Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

31 936

Luchtvaartbeleid

Nr. 382

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN
MILIEU
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 17 februari 2017
In mijn brief van 29 november 20161 heb ik uw Kamer gemeld dat de
Luchtverkeersleiding Nederland (LVNL) heeft moeten concluderen dat de
datum van 1 april 2018 voor het realiseren van luchtverkeersdienstverlening op Lelystad Airport niet langer haalbaar is, en dat uitstel met een
jaar in de rede ligt. In het VAO Luchtvaart van 22 december 2016 (Handelingen II 2016/17, nr. 39, item 5) heb ik toegezegd ten laatste op 17 februari
2017 uw Kamer te informeren over de nieuwe planning van LVNL voor de
realisatie van luchtverkeersdienstverlening op Lelystad Airport. Ook heb ik
u, op verzoek van de heer Elias, toegezegd de toets die het Britse bureau
Helios op de nieuwe planning zou uitvoeren eveneens toe te sturen. Met
deze brief en bijlage2 geef ik invulling aan deze toezeggingen.
Afgelopen dagen heeft de CEO van LVNL, mede namens het Commando
Luchtstrijdkrachten (CLSK), mij een nieuwe planning gestuurd. Deze
resulteert in een start van de luchtverkeersdienstverlening op Lelystad
Airport, en daarmee de openstelling van de luchthaven voor groot
handelsverkeer, op 1 april 2019. Deze nieuwe planning wordt door LVNL
haalbaar en realistisch geacht. Bovendien, zo geeft LVNL aan, bevat de
planning enige ruimte om eventuele vertraging op te kunnen vangen.
Met de herziene planning van LVNL blijven de uitgangspunten die zijn
vastgelegd in het Luchthavenbesluit Lelystad uit 2015, en de daaraan ten
grondslag liggende MER, onverkort van kracht. Dit geldt in het bijzonder
voor de ligging en het gebruik van de aan- en uitvliegroutes in het lagere
luchtruim, de ligging en omvang van de beperkingengebieden en het
aantal gehinderden.

1
2

kst-31936-382
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Kamerstuk 31 936, nr. 367
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 936, nr. 382

1

Bevindingen Helios
Door Helios is de voorbije maand een toets uitgevoerd op de door LVNL
opgestelde nieuwe planning. Helios is een partij met veel expertise in het
buitenland, waarop ook door uw Kamer is aangedrongen. Helios komt tot
de conclusie dat deze planning, gericht op ingebruikname per 1 april 2019,
haalbaar en realistisch is. Daarbij tekent Helios aan, dat de planning nog
een aantal risico’s en aandachtspunten kent die in de verdere aanpak
adequaat en tijdig opgepakt dienen te worden.
Helios beveelt aan om de risico’s in het project nog beter en meer
proactief te beheersen, door deze expliciet in de planning op te nemen, en
nu al terugvalopties uit te werken voor het geval de risico’s zich daadwerkelijk gaan voordoen. LVNL heeft aangegeven deze aanbeveling ter harte
te nemen. Hiertoe is inmiddels een risicomanager aangesteld, die de
beheersing van de projectrisico’s verder vorm zal geven. LVNL verwacht
medio 2017 haar risicomanagement uitgewerkt te hebben op het door
Helios gevraagde detailniveau.
Helios oordeelt positief over de prioriteit die het project Lelystad op dit
moment binnen LVNL heeft, en de personele inzet die daarvoor wordt
vrijgemaakt. Met betrekking tot het tijdig beschikbaar hebben van
voldoende luchtverkeersleiders vanaf 1 april 2019 concludeert Helios dat
hiervoor voldoende ruimte in de nieuwe planning zit. LVNL (en CLSK)
werken hier voortvarend aan. Daarnaast ontwikkelen zij voor de zekerheid
een terugvaloptie om, indien dit onverhoopt nodig blijkt te zijn, tijdig
buitenlandse of militaire luchtverkeersleiders in te kunnen zetten.
Vervolgstappen
De kritische en diepgaande toets die Helios heeft gedaan draagt bij aan de
kwaliteit en stevigheid van de verdere realisatie van luchtverkeersdienstverlening op Lelystad Airport. LVNL heeft aangegeven Helios ook in het
vervolgtraject om ondersteuning te willen vragen.
Dit laat onverlet dat realisering van luchtverkeersdienstverlening op
Lelystad een ingewikkelde opgave blijft. Nederland kent een complex en
druk bevlogen luchtruim. Toevoeging van een nieuwe luchthaven onder
de rook van Schiphol, met zijn uitgebreide stelsel van aan- en uitvliegroutes, maakt het niet eenvoudiger. Hierbij dient de veiligheid van het
luchtverkeer te allen tijde voorop te staan. Daarom is het belangrijk dat
LVNL in de planning voldoende tijd heeft ingeruimd om ervoor te zorgen
dat daadwerkelijk sprake is van een onder alle omstandigheden veilige
operatie. Ik heb met LVNL afgesproken dat zij hieraan prioriteit geeft.
Zoals uw Kamer eerder gemeld is de belangrijkste opgave in het project
het vinden van veilige aansluitingen («de op- en afritten») van de lokale
vertrek- en naderingsroutes op «de snelwegen» in het hogere luchtruim
(op ca. 10 km hoogte). Uitgangspunt daarbij zijn de eerder vastgestelde
vertrek- en naderingsroutes in het lagere luchtruim (tot 6000 voet, d.w.z.
ca. 2 km hoogte), waarover in 2014 aan de Alderstafel Lelystad overeenstemming is bereikt en die als basis hebben gediend voor de MER en het
in 2015 in werking getreden Luchthavenbesluit Lelystad. Deze routes in
het lagere luchtruim liggen vast en staan niet ter discussie.
Inmiddels hebben LVNL en CLSK een groot aantal opties voor de
aansluitingen op het hogere luchtruim uitgewerkt. In dit ontwerpproces
zijn zij ondersteund door Helios. In de komende maanden zal het huidige
aantal opties teruggebracht worden tot één definitieve set, waarbij voor
elke vliegrichting een aansluiting zal worden vastgesteld. Volgens
planning zal dit selectieproces in mei 2017 worden afgerond. Uitgangs-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 936, nr. 382

2

punten in dit selectieproces zijn de afspraken uit het Aldersadvies uit 2014
(bijlage bij Kamerstuk 31 936, nr. 201): zo min mogelijk gevolgen voor
woonkernen, Natura 2000 gebieden, het verkeer van en naar Schiphol, en
de Militaire Missie Effectiviteit. Ik zal de komende maanden met LVNL
hierover nauw contact blijven houden om de voortgang te bewaken. Ik zal
uw Kamer over de voortgang hiervan vóór het zomerreces 2017 nader
berichten.
Bij het ontwerpen van de aansluiting op het hogere luchtruim zijn
vanzelfsprekend ook de commerciële wensen van het toekomstige
Lelystad Airport van groot belang. LVNL en de luchthaven hebben
afgesproken om de komende maanden de gewenste dienstregeling van
de luchthaven af te stemmen op de beschikbare capaciteit in het
luchtruim. Dit proces start al tijdens het selectieproces voor de aansluitingen, zodat de dan bekende marktvraag hierin kan worden meegenomen, en zal volgens planning medio 2017 worden afgerond. Hiermee
wordt ook tegemoet gekomen aan één van de aandachtspunten van
Helios.
Doorgroei langere termijn
Naast bovengenoemde acties voor de korte termijn, zal in 2017 ook verder
gewerkt worden aan de verdere doorgroei van Lelystad Airport op de
lange termijn. Zoals al in 2015 in de nota van toelichting bij het Luchthavenbesluit Lelystad was aangegeven (bijlage bij Kamerstuk 31 936, nr.
202), is voor een doorgroei van Lelystad Airport naar op termijn 45.000
bewegingen een aanpassing van de luchtruimstructuur en een vergroting
van de capaciteit in het Nederlandse luchtruim nodig. Dit geldt des te
meer nu de civiele luchtvaart sneller groeit dan was voorzien. Deze
verruiming is ook van belang voor een verdere ontwikkeling van Schiphol.
In de Luchtruimvisie is hiervoor al een aantal concepten ontwikkeld.
Binnen die kaders werken LVNL (en CLSK), in samenspraak met mijn
ministerie, aan concrete oplossingsrichtingen voor het vergroten van de
luchtruimcapaciteit. Begin 2018 worden vervolgens concrete projecten
gestart, teneinde tijdig een verdere doorgroei van Lelystad Airport te
verzekeren. Over de voortgang hierin zal ik uw Kamer op de hoogte
houden via de jaarlijkse voortgangsrapportages over de uitvoering van de
Luchtruimvisie.
Beperken effecten latere openstelling
In het VAO van 22 december jl. (Handelingen II 2016/17, nr. 39, item 5)
heeft de heer Elias een motie ingediend die opriep om, zonder enige
concessie te doen aan de luchtvaartveiligheid, alles op alles te zetten om
tot opening van Lelystad Airport in april 2018 te komen, en om negatieve
gevolgen voor het aantal vluchten op Lelystad en de economie van
Flevoland zo veel mogelijk te beperken (Kamerstuk 31 936, nr. 371).
Tijdens het VAO heb ik uw Kamer aangegeven de geest van de motie van
de heer Elias te steunen. Ook ik hecht er groot belang aan dat Lelystad
Airport zo snel mogelijk gebruikt kan worden om relevante vluchten van
Schiphol te kunnen overnemen. Ik heb echter in het VAO ook aangegeven,
dat elke planning en datum wel realistisch moeten zijn, en waargemaakt
moeten kunnen worden. Met de nieuwe planning van LVNL, en de toets
van Helios hierop, is beter inzicht ontstaan in de afhankelijkheden, risico’s
en randvoorwaarden. Op grond hiervan moet dan ook geconcludeerd
worden dat het niet realistisch is dat Lelystad Airport op een veilige
manier al per 1 april 2018 open kan gaan voor groot handelsverkeer.
Procedures (inclusief vastgelegde aansluitroutes op het hogere luchtruim)
dienen zodanig ontwikkeld te worden, dat de veiligheid in dit zeer drukke
stuk van het Nederlandse luchtruim gewaarborgd is onder alle omstandig-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 936, nr. 382

3

heden, ook in geval van verstoringen. Deze procedures dienen in de
regelgeving te worden vastgelegd. Vervolgens is nog ruim een jaar nodig
om op basis hiervan de systemen in te richten en luchtverkeersleiders op
te leiden.
Snellere ingroei
Met uw Kamer streef ik er naar de gevolgen van de latere openstelling zo
veel mogelijk te beperken. Daarom heb ik LVNL gevraagd naar de
mogelijkheden om te starten met een hoger aantal vliegbewegingen dan
het voor 2018 verwachte aantal van 2000 per jaar. LVNL verzekert mij dat
zij zich zullen inzetten voor een snellere ingroei, mits veilig realiseerbaar.
Met welk volume in april 2019 gestart kan worden hangt echter af van het
komende overleg tussen LVNL en de luchthaven over de toekomstige
dienstregeling en de benodigde openingsuren. Hierbij wordt de commerciële behoefte van de luchthaven vergeleken met de operationele
mogelijkheden in de luchtverkeersdienstverlening. De verwachting is dat
de gesprekken hierover rond de zomer 2017 zullen zijn afgerond.
Mogelijkheden voor MRO per 1 april 2018
Vanuit de regio bestaat uit oogpunt van werkgelegenheid behoefte om
vooruitlopend op openstelling per 1 april 2019 meer mogelijkheden voor
MRO vluchten (Maintenance, Repair and Overhaul) te hebben dan nu al
beschikbaar. Op 19 januari jl. hebben LVNL en CLSK overlegd met de MRO
partijen die op Lelystad Airport actief zijn. Afgesproken is dat de huidige
gebruiksafspraken verlengd kunnen worden tot 1 april 2019. Op grond
hiervan vinden nu al buiten de daglichtperiode enkele honderden MRO
vluchten per jaar zonder actieve luchtverkeersbegeleiding plaats, waarbij
de huidige afspraken nog ruimte bieden voor groei (tot zes vluchten per
dag). Vanuit de regio bestaat behoefte om ook een beperkt aantal MRO
vluchten overdag mogelijk te maken. LVNL heeft mij aangegeven geen
complexe tussenoplossingen te kunnen ontwikkelen, omdat de daarvoor
benodigde expertise ten koste zal gaan van het tijdig realiseren van
luchtverkeersdienstverlening. Ik deel die conclusie. Wel zal de komende
maanden met betrokken partijen de verruiming van bestaande mogelijkheden verder verkend worden. Bijvoorbeeld door gebruik te maken van de
in het Luchthavenbesluit opgenomen ruimere openingstijden van de
luchthaven. Daarnaast wordt bezien of de infrastructuur, die naar
verwachting al per 1 april 2018 gereed is, al eerder in gebruik genomen
kan worden. Daarbij zal ook bezien worden of de wens van de regio voor
MRO vluchten overdag te realiseren is, zonder dat dit extra inzet van LVNL
vraagt.
Inzet derden
Tijdens het VAO van 22 december jl. (Handelingen II 2016/17, nr. 39, item
5) heb ik in antwoord op de motie Van Helvert (Kamerstuk 31 936, nr. 376),
die vraagt te onderzoeken of de werkzaamheden van de LVNL ook door
derden tijdig verricht kunnen worden, aangegeven dat de expertise en de
rol van LVNL voor de realisatie van luchtverkeersdienstverlening op
Lelystad Airport cruciaal zijn, gezien de complexiteit van het Nederlandse
luchtruim. Wel deel ik de suggestie in deze motie, dat waar mogelijk en
zinvol de inzet van derden maximaal benut moet worden. Inzet van
derden kan niet alleen helpen eventuele capaciteitstekorten op te lossen,
maar leidt ook tot een frisse blik van buiten. De inzet van Helios is daarvan
een goed voorbeeld. Zoals aangegeven in deze brief maakt LVNL nu al in
ruime mate gebruik van inzet van derden, waaronder de goede samenwerking met CLSK. LVNL heeft mij verzekerd ook in het vervolg van het
project inzet van derden waar nodig en zinvol actief te benutten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 936, nr. 382

4

Afronding
Met uw Kamer ben ik overtuigd van het belang van een snelle ontwikkeling van Lelystad Airport ten behoeve van de verdere ontwikkeling van
Schiphol en als economische bijdrage in de regio. Ik betreur, net als uw
Kamer, de opgetreden vertraging. De nieuwe planning van LVNL en de
toets hierop door Helios hebben laten zien dat met de nieuwe planning en
de daarvoor benodigde inspanningen van LVNL en overige betrokken
partijen, de nieuwe datum van 1 april 2019 realistisch en haalbaar is.
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu,
S.A.M. Dijksma

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 936, nr. 382

5