www.zorgvuldigadvies.nl

Voortgangsbrief
Kwartiermaker Transgenderzorg
Blad: 1 van 21
oktober 2021

Aan de opdrachtgevers en alle
betrokkenen in de transgenderzorg
Hoofdconclusies uit deze brief:
•

•

Het aanbod van transgenderzorg neemt nog steeds significant toe:
→

Bij de bestaande aanbieders van psychologische zorg stijgt het aantal behandelplaatsen met 15% tussen
2021 en 2022. (+125% ten opzichte van de eerste meting in 2018)

→

Het aantal behandelplaatsen voor endocrinologie stijgt tussen 2021 en 2022 naar verwachting met 31%.
(+166% t.o.v. 2018).

→

Het aantal behandelplaatsen voor chirurgische operaties stijgt ook, maar een exact percentage is niet te
geven vanwege gebrekkige onderlinge vergelijkbaarheid.

→

Er komen nieuwe aanbieders van psychologische zorg, endocrinologische zorg en chirurgische zorg bij.

Tegelijk blijft de vraag naar transgenderzorg fors toenemen:
→

•

•

Het aantal aanmeldingen voor een intake psychologische zorg is gestegen: +2228 (+63% t.o.v. jan. ’21,
+154% t.o.v. 2018).

Overige ontwikkelingen die impact hebben op de vraag en het aanbod van zorg:
→

De effecten van de coronacrisis zijn tweeledig; uitval bij zorgverleners en toegenomen zorgvraag bij
cliënten.

→

Er staat druk op de zorgverlening vanwege uitval van zorgverleners en het moeilijk vinden van nieuwe
behandelaren.

Vanwege deze ontwikkelingen stijgen de wachttijden voor behandelingen in de transgenderzorg:
→

Gemiddelde stijging wachttijd tot intake psychologische zorg: + 16 weken (t.o.v. jan. ’21).

→

Gemiddelde stijging wachttijd tot start endocrinologische behandeling: + 1 week (t.o.v. jan. ’21). De
wachttijd blijft binnen de Treeknorm.

→

De (stijging van de) wachttijd voor chirurgische behandeling is sterk afhankelijk van het type behandeling
en de aanbieder.

•

Ervaringsdeskundigheid wordt toenemend ingezet bij het verlenen van transgenderzorg.

•

De Kwartiermaker blijft zich inzetten voor het verbeteren van de transgenderzorg:
→

We werken als Kwartiermaker aan het vergroten van het aanbod van zorg, betere doorstroming van
cliënten door het zorgproces, een beter overzicht van het zorgaanbod, betere zorginkoop door
gemeenten, meer helderheid over vergoedingen, het faciliteren van huisartsen bij het leveren van zorg en
beter inzicht in het aantal wachtenden.

In deze vierde voortgangsbrief komen de volgende punten aan bod:
1.
2.
3.
4.
5.
6.

Inleidend woord: recente ontwikkelingen in de zorg
Ontwikkelingen in de het aanbod (capaciteit) van zorg
Ontwikkelingen in het aantal wachtenden en de vraag naar zorg
Ontwikkelingen in de wachttijden
Ervaringsdeskundigheid in de transgenderzorg
Conclusies en acties

Pagina 1 van 21

Voortgangsbrief
Kwartiermaker
Transgenderzorg
oktober 2021

1. Inleidend woord: recente ontwikkelingen in de zorg
Geachte opdrachtgevers en andere betrokkenen in de transgenderzorg,
In opdracht van het ministerie van VWS en Zorgverzekeraars Nederland werken wij als Kwartiermaker
Transgenderzorg aan het verhelpen van knelpunten in de transgenderzorg. Het voornaamste doel van ons
werk is het verlagen van de wachttijden en het verbeteren van de toegang tot zorg. Onze laatste
voortgangsbrief met wachttijdeninformatie is in maart 2021 door de minister naar de Tweede Kamer
verzonden.1
In deze brief beginnen we met de meest opvallende ontwikkelingen in de transgenderzorg in de afgelopen
periode. Vervolgens beschrijven we de wachttijden, het aantal wachtenden en de verwachte capaciteit in de
transgenderzorg op basis van de zesde wachttijden uitvraag. Tabellen met de cijfers per zorgaanbieder
staan in de bijlage. We geven een duiding bij de cijfers en onderbouwen vervolgens met feiten en cijfers
achtereenvolgens de ontwikkelingen in de capaciteit van zorg, het aantal ingeschreven op de wachtlijsten en
de wachttijden. De wijze waarop we de wachttijden uitvragen en interpreteren, is afgestemd met de
Nederlandse Zorgautoriteit (NZa)2. We besluiten met enkele overige ontwikkelingen, conclusies, acties en
een bijlage met de onderliggende data.
Het aanbod van transgenderzorg neemt nog steeds fors toe. Het aanbod van psychologische zorg is tussen
december 2018 (onze eerste meting) en juli 2021 gestegen met 125%, het aanbod van endocrinologische
zorg met maar liefst 166%. Ook het aanbod van chirurgische zorg stijgt (exacte percentages zijn niet te
geven vanwege complexe vergelijkbaarheid van de cijfers). Ook zijn er diverse ontwikkelingen gaande om
verschillende onderdelen van het zorgtraject van transgender personen beter op elkaar aan te laten sluiten.
Op dinsdag 21 september 2021 werd bekend dat Stepwork Transgenderzorg B.V. failliet is verklaard.
Stepwork was een relatief grote aanbieder van zorg aan transgender personen. Dat Stepwork is omgevallen
is een verdrietige constatering voor alle betrokkenen. Momenteel wordt er hard gewerkt aan het zo goed
mogelijk continueren van zorg voor mensen onder behandeling en op de wachtlijst. Daartoe staan alle
betrokken partijen zoals curator, zorgverzekeraars, overige zorgaanbieders en de toezichthouders (NZa en
IGJ) in goed contact met elkaar. Wij hebben als Kwartiermaker Transgenderzorg geen formele rol maar we
zijn nauw betrokken, bijvoorbeeld om uitbreiding van de zorgcapaciteit bij bestaande aanbieders op korte
termijn te organiseren. Inmiddels zijn er een aantal (bestaande en nieuwe) partijen opgestaan die de zorg
die door Stepwork werd geleverd (deels) kunnen gaan overnemen. Het faillissement van Stepwork betekent
overigens geenszins dat het decentrale zorg model via een transgenderzorg netwerk niet zou werken,
integendeel; we blijven verder bouwen aan stabiele netwerkzorg dicht bij mensen.
De vraag naar transgenderzorg (gemeten naar het aantal aanmeldingen op de wachtlijsten) is tussen
december 2018 en juli 2021 fors toegenomen, met maar liefst 154%. Het aanbod groeit niet hard genoeg
om de vraag naar zorg bij te houden, hierdoor en door de effecten van corona en de
arbeidsmarktproblematiek blijven de wachttijden stijgen. Daarbij moet worden opgemerkt dat we weten dat
het aantal aanmeldingen op de wachtlijsten een overschatting is van de daadwerkelijke vraag naar zorg,
omdat een groep mensen zich op meerdere plaatsen inschrijft als wachtende.

1

Zie: https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2021/04/30/kamerbrief-over-stand-van-zaken-op-het-gebied-van-detransgenderzorg

2

Naast deze uitvraag vraagt de NZa ook (tweewekelijks)wachttijden op. Deze uitvraag is gedetailleerd en zal in ieder geval in begin 2022
nog op deze manier herhaald worden.

Pagina 2 van 21

Voortgangsbrief
Kwartiermaker
Transgenderzorg
oktober 2021

Afgelopen zomer is vanuit de transgendercommunity nadrukkelijk aandacht gevraagd voor meer
toegankelijke en betere transgenderzorg, onder meer door een grotere rol voor ervaringsdeskundigen in de
zorg. In deze brief beschrijven we hoe enkele zorgaanbieders ervaringsdeskundigheid inzetten in hun zorg
proces.
Als Kwartiermaker achten wij het van groot belang dat álle partijen, zorgaanbieders, zorgverzekeraars,
organisaties die transgender personen vertegenwoordigen, toezichthouders en het ministerie van VWS zich
de komende periode blijvend van hun meest innovatieve kan laten zien. Het probleem van de toegang tot
zorg is urgent en moet verlicht worden op korte termijn, op conventionele én onconventionele manieren.
Snellere triage, betere doorstroming naar zorg die sneller geboden kan worden, inzet van digitale middelen,
taakherschikking, voldoen aan en het stimuleren van nieuw zorgaanbod zijn manieren om het zorgaanbod
toegankelijker te maken, ook op korte termijn. Als alle partijen de urgentie hiervan voelen en elkaar helpen
en ondersteunen om dit te bewerkstelligen, met behoud of verbetering van de kwaliteit van zorg, kan een
stap gezet worden. Na het faillissement van Stepwork zien we hoopvolle tekenen van dat urgentiebesef, het
innovatieve ‘can do’ denken en de noodzakelijke collectieve ambitie. Dat moeten we vasthouden. Als alle
betrokken partijen zich blijvend in zetten om het decentrale aanbod te vergroten en te versterken om de
stijgende zorgvraag aan te kunnen, is de verwachting gerechtvaardigd dat de stijging van de wachttijd
komende periode gaat afvlakken. Omdat de effecten van corona zullen afnemen, de decentrale netwerken
zich zullen uitbreiden en het zorgaanbod blijft uitbreiden. Wij zijn er als Kwartiermaker om te helpen en
adviseren waar gewenst, en om te signaleren wanneer het niet goed, of niet snel genoeg gaat.

Duiding van de informatie over capaciteit, wachtenden en wachttijden.
Transgenderzorg bestaat uit verschillende vormen van zorg. Navolgend beschrijven we de ontwikkelingen in
de meest gevraagde vormen van zorg; psychologische zorg (behandeling, diagnostiek en indicatiestelling
voor somatische zorg), endocrinologische zorg (hormoonbehandelingen) en chirurgische zorg (operatieve
ingrepen aan primaire en secundaire geslachtsorganen en het gelaat). Voor chirurgische behandelingen
noemen we niet de ontwikkeling in de capaciteit van zorg, omdat het gaat om een veelvoud aan operaties
en zorgpaden die moeilijk onderling vergelijkbaar zijn. De inschatting is wel dat de capaciteit van het aantal
chirurgische behandelingen tussen 2018 en nu, en ook recent nog, stijgt.
We categoriseren de informatie over capaciteit, wachttijden en aantal wachttijden op het soort
zorgaanbieder (Universitair Medisch Centrum ‘UMC’s’, Geestelijke Gezondheidszorg aanbieder ‘GGZaanbieders’ en algemene ziekenhuizen of zelfstandige klinieken ‘ziekenhuizen’) en op de leeftijd van de
personen wachtend op behandeling (jongeren tot 18 jaar en volwassenen van 18 jaar en ouder).
We rapporteren cijfers zoals door de aanbieders zelf zijn aangeleverd aan de Kwartiermaker3. Het gaat om
gemiddelden; de wachttijd voor een individu kan afwijken van de gemiddelden die hier genoemd zijn.
De cijfers suggereren (met name wat betreft het aantal wachtenden) een zekere precisie die er niet altijd is.
We weten bijvoorbeeld dat er sprake is van dubbelingen op wachtlijsten; veel mensen schrijven zich
namelijk in bij meerdere aanbieders. We weten alleen niet hoéveel mensen dat doen en bij hoéveel
aanbieders. Het aantal wachtenden is dus een overschatting, maar geeft wel een indicatie van de
ontwikkeling van het aantal wachtenden over de tijd. Vanwege privacy redenen is het niet eenvoudig om het
aantal dubbelingen op de wachtlijsten vast te stellen. Meer inzicht in hoeveel mensen daadwerkelijk
wachten op zorg is cruciaal om beter inzicht te krijgen in de daadwerkelijke groei van de vraag naar zorg en
de capaciteit die nodig is.
Bij de interpretatie van de navolgende cijfers gelden een aantal nuances.

3

In zijn algemeenheid geldt bij de cijfers dat deze onder voorbehoud van eventuele fouten in de rapportage zijn. Zo kan het zijn
zorgaanbieders niet precies op dezelfde manier de wachttijd bepalen of dat er een rekenfout gemaakt is. Wij spannen ons zo goed
mogelijk in om dat soort interpretatieverschillen te voorkomen.

Pagina 3 van 21

Voortgangsbrief
Kwartiermaker
Transgenderzorg
oktober 2021

De zorgbehoefte van mensen op de wachtlijst is persoonsafhankelijk. Sommige mensen hebben behoefte
aan psychologische zorg of begeleiding in het kader van hun transitie, terwijl anderen na hun
indicatiestelling het liefst snel starten met een somatische behandeling. In de praktijk is het namelijk niet
mogelijk om te starten met een somatische behandeling zonder psychologische zorg (indicatiestelling).
Daarnaast zijn de gemiddelden berekend zonder de cijfers van zorgaanbieder Stepwork, waarvan 21
september jl. het faillissement is uitgesproken door de rechter. In de tabellen zijn de cijfers van het aantal
wachtenden en mensen onder behandeling die we van de curator hebben vernomen apart opgenomen.

Pagina 4 van 21

Voortgangsbrief
Kwartiermaker
Transgenderzorg
oktober 2021

2. Ontwikkelingen in het aanbod (capaciteit) van zorg
Verwachte capaciteit voor de psychologische behandeling
→

Tabel 1 in de bijlage

Het gaat hier om de geschatte capaciteit voor psychologische behandeling, dit jaar en het komende jaar.
Deze cijfers geven de mogelijkheid om in te schatten hoe het zorgaanbod zich zal ontwikkelen op het gebied
van psychologische zorg.4
Wat valt op:
•

De capaciteit voor psychologische zorg zal naar verwachting stijgen van 3036 plekken in 2021 naar 3483
plekken (15%) in 2022.

•

Tussen 2021 en 2022 komen er naar schatting voor jongeren 57 plekken bij (5%), voor volwassenen zijn
dit 390 plekken (20%).
Verwacht aantal behandelplekken psychologische zorg (jonger dan 18 jaar)
1400

1200

1114
25
64

+21%

1000

800

95

80

115
6
65

180

0

Jonx/Lentis
Psyq en i-psy/Parnassia
Youz genderpoli Zaandam

Genderteam Zuid Nederland

60
150
150

12

10

0

250

80

60

125

13

Compass

Check-in coaching

50
200

50
64

260

190

320

PsyTrans

180

280

400

1171

65

165

96

600

916

65

+19%

774

+ 5%

250

200

200

Verwacht aantal patiënten in 2020

Verwacht aantal patienten 2021

De Vaart
Radboud umc
UMC Groningen
Amsterdam UMC

0
Verwacht aantal patiënten in 2019

Verwacht aantal patienten 2022

Totaal

Verwacht aantal behandelplekken psychologische zorg (ouder dan 18 jaar)
2500

2312
Gender Clinic
+ 20%
1922

2000

+ 27%
1512
1500

35
329
+ 96%

771

200
5
20
329
188

188

Compass
Jonx/Lentis
Psyq en i-psy/Parnassia
Youz genderpoli Zaandam

270

Genderteam Zuid Nederland
250

160

200

125
87
49

200

150

200

160

160

510

450

500

500

150

PsyTrans

260

188

1000

500

100
5
20
329

200

De Vaart
Radboud umc
UMC Groningen
Amsterdam UMC
Totaal

0
Verwacht aantal patiënten in 2019

Verwacht aantal patiënten in 2020

Verwacht aantal patienten 2021

Verwacht aantal patienten 2022

Omdat bij het schrijven van deze brief nog niet vast stond of en hoe de capaciteit van Stepwork zal worden gecontinueerd, zijn deze cijfers
niet meegenomen in deze tabellen.
4

Pagina 5 van 21

Voortgangsbrief
Kwartiermaker
Transgenderzorg
oktober 2021

Verwachte capaciteit voor de endocrinologische behandeling
→

Tabel 2 in de bijlage.

Het gaat hier om de geschatte capaciteit voor endocrinologische behandeling, dit jaar en komend jaar. Deze
cijfers geven de mogelijkheid om in te schatten hoe het zorgaanbod zich zal ontwikkelen op het gebied van
endocrinologische zorg.
Wat valt op:
•

De capaciteit voor endocrinologische zorg binnen de UMC’s en de ziekenhuizen zal fors stijgen. We zien
een groei van 2516 behandelplaatsen in 2021 naar 3308 plaatsen in 2022 (+31%).

•

Naar verwachting is de geschatte capaciteit voor endocrinologische zorg een onderschatting door twee
redenen. Als eerste zijn in dit overzicht alleen de aanbieders opgenomen die bij ons bekend zijn;
daarnaast zijn we met een aantal ziekenhuizen in gesprek die mogelijk ook deze zorg gaan bieden.

Verwacht aantal behandelplekken endocrinologie
3500

3308
150
50
108

3000

+31%

Gender Clinic

200

Spaarne Gasthuis

2500

2516

300

50
20
108

175

75
250

70
40
80
15

+58%

2000

150

1595
84

1500

+ 28%
1245

1000

60
40
50
30
35

40
40
48
60
15

Zorggroep
Noorderbreedte
Maasstad

Zaans MC
Medisch Spectrum
Twente
St Anna ziekenhuis

700

Haga ziekenhuis

300

Rijnstate ziekenhuis

118
50
40
58
30
25
125

MUMC

660

700

LUMC
Radboudumc

580

640

UMC Groningen
Amsterdam UMC

500

450

425

Verwacht aantal patiënten in 2019

Verwacht aantal patiënten in 2020

700

720

Verwacht aantal patienten 2021

Verwacht aantal patienten 2022

0

Pagina 6 van 21

Totaal

Voortgangsbrief
Kwartiermaker
Transgenderzorg
oktober 2021

Nieuw zorgaanbod en overige ontwikkelingen in het aanbod van zorg
Samen met zorgaanbieders en zorgverzekeraars wordt er gekeken naar het contracteren van nieuwe
partijen. Belangrijk element bij deze gesprekken is het waarborgen van de kwaliteit van zorg. In de
voortgangsbrief van maart 2021 schreven we dat er in de transgenderzorg een aantal partijen zijn die
mogelijkheden zien om extra zorg op te zetten. Waar nodig bemiddelt en faciliteert de Kwartiermaker.
•

Inmiddels hebben de grote zorgverzekeraars overeenstemming bereikt met Gender Clinic Mental
Health over een zorginkoop contract. Gender Clinic Mental Health streeft ernaar om in kwartaal 1 van
2022 te starten met het leveren van psychologische zorg en diagnostiek. In het eerste jaar verwachten
zij 200 mensen in behandeling te kunnen nemen, daarna stijgt het aanbod door.

•

Er lijkt tijdens het schrijven van deze brief een overnamekandidaat te zijn voor Stepwork. We staan in
goed contact met deze partij en bieden advies en ondersteuning om het overname proces zo soepel
mogelijk te laten verlopen. Het doel is de zorg die Stepwork bood zo goed mogelijk te continueren en
waar mogelijk uit te breiden.

•

Ook met MK Velsen (kliniek voor chirurgie) hebben verschillende verzekeraars inmiddels een contract.
De Kwartiermaker bemiddelt en faciliteert waar nodig.

•

Om de spreiding van endocrinologische zorg te verbeteren, is het wenselijk dat er nieuwe aanbieders
(liefst in het zuiden van Nederland) bij komen. De Kwartiermaker voert gesprekken met een topklinisch
ziekenhuis in het zuiden van het land. Daarnaast zijn wij ook actief op zoek naar andere nieuwe
aanbieders.

•

We zullen enkele grote aanbieders van psychologische zorg aanschrijven om hen uit te nodigen ook
(meer) zorg bij genderdysforie te gaan leveren als zij dit nog niet doen.

•

Ook werken wij aan het verbeteren van de samenwerking tussen aanbieders door het vormen van
netwerken. Wij zijn de netwerken van samenwerkende genderteams in kaart aan het brengen. Dit heeft
tot doel verzekerden en zorgverzekeraars meer duidelijkheid te geven over de genderteams die in
Nederland actief zijn. Informatie over de netwerken helpt zorgverzekeraars om onduidelijkheden over
vergoedingen en machtigingen te voorkomen. Een van de voorwaarden voor het mogen aanvragen van
machtigingen is namelijk dat aanbieders in een netwerk werken.

Er is sprake van een personeelstekort binnen de psychologische zorg. De oorzaak daarvan is tweeledig. Het
is moeilijk om nieuwe behandelaren te vinden doordat er (in de gehele GGZ) een tekort is aan
behandelaren, met name GZ-psychologen en psychiaters. Daarnaast zijn er ook behandelaren die stoppen
binnen de transgenderzorg, bijvoorbeeld om te gaan werken met een andere doelgroep. De nieuwe GGZbekostigingssystematiek die per 2022 zal gaan gelden, biedt meer ruimte voor zorgaanbieders om te gaan
variëren in de wijze waarop zij verschillende beroepsgroepen inzetten bij het verlenen van zorg. Deze ruimte
om te innoveren via taakherschikking kan belangrijk zijn om de beschikbare capaciteit van zorg doelmatiger
en effectiever in te zetten en sneller meer mensen te behandelen. Wij zullen deze ontwikkeling stimuleren
waar mogelijk.

Pagina 7 van 21

Voortgangsbrief
Kwartiermaker
Transgenderzorg
oktober 2021

3. Ontwikkelingen in het aantal wachtenden op zorg en de vraag naar zorg
Aantal wachtenden tot intake psychologische zorg
→

Tabel 6 in de bijlage.

Het gaat hier om het aantal wachtenden tussen het moment van aanmelden en het moment dat een eerste
inhoudelijk zorggesprek plaatsvindt. Het aantal wachtenden zal in werkelijkheid lager liggen dan hier
gepresenteerd, in verband met dubbelingen op wachtlijsten (mensen die zich op meer dan één plek
inschrijven voor een behandeling). Omdat er enkele nieuwe aanbieders zijn bijgekomen, zoals het
Radboudumc, zal het aantal dubbele inschrijvingen mogelijk verder zijn gestegen.
Uit de tabel valt het volgende op:
•

Op dit moment zijn er 5.684 mensen die wachten op een intake. Dat zijn er 2.228 (+63%) meer dan in
januari 2021 (doordat er sprake is van dubbele inschrijvingen weten we niet hoeveel unieke patiënten
dit daadwerkelijk betreft).

•

Deze gemiddelde stijging wordt met name veroorzaakt door een stijging bij volwassenen (+71%); de
stijging bij jongeren is lager (+53%).

•

De grootste stijging in het aantal wachtenden is te zien bij volwassenen bij het Amsterdam UMC (een
stijging van 882 wachtenden).

Ontwikkeling aantal wachtenden op psychologische zorg
5684

6000

5000
4956
4000

3456
3104

3000
3080
2817
2000

728

1000
287

376

May-20

Jan-21

0

Aantal wachtenden - UMCs

Aantal wachtenden -GGZ

Jul-21
Totaal aantal wachtenden

Overige ontwikkelingen in de vraag naar zorg
Verschillende ontwikkelingen in het zorgveld hebben invloed op de vraag en het aanbod in de
transgenderzorg. Op basis van informatie uit gesprekken met verschillende zorgaanbieders zien wij de
volgende relevante ontwikkelingen:
•

Door de aanhoudende coronamaatregelen zien de aanbieders steeds meer effecten van deze
maatregelen. Aanbieders zien dat de psychologische problematiek verergert, waardoor de vraag naar
zorg toeneemt van mensen die al onder behandeling zijn. Daarnaast is er is sprake van uitval onder het
personeel door langdurige ziekte ten gevolge van corona. Dat het ziekteverzuim in de zorg stijgt,

Pagina 8 van 21

Voortgangsbrief
Kwartiermaker
Transgenderzorg
oktober 2021

bevestigen cijfers van het CBS5. Het ziekteverzuim was in 2020 6,9%, dit is 1 procentpunt hoger ten
opzichte van een jaar eerder.
•

5
6

Niet alleen in Nederland, maar ook wereldwijd, wordt een toename gezien van het aantal mensen met
genderdysforie en het aantal transgender personen 6. Het Amsterdam UMC doet wetenschappelijk
onderzoek, onder meer naar (de verklaringen van) de stijgende zorgvraag.

Zie: https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2021/12/ziekteverzuim-verpleging-verzorging-en-thuiszorg-stijgt-tot-8-5-procent
In de Toekomstvisie Transgenderzorg (pagina 14) worden mogelijke verklaringen voor de groei van het aantal transgenderzorg beschreven. Zie:
https://zorgvuldigadvies.nl/wp-content/uploads/2020/05/Toekomstvisie-Transgenderzorg.pdf

Pagina 9 van 21

Voortgangsbrief
Kwartiermaker
Transgenderzorg
oktober 2021

4. Ontwikkelingen in de wachttijden
Wachttijden van aanmelding voor psychologische zorg tot eerste intake
Tabel 3 in de bijlage.

→

Het gaat hier om de tijd die een persoon wacht tussen het moment van aanmelden en het moment dat een
eerste inhoudelijk zorggesprek plaatsvindt. Pas na een intake kan psychologische zorg, begeleiding of
diagnostiek gaan plaatsvinden.
Uit de tabel valt het volgende op:
•

Gemiddeld genomen over alle aanbieders zijn de wachttijden gestegen met 16 weken (van gemiddeld
36 weken naar gemiddeld 52 weken).

•

Als er gekeken wordt naar het gewogen gemiddelde, waarin rekening is gehouden met het aantal
wachtenden per aanbieder (alle leeftijden), zien we dat deze is gestegen met 23 weken (van gemiddeld
73 weken naar gemiddeld 96 weken).

•

De grootste stijging van de gemiddelde wachttijd is voor jongeren bij de UMC’s (toename van 37 weken).

•

Bij Youz Transgenderzorg (Parnassia Groep) is de wachttijd gestegen (van 13 naar 60 weken). Dit is een
grote toename van het aantal aanmeldingen. Youz Transgenderzorg is sinds maart 2021 onderdeel van
een genderteam door samen te werken met het Zaans MC. Dit maakt Youz aantrekkelijker voor veel
mensen.

•

Net als in voorgaande uitvragen valt op dat de wachttijden bij de GGZ-aanbieders gemiddeld fors lager
liggen (38 weken voor volwassenen, 27 weken voor jongeren), dan bij de UMC’s (97 weken voor
volwassenen, 102 weken voor jongeren).

•

Als gevolg van de lange wachttijden zijn er aan aantal aanbieders van psychologische transgenderzorg
die een opname/patiëntenstop hanteren. Bij deze organisaties is het niet mogelijk om aan te melden of
op de wachtlijst te komen. Uit onze inventarisatie blijkt dat er momenteel aanmeldstops zijn bij Check-in
coaching, PsyTrans en PsyQ - locaties Leiden en Utrecht en voor sommige zorgverzekeraars bij
Compass.
Wachttijden in weken tot intake
52

60

Weken

50
40 31

36

30
20
10
0
Jun-20

Jan-21

Jul-21

Gemiddelde wachttijd

Wachttijd van intake tot start endocrinologische zorg
→

Tabel 4 in de bijlage.

Het gaat hier om de wachttijd in weken tot de start van een endocrinologische behandeling.
Wat valt op:
•

Gemiddeld genomen is de wachttijd zowel bij de ziekenhuizen als bij de UMC’s gestegen met 1 week
(van gemiddeld 5 weken naar gemiddeld 6 weken).

•

Deze wachttijd valt binnen de Treeknorm (norm voor maximale wachttijd) van 6 weken.

Pagina 10 van 21

Voortgangsbrief
Kwartiermaker
Transgenderzorg
oktober 2021

Wachttijd tot start endocrinologische behandeling
8 7

6
5

Weken

6
4
2
0
Jun-20

Jan-21

Jul-21

Gemiddelde wachttijd

Wachttijden voor diverse chirurgische behandelingen
→

Tabel 5 in de bijlage.

Het gaat hier om de wachttijd tussen de diagnosestelling en de chirurgische behandeling. De ingrepen
worden onder andere uitgevoerd in de UMC’s. In de academische centra wordt met name de complexere
chirurgie uitgevoerd.
Wat valt op:
•

De wachttijden zijn in zowel Amsterdam UMC als UMC Groningen gestegen. In Amsterdam zien we een
gemiddelde stijging van 11 weken (van 38 weken naar 49 weken). In Groningen zien we een gemiddelde
stijging van 1 week (van 24 weken naar 25 weken).

•

Sinds maart 2021 voert ook het Radboudumc chirurgische ingrepen uit. De wachttijd in het
Radboudumc is 6 weken.

Individuele behandelingen kunnen ook voorkomen in algemene ziekenhuizen of in de zelfstandige klinieken
die zich richten op genderbevestigende chirurgische zorg.
Wat valt op:
•

De Gender Clinic voert borst-verwijderende – en borst-vergrotende operaties uit. De wachttijd voor de
ingrepen is gemiddeld 3 weken.

•

MC Bloemendaal voert borst-verwijderende operaties uit en heeft een gemiddelde wachttijd van 20
weken.

•

MK Velsen heeft gemiddeld een wachttijd van 20 tot 24 weken voor een vaginaplastiek, 12 tot 16 weken
voor een penisreconstructie en 4 tot 8 weken voor een borst-verwijderende operatie.
140
119
120
100

Amsterdam UMC

90

UMC Groningen
80

Radboudumc

60

50

Gender Clinic
MK Velsen

40
22
20

20

16
6

3 6*

20
6

3

22*

16

16

14*

6

6

Vaginaplastiek

Phalloplastiek

MC Bloemendaal

0
Borstverwijderende operatie

Borstvergroting

* Gemiddelde wachttijd

Gezien het grote verschil in de wachttijden bij verschillende zorgaanbieders, is het wenselijk dat de
zorgaanbieders met lange wachttijden (met name Amsterdam UMC) zich meer inspannen om mensen die
wachten op een operatie door te verwijzen naar plaatsen met kortere wachttijden.

Pagina 11 van 21

Voortgangsbrief
Kwartiermaker
Transgenderzorg
oktober 2021

5. Ervaringsdeskundigheid in de transgenderzorg
Tijdens de demonstraties over transgenderzorg afgelopen zomer was de inzet van ervaringsdeskundigheid
één van de punten waar aandacht voor werd gevraagd. In toenemende mate is er zowel maatschappelijk als
politiek aandacht voor de rol van ervaringsdeskundigen in de zorg voor transgenderpersonen. Om inzicht te
krijgen in de lopende ontwikkelingen hebben we als Kwartiermaker een inventarisatie gedaan bij enkele
zorgaanbieders, waaronder de academische centra.
De drie academische gendercentra (Amsterdam UMC, UMCG en Radboudumc) laten weten dat zij de
inbreng van ervaringsdeskundigen van groot belang vinden en dat dit al een belangrijke rol speelt in de
centra. Zo hebben de drie centra een klankbordgroep of Genderraad met ervaringsdeskundigen met een
adviserende rol.
Ook geven de centra aan op verschillende manieren contact te hebben met Transvisie, de organisatie voor
transgender personen in de zorg. Transvisie is bij het Radboudumc vertegenwoordigd in de stuurgroep van
het expertisecentrum Geslacht en Gender.
Daarnaast heeft het Amsterdam UMC het Steunpunt Gendervragen opgezet. Bij dit steunpunt kunnen
mensen met vragen over hun genderidentiteit en hun naasten (zoals ouders of partners) terecht voor advies
met ervaringsdeskundigen.
Het UMCG laat weten onlangs een intensieve uitwisseling met patiëntvertegenwoordigers gehad te hebben
bij een project gericht op patiënten participatie. De gendercentra staan open voor gesprekken met
transgenderorganisaties over de uitbreiding van de inzet van ervaringsdeskundigheid en zullen de
ontwikkelingen op dit gebied aanmoedigen.
Ook niet-academische zorgaanbieders maken in toenemende mate gebruik van ervaringsdeskundigen als
zorgverleners en/of als klankbord voor de zorgverleners. We weten dat ook zorgverzekeraars dit waarderen
bij de zorginkoop.

Pagina 12 van 21

Voortgangsbrief
Kwartiermaker
Transgenderzorg
oktober 2021

6.

Conclusies en acties van de Kwartiermaker

Het aanbod van transgenderzorg is afgelopen periode weer flink gestegen. Tegelijkertijd blijft de vraag naar
transgenderzorg fors toenemen. Naast de stijging in de vraag naar zorg, zijn er ook andere ontwikkelingen
zoals de arbeidsproblematiek en het effect van de coronacrisis, die zorgen voor een stijging van de
wachttijden in de transgenderzorg. Dat transgender personen nog langer moeten wachten op zorg, is erg
zorgelijk.
Wij zien dat het wachttijden probleem zich met name in de psychologische zorg concentreert. De
gemiddelde wachttijd voor endocrinologische zorg valt namelijk binnen de Treeknorm. De wachttijden voor
chirurgische behandelingen zijn met name hoog in de UMC’s, maar er zijn ook andere aanbieders met
minder lange wachttijden die (een deel) van de chirurgische ingrepen aanbieden. Wij realiseren ons dat
door de stijgende vraag naar zorg, en de huidige arbeidsproblematiek dat het wenselijk is om naast het
inzetten op het uitbreiden van het aanbod, het ook nodig is om te kijken naar hoe deze zorg doelmatiger
georganiseerd kan worden.
Tijdens het voorjaarsoverleg van 2021 is het gesprek met het veld gestart over doelmatige zorg voor
transgenderpersonen. Hierin kwam naar voren dat zowel Transvisie als één van de zorgaanbieders het een
wenselijke ontwikkelrichting voor de toekomst vindt als er snellere triage gaat plaatsvinden om complexe en
niet-complexe zorg van elkaar te onderscheiden om deze mensen onder te brengen in een passend
zorgpad. Voor sommige mensen is het passend de zorg in de academie te ontvangen, terwijl het
waarschijnlijk voor een groter deel het passender is om de zorg in decentrale netwerken te ontvangen.
Wij ondersteunen deze denkwijze en zien geen belemmeringen in de huidige zorgstandaard om de zorg op
deze manier in te richten. Zorgverleners zijn hier verder over met nadenken, dus wij zullen dit ook doen in
nauwe samenwerking met zorgaanbieders en professionals uit het veld. Tijdens het najaarsoverleg op 25
november zal onder andere hierover het gesprek worden gevoerd.
Naast het mee denken over het doelmatiger organiseren van de zorg blijft de Kwartiermaker blijft zich ook
op andere manieren inzetten voor het toegankelijker maken van de transgenderzorg. De komende periode
zullen we onder andere de volgende acties uitvoeren:
•

Uitbreiden capaciteit: In de komende periode werken we verder aan het opschalen van de capaciteit
van zorg hierbij zullen we kijken naar uitbereiding van capaciteit bij bestaande aanbieders, maar we
zullen ook proactief bij een aantal grote aanbieders nagaan of zij zich op transgenderzorg willen richten.
Daarnaast zullen we ons ook richten op een betere doorstroom van wachtenden.

•

Dubbelingen op wachtlijst: Veel mensen schrijven zich bij meerdere zorgaanbieders in, waardoor het
aantal wachtenden stijgt. Meer inzicht in hoeveel mensen daadwerkelijk wachten op zorg is cruciaal om
beter inzicht te krijgen in de daadwerkelijke groei van de vraag naar zorg en de capaciteit die nodig is.
De Kwartiermaker is met de NZa in gesprek over deze dubbelingen en over hoe we hier meer inzicht in
kunnen krijgen. Dit punt staat op de agenda voor het najaarsoverleg later dit jaar, waarin we met de
betrokken partijen gaan werken aan meer helderheid over het daadwerkelijke aantal personen op de
wachtlijsten.

•

Huisartsen: In maart 2021 heeft de Kwartiermaker met een aantal betrokkenen uit het veld besproken
hoe we de beweging naar de zorg bij de huisarts op gang kunnen brengen. De input uit deze bespreking
wordt meegenomen bij het uitwerken van de initiatieven waar we bij betrokken zijn.
De Kwartiermaker is betrokken bij diverse initiatieven om huisartsen die affiniteit met de
transgenderzorg hebben in staat te stellen om deze zorg op een goede manier te leveren (zie
aanbeveling 3 Toekomstvisie Transgenderzorg 7). De Alliantie Gezondheidszorg is een e-learing aan het

7

Zie: https://zorgvuldigadvies.nl/actueel/toekomstvisie-transgenderzorg-gepubliceerd/

Pagina 13 van 21

Voortgangsbrief
Kwartiermaker
Transgenderzorg
oktober 2021

ontwikkelen voor huisartsen met daarbinnen een module gericht op transgenderzorg. Daarnaast lopen
er gesprekken met de huisarts Adviesgroep Seksuele Gezondheidszorg (seksHAG – expert groep van de
NHG) over verdere opschaling van deze zorg. We zijn ook in gesprek met een initiatief van enkele
eerstelijnszorgverleners die in de regio Utrecht werken aan de voorbereiding om transgenderzorg te
gaan verlenen. We hopen dat deze initiatieven een olievlek veroorzaken zodat meer huisartsen een deel
van de gevraagde zorg (monitoring, begeleiding en nazorg) kunnen gaan verlenen aan
transgenderpersonen en daarmee andere zorgaanbieders kunnen ontlasten.
•

Gemeenten: We zijn blijvend in gesprek met (bovenregionale netwerken van) gemeenten om hun
kennis van transgenderzorg te vergroten en de inkoop ervan (vanwege de Jeugdwet en de WMO) te
bevorderen. Daarnaast koppelen we zorgaanbieders die moeilijkheden hebben met het contracteren
van transgenderzorg met gemeenten (bijvoorbeeld omdat gemeenten alleen korte behandeltrajecten
inkopen, terwijl transgender behandelingen vaak langdurig zijn) aan de Ambassadeur Zorg voor de
Jeugd.

•

Infographic: De Kwartiermaker heeft een infographic ontwikkeld waarop het zorgaanbod verdeeld over
Nederland is weergegeven. Dit is een stap op weg naar een of meer centrale informatie over
transgenderzorg. Het overzicht wordt aangeboden aan Transvisie en andere organisaties die deze
willen gebruiken en is online in te zien via onze website: www.zorgvuldigadvies.nl/transgenderzorg

•

Onderzoek: In 2022 zullen we het onderzoek ‘Ervaringen en behoeften van transgenders in de zorg’ 8
herhalen. Opnieuw gaan we, samen met Transvisie en enkele wetenschappers, de behoefte en
tevredenheid van zorg in kaart brengen. We zullen dan ook vragen stellen over dubbele inschrijvingen
of het betrekken van zorg buiten het formele circuit (via het internet bijvoorbeeld). Het vragen naar
dubbel inschrijvingen is een aanvullende actie op de eerdergenoemde acties op dit punt.

Onze werkzaamheden en manier van werken evalueren we regelmatig met onze opdrachtgevers en enkele
belangrijke stakeholders. Indien gewenst zullen we onze werkwijze op basis daarvan aanpassen. In het
voorjaar van 2022 zal de voortgang op deze acties, en de nieuwe informatie over wachttijden en capaciteit
gerapporteerd worden in een nieuwe voortgangsbrief en naar de minister in de Tweede Kamer verzonden
worden.

8

Zie: https://zorgvuldigadvies.nl/wp-content/uploads/2019/11/Onderzoeksrapport-ervaringen-en-behoeften-van-transgenders-in-de-zorg-v.1_compressed2.pdf

Pagina 14 van 21

Voortgangsbrief
Kwartiermaker
Transgenderzorg
oktober 2021

Bijlage: tabellen wachttijden, wachtenden en capaciteit van zorg
Wanneer we de informatie (nog) niet tot onze beschikking hebben, is gerekend met de waarde zoals tijdens
het voorgaande meetmoment.
Door tussentijdse afronding kan het verschil in gemiddelde afwijken van de absolute verschillen tussen de
gemiddelde wachttijden op de verschillende tijdspunten.
Stepwork Transgenderzorg is failliet verklaard. De (eerder) aangeleverde cijfers geven mogelijk geen goed
beeld van de werkelijkheid. Ter correctie zijn de wachttijden daarom berekend zonder Stepwork. De cijfers
zoals aangeleverd aan de Kwartiermaker staan wel weergegeven in de overzichten.

Pagina 15 van 21

Voortgangsbrief
Kwartiermaker
Transgenderzorg
oktober 2021

Ontwikkelingen in de capaciteit van zorg
Tabel 1: Verwacht aantal patiënten voor psychologische zorg per (soort) aanbieder. Jongeren (18-) en volwassenen (18(+))
Leeftijdscategorie

Soort
zorgaanbieder

Zorgaanbieder

Aantal
patiënten
2019

Aantal
patiënten
2020

Verwacht
aantal
patiënten
in 2021

Verwacht
aantal
patiënten
in 2022

Verschil
2021 –
2022

Jonger dan
18

UMC's

Amsterdam UMC 9

250

200

200

250

50

UMC Groningen

0

0

10

12

2

125

150

150

0

Radboudumc
GGZ-aanbieders

Subtotaal UMC’s ->

250

325

360

412

+52

Stepwork9

75

25

25

Onbekend

0

De Vaart

13

50

60

60

0

Genderteam ZuidNederland/
Mutsaersstichting

320

190

280

260

-20

Check-in coaching

96

165

180

180

0

Youz
Transgenderzorg
(Parnassia Groep)

0

65

65

65

0

PsyQ en i-psy
(Parnassia Groep)

0

6

0

0

0

Jonx/Lentis

95

115

80

80

0

Compass

Onbekend

Onbekend

64

64

0

PsyTrans

Onbekend

Onbekend

25

50

25

Subtotaal GGZ-

524

591

754

759

+5

aanbieders Subtotaal jonger dan 18 jaar ->
Ouder dan
18

UMC's

774

916

1114

1171

+57 (5%)

Amsterdam UMC8

510

450

500

500

0

UMC Groningen

49

150

160

160

0

150

200

50

Radboudumc
Subtotaal UMC’s ->

559

600

810

860

+50

Stepwork10

600

752

574

Onbekend

--

De Vaart

87

200

200

250

50

Genderteam ZuidNederland/
Mutsaersstichting

125

160

270

260

-10

Youz
Transgenderzorg
(Parnassia Groep)

0

188

188

Onbekend

0

PsyQ en i-psy
(Parnassia Groep)

Onbekend

329

329

Onbekend

0

Jonx/Lentis

0

35

20

20

0

Compass GGZ 11

Onbekend

Onbekend

5

5

0

PsyTrans

Onbekend

Onbekend

100

200

100

Gender Clinic

Nvt

Nvt

Nvt

200

-

Subtotaal GGZaanbieders

212

912

1112

1452

+340
(31%)

Subtotaal ouder dan 18 jaar ->

771

1512

1922

2312

+390
(20%)

Totaal voor alle aanbieders, alle leeftijden ->

1545

2428

3036

3483

+247
(15%)

GGZ-aanbieders

9

Amsterdam UMC gebruikt sinds 2021 een andere methode om de verwachte capaciteit nauwkeuriger te schatten. De schattingen worden in plaats van op
basis van geplande afspraken en aanvragen van zorg gedaan op basis van het verwachte zorgpad van cliënten.
10
Stepwork Transgenderzorg is failliet verklaard. De (eerder) aangeleverde cijfers geven mogelijk geen goed beeld van de werkelijkheid. Ter correctie zijn de
wachttijden daarom berekend zonder Stepwork. De laatste cijfers wat betreft het aantal mensen dat onder behandeling staat en het aantal wachtenden die wij
van de curator hebben vernomen zijn (in grijstint) vermeld.
11
Compass GGZ heeft geschat 60 mensen (40 hoofddiagnose genderdysforie en 15-25 nevendiagnose genderdysforie) vanaf 12 jaar onder behandeling. Door
het ontbreken van gegevens over capaciteit van voorgaande jaren is de schatting niet meegenomen in het totaal omdat dit een vertekening zou geven in de
toename van capaciteit.

Pagina 16 van 21

Voortgangsbrief
Kwartiermaker
Transgenderzorg
oktober 2021

Tabel 2: Verwachte capaciteit endocrinologische patiënten per (soort) aanbieder
Soort
zorgaanbieder

Zorgaanbieder

Aantal
patiënten
2019

Aantal

Verwacht
aantal
patiënten in
2021

Verwacht
aantal
patiënten
in 2022

Verschil 2020

Amsterdam UMC 12

450

UMC Groningen13

580

425

700

720

20

640

660

700

40

Radboudumc

0

125

300

700

400

MUMC

30

30

60

80

20

LUMC

35

25

15

15

0

1095

1245

1735

2215

+480 (28%)

Rijnstate ziekenhuis
(endocrinologie)

50

58

48

0

-48

Haga ziekenhuis (endocrinologie)

40

40

40

40

0

St Franciscus Gasthuis & Vlietland15

60

onbekend

onbekend

onbekend

Onbekend

Medisch Spectrum Twente

Onbekend

118

150

175

25

Medisch Centrum Leeuwarden
(Zorggroep Noorderbreedte)

Onbekend

84

108

108

0

Maasstad Ziekenhuis

Onbekend

onbekend

75

200

125

St. Annaziekenhuis

Onbekend

50

40

70

30

Zaans MC

Onbekend

0

250

300

250

Spaarne Gasthuis 16

Nvt

Nvt

20

50

30

Gender Clinic

Nvt

Nvt

50

150

100

Totaal Ziekenhuizen->

150

350

781

1093

+312 (40%)

Totaal ->

1245

1595

2516

3308

+792 (31%)

14

Totaal UMC’s->

UMC's

Patiënten
2020

- 2021 – 2022

Amsterdam UMC gebruikt sinds 2021 een andere methode om de verwachte capaciteit nauwkeuriger te bepalen. De schattingen worden
in plaats van op basis van geplande afspraken en aanvragen van zorg gedaan op basis van het verwachte zorgpad van cliënten.
13
De verwachte capaciteit bij het UMC Groningen is voor deze jaren gecorrigeerd. UMC Groningen gebruikt sinds 2020 een andere manier
om de capaciteit aan te geven. Voorheen werden de follow-up patiënten niet genoemd. Dit geeft een onderschatting en zijn vanaf 2020
wel meegenomen.
14
LUMC heeft al geruime tijd geen wachtlijst en intakes meer.
15
De Kwartiermaker heeft geen gegevens over de verwachte capaciteit voor endocrinologische zorg in het St Franciscus Gasthuis &
Vlietland.
16
Deze ziekenhuizen leveren op dit moment (nog) geen transgenderzorg maar hebben wel voornemens/plannen om dat te gaan doen.
12

Pagina 17 van 21

Voortgangsbrief
Kwartiermaker
Transgenderzorg
oktober 2021

Ontwikkelingen in de wachttijden
Tabel 3: Wachttijden in weken tot intake per (soort) aanbieder. Jongeren (18-) en volwassenen (18+)

Zorgaanbieder

Wachttijd in
weken
peildatum
juni 2020

Wachttijd in
weken
peildatum
januari 2021

Wachttijd in
weken
peildatum
juli 2021

Verschil
met
januari
2021

Amsterdam UMC

79

77

103

26

UMC Groningen17

43

N.B.

N.B.

-

Radboudumc

nvt

52

100

48

Gemiddeld UMC’s ->

61

6518

102

+37 (57%)

Stepwork9

66

Onbekend

84

De Vaart

2

12

34

22

Genderteam Zuid-Nederland/

17

21

30

9

Check-in coaching19

3

17

12

-5

Youz Transgenderzorg (Parnassia
Groep)20

10

13

60

47

PsyQ en i-psy (Parnassia Groep)18

12

12

12

0

Jonx/Lentis

17

19

34

15

Compass GGZ18

N.B

N.B

17

-

PsyTrans18

N.B

N.B

13

-

Gemiddeld GGZ-aanbieders ->

10

16

27

+11 (69%)

Amsterdam UMC

76

81

103

22

UMC Groningen

41

58

68

10

Radboudumc

Nvt

nvt

120

-

Gemiddeld UMC’s ->

59

70

97

+27 (39%)

Stepwork9

66

78

84

6

De Vaart

2

12

34

22

Genderteam Zuid-Nederland/
Mutsaersstichting

34

4720

81

34

Youz Transgenderzorg (Parnassia
Groep)21

10

13

60

47

PsyQ en i-psy (Parnassia Groep) 18

12

12

12

0

Jonx/Lentis

17

19

34

15

Compass GGZ18

Onbekend

2

17

15

18

PsyTrans

Onbekend

Onbekend

16

-

T-Cendent

Onbekend

Onbekend

52

-

Gemiddeld GGZ-aanbieders ->

15

17

38

+21 (124%)

Gemiddeld voor alle aanbieders, alle leeftijden ->

31

36

52

+16 (44%)

Gewogen gemiddelde voor alle aanbieders, alle leeftijden22 ->

67

73

96

+23 (32%)

Leeftijdscategorie

Soort
zorgaanbieder

UMC's

Mutsaersstichting

Jonger
dan 18
GGZ-aanbieders

UMC's

Ouder
dan 18
GGZ-aanbieders

UMC Groningen behandelt maar enkele patiënten onder de 18 jaar hierdoor is de groep te klein om hier een goed gemiddelde van te
geven.
18
De gemiddelde wachttijd in weken lijkt gestegen. De wachttijd is niet volledig te vergelijken met voorgaande jaren doordat Radboudumc
een nieuwe aanbieders is en UMCG geen goed gemiddelde kan geven.
19
Als gevolg van de lange wachttijden zijn er aan aantal aanbieders van psychologische transgenderzorg die een opname/patiëntenstop
hanteren. Dit houdt in dat het bij deze organisaties niet mogelijk is om aan te melden of op de wachtlijst te komen.
20
De wachttijd bij Genderteam Zuid-Nederland/Mutsaerstichting is met 13 weken toegenomen. Genderteam ZuidNederland/Mutsaerstichting heeft een tekort aan behandelaren om te voldoen aan de zorgvraag.
21
Youz Transgenderzorg (Parnassia Groep) behandelt alleen volwassenen tot een leeftijd van 23 jaar.
22
Formule gewogen gemiddelde: (gemiddelde wachttijd per aanbieder x het aantal wachtenden bij die aanbieder)/totaal aantal
wachtenden.
17

Pagina 18 van 21

Voortgangsbrief
Kwartiermaker
Transgenderzorg
oktober 2021

Tabel 4: Wachttijden in weken tot start endocrinologische behandeling per (soort) aanbieder
Soort

Wachttijden in

Wachttijden in

Wachttijden in

Verschil met

zorgaanbiede
r

weken peildatum
januari 2021

weken peildatum
juli . 2021

januari 2021

Zorgaanbieder

weken peildatum
mei 2020

Amsterdam UMC

4

2

4

2

UMC Groningen

2

6

6

0

Radboudumc

nvt

4

4

0

Maastricht UMC

4

6

8

2

Gemiddelde UMC’s ->

3

5

6

1 (20%)

Rijnstate ziekenhuis23

Nvt

nvt

Nvt

-

Haga ziekenhuis (endocrinologie)

26

10

23

13

St Franciscus Gasthuis & Vlietland
(endocrinologie)

Onbekend

Onbekend

8

-

Medisch Spectrum Twente

0

6

6

0

Zorggroep Noorderbreedte

3

3

5

2

St. Annaziekenhuis

8

2

2

0

Maasstad

Nvt

4

4

0

Zaans

Nvt

Nvt

0

Gender Clinic

Nvt

Nvt

2

Gemiddelde ziekenhuizen ->

9

5

6

1 (20%)

Gemiddelde totaal ->

7

5

6

1 (20%)

UMC's

Ziekenhuizen

23

Rijnstate voert alleen nacontroles uit.

Pagina 19 van 21

Voortgangsbrief
Kwartiermaker
Transgenderzorg
oktober 2021

Tabel 5: Wachttijd in dagen voor chirurgische behandelingen
Wachttijden in
dagen
Peildatum

UMCG

Amsterdam UMC

Gender Clinic

Radboudumc

jan.‘21

juli.‘21

ver
schi
l

jan.‘21

juli.‘21

Verschil

jan.‘21

juli.‘21

Vaginaplastiek

112

112

0

600

630

30

nvt

nvt

0

42

Darm vagina
plastiek

nvt

nvt

nvt

90

140

50

nvt

nvt

0

42

Borstvergroting

280

350

70

nvt

nvt

42

14

-28

42

Secundaire
correcties
genitale
chirurgie

112

168

56

indivi
dueel

indivi
dueel

42

42

42

42

Adamsappel
correctie

175

175

0

112

112

0

nvt

nvt

0

42

Stemverhogende
operaties

nvt

nvt

nvt

112

112

0

nvt

nvt

0

nvt

Aangezichtschiru
rgie

nvt

nvt

nvt

720

720

indivi
dueel

nvt

nvt

0

42

Borstverwijderin
g (Mastectomie)

168

112

-56

120

154

34

42

20

-22

42

Borstverwijderin
g (Mastectomie)
i.c.m. met
verwijderen
baarmoeder en
eierstokken.

180

180

0

140

310

170

nvt

nvt

0

42

Verwijdering
baarmoeder en
eierstokken

180

180

0

100

200

100

nvt

nvt

0

nvt

Verwijdering
baarmoeder en
vagina
(colpectomie)
middels
robotchirurgie

nvt

nvt

nvt

365

395

30

nvt

nvt

0

nvt

Verwijderen van
vagina
(Colpectomie)

nvt

nvt

nvt

30

310

280

nvt

nvt

0

nvt

Metaidoioplastie
k (met/zonder
plasbuisverlengi
ng)

nvt

nvt

nvt

200

230

30

nvt

nvt

0

nvt

Phalloplastiek
(met/zonder
plasbuisverlengi
ng)

112

112

600

830

230

nvt

nvt

0

42

165

174

266

345

+79

42

25

-14

42

Gemiddeld

+9

Pagina 20 van 21

Ver-

juli.-‘21

schil

Voortgangsbrief
Kwartiermaker
Transgenderzorg
oktober 2021

Ontwikkelingen in het aantal wachtenden
Tabel 6: Aantal wachtenden tot intake per (soort) aanbieder. Jongeren (18-) en volwassenen (18(+))
Leeftijdscategorie

Soort
zorgaanbieder

UMC's

Wachtenden
Peildatum jan.
2021

Wachtenden
Peildatum juli
2021

Verschil met
januari 2021

Zorgaanbieder

Wachtenden
Peildatum mei 2020

Amsterdam UMC

950

895

1080

185

UMC Groningen

7

15

25

10

Radboudumc

69

131

375

Subtotaal UMC’s ->

Jonger dan
18
GGZ-aanbieders

UMC's

GGZ-aanbieders

439

29

35

Onbekend

De Vaart

12

9

10

1

Genderteam Zuid-Nederland/
Mutsaersstichting

83

55

112

57

Check-in coaching

5

20

8

-12

Youz Transgenderzorg (Parnassia Groep)24

20

37

120

83

PsyQ en i-psy (Parnassia Groep) 23

Onbekend

Onbekend

Onbekend

Onbekend

Compass GGZ25

Onbekend

Onbekend

2

-

Jonx/Lentis

33

50

115

-65

PsyTrans

Onbekend

Onbekend

8

-

Subtotaal GGZ-aanbieders ->

153

171

375

204

Subtotaal jonger dan 18 jaar ->

1179

1212

1855

+643 (53%)

Amsterdam UMC

1525

1748

2630

882

UMC Groningen

266

291

339

48

Radboudumc

Nvt

Nvt

507
2039

1791

1437

3476

Stepwork9

418

1238

127526

-

De Vaart

32

47

115

68

Genderteam Zuid-Nederland/
Mutsaersstichting

98

153

216

63

Youz Transgenderzorg (Parnassia
Groep)23

4

Onbekend

Onbekend

-

PsyQ en i-psy (Parnassia Groep) 23

Onbekend

Onbekend

Onbekend

-

Compass GGZ17

Onbekend

5

5

0

PsyTrans

Onbekend

Onbekend

17

Subtotaal GGZ-aanbieders ->

24

244
1480

Stepwork9

Subtotaal UMC’s ->

Ouder dan
18

1041

1026

-

134

205

353

+148 (72%)

Subtotaal ouder dan 18 jaar ->

1925

2244

3829

+1585 (71%)

Totaal voor alle aanbieders, alle leeftijden ->

3104

3456

5684

+2228 (63%)

Het aantal wachtenden bij de Parnassia Groep is onbekend. Het is voor de Parnassia Groep niet mogelijk om het aantal wachtenden te
onderscheiden op zorgsoort (transgenderzorg of overige GGZ).

Compass GGZ richt zich op mensen met klachten van genderdysforie en co-morbide problematiek. Mensen met lichtere problematiek
worden doorverwezen naar andere zorgaanbieders.
26
De Kwartiermaker heeft van de curator begrepen dat er 1275 wachtenden zijn. Er zijn 475 mensen op de wachtlijst en 800 mensen op de
aanmeldlijst (deze mensen hebben zich aangemeld, maar zijn nog niet opgenomen op de wachtlijst door ontbrekende informatie).
25

Pagina 21 van 21