er voor nodig zodat de Noordzee
gezond blijft en mensen er ook plezier aan kunnen beleven en geld aan
kunnen verdienen?’
Wat we allemaal hebben gedaan tussen januari en juni 2014:
1. Ontmoeting in de klas
In gesprek over de Noordzee om te verkennen wat er allemaal gebeurt,
wie er met en op de zee werken en wat de uitdagingen zijn voor de zee
in de toekomst.
2. Onderzoek op zee
Een boottocht door de Haven van Rotterdam waarbij wij vragen konden
stellen aan ‘Noordzee sleutelfiguren’: een visser, havenmeester, duiker
en beleidsmedewerkers van het Ministerie van I&M.
3. Verdiepen in de klas
In gesprek in de klas na de boottocht om onze ontdekkingen te delen en
te vertellen.
4. Actie in beeld: Noordzee van de toekomst
Tekening gemaakt over hoe we de Noordzee van de toekomst zien.
5. In gesprek
Presentatie van onze ideeën en tips aan de belangrijke mensen die te
maken hebben met de Noordzee:
 Peter Heij, Ministerie van I&M
 Anne-Marie van Seters, Zeevisbedrijf van Seters
 Chris van Assen, Wereld Natuur Fonds
 Leo van der Klip, Provincie Zeeland / Pro-tide
 Wouter Gotje, Imares
 Johan Dekkers, Eneco
De dialoogsessie vond plaats tijdens het Noordzeecongres op het
Provinciehuis, o.l.v. prinses Laurentien van Oranje.

“Je mag plannen van elkaar altijd verbeteren, maar je mag plannen
nooit zomaar afkappen. Dat is niet eerlijk.” Bastiaan, 12 jaar
4

Tip 1:
Ga meer samenwerken

Kinderen brengen wind- en getijenindustrie (Erwin Croughs, Slow Mill en Johan Dekkers, Eneco)
bij elkaar tijdens het NoordzeeCongres, 14 maar 2014
5

De Noordzee is zoals een druk marktplein, met heel veel verschillende
marktkramen die er allemaal anders uitzien en verschillende dingen verkopen.
Op zee zijn er veel mensen en organisaties; de ene is groot en de ander klein;
de een zit er al heel lang en een ander is er misschien nog maar net. En ze doen
allemaal iets anders: zwemmen, vissen en varen maar ook energie maken,
energie gebruiken en er olie uit halen.
Als je hele andere dingen doet dan je buurman, denk je misschien dat je niets
met elkaar te maken hebt. Dan is het logisch dat je vooral apart van elkaar aan
de slag gaat. Als je nooit met elkaar praat, kom je er dus nooit achter of je
misschien toch iets van de ander kunt leren wat je niet al zelf weet.
Ook als je heel anders over dingen denkt of in andere dingen goed bent, kun je
iemand anders heel goed begrijpen. Het is eigenlijk simpel: stel vooral veel
vragen en luister heel goed naar wat de ander zegt. En juist ook naar wat hij
niet zegt. Maar er zijn ook dingen, echt belangrijke dingen, waar je wel
hetzelfde over moet denken als je samen iets wilt bereiken of veranderen:
 Hoe eerlijk en open je naar elkaar wilt zijn.
 Dat je het beste voor elkaar wilt, anders moet je je de hele tijd afvragen
waarom iemand iets doet.
Dus alleen met samenwerken kom je verder. Dat is logisch. Maar samenwerken
gebeurt niet zomaar, je moet het echt willen en het ook echt goed doen. Tips
voor samenwerken:
 Je eigen plan loslaten, met alleen ons eigen plan komen we niet verder.
 Nieuwsgierig zijn naar wat de ander te bieden heeft.
 Luisteren naar hoe de ander het doet.
 Echt luisteren naar het verhaal van iemand anders, niet meteen negatief
reageren, eerst luisteren.
 Vertrouwen dat je het beste wilt voor elkaar zodat je samen beter wordt.

6

Samenwerken gebeurt niet zomaar, dat moet je organiseren. Bijvoorbeeld door
een steeds betere band met elkaar op te bouwen. Daarvoor moet je elkaar
leren kennen en dus bij elkaar komen. Een keer per jaar is eigenlijk niet genoeg.
Je kunt ook een marktplaats voor de zee bouwen op internet zodat iedereen
die iets met de zee te maken heeft, elkaar kan ontmoeten en samen aan de
slag kan gaan. De marktplaats noem je dan zeeplaats.nl.
Als grote mensen het niet lukt om samen te werken dan, kunnen kinderen jullie
helpen. Voor ons is samenwerken heel logisch en bovendien luisteren de
volwassenen wel naar hun eigen kinderen.

7

Tip 2:
Maak keuzes

In gesprek met Pim Visser, VisNed, tijdens de boottocht door de Haven van Rotterdam, 4 maart 2014

8

Als iedereen iets neerzet in de Noordzee, voelt het extra druk. Als overal iets
staat, heeft je oog nooit rust. Als booreilanden en windmolens ver uit elkaar
staan, lijkt het dus alsof ze niets met elkaar te maken hebben. Daarom klagen
mensen misschien wel dat de zee te vol en steeds minder mooi wordt. Daar
kunnen we niet altijd maar mee doorgaan, want dan is de zee echt vol. Zelfs zo
vol, dat je de zee nauwelijks meer kunt zien. En voor de vissen is er dan
helemaal geen plaats meer.
Maar je kunt natuurlijk ook lelijke dingen versieren (bijv. van de windmolen een
palmboom maken) of een neer bord zetten met een tekening van de lucht en
de zee zodat je de lelijke dingen niet meer ziet.
En is het een idee als het booreiland en de windmolenmaker bijvoorbeeld meer
gaan samenwerken en het booreiland en de windmolen dicht bij elkaar zetten?
Dan hoef je maar op een plek iets neer te zetten. En het is ook veel slimmer,
want misschien kan de technicus die op het booreiland werkt ook meteen de
windmolens controleren. Dat spaart geld uit, wat een organisatie dan weer in
goede dingen voor de zee kan stoppen, zoals de vissen en het water zelf.
Je kan niet te veel verschillende dingen op één plek doen en sommige dingen
gaan ook niet samen. Het is belangrijk dat we elkaar niet in de weg lopen. Om
te kijken wat er wel en niet goed samen gaat moeten we goed met elkaar
praten. Het helpt ook om goed naar elkaar te luisteren, ook al denken we soms
dat we de elkaar al zo goed kennen. Als je echt goed luistert ontdek je nieuwe
dingen waardoor je elkaar beter leert kennen.

‘Wat je belangrijk vindt is geen feit,
dat is gewoon een mening’ Lieke, 11 jaar

9

10

Tip 3:
Maak duidelijke
afspraken

‘De Zee Stroomt Verder’, napraten over de dialoogsessie tijdens ronde tafelgesprek
Noordzeecongres, 13 maart 2014

11

Impressie van de dialoogessie, gemaakt door Ministerie van Verhalen

12

Goede afspraken zijn nodig om met elkaar te kunnen samenwerken. Anders
weet je niet wie de baas is, wie iets mag beslissen, wie wat moet doen en waar
iemand wel of niet mag komen. Zonder afspraken ga je dan misschien toch
weer zelf aan de slag omdat je niet begrijpt hoe jouw activiteit te maken heeft
met de ander. Bijvoorbeeld: de technicus die én op het booreiland werkt én
voor de windturbine. Het werkt alleen als er afspraken worden gemaakt over
wie hem betaalt, wanneer hij op de ene plek is en op de andere plek werkt en
wie verantwoordelijk voor hem is als er iets met hem gebeurt.

Soms duurt het maken van afspraken veel te lang en vergeet je eigenlijk
waarom je afspraken maakt. Dat moet er iemand zijn die de tijd in de gaten
houdt. Er moet ook iemand zijn die de afspraken goed bijhoudt. Dit is een soort
scheidsrechter, die iedereen vertrouwt.

Denk bij het maken van afspraken niet alleen aan nu, maar vooral aan later.
Soms moet je nu meer betalen. Bijvoorbeeld om diepere kabels verder uit de
kust leggen. Sommige dingen lijken kostbaar maar leveren je juist later meer
op.

‘Je moeten denken aan de toekomst, soms moet je nu meer
betalen, daar heb je later profijt van” Daan, 12 jaar
13

Tip 4:
Beloon
goede acties

Directeur Generaal Peter Heij opent dialoogsessie tijdens Noordzee congres, 13 maart 2014

14

Grote mensen hebben het vaker over leren dan kinderen. We moeten leren
hoe belangrijk de Noordzee is. We moeten leren hoe we er goed voor kunnen
zorgen. Eigenlijk leren we de hele dag door. Leren is ontdekken en het daarna
doen. Het gaat er dus niet om dat je leert, maar hoe je leert. Leren kan leuk of
stom zijn. Leren is leuk als je actief bezig bent en plezier hebt.
Maak leren vrolijk en maak er een wedstrijd van. Je hebt pas echt plezier als er
een wedstrijd is of als je beloond wordt. Van belonen word je blij. Je blijft
gemotiveerd om het vol te houden. En als je blij bent, kun je ook andere
mensen blij maken en overhalen om mee te doen. Ideeën:
 Vraag vissers om ook op afval te vissen. Beloon ze als ze mee helpen.
Misschien met geld, maar ook met een hoger quotum of extra materiaal.
 Vraag mensen om op hun stranddag te helpen om afval op te ruimen. En
beloon ze. Misschien met een gratis strandbed of een parasol.
Zorg dat iedereen die iets met de Noordzee te maken heeft zich even belangrijk
voelt. Dit is zeker zo bij de vissers. Die moeten we helpen om zich veel
belangrijker te voelen. We hebben aan de vissers te danken want zonder hun
werk hebben we geen vis. Dat moet je dus belonen. Maar niet iedereen weet
hoe belangrijk vissers zijn.

“Voor samenwerken is vertrouwen nodig, want als je niet
samenwerkt dan kom je ook niet verder” Sander, 12 jaar
15

Tip 5:
Vertel
het verhaal

Kinderen in dialoog met stakeholders van de Noordzee tijdens Noordzee congres, 13 maart 2014

16

17

Je kunt veel meer bereiken als je het samen doet. Samenwerken kan alleen als alle mensen weten
wat er moet gebeuren en dit ook belangrijk vinden. En het werkt erg goed als je blij en positief vertelt
wat je wilt bereiken, zodat het leuk is om elkaar te helpen.
Bijvoorbeeld, met de Noordzee gaat het al best goed. We kunnen het samen NOG beter maken.
Havens zijn schoner dan vroeger, er zijn meer vissen en steeds meer mensen leven van energie uit de
Noordzee. En met alle nieuwe plannen kunnen we nog veel meer halen uit de Noordzee. Het zou
goed zijn als we daar meer over vertellen. Weten mensen bijvoorbeeld dat een windmolenpark een
ideale kraamkamer is voor vissen?
Als je een verhaal wilt vertellen zodat andere mensen je helpen, moet je goed weten waar je naartoe
wil. En je moet een goede verteller zijn. Als je iets moet veranderen omdat het beter kan of anders
moet, vind niet iedereen dit altijd leuk. Dan moet je goed uitleggen en vertellen wat er verandert en
waarom. Want als je de ene keer naar links wil en de andere keer naar recht terwijl dat helemaal niet
logisch lijkt, dan raken mensen in de war en worden ze misschien zelfs onzeker of bang. En daar heeft
niemand iets aan. De verhalenverteller moet wel rustig zijn. Want juist als je een nieuw plan hebt
bedacht, maakt dat alles onrustig. Het helpt als de verteller dan rustig is.
Vertel vooral over de mensen van de Noordzee want dan raakt het hart van mensen en voelt
iedereen het belangrijk het is om goed voor de Noordzee te zorgen. Maar niet alleen de verhalen van
mensen apart, maar het verhaal van iedereen samen maakt het tot 1 sterk verhaal. Het is ook
belangrijk hoe je het verhaal vertelt want kennis alleen is niet genoeg. En denk goed na over wie het
verhaal over de Noordzee kan vertellen. Misschien kunnen de kinderen van de volwassenen die bezig
zijn met de Noordzee het verhaal vertellen.

‘Je hebt iemand nodig, die de boel rustig houdt als het
onrustig is. Onrust is een gevoel, geen feit.’ Jente, 12 jaar

18

Voor meer informatie over dit initiatief en de:
Marloes van der Have
Missing Chapter Foundation
tel: +31 (0)70 34 55 106
marloes.vanderhave@missingchapter.org
www.missingchapter.org
@MissingChapterF

19